diff --git "a/Sanghabhedavastu_cleaned.csv" "b/Sanghabhedavastu_cleaned.csv"
new file mode 100644--- /dev/null
+++ "b/Sanghabhedavastu_cleaned.csv"
@@ -0,0 +1,190 @@
+sentence_id,roman_sanskrit,devanagari
+sbv_1,"Saṅghabhedavastu piṇḍoddānam saṃmato devapālaś ca niryūho jīrṇo bhadrakaḥ parṣat kauṇḍinya ṛddhiś ca kauśiko bhukpuha sāvīciś ca kataro bhavati paścimaḥ uddānam mahāsaṃmataḥ siṃhahanuḥ suprabuddhas tathaivaca tuṣitās ca dohado jātiḥ chando 'sito 'py atha pātrī kṛmivarmātha baddhālī sahadevas tathaiva ca chadanaṃ vaiśālakānirdeśanaṃ prasādanam atha yaśodharā haṃsaś cāpy atha kalyāṇī gopikā nirdeśanaṃ jambū ca mṛgajā saptamaḥ kulo bhārgavaḥ rājagṛhaṃ tapasaś ca ārāḍo duṣkaraṃ nandā kālakaḥ svastikas tathā mārasya nāśanaṃ kṛtvā catuṣparṣac ca paścimam lineage of kings arciṣmantaḥ potalake ekaśatam arindamaḥ ayodhyāyāṃ catuṣpaṃcāśad ajitaṃjayo vārāṇasyāṃ triṣaṣṭiḥ duṣprasaho kimpilāyāṃ caturaśītiḥ brahmadattaḥ hastināpure dvātriṃśad hastidattaḥ takṣaśīlāyāṃ paṃcasahasrāṇi kālīśo urasāyāṃ dvātriṃśan nagnajid ajitaṃjaye dvātriṃśaj jayadatto kanyākubjāyāṃ dvādaśa jayasena caṃpāyām aṣṭādaśa nāgadeva tālipye paṃcaviṃśatiḥ naradevaḥ tāmaliptyāṃ dvādaśa sāgaradevaḥ dantapuryām aṣṭādaśa sumatiḥ rājagṛhe paṃcaviṃśatiḥ tamonud vārāṇasyām ekaśataṃ mahendrasenaḥ kuśāvatyāṃ caturaśītiḥ samudrasenaḥ potalake sahasraṃ tapaṃcaraḥ kusāvatyāṃ caturaśītiḥ mahīmukho vārāṇāsyāṃ śatasahasraṃ mahīpatir ayodhyāyāṃ śatasahasraṃ mahīdharo mithilāyāṃ caturaśītiḥ mahādevo punar api mithilāyāṃ caturaśītiḥ mahādevo nimiḥ peyālam dṛḍharathaḥ sāṃkāśye saptasaptatiḥ ambarīśo nāgasaṃpālo vārāṇasyām ekaśataṃ kṛkiḥ sujātaḥ potalake ekaśataṃ karṇa ikṣvākuḥ potalake ekaśataṃ virūḍhaka ikṣvākvādir gopūrakaḥ kapilavastuni paṃcapaṃcāśatsahasrāṇi daśarathaḥ peyālam siṃhahanuḥ siṃhahanoś catvāraḥ caturbhyaḥ dvikayuktiḥ bhikṣus desire to know the origin of the śākyas buddho bhagavān kapilavastuni viharati nyagrodhārāme atha saṃbahulānāṃ kāpilavāstavānāṃ śākyānāṃ saṃsthāgāre saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām ayam evaṃ rūpo 'bhūd antarākathāsamudāhāraḥ kuto nirjātā bhavantaḥ śākyāḥ kimagraṇyāḥ kimanvayāḥ kaś ca śākyānāṃ paurāṇakulavaṃśaś ca sacet kaścid asmākam upasaṃkramyaivaṃ pṛcchet: kuto nirjātā bhavantaḥ śākyāḥ kimagraṇyāḥ kimanvayāḥ kaś ca teṣāṃ paurāṇaḥ kulavaṃśa iti evaṃ pṛṣṭā vayaṃ kiṃ vyākuryāmaḥ na ca punar jānīmaḥ kuto nirjātāḥ śākyāḥ kimagraṇyāḥ kimanvayāḥ kaś ca teṣāṃ paurāṇaḥ kulavaṃśa iti ete vayaṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāmāmaḥ upasaṃkramya bhagavantam etam evārthaṃ paripṛcchāmaḥ, yathā cāsmākaṃ bhagavān vyākaroti tathainaṃ dhārayiṣyāmaḥ iti atha saṃbahulāḥ kāpilavāstavāḥ śākyā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ ekānte niṣaṇṇāḥ saṃbahulāḥ kāpilavāstavāḥ śākyā bhagavantam idam avocan ihāsmākaṃ bhadanta saṃbahulānāṃ kāpilavāstavānāṃ śākyānāṃ saṃsthāgāre saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām ayam evaṃrūpo 'bhūd antarākathāsamudhāhāraḥ kuto nirjātāḥ śākyāḥ kimagraṇyāḥ kimanvayāḥ kaś ca teṣāṃ paurāṇaḥ kulavaṃśaḥ sacet kaścid asmākam upasaṃkramyaivaṃ pṛcchet kuto nirjātā bhavantaḥ śākyāḥ kimagraṇyāḥ kimanvayāḥ kaś ca teṣāṃ paurāṇaḥ kulavaṃśa iti evaṃ pṛṣṭā vayaṃ kiṃ vyākuryāmaḥ na ca punar jānīmaḥ kuto nirjātāḥ śākyāḥ kimagraṇyāḥ kimanvayāḥ kaś ca teṣāṃ paurāṇaḥ kulavaṃśa iti ete vayaṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkramāmaḥ upasaṃkramya bhagavantam etam evārthaṃ paripṛcchāmaḥ, yathā cāsmākaṃ bhagavān vyākariṣyati tathainaṃ dhārayiṣyāmaḥ iti te vayam etam evārthaṃ paripṛcchāmaḥ: kuto bhagavan nirjātāḥ śākyāḥ kimagraṇyāḥ kimanvayāḥ kaś ca śākyānāṃ paurāṇaḥ kulavaṃśa iti atha bhagavata etad abhavat saced ahaṃ śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam ārabhya dharmyāṃ kathāṃ kuryāṃ sthānam etad vidyate: yad anyatīrthikaparivrājakā evaṃ vadeyuḥ ātmaślāghī śramaṇo gautamo yad icchati tad vyākarotīti atha ko nu mama śrāvakaḥ pratibalaḥ syād yaḥ śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam ārabhya bhikṣūṇāṃ dharmyāṃ kathāṃ kuryāt; tena khalu samayenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tasyām eva pariṣadi saṃniṣaṇṇo 'bhūt saṃnipatitaḥ the buddha asks maudgalyāyana to narrate tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: pratibhātu te maudgalyāyana śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam ārabhya bhikṣūṇāṃ dharmyāṃ kathāṃ kartum pṛ���ṭhaṃ me āvilāyate tat tāvad āyāmayiṣyāmīti adhivāsayaty āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavatas tūṣṇīṃbhāvena atha bhagavān āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā gaṇapuṭāṃ saṃghāṭīṃ śirasy upanidhāya dakṣiṇapārśvena śayyāṃ kalpayati pāde pādam ādhāyālokasaṃjñī smṛtaḥ saṃprajānann utthānasaṃjñām eva manasikurvāṇaḥ athāyuṣmato mahāmaudgalyāyanasyaitad abhavat yanv ahaṃ tadrūpaṃ samādhiṃ samāpadyeyaṃ yathā samāhite citte śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam avalokayeyaṃ kuto nirjātāḥ śākyāḥ kimagraṇyāḥ kimanvayāḥ kaś ca śākyānāṃ paurāṇaḥ kulavaṃśa iti athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam avalokayati adrākṣīd āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam avalokya yato nirjātāḥ śākyāḥ yadagraṇyāḥ yadanvayāḥ yaś ca śākyānāṃ paurāṇaḥ kulavaṃśaḥ dṛṣṭvā ca punas tasmāt samādher vyutthāya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ niṣadyāyuṣmān mahāmaudgalyānaḥ kapilavāstavāṃś chākyān āmantrayate maudgalyāyana narrates","सङ्घभेदवस्तु पिण्डोद्दानम् संमतो देवपालश् च निर्यूहो जीर्णो भद्रकः पर्षत् कौण्डिन्य ऋद्धिश् च कौशिको भुक्पुह सावीचिश् च कतरो भवति पश्चिमः उद्दानम् महासंमतः सिंहहनुः सुप्रबुद्धस् तथैवच तुषितास् च दोहदो जातिः छन्दो ऽसितो ऽप्य् अथ पात्री कृमिवर्माथ बद्धाली सहदेवस् तथैव च छदनं वैशालकानिर्देशनं प्रसादनम् अथ यशोधरा हंसश् चाप्य् अथ कल्याणी गोपिका निर्देशनं जम्बू च मृगजा सप्तमः कुलो भार्गवः राजगृहं तपसश् च आराडो दुष्करं नन्दा कालकः स्वस्तिकस् तथा मारस्य नाशनं कृत्वा चतुष्पर्षच् च पश्चिमम् लिनेअगे ओफ़् किन्ग्स् अर्चिष्मन्तः पोतलके एकशतम् अरिन्दमः अयोध्यायां चतुष्पंचाशद् अजितंजयो वाराणस्यां त्रिषष्टिः दुष्प्रसहो किम्पिलायां चतुरशीतिः ब्रह्मदत्तः हस्तिनापुरे द्वात्रिंशद् हस्तिदत्तः तक्षशीलायां पंचसहस्राणि कालीशो उरसायां द्वात्रिंशन् नग्नजिद् अजितंजये द्वात्रिंशज् जयदत्तो कन्याकुब्जायां द्वादश जयसेन चंपायाम् अष्टादश नागदेव तालिप्ये पंचविंशतिः नरदेवः तामलिप्त्यां द्वादश सागरदेवः दन्तपुर्याम् अष्टादश सुमतिः राजगृहे पंचविंशतिः तमोनुद् वाराणस्याम् एकशतं महेन्द्रसेनः कुशावत्यां चतुरशीतिः समुद्रसेनः पोतलके सहस्रं तपंचरः कुसावत्यां चतुरशीतिः महीमुखो वाराणास्यां शतसहस्रं महीपतिर् अयोध्यायां शतसहस्रं महीधरो मिथिलायां चतुरशीतिः महादेवो पुनर् अपि मिथिलायां चतुरशीतिः महादेवो निमिः पेयालम् दृढरथः सांकाश्ये सप्तसप्ततिः अम्बरीशो नागसंपालो वाराणस्याम् एकशतं कृकिः सुजातः पोतलके एकशतं कर्ण इक्ष्वाकुः पोतलके एकशतं विरूढक इक्ष्वाक्वादिर् गोपूरकः कपिलवस्तुनि पंचपंचाशत्सहस्राणि दशरथः ��ेयालम् सिंहहनुः सिंहहनोश् चत्वारः चतुर्भ्यः द्विकयुक्तिः भिक्षुस् देसिरे तो क्नोw थे ओरिगिन् ओफ़् थे शाक्यस् बुद्धो भगवान् कपिलवस्तुनि विहरति न्यग्रोधारामे अथ संबहुलानां कापिलवास्तवानां शाक्यानां संस्थागारे संनिषण्णानां संनिपतितानाम् अयम् एवं रूपो ऽभूद् अन्तराकथासमुदाहारः कुतो निर्जाता भवन्तः शाक्याः किमग्रण्याः किमन्वयाः कश् च शाक्यानां पौराणकुलवंशश् च सचेत् कश्चिद् अस्माकम् उपसंक्रम्यैवं पृच्छेत्: कुतो निर्जाता भवन्तः शाक्याः किमग्रण्याः किमन्वयाः कश् च तेषां पौराणः कुलवंश इति एवं पृष्टा वयं किं व्याकुर्यामः न च पुनर् जानीमः कुतो निर्जाताः शाक्याः किमग्रण्याः किमन्वयाः कश् च तेषां पौराणः कुलवंश इति एते वयं येन भगवांस् तेनोपसंक्रामामः उपसंक्रम्य भगवन्तम् एतम् एवार्थं परिपृच्छामः, यथा चास्माकं भगवान् व्याकरोति तथैनं धारयिष्यामः इति अथ संबहुलाः कापिलवास्तवाः शाक्या येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्ताः उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः एकान्ते निषण्णाः संबहुलाः कापिलवास्तवाः शाक्या भगवन्तम् इदम् अवोचन् इहास्माकं भदन्त संबहुलानां कापिलवास्तवानां शाक्यानां संस्थागारे संनिषण्णानां संनिपतितानाम् अयम् एवंरूपो ऽभूद् अन्तराकथासमुधाहारः कुतो निर्जाताः शाक्याः किमग्रण्याः किमन्वयाः कश् च तेषां पौराणः कुलवंशः सचेत् कश्चिद् अस्माकम् उपसंक्रम्यैवं पृच्छेत् कुतो निर्जाता भवन्तः शाक्याः किमग्रण्याः किमन्वयाः कश् च तेषां पौराणः कुलवंश इति एवं पृष्टा वयं किं व्याकुर्यामः न च पुनर् जानीमः कुतो निर्जाताः शाक्याः किमग्रण्याः किमन्वयाः कश् च तेषां पौराणः कुलवंश इति एते वयं येन भगवांस् तेनोपसंक्रमामः उपसंक्रम्य भगवन्तम् एतम् एवार्थं परिपृच्छामः, यथा चास्माकं भगवान् व्याकरिष्यति तथैनं धारयिष्यामः इति ते वयम् एतम् एवार्थं परिपृच्छामः: कुतो भगवन् निर्जाताः शाक्याः किमग्रण्याः किमन्वयाः कश् च शाक्यानां पौराणः कुलवंश इति अथ भगवत एतद् अभवत् सचेद् अहं शाक्यानां पौराणं कुलवंशम् आरभ्य धर्म्यां कथां कुर्यां स्थानम् एतद् विद्यते: यद् अन्यतीर्थिकपरिव्राजका एवं वदेयुः आत्मश्लाघी श्रमणो गौतमो यद् इच्छति तद् व्याकरोतीति अथ को नु मम श्रावकः प्रतिबलः स्याद् यः शाक्यानां ��ौराणं कुलवंशम् आरभ्य भिक्षूणां धर्म्यां कथां कुर्यात्; तेन खलु समयेनायुष्मान् महामौद्गल्यायनस् तस्याम् एव परिषदि संनिषण्णो ऽभूत् संनिपतितः थे बुद्ध अस्क्स् मौद्गल्यायन तो नर्रते तत्र भगवान् आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् आमन्त्रयते: प्रतिभातु ते मौद्गल्यायन शाक्यानां पौराणं कुलवंशम् आरभ्य भिक्षूणां धर्म्यां कथां कर्तुम् पृष्ठं मे आविलायते तत् तावद् आयामयिष्यामीति अधिवासयत्य् आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो भगवतस् तूष्णींभावेन अथ भगवान् आयुष्मतो महामौद्गल्यायनस्य तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा गणपुटां संघाटीं शिरस्य् उपनिधाय दक्षिणपार्श्वेन शय्यां कल्पयति पादे पादम् आधायालोकसंज्ञी स्मृतः संप्रजानन्न् उत्थानसंज्ञाम् एव मनसिकुर्वाणः अथायुष्मतो महामौद्गल्यायनस्यैतद् अभवत् यन्व् अहं तद्रूपं समाधिं समापद्येयं यथा समाहिते चित्ते शाक्यानां पौराणं कुलवंशम् अवलोकयेयं कुतो निर्जाताः शाक्याः किमग्रण्याः किमन्वयाः कश् च शाक्यानां पौराणः कुलवंश इति अथायुष्मान् महामौद्गल्यायनस् तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते शाक्यानां पौराणं कुलवंशम् अवलोकयति अद्राक्षीद् आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः शाक्यानां पौराणं कुलवंशम् अवलोक्य यतो निर्जाताः शाक्याः यदग्रण्याः यदन्वयाः यश् च शाक्यानां पौराणः कुलवंशः दृष्ट्वा च पुनस् तस्मात् समाधेर् व्युत्थाय पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः निषद्यायुष्मान् महामौद्गल्यानः कपिलवास्तवांश् छाक्यान् आमन्त्रयते मौद्गल्यायन नर्रतेस्"
+sbv_2,"the beings in the region of the ābhāsvara devas bhavati gautamā sa samayo yad ayaṃ lokaḥ saṃvartate; saṃvartamāne loke yadbhūyasā satvā ābhāsvare devanikāye upapadyante; te tatra bhavanti rūpiṇo manomayāḥ avikalā ahīnendriyāḥ sarvāṅgapratyaṅgopetāḥ śubhā varṇasthāyinaḥ svayaṃprabhā vihāyasaṃgamāḥ prītibhakṣāḥ prītyāhārāḥ dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhanti tena khalu samayeneyaṃ mahāpṛthivī ekodakā bhavaty ekārṇavā yaḥ khalu <ekodakāyā> mahāpṛthivyā ekārṇavāyā upari vāyunā saraḥ saṃgacchati saṃmūrchati santanoti tadyathā payasaḥ pakvasya śītībhūtasya upari vāyunā saraḥ saṃgacchati saṃmūrchati santanoti evam ekodakāyā mahāpṛthivyā ekārṇavāyā upari vāyunā saraḥ saṃgacchati saṃmūrcchati santanoti sa bhavati pṛthivīraso varṇasaṃpanno gandhasaṃpanno rasasaṃpannaḥ; evaṃrūpo varṇena tadyathā navanītam; evaṃrūpo rasena tadyathā kṣaudramadhv aneḍakam bhavati gautamā sa samayo yad ayaṃ loko vivartate; vivartamāne loke tata eke satvā āyuḥkṣayāt karmakṣayāt puṇyakṣayād ābhāsvarād devanikāyāc cyutvā ittham āgacchanti mānuṣyāṇāṃ sabhāgatāyām te iha bhavanti rūpiṇo manomayā avikalā ahīnendriyāḥ sarvāṅgapratyaṅgopetāḥ śubhā varṇasthāyinaḥ svayaṃprabhā vihāyasaṃgamāḥ prītibhakṣāḥ prītyāhārāḥ dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhanti tena khalu samayena na sūryācandramasor loke prādurbhāvo bhavati; na nakṣatrāṇāṃ; na kṣaṇalavamuhūrtānāṃ; na rātrindivasānāṃ; na māsārdhamāsaritusaṃvatsarāṇāṃ loke prādurbhāvo bhavati na strī prajñāyate na puruṣo nānyatra satvaḥ satva iti saṃkhyā gacchati the tasting of the pṛthivīrasa athānyatamo lolupajātīyaḥ satvaḥ pṛthivīrasam aṅgulyagreṇāsvādayati yathā yathāsvādayati tathā tathā rocayate; yathā yathā rocayate tathā tathā kavaḍīkārāhāropakrameṇa paribhuṅkte adrākṣur anye 'pi satvā taṃ satvaṃ pṛthivīrasam aṅgulyagreṇāsvādayamānaṃ yathā yathāsvādayati tathā tathā rocayate; yathā yathā rocayate tathā tathā kavaḍīkāropakrameṇa paribhuktavān iti dṛṣṭvā ca punas te satvāḥ pṛthivīrasam aṅgulyagreṇa āsvādayitum ārabdhāḥ; yathā yathāsvādayanti tathā tathā rocayante; yathā yathā rocayante tataḥ kavaḍīkāropakrameṇa paribhuktavantaḥ; yatas ca te satvāḥ pṛthivīrasaṃ kavaḍīkārāhāropakrameṇa paribhuktās tatas teṣāṃ satvānāṃ kharatvaṃ ca gurutvaṃ ca kāye 'vakrāntam teṣāṃ yāsau śubhā varṇanibhā sāntarhitā andhakāraṃ loke prādurbhūtam dharmatā khalu gautamā andhakārasya loke prādurbhāvāt sūryācandramasor loke prādurbhāvo bhavati; nakṣatrāṇāṃ kṣaṇalavamuhūrtānāṃ rātrindivasānāṃ māsārdhamāsaritusaṃvatsarāṇāṃ loke prādurbhāvo bhavati te tadbhakṣās tadāhārā dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhanti teṣāṃ yo 'lpataram āhāram āharati sa varṇavān bhavati; yaḥ prabhūtataram āhāram āharati sa durvarṇo bhavati; ity āhāradvimātratāṃ pratītya varṇadvimātratā prajñāyate varṇadvimātratāyāṃ satyāṃ satvaḥ satvam avamanyate: hambhoḥ satva varṇavān ahaṃ; duvarṇas tvam iti; teṣāṃ varṇābhimānikānāṃ satāṃ teṣām eva pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ samādānahetoḥ pṛthivīraso 'ntarhitaḥ antarhite pṛthivīrase te satvāḥ saṃgamya samāgamya śocanti klāmyanti paridevante evaṃ cāhur aho rasa aho rasa iti tadyathaitarhi manuṣyāḥ kiṃcid eva svādu subhojanaṃ bhuktvā tad eva purāṇam akṣarapadavyañjanam anusmaranta evam āhur aho rasa aho rasa iti evaṃ te satvā antarhite gautamā pṛthivīrase saṃgamya samāgamya śocanti klāmyanti paridevante evaṃ cāhur aho rasa aho rasa iti arthaṃ cāsya na jānanti: ayam asya bhāṣitasyārtho 'yam asya bhāṣitasyārtha iti the appearance of the pṛthivīparpaṭake, etc","थे बेइन्ग्स् इन् थे रेगिओन् ओफ़् थे आभास्वर देवस् भवति गौतमा स समयो यद् अयं लोकः संवर्तते; संवर्तमाने लोके यद्भूयसा सत्वा आभास्वरे देवनिकाये उपपद्यन्ते; ते तत्र भवन्ति रूपिणो मनोमयाः अविकला अहीनेन्द्रियाः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गोपेताः शुभा वर्णस्थायिनः स्वयंप्रभा विहायसंगमाः प्रीतिभक्षाः प्रीत्याहाराः दीर्घायुषो दीर्घम् अध्वानं तिष्ठन्ति तेन खलु समयेनेयं महापृथिवी एकोदका भवत्य् एकार्णवा यः खलु <एकोदकाया> महापृथिव्या एकार्णवाया उपरि वायुना सरः संगच्छति संमूर्छति सन्तनोति तद्यथा पयसः पक्वस्य शीतीभूतस्य उपरि वायुना सरः संगच्छति संमूर्छति सन्तनोति एवम् एकोदकाया महापृथिव्या एकार्णवाया उपरि वायुना सरः संगच्छति संमूर्च्छति सन्तनोति स भवति पृथिवीरसो वर्णसंपन्नो गन्धसंपन्नो रससंपन्नः; एवंरूपो वर्णेन तद्यथा नवनीतम्; एवंरूपो रसेन तद्यथा क्षौद्रमध्व् अनेडकम् भवति गौतमा स समयो यद् अयं लोको विवर्तते; विवर्तमाने लोके तत एके सत्वा आयुःक्षयात् कर्मक्षयात् पुण्यक्षयाद् आभास्वराद् देवनिकायाच् च्युत्वा इत्थम् आगच्छन्ति मानुष्याणां सभागतायाम् ते इह भवन्ति रूपिणो मनोमया अविकला अहीनेन्द्रियाः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गोपेताः शुभा वर्णस्थायिनः स्वयंप्रभा विहायसंगमाः प्रीतिभक्षाः प्रीत्याहाराः दीर्घायुषो दीर्घम् अध्वानं तिष्ठन्ति तेन खलु समयेन न सूर्याचन्द्रमसोर् लोके प्रादुर्भावो भवति; न नक्षत्राणां; न क्षणलवमुहूर्तानां; न रात्रिन्दिवसानां; न मासार्धमासरितुसंवत्सराणां लोके प्रादुर्भावो भवति न स्त्री प्रज्ञायते न पुरुषो नान्यत्र सत्वः सत्व इति संख्या गच्छति थे तस्तिन्ग् ओफ़् थे पृथिवीरस अथान्यतमो लोलुपजातीयः सत्वः पृथिवीरसम् अङ्गुल्यग्रेणास्वादयति यथा यथास्वादयति तथा तथा रोचयते; यथा यथा रोचयते तथा तथा कवडीकाराहारोपक्रमेण परिभुङ्क्ते अद्राक्षुर् अन्ये ऽपि सत्वा तं सत्वं पृथिवीरसम् अङ्गुल्यग्रेणास्वादयमानं यथा यथास्वादयति तथा तथा रोचयते; यथा यथा रोचयते तथा तथा कवडीकारोपक्रमेण परिभुक्तवान् इति दृष्ट्वा च पुनस् ते सत्वाः पृथिवीरसम् अङ्गुल्यग्रेण आस्वादयितुम् आरब्धाः; यथा यथास्वादयन्ति तथा तथा रोचयन्ते; यथा यथा रोचयन्ते ततः कवडीकारोपक्रमेण परिभुक्तवन्तः; यतस् च ते सत्वाः पृथिवीरसं कवडीकाराहारोपक्रमेण परिभुक्तास् ततस् तेषां सत्वानां खरत्वं च गुरुत्वं च काये ऽवक्रान्तम् तेषां यासौ शुभा वर्णनिभा सान्तर्हिता अन्धकारं लोके प्रादुर्भूतम् धर्मता खलु गौतमा अन्धकारस्य लोके प्रादुर्भावात् सूर्याचन्द्रमसोर् लोके प्रादुर्भावो भवति; नक्षत्राणां क्षणलवमुहूर्तानां रात्रिन्दिवसानां मासार्धमासरितुसंवत्सराणां लोके प्रादुर्भावो भवति ते तद्भक्षास् तदाहारा दीर्घायुषो दीर्घम् अध्वानं तिष्ठन्ति तेषां यो ऽल्पतरम् आहारम् आहरति स वर्णवान् भवति; यः प्रभूततरम् आहारम् आहरति स दुर्वर्णो भवति; इत्य् आहारद्विमात्रतां प्रतीत्य वर्णद्विमात्रता प्रज्ञायते वर्णद्विमात्रतायां सत्यां सत्वः सत्वम् अवमन्यते: हम्भोः सत्व वर्णवान् अहं; दुवर्णस् त्वम् इति; तेषां वर्णाभिमानिकानां सतां तेषाम् एव पापकानाम् अकुशलानां धर्माणां समादानहेतोः पृथिवीरसो ऽन्तर्हितः अन्तर्हिते पृथिवीरसे ते सत्वाः संगम्य समागम्य शोचन्ति क्लाम्यन्ति परिदेवन्ते एवं चाहुर् अहो रस अहो रस इति तद्यथैतर्हि मनुष्याः किंचिद् एव स्वादु सुभोजनं भुक्त्वा तद् एव पुराणम् अक्षरपदव्यञ्जनम् अनुस्मरन्त एव���् आहुर् अहो रस अहो रस इति एवं ते सत्वा अन्तर्हिते गौतमा पृथिवीरसे संगम्य समागम्य शोचन्ति क्लाम्यन्ति परिदेवन्ते एवं चाहुर् अहो रस अहो रस इति अर्थं चास्य न जानन्ति: अयम् अस्य भाषितस्यार्थो ऽयम् अस्य भाषितस्यार्थ इति थे अप्पेअरन्चे ओफ़् थे पृथिवीपर्पटके, एत्च्"
+sbv_3,"antarhite pṛthivīrase teṣāṃ satvānāṃ pṛthivīparpaṭakaḥ prādurbhūto varṇasaṃpanno gandhasaṃpanno rasasaṃpannaḥ; evaṃrūpo varṇena tadyathā karṇikārapuṣpam; evaṃrūpo rasena tadyathā kṣaudramadhv aneḍakam te tadbhakṣās tadāhārāḥ dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhanti teṣāṃ yo 'lpataram āhāram āharati sa varṇavān bhavati; yaḥ prabhūtataram āhāram āharati sa durvarṇaḥ; ity āhāradvimātratāṃ pratītya varṇadvimātratā prajñāyate varṇadvimātratāyāṃ satyāṃ satvaḥ satvam avamanyate: hambhoḥ satva varṇavān aham asmi; durvarṇas tvam iti; teṣāṃ varṇābhimānikānāṃ satāṃ teṣām eva pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ samādānahetoḥ pṛthivīparpaṭako 'ntarhitaḥ antarhite pṛthivīparpaṭake te satvāḥ saṃgamya samāgamya śocanti klāmyanti paridevante evaṃ cāhur aho bata aho bateti tadyathaitarhi manuṣyāḥ kenacid eva duḥkhadaurmanasyena spṛṣṭāḥ tāny eva purāṇāny akṣarapadavyañjanāny anuvyavaharanta evam āhur aho bata aho bateti evam eva te satvā antarhite pṛthivīparpaṭake saṃgamya samāgamya śocanti klāmyanti paridevante evaṃ cāhur aho bata aho bateti arthaṃ cāsya na jānanty: ayam asya bhāṣitasyārtho 'yam asya bhāṣitasyārtha iti antarhite pṛthivīparpaṭake teṣāṃ satvānāṃ vanalatā prādurbhūtā varṇasaṃpannā gandhasaṃpannā rasasaṃpannā; evaṃrūpā varṇena tadyathā kadambakāpuṣpam; evaṃrūpā rasena tadyathā kṣaudramadhv aneḍakam te tadbhakṣās tadāhārā dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhanti teṣāṃ yo 'lpataram āhāram āharati sa varṇavān bhavati; yaḥ prabhūtam āhāram āharati sa durvarṇo bhavatīty āhāradvimātratāṃ pratītya varṇadvimātratā prajñāyate varṇadvimātratāyāṃ satyāṃ satvaḥ satvam avamanyate: hambhoḥ satva varṇavān ahaṃ; durvarṇas tvam iti; teṣāṃ varṇābhimānikānāṃ satāṃ teṣām eva pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ samādānahetoḥ vanalatā antarhitā antarhitāyāṃ vanalatāyāṃ te satvāḥ saṃgamya samāgamya śocanti klāmyanti paridevante evaṃ cāhur apaihi purastād apaihi purastād iti evam eva te satvā antarhitāyāṃ vanalatāyāṃ saṃgamya samāgamya śocanti klāmyanti paridevante evaṃ āhur apaihi purastād apaihi purastād iti arthaṃ cāsya na jānanty: ayam asya bhāṣitasyārtho 'yam asya bhāṣitasyārtha iti antarhitāyāṃ gautamā vanalatāyāṃ teṣāṃ satvānām akṛṣṭoptaṃ taṇḍulaphalaśāliḥ prādurbhūta akaṇa atuṣaḥ śuddhaḥ śuciḥ caturaṅgulaḥ paryavanaddhaḥ sa sāyaṃ lūnaḥ kālyaṃ pakvaś ca bhavati prativirūḍhaś ca kālyāṃ lūnaḥ sāyaṃ pakvaś ca bhavati prativirūḍhaś ca iti lūno lūnaḥ prativirohaty alūnaś ca prajñāyate te tadbhakṣās tadāhārāḥ dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhanti tataś ca te satvā akṛṣṭoptaṃ taṇḍulaphalaśāliṃ kavaḍīkārāhāropakrameṇa paribhuktavantaḥ tatas teṣām indriyanānātvaṃ prādurbhūtam ekeṣāṃ strīndriyam ekeṣāṃ puruṣendriyam tatra yeṣāṃ strīndriyaṃ yeṣāṃ ca puruṣendriyaṃ te 'nyonyaṃ cakṣuṣā cakṣur upanidhyāya paśyanti ye yathā cakṣuṣā cakṣur upanidhyāya paśyanti tathā tathā saṃraktāḥ; yathā yathā saṃraktās tathā tathāvadīrṇāḥ; yathā yathāvadīrṇās tathā tathā vipratipannāḥ adrākṣur anye 'pi satvāḥ satvaṃ satve vipratipannaṃ; dṛṣṭvā ca punaḥ pāṃśum api kṣipanti, loṣṭam api śarkarā api kapālāny api; evaṃ cāhuḥ: dhig grāmyasatva akāryakāraka dhig grāmyasatva akāryakāraka katham idānīṃ tvaṃ bhoḥ satva satvaṃ dūṣayasīti tadyathaitarhi manuṣyā vadhukāyām udvāhyamānāyāṃ cūrṇam api kṣipanti gandham api mālyam api vastrajālāny api kṣipanti evaṃ cāhuḥ sukhinī bhava vadhūke sukhinī bhava vadhūke iti evam eva te satvāḥ satvaṃ satve vipratipannaṃ dṛṣṭvā pāṃśum api kṣipanti, loṣṭam api śarkarā api kapālāny api; evaṃ cāhuḥ: dhig grāmyasatva <dhig grāmyasatva akāryakāraka> katham idānīṃ tvaṃ bhoḥ satva satvaṃ dūṣayasīti iti hi gautamā yat pūrvam adharmasaṃmataṃ tad etarhi dharmasaṃmataṃ; yat pūrvam avinayasaṃmataṃ tad etarhi vinayasaṃmataṃ; yat pūrvaṃ garhyasaṃmataṃ tad etarhi praśasyasaṃmatam te tam ekāham api pravāsayanti dvis triḥ saptāham api pravāsayanti yataś ca te satvās tasmin pāpake asaddharme 'tyarthaṃ pātakavratam āpannās tatas te udyuktā agārāṇi māpayitum iha vayam akāryaṃ kariṣyāma iha vayam akāryaṃ kariṣyāma iti; agāram agāram iti saṃjñā udapādi ayaṃ gautamā purāṇo 'graṇīr agāre karmāntānāṃ loke prādurbhāvaḥ yataś ca te dharmeṇa nādharmeṇa tatrāyaṃ dharmaḥ śreṣṭho jinendrāṇāṃ; te sāyaṃ ca sāyamāśārthinaḥ śālikāraṇāt samavasaranti prātaś ca prātarāśārthinaḥ athānyatareṇālasajātīyena satvena sāyaṃprātikaḥ śālir ānītaḥ athānyataraḥ satvas taṃ satvam idam avocat: ehi tvaṃ bhoḥ satva śālikāraṇāt samavasarāma iti atha sa satvas tam idam avocat: pratijānīhi tvaṃ bhoḥ satva svaṃ śālim; ānīto mayā sāyaṃprātikaḥ śālir iti atha tasya satvasyaitad abhavat: etad bata sādhv etad bata suṣṭhu yanv ahaṃ dvaiyahnikaṃ traiyahnikaṃ yāvat saptāhikaṃ śālim ānayeyam iti sa dvaiyahnikaṃ yāvat sāptāhikaṃ śālim ānītavān athānyataraḥ satvas taṃ satvam idam avocat: ehi tvaṃ bhoḥ satva śālikāraṇāt samavasarāma iti atha sa satvas tam idam avocat: pratijānīhi tvaṃ bhoḥ satva svaṃ śālim; ānīto mayā sa dvaiyahnikaṃ traiyahnikaṃ yāvat sāptāhnikaṃ śālir iti atha tasya satvasyaitad abhavat: etad bata sādhv etad bata suṣṭhu yanv ardhamāsikaṃ māsikaṃ śālim ānayeyam iti so 'rdhamāsikaṃ māsikaṃ śālim ānītavān yataś ca te satvā akṛṣṭoptaṃ taṇḍulaphalaśāliṃ saṃnidhīkāraparibhogena paribhuktās tatas tasya śāleḥ kaṇaś ca tuṣaś ca taṇḍulaṃ paryavanahyati; lūno lūno na prativirohaty abalaś ca prajñāyate ṣaṇḍavanaṣaṇḍeṣu vyavasthitaḥ śāliḥ atha te satvāḥ saṃgamya samāgamya śocanti klāmyanti paridevante vayaṃ sma bhavantaḥ pūrvaṃ rūpiṇo bhavāmo manomayā avikalā ahīnendriyāḥ sarvāṅgapratyaṅgopetāḥ śubhā varṇasthāyinaḥ svayaṃprabhā vihāyasaṃgamāḥ prītibhakṣāḥ prītyāhārāḥ dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhāmaḥ teṣām asmākaṃ pṛthivīrasaḥ prādurbhūto varṇasaṃpanno gandhasaṃpanno rasasaṃpannaḥ te vayaṃ pṛthivīrasaṃ kavaḍīkārāhāropakrameṇa paribhuktā yataś ca pṛthivīrasaṃ kavaḍīkārāhāropakrameṇa paribhuktā tato asmākam kharatvaṃ gurutvaṃ ca kāye 'vakrāntaṃ; yāsau śubhā varṇanibhā sāntarhitā; andhakāraṃ loke prādurbhūtam te vayaṃ tadbhakṣās tadāhārā dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhāmaḥ teṣām asmākaṃ yo 'lpam āhāram āhṛtavān sa varṇavān bhavati; yaḥ prabhūtam āhāram āhṛtavān sa durvarṇa ity āhāradvimātratāṃ pratītya varṇadvimātratā prajñāyate varṇadvimātratāyāṃ satyāṃ satvaḥ satvam avamanyate: hambhoḥ satva varṇavān ahaṃ; durvarṇas tvam iti; teṣām asmākaṃ varṇābhimānikānāṃ satāṃ teṣām eva pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ samādānahetoḥ pṛthivīraso 'ntarhitaḥ antarhite pṛthivīrase pṛthivīparpaṭakaḥ prādurbhūto varṇasaṃpanno gandhasaṃpanno rasasaṃpannaḥ; teṣām asmākaṃ varṇābhimānikānāṃ satāṃ teṣām eva pāpakānāṃ akuśalānāṃ dharmāṇāṃ samādānahetoḥ pṛthivīparpaṭako 'ntarhitaḥ antarhite pṛthivīparpaṭake vanalatā prādurbhūtā varṇasaṃpannā gandhasaṃpannā rasasaṃpannā teṣām asmākaṃ varṇābhimānikānāṃ satāṃ teṣām eva pāpakānāṃ akuśalānāṃ dharmāṇāṃ samādānahetoḥ vanalatā antarhitā antarhitāyāṃ vanalatāyām akṛṣṭoptaṃ taṇḍulaphalaśāliḥ prādurbhūtaḥ akaṇa atuṣṭaḥ śuddhaḥ śuciḥ caturaṅgulaḥ paryavanaddhaḥ sa sāyaṃ lūnaḥ kālyaṃ pakvaś ca bhavati prativirūdhaś ca iti lūnaḥ lūnaḥ prativirohati alūnaś ca prajñāyate sma te vayaṃ tadbhakṣās tadāhārā dīrghāyuṣo dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhāmaḥ yataḥ vayam akṛṣṭoptaṃ taṇḍulaphalaśāliṃ saṃnidhikāraparibhogena paribhuktavantaḥ tato 'sya śāleḥ kuṇaś ca tuṣaś ca tanḍulaṃ paryavanahyati lūno lūno na prativirohaty abalaś ca prajñāyate ṣaṇḍavanaṣaṇḍeṣu vyavasthitaḥ śāliḥ the establishing of lines of demarcation, boundaries, etc., the origin of property, and the first king yannu vayaṃ saṃgamya samāgamya kṣetrāṇi māpayema sīmāṃ badhnīyāma maryādāṃ sthāpayema idaṃ tava idaṃ mameti; te saṃgamya samāgamya kṣetrāṇi māpitavantaḥ; sīmāṃ ca baddhavantaḥ; maryādāṃ sthāpitavantaḥ ayaṃ gautamā purāṇo 'graṇīḥ maryādākarmāntānāṃ loke prādurbhāvo bhavati tac ca dharmeṇa nādharmeṇa tatrāyaṃ dharmo dharmaḥ śreṣṭho jinendrāṇām athānyatamaḥ satvaḥ tiṣṭhati sve śālau parakīyaṃ śālim adattam ādatte adrākṣīd anyataraḥ satvaḥ taṃ satvaṃ tiṣṭhati sve śālau parakīyaṃ śālim adattam ādadānaṃ; dṛṣṭvā ca punas taṃ satvam idam avocat: kasmāt tvaṃ bhoḥ satva tiṣṭhati sve śālau parakīyaṃ śālim ādatse? gaccha bhos tvaṃ satva mā bhūya evaṃ kārṣiḥ; dvir api trir sa satvaḥ tiṣṭhati sve śālau parakīyaṃ śālim adattam ādatte adrākṣīt sa satvaḥ taṃ satvaṃ dvir api trir api tiṣṭhati sve śālau parakīyaṃ śālim adattam ādadānaṃ; dṛṣṭvā ca punas taṃ satvam idam avocat: kasmāt tvaṃ bhoḥ satva tiṣṭhati sve śālau parakīyaṃ śālim adattam ādatse? sa tam ākarṣati parākarṣati yāvat parṣanmadhye 'py avatārayati ayaṃ bhavantaḥ satvaḥ tiṣṭhati sve śālau parakīyaṃ śālim adatta iti atha te satvās taṃ satvam idam avocan: kasmāt tvaṃ bhoḥ satva tiṣṭhati sve śālau yāvat trir api parakīyaṃ śālim adattam ādatse? gaccha tvaṃ bhoḥ satva mā bhūya evaṃ kārṣiḥ; atha sa satvas tān satvān idam avocat: anenāsmi bhavantaḥ satvena śālikāraṇād ākṛṣṭaḥ parākṛṣṭo yāvat parṣanmadhye api avadhyāyitaḥ atha te satvās satvam idam avocan: kasmāt tvaṃ bhoḥ satva satvaṃ śālikāraṇād ākarṣasi parākarṣasi yāvat parṣanmadhye 'py avatarayasi; gaccha tvaṃ bhoḥ satva mā bhūya evaṃ kārṣīr iti atha teṣāṃ satvānām etad abhavad: dṛṣyante khalu śālikāraṇād ākarṣaṇam api parākarṣaṇam api yāvatparṣanmadhye 'py avatāraṇam yannu vayaṃ saṃgamya samāgamya yo 'smākaṃ satvo 'bhirūpataraś ca darśanīyataraś ca prāsādikataraś ca maheśākhyataraś ca taṃ vayaṃ kṣetrāṇām adhipatiṃ sthāpayema yo 'smākaṃ nigṛhītavyāṃś ca nigrahīṣyati pragṛhītavyāṃś ca pragrahīṣyati yac cāsmākaṃ kṣetrebhyaḥ saṃpatsyate tato 'smai dharmyāṃ kṣitim anupradāsyāma iti te saṃgamya samāgamya yas teṣāṃ satvo 'bhirūpataraś ca darśanīyataraś ca prāsādikataraś ca maheśākhyataraś ca taṃ kṣetrāṇām adhipatiṃ sthāpayanti evaṃ cāhuḥ: ehi tvaṃ bhoḥ satva asmān nigṛhītavyāṃś ca nigṛhāṇa; pragṛhītavyāṃś ca pragṛhāṇa; yac cāsmākaṃ kṣetrebhyaḥ saṃpatsyate tatas te vayaṃ dharmyāṃ kṣitim anupradāsyāma iti sa teṣāṃ nigṛhītavyāṃś ca nigṛhṇāti pragṛhītavyāṃś ca pragṛhṇāti yac ca teṣāṃ kṣetrebhyaḥ saṃpadyate tato 'smai dharmyāṃ kṣitim anuprayacchanti; mahājanena saṃmato mahāsaṃmata iti mahāsaṃmato mahāsaṃmata iti saṃjñodapādi kṣetrāṇām adhipatiḥ kṣatāc ca trāyata iti kṣatriyaḥ kṣatriya iti saṃjñodapādi dharmeṇa prajā rañjayati śīlavṛttasamudācāreṇa prajñāvṛttasamudācāreṇeti rājā rājeti saṃjñodapādi mahāsaṃmatasya gautamā rājño manuṣyāṇāṃ satvā satvā iti saṃjñābhūt mahāsaṃmatasya gautamā rājño <rocaḥ putraḥ; rocasya rājño mānuṣyāṇām ehikā ehikā iti saṃjñodapādi; rocasya gautamā kalyāṇaḥ putraḥ; kalyāṇasya rājño mānuṣyāṇāṃ tilakās tilakā iti saṃjñodapādi; kalyāṇasya gautamā varakalyāṇaḥ putraḥ varakalyāṇasya gautamā rājño mānuṣyāṇām> abhrakaṇṭhā abhrakaṇṭhā iti saṃjñodapādi varakalyāṇasya upoṣadhaḥ putraḥ upoṣadhasya gautamā rājño manuṣyāṇāṃ stālajaṅghā stālajaṅghā iti saṃjñābhūt upoṣadhasya rājño mūrdhni piṭako jātaḥ mṛduḥ sumṛduḥ; tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur vā; na kadācid ābādhāṃ janayati paripākānvayāt sphuṭitaḥ; kumāro jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko dvādriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaḥ; mūrdhnā jāto iti mūrdhnāto mūrdhnāta iti saṃjñodapādi jātamātraḥ kumāro 'ntaḥpuraṃ praveśitaḥ upoṣadhasya rājñaḥ ṣaṣṭistrīsahasrāṇi sarvāsāṃ stanāḥ prasrutāḥ ekaikā kathayati mān dhāpaya mān dhāpayeti; māndhātā māndhāteti saṃjñodapādi yasmin samaye māndhātā rājā rājyaṃ kārayati tasmin samaye manuṣyāḥ cintakā abhūvan tulakā upaparīkṣakāḥ te cintayitvā tulayitvā upaparīkṣya pṛthakchilpasthānakarmasthānāni māpayantīti teṣāṃ manujā manujā iti saṃjñodapādi itīme gautamā ṣaḍrājāno 'mṛtāyuṣaś cābhūvann aparimitāyuṣaś ca antaroddānam satvā ehikās tilakā abhrakaṇṭhās tathaiva ca stālajaṅghāś ca manujā ṣaḍete uditāḥ padā lineage of kings māndhātur gautamā rājño dakṣiṇe ūrau piṭako jāto mṛduḥ sumṛduḥ; tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur vā; sa na kāṃcid ābādhāṃ janayati paripākānvayāt sphuṭitaḥ; kumāro jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko dvādriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaḥ; dakṣiṇād ūror jātaś cāruś cārur iti saṃjñā udapādi mahardhikaḥ sa kumāro mahānubhāvaḥ athedānīṃ caturṣu dvīpeṣu rājyaiśvaryādhipatyaṃ kāritavān cāror gautamā vāme ūrau piṭako jātaḥ mṛduḥ sumṛdus tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur vā; na kāṃcid ābādhāṃ janayati, paripākānvayāt sphuṭitaḥ; kumāro jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko dvādriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaḥ; vāmād ūror jātaḥ upacārur upacārur iti saṃjñā udapādi mahardhikaḥ sa kumāro mahānubhāvo 'pīdānīṃ triṣu dvīpeṣu rājyaiśvaryādhipatyaṃ kāritavān upacāror gautamā rājño dakṣiṇe caraṇe piṭako jāto mṛduḥ sumṛdus tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur vā; na kāṃcid ābādhāṃ janayati, paripākānvayāt sphuṭitaḥ; kumāro jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko dvādriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaḥ; dakṣiṇāc caraṇāj jātaḥ cārumāṃś cārumān iti saṃjñā udapādi mahardhikaḥ sa kumāro mahānubhāva ity apīdānīṃ dvayor dvīpayo rājyaiśvaryādhipatyaṃ kāritavān cārumato gautamā rājño vāme caraṇe piṭako jātaḥ mṛduḥ sumṛdus tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur vā; na kāṃcid ābādhāṃ janayati, paripākānvayāt sphuṭitaḥ; kumāro jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko dvādriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaḥ; vāmāc caraṇāj jāta upacārumān upacārumān iti saṃjñā udapādi mahardhikaḥ sa kumāro mahānubhāvaḥ apīdānīṃ ekasmin dvīpe rājyaiśvaryādhipatyaṃ kāritavān iti hi gautamā mahāsaṃmatasya rājño rocaḥ putraḥ rocasya kalyāṇaḥ kalyāṇasya varakalyāṇaḥ varakalyāṇasya upoṣadhaḥ upoṣadhasya māndhātā māndhātuś cāruḥ cāror upacāruḥ upacāroś cārumān cārumata upacārumān ruciḥ suruciḥ mucir mucilinda aṅga aṅgīratho bhṛṅgo bhagīrathaḥ sagaraḥ sāgaro mahāsāgaraḥ śakunir mahāśakuniḥ kuśa upakuśo mahākuśaḥ sudarśano mahāsudarśanaḥ praṇayo mahāpraṇayaḥ praṇādo mahāpraṇādaḥ prabhaṅkaraḥ pratāpavān merur merumān merumantaḥ arcir arciṣmān arciṣmantaḥ; arciṣmantasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā potalake nagare ekaśatarājaśatam abhūt; teṣām apaścimakaḥ arindamo nāma rājābhūd; arīn damayatīty arindamaḥ arindama iti saṃjñā udapādi; arindamasya gautamā rājñāḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā ayodhyāyāṃ catuḥpaṃcāśad rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimakaḥ ajitañjayo nāma rājābhūd; ajitaṃ jayatīty ajitaṃjayaḥ ajitaṃjaya iti saṃjñā udapādi ajitaṃjayasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā vārāṇasyāṃ triṣaṣṭī rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako duṣprasaho nāma rājābhūt duṣprasahasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā kiṃpilye nagare caturaśītirājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako brahmadatto nāma rājābhūt brahmadattasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā hastināpure dvātriṃśad rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako hastidatto nāma rājābhūt hastidattasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā takṣaśilāyāṃ paṃca rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako kālīśo nāma rājābhūt kālīśasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā urasāyāṃ nagaryāṃ dvātriṃśad rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako nagnajin nāma rājābhūt nagnajino gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā ajitaṃjaye nagare dvātriṃśad rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako jayadatto nāma rājābhūt jayadattasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā kanyakubjāyāṃ nagaryāṃ dvādaśarājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako jayaseno nāma rājābhūt jayasenasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā caṃpāyāṃ nagaryāṃ aṣṭādaśa rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako nāgadevo nāma rājābhūt nāgadevasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā tālipye nagare paṃcaviṃśatī rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako naradevo nāma rājābhūt naradevasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā tāmaliptyāṃ nagaryāṃ dvādaśa rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimakaḥ sāgaradevo nāma rājābhūt sāgaradevasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā dantapuryāṃ nagaryāṃ aṣṭādaśa rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimakaḥ sumatir nāma rājābhūt sumater gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā rājagṛhe nagare paṃcaviṃsatī rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimakas tamonudo nāma rājābhūt tamonudasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā punar api vārāṇasyāṃ nagaryāṃ ekaśatarājaśatam abhūt; teṣām apaścimako mahendraseno nāma rājābhūt mahendrasenasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā kuśāvatyāṃ nagaryāṃ caturaśītirājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimakaḥ samudraseno nāma rājābhūt samudrasenasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā punar api potalake nagare rājasahasram abhūt; teṣām apaścimakas tapaṃcaro nāma rājābhūt tapaṃcarasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā punar api kuśāvatyāṃ nagaryāṃ caturaśītirājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako mahīmukho nāma rājābhūt mahīmukhasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā punar api vārāṇasyāṃ nagaryāṃ rājaśatasahasram abhūt; teṣām apaścimako mahīpatir nāma rājābhūt mahīpater gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā punar api ayodhyāyāṃ nagaryāṃ śatasahasram abhūt; teṣām apaścimako mahīdharo nāma rājābhūt mahīdharasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā mithilāyāṃ nagaryāṃ caturaśītirājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimako mahādevo nāma rājābhūt mahādevasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā punar api mithilāyāṃ nagaryāṃ caturaśītimahādevasahasrāṇi rājarṣaya brahmacaryam acārṣuḥ; teṣām apaścimako nimir nāma rājābhūt nimer nimagno dṛḍhanemiḥ khanur upakhanuḥ khanumān khanumantaḥ sudṛśaḥ samadṛśaḥ śrutaseno dharmaseno vidito mahāvidito viditasena aśoko vigataśoko dṛḍhaseno jarāsandha dhundhumāraḥ aruṇo diśāṃpatir eṇḍaḥ saṃkakarakaḥ ānanda ādarśamukho janakaḥ saṃjanako janarṣabhaḥ annapānaḥ pracurānnapānaḥ ajito 'parājitaḥ pratiṣṭhitaḥ supratiṣṭhitaḥ mahābalo mahābalavāhanaḥ sumatir dṛḍhavāhanaḥ śatadhanuḥ citradhanuḥ navatidhanuḥ vijitadhanur dṛḍhadhanur daśarathaḥ śataratho navatirathaḥ nararṣabhaḥ citraratho vicitraratho dṛḍharathaḥ; dṛḍharathasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā sāṃkāsye nagare saptasaptatī rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apaścimakaḥ ambarīṣo nāma rājābhūt ambarīṣasya gautamā rājñaḥ nāgasaṃpālaḥ putraḥ; nāgasaṃpālasya gautamā rajñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā punar api vārāṇasyāṃ nagaryāṃ ekaśataṃ rājaśatam abhūt; teṣām apaścimako krkir nāma rājābhūt tena khalu samayena kāśyapo nāma śāstā loke utpannaḥ; tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; yasya antike bodhisatvo bhagavān āyatyāṃ bodhāya praṇidhāya brahmacaryaṃ caritvā tuṣite devanikāye upapannaḥ kṛker gautamā rājñaḥ sujātaḥ putraḥ; sujātasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā punar api potalake nagare ekaśataṃ rājaśatam abhūt; teṣām apaścimako karṇo nāma rājābhūt story of gautama, the progenitor of ikṣvāku karṇasya gautamā rājño dvau gautamo bharadvājaś ca; tayor gautamo naiṣkarmyābhinandi; bharadvājo rājyābhinandī; sa pitaraṃ paśyati dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayantaṃ; sa saṃlakṣayati: aham api pitur atyayād rājā bhaviṣyāmy aham api dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayitvā narakaparāyaṇo bhaviṣyāmi; kim atra prāptakālam agārād anagārikāṃ pravrajiṣye iti viditvā yena karṇo rājā tenopasaṃkrāntaḥ upasaṃkramya pādayor nipatya vijñāpayati; tātānujānīhi māṃ pravrajāmi śraddhayā agārād anagārikām iti; sa kathayati: putra yasyārthe yajñā ijyante homā hūyante tapāṃsi tapyante tat tava karatalagataṃ rājyaṃ; mamātyayād rājā bhaviṣyasi kimarthaṃ pravrajasīti sa kathayati: tāta na śakyaṃ mayā dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayituṃ; tad anujānīhi pravrajāmīti; tato rājñā avaśyaṃ nirbandhaṃ jñātvā anujñātaḥ tena khalu samayena anyatamasminn āśramapade kṛṣṇadvaipāyano nāma ṛṣiḥ prativasati; tato gautamaḥ kumāro rājñā samanujñāto hṛṣṭatuṣṭapramudita udagraprītisaumanasyajāto yena kṛṣṇadvaipāyano riṣis tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya vinīteryāpathapādābhivandanaṃ kṛtvā kathayati pravrajyārthī pravrajāyasva mām iti sa tena pravrajitaḥ; kṛṣṇadvaipāyano ṛṣiḥ phalamūlāṃbubhakṣaḥ; tasyāpi gautama ṛṣiḥ gautama ṛṣiḥ iti saṃjñā saṃvṛttā yāvad apareṇa samayena karṇo rājā kālagataḥ; bharadvājakumāro rājyaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpitaḥ pitryaṃ rājyaṃ kārayati; yāvad apareṇa samayena gautamo ṛṣir upādhyāyāsya kathayati: upādhyāya na śaknomi āraṇyakābhir oṣadhībhir yāpayituṃ; grāmāntaṃ samavasarāmīti; sa kathayati: putra śobhanaṃ; grāme vā araṇye vā prativasatā riṣiṇā sarvathā indriyāṇi rakṣitavyānīti; gaccha tvaṃ potalasāmantakena śākhāparṇakuṭiṃ kṛtvā vāsaṃ kalpaya; evam upādhyāya ity uktvā gautama riṣiḥ potalakasāmantakena śākhāparṇakuṭiṃ kṛtvā avasthitaḥ; tena khalu samayena potalake nagare bhadrā nāma rūpājīvanī prativasati; mṛṇālaś ca nāmnā dhūrtapuruṣaḥ; tena vastrālaṃkāram anupreṣitaṃ paricāraṇāya; sā tadvastrālaṃkāraṃ prāvṛtya saṃprasthitā; anyatamaś ca puruṣaḥ paṃcakārṣāpaṇaśatāny ādāyopasthitaḥ; bhadre āgaccha paricāraya iti; sā saṃlakṣayati: yadi gamiṣyāmi paṃcakārṣāpaṇaśatāni lapsye; adākṣiṇyaṃ caitad gṛhāgataṃ pratyākhyāyānyatra gamanam iti; tayā preṣyadārikābhihitā: gaccha mṛṇālasya kathaya āryā kathayati na tāvad ahaṃ sajjā paścād āgamiṣyāmīti; tayāpi tasya gatvārocitaṃ; so 'pi puruṣo bahukaraṇīyaḥ; sa tāṃ paricārya prathama eva yāme prakrāntaḥ sā saṃlakṣayati: mahatī velā vartate śakṣyāmy ahaṃ tasyāpi cittagrāhaṃ kartum iti; tayā punar apy asau dārikābhihitā: gaccha mṛṇālasyārocaya āryā sajjā saṃvṛttā kathaya katarad udyānam āgacchatv iti; tayā tasmai gatvārocitaṃ; sa kathayati kṣaṇena tavāryā sajjā kṣaṇenāsajjeti; sā dārikā tasyāḥ sāntarā; tayā samākhyātam: āryputra nāsāv asajjā; kiṃ tarhi; tayā tvadīyena vastrālaṃkāreṇānyena puruṣeṇa sārdhaṃ paricāritam iti; tasya yattat kāmarāgaparyavasthānaṃ tad vigataṃ; vyāpādaparyavasthānaṃ samutpannaṃ; sa saṃjātāmarṣaḥ kathayati: dārike gatvā bhadrāyāḥ kathaya mṛṇālaḥ kathayaty amukam udyānaṃ nirgaccheti; tayā gatvā bhadrāyā ārocitaṃ; tataḥ sā tad udyānaṃ nirgatā; mṛṇālena dhūrtapuruṣeṇoktā: yuktaṃ nāma tava madīyena vastrālaṃkāreṇānyena puruṣeṇa sārdhaṃ paricārayitum iti; sā kathayati: āryaputrāsty eva mamāparādhaḥ; kiṃ tu nityāparādho mātṛgrāmaḥ kṣamasveti; tatas tena saṃjātāmarṣeṇa niṣkośam asiṃ kṛtvā jīvitād vyaparopitā; tatas tayā preṣyadārikayā mahān kolāhalaḥ śabdaḥ kṛtaḥ āryā praghātitā āryā praghātiteti; śrutvā samantāj janakāyaḥ pradhāvitaḥ yāvat tasminn evāśramapade gautamariṣiḥ prativasati; tato 'sau mṛṇālo dhūrtapuruṣaḥ saṃtrasto rudhiramrakṣitam asiṃ gautamasya riṣeḥ purastāc chorayitvā tasyaiva mahājanakāyasya madhyaṃ praviṣṭaḥ; mahājanakāyaś ca rudhiramrakṣitam asiṃ dṛṣṭvā kathayati: anena pravrajitena bhadrā jīvitād vyaparopiteti tatas taṃ gautamariṣiṃ parivārya saṃjātāmarṣāḥ kathayanti: bhoḥ pravrajita riṣidhvajaṃ dhārayasi īdṛśaṃ ca karma karoṣīti sa kathayati: kiṃ kṛtaṃ; te kathayanti: bhadrayā te sārdhaṃ paricāritaṃ sā ca jīvitād vyaparopiteti; sa kathayati: śāntaṃ nāham asya karmaṇaḥ kārīti; sa śāntavādy api tena mahājanakāyena paścādbāhugāḍhabandhanabaddho rājñe upanāmitaḥ devānena pravrajitena bhadrayā sārdhaṃ paricāritaṃ sā jīvitād vyaparopitā iti; aparīkṣakā rājānaḥ; kathayati: yady evaṃ gacchata; enaṃ śūle samāropayata; parityakto 'yaṃ mayā pravrajita iti tato 'sau pravrajitaḥ karavīramālāsaktakaṇṭhaguṇo nīlāṃbaravasanaiḥ puruṣair udyataśastraiḥ saṃparivārito rathyāvīthīcatvaraśṛṇgāṭakeṣu śravaṇāsukheṣv anuśrāvya dakṣiṇena nagaradvāreṇa niṣkāsya jīvann eva śūle samāropitaḥ; tasyāsāv upādhyāyaḥ kṛṣṇadvaipāyanaḥ kālena kālaṃ tasyāśramapadam upasaṃkrāmati; yāvad apareṇa samayenopasaṃkrāntaḥ na paśyati sa itaś cetaś ca samanveṣitum ārabdho yāvat paśyati śūlasamāropitaṃ sa bāṣpagadgadakaṇṭhaḥ aśruparyākulekṣaṇaḥ karuṇadīnavilaṃbitākṣaraṃ kathayati: hā vatsa kim idaṃ; so 'pi gadgadakaṇṭho marmavedanoparodhajanitaviṣādaḥ kathayaty upādhyāya karmāṇi; kim anyad bhaviṣyatīti sa kathayati: vatsa nāsi kṣata upahato vā; tāta kṣato 'haṃ kāyena no tu cittena; vatsa kathaṃ jñāyate; upādhyāya satyopayācanaṃ kariṣye śṛṇu yena satyena satyavacanena kṣato 'haṃ kāyena no tu cittena tena satyena satyavacanena yeyam upādhyāyasya kṛṣṇavarṇā cchavir iyaṃ suvarṇavarṇā bhaved; bhāvitādhyāśayo 'sau mahātmā; vacanāvasānasamanantaram eva kṛṣṇadvaipāyanasya ṛṣeḥ kṛṣṇavarṇā cchavir antarhitā; suvarṇavarṇā saṃvṛttā sāmantakena śabdo visṛtaḥ kṛṣṇadvaipāyanariṣiḥ suvarṇavarṇaḥ saṃvṛtta iti tasya suvarṇadvaipāyanaḥ suvarṇadvaipāyana iti saṃjñā saṃvṛttā; sa paraṃ vismayam upagataḥ; tato 'sau gautamariṣiḥ kathayati: upādhyāya itaś cyutasya me kā gatir bhaviṣyati kā upapattiḥ ko 'bhisaṃparāya iti sa kathayati: vatsa brāhmaṇāḥ kathayanti: aputrasya gatir nāstīti; asti tvayā kiṃcid apatyam utpāditam; upādhyāya kumāra evāhaṃ; strītantre aprakṛtijñaḥ; pitrā rājyanimittaṃ protsāhyamānaḥ pravrajitaḥ; kuto mamāpatyasamutpattiḥ; vatsa yady evaṃ pūrvopabhuktaviṣayānusmaraṇaṃ kuru; upādhyāya gāḍhavedanābhyāhatasya me idānīṃ chidyamāneṣu marmasu mucyamāneṣu sandhiṣu maraṇaikāntamanasaḥ kathaṃ pūrvopabhuktaviṣayānusmaraṇaṃ bhavati; sa tasyopādhyāyaḥ paṃcābhijñālābhī; tena ṛddhyā mahān vātavarṣo nirmitaḥ; tasya varṣabindavaḥ kāye nipatitāḥ; tataḥ śītalasalilavātasparśād veedanā viṣṭaṃbhitā; sa pūrvopabhuktaviṣayān smartum ārabdhaḥ; yāvad asya maithunarāgasamanusmaraṇād dvau śukrabindū sarudhire nipatitau; catvāri sthānāny acintanīyāni; ātmacintā lokacintā satvānāṃ karmavipākacintā buddhānāṃ ca buddhaviṣayacintā iti; tau śukrabindū dve aṇḍe prādurbhūte; sūryasyābhyudgamanakālasamaye sūryaraśmiparipācite sphuṭite; dvau kumārau jātau; tato nātidūre ikṣuvāṭaḥ; tau tatra praviṣṭau; tatas sūryaraśmayo bhāsuratarā jātāḥ; gautamariṣiḥ sūryaraśmiparitāpitaḥ kālagataḥ; tataḥ suvarṇadvaipāyanariṣir āgataḥ; paśyati kālagataḥ; sa śūlasāmantake paśyati aṇḍe sphuṭite; kapālāny avasthitāni; so 'nusarann itaś cāmutaś ca ikṣuvāṭaṃ praviṣṭo yāvat paśyati: dvau kumārau; samanvāhartuṃ pravṛttaḥ; kasyaitau putrāv iti; paśyati: gautamasya ṛṣeḥ; tato 'sya sutarāṃ premā utpannaḥ; tena tāv āsramapadaṃ nītvā āpāyitau poṣitau saṃvardhitau; tayoś ca nāmadheyaṃ vyavasthāpayituṃ pravṛttaḥ; sūryasyābhyudgamanakālasamaye sūryaraśmibhiḥ paripācitau jātau bhavataḥ; tasmāt sūryagotrāv iti sūryagotrā iti saṃjñā saṃvṛttā; gautamasya riṣeḥ putrau gautamā gautamā iti dvitīyā saṃjñā saṃvṛttā; svāṅgīnisṛtā iti āṅgīrasā āṅgīrasā iti tṛtīyā saṃjñā saṃvṛttā; ikṣuvāṭāl labdhā ikṣvākā ikṣvākā iti caturthī saṃjñā saṃvṛttā; yāvad apareṇa samayena bharadvājo rājā aputra eva kālagataḥ; amātyāḥ saṃnipatya samavāyaṃ kartum ārabdhāḥ; bhavantaḥ kam idānīṃ rājānam abhiṣiñcāma iti; apare kathayanti tasya bhrātā gautamo riṣīṇāṃ madhye pravrajitaḥ; tasyedaṃ kulakramāgataṃ rājyaṃ; tam abhisiñcāma iti; kṛtasañjalpāḥ suvarṇadvaipāyanasya riṣeḥ sakāśam upasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya pādayor nipatya kathayanti: maharṣe gautamaḥ kva gata iti; sa kathayati yuṣmābhir eva praghātita iti; maharṣe vayaṃ tasya darśanam api na samanusmarāmaḥ; kathaṃ praghātayāmaḥ ahaṃ yuṣmān smārayāmi; śobhanaṃ; tena te smāritāḥ kathayanti: maharṣe yady evam alaṃ tasya nāmagrahaṇena; pāpakāry asāv akīrtanīyaḥ; kiṃ tena pāpakaṃ karma kṛtaṃ; idaṃ cedaṃ ca; nāsau pāpakarmakārī; adūṣy anapakāry eva yuṣmābhiḥ praghātitaḥ; kathaṃ; tena vistareṇa yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; te saṃjātadaurmanasyāḥ kathayanti: maharṣe yady evaṃ vayaṃ pāpakarmakāriṇo nāsāv iti; te caivam ālāpaṃ kurvanti; tau ca dārakau riṣeḥ sakāśam upasaṃkrāntau; amātyāḥ kathayanti: maharṣe kasyetau dārakau kathayati tasyaiva putrau; katham etau samutpannau kā vā anayoḥ saṃjñā; tena sotpattikaṃ vistareṇa samākhyātam; amātyāḥ śrutvāpi paraṃ vismayam upagatāḥ; tais taṃ riṣim anujñāpya tayor jyeṣṭhaḥ kumāro rājyābhiṣekeṇābhiṣiktaḥ; so 'py aputraḥ kālagataḥ; tato 'sau dvitīyaḥ kanīyān abhiṣiktaḥ; tasya ikṣvākurājā ikṣvākurājā iti saṃjñā saṃvṛttā; ikṣvākor gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā punar api potalake nagare ekaśatam ikṣvākurājaśatam abhūt the story of virūḍhaka teṣām apaścimako virūḍhako nāma ikṣvākurājo 'bhūd; virūḍhakasya gautamā ikṣvākurājasya catvāraḥ putrāḥ; ulkāmukhaḥ karakarṇī hastiniyaṃsaḥ nūpurakaś ca; tasyāpareṇa samayenāgramahiṣī kālagatā; sa kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ; amātyāḥ kathayanti: kimarthaṃ deva kare kapolaṃ datvā cintāparas tiṣṭhati; sa kathayati: mamāgramahiṣī kālagatā; kathaṃ na cintāparas tiṣṭhāmīti; deva yady evaṃ kimarthaṃ devasyāgramahiṣī na samanviṣyate; saṃvidyante pratisāmāntakānāṃ rājñāṃ duhitaraḥ; rājā kathayati: ime rājyābhinandinaḥ kumārāḥ; eṣu saṃvidyamāneṣu pratyanīkabhūteṣu ko me duhitaraṃ dāsyati: devaś cittaṃ karotu; vayaṃ samanveṣāmaḥ; yāvad anyatamasya rājñaḥ duhitā abhirūpā darśanīyā prāsādikā pratirūpā devītvena; te tāṃ samupalabhya tasya rājñaḥ sakāśaṃ gatāḥ; taiḥ pāraṃparyeṇa rājño niveditaṃ; rājñā ājñā dattā āhūyatām iti; tatas te rājñaḥ sakāśaṃ preṣitāḥ; pādayor nipatya kathālāpapūrvakaṃ niṣaṇṇāḥ; ālāpāvasaraprāptā rājānaṃ saṃmukhaṃ dṛṣṭvā kathayanti: deva svasti svastīti; rājā kathayati: bhavantaḥ kiṃ yācadhve; virūḍhakasyekṣvākurājasyāgramahiṣī kālagatā; tasyārthāya kanyāṃ bhikṣāṃ; rājā kathayati: śobhanaṃ pratirūpo varaḥ; kiṃ tu samayato 'nuprayacchāmi yadi me duhituḥ putro bhavati; taṃ yadi rājyaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpayati; deva evaṃ bhavatu gacchāmaḥ devaṃ śrāvayāmaḥ; tair gatvā virūḍhakasyekṣvākurājasya yathāvṛttam ārocitaṃ; rājā kathayati: bhavanto naitat pratirūpaṃ jyeṣṭhatarān rājyābhinandinaḥ kumārān pratyākhyāya kanīyasaḥ pratiṣṭhāpanaṃ; deva sandigdho 'yam arthaḥ ānīyatāṃ tāvad devī; tayā sārdhaṃ devaḥ krīḍatu ramatāṃ paricārayatu; na jñāyate kim asau kumāraṃ janayiṣyatīty āhosvit kumārikāṃ vandhyā vā bhaviṣyatīti; rājā kathayati: bhavanto yady evaṃ gacchata; tataḥ pratiṣṭā bhavatu; tair gatvā pratigṛhītā; yāvad rājñā mahatā śrīsamudāyena pariṇītā; sā ca rājño 'bhimatā saṃvṛttā; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntare devī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti; amātyā deva yasmād ayam ajāta eva rājyam abhinandati tasmād bhavatu dārakasya rājyābhinandīti; sa dārakaḥ aṣṭābhyo dhātrībhyaḥ anupradattaḥ pūrvavad yāvad āśu vardhate hradastham iva paṅkajaṃ; taṃ rājā yauvarājye na pratiṣṭhāpayati; tasya mātāmahena rājñā śrutaṃ; tena tasya dūto 'nupreṣitaḥ; sakarkaśaṃ ca likhitaṃ: tvayā pūrvam anujñātam eva; yadi yathāpratijñātaṃ karoṣi ity evaṃ kuśalaṃ; no ced yat te balaṃ vīryaṃ parākramas the cities of kapilavastu and devadṛśa kapilariṣiḥ śabdakaṇṭakatvād dhyānānāṃ cittaikāgratāṃ nārāgayati; sa kathayati: bhavantaḥ avalokitā bhavata; aham anyatra gamiṣyāmi; maharṣe kimarthaṃ; cittaikāgratāṃ nārāgayāmi, śabdakaṇṭakāni dhyānāni; maharṣe tvam ihaiva tiṣṭha; vayam anyatra gacchāmaḥ; kiṃ tu bhūbhāgam asmākam anuprayaccha; bhavantaḥ śobhanaṃ; ṛṣayas te mahātmānaḥ īpsitamanorathasādhakāḥ; tena sauvarṇaṃ bhṛṃgāram ādāya nagarākāreṇa udakadhārāpātair nagaraṃ māpitaṃ; kapilena riṣiṇā teṣāṃ vāsāya vastu parityaktam iti kapilavastu kapilavastv iti saṃjñā saṃvṛttā; te tatra vṛddhiṃ gatāḥ; mahājanakāyaḥ saṃvṛttaḥ; saṃbādhād vṛddhiṃ na labhante; teṣāṃ cetasā cittam ājñāya devatābhir anyapradeśa upadarśitaḥ; tais tatra gatvā dvitīyaṃ nagaraṃ māpitaṃ; devadriśaṃ devadriśam iti saṃjñā saṃvṛttā; tatas te saṃgamya samāgamya saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ: bhavanto yad vayaṃ nirvāsitāḥ tat sadṛśabhāryopādānāt; tad asmākaṃ na kenacid dvitīyā sadṛśī bhāryā upādātavyā; ekayaiva santoṣaḥ karaṇīya iti; te ekām eva sadṛśīṃ bhāryāṃ pariṇamayanti; na dvitīyām; athāpareṇa samayena virūḍhako rājā priyān putrān samanusmaran amātyān āmantrayate: hambhoḥ grāmaṇyas te kumārāḥ kva sāṃprataṃ; tair vistareṇārocitaṃ; deva kenacid adhikaraṇena nirvāsitāḥ; te svakasvakā bhaginīr ādāya itaḥ prakrāntāḥ; anuhimavatpārśve nadyā bhagīrathyās tīre kapilasya riṣer āśramapadasya nātidūre vāsaṃ kalayanti; svakasvakā bhaginīḥ pratyākhyāya vaimātṛkābhir bhaginībhiḥ sārdhaṃ krīḍanti ramante paricārayanti; teṣāṃ krīḍatāṃ ramamāṇānāṃ paricārayatāṃ putrā duhitaraś ca jātāḥ; śakyaṃ grāmaṇyaḥ kumārair evaṃ kartuṃ; deva śakyam; atha virūḍhakaḥ ikṣvākurājaḥ pūrvaṃ kāyam abhyunnamayya dakṣiṇabāhum abhiprasāryodānam udānayati; śakyā bata kumārāḥ, paramaśakyā bata kumārā iti; maheśākhyena satvena vāṅ niścāritā śākyā bata kumārāḥ; paramaśākyā bata kumārā iti śākyā iti saṃjñā saṃvṛttā successors to virūḍhaka apareṇa samayena virūḍhaka ikṣvākurājaḥ kālagataḥ ; rājyābhinandī rājye 'bhiṣiktaḥ; so 'py aputraḥ kālagataḥ; ulkāmukho rājyaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpitaḥ; so 'py aputraḥ kālagataḥ; karakarṇī rājā saṃvṛttaḥ; so 'py aputraḥ kālagataḥ; hastiniyaṃso rājā saṃvṛttaḥ; so 'py aputraḥ kālagataḥ; nūpurako rājā samvṛttaḥ; tasya putra opurakaḥ; opurakasya gopurakaḥ gopurakasya gautamā rājñaḥ putraprapautṛkayā naptṛpranaptṛkayā kapilavastunagare paṃcapaṃcāśad rājasahasrāṇy abhūvan; teṣām apścimako daśarathaḥ śataratho navatirathaḥ citraratho bijitaratho dṛḍharathaḥ daśadhanuḥ śatadhanuḥ navatidhanuḥ vijitadhanur citradhanuḥ dṛḍhadhanur; dṛḍhadhanuṣo gautamā dvau putrau siṃhahanuḥ siṃhanādī ca; yāvantaḥ khalu gautamā jambūdvīpe dhanurdharāḥ siṃhahanus teṣām agra akhyātaḥ; siṃhahanor gautamā catvāraḥ putrāḥ śuddhodanaḥ śuklodanaḥ droṇodanaḥ amṛtodanaḥ; śuddhā śuklā droṇā amṛtikā ceti duhitaraḥ; śuddhodanasya dvau putrau bhagavān āyuṣmāṃś ca nandaḥ; śuklodanasya dvau putrau; āyuṣmāṃś ca tiṣyo bhadrakaś ca śākyarājaḥ; droṇodanasya dvau putrau mahānāmā āyuṣmāṃś cāniruddhaḥ; amṛtodanasya dvau putrau āyuṣmān ānando devadattaś ca; śuddhāyāḥ suprabuddhaḥ putraḥ; śuklāyāḥ putro mālī; droṇāyā bhāddālī; amṛtikāyāḥ śaivalaḥ bhagavato rāhulaḥ putra iti gautamā rāhule mahāsaṃmatavaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ; ucchinnā bhavanetrī vikṣīṇo jātisaṃsāro nāstīdānīṃ punarbhavaḥ buddha's remarks atha bhagavān āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya kathāparyavasānaṃ viditvā utthāya niṣaṇṇaḥ; niṣadyāyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: sādhu sādhu maudgalyāyana sādhu sādhu khalu tvaṃ maudgalyāyana yas tvaṃ bhikṣūṇāṃ purastāc chākyānāṃ paurāṇaṃ kulavamśam ārabhya dharmyāṃ kathāṃ kathayasi; punar api tvaṃ maudgalyāyana abhīkṣṇam api tvaṃ śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam ārabhya dharmyāṃ kathāṃ kathaya; tad eṣāṃ bhaviṣyati dīrgharātram arthāya hitāya sukhāya; tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: udgṛhṇīta yūyaṃ bhikṣavaḥ śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam ārabhya dharmyāṃ kathāṃ dhārayituṃ grāhayituṃ vācayituṃ; tat kasya hetoḥ; arthopasaṃhitā bhikṣavaḥ śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam ārabhya dharmyā kathā; arthopasaṃhitā brahmacaryopasaṃhitā; yuktam eva bhikṣavaḥ śraddhayā pravrajitena kulaputreṇa śākyānāṃ paurāṇaṃ kulavaṃśam ārabhya dharmyāṃ kathāṃ dhārayituṃ grāhayituṃ vācayitum; atha kāpilavastavāḥ śākyā bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntāḥ siṃhahanu's reign tena khalu samayena kapilavastuni nagare siṃhahanur nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; devadṛśe nagare suprabuddho rājyaṃ rājā kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; suprabuddhasya rājño lumbinī nāmāgramahiṣī abhirūpā darśanīyā prāsādikā janapadakalyāṇī; devadṛśe 'nyatamo gṛhapatiḥ prativasaty āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī; tasyārāmaḥ puṣpasaṃpannaḥ phalasaṃpannaḥ śālisaṃpanno nānāvihaganikūjitaḥ; tasyābhirāmatayā rājā kālānukālaṃ tatra gatvā sārdham antaḥpureṇa ratikrīḍāṃ pratyanubhavati; lumbinyās taṃ dṛṣṭvā spṛhā utpannā; sa kathayati: deva mamaitam ārāmam anuprayaccheti; rājā kathayati: gṛhapatisantako 'yam ārāmaḥ; katham anuprayacchāmi; yadi tvam ārāmeṇārthinī anyaṃ tavārthāya śobhanataraṃ kārayāmīti; tato rājñā suprabuddhena lumbinyā arthāya tadviśiṣṭatara ārāmaḥ kāritaḥ; tasya luṃbinīvanaṃ lumbinīvanam iti saṃjñā saṃvṛttā; siṃhahanor dīrgharātram ayam āśāsakaḥ: aho bata me kule cakravartī utpadyeta iti; suprabuddhasyāpi rājño dīrgharātram ayam āśāsakaḥ: aho bata me siṃhahanunā sārdhaṃ saṃbandhaḥ syād iti; yāvat tasyāpareṇa samayena devyā sārdhaṃ krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā; tasyā rūpaśobhayā suprabuddho rājā sāntaḥpuro devadṛśanivāsī janakāyaś ca paraṃ vismayam upagataḥ; sandigdhamanāś ca saṃvṛttaḥ: kim iyaṃ dārikā āhosvid viśvakarmanirmiteyaṃ māyeti; tasyās trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān vistareṇa jātāyā jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti; amātyāḥ kathayanti: deva devadṛśanivāsijanakāyā rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu vipravadante; kecit kathayanti: dārikā evāsau pūrvakarmavipākābhiniṣpannā evaṃ varṇarūpaśobheti; apare kathayanti: nāsau dārikā; kiṃtarhi viśvakarmanirmitā sā māyeti tasmād bhavatu dārikāyā māyeti nāma; tasya māyeti nāma kṛtaṃ; māyā dārikā aṣṭābhyo dhātrībhyo 'nupradattā pūrvavad yāvan mahatī saṃvṛttā; sā naimittikair vyākṛtā; putraṃ janayiṣyaty anekalakṣaṇasaṃpannaṃ; rājā bhaviṣyati balacakravartī; bhūyo 'py asya krīḍato rammāṇasya paricārayataḥ duhitā jātā pratirūpā darśanīyā prāsādikā paramayā varṇapuṣkalatayā samanvāgatā; tasyā janmani sarvaṃ tan nagaram udāreṇāvabhāsenāvabhāsitaṃ; na cāsyāḥ śakyate sarvathā rūpaśobhāṃ varṇayituṃ; yathā māyāyās tasyā api vistareṇa jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate; kiṃ bhavatu dārikā nāmeti; amātyāḥ kathayanti: asyā rūpaśobhā yan māyāṃ vyatiricya vartate tasmād bhavatu mahāmāyeti; sāpy unnītā vardhitā mahatī saṃvṛttā; sā naimittikair vyākṛtā; putraṃ janayiṣyati dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaṃ; sa rājā bhaviṣyati cakravartīti; suprabuddhena rājñā siṃhahanor dūto 'nupreṣitaḥ; dve duhitarau jāte māyā mahāmāyā ca; tatraikā vyākṛtā putraṃ janayiṣyati lakṣaṇasaṃpannaṃ; sa rājā bhaviṣyati balacakravartīti; dvitīyā vyākṛtā putraṃ janayiṣyati dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣanaiḥ samalaṅkṛtaṃ; sa rājā bhaviṣyati cakravartīti; anayor yābhipretā śuddhodanasya kumārasyārthāyānayeti; siṃhahanunā pratisandeśo dattaḥ, dvābhyām api kumārasya prayojanaṃ; kiṃ tu na dve sadṛśe bhārye ekasyopasthāpayitavye iti yaivaṃ vyākṛtā putraṃ janayiṣyati dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaṃ sa rājā bhaviṣyati cakravartīti, eṣā tāvat pratīṣṭā; dvitīyāyā arthāya gaṇam avalokayiṣyāmīti; tena sā pañcaśataparivārā preṣitā; tena khalu samayena śākyānāṃ pāṇḍavā nāma khaṣāḥ prativiruddhāḥ; śākyāḥ saṃbhūya rājñaḥ siṃhahanoḥ sakāśam upasaṃkrāntāḥ; deva pāṇḍavaiḥ khaṣair upadrutāḥ sma, sāhāyyaṃ kalpayeti; sa kathayati bhavanto vṛddho 'haṃ na śaknomi taiḥ sārdhaṃ saṃgrāmayituṃ; deva śuddhodanaṃ kumāram anupreṣaya; samayato 'nupreṣayāmi yadi kumārasya yathābhipretaṃ varaṃ prārthayato 'nuprayacchata; te kathayanti: deva evaṃ bhavatu prayacchāmaḥ; rājñā caturaṅgaṃ balakāyaṃ datvā śuddhodanaḥ kumāraḥ preṣitaḥ; tena te khaṣāḥ hataprahatavidhvastāḥ kṛtāḥ; tataḥ śākyāḥ parituṣṭāḥ siṃhahano rājñaḥ sakāśam upasaṃkrāntāḥ; deva kumāreṇa pāṇḍavā khaṣāḥ hataprahatāḥ vidhvastāḥ kṛtāḥ; parituṣṭā smaḥ; vada kumārasya kaṃ varam anuprayacchāmaḥ; bhavantaḥ śākyaiḥ kriyākāraḥ kṛtaḥ na kenacid dve sadṛśe bhārye upasthāpayitavye iti; deva kiṃ mucyatāṃ kriyākāraḥ; sa kathayati: sutarāṃ baddhavyo na moktavyaḥ; kiṃ tu kumārasyaikaṃ varam anuprayacchatha, dvitīyāṃ sadṛśīṃ bhāryām upasthāpayituṃ; deva śobhanam; evaṃ kriyatāṃ; tataḥ siṃhahanunā suprabuddhasya lekho 'nupreṣitaḥ avalokito mayā gaṇaḥ; dvitīyāṃ duhitaram anupreṣayeti; tena sāpi pañcaśataparivārā preṣitā; śuddhodanena kumāreṇa dve api pariṇīte śuddhodana succeeds siṃhahanu and the descent of the buddha yāvad apareṇa samayena siṃhahanū rājā kālagataḥ; kapilavastuni śuddhodano rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; so 'pareṇa samayena mahāmāyādevyā sārdham upariprāsādatalagato niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍati ramate paricārayati; dharmatā hy eṣā tuṣitabhavanastho bodhisatvaḥ paṃcabhir avalokanair lokam avalokayati jātyavalokanena deśāvalokanena kālāvalokanena vaṃśāvalokanena stryavalokanena ca; kena kāraṇena bodhisatvā jātyavalokanaṃ kurvanti? tuṣitabhavanasthasya bodhisatvasyaivaṃ bhavati; kīdṛśyāṃ jātau bodhisatvāḥ pratisandhiṃ gṛhṇantīti; paśyati brāhmaṇakule vā kṣatriyakule vā; tatra kadācid brāhmaṇā uccakulasaṃmatā bhavanti; kadācit kṣatriyāḥ; idānīṃ tu kṣatriyāḥ uccakulasaṃmatāḥ, yanv ahaṃ kṣatriyakule pratisandhiṃ gṛhṇīyāṃ; mā me syur atonidānaṃ pare vaktāraḥ bodhisatvena garhaṇīyāyāṃ jātau pratisandhir gṛhīta iti; tathā hi bodhisatvenānādikālīnam anākṣepasaṃvartanīyaṃ karma kṛtam upacitam; <avandhyaphaladharmadeśikā hi buddhā bhagavantaḥ>; anena kāraṇena bodhisatvā jātyavalokanaṃ kurvanti; kena kāraṇena bodhisatvā deśāvalokanaṃ kurvanti? bodhisatvasyaitad abhavat: kīdṛśi deśe bodhisatvāḥ pratisandhiṃ gṛhṇantīti; paśyati yo 'sau deśa ikṣuśālimālāgomahiṣīsaṃpanno bhaikṣukaśatakalilo dasyujanavivarjitaḥ āryajanādhyuṣitaḥ; tasyaivaṃ bhavaty ayaṃ madhyadeśa ikṣuśālimālāgomahiṣīsaṃpanno bhaikṣukaśatakalilo dasyujanavivarjitaḥ āryajanādhyuṣitaḥ; yanv ahaṃ madhyadeśe pratisandhiṃ gṛhṇīyāṃ; mā me syur atonidānaṃ pare vaktāraḥ bodhisatvena pratyanteṣu janapadeṣu pratisandhir gṛhīta iti; tathā hi bodhisatvenānādikālīnam anākṣepasaṃvartanīyaṃ karma kṛtam upacitam; avandhyaphaladharmadeśikā hi buddhā bhagavantaḥ; anena kāraṇena bodhisatvā deśāvalokanaṃ kurvanti; kena kāraṇena bodhisatvāḥ kālāvalokanaṃ kurvanti? bodhisatvasyaitad abhavat; kīdṛśe kāle bodhisatvā jaṃbūdvīpe pratisandhiṃ gṛhṇanti; utkarṣe vartamanāyāṃ prajāyām aśītivarṣasahasrāyuṣi prajāyām ūrdhvaṃ pratisandhiṃ na gṛhṇanti; apakarṣe śatavarṣāyuṣāṃ manuṣyāṇāṃ <prajāyām arvāk pratisandhiṃ na> gṛhṇanti; kena kāraṇena bodhisatvā aśītivarṣasahasrāyuṣi manuṣyāṇām ūrdhvaṃ pratisandhiṃ na gṛhṇanti? aśītivarṣasahasrāyuṣo hi manuṣyā durudvejyā bhavanti; duḥsaṃvedyā jaḍā mṛdvindriyāḥ pramattāḥ sukhabahulāḥ satyānām abhājanabhūtāḥ; apakarṣe 'py arvāg varṣaśatasya pañcakaṣāyā udriktā bhavanti; tadyathā āyuḥkaṣāyaḥ kleśakaṣāyaḥ satvakaṣāyo dṛṣṭikaṣāyaḥ kalpakaṣāyaś ca; mā me syur atonidānaṃ pare vaktāraḥ pañcakaṣāyodrikte kāle bodhisatvena pratisandhir gṛhīta iti; tathā hi bodhisatvenānādikālīnam anākṣepasaṃvartanīyaṃ karma kṛtam upacitam; avandhyaphaladharmadeśikāś ca buddhā bhagavantaḥ; anena kāraṇena bodhisatvāḥ kālāvalokanaṃ kurvanti; kena kāraṇena kulāvalokanaṃ kurvanti? bodhisatvasyaivaṃ bhavati; kīdṛśe kule bodhisatvāḥ pratisandhiṃ gṛhṇantīti; paśyati yat kulam uccasaṃmatam anupākruṣṭacāritraṃ yāvad āsaptamaṃ mātāmahaṃ paitāmahaṃ yugam upādāyeti; tasyaitad abhavad ayaṃ śākyavaṃśa uccakulasaṃmato yāvan mahāsaṃmatam upādāyānupākruṣṭacāritraś ca yanv ahaṃ rājñaḥ śuddhodanasya kule pratisandhiṃ gṛhṇīyāṃ; mā me syur atonidānaṃ pare vaktāraḥ pratyavare kule bodhisatvena pratisandhir gṛhīta iti; tathā hi bodhisatvenānādikālīnam anākṣepasaṃvartanīyaṃ karma kṛtam upacitam; avandhyaphaladharmadeśikāś ca buddhā bhagavantaḥ; anena kāraṇena bodhisatvā vaṃśāvalokanaṃ kurvanti; kena kāraṇena bodhisatvā stryavalokanaṃ kurvanti? bodhisatvasyaivaṃ bhavati; kīdṛśyā striyāḥ kukṣau bodhisatvāḥ pratisandhiṃ gṛhṇantīti; paśyati yā strī rūpavatī bhavati śīlavatī kulavatī kulinā kulavardhanī pūrvabuddheṣu kṛtapraṇidhānā aho batāhaṃ buddhasya mātā syām iti; śaknoti bodhisatvaṃ daśamāsaṃ kukṣiṇā dhārayituṃ; na ca svārthaṃ hāpayati; tasyaivaṃ bhavati iyaṃ mahāmāyā yāvad āsaptamaṃ mātāmahaṃ mātāmahaṃ paitāmahaṃ yugam upādāyānupākruṣṭacāritrā rūpavatī śīlavatī kulinā kulavardhanī; śaknoti bodhisatvaṃ daśamāsaṃ kukṣiṇā dhārayituṃ; na ca svārthaṃ hāpayitum; tathā hi mahāmāyā pūrvabuddheṣu kṛtādhikārapraṇidhānā aho batāhaṃ buddhamātā syām iti; mā ca me syur atonidānaṃ pare vaktāraḥ alakṣaṇasaṃpannāyā striyāḥ kukṣau bodhisatvena pratisandhir gṛhīta iti; tathā hi bodhisatvenānādikālīnam anākṣepasaṃvartanīyaṃ karma kṛtam upacitam; <avandhyaphaladharmadeśikāś ca buddhā bhagavantaḥ>; anena kāraṇena bodhisatvāḥ stryavalokanaṃ kurvanti; atha bodhisatvaḥ pañca vyavalokanāni vyavalokya ṣaṭ kāmāvacarān devāṃs trir anuśrāvayati ito 'haṃ mārṣās tuṣitād devanikāyāc cyutvā manuṣyeṣu pratisandhiṃ grahīṣyāmi rājñaḥ śuddhodanasyāgramahiṣyāḥ kukṣau; tasya putratvam adhigamya amṛtam adhigamiṣyāmi; yo yuṣmākam amṛtenārthī sa manuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇātu bhūyo madhyadeśa iti; evam uktās tuṣitakāyikā devā bodhisatvam idam avocan: yat khalu bodhisatva jānīyā etarhi kalikaluṣo lokaḥ krūrasantānaprajā ākulīkṛtaś ca jaṃbūdvipaḥ ṣaḍbhis tārkikaiḥ ṣaḍbhir ānuśravikaiḥ ṣaḍbhiḥ samāpattṛbhiḥ; tatra ṣaṭ tārkikāḥ katame? tadyathā pūraṇaḥ kāśyapaḥ maskarī gośāliputraḥ sañjayī vairaṭṭīputraḥ ajitaḥ keśakaṃbalaḥ kakudaḥ kātyāyano nirgrantho jñātiputra; ṣaḍ ānusravikāḥ katamas tadyathā kūṭatāṇḍyo brāhmaṇaḥ śroṇatāṇḍyo brāhmaṇaḥ, cogī brāhmaṇaḥ brāhmāyur brāhmaṇaḥ puṣkarasāri brāhmaṇaḥ lohityaś ca brāhmaṇaḥ; ṣaṭ pratipattāraḥ katame? tadyathā udrako rāmaputraḥ; arāḍaḥ kālāmaḥ subhadraḥ parivrājakaḥ sañjayī māṇavaḥ asitariṣiḥ urubilvākāśyapaś ca jaṭilaḥ; iha tu bodhisatvasya dvādaśayojanāni dharmaśravaṇārtham āsanaprajñaptiḥ prajñāpyate; asmākaṃ caivaṃ bhavati: yam asmākaṃ tuṣitabhavanastho bodhisatvo dharmaṃ deśayiṣyati taṃ vayaṃ dharmaṃ śrutvā tathā tathā pratipatsyāmahe; yathāpitad asmākaṃ bhaviṣyati dīrgharātram arthāya hitāya sukhāyeti; evam ukto bodhisatvaḥ tuṣitakāyikān devān idam avocat: tena hi mārṣā sarvavādyāni prahaṇyantām iti descent from the tuṣitas tuṣitakāyikābhir devatābhiḥ sarvavādyāni prahatāni; bodhisatvenāpi saṅkham āpūryābhihitaṃ: kataro 'tra mārṣāḥ odārikaḥ śabdaḥ? śaṅkhaśabdo bhagavan; yathāyaṃ mārṣāḥ śaṅkhaśabdaḥ sarvavādyāny abhibhūyāvasthitaḥ evam evāhaṃ jambūdvīpam avatīrya ṣaṭ tārkikān, ṣaḍ ānuśravikān, ṣaṭ ca pratipattrīn abhibhūyāmṛtam adhigamiṣyāmi; amṛtena jagat santarpayiṣyāmi; anityatāśaṅkham āpūrayiṣyāmi; śūnyatābherīṃ tāḍayiṣyāmīti; nairātmyasiṃhanādaṃ nadiṣyāmī iti viditvā gāthāṃ bhāṣate: siṃhaikaḥ pramathati naikaśvāpadaughān vajraiko vilikhati naikaṣṛṅgaśailān śakraiko vijayati naikadānavendrān sūryaiko vimathati naikam andhakāram yo yuṣmākaṃ mārṣā amṛtenārthī sa madhyadeśe pratisandhiṃ gṛhṇātu; ṣaṭsu mahānagareṣv iryataha; śakrasya devendrasyaitad abhavat: ayaṃ bodhisatvo bhagavān mahāmāyāyāḥ devyāḥ kukṣāu pratisandhiṃ grahītukāmaḥ; yanv aham asyā ojopasaṃhāraṃ kuryāṃ kukṣiṃ ca viśodhayeyam iti viditvā śakreṇa devānām indreṇa mahāmāyāyā devyāḥ ojopasaṃhāraṃ kṛtavān; kukṣiṃ ca śodhitavān; tatas tuṣitabhavanastho bodhisatvaḥ pañcāvalokitāni vyavalokya ṣaṭ kāmāvacarān devāṃs trir anuśrāvya gajanidarśanena rātryā madhyame yāme māhāmāyāyā devyāḥ kukṣim avakrāntaḥ; āha ca jagatparitrāṇakṛtapratijño devān upāmantrya tataś cyuto 'sau ikṣvākuvaṃśe praviveśa kukṣim sandhyābhrarājīm iva bālasūryaḥ conception; auspicious signs in the dream tathā hi mahāmāyā caturaḥ svapnān paśyati; ṣaḍdanto me śveto hastināgaḥ kukṣiṃ bhitvā praviṣṭaḥ; upari vihāyasā gacchāmi; mahāśailaparvatam abhiruhāmi; mahājanakāyo me praṇāmaṃ karotīti; tayā rajña śuddhodanāyārocitam; rājñā amātyānām ājñā dattā; bhavantaḥ āhūyantāṃ svapnādhyāyavidaḥ naimittikāś ca brāhmaṇā iti; taiś ca svapnādhyāyavido naimittikāś ca brāhmaṇā āhūtāḥ; tato rājñā teṣām svapnāni niveditāni; te kathayanti: deva yathā śāstre dṛṣṭaṃ, putraṃ janayiṣyati dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtam; saced gṛhī agāram adhyāvatsyati, rājā bhaviṣyati cakravartī; sacet keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajiṣyati, tathāgato bhaviṣyaty arhan samyaksaṃbuddho vighuṣṭaśabdo loka iti antaroddānam: cyutir devaputro ratanam aṣṭāṅgaṃ śrāntavratamānasam the buddha in mother's womb dharmatā khalu yasmin samaye bodhisatvas tuṣitād devanikāyāc cyutvā mātuḥ kukṣim avakrānto 'tyarthaṃ tasmin samaye mahāpṛthivīcālo 'bhūt; sarvaś cāyaṃ lokaḥ udāreṇāvabhāsena sphuṭo 'bhūt; yā api tā lokasya lokāntarikā andhās tamaso 'ndhakāratamisrā yatremau sūryācandramasāv evaṃmahardhikāv evaṃmahānubhāvāv ābhayābhāṃ na pratyanubhavataḥ, tā api tasmin samaye udāreṇāvabhāsena sphuṭā abhūvan; tatra ye satvā upapannās te svakam api bāhuṃ pragṛhītaṃ na paśyanti; te tayā ābhayā anyonyaṃ satvān dṛṣṭvā saṃjānate anye 'pīha bhavantaḥ satvā upapannā anye 'pīha bhavantaḥ satvā upapannā iti yathaiva megho vipulaḥ susaṃbhṛto bahūdako mārutavegapreritaḥ tathopamaṃ kukṣim ivākraman muniś cirād ghanaṃ sūrya ivābhyupāgataḥ avabhāsayitveha diśaḥ samantataḥ pṛthak ca lokāntarikās tamovṛtāḥ yadākramat kukṣim atulyavikramas tathā tadāsīd iyam atra dharmatā dharmatā khalu yasmin samaye bodhisatvo bhagavān mātuḥ kuksāv avakrāntaḥ tasmin samaye śakro devendrāś caturo devaputrān mātur ārakṣakān sthāpayaty asihastān, prāsahastāṃś chaktihastān tomarahastān, mā kaścid bodhisatvaṃ viheṭayiṣyati manuṣyo vā amanuṣyo veti; dharmatā khalu yasmin samaye bodhisatvo mātuḥ kukṣāv asthāt kośogata evāsthād amrakṣito garbhamalena, juvramalena, rudhiramalena, anyatamānyatamena vāśucinā viprakṛtena; tadyathā maṇiratnaṃ kāśikaratne upakṣiptaṃ naiva maṇiratnaṃ kāśīkaratnena lipyate, nāpi kāśikaratnaṃ maṇiratnena; evam eva yasmin samaye bodhisatvo mātuḥ kukṣāv asthāt kośogata evāsthād amrakṣito garbhamalena, juvramalena, rudhiramalena anyatamānyatamena vā aśucinā viprakṛtena; tadyathā maṇiratnaṃ; dharmatā khalu yasmin samaye bodhisatvo bhagavān mātuḥ kukṣāv asthāt tam enaṃ tasmin sasmaye mātā sarvam antaḥkukṣigataṃ paripūrṇaṃ paśyati; tadyathā maṇir aṣṭāṅgo vaiḍūryaḥ śubhro jātimān accho viprasanno 'nāvilaḥ pañcaraṅgike sūtre 'rpitaḥ syāt; tadythā nīle pīte lohite 'vadāte māñjiṣṭhe; taṃ cakṣuṣmān puruṣo dṛṣṭvā jānīyād idaṃ sūtram ayaṃ maṇiḥ; sūtre maṇir arpitaḥ; evam eva bodhisatvo yasmin samaye mātuḥ kukṣāv asthāt tam enaṃ tasmin samaye mātā sarvam antaḥkukṣigataṃ paripūrṇaṃ paśyati; dharmatā khalu yasmin samaye bodhisatvo bhagavān mātuḥ kukṣāv asthān nāsya tasmin samaye mātā śrāntakāyā vā 'bhūt klāntakāyā vā yaduta bodhisatvaṃ dhārayantī; dharmatā khalu yasmin samaye bodhisatvo bhagavān mātuḥ kukṣāv asthāt tasmin samaye mātā yāvajjīvaṃ pañcavratapadāni samādattavatī; yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāyā prāṇātipātāt prativiratā; adattādānam, ahrahmacaryaṃ, mṛṣāvādaṃ surāmaireyamadyapramādasthānāṃ prahāya surāmaireyamadyapramādasthānāt prativiratā; prāṇān ahantī nādattam ādadau; mṛṣā nāvocat; na madyalolupā 'bhūt; abrahmacaryād viratā ca maithunāt siddhārthamātā; iyam atra dharmatā; dharmatā khalu yasmin samaye bodhisatvo bhagavān mātuḥ kukṣāv asthān nāsya mātā tasmin samaye puruṣeṣu mānasaṃ nibaddhavatī yaduta kāmopasaṃhitam; na rajyate kleśeṣu; na cāsyāḥ kāmahetoḥ paridahyate manaḥ; na cāsya mātā puruṣeṣu mānasaṃ badhnāti kāmaguṇopasaṃhitam pains of childbirth atha mahāmāyāyā dohada utpannaḥ aho batāhaṃ caturbhyo mahāsmudrebhyaḥ pānīyaṃ pibeyam iti; tayā rajñe śuddhodanāyārocitam; rājñā śuddhodanena naimittikānāṃ niveditam; kimarthaṃ devyā ayam evaṃrūpo dohada utpannaḥ; naimittikair vyākṛtaṃ: deva devī kumārāṃ janayiṣyati; dvātriṃśatā mahāpuruṣaṇaiḥ samalaṅkṛtamūrtiḥ pravrajitvā sakalaṃ jñeyārṇavaṃ pāsyati; rājñābhihitam; yady asyāḥ mahāsamudrāt pānīyaṃ <na> dīyate, kiṃ tat syāt; vyaṅgaṃ putraṃ janayet; rājñābhihitaṃ: mama tāvat śuddhodanasyāvikalāṅgaḥ putro bhaviṣyatīti; tena khalu samayena kapilavastuni raktākṣo nāma parivrājakas tiṣṭhati indrajāle kṛtāvī; rājñā tasyāhūya niveditam; tena tasyā upariprāsādatalagatāyā yāvac caturo mahāsamudrān darśayitvā pānīyaṃ dattam; tasyā yo dohada utpannaḥ sa prativigataḥ; punar apy asyā dohada utpannaḥ aho bata sarvabandhanamokṣaḥ kriyeteti; rājñā sarvabandhanamokṣaḥ kṛta iti tasyā yo dohada utpannaḥ sa prativigataḥ; punar apy asyā dohada utpannaḥ aho bata dānāni dīyeran puṇyāni kriyerann iti; rājñā dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni; tasyā yo dohada utpannaḥ sa prativigataḥ; punar apy asyā dohada utpannaḥ; aho batāham udyānāni paśyeyam iti; rājñā udyānāni darśitāni; tasyā yo dohada utpannaḥ sa prativigataḥ; punar apy asyā dohada utpannaḥ aho batāham udyāne tiṣṭheyam iti; rājñaḥ suprabuddhasya lumbinī nāmodyānam; tasya śuddhodanena rājñā sandiṣṭaṃ duhitā te udyānaṃ nirgantukāmā; udyānaṃ śodhayeti; tena pauruṣeyāṇāṃ ājñā dattā, bhavanta udyānaṃ śodhayateti; tair udyānaṃ śodhitam; tataḥ sā paricārikāsahīyā nirgatā; tatas tayā luṃbinīvane vicarantyā sapuṣpitaḥ aśokapādapo dṛṣṭaḥ; sā tam avalokyāvasthitā prasavitukāmā the birth of the buddha and the accompanying wonders śakro devendraḥ saṃlakṣayati: bodhisatvamātā hrīmatī; na śaknoti mahājanaparivṛtā prasavitum; upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti; tena tumulaṃ vātavarṣaṃ nirmitam; tenāsau mahājanakāyaḥ samantād vidrutaḥ; tataḥ śakro devendraḥ vṛddhadhātrīvarṇam ātmānām abhinirmāya mahāmāyāyāḥ purastād avasthitaḥ sā prasavitum ārabdhā; bodhisatvo nirgacchaṃś chakreṇājinaśāṭikāyāṃ pratigṛhītaḥ; sa garbhavāsapariklāntaḥ; atha bodhisatvasyaitad abhavat: madaprāpto 'yaṃ śakro bhaviṣyati mayā bodhisatvaḥ pratīcchita iti; viditvā vajraśarīram ātmānam adhiṣṭhitaḥ; śakro devendraḥ kaṃpayitum ārabdho bodhisatvenābhihitaḥ; muñca muñca kauśika apaihi purastād iti; <dharmatā khalu>, yasmin samaye bodhisatvo bhagavān jātaḥ tasmin samaye mahāpṛthivīcālo 'bhūt; pūrvavad yāvad anye 'pīha bhavantaḥ satvā upapannā anye 'pīha bhavantaḥ satvā upapannā iti; dharmatā khalu yasmin samaye bodhisatvo bhagavān mātuḥ kukṣer niṣkrāntaḥ kośogata ivāsir niṣkrāntaḥ amrakṣito garbhamalena juvramalena rudhiramalenānyatamānyatamena vā aśucinā viprakṛtena; dharmatā khalu yasmin samaye bodhisatvo bhagavān mātuḥ kukṣer niṣkrānto nāsya tasmin samaye mātā niṣaṇṇā vā 'bhūn nipannā vā; sthitaiva sā kṣatriyī kṣatriyaṃ prasūtā; dharmatā khalu sāṃpratajāto bodhisatvaḥ saptapadāni prakrāntaḥ parigṛhīto na kenacit; caturdiṣaṃ ca vyavalokayati; vācaṃ ca bhāṣate, iyaṃ pūrvā dik pūrvaṃgamo bhaviṣyāmi nirvāṇāya, iyaṃ dakṣiṇā dakṣiṇīyo bhaviṣyāmi kṛtsnasya <jagataḥ, iyaṃ paścimā dik, mama paścimaṃ janma bhaviṣyati; iyam uttarā dik, bhavasaṃsārād utttariṣyāmi iti; tasya śirasi upari devāḥ śvetaṃ ca chatraṃ maṇidaṇḍakaṃ ca cāmaraṃ ca dhārayanti; dharmatā khalu sāṃpratajātasya bodhisatvasya dve vāridhāre 'ntarikṣāt prādurbhavata ekā śitā ekā uṣṇā ye bodhisatvaṃ snāpitavatye>; dharmatā khalu sāṃpratajātasya bodhisatvasya mātur janayitryāḥ purastān mahad udapānaṃ prādurbhūtaṃ vāriniṣyandi; yato 'sya mātā udakenodakakāryam akārṣīt; dharmatā khalu sāṃpratajātasya bodhisatvasya devatā antarikṣāt divyāny utpalāni kṣipanti; padmāni, kumudāni, puṇḍarīkāny agarucūrṇāni, tagaracūrṇāni; candanacūrṇāni, tamālapatracūrṇāni, divyāni ca māndāravāṇi puṣpāṇi kṣipanti; divyāni ca vādyāni pravādayanti antaroddānām utpādakośasthitiḥ sapta padāni dve vāridhāre, udapānaṃ devatā yadā śākyamunir bodhisatvo jātaḥ tadā caturṇāṃ rājñāṃ putrā jātāḥ, śrāvastyām arāḍabrahmadattasya putro jātaḥ; arāḍabrahmadattasyaitad abhavat: mama putrasya janmani prasannaḥ prasanna iva janapadaḥ khyāti; tasmād bhavatv asya prasenajit iti nāma, rājagṛhe nagare mahāpadmasya rājñaḥ putro jātaḥ; tasyaitad abhavat mama putrasya janmani ādityabimbenevodayatā loko 'vabhāsitaḥ; bimbāyāś ca putraḥ; bhavatv asya bimbisāra iti nāma; kauśāṃbyāṃ śatānīkasya rājñaḥ putro jātaḥ; tasyaitad abhavat: mama putrasya janmani ādityenevodayatā loko 'vabhāsitaḥ; bhavatv asyodayana iti nāma; ujjayanyāṃ nagaryām anantanemino rājñaḥ putro jātaḥ; anantanemino rājña etad abhavat mama putrasya janmani pradyoteneva loko 'vabhāsitaḥ; bhavatv asya pradyota iti nāma; tac ca naivam; api sarvaṃ tad bodhisatvānubhāvāt","अन्तर्हिते पृथिवीरसे तेषां सत्वानां पृथिवीपर्पटकः प्रादुर्भूतो वर्णसंपन्नो गन्धसंपन्नो रससंपन्नः; एवंरूपो वर्णेन तद्यथा कर्णिकारपुष्पम्; एवंरूपो रसेन तद्यथा क्षौद्रमध्व् अनेडकम् ते तद्भक्षास् तदाहाराः दीर्घायुषो दीर्घम् अध्वानं तिष्ठन्ति तेषां यो ऽल्पतरम् आहारम् आहरति स वर्णवान् भवति; यः प्रभूततरम् आहारम् आहरति स दुर्वर्णः; इत्य् आहारद्विमात्रतां प्रतीत्य वर्णद्विमात्रता प्रज्ञायते वर्णद्विमात्रतायां सत्यां सत्वः सत्वम् अवमन्यते: हम्भोः सत्व वर्णवान् अहम् अस्मि; दुर्वर्णस् त्वम् इति; तेषां वर्णाभिमानिकानां सतां तेषाम् एव पापकानाम् अकुशलानां धर्माणां समादानहेतोः पृथिवीपर्पटको ऽन्तर्हितः अन्तर्हिते पृथिवीपर्पटके ते सत्वाः संगम्य समागम्य शोचन्ति क्लाम्यन्ति परिदेवन्ते एवं चाहुर् अहो बत अहो बतेति तद्यथैतर्हि मनुष्याः केनचिद् एव दुःखदौर्मनस्येन स्पृष्टाः तान्य् एव पुराणान्य् अक्षरपदव्यञ्जनान्य् अनुव्यवहरन्त एवम् आहुर् अहो बत अहो बतेति एवम् एव ते सत्वा अन्तर्हिते पृथिवीपर्पटके संगम्य समागम्य शोचन्ति क्लाम्यन्ति परिदेवन्ते एवं चाहुर् अहो बत अहो बतेति अर्थं चास्य न जानन्त्य्: अयम् अस्य भाषितस्यार्थो ऽयम् अस्य भाषितस्यार्थ इति अन्तर्हिते पृथिवीपर्पटके तेषां सत्वानां वनलता प्रादुर्भूता वर्णसंपन्ना गन्धसंपन्ना रससंपन्ना; एवंरूपा वर्णेन तद्यथा कदम्बकापुष्पम्; एवंरूपा रसेन तद्यथा क्षौद्रमध्व् अनेडकम् ते तद्भक्षास् तदाहारा दीर्घायुषो दीर्घम् अध्वानं तिष्ठन्ति तेषां यो ऽल्पतरम् आहारम् आहरति स वर्णवान् भवति; यः प्रभूतम् आहारम् आहरति स दुर्वर्णो भवतीत्य् आहारद्विमात्रतां प्रतीत्य वर्णद्विमात्रता प्रज्ञायते वर्णद्विमात्रतायां सत्यां सत्वः सत्वम् अवमन्यते: हम्भोः सत्व वर्णवान् अहं; दुर्वर्णस् त्वम् इति; तेषां वर्णाभिमानिकानां सतां तेषाम् एव पापकानाम् अकुशलानां धर्माणां समादानहेतोः वनलता अन्तर्हिता अन्तर्हितायां वनलतायां ते सत्वाः संगम्य समागम्य शोचन्ति क्लाम्यन्ति परिदेवन्ते एवं चाहुर् अपैहि पुरस्ताद् अपैहि पुरस्ताद् इति एवम् एव ते सत्वा अन्तर्हितायां वनलतायां संगम्य समागम्य शोचन्ति क्लाम्यन्ति परिदेवन्ते एवं आहुर् अपैहि पुरस्ताद् अपैहि पुरस्ताद् इति अर्थं चास्य न जानन्त्य्: अयम् अस्य भाषितस्यार्थो ऽयम् अस्य भाषितस्यार्थ इति अन्तर्हितायां गौतमा वनलतायां तेषां सत्वानाम् अकृष्टोप्तं तण्डुलफलशालिः प्रादुर्भूत अकण अतुषः शुद्धः शुचिः चतुरङ्गुलः पर्यवनद्धः स सायं लूनः काल्यं पक्वश् च भवति प्रतिविरूढश् च काल्यां लूनः सायं पक्वश् च भवति प्रतिविरूढश् च इति लूनो लूनः प्रतिविरोहत्य् अलूनश् च प्रज्ञायते ते तद्भक्षास् तदाहाराः दीर्घायुषो दीर्घम् अध्वानं तिष्ठन्ति ततश् च ते सत्वा अकृष्टोप्तं तण्डुलफलशालिं कवडीकाराहारोपक्रमेण परिभुक्तवन्तः ततस् तेषाम् इन्द्रियनानात्वं प्रादुर्भूतम् एकेषां स्त्रीन्द्रियम् एकेषां पुरुषेन्द्रियम् तत्र येषां स्त्रीन्द्रियं येषां च पुरुषेन्द्रियं ते ऽन्योन्यं चक्षुषा चक्षुर् उपनिध्याय पश्यन्ति ये यथा चक्षुषा चक्षुर् उपनिध्याय पश्यन्ति तथा तथा संरक्ताः; यथा यथा संरक्तास् तथा तथावदीर्णाः; यथा यथावदीर्णास् तथा तथा विप्रतिपन्नाः अद्राक्षुर् अन्ये ऽपि सत्वाः सत्वं सत्वे विप्रतिपन्नं; दृष्ट्वा च पुनः पांशुम् अपि क्षिपन्ति, लोष्टम् अपि शर्करा अपि कपालान्य् अपि; एवं चाहुः: धिग् ग्राम्यसत्व अकार्यकारक धिग् ग्राम्यसत्व अकार्यकारक कथम् इदानीं त्वं भोः सत्व सत्वं दूषयसीति तद्यथैतर्हि मनुष्या वधुकायाम् उद्वाह्यमानायां चूर्णम् अपि क्षिपन्ति गन्धम् अपि माल्यम् अपि वस्त्रजालान्य् अपि क्षिपन्ति एवं चाहुः सुखिनी भव वधूके सुखिनी भव वधूके इति एवम् एव ते सत्वाः सत्वं सत्वे विप्रतिपन्नं दृष्ट्वा पांशुम् अपि क्षिपन्ति, लोष्टम् अपि शर्करा अपि कपालान्य् अपि; एवं चाहुः: धिग् ग्राम्यसत्व <धिग् ग्राम्यसत्व अकार्यकारक> कथम् इदानीं त्वं भोः सत्व सत्वं दूषयसीति इति हि गौतमा यत् पूर्वम् अधर्मसंमतं तद् एतर्हि धर्मसंमतं; यत् पूर्वम् अविनयसंमतं तद् एतर्हि विनयसंमतं; यत् पूर्वं गर्ह्यसंमतं तद् एतर्हि प्रशस्यसंमतम् ते तम् एकाहम् अपि प्रवासयन्ति द्विस् त्रिः सप्ताहम��� अपि प्रवासयन्ति यतश् च ते सत्वास् तस्मिन् पापके असद्धर्मे ऽत्यर्थं पातकव्रतम् आपन्नास् ततस् ते उद्युक्ता अगाराणि मापयितुम् इह वयम् अकार्यं करिष्याम इह वयम् अकार्यं करिष्याम इति; अगारम् अगारम् इति संज्ञा उदपादि अयं गौतमा पुराणो ऽग्रणीर् अगारे कर्मान्तानां लोके प्रादुर्भावः यतश् च ते धर्मेण नाधर्मेण तत्रायं धर्मः श्रेष्ठो जिनेन्द्राणां; ते सायं च सायमाशार्थिनः शालिकारणात् समवसरन्ति प्रातश् च प्रातराशार्थिनः अथान्यतरेणालसजातीयेन सत्वेन सायंप्रातिकः शालिर् आनीतः अथान्यतरः सत्वस् तं सत्वम् इदम् अवोचत्: एहि त्वं भोः सत्व शालिकारणात् समवसराम इति अथ स सत्वस् तम् इदम् अवोचत्: प्रतिजानीहि त्वं भोः सत्व स्वं शालिम्; आनीतो मया सायंप्रातिकः शालिर् इति अथ तस्य सत्वस्यैतद् अभवत्: एतद् बत साध्व् एतद् बत सुष्ठु यन्व् अहं द्वैयह्निकं त्रैयह्निकं यावत् सप्ताहिकं शालिम् आनयेयम् इति स द्वैयह्निकं यावत् साप्ताहिकं शालिम् आनीतवान् अथान्यतरः सत्वस् तं सत्वम् इदम् अवोचत्: एहि त्वं भोः सत्व शालिकारणात् समवसराम इति अथ स सत्वस् तम् इदम् अवोचत्: प्रतिजानीहि त्वं भोः सत्व स्वं शालिम्; आनीतो मया स द्वैयह्निकं त्रैयह्निकं यावत् साप्ताह्निकं शालिर् इति अथ तस्य सत्वस्यैतद् अभवत्: एतद् बत साध्व् एतद् बत सुष्ठु यन्व् अर्धमासिकं मासिकं शालिम् आनयेयम् इति सो ऽर्धमासिकं मासिकं शालिम् आनीतवान् यतश् च ते सत्वा अकृष्टोप्तं तण्डुलफलशालिं संनिधीकारपरिभोगेन परिभुक्तास् ततस् तस्य शालेः कणश् च तुषश् च तण्डुलं पर्यवनह्यति; लूनो लूनो न प्रतिविरोहत्य् अबलश् च प्रज्ञायते षण्डवनषण्डेषु व्यवस्थितः शालिः अथ ते सत्वाः संगम्य समागम्य शोचन्ति क्लाम्यन्ति परिदेवन्ते वयं स्म भवन्तः पूर्वं रूपिणो भवामो मनोमया अविकला अहीनेन्द्रियाः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गोपेताः शुभा वर्णस्थायिनः स्वयंप्रभा विहायसंगमाः प्रीतिभक्षाः प्रीत्याहाराः दीर्घायुषो दीर्घम् अध्वानं तिष्ठामः तेषाम् अस्माकं पृथिवीरसः प्रादुर्भूतो वर्णसंपन्नो गन्धसंपन्नो रससंपन्नः ते वयं पृथिवीरसं कवडीकाराहारोपक्रमेण परिभुक्ता यतश् च पृथिवीरसं कवडीकाराहारोपक्रमेण परिभुक्ता ततो अस्माकम् खरत्वं गुरुत्वं च काये ऽवक्रान्तं; यासौ शुभा वर्णनिभा सान्तर्हिता; अन्धकारं लोके ��्रादुर्भूतम् ते वयं तद्भक्षास् तदाहारा दीर्घायुषो दीर्घम् अध्वानं तिष्ठामः तेषाम् अस्माकं यो ऽल्पम् आहारम् आहृतवान् स वर्णवान् भवति; यः प्रभूतम् आहारम् आहृतवान् स दुर्वर्ण इत्य् आहारद्विमात्रतां प्रतीत्य वर्णद्विमात्रता प्रज्ञायते वर्णद्विमात्रतायां सत्यां सत्वः सत्वम् अवमन्यते: हम्भोः सत्व वर्णवान् अहं; दुर्वर्णस् त्वम् इति; तेषाम् अस्माकं वर्णाभिमानिकानां सतां तेषाम् एव पापकानाम् अकुशलानां धर्माणां समादानहेतोः पृथिवीरसो ऽन्तर्हितः अन्तर्हिते पृथिवीरसे पृथिवीपर्पटकः प्रादुर्भूतो वर्णसंपन्नो गन्धसंपन्नो रससंपन्नः; तेषाम् अस्माकं वर्णाभिमानिकानां सतां तेषाम् एव पापकानां अकुशलानां धर्माणां समादानहेतोः पृथिवीपर्पटको ऽन्तर्हितः अन्तर्हिते पृथिवीपर्पटके वनलता प्रादुर्भूता वर्णसंपन्ना गन्धसंपन्ना रससंपन्ना तेषाम् अस्माकं वर्णाभिमानिकानां सतां तेषाम् एव पापकानां अकुशलानां धर्माणां समादानहेतोः वनलता अन्तर्हिता अन्तर्हितायां वनलतायाम् अकृष्टोप्तं तण्डुलफलशालिः प्रादुर्भूतः अकण अतुष्टः शुद्धः शुचिः चतुरङ्गुलः पर्यवनद्धः स सायं लूनः काल्यं पक्वश् च भवति प्रतिविरूधश् च इति लूनः लूनः प्रतिविरोहति अलूनश् च प्रज्ञायते स्म ते वयं तद्भक्षास् तदाहारा दीर्घायुषो दीर्घम् अध्वानं तिष्ठामः यतः वयम् अकृष्टोप्तं तण्डुलफलशालिं संनिधिकारपरिभोगेन परिभुक्तवन्तः ततो ऽस्य शालेः कुणश् च तुषश् च तन्डुलं पर्यवनह्यति लूनो लूनो न प्रतिविरोहत्य् अबलश् च प्रज्ञायते षण्डवनषण्डेषु व्यवस्थितः शालिः थे एस्तब्लिस्हिन्ग् ओफ़् लिनेस् ओफ़् देमर्चतिओन्, बोउन्दरिएस्, एत्च्., थे ओरिगिन् ओफ़् प्रोपेर्त्य्, अन्द् थे फ़िर्स्त् किन्ग् यन्नु वयं संगम्य समागम्य क्षेत्राणि मापयेम सीमां बध्नीयाम मर्यादां स्थापयेम इदं तव इदं ममेति; ते संगम्य समागम्य क्षेत्राणि मापितवन्तः; सीमां च बद्धवन्तः; मर्यादां स्थापितवन्तः अयं गौतमा पुराणो ऽग्रणीः मर्यादाकर्मान्तानां लोके प्रादुर्भावो भवति तच् च धर्मेण नाधर्मेण तत्रायं धर्मो धर्मः श्रेष्ठो जिनेन्द्राणाम् अथान्यतमः सत्वः तिष्ठति स्वे शालौ परकीयं शालिम् अदत्तम् आदत्ते अद्राक्षीद् अन्यतरः सत्वः तं सत्वं तिष्ठति स्वे शालौ परकीयं शालिम् अदत्तम् आददानं; दृष्ट्वा च ���ुनस् तं सत्वम् इदम् अवोचत्: कस्मात् त्वं भोः सत्व तिष्ठति स्वे शालौ परकीयं शालिम् आदत्से? गच्छ भोस् त्वं सत्व मा भूय एवं कार्षिः; द्विर् अपि त्रिर् स सत्वः तिष्ठति स्वे शालौ परकीयं शालिम् अदत्तम् आदत्ते अद्राक्षीत् स सत्वः तं सत्वं द्विर् अपि त्रिर् अपि तिष्ठति स्वे शालौ परकीयं शालिम् अदत्तम् आददानं; दृष्ट्वा च पुनस् तं सत्वम् इदम् अवोचत्: कस्मात् त्वं भोः सत्व तिष्ठति स्वे शालौ परकीयं शालिम् अदत्तम् आदत्से? स तम् आकर्षति पराकर्षति यावत् पर्षन्मध्ये ऽप्य् अवतारयति अयं भवन्तः सत्वः तिष्ठति स्वे शालौ परकीयं शालिम् अदत्त इति अथ ते सत्वास् तं सत्वम् इदम् अवोचन्: कस्मात् त्वं भोः सत्व तिष्ठति स्वे शालौ यावत् त्रिर् अपि परकीयं शालिम् अदत्तम् आदत्से? गच्छ त्वं भोः सत्व मा भूय एवं कार्षिः; अथ स सत्वस् तान् सत्वान् इदम् अवोचत्: अनेनास्मि भवन्तः सत्वेन शालिकारणाद् आकृष्टः पराकृष्टो यावत् पर्षन्मध्ये अपि अवध्यायितः अथ ते सत्वास् सत्वम् इदम् अवोचन्: कस्मात् त्वं भोः सत्व सत्वं शालिकारणाद् आकर्षसि पराकर्षसि यावत् पर्षन्मध्ये ऽप्य् अवतरयसि; गच्छ त्वं भोः सत्व मा भूय एवं कार्षीर् इति अथ तेषां सत्वानाम् एतद् अभवद्: दृष्यन्ते खलु शालिकारणाद् आकर्षणम् अपि पराकर्षणम् अपि यावत्पर्षन्मध्ये ऽप्य् अवतारणम् यन्नु वयं संगम्य समागम्य यो ऽस्माकं सत्वो ऽभिरूपतरश् च दर्शनीयतरश् च प्रासादिकतरश् च महेशाख्यतरश् च तं वयं क्षेत्राणाम् अधिपतिं स्थापयेम यो ऽस्माकं निगृहीतव्यांश् च निग्रहीष्यति प्रगृहीतव्यांश् च प्रग्रहीष्यति यच् चास्माकं क्षेत्रेभ्यः संपत्स्यते ततो ऽस्मै धर्म्यां क्षितिम् अनुप्रदास्याम इति ते संगम्य समागम्य यस् तेषां सत्वो ऽभिरूपतरश् च दर्शनीयतरश् च प्रासादिकतरश् च महेशाख्यतरश् च तं क्षेत्राणाम् अधिपतिं स्थापयन्ति एवं चाहुः: एहि त्वं भोः सत्व अस्मान् निगृहीतव्यांश् च निगृहाण; प्रगृहीतव्यांश् च प्रगृहाण; यच् चास्माकं क्षेत्रेभ्यः संपत्स्यते ततस् ते वयं धर्म्यां क्षितिम् अनुप्रदास्याम इति स तेषां निगृहीतव्यांश् च निगृह्णाति प्रगृहीतव्यांश् च प्रगृह्णाति यच् च तेषां क्षेत्रेभ्यः संपद्यते ततो ऽस्मै धर्म्यां क्षितिम् अनुप्रयच्छन्ति; महाजनेन संमतो महासंमत इति महासंमतो महासंमत इति संज्ञोदपादि क्षे��्राणाम् अधिपतिः क्षताच् च त्रायत इति क्षत्रियः क्षत्रिय इति संज्ञोदपादि धर्मेण प्रजा रञ्जयति शीलवृत्तसमुदाचारेण प्रज्ञावृत्तसमुदाचारेणेति राजा राजेति संज्ञोदपादि महासंमतस्य गौतमा राज्ञो मनुष्याणां सत्वा सत्वा इति संज्ञाभूत् महासंमतस्य गौतमा राज्ञो <रोचः पुत्रः; रोचस्य राज्ञो मानुष्याणाम् एहिका एहिका इति संज्ञोदपादि; रोचस्य गौतमा कल्याणः पुत्रः; कल्याणस्य राज्ञो मानुष्याणां तिलकास् तिलका इति संज्ञोदपादि; कल्याणस्य गौतमा वरकल्याणः पुत्रः वरकल्याणस्य गौतमा राज्ञो मानुष्याणाम्> अभ्रकण्ठा अभ्रकण्ठा इति संज्ञोदपादि वरकल्याणस्य उपोषधः पुत्रः उपोषधस्य गौतमा राज्ञो मनुष्याणां स्तालजङ्घा स्तालजङ्घा इति संज्ञाभूत् उपोषधस्य राज्ञो मूर्ध्नि पिटको जातः मृदुः सुमृदुः; तद्यथा तूलपिचुर् वा कर्पासपिचुर् वा; न कदाचिद् आबाधां जनयति परिपाकान्वयात् स्फुटितः; कुमारो जातः अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको द्वाद्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतः; मूर्ध्ना जातो इति मूर्ध्नातो मूर्ध्नात इति संज्ञोदपादि जातमात्रः कुमारो ऽन्तःपुरं प्रवेशितः उपोषधस्य राज्ञः षष्टिस्त्रीसहस्राणि सर्वासां स्तनाः प्रस्रुताः एकैका कथयति मान् धापय मान् धापयेति; मान्धाता मान्धातेति संज्ञोदपादि यस्मिन् समये मान्धाता राजा राज्यं कारयति तस्मिन् समये मनुष्याः चिन्तका अभूवन् तुलका उपपरीक्षकाः ते चिन्तयित्वा तुलयित्वा उपपरीक्ष्य पृथक्छिल्पस्थानकर्मस्थानानि मापयन्तीति तेषां मनुजा मनुजा इति संज्ञोदपादि इतीमे गौतमा षड्राजानो ऽमृतायुषश् चाभूवन्न् अपरिमितायुषश् च अन्तरोद्दानम् सत्वा एहिकास् तिलका अभ्रकण्ठास् तथैव च स्तालजङ्घाश् च मनुजा षडेते उदिताः पदा लिनेअगे ओफ़् किन्ग्स् मान्धातुर् गौतमा राज्ञो दक्षिणे ऊरौ पिटको जातो मृदुः सुमृदुः; तद्यथा तूलपिचुर् वा कर्पासपिचुर् वा; स न कांचिद् आबाधां जनयति परिपाकान्वयात् स्फुटितः; कुमारो जातः अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको द्वाद्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतः; दक्षिणाद् ऊरोर् जातश् चारुश् चारुर् इति संज्ञा उदपादि महर्धिकः स कुमारो महानुभावः अथेदानीं चतुर्षु द्वीपेषु राज्यैश्वर्याधिपत्यं कारितवान् चारोर् गौतमा वामे ऊरौ पिटको जातः मृदुः सुमृदुस् तद्यथा तूलपिचुर् वा कर्पास���िचुर् वा; न कांचिद् आबाधां जनयति, परिपाकान्वयात् स्फुटितः; कुमारो जातः अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको द्वाद्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतः; वामाद् ऊरोर् जातः उपचारुर् उपचारुर् इति संज्ञा उदपादि महर्धिकः स कुमारो महानुभावो ऽपीदानीं त्रिषु द्वीपेषु राज्यैश्वर्याधिपत्यं कारितवान् उपचारोर् गौतमा राज्ञो दक्षिणे चरणे पिटको जातो मृदुः सुमृदुस् तद्यथा तूलपिचुर् वा कर्पासपिचुर् वा; न कांचिद् आबाधां जनयति, परिपाकान्वयात् स्फुटितः; कुमारो जातो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको द्वाद्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतः; दक्षिणाच् चरणाज् जातः चारुमांश् चारुमान् इति संज्ञा उदपादि महर्धिकः स कुमारो महानुभाव इत्य् अपीदानीं द्वयोर् द्वीपयो राज्यैश्वर्याधिपत्यं कारितवान् चारुमतो गौतमा राज्ञो वामे चरणे पिटको जातः मृदुः सुमृदुस् तद्यथा तूलपिचुर् वा कर्पासपिचुर् वा; न कांचिद् आबाधां जनयति, परिपाकान्वयात् स्फुटितः; कुमारो जातो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको द्वाद्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतः; वामाच् चरणाज् जात उपचारुमान् उपचारुमान् इति संज्ञा उदपादि महर्धिकः स कुमारो महानुभावः अपीदानीं एकस्मिन् द्वीपे राज्यैश्वर्याधिपत्यं कारितवान् इति हि गौतमा महासंमतस्य राज्ञो रोचः पुत्रः रोचस्य कल्याणः कल्याणस्य वरकल्याणः वरकल्याणस्य उपोषधः उपोषधस्य मान्धाता मान्धातुश् चारुः चारोर् उपचारुः उपचारोश् चारुमान् चारुमत उपचारुमान् रुचिः सुरुचिः मुचिर् मुचिलिन्द अङ्ग अङ्गीरथो भृङ्गो भगीरथः सगरः सागरो महासागरः शकुनिर् महाशकुनिः कुश उपकुशो महाकुशः सुदर्शनो महासुदर्शनः प्रणयो महाप्रणयः प्रणादो महाप्रणादः प्रभङ्करः प्रतापवान् मेरुर् मेरुमान् मेरुमन्तः अर्चिर् अर्चिष्मान् अर्चिष्मन्तः; अर्चिष्मन्तस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पोतलके नगरे एकशतराजशतम् अभूत्; तेषाम् अपश्चिमकः अरिन्दमो नाम राजाभूद्; अरीन् दमयतीत्य् अरिन्दमः अरिन्दम इति संज्ञा उदपादि; अरिन्दमस्य गौतमा राज्ञाः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया अयोध्यायां चतुःपंचाशद् राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमकः अजितञ्जयो नाम राजाभूद्; अजितं जयतीत्य् अजितंजयः अजितंजय इति संज्ञा उदपादि अजितंजयस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया वाराणस्यां त्रिषष्टी राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको दुष्प्रसहो नाम राजाभूत् दुष्प्रसहस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया किंपिल्ये नगरे चतुरशीतिराजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको ब्रह्मदत्तो नाम राजाभूत् ब्रह्मदत्तस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया हस्तिनापुरे द्वात्रिंशद् राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको हस्तिदत्तो नाम राजाभूत् हस्तिदत्तस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया तक्षशिलायां पंच राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको कालीशो नाम राजाभूत् कालीशस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया उरसायां नगर्यां द्वात्रिंशद् राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको नग्नजिन् नाम राजाभूत् नग्नजिनो गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया अजितंजये नगरे द्वात्रिंशद् राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको जयदत्तो नाम राजाभूत् जयदत्तस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया कन्यकुब्जायां नगर्यां द्वादशराजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको जयसेनो नाम राजाभूत् जयसेनस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया चंपायां नगर्यां अष्टादश राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको नागदेवो नाम राजाभूत् नागदेवस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया तालिप्ये नगरे पंचविंशती राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको नरदेवो नाम राजाभूत् नरदेवस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया तामलिप्त्यां नगर्यां द्वादश राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमकः सागरदेवो नाम राजाभूत् सागरदेवस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया दन्तपुर्यां नगर्यां अष्टादश राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमकः सुमतिर् नाम राजाभूत् सुमतेर् गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया राजगृहे नगरे पंचविंसती राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमकस् तमोनुदो नाम राजाभूत् तमोनुदस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पुनर् अपि वाराणस्यां नगर्यां एकशतराजशतम् अभूत्; तेषाम् अपश्चिमको महेन्द्रसेनो नाम राजाभूत् महेन्द्रसेनस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया कुशावत्यां नगर्यां चतुरशीतिराजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमकः समुद्रसेनो नाम राजाभूत् समुद्रसेनस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पुनर् अपि पोतलके नगरे राजसहस्रम् अभूत्; तेषाम् अपश्चिमकस् तपंचरो नाम राजाभूत् तपंचरस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पुनर् अपि कुशावत्यां नगर्यां चतुरशीतिराजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको महीमुखो नाम राजाभूत् महीमुखस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पुनर् अपि वाराणस्यां नगर्यां राजशतसहस्रम् अभूत्; तेषाम् अपश्चिमको महीपतिर् नाम राजाभूत् महीपतेर् गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पुनर् अपि अयोध्यायां नगर्यां शतसहस्रम् अभूत्; तेषाम् अपश्चिमको महीधरो नाम राजाभूत् महीधरस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया मिथिलायां नगर्यां चतुरशीतिराजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमको महादेवो नाम राजाभूत् महादेवस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पुनर् अपि मिथिलायां नगर्यां चतुरशीतिमहादेवसहस्राणि राजर्षय ब्रह्मचर्यम् अचार्षुः; तेषाम् अपश्चिमको निमिर् नाम राजाभूत् निमेर् निमग्नो दृढनेमिः खनुर् उपखनुः खनुमान् खनुमन्तः सुदृशः समदृशः श्रुतसेनो धर्मसेनो विदितो महाविदितो विदितसेन अशोको विगतशोको दृढसेनो जरासन्ध धुन्धुमारः अरुणो दिशांपतिर् एण्डः संककरकः आनन्द आदर्शमुखो जनकः संजनको जनर्षभः अन्नपानः प्रचुरान्नपानः अजितो ऽपराजितः प्रतिष्ठितः सुप्रतिष्ठितः महाबलो महाबलवाहनः सुमतिर् दृढवाहनः शतधनुः चित्रधनुः नवतिधनुः विजितधनुर् दृढधनुर् दशरथः शतरथो नवतिरथः नरर्षभः चित्ररथो विचित्ररथो दृढरथः; दृढरथस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया सांकास्ये नगरे सप्तसप्तती राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अपश्चिमकः अम्बरीषो नाम राजाभूत् अम्बरीषस्य गौतमा राज्ञः नागसंपालः पुत्रः; नागसंपालस्य गौतमा रज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पुनर् अपि वाराणस्यां नगर्यां एकशतं राजशतम् अभूत्; तेषाम् अपश्चिमको क्र्किर् नाम राजाभूत् तेन खलु समयेन काश्यपो नाम शास्ता लोके उत्पन्नः; तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविद् अनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवमनुष्याणां बुद्धो भगवान्; यस्य अन्तिके बोधिसत्वो भगवान् आयत्यां बोधाय प्रणिधाय ब्रह्मचर्यं चरित्वा तुषिते देवनिकाये उपपन्नः कृकेर् गौतमा राज्ञः सुजातः पुत्रः; सुजातस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पुनर् अपि पोतलके नगरे एकशतं राजशतम् अभूत्; तेषाम् अपश्चिमको कर्णो नाम राजाभूत् स्तोर्य् ओफ़् गौतम, थे प्रोगेनितोर् ओफ़् इक्ष्वाकु कर्णस्य गौतमा राज्ञो द्वौ गौतमो भरद्वाजश् च; तयोर् गौतमो नैष्कर्म्याभिनन्दि; भरद्वाजो राज्याभिनन्दी; स पितरं पश्यति धर्माधर्मेण राज्यं कारयन्तं; स संलक्षयति: अहम् अपि पितुर् अत्ययाद् राजा भविष्याम्य् अहम् अपि धर्माधर्मेण राज्यं कारयित्वा नरकपरायणो भविष्यामि; किम् अत्र प्राप्तकालम् अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिष्ये इति विदित्वा येन कर्णो राजा तेनोपसंक्रान्तः उपसंक्रम्य पादयोर् निपत्य विज्ञापयति; तातानुजानीहि मां प्रव्रजामि श्रद्धया अगाराद् अनगारिकाम् इति; स कथयति: पुत्र यस्यार्थे यज्ञा इज्यन्ते होमा हूयन्ते तपांसि तप्यन्ते तत् तव करतलगतं राज्यं; ममात्ययाद् राजा भविष्यसि किमर्थं प्रव्रजसीति स कथयति: तात न शक्यं मया धर्माधर्मेण राज्यं कारयितुं; तद् अनुजानीहि प्रव्रजामीति; ततो राज्ञा अवश्यं निर्बन्धं ज्ञात्वा अनुज्ञातः तेन खलु समयेन अन्यतमस्मिन्न् आश्रमपदे कृष्णद्वैपायनो नाम ऋषिः प्रतिवसति; ततो गौतमः कुमारो राज्ञा समनुज्ञातो हृष्टतुष्टप्रमुदित उदग्रप्रीतिसौमनस्यजातो येन कृष्णद्वैपायनो रिषिस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य विनीतेर्यापथपादाभिवन्दनं कृत्वा कथयति प्रव्रज्यार्थी प्रव्रजायस्व माम् इति स तेन प्रव्रजितः; कृष्णद्वैपायनो ऋषिः फलमूलांबुभक्षः; तस्यापि गौतम ऋषिः गौतम ऋषिः इति संज्ञा संवृत्ता यावद् अपरेण समयेन कर्णो राजा कालगतः; भरद्वाजकुमारो राज्यैश्वर्याधिपत्ये प्रतिष्ठापितः पित्र्यं राज्यं कारयति; यावद् अपरेण समयेन गौतमो ऋषिर् उपाध्यायास्य कथयति: उपाध्याय न शक्नोमि आरण्यकाभिर् ओषधीभिर् यापयितुं; ग्रामान्तं समवसरामीति; स कथयति: पुत्र शोभनं; ग्रामे वा अरण्ये वा प्रतिवसता रिषिणा सर्वथा इन्द्रियाणि रक्षितव्यानीति; गच्छ त्वं पोतलसामन्तकेन शाखापर्णकुटिं कृत्वा वासं कल्पय; एवम् उपाध्याय इत्य् उक्त्वा गौतम रिषिः पोतलकसामन्तकेन शाखापर्णकुटिं कृत्वा अवस्थितः; तेन खलु समयेन पोतलके नगरे भद्रा नाम रूपाजीवनी प्रतिवसति; मृणालश् च नाम्ना धूर्तपुरुषः; तेन वस्त्रालंकारम् अनुप्रेषितं परिचारणाय; सा तद्वस्त्रालंकारं प्रावृत्य संप्रस्थिता; अन्यतमश् च पुरुषः पंचकार्षापणशतान्य् आदायोपस्थितः; भद्रे आगच्छ परिचारय इति; सा संलक्षयति: यदि गमिष्यामि पंचकार्षापणशतानि लप्स्ये; अदाक्षिण्यं चैतद् गृहागतं प्रत्याख्यायान्यत्र गमनम् इति; तया प्रेष्यदारिकाभिहिता: गच्छ मृणालस्य कथय आर्या कथयति न तावद् अहं सज्जा पश्चाद् आगमिष्यामीति; तयापि तस्य गत्वारोचितं; सो ऽपि पुरुषो बहुकरणीयः; स तां परिचार्य प्रथम एव यामे प्रक्रान्तः सा संलक्षयति: महती वेला वर्तते शक्ष्याम्य् अहं तस्यापि चित्तग्राहं कर्तुम् इति; तया पुनर् अप्य् असौ दारिकाभिहिता: गच्छ मृणालस्यारोचय आर्या सज्जा संवृत्ता कथय कतरद् उद्यानम् आगच्छत्व् इति; तया तस्मै गत्वारोचितं; स कथयति क्षणेन तवार्या सज्जा क्षणेनासज्जेति; सा दारिका तस्याः सान्तरा; तया समाख्यातम्: आर्य्पुत्र नासाव् असज्जा; किं तर्हि; तया त्वदीयेन वस्त्रालंकारेणान्येन पुरुषेण सार्धं परिचारितम् इति; तस्य यत्तत् कामरागपर्यवस्थानं तद् विगतं; व्यापादपर्यवस्थानं समुत्पन्नं; स संजातामर्षः कथयति: दारिके गत्वा भद्रायाः कथय मृणालः कथयत्य् अमुकम् उद्यानं निर्गच्छेति; तया गत्वा भद्राया आरोचितं; ततः सा तद् उद्यानं निर्गता; मृणालेन धूर्तपुरुषेणोक्ता: युक्तं नाम तव मदीयेन वस्त्रालंकारेणान्येन पुरुषेण सार्धं परिचारयितुम् इति; सा कथयति: आर्यपुत्रास्त्य् एव ममापराधः; किं तु नित्यापराधो मातृग्रामः क्षमस्वेति; ततस् तेन संजातामर्षेण निष्कोशम् असिं कृत्वा जीविताद् व्यपरोपिता; ततस् तया प्रेष्यदारिकया महान् कोलाहलः शब्दः कृतः आर्या प्रघातिता आर्या प्रघातितेति; श्रुत्वा समन्ताज् जनकायः प्रधावितः यावत् तस्मिन्न् एवाश्रमपदे गौतमरिषिः प्रतिवसति; ततो ऽसौ मृणालो धूर्तपुरुषः संत्रस्तो रुधिरम्रक्षितम् असिं गौतमस्य रिषेः पुरस्ताच् छोरयित्वा तस्यैव महाजनकायस्य मध्यं प्रविष्टः; महाजनकायश् च रुधिरम्रक्षितम् असिं दृष्ट्वा कथयति: अनेन प्रव्रजितेन भद्रा जीविताद् व्यपरोपितेति ततस् तं गौतमरिषिं परिवार्य संजातामर्षाः कथयन्ति: भोः प्रव्रजित रिषिध्वजं धारयसि ईदृशं च कर्म करोषीति स कथयति: किं कृतं; ते कथयन्ति: भद्रया ते सार्धं परिचारितं सा च जीविताद् व्यपरोपितेति; स कथयति: शान्तं नाहम् अस्य कर्मणः कारीति; स शान्तवाद्य् अपि तेन महाजनकायेन पश्चाद्बाहुगाढबन्धनबद्धो राज्ञे उपनामितः देवानेन प्रव्रजितेन भद्रया सार्धं परिचारितं सा जीविताद् व्यपरोपिता इति; अपरीक्षका राजानः; कथयति: यद्य् एवं गच्छत; एनं शूले समारोपयत; परित्यक्तो ऽयं मया प्रव्रजित इति ततो ऽसौ प्रव्रजितः करवीरमालासक्तकण्ठगुणो नीलांबरवसनैः पुरुषैर् उद्यतशस्त्रैः संपरिवारितो रथ्यावीथीचत्वरशृण्गाटकेषु श्रवणासुखेष्व् अनुश्राव्य दक्षिणेन नगरद्वारेण निष्कास्य जीवन्न् एव शूले समारोपितः; तस्यासाव् उपाध्यायः कृष्णद्वैपायनः कालेन कालं तस्याश्रमपदम् उपसंक्रामति; यावद् अपरेण समयेनोपसंक्रान्तः न पश्यति स इतश् चेतश् च समन्वेषितुम् आरब्धो यावत् पश्यति शूलसमारोपितं स बाष्पगद्गदकण्ठः अश्रुपर्याकुलेक्षणः करुणदीनविलंबिताक्षरं कथयति: हा वत्स किम् इदं; सो ऽपि गद्गदकण्ठो मर्मवेदनोपरोधजनितविषादः कथयत्य् उपाध्याय कर्माणि; किम् अन्यद् भविष्यतीति स कथयति: वत्स नासि क्षत उपहतो वा; तात क्षतो ऽहं कायेन नो तु चित्तेन; वत्स कथं ज्ञायते; उपाध्याय सत्योपयाचनं करिष्ये शृणु येन सत्येन सत्यवचनेन क्षतो ऽहं कायेन नो तु चित्तेन तेन सत्येन सत्यवचनेन येयम् उपाध्यायस्य कृष्णवर्णा च्छविर् इयं सुवर्णवर्णा भवेद्; भाविताध्याशयो ऽसौ महात्मा; वचनावसानसमनन्तरम् एव कृष्णद्वैपायनस्य ऋषेः कृष्णवर्णा च्छविर् अन्तर्हिता; सुवर्णवर्णा संवृत्ता सामन्तकेन शब्दो विसृतः कृष्णद्वैपायनरिषिः सुवर्णवर्णः संवृत्त इति तस्य सुवर्णद्वैपायनः सुवर्णद्वैपायन इति संज्ञा संवृत्ता; स परं विस्मयम् उपगतः; ततो ऽसौ गौतमरिषिः कथयति: उपाध्याय इतश् च्युतस्य मे का गतिर् भविष्यति का उपपत्तिः को ऽभिसंपराय इति स कथयति: वत्स ब्राह्मणाः कथयन्ति: अपुत्रस्य गतिर् नास्तीति; अस्ति त्वया किंचिद् अपत्यम् उत्पादितम्; उपाध्याय कुमार एवाहं; स्त्रीतन्त्रे अप्रकृतिज्ञः; पित्रा राज्यनिमित्तं प्रोत्साह्यमानः प्रव्रजितः; कुतो ममापत्यसमुत्पत्तिः; वत्स यद्य् एवं पूर्वोपभुक्तविष���ानुस्मरणं कुरु; उपाध्याय गाढवेदनाभ्याहतस्य मे इदानीं छिद्यमानेषु मर्मसु मुच्यमानेषु सन्धिषु मरणैकान्तमनसः कथं पूर्वोपभुक्तविषयानुस्मरणं भवति; स तस्योपाध्यायः पंचाभिज्ञालाभी; तेन ऋद्ध्या महान् वातवर्षो निर्मितः; तस्य वर्षबिन्दवः काये निपतिताः; ततः शीतलसलिलवातस्पर्शाद् वेएदना विष्टंभिता; स पूर्वोपभुक्तविषयान् स्मर्तुम् आरब्धः; यावद् अस्य मैथुनरागसमनुस्मरणाद् द्वौ शुक्रबिन्दू सरुधिरे निपतितौ; चत्वारि स्थानान्य् अचिन्तनीयानि; आत्मचिन्ता लोकचिन्ता सत्वानां कर्मविपाकचिन्ता बुद्धानां च बुद्धविषयचिन्ता इति; तौ शुक्रबिन्दू द्वे अण्डे प्रादुर्भूते; सूर्यस्याभ्युद्गमनकालसमये सूर्यरश्मिपरिपाचिते स्फुटिते; द्वौ कुमारौ जातौ; ततो नातिदूरे इक्षुवाटः; तौ तत्र प्रविष्टौ; ततस् सूर्यरश्मयो भासुरतरा जाताः; गौतमरिषिः सूर्यरश्मिपरितापितः कालगतः; ततः सुवर्णद्वैपायनरिषिर् आगतः; पश्यति कालगतः; स शूलसामन्तके पश्यति अण्डे स्फुटिते; कपालान्य् अवस्थितानि; सो ऽनुसरन्न् इतश् चामुतश् च इक्षुवाटं प्रविष्टो यावत् पश्यति: द्वौ कुमारौ; समन्वाहर्तुं प्रवृत्तः; कस्यैतौ पुत्राव् इति; पश्यति: गौतमस्य ऋषेः; ततो ऽस्य सुतरां प्रेमा उत्पन्नः; तेन ताव् आस्रमपदं नीत्वा आपायितौ पोषितौ संवर्धितौ; तयोश् च नामधेयं व्यवस्थापयितुं प्रवृत्तः; सूर्यस्याभ्युद्गमनकालसमये सूर्यरश्मिभिः परिपाचितौ जातौ भवतः; तस्मात् सूर्यगोत्राव् इति सूर्यगोत्रा इति संज्ञा संवृत्ता; गौतमस्य रिषेः पुत्रौ गौतमा गौतमा इति द्वितीया संज्ञा संवृत्ता; स्वाङ्गीनिसृता इति आङ्गीरसा आङ्गीरसा इति तृतीया संज्ञा संवृत्ता; इक्षुवाटाल् लब्धा इक्ष्वाका इक्ष्वाका इति चतुर्थी संज्ञा संवृत्ता; यावद् अपरेण समयेन भरद्वाजो राजा अपुत्र एव कालगतः; अमात्याः संनिपत्य समवायं कर्तुम् आरब्धाः; भवन्तः कम् इदानीं राजानम् अभिषिञ्चाम इति; अपरे कथयन्ति तस्य भ्राता गौतमो रिषीणां मध्ये प्रव्रजितः; तस्येदं कुलक्रमागतं राज्यं; तम् अभिसिञ्चाम इति; कृतसञ्जल्पाः सुवर्णद्वैपायनस्य रिषेः सकाशम् उपसंक्रान्ताः; उपसंक्रम्य पादयोर् निपत्य कथयन्ति: महर्षे गौतमः क्व गत इति; स कथयति युष्माभिर् एव प्रघातित इति; महर्षे वयं तस्य दर्शनम् अपि न समनुस्मरामः; कथं प्रघातयामः अहं युष्मान् स्मारयामि; शोभनं; तेन ते स्मारिताः कथयन्ति: महर्षे यद्य् एवम् अलं तस्य नामग्रहणेन; पापकार्य् असाव् अकीर्तनीयः; किं तेन पापकं कर्म कृतं; इदं चेदं च; नासौ पापकर्मकारी; अदूष्य् अनपकार्य् एव युष्माभिः प्रघातितः; कथं; तेन विस्तरेण यथावृत्तं समाख्यातं; ते संजातदौर्मनस्याः कथयन्ति: महर्षे यद्य् एवं वयं पापकर्मकारिणो नासाव् इति; ते चैवम् आलापं कुर्वन्ति; तौ च दारकौ रिषेः सकाशम् उपसंक्रान्तौ; अमात्याः कथयन्ति: महर्षे कस्येतौ दारकौ कथयति तस्यैव पुत्रौ; कथम् एतौ समुत्पन्नौ का वा अनयोः संज्ञा; तेन सोत्पत्तिकं विस्तरेण समाख्यातम्; अमात्याः श्रुत्वापि परं विस्मयम् उपगताः; तैस् तं रिषिम् अनुज्ञाप्य तयोर् ज्येष्ठः कुमारो राज्याभिषेकेणाभिषिक्तः; सो ऽप्य् अपुत्रः कालगतः; ततो ऽसौ द्वितीयः कनीयान् अभिषिक्तः; तस्य इक्ष्वाकुराजा इक्ष्वाकुराजा इति संज्ञा संवृत्ता; इक्ष्वाकोर् गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया पुनर् अपि पोतलके नगरे एकशतम् इक्ष्वाकुराजशतम् अभूत् थे स्तोर्य् ओफ़् विरूढक तेषाम् अपश्चिमको विरूढको नाम इक्ष्वाकुराजो ऽभूद्; विरूढकस्य गौतमा इक्ष्वाकुराजस्य चत्वारः पुत्राः; उल्कामुखः करकर्णी हस्तिनियंसः नूपुरकश् च; तस्यापरेण समयेनाग्रमहिषी कालगता; स करे कपोलं दत्वा चिन्तापरो व्यवस्थितः; अमात्याः कथयन्ति: किमर्थं देव करे कपोलं दत्वा चिन्तापरस् तिष्ठति; स कथयति: ममाग्रमहिषी कालगता; कथं न चिन्तापरस् तिष्ठामीति; देव यद्य् एवं किमर्थं देवस्याग्रमहिषी न समन्विष्यते; संविद्यन्ते प्रतिसामान्तकानां राज्ञां दुहितरः; राजा कथयति: इमे राज्याभिनन्दिनः कुमाराः; एषु संविद्यमानेषु प्रत्यनीकभूतेषु को मे दुहितरं दास्यति: देवश् चित्तं करोतु; वयं समन्वेषामः; यावद् अन्यतमस्य राज्ञः दुहिता अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका प्रतिरूपा देवीत्वेन; ते तां समुपलभ्य तस्य राज्ञः सकाशं गताः; तैः पारंपर्येण राज्ञो निवेदितं; राज्ञा आज्ञा दत्ता आहूयताम् इति; ततस् ते राज्ञः सकाशं प्रेषिताः; पादयोर् निपत्य कथालापपूर्वकं निषण्णाः; आलापावसरप्राप्ता राजानं संमुखं दृष्ट्वा कथयन्ति: देव स्वस्ति स्वस्तीति; राजा कथयति: भवन्तः किं याचध्वे; विरूढकस्येक्ष्वाकुराजस्याग्रमहिषी कालगता; तस्यार्थाय कन्यां भिक्षां; राजा कथयति: शोभनं प���रतिरूपो वरः; किं तु समयतो ऽनुप्रयच्छामि यदि मे दुहितुः पुत्रो भवति; तं यदि राज्यैश्वर्याधिपत्ये प्रतिष्ठापयति; देव एवं भवतु गच्छामः देवं श्रावयामः; तैर् गत्वा विरूढकस्येक्ष्वाकुराजस्य यथावृत्तम् आरोचितं; राजा कथयति: भवन्तो नैतत् प्रतिरूपं ज्येष्ठतरान् राज्याभिनन्दिनः कुमारान् प्रत्याख्याय कनीयसः प्रतिष्ठापनं; देव सन्दिग्धो ऽयम् अर्थः आनीयतां तावद् देवी; तया सार्धं देवः क्रीडतु रमतां परिचारयतु; न ज्ञायते किम् असौ कुमारं जनयिष्यतीत्य् आहोस्वित् कुमारिकां वन्ध्या वा भविष्यतीति; राजा कथयति: भवन्तो यद्य् एवं गच्छत; ततः प्रतिष्टा भवतु; तैर् गत्वा प्रतिगृहीता; यावद् राज्ञा महता श्रीसमुदायेन परिणीता; सा च राज्ञो ऽभिमता संवृत्ता; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरे देवी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः; तस्य जातौ जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते किं भवतु दारकस्य नामेति; अमात्या देव यस्माद् अयम् अजात एव राज्यम् अभिनन्दति तस्माद् भवतु दारकस्य राज्याभिनन्दीति; स दारकः अष्टाभ्यो धात्रीभ्यः अनुप्रदत्तः पूर्ववद् यावद् आशु वर्धते ह्रदस्थम् इव पङ्कजं; तं राजा यौवराज्ये न प्रतिष्ठापयति; तस्य मातामहेन राज्ञा श्रुतं; तेन तस्य दूतो ऽनुप्रेषितः; सकर्कशं च लिखितं: त्वया पूर्वम् अनुज्ञातम् एव; यदि यथाप्रतिज्ञातं करोषि इत्य् एवं कुशलं; नो चेद् यत् ते बलं वीर्यं पराक्रमस् थे चितिएस् ओफ़् कपिलवस्तु अन्द् देवदृश कपिलरिषिः शब्दकण्टकत्वाद् ध्यानानां चित्तैकाग्रतां नारागयति; स कथयति: भवन्तः अवलोकिता भवत; अहम् अन्यत्र गमिष्यामि; महर्षे किमर्थं; चित्तैकाग्रतां नारागयामि, शब्दकण्टकानि ध्यानानि; महर्षे त्वम् इहैव तिष्ठ; वयम् अन्यत्र गच्छामः; किं तु भूभागम् अस्माकम् अनुप्रयच्छ; भवन्तः शोभनं; ऋषयस् ते महात्मानः ईप्सितमनोरथसाधकाः; तेन सौवर्णं भृंगारम् आदाय नगराकारेण उदकधारापातैर् नगरं मापितं; कपिलेन रिषिणा तेषां वासाय वस्तु परित्यक्तम् इति कपिलवस्तु कपिलवस्त्व् इति संज्ञा संवृत्ता; ते तत्र वृद्धिं गताः; महाजनकायः संवृत्तः; संबाधाद् वृद्धिं न लभन्ते; तेषां चेतसा चित्तम् आज्ञाय देवताभिर् अन��यप्रदेश उपदर्शितः; तैस् तत्र गत्वा द्वितीयं नगरं मापितं; देवद्रिशं देवद्रिशम् इति संज्ञा संवृत्ता; ततस् ते संगम्य समागम्य संजल्पं कर्तुम् आरब्धाः: भवन्तो यद् वयं निर्वासिताः तत् सदृशभार्योपादानात्; तद् अस्माकं न केनचिद् द्वितीया सदृशी भार्या उपादातव्या; एकयैव सन्तोषः करणीय इति; ते एकाम् एव सदृशीं भार्यां परिणमयन्ति; न द्वितीयाम्; अथापरेण समयेन विरूढको राजा प्रियान् पुत्रान् समनुस्मरन् अमात्यान् आमन्त्रयते: हम्भोः ग्रामण्यस् ते कुमाराः क्व सांप्रतं; तैर् विस्तरेणारोचितं; देव केनचिद् अधिकरणेन निर्वासिताः; ते स्वकस्वका भगिनीर् आदाय इतः प्रक्रान्ताः; अनुहिमवत्पार्श्वे नद्या भगीरथ्यास् तीरे कपिलस्य रिषेर् आश्रमपदस्य नातिदूरे वासं कलयन्ति; स्वकस्वका भगिनीः प्रत्याख्याय वैमातृकाभिर् भगिनीभिः सार्धं क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; तेषां क्रीडतां रममाणानां परिचारयतां पुत्रा दुहितरश् च जाताः; शक्यं ग्रामण्यः कुमारैर् एवं कर्तुं; देव शक्यम्; अथ विरूढकः इक्ष्वाकुराजः पूर्वं कायम् अभ्युन्नमय्य दक्षिणबाहुम् अभिप्रसार्योदानम् उदानयति; शक्या बत कुमाराः, परमशक्या बत कुमारा इति; महेशाख्येन सत्वेन वाङ् निश्चारिता शाक्या बत कुमाराः; परमशाक्या बत कुमारा इति शाक्या इति संज्ञा संवृत्ता सुच्चेस्सोर्स् तो विरूढक अपरेण समयेन विरूढक इक्ष्वाकुराजः कालगतः ; राज्याभिनन्दी राज्ये ऽभिषिक्तः; सो ऽप्य् अपुत्रः कालगतः; उल्कामुखो राज्यैश्वर्याधिपत्ये प्रतिष्ठापितः; सो ऽप्य् अपुत्रः कालगतः; करकर्णी राजा संवृत्तः; सो ऽप्य् अपुत्रः कालगतः; हस्तिनियंसो राजा संवृत्तः; सो ऽप्य् अपुत्रः कालगतः; नूपुरको राजा सम्वृत्तः; तस्य पुत्र ओपुरकः; ओपुरकस्य गोपुरकः गोपुरकस्य गौतमा राज्ञः पुत्रप्रपौतृकया नप्तृप्रनप्तृकया कपिलवस्तुनगरे पंचपंचाशद् राजसहस्राण्य् अभूवन्; तेषाम् अप्श्चिमको दशरथः शतरथो नवतिरथः चित्ररथो बिजितरथो दृढरथः दशधनुः शतधनुः नवतिधनुः विजितधनुर् चित्रधनुः दृढधनुर्; दृढधनुषो गौतमा द्वौ पुत्रौ सिंहहनुः सिंहनादी च; यावन्तः खलु गौतमा जम्बूद्वीपे धनुर्धराः सिंहहनुस् तेषाम् अग्र अख्यातः; सिंहहनोर् गौतमा चत्वारः पुत्राः शुद्धोदनः शुक्लोदनः द्रोणोदनः अमृतोदनः; शुद्धा शुक्ला द्रोणा अमृतिका चेति दुहितरः; शुद���धोदनस्य द्वौ पुत्रौ भगवान् आयुष्मांश् च नन्दः; शुक्लोदनस्य द्वौ पुत्रौ; आयुष्मांश् च तिष्यो भद्रकश् च शाक्यराजः; द्रोणोदनस्य द्वौ पुत्रौ महानामा आयुष्मांश् चानिरुद्धः; अमृतोदनस्य द्वौ पुत्रौ आयुष्मान् आनन्दो देवदत्तश् च; शुद्धायाः सुप्रबुद्धः पुत्रः; शुक्लायाः पुत्रो माली; द्रोणाया भाद्दाली; अमृतिकायाः शैवलः भगवतो राहुलः पुत्र इति गौतमा राहुले महासंमतवंशः प्रतिष्ठितः; उच्छिन्ना भवनेत्री विक्षीणो जातिसंसारो नास्तीदानीं पुनर्भवः बुद्धऽस् रेमर्क्स् अथ भगवान् आयुष्मतो महामौद्गल्यायनस्य कथापर्यवसानं विदित्वा उत्थाय निषण्णः; निषद्यायुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् आमन्त्रयते: साधु साधु मौद्गल्यायन साधु साधु खलु त्वं मौद्गल्यायन यस् त्वं भिक्षूणां पुरस्ताच् छाक्यानां पौराणं कुलवम्शम् आरभ्य धर्म्यां कथां कथयसि; पुनर् अपि त्वं मौद्गल्यायन अभीक्ष्णम् अपि त्वं शाक्यानां पौराणं कुलवंशम् आरभ्य धर्म्यां कथां कथय; तद् एषां भविष्यति दीर्घरात्रम् अर्थाय हिताय सुखाय; तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: उद्गृह्णीत यूयं भिक्षवः शाक्यानां पौराणं कुलवंशम् आरभ्य धर्म्यां कथां धारयितुं ग्राहयितुं वाचयितुं; तत् कस्य हेतोः; अर्थोपसंहिता भिक्षवः शाक्यानां पौराणं कुलवंशम् आरभ्य धर्म्या कथा; अर्थोपसंहिता ब्रह्मचर्योपसंहिता; युक्तम् एव भिक्षवः श्रद्धया प्रव्रजितेन कुलपुत्रेण शाक्यानां पौराणं कुलवंशम् आरभ्य धर्म्यां कथां धारयितुं ग्राहयितुं वाचयितुम्; अथ कापिलवस्तवाः शाक्या भगवतो भाषितम् अभिनन्द्यानुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्ताः सिंहहनुऽस् रेइग्न् तेन खलु समयेन कपिलवस्तुनि नगरे सिंहहनुर् नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं चाकीर्णबहुजनमनुष्यं च; देवदृशे नगरे सुप्रबुद्धो राज्यं राजा कारयति ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं चाकीर्णबहुजनमनुष्यं च; सुप्रबुद्धस्य राज्ञो लुम्बिनी नामाग्रमहिषी अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका जनपदकल्याणी; देवदृशे ऽन्यतमो गृहपतिः प्रतिवसत्य् आढ्यो महाधनो महाभोगो विस्तीर्णविशालपरिग्रहो वैश्रवणधनसमुदितो वैश्रवणधनप्रतिस्पर्धी; तस्यारामः पुष्पसंपन्नः फलसंपन्नः शालिसंपन्नो नानाविहगनिकूजितः; तस्याभिरामतया राजा कालानुकालं तत्र गत्वा सार्धम् अन्तःपुरेण रतिक्रीडां प्रत्यनुभवति; लुम्बिन्यास् तं दृष्ट्वा स्पृहा उत्पन्ना; स कथयति: देव ममैतम् आरामम् अनुप्रयच्छेति; राजा कथयति: गृहपतिसन्तको ऽयम् आरामः; कथम् अनुप्रयच्छामि; यदि त्वम् आरामेणार्थिनी अन्यं तवार्थाय शोभनतरं कारयामीति; ततो राज्ञा सुप्रबुद्धेन लुम्बिन्या अर्थाय तद्विशिष्टतर आरामः कारितः; तस्य लुंबिनीवनं लुम्बिनीवनम् इति संज्ञा संवृत्ता; सिंहहनोर् दीर्घरात्रम् अयम् आशासकः: अहो बत मे कुले चक्रवर्ती उत्पद्येत इति; सुप्रबुद्धस्यापि राज्ञो दीर्घरात्रम् अयम् आशासकः: अहो बत मे सिंहहनुना सार्धं संबन्धः स्याद् इति; यावत् तस्यापरेण समयेन देव्या सार्धं क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारिका जाता अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका सर्वाङ्गप्रत्यङ्गोपेता; तस्या रूपशोभया सुप्रबुद्धो राजा सान्तःपुरो देवदृशनिवासी जनकायश् च परं विस्मयम् उपगतः; सन्दिग्धमनाश् च संवृत्तः: किम् इयं दारिका आहोस्विद् विश्वकर्मनिर्मितेयं मायेति; तस्यास् त्रीणि सप्तकान्य् एकविंशतिदिवसान् विस्तरेण जाताया जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते: किं भवतु दारिकाया नामेति; अमात्याः कथयन्ति: देव देवदृशनिवासिजनकाया रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु विप्रवदन्ते; केचित् कथयन्ति: दारिका एवासौ पूर्वकर्मविपाकाभिनिष्पन्ना एवं वर्णरूपशोभेति; अपरे कथयन्ति: नासौ दारिका; किंतर्हि विश्वकर्मनिर्मिता सा मायेति तस्माद् भवतु दारिकाया मायेति नाम; तस्य मायेति नाम कृतं; माया दारिका अष्टाभ्यो धात्रीभ्यो ऽनुप्रदत्ता पूर्ववद् यावन् महती संवृत्ता; सा नैमित्तिकैर् व्याकृता; पुत्रं जनयिष्यत्य् अनेकलक्षणसंपन्नं; राजा भविष्यति बलचक्रवर्ती; भूयो ऽप्य् अस्य क्रीडतो रम्माणस्य परिचारयतः दुहिता जाता प्रतिरूपा दर्शनीया प्रासादिका परमया वर्णपुष्कलतया समन्वागता; तस्या जन्मनि सर्वं तन् नगरम् उदारेणावभासेनावभासितं; न चास्याः शक्यते सर्वथा रूपशोभां वर्णयितुं; यथा मायायास् तस्या अपि विस्तरेण जातौ जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते; किं भवतु दारिका नामेति; अमात्याः कथयन्ति: अस्या रूपशोभा यन् मायां व्यतिरिच्य वर्तते तस्माद�� भवतु महामायेति; साप्य् उन्नीता वर्धिता महती संवृत्ता; सा नैमित्तिकैर् व्याकृता; पुत्रं जनयिष्यति द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतं; स राजा भविष्यति चक्रवर्तीति; सुप्रबुद्धेन राज्ञा सिंहहनोर् दूतो ऽनुप्रेषितः; द्वे दुहितरौ जाते माया महामाया च; तत्रैका व्याकृता पुत्रं जनयिष्यति लक्षणसंपन्नं; स राजा भविष्यति बलचक्रवर्तीति; द्वितीया व्याकृता पुत्रं जनयिष्यति द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षनैः समलङ्कृतं; स राजा भविष्यति चक्रवर्तीति; अनयोर् याभिप्रेता शुद्धोदनस्य कुमारस्यार्थायानयेति; सिंहहनुना प्रतिसन्देशो दत्तः, द्वाभ्याम् अपि कुमारस्य प्रयोजनं; किं तु न द्वे सदृशे भार्ये एकस्योपस्थापयितव्ये इति यैवं व्याकृता पुत्रं जनयिष्यति द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतं स राजा भविष्यति चक्रवर्तीति, एषा तावत् प्रतीष्टा; द्वितीयाया अर्थाय गणम् अवलोकयिष्यामीति; तेन सा पञ्चशतपरिवारा प्रेषिता; तेन खलु समयेन शाक्यानां पाण्डवा नाम खषाः प्रतिविरुद्धाः; शाक्याः संभूय राज्ञः सिंहहनोः सकाशम् उपसंक्रान्ताः; देव पाण्डवैः खषैर् उपद्रुताः स्म, साहाय्यं कल्पयेति; स कथयति भवन्तो वृद्धो ऽहं न शक्नोमि तैः सार्धं संग्रामयितुं; देव शुद्धोदनं कुमारम् अनुप्रेषय; समयतो ऽनुप्रेषयामि यदि कुमारस्य यथाभिप्रेतं वरं प्रार्थयतो ऽनुप्रयच्छत; ते कथयन्ति: देव एवं भवतु प्रयच्छामः; राज्ञा चतुरङ्गं बलकायं दत्वा शुद्धोदनः कुमारः प्रेषितः; तेन ते खषाः हतप्रहतविध्वस्ताः कृताः; ततः शाक्याः परितुष्टाः सिंहहनो राज्ञः सकाशम् उपसंक्रान्ताः; देव कुमारेण पाण्डवा खषाः हतप्रहताः विध्वस्ताः कृताः; परितुष्टा स्मः; वद कुमारस्य कं वरम् अनुप्रयच्छामः; भवन्तः शाक्यैः क्रियाकारः कृतः न केनचिद् द्वे सदृशे भार्ये उपस्थापयितव्ये इति; देव किं मुच्यतां क्रियाकारः; स कथयति: सुतरां बद्धव्यो न मोक्तव्यः; किं तु कुमारस्यैकं वरम् अनुप्रयच्छथ, द्वितीयां सदृशीं भार्याम् उपस्थापयितुं; देव शोभनम्; एवं क्रियतां; ततः सिंहहनुना सुप्रबुद्धस्य लेखो ऽनुप्रेषितः अवलोकितो मया गणः; द्वितीयां दुहितरम् अनुप्रेषयेति; तेन सापि पञ्चशतपरिवारा प्रेषिता; शुद्धोदनेन कुमारेण द्वे अपि परिणीते शुद्धोदन सुच्चेएद्स् सिंहहनु अन्द् थे देस्चेन्त् ओफ़् थे बुद्ध यावद् ���परेण समयेन सिंहहनू राजा कालगतः; कपिलवस्तुनि शुद्धोदनो राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च क्षेमं च सुभिक्षं चाकीर्णबहुजनमनुष्यं च; सो ऽपरेण समयेन महामायादेव्या सार्धम् उपरिप्रासादतलगतो निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडति रमते परिचारयति; धर्मता ह्य् एषा तुषितभवनस्थो बोधिसत्वः पंचभिर् अवलोकनैर् लोकम् अवलोकयति जात्यवलोकनेन देशावलोकनेन कालावलोकनेन वंशावलोकनेन स्त्र्यवलोकनेन च; केन कारणेन बोधिसत्वा जात्यवलोकनं कुर्वन्ति? तुषितभवनस्थस्य बोधिसत्वस्यैवं भवति; कीदृश्यां जातौ बोधिसत्वाः प्रतिसन्धिं गृह्णन्तीति; पश्यति ब्राह्मणकुले वा क्षत्रियकुले वा; तत्र कदाचिद् ब्राह्मणा उच्चकुलसंमता भवन्ति; कदाचित् क्षत्रियाः; इदानीं तु क्षत्रियाः उच्चकुलसंमताः, यन्व् अहं क्षत्रियकुले प्रतिसन्धिं गृह्णीयां; मा मे स्युर् अतोनिदानं परे वक्तारः बोधिसत्वेन गर्हणीयायां जातौ प्रतिसन्धिर् गृहीत इति; तथा हि बोधिसत्वेनानादिकालीनम् अनाक्षेपसंवर्तनीयं कर्म कृतम् उपचितम्; <अवन्ध्यफलधर्मदेशिका हि बुद्धा भगवन्तः>; अनेन कारणेन बोधिसत्वा जात्यवलोकनं कुर्वन्ति; केन कारणेन बोधिसत्वा देशावलोकनं कुर्वन्ति? बोधिसत्वस्यैतद् अभवत्: कीदृशि देशे बोधिसत्वाः प्रतिसन्धिं गृह्णन्तीति; पश्यति यो ऽसौ देश इक्षुशालिमालागोमहिषीसंपन्नो भैक्षुकशतकलिलो दस्युजनविवर्जितः आर्यजनाध्युषितः; तस्यैवं भवत्य् अयं मध्यदेश इक्षुशालिमालागोमहिषीसंपन्नो भैक्षुकशतकलिलो दस्युजनविवर्जितः आर्यजनाध्युषितः; यन्व् अहं मध्यदेशे प्रतिसन्धिं गृह्णीयां; मा मे स्युर् अतोनिदानं परे वक्तारः बोधिसत्वेन प्रत्यन्तेषु जनपदेषु प्रतिसन्धिर् गृहीत इति; तथा हि बोधिसत्वेनानादिकालीनम् अनाक्षेपसंवर्तनीयं कर्म कृतम् उपचितम्; अवन्ध्यफलधर्मदेशिका हि बुद्धा भगवन्तः; अनेन कारणेन बोधिसत्वा देशावलोकनं कुर्वन्ति; केन कारणेन बोधिसत्वाः कालावलोकनं कुर्वन्ति? बोधिसत्वस्यैतद् अभवत्; कीदृशे काले बोधिसत्वा जंबूद्वीपे प्रतिसन्धिं गृह्णन्ति; उत्कर्षे वर्तमनायां प्रजायाम् अशीतिवर्षसहस्रायुषि प्रजायाम् ऊर्ध्वं प्रतिसन्धिं न गृह्णन्ति; अपकर्षे शतवर्षायुषां मनुष्याणां <प्रजायाम् अर्वाक् प्रतिसन्धिं न> गृह्णन्ति; केन कारणेन बोधिसत्वा अशीतिवर्षसहस्रायुषि मनुष्याणाम् ऊ���्ध्वं प्रतिसन्धिं न गृह्णन्ति? अशीतिवर्षसहस्रायुषो हि मनुष्या दुरुद्वेज्या भवन्ति; दुःसंवेद्या जडा मृद्विन्द्रियाः प्रमत्ताः सुखबहुलाः सत्यानाम् अभाजनभूताः; अपकर्षे ऽप्य् अर्वाग् वर्षशतस्य पञ्चकषाया उद्रिक्ता भवन्ति; तद्यथा आयुःकषायः क्लेशकषायः सत्वकषायो दृष्टिकषायः कल्पकषायश् च; मा मे स्युर् अतोनिदानं परे वक्तारः पञ्चकषायोद्रिक्ते काले बोधिसत्वेन प्रतिसन्धिर् गृहीत इति; तथा हि बोधिसत्वेनानादिकालीनम् अनाक्षेपसंवर्तनीयं कर्म कृतम् उपचितम्; अवन्ध्यफलधर्मदेशिकाश् च बुद्धा भगवन्तः; अनेन कारणेन बोधिसत्वाः कालावलोकनं कुर्वन्ति; केन कारणेन कुलावलोकनं कुर्वन्ति? बोधिसत्वस्यैवं भवति; कीदृशे कुले बोधिसत्वाः प्रतिसन्धिं गृह्णन्तीति; पश्यति यत् कुलम् उच्चसंमतम् अनुपाक्रुष्टचारित्रं यावद् आसप्तमं मातामहं पैतामहं युगम् उपादायेति; तस्यैतद् अभवद् अयं शाक्यवंश उच्चकुलसंमतो यावन् महासंमतम् उपादायानुपाक्रुष्टचारित्रश् च यन्व् अहं राज्ञः शुद्धोदनस्य कुले प्रतिसन्धिं गृह्णीयां; मा मे स्युर् अतोनिदानं परे वक्तारः प्रत्यवरे कुले बोधिसत्वेन प्रतिसन्धिर् गृहीत इति; तथा हि बोधिसत्वेनानादिकालीनम् अनाक्षेपसंवर्तनीयं कर्म कृतम् उपचितम्; अवन्ध्यफलधर्मदेशिकाश् च बुद्धा भगवन्तः; अनेन कारणेन बोधिसत्वा वंशावलोकनं कुर्वन्ति; केन कारणेन बोधिसत्वा स्त्र्यवलोकनं कुर्वन्ति? बोधिसत्वस्यैवं भवति; कीदृश्या स्त्रियाः कुक्षौ बोधिसत्वाः प्रतिसन्धिं गृह्णन्तीति; पश्यति या स्त्री रूपवती भवति शीलवती कुलवती कुलिना कुलवर्धनी पूर्वबुद्धेषु कृतप्रणिधाना अहो बताहं बुद्धस्य माता स्याम् इति; शक्नोति बोधिसत्वं दशमासं कुक्षिणा धारयितुं; न च स्वार्थं हापयति; तस्यैवं भवति इयं महामाया यावद् आसप्तमं मातामहं मातामहं पैतामहं युगम् उपादायानुपाक्रुष्टचारित्रा रूपवती शीलवती कुलिना कुलवर्धनी; शक्नोति बोधिसत्वं दशमासं कुक्षिणा धारयितुं; न च स्वार्थं हापयितुम्; तथा हि महामाया पूर्वबुद्धेषु कृताधिकारप्रणिधाना अहो बताहं बुद्धमाता स्याम् इति; मा च मे स्युर् अतोनिदानं परे वक्तारः अलक्षणसंपन्नाया स्त्रियाः कुक्षौ बोधिसत्वेन प्रतिसन्धिर् गृहीत इति; तथा हि बोधिसत्वेनानादिकालीनम् अनाक्षेपसंवर्तनीयं कर्म कृतम् उपचितम्; <अवन्ध्यफलधर्मदेशिकाश् च बुद्धा भगवन्तः>; अनेन कारणेन बोधिसत्वाः स्त्र्यवलोकनं कुर्वन्ति; अथ बोधिसत्वः पञ्च व्यवलोकनानि व्यवलोक्य षट् कामावचरान् देवांस् त्रिर् अनुश्रावयति इतो ऽहं मार्षास् तुषिताद् देवनिकायाच् च्युत्वा मनुष्येषु प्रतिसन्धिं ग्रहीष्यामि राज्ञः शुद्धोदनस्याग्रमहिष्याः कुक्षौ; तस्य पुत्रत्वम् अधिगम्य अमृतम् अधिगमिष्यामि; यो युष्माकम् अमृतेनार्थी स मनुष्येषु प्रतिसन्धिं गृह्णातु भूयो मध्यदेश इति; एवम् उक्तास् तुषितकायिका देवा बोधिसत्वम् इदम् अवोचन्: यत् खलु बोधिसत्व जानीया एतर्हि कलिकलुषो लोकः क्रूरसन्तानप्रजा आकुलीकृतश् च जंबूद्विपः षड्भिस् तार्किकैः षड्भिर् आनुश्रविकैः षड्भिः समापत्तृभिः; तत्र षट् तार्किकाः कतमे? तद्यथा पूरणः काश्यपः मस्करी गोशालिपुत्रः सञ्जयी वैरट्टीपुत्रः अजितः केशकंबलः ककुदः कात्यायनो निर्ग्रन्थो ज्ञातिपुत्र; षड् आनुस्रविकाः कतमस् तद्यथा कूटताण्ड्यो ब्राह्मणः श्रोणताण्ड्यो ब्राह्मणः, चोगी ब्राह्मणः ब्राह्मायुर् ब्राह्मणः पुष्करसारि ब्राह्मणः लोहित्यश् च ब्राह्मणः; षट् प्रतिपत्तारः कतमे? तद्यथा उद्रको रामपुत्रः; अराडः कालामः सुभद्रः परिव्राजकः सञ्जयी माणवः असितरिषिः उरुबिल्वाकाश्यपश् च जटिलः; इह तु बोधिसत्वस्य द्वादशयोजनानि धर्मश्रवणार्थम् आसनप्रज्ञप्तिः प्रज्ञाप्यते; अस्माकं चैवं भवति: यम् अस्माकं तुषितभवनस्थो बोधिसत्वो धर्मं देशयिष्यति तं वयं धर्मं श्रुत्वा तथा तथा प्रतिपत्स्यामहे; यथापितद् अस्माकं भविष्यति दीर्घरात्रम् अर्थाय हिताय सुखायेति; एवम् उक्तो बोधिसत्वः तुषितकायिकान् देवान् इदम् अवोचत्: तेन हि मार्षा सर्ववाद्यानि प्रहण्यन्ताम् इति देस्चेन्त् फ़्रोम् थे तुषितस् तुषितकायिकाभिर् देवताभिः सर्ववाद्यानि प्रहतानि; बोधिसत्वेनापि सङ्खम् आपूर्याभिहितं: कतरो ऽत्र मार्षाः ओदारिकः शब्दः? शङ्खशब्दो भगवन्; यथायं मार्षाः शङ्खशब्दः सर्ववाद्यान्य् अभिभूयावस्थितः एवम् एवाहं जम्बूद्वीपम् अवतीर्य षट् तार्किकान्, षड् आनुश्रविकान्, षट् च प्रतिपत्त्रीन् अभिभूयामृतम् अधिगमिष्यामि; अमृतेन जगत् सन्तर्पयिष्यामि; अनित्यताशङ्खम् आपूरयिष्यामि; शून्यताभेरीं ताडयिष्यामीति; नैरात्म्यसिंहनादं नदिष्यामी इति विदित्वा गाथां भ���षते: सिंहैकः प्रमथति नैकश्वापदौघान् वज्रैको विलिखति नैकषृङ्गशैलान् शक्रैको विजयति नैकदानवेन्द्रान् सूर्यैको विमथति नैकम् अन्धकारम् यो युष्माकं मार्षा अमृतेनार्थी स मध्यदेशे प्रतिसन्धिं गृह्णातु; षट्सु महानगरेष्व् इर्यतह; शक्रस्य देवेन्द्रस्यैतद् अभवत्: अयं बोधिसत्वो भगवान् महामायायाः देव्याः कुक्षाउ प्रतिसन्धिं ग्रहीतुकामः; यन्व् अहम् अस्या ओजोपसंहारं कुर्यां कुक्षिं च विशोधयेयम् इति विदित्वा शक्रेण देवानाम् इन्द्रेण महामायाया देव्याः ओजोपसंहारं कृतवान्; कुक्षिं च शोधितवान्; ततस् तुषितभवनस्थो बोधिसत्वः पञ्चावलोकितानि व्यवलोक्य षट् कामावचरान् देवांस् त्रिर् अनुश्राव्य गजनिदर्शनेन रात्र्या मध्यमे यामे माहामायाया देव्याः कुक्षिम् अवक्रान्तः; आह च जगत्परित्राणकृतप्रतिज्ञो देवान् उपामन्त्र्य ततश् च्युतो ऽसौ इक्ष्वाकुवंशे प्रविवेश कुक्षिम् सन्ध्याभ्रराजीम् इव बालसूर्यः चोन्चेप्तिओन्; औस्पिचिओउस् सिग्न्स् इन् थे द्रेअम् तथा हि महामाया चतुरः स्वप्नान् पश्यति; षड्दन्तो मे श्वेतो हस्तिनागः कुक्षिं भित्वा प्रविष्टः; उपरि विहायसा गच्छामि; महाशैलपर्वतम् अभिरुहामि; महाजनकायो मे प्रणामं करोतीति; तया रज्ञ शुद्धोदनायारोचितम्; राज्ञा अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता; भवन्तः आहूयन्तां स्वप्नाध्यायविदः नैमित्तिकाश् च ब्राह्मणा इति; तैश् च स्वप्नाध्यायविदो नैमित्तिकाश् च ब्राह्मणा आहूताः; ततो राज्ञा तेषाम् स्वप्नानि निवेदितानि; ते कथयन्ति: देव यथा शास्त्रे दृष्टं, पुत्रं जनयिष्यति द्वात्रिंशन्महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतम्; सचेद् गृही अगारम् अध्यावत्स्यति, राजा भविष्यति चक्रवर्ती; सचेत् केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिष्यति, तथागतो भविष्यत्य् अर्हन् सम्यक्संबुद्धो विघुष्टशब्दो लोक इति अन्तरोद्दानम्: च्युतिर् देवपुत्रो रतनम् अष्टाङ्गं श्रान्तव्रतमानसम् थे बुद्ध इन् मोथेर्ऽस् wओम्ब् धर्मता खलु यस्मिन् समये बोधिसत्वस् तुषिताद् देवनिकायाच् च्युत्वा मातुः कुक्षिम् अवक्रान्तो ऽत्यर्थं तस्मिन् समये महापृथिवीचालो ऽभूत्; सर्वश् चायं लोकः उदारेणावभासेन स्फुटो ऽभूत्; या अपि ता लोकस्य लोकान्तरिका अन्धास् तमसो ऽन्धकारतम��स्रा यत्रेमौ सूर्याचन्द्रमसाव् एवंमहर्धिकाव् एवंमहानुभावाव् आभयाभां न प्रत्यनुभवतः, ता अपि तस्मिन् समये उदारेणावभासेन स्फुटा अभूवन्; तत्र ये सत्वा उपपन्नास् ते स्वकम् अपि बाहुं प्रगृहीतं न पश्यन्ति; ते तया आभया अन्योन्यं सत्वान् दृष्ट्वा संजानते अन्ये ऽपीह भवन्तः सत्वा उपपन्ना अन्ये ऽपीह भवन्तः सत्वा उपपन्ना इति यथैव मेघो विपुलः सुसंभृतो बहूदको मारुतवेगप्रेरितः तथोपमं कुक्षिम् इवाक्रमन् मुनिश् चिराद् घनं सूर्य इवाभ्युपागतः अवभासयित्वेह दिशः समन्ततः पृथक् च लोकान्तरिकास् तमोवृताः यदाक्रमत् कुक्षिम् अतुल्यविक्रमस् तथा तदासीद् इयम् अत्र धर्मता धर्मता खलु यस्मिन् समये बोधिसत्वो भगवान् मातुः कुक्साव् अवक्रान्तः तस्मिन् समये शक्रो देवेन्द्राश् चतुरो देवपुत्रान् मातुर् आरक्षकान् स्थापयत्य् असिहस्तान्, प्रासहस्तांश् छक्तिहस्तान् तोमरहस्तान्, मा कश्चिद् बोधिसत्वं विहेटयिष्यति मनुष्यो वा अमनुष्यो वेति; धर्मता खलु यस्मिन् समये बोधिसत्वो मातुः कुक्षाव् अस्थात् कोशोगत एवास्थाद् अम्रक्षितो गर्भमलेन, जुव्रमलेन, रुधिरमलेन, अन्यतमान्यतमेन वाशुचिना विप्रकृतेन; तद्यथा मणिरत्नं काशिकरत्ने उपक्षिप्तं नैव मणिरत्नं काशीकरत्नेन लिप्यते, नापि काशिकरत्नं मणिरत्नेन; एवम् एव यस्मिन् समये बोधिसत्वो मातुः कुक्षाव् अस्थात् कोशोगत एवास्थाद् अम्रक्षितो गर्भमलेन, जुव्रमलेन, रुधिरमलेन अन्यतमान्यतमेन वा अशुचिना विप्रकृतेन; तद्यथा मणिरत्नं; धर्मता खलु यस्मिन् समये बोधिसत्वो भगवान् मातुः कुक्षाव् अस्थात् तम् एनं तस्मिन् सस्मये माता सर्वम् अन्तःकुक्षिगतं परिपूर्णं पश्यति; तद्यथा मणिर् अष्टाङ्गो वैडूर्यः शुभ्रो जातिमान् अच्छो विप्रसन्नो ऽनाविलः पञ्चरङ्गिके सूत्रे ऽर्पितः स्यात्; तद्य्था नीले पीते लोहिते ऽवदाते माञ्जिष्ठे; तं चक्षुष्मान् पुरुषो दृष्ट्वा जानीयाद् इदं सूत्रम् अयं मणिः; सूत्रे मणिर् अर्पितः; एवम् एव बोधिसत्वो यस्मिन् समये मातुः कुक्षाव् अस्थात् तम् एनं तस्मिन् समये माता सर्वम् अन्तःकुक्षिगतं परिपूर्णं पश्यति; धर्मता खलु यस्मिन् समये बोधिसत्वो भगवान् मातुः कुक्षाव् अस्थान् नास्य तस्मिन् समये माता श्रान्तकाया वा ऽभूत् क्लान्तकाया वा यदुत बोधिसत्वं धारयन्ती; धर्मता खलु यस्मिन् सम���े बोधिसत्वो भगवान् मातुः कुक्षाव् अस्थात् तस्मिन् समये माता यावज्जीवं पञ्चव्रतपदानि समादत्तवती; यावज्जीवं प्राणातिपातं प्रहाया प्राणातिपातात् प्रतिविरता; अदत्तादानम्, अह्रह्मचर्यं, मृषावादं सुरामैरेयमद्यप्रमादस्थानां प्रहाय सुरामैरेयमद्यप्रमादस्थानात् प्रतिविरता; प्राणान् अहन्ती नादत्तम् आददौ; मृषा नावोचत्; न मद्यलोलुपा ऽभूत्; अब्रह्मचर्याद् विरता च मैथुनात् सिद्धार्थमाता; इयम् अत्र धर्मता; धर्मता खलु यस्मिन् समये बोधिसत्वो भगवान् मातुः कुक्षाव् अस्थान् नास्य माता तस्मिन् समये पुरुषेषु मानसं निबद्धवती यदुत कामोपसंहितम्; न रज्यते क्लेशेषु; न चास्याः कामहेतोः परिदह्यते मनः; न चास्य माता पुरुषेषु मानसं बध्नाति कामगुणोपसंहितम् पैन्स् ओफ़् छिल्द्बिर्थ् अथ महामायाया दोहद उत्पन्नः अहो बताहं चतुर्भ्यो महास्मुद्रेभ्यः पानीयं पिबेयम् इति; तया रज्ञे शुद्धोदनायारोचितम्; राज्ञा शुद्धोदनेन नैमित्तिकानां निवेदितम्; किमर्थं देव्या अयम् एवंरूपो दोहद उत्पन्नः; नैमित्तिकैर् व्याकृतं: देव देवी कुमारां जनयिष्यति; द्वात्रिंशता महापुरुषणैः समलङ्कृतमूर्तिः प्रव्रजित्वा सकलं ज्ञेयार्णवं पास्यति; राज्ञाभिहितम्; यद्य् अस्याः महासमुद्रात् पानीयं <न> दीयते, किं तत् स्यात्; व्यङ्गं पुत्रं जनयेत्; राज्ञाभिहितं: मम तावत् शुद्धोदनस्याविकलाङ्गः पुत्रो भविष्यतीति; तेन खलु समयेन कपिलवस्तुनि रक्ताक्षो नाम परिव्राजकस् तिष्ठति इन्द्रजाले कृतावी; राज्ञा तस्याहूय निवेदितम्; तेन तस्या उपरिप्रासादतलगताया यावच् चतुरो महासमुद्रान् दर्शयित्वा पानीयं दत्तम्; तस्या यो दोहद उत्पन्नः स प्रतिविगतः; पुनर् अप्य् अस्या दोहद उत्पन्नः अहो बत सर्वबन्धनमोक्षः क्रियेतेति; राज्ञा सर्वबन्धनमोक्षः कृत इति तस्या यो दोहद उत्पन्नः स प्रतिविगतः; पुनर् अप्य् अस्या दोहद उत्पन्नः अहो बत दानानि दीयेरन् पुण्यानि क्रियेरन्न् इति; राज्ञा दानानि दत्तानि पुण्यानि कृतानि; तस्या यो दोहद उत्पन्नः स प्रतिविगतः; पुनर् अप्य् अस्या दोहद उत्पन्नः; अहो बताहम् उद्यानानि पश्येयम् इति; राज्ञा उद्यानानि दर्शितानि; तस्या यो दोहद उत्पन्नः स प्रतिविगतः; पुनर् अप्य् अस्या दोहद उत्पन्नः अहो बताहम् उद्याने तिष्ठेयम् इति; राज्ञः सुप्रबुद्धस्य लुम्बिनी ��ामोद्यानम्; तस्य शुद्धोदनेन राज्ञा सन्दिष्टं दुहिता ते उद्यानं निर्गन्तुकामा; उद्यानं शोधयेति; तेन पौरुषेयाणां आज्ञा दत्ता, भवन्त उद्यानं शोधयतेति; तैर् उद्यानं शोधितम्; ततः सा परिचारिकासहीया निर्गता; ततस् तया लुंबिनीवने विचरन्त्या सपुष्पितः अशोकपादपो दृष्टः; सा तम् अवलोक्यावस्थिता प्रसवितुकामा थे बिर्थ् ओफ़् थे बुद्ध अन्द् थे अच्चोम्पन्यिन्ग् wओन्देर्स् शक्रो देवेन्द्रः संलक्षयति: बोधिसत्वमाता ह्रीमती; न शक्नोति महाजनपरिवृता प्रसवितुम्; उपायसंविधानं कर्तव्यम् इति; तेन तुमुलं वातवर्षं निर्मितम्; तेनासौ महाजनकायः समन्ताद् विद्रुतः; ततः शक्रो देवेन्द्रः वृद्धधात्रीवर्णम् आत्मानाम् अभिनिर्माय महामायायाः पुरस्ताद् अवस्थितः सा प्रसवितुम् आरब्धा; बोधिसत्वो निर्गच्छंश् छक्रेणाजिनशाटिकायां प्रतिगृहीतः; स गर्भवासपरिक्लान्तः; अथ बोधिसत्वस्यैतद् अभवत्: मदप्राप्तो ऽयं शक्रो भविष्यति मया बोधिसत्वः प्रतीच्छित इति; विदित्वा वज्रशरीरम् आत्मानम् अधिष्ठितः; शक्रो देवेन्द्रः कंपयितुम् आरब्धो बोधिसत्वेनाभिहितः; मुञ्च मुञ्च कौशिक अपैहि पुरस्ताद् इति; <धर्मता खलु>, यस्मिन् समये बोधिसत्वो भगवान् जातः तस्मिन् समये महापृथिवीचालो ऽभूत्; पूर्ववद् यावद् अन्ये ऽपीह भवन्तः सत्वा उपपन्ना अन्ये ऽपीह भवन्तः सत्वा उपपन्ना इति; धर्मता खलु यस्मिन् समये बोधिसत्वो भगवान् मातुः कुक्षेर् निष्क्रान्तः कोशोगत इवासिर् निष्क्रान्तः अम्रक्षितो गर्भमलेन जुव्रमलेन रुधिरमलेनान्यतमान्यतमेन वा अशुचिना विप्रकृतेन; धर्मता खलु यस्मिन् समये बोधिसत्वो भगवान् मातुः कुक्षेर् निष्क्रान्तो नास्य तस्मिन् समये माता निषण्णा वा ऽभून् निपन्ना वा; स्थितैव सा क्षत्रियी क्षत्रियं प्रसूता; धर्मता खलु सांप्रतजातो बोधिसत्वः सप्तपदानि प्रक्रान्तः परिगृहीतो न केनचित्; चतुर्दिषं च व्यवलोकयति; वाचं च भाषते, इयं पूर्वा दिक् पूर्वंगमो भविष्यामि निर्वाणाय, इयं दक्षिणा दक्षिणीयो भविष्यामि कृत्स्नस्य <जगतः, इयं पश्चिमा दिक्, मम पश्चिमं जन्म भविष्यति; इयम् उत्तरा दिक्, भवसंसाराद् उत्त्तरिष्यामि इति; तस्य शिरसि उपरि देवाः श्वेतं च छत्रं मणिदण्डकं च चामरं च धारयन्ति; धर्मता खलु सांप्रतजातस्य बोधिसत्वस्य द्वे वारिधारे ऽन्तरिक्षात् प्रादुर्भ���त एका शिता एका उष्णा ये बोधिसत्वं स्नापितवत्ये>; धर्मता खलु सांप्रतजातस्य बोधिसत्वस्य मातुर् जनयित्र्याः पुरस्तान् महद् उदपानं प्रादुर्भूतं वारिनिष्यन्दि; यतो ऽस्य माता उदकेनोदककार्यम् अकार्षीत्; धर्मता खलु सांप्रतजातस्य बोधिसत्वस्य देवता अन्तरिक्षात् दिव्यान्य् उत्पलानि क्षिपन्ति; पद्मानि, कुमुदानि, पुण्डरीकान्य् अगरुचूर्णानि, तगरचूर्णानि; चन्दनचूर्णानि, तमालपत्रचूर्णानि, दिव्यानि च मान्दारवाणि पुष्पाणि क्षिपन्ति; दिव्यानि च वाद्यानि प्रवादयन्ति अन्तरोद्दानाम् उत्पादकोशस्थितिः सप्त पदानि द्वे वारिधारे, उदपानं देवता यदा शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो जातः तदा चतुर्णां राज्ञां पुत्रा जाताः, श्रावस्त्याम् अराडब्रह्मदत्तस्य पुत्रो जातः; अराडब्रह्मदत्तस्यैतद् अभवत्: मम पुत्रस्य जन्मनि प्रसन्नः प्रसन्न इव जनपदः ख्याति; तस्माद् भवत्व् अस्य प्रसेनजित् इति नाम, राजगृहे नगरे महापद्मस्य राज्ञः पुत्रो जातः; तस्यैतद् अभवत् मम पुत्रस्य जन्मनि आदित्यबिम्बेनेवोदयता लोको ऽवभासितः; बिम्बायाश् च पुत्रः; भवत्व् अस्य बिम्बिसार इति नाम; कौशांब्यां शतानीकस्य राज्ञः पुत्रो जातः; तस्यैतद् अभवत्: मम पुत्रस्य जन्मनि आदित्येनेवोदयता लोको ऽवभासितः; भवत्व् अस्योदयन इति नाम; उज्जयन्यां नगर्याम् अनन्तनेमिनो राज्ञः पुत्रो जातः; अनन्तनेमिनो राज्ञ एतद् अभवत् मम पुत्रस्य जन्मनि प्रद्योतेनेव लोको ऽवभासितः; भवत्व् अस्य प्रद्योत इति नाम; तच् च नैवम्; अपि सर्वं तद् बोधिसत्वानुभावात्"
+sbv_4,"asita, nālada and the yakṣa śākyavardhana kiṣkindhe parvate asito nāma riṣiḥ prativasati saṃvartanīyakuśalo vivartanīyakuśalaś ca tasya nālado nāma bhāgineyaḥ; sa tasya kālena kālaṃ saṃvartanīyavivartanīyaṃ kathayati; sa tasya sakāśe pravrajitaḥ; bodhisatvasya bhagavato janmani sarvaloka udāreṇāvabhāsena sphuṭo 'bhūt; tena khalu samayena nālado guhāṃ praviśya dhyāyati; sa tam avabhāsaṃ dṛṣṭvā asitam uvāca; upādhyāya upādhyāya utpadyante hi kiṃ sarve yugapat bhāskarā iha tathā hi saguhā śailā dīptā iva gabhastibhiḥ asitas tv abravīt tīkṣṇā bhanoḥ śītā tv iyaṃ prabhā tad asmin praviśaty ābhir nūnam eṣā muniprabhā niṣkrāmati dhruvaṃ kukṣeḥ bodhisatvo mahādyutiḥ iyaṃ niṣkrāmatas tasya māhāsatvasya nirmalā prabhā kāñcanasaṅkāśā lokeṣu visṛtā triṣu nāladaḥ kathayati: upādhyāya gacchāmo bodhisatvaṃ paśyāmaḥ; sa kathayati: vatsa idānīṃ bodhisatvo maheśākhyamaheśākhyābhir devatābhir ākīrṇo viharati; sthānam etad vidyate yad vayam avakāśaṃ na lapsyāmahe; yadā bhagavān kapilavastu praveśito bhavati, nāma cāsya vyavasthāpitam, tadā vayaṃ darśanāyopasaṅkramiśyāma iti; yam eva divasaṃ bodhisatvo bhagavān jātaḥ tam eva divasaṃ rājñaḥ śuddhodanasya chandakapramukhāni pañcopasthāyakaśatāni jātāni; cchandikāpramukhāni pañcopasthāyikaśatāni <jātāni>; pañcahastinīśatāni prasūtāni; pañcavaḍavāśatāni pañcabhir nidhiśatair mukhāny upadarśitāni; prātisīmaiś ca koṭṭarājabhiḥ karapratyayā upanibaddhāḥ names of the bodhisatva amātyai rājñe śuddhodanāya yathāvṛttaṃ samākhyātam; rājā saṃlakṣayati: mama putrasya janmani sarvārthāḥ sarvakarmāntāś ca paripūrṇāḥ; bhavatu kumārasya sarvārthasiddha iti nāma; tatra bodhisatvasyedaṃ prathamaṃ nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ yaduta sarvārthasiddha iti; kapilavastuni nagare śākyavardhano nāma yakṣo naivāsikaḥ; ācaritaṃ śākyānāṃ, yasya kasyacit chākyasya putro vā jāte duhitā vā sa śākyavardhanasya pādābhivandako nīyate; rājñā pauruṣeyāṇām ājñā dattā: gacchata bhavantaḥ kumāraṃ śākyavardhanasya yakṣasya pādayor nipatya pātayata iti; evaṃ deva ity amātyā rājñāḥ śuddhodanasya pratiśrutya, bodhisatvaṃ catūratnamayāṃ śibikām āropya kapilavastunagaraṃ praveśayitum ārabdhāḥ; kāpilavāstavāḥ śākyāś caṇḍā rabhasāḥ karkaśāḥ sāhasikāś ca; te bodhisatvasya praviśato munaya iva sthitāḥ; rājā śuddhodanaḥ saṃlakṣayati: ime kāpilavāstavāḥ śākyāś caṇḍā rabhasāḥ karkaśāś ca kumārāsya praviśato munaya ivāvasthitāḥ; bhavatu kumārasya śākyamunir iti nāmeti; tatra bohisatvasya dvitīyaṃ nāma vyavasthāpitaṃ yaduta śākyamunir iti; bodhisatvaḥ śāyavardhanasya yakṣaya bhavanasasmīpaṃ nītaḥ; adrākṣīc chākyavardhano yakṣo bodhisatvaṃ bhavanasamīpam āgataṃ; dṛṣṭvā ca punar bhavanān nirgamya sarvakāyena bodhisatvasya pādayor nipatitaḥ; janakāyena rājñā śuddhodanāya niveditam: deva śākyavardhana eva yakṣo bodhisatvasya pādayor nipatitaḥ iti; śrutvā ca rājā kathayati: bhavanto devā api kumārasya pādayor nipatanti; devānām apy ayaṃ devaḥ; tasmāt bhavatu kumārasya devātideva iti nāma iti; tatra bodhisatvasya tṛtīyaṃ nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ yaduta devātideva iti; sāṃpratajāto bodhisatvaḥ mātāpitṛbhyāṃ dhātryai dattaḥ: ayaṃ te dhātri kumāraḥ kālena kālam udvartayitavyaḥ, kālena kālaṃ snapayitavyaḥ, kālena kālaṃ bhojayitavyaḥ, kālena kālaṃ samyak sukhena parihartavyaḥ iti; tam enaṃ dhātrī āttamanāttamanā ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ pratigṛhya, kālena kālam udvartayati, kālena kālaṃ snapayati, kālena kālaṃ bhojayati, kālena kālam samyak sukhena pariharati; apīdānīṃ ye gandhāḥ sumanojñarūpāḥ tair vilipya, sarvālaṅkārair alaṅkṛtaṃ pituḥ śuddhodanasyānuprayacchati; tam enaṃ rājā śuddhodano gṛhītvā, aṅke niṣādya, punaḥ punaḥ prekṣate harṣajātaḥ predictions of the naimittikas dharmatā khalu sāṃpratajātaṃ bodhisatvaṃ mātāpitarau brāhmaṇānāṃ, naimittikānām, vipañcanakānām copadarśayataḥ: kaccid bhavantaḥ samanvāgataḥ kumāro dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ? yaiḥ samanvāgatasya mahāpuruṣasya dve gatī bhavato, nānyā; saced gṛhī agāram adhyāvasati, rājā bhavati cakravartī, cāturantāṃ vijetā, dhārmiko, dharmarājaḥ saptaratnasamanvāgataḥ; tasyemāny evaṃrūpāṇi sapta ratnāni bhavanti; tadyathā cakraratnam, hastiratnam, aśvaratnam, maṇiratnam, strīratnam, gṛhapatiratnam, pariṇāyakaratnam eva saptamam; pūrṇaṃ cāsya bhavati sahasraṃ putrāṇāṃ śūrāṇāṃ vīrāṇāṃ varāṅgarūpiṇāṃ parasainyapramardakānām; sa imām eva samudraparyantāṃ mahāpṛthivīm akhilām akaṇṭakām anutpīḍām adaṇḍenāśastreṇa dharmeṇa samenābhinirjityādhyāvatsyati; sacet keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajati tathāgato bhavaty arhan saṃyaksaṃbuddho vighuṣṭaśabdo loka iti; tathyaṃ deva samanvāgataḥ kumāro dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇāiḥ; yaiḥ samanvāgatasya mahāpuruṣasya dve gatī bhavato nānyā; sacet gṛhī agāram adhyāvasati, rājā bhavati cakravarti, cāturantāṃ vijetā, dhārmiko dharmarājāḥ pūrvavad yāvat tathāgato bhavaty arhan samyakasṃbuddho vighuṣṭaśabdo loke lakṣaṇas of a mahāpuruṣa katamāni tāni bhavanto dvātriṃśat mahāpuruṣalakṣaṇāni? yaiḥ samanvāgatasya mahāpuruṣasya dve gatī bhavato nānyā; pūrvavad yāvad vighuṣṭaśabdo loke supratiṣṭhitapādo deva kumāraḥ; apīdānīṃ supratiṣṭhitatvāt pādayoḥ samam ākramate mahīm; idaṃ kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; adhastāc cāsya pādatalayoḥ cakre jāte sahasrāre, sanābhike sanemike, sarvākāraparipūrṇe; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; dīrghāṅgulir deva kumāraḥ āyatapādpārṣṇir mṛdutaruṇapāṇipādaḥ; mṛdukam asya pāṇipādaṃ tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur vā; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; jālinīpāṇipādo deva kumāraḥ; jāliny asya hastayoś ca pādayoś ca, tadyathā abhijātasya haṃsarājasya; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; ucchāṅkhacāro deva kumāraḥ; eṇījaṅghaḥ; anavanatakāyaḥ anavanamanena kāyena ubhau jānumaṇḍalāv āmārṣṭi parāmārṣṭi; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣaṇam; kośogatavastiguhyo deva kumāraḥ; kośogatavastiguhyaṃ tadyathā abhijātasya hastyājāneyasya vā aśvājāneyasya vā; ideṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; nyagrodhaparimaṇḍalo deva kumāraḥ; yāvān kāyena tāvān vyāmena, yāvān vyāmena tāvān kāyena; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; ūrdhvāṅgaromo deva kumāraḥ; ekaikaromaḥ; ekaikam asya roma kāye jātaṃ nīlam, kuṇḍalajātakāṃ pradakṣiṇāvartam; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; suvarṇavarṇasaṅkāśo deva kumāraḥ; vyāmaprabhaḥ kāñcanasannibhas tvak; sūkṣmacchaviḥ; apīdānīṃ sūkṣmatvāc cchave rajomalam asya kāye na santiṣṭhate; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣlakṣaṇam; saptotsadakāyo deva kumāraḥ; saptotsadāḥ kāye jātāḥ; dvau hastayor dvau pādayor dvāu aṃsayor ekaṃ grīvāyām; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; citāntarāṃso deva kumāraḥ, siṃhapūrvārdhakṛyo bṛhadṛjugātrāḥ, susaṃvṛtaskandhaḥ, catvāriṃśaddantaḥ, samadantaḥ aviraladantaḥ, śukladaṃṣṭraḥ, simhahanū rasarasāgraprāptaḥ; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; prabhūtatanujihvo deva kumāraḥ; apīdānīṃ pradhūtatvāt tanutvāc ca jihvāyā mukhāj jihvāṃ nirṇamayya sarvaṃ mukhamaṇḍalaṃ chādayati yāvat keśaparyantam upādāya; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; brahmasvaro deva kumāraḥ, kalaviṅkamanojñabhāṇī dundubhisvaranirghoṣaḥ; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; abhinīlanetro deva kumāraḥ, gopakṣmā; uṣṇīṣaśirāḥ; ūrṇā cāsya bhruvor mādhye jātā śvetā śaṅkhanibhā pradakṣiṇāvartā; idaṃ deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam; imāni tāni deva kumārasya mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇāni, yaiḥ samanvāgatasya dve gatī bhavato nānyā; pūrvavad yāvad vighuṣṭaśabdo loke; yadi ca kumāro na pravrajiṣyati rājā bhaviṣyati cakravartī beauty and other qualities of the bodhisatva dharmatā khalu saptāhajātasya śākyamuner bodhisatvasya mātā janayitrī kālagatā; samanantarakālagatā praṇīte trayastriṃśaddevanikāye upapannā; dharmatā khalu śākyamunir bodhisatva abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ; atikrānto mānuṣavarṇam asaṃprāptaś ca divyaṃ varṇaṃ; apīdānīm narāś ca nāryaś ca nirīkṣamāṇās tṛptiṃ na gacchanti; mudaṃ labhante; tadyathā jāṃbūnadamayī suvarṇaniṣkā karmāraparimṛṣṭā ahate pāṇḍukambala upanikṣiptā atyarthaṃ bhāsate tapati virocate; evam eva śākyamunir bodhisatva abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ atikrānto mānuṣaṃ varṇaṃ asaṃprāptaś ca divyaṃ varṇaṃ; dharmatā khalu śākyamunir bodhisatvo mahājanakāyasya priyaś cābhūn manāpaś ca; apīdānīṃ mahājanakāyam aṃsenāṃsaṃ samparivartayati, tadyathā śāradakaṃ padmaṃ mahājanakāyasya priyaṃ ca manāpaṃ ca; apīdānīṃ mahājanakāyas tat pāṇinā pāṇiṃ saṃvārayati; evaṃ pūrvavat antaroddānam: animiṣavipākadharmaś ca valgusvaraś ca paṇḍita udyānam dharmatā khalu sāṃpratajāto bodhisatva animiṣaṇ; rūpāṇi paśyan nāsau nimiṣati; tadyathā devās trayastriṃśāḥ; dharmatā khalu sāṃpratajāto bodhisatva pūrvakarmavipākajena divyena cakṣuṣā samanvāgato yenāsu paśyati divā ca rātrau ca samantayojanaṃ; dharmatā khalu sāṃpratajāto bodhisatva valgusvaraś cābhūn madhurasvaraś ca manojñasvaraś ca; tadyathā haimavataḥ śakunako valgusvaraś ca madhurasvaraś ca manojñasvaraś ca; evam eva sāṃpratajāto bodhisatvo valgusvaraś cābhūn madhurasvaraś ca manojñasvaraś ca; dharmatā khalu sāṃpratatajāto bodhisatvaḥ paṇḍito 'bhūd vyakto medhāvī tantropamikayā mīmāṃsikyā prajñayā samanvāgataḥ; apīdānīṃ rājñaś ca śuddhodanasyārthādhikaraṇena niṣadya gaṃbhīram arthapadavyañjanaṃ prajñayā pratividhyati the arrival of asita and nālada tato nāladaḥ kathayati: upādhyāya bodhisatvaḥ kapilavastuni praveśitaḥ; nāmatrayaṃ ca vyavasthāpitam; idānīṃ gacchāmo bodhisatvaṃ darśanāya iti; sa kathayati; evaṃ kurmaḥ; tau saṃprasthitau; bodhhisatvānubhāvād ṛddheḥ parihīṇau; padbhyām eva kapilavastunagaraṃ praviśya rājñaḥ śuddhodanasya gṛhadvāraṃ gatau; tata asitariṣir dauvārikaṃ puruṣaṃ āmantrayate: gaccha bhoḥ puruṣa rajñaḥ śuddhodanasya gatvā kathaya, asitariṣir dvāri tiṣṭhati, devaṃ draṣṭukāma iti; tena praviśya rājñe niveditam; rājā kathayati, praviśatu ko bhavantam asitaṃ vārayati; sa praviṣṭaḥ; rājñā śuddhodanena satkārapurassaram arghapādyena pūjitaḥ āsane datte niṣaṇṇaḥ; rājñā śuddhodanena kathālāpena pratisaṃmodyābhihito: maharṣe kim āgamanaprayojitam ; sa kathayati: mahārāja tava putradarśanāya vayam ihāgatāḥ, lokajyeṣṭhasya vināyakasya muner darśanāya; yady evaṃ muhūrtaṃ tāvad udīkṣasva, suptaḥ kumāro yāvat pratibuddhyata iti; sa kathayati suptam eva paśyāmi; evaṃ kuru; sa paśyati; yāvad bodhisatva animiṣaḥ; rūpāṇi paśyati na nimisān; sa gāthāṃ bhāṣate hayānām iva jātyānām ardharātrāvaśāyinām nāhitakāryānāṃ nidrā ciraṃ netreṣu tiṣṭhati iti tataḥ sāṃpratajāto bodhisatvo dhātryā aṅke gṛhītvā riṣer upanāmitaḥ; asitena riṣiṇā ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ pratigṛhītaḥ; muhūrtaṃ nirīkṣya kathayati: deva darśitaḥ kumāro brāhmaṇānāṃ naimittikānāṃ vipañcanakānām? rājā kathayati darśitaḥ; kim tair vyākṛtam? rājā bhaviṣyati cakravartī, pūrvavad yāvad vighuṣṭaśabdo loke; athāsitariṣir bodhisatvaṃ dṛṣṭvā gāthāṃ bhāṣate bhraṣṭā matiḥ pārthiva tārkikāṇāṃ yugāntakāle na hi cakravartī ayaṃ tu puṇyottamadharmakośo buddho bhaviṣyaty abhijitya doṣān avyaktair bhavati hi lakṣaṇair narendro dvīpānām adhipatir īśvaraś caturṇām suvyaktair bhavati hi lakṣaṇair munīndro saṃbuddho naravara dharmacakravartī iti viditvā ātmana āyuḥprakarṣaṃ vyavalokayitum ārabdho bodhisatvasya cābhisaṃbodhiṃ yāvat; paśyati bodhisatva ekānnatriṃśatko vayasā gṛhān nirgamiṣyati; ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ cariṣyati; tato 'mṛtam adhigamiṣyati; ātmanaḥ paśyaty antaraiva kālakriyām; so 'sruparyākulekṣaṇo vyavasthitaḥ; rājā śuddhodano dṛṣṭvā santrastamatir gāthāṃ bhāṣate narāś ca nāryaś ca hi yaṃ samīkṣya tṛptiṃ na gacchanti mudaṃ labhante dṛṣṭveha taṃ prītikaraṃ śubhāṅgam kasmāt sabāṣpaṃ vadanaṃ maharṣeḥ na me kumārasya bhayaṃ kutaścid āyuḥkṣayo vā samupasthitaḥ syāt tat sādhu me kṣipram idaṃ vadasva tavāśrupātena vikaṃpito 'smi asito 'pi ṛṣir gāthāṃ bhāṣate asyopariṣṭād yadi vajravarṣaṃ nabhaḥpramuktaṃ prapatet pracaṇḍam mahāmuner naikaśarīracālyam apy ekakam kaṃpayituṃ samartham mahāgnayo vāyubalapraveritās tīkṣṇāni śatrāṇi sudāruṇāni viṣaṃ ca ghorā uragāś ca tīkṣṇāḥ kṣaṇaṃ naśeyuḥ patitāḥ kumāre bhayārditānām abhayapradātā audaryabhūmiḥ karuṇāvihārī kṛtsnasya lokasya bhayaṃ sa hanti bhayaṃ bhavet tasya kuto narendra sabrahmakāyasya divaukasādyāḥ kurvanti rakṣāṃ satataṃ madātmanaḥ magātmanāṃ śreṣṭhatamasya loke bhayaṃ bhavet tasya kuto narendra saṃprekṣya tu svāṃ nṛpate vipattiṃ rodimy ahaṃ yena labhe na śāntiṃ ayaṃ sa satvottamadharmakośo yo 'haṃ mariṣyāmy anavāptakāryaḥ te dhanyapuṇyāś ca gatajvarāś ca ye dharmaṃ asyāpratimānasya śroṣyanti dharmaṃ vadatāṃ varasya śrutvā ca yāsyanti parāṃ praśāntim asita's departure asitarṣiḥ kliṣṭasantānaḥ saṃlakṣayti: ahaṃ bodhiṣatvasyānubhāvād ṛddheḥ parihīṇaḥ; sayadi padbhyāṃ gamiṣyāmi mahājanakāyo māṃ pratarkayiṣyati rājā ca ; iti viditvā kathayati: deva tavāyaṃ dīrgharātram āśāsakaḥ, aho batāsitarṣiḥ, padbhyām eva kapilavastu praviśed iti; so 'haṃ padhbhyām kapilavastu praviṣṭaḥ; idānīṃ padbhyām eva niṣkramiṣyāmi; tvaṃ mārgaśobhāṃ ca kārayeti; rājñā śuddhodanena amātyānām ājñā dattā: gacchata bhavanto nagaraśobhāṃ mārgaśobhāṃ ca kārayata rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu ghaṇṭāvaghoṣaṇām; asitiriṣiḥ padbhyāṃ kapilavastuno nagarān niṣkrāmati; yad vaḥ kṛtyaṃ vā karaṇīyaṃ vā tat kurudhvam iti; evaṃ devety amātyaiḥ rājñaḥ pratiśrutya kapilavastunagaram apagataśarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpitam, candanavāripariṣiktam surabhidhūpaghaṭikopanibaddham āmuktapallavadāmakalāpam, ucchritadhvajapatākaṃ; rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakesu ghaṇtāvaghoṣaṇaṃ kāritam: śṛṇvantu bhavantaḥ kapilavāstavāḥ śākyāḥ asitarṣiḥ kapilavastuno nagarān niṣkrāmati; yad vaḥ kṛtyaṃ vā karaṇīyaṃ vā tat kurudhvam iti; tato 'sau kliṣṭabuddhiḥ kṛtopacārī rājñā śuddhodanenāmātyagaṇaparivṛtenānekaiś ca kāpilavāstavair brāhmaṇagṛhapatibhir anugamyamāno madhyamadhyena nagarasya parayā vibhūtyā kapilavastuno niṣkrāntaḥ; rājānaṃ nivartya yatheṣṭagatipracāratayā saṃprasthito 'nupūrveṇa kiṣkindhaṃ parvatam anuprāptaḥ; sa tam adhiruhya itaś cāmutaś ca paribhraman yathābhipretasthānasamanveṣaṇayā anyatamasmin pradeśe niṣaṇṇaḥ; tatas tena mārgaśramaṃ prativinodya dhyānāny utpāditāni; ṛddhiś cābhinirhṛtā; yāvad apareṇa samayena asitariṣir glānaḥ saṃvṛttaḥ; sa upasthīyate mūlagandhapatrapuṣpaphalabhaiṣajyaiḥ; tathāpy asau hīyata eva; tato 'sya nāladaḥ śarīrāvasthāṃ paricchidya kathayati: upādhyāya yatkiṃcid vayaṃ pravrajitās tat sarvam amṛtārthino mṛtagaveṣiṇaḥ; saced upādhyāyenāmṛtam adhigatam asmākam apu amṛtena saṃvibhāgaṃ karotv iti; sa kathayati: māṇava aham api yatkiṃcit pravrajitaḥ sarvaṃ tad amṛtārthī amṛtagaveṣi; na ca mayāmṛtam adhigatam; api tu ya eṣa śākyānāṃ kumāra utpanna eṣo 'mṛtam adhigamiṣyati; amṛtena jagat santarpayiṣyati; tasyāntike pravraja; pravrajya ca tena <na> jātivādaḥ kartavyo na gotravādo na māṇavakavādaḥ; kevalaṃ tu pravrajya brahmacaryaṃ caritavyam; amṛtādhigame codyogaḥ karaṇīyaḥ; tatas te amṛtaṃ bhaviṣyati; iti viditvā gāthāṃ bhāṣate prācīnān eva seva tvam anveṣāṇas tathāgatam durlabhaṃ darśanaṃ bhavati saṃbuddhānāṃ yaśasvinām ity uktvā sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam ity uktvā kāladharmeṇa saṃyuktaḥ; tato nāladas tasya śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā vārāṇasīṃ gatvāvasthitaḥ; sa tatra pañcamāṇavakaśatāni brāhmaṇakān mantrān vācayati; nāladaḥ kātyāyano gotreṇa; tasya kātyāyanaḥ kātyāyana iti saṃjñā saṃvṛttā; so 'bhisambuddhabodher bhagavataḥ sakāśam upasaṅkramiṣyati; taṃ bhagavān kātyāyanāvavādenāvabodhya saṃsārakāntārād uttārya atyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpayiṣyati; tasya mahākātyāyano mahākātyāyana iti saṃjñā bhaviṣyati siddhārtha, the nāgasahasrabala athāpareṇa samayena śākyamunir bodhisatvo dhātryaṃsagataḥ suvarṇapātryāṃ śālimāsaudanaṃ bhuṅkte; sa prabhūtaṃ bhuṅkte; nāvatiṣṭhata iti dhātrī ācchettum ārabdhā; na śaknoty ācchettum; tayā rājñe śuddhodanayā ārocitam; rājā antaḥpurasahīya ācchettum ārabdhaḥ; so 'pi na śaknoti; tato rājñā amātyāḥ kapilavāstavāś ca janakāyāḥ prayukṭāḥ; te 'pi na śaknuvanty ācchettum; tataḥ pañcahastiśatāni yoktritāni; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: mā mameti balaṃ paṃsayiṣyanti; yanv aham kuṭilāṅgulikayā pātrīṃ vidhārayeyam iti; tena kuṭilāṅgulikayā suvarṇapātrī ākṛṣṭā; tāni ca pañcaśatāni pṛṣṭhatomukhāni ākṛṣṭāni, na tu taiḥ suvarṇapātrī ākṛṣṭā; rājā śuddhodanaḥ saṃlakṣayati: bodhisatvena vāmena pāṇinā pañcahastiśatāny ākṛṣṭāni; niyatam ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ nāgasahasram ākrakṣyati; tasmād bhavatu kumārasya nāgasahasrabala iti nāmeti antaroddānam dārakā krīḍanakā caiva vidyā prāsāda eva ca haṃso yuddhaṃ sārakalyānī yuddham antaḥpureṇa ca siddhārtha's performances dharmatā khalu śākyamunir bodhisatvaḥ pañcaśataparivāraḥ kṛmivarmaṇo lipyācāryasya lipiṃ śikṣaṇāyopanyastaḥ; kṛmivarmaṇā lipyācāryeṇa bodhisatvasya lipir likhitvā dattā; bodhisatvaḥ kathayati jānāmy aham enām iti; tatas tena dvitiyā tṛtīyā; evaṃ yāvat pañcalipiśatāni likhitvā dattāni; bodhisatvaḥ kathayati: etām apy ahaṃ jāne anyāṃ kathayeti; kṛmivarmā kathayati: etāvatyo loke lipayaḥ pracaranti, nāham anyāṃ jāne iti; tato bodhisatvena svayam eva lipir likhitvā kṛmivarmaṇo dattā; uktaś ca kathaya kiṃnāmeyaṃ lipir iti; sa kathayati na jānāmīti; bodhisatvaḥ kathayati: dvayor loke pradurbhāvād iyaṃ lipiḥ prajñāyate, bodhisatvasya cakravartino vā iti; gaganatalasthena brahmaṇābhihitam: evam etat kṛmivarman yathā bodhisatvaḥ kathayati; dvayor eva loke prādurbhāvād iyaṃ lipiḥ prajñāyate, bodhisatvasya cakravartino vā iti; bodhisatveneyaṃ lipir brahmasvareṇa vācitā; brahmaṇā ca gaganatalasthena sākṣyaṃ dattam; brāhmī lipir brāhmī lipir iti saṃjñā saṃvṛttā; yadā bodhisatvo lipyāḥ pāraṃ gataḥ bhāddālināma bodhisatvasya mātulas tena hastigrīvāyaṃ śikṣāyāṃ śikṣitaḥ; sahadevo nāma iṣvastrācāryaḥ; tena pañcaśataparivāraḥ cchedyaṃ śikṣayitum ārabdhaḥ; bhāddālinā sahadeva ucyate: bodhisatvaḥ kāruṇikaḥ sarvāś śikṣāś śikṣayitavyaḥ; evam anye kumārāh; ayaṃ devadattaḥ krūrakarmā; asya marmavedho na vyapadeṣṭavyaḥ mā sarvalokaṃ vyāpādayiṣyatīti; yadā bodhisatvaḥ sarvaśikṣāsu śikṣitaḥ, pañcasu sthāneṣu kṛtāvī saṃvṛttaḥ, dūravedhe, śabdavedhe, marmavedhe, akṣūṇavedhe, dṛḍhaprahāritāyāṃ ca, sāmantakena śabdo visṛtaḥ śākyānāṃ kumāra utpannaḥ pūrvavad yāvad vighuṣṭaśabdo loka iti; tena khalu samayena vaiśālair licchavibhir lakṣaṇasaṃpanno hastī labdhaḥ; te saṃlakṣayanti; rājñaḥ śuddhodanasya putro naimittikair vyākṛtaḥ rājā bhaviṣyati cakravartīti; tasyānubhāvād idaṃ hastiratnam utpannam; gacchāmas tasyaiva upanāmayāma iti; te taṃ hastyalaṅkārair alaṅkṛtya mahatyā vibhūtyā saṃprasthitā anupūrveṇa kapilavastv anprāptāḥ; rājakuladvāre hastinaṃ sthāpayitvā sthitāḥ; daivāt krūrakarmā devadatto nirgataḥ; tenāsau hastināgas tathālaṅkāravibhūṣito dṛṣṭaḥ; yato 'sya mahatī īrṣyā samutpannā; īrṣyāṃarṣajātaḥ pṛcchati kasyāyaṃ hastināga iti; taiḥ samākhyātam; śākyamuniḥ kumāro naimittikaiś cakravartī vyākṛtaḥ; tasyedaṃ hastiratnaṃ vaiśālikena gaṇena preṣitam iti; devadattaḥ sutarāṃ sañjātāmarṣaḥ kathayati: yāvad asau cakravartī na bhavati tāvad yuṣmābhir asya hastiratnam upanītam ity uktvā talaprahāreṇāsau hastī jīvitād vyaparopitaḥ; yāvat tena pradeśena nando gacchati; tenāsau dṛṣṭaḥ; sa pṛcchati: bhavantaḥ śobhano 'yaṃ hastī kena praghātitaḥ; taiḥ samākhyātaṃ: devadattena; sa saṃlakṣayati: nūnam atra devadattena balaṃ jijñāsitam, <yannu vayam apy atra balaṃ jijñāsayemaḥ> iti kṛtvā pucche gṛhītvā ekānte sthāpito mā daurgandhyaṃ kariṣyatīti; yavat śākyamunir bodhisatvo nirgataḥ; tenāsau dṛṣṭaḥ; sa pṛcchati; kuto 'yaṃ hastī? tair yathāvṛttaṃ samākhyātam; kena praghātitaḥ? devadattena; na śobhanam; atithīnām atithipūjā kartavyā; kasmmin pradeśe praghātitaḥ? etasmin; kenāyam atrānītaḥ? nandena; saṃlakṣayati: nūnam atra tābhyāṃ balaṃ jijñāsitam; yanv aham apy atra balaṃ jijñāsyeyam iti viditvā pucche gṛhītvā upariṣṭāt prākārasya kṣiptaḥ sapta prākārān, sapta ca parikhā laṅghayitvā patitaḥ; tena patatā gartā kṛtā; hastigartā hastigartā iti saṃjñā saṃvṛttā; tatra śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhiś caityaṃ pratiṣṭhāpitam; adyāpi caityavandakā bhikṣavo vandante; āha cātra yo devadattena hato gajendro nandena nītaś ca padāni sapta sa bodhisatvena kareṇa dūraṃ kṣipto bahir loṣṭa ivāntarikṣe iti kumārāḥ kathayanti: gacchāmaḥ; cchedyaṃ kurmaḥ iti te nirgatāḥ; śrutvā śākyamunir bodhisatvaḥ pañcāśataparivāraḥ cchedyaṃ kartuṃ nirgataḥ; kumārāḥ kalamacchedyaṃ kurvanti; taiś chinnāś chinnāḥ patanti; bodhisatvaḥ āḍhakacchedyaṃ karoti; tena chinnā na patanti; tathaivāvatiṣṭhante; kumārāḥ kathayanti; bhavantaḥ śākyamunir bodhisatvo balavān śrūyate, pañcasu sthāneṣu kṛtāvīti; tad ayaṃ chedyam api na jānāti kartum; na cāyam asmatto balavān; tathā hy asmābhiḥ pādapāś chinnās te sarve nipatitāḥ; anena tu ye chinnās te tathaivāvatiṣṭhanta iti; atha yā devatā śākyamunau bodhisatve abhiprasannā tasyā etad abhavat: ime śākyā bodhisatvabalam ajānantaḥ śilpe ca kṛtāvitāṃ bodhisatvasyāvajñāṃ kariṣyanti; balaṃ ca paṃsayiṣyanti; tad upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti; tayā tādṛśaṃ vātam utsṛṣṭaṃ, yena sarve te vṛkṣāḥ karkarāyamāṇāḥ patitāḥ; dṛṣṭvā śākyāḥ paraṃ vismayam āpananāḥ; te vedhyaṃ kartum ārabdhāḥ; teṣāṃ tatra lohā lakṣyāḥ; sapta lohamayās tālā bherī <sūrī> ca <pratiṣṭhāpitāḥ>; devadattena padabandhaṃ kṛtvā nārācaḥ kṣiptaḥ; ekas tālo bhinnaḥ; nandena dvau; bodhisatvena nārācaḥ kṣiptaḥ; sapta tālā bherī sūrī ca bhinnāḥ; sa nārācaḥ pātālaṃ praviṣṭaḥ; nāgair uddḥṛtaḥ; pānīyaṃ prādurbhūtaṃ svādu; tan mahājanakāyaḥ pātum ārabdhaḥ; śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhis tatra caityaṃ pratiṣṭhāpitam; adyāpi caityavandakā bhikṣavo vandante śuddhodana's efforts for sbv i 18-3 cf","असित, नालद अन्द् थे यक्ष शाक्यवर्धन किष्किन्धे पर्वते असितो नाम रिषिः प्रतिवसति संवर्तनीयकुशलो विवर्तनीयकुशलश् च तस्य नालदो नाम भागिनेयः; स तस्य कालेन कालं संवर्तनीयविवर्तनीयं कथयति; स तस्य सकाशे प्रव्रजितः; बोधिसत्वस्य भगवतो जन्मनि सर्वलोक उदारेणावभासेन स्फुटो ऽभूत्; तेन खलु समयेन नालदो गुहां प्रविश्य ध्यायति; स तम् अवभासं दृष्ट्वा असितम् उवाच; उपाध्याय उपाध्याय उत्पद्यन्ते हि किं सर्वे युगपत् भास्करा इह तथा हि सगुहा शैला दीप्ता इव गभस्तिभिः असितस् त्व् अब्रवीत् तीक्ष्णा भनोः शीता त्व् इयं प्रभा तद् अस्मिन् प्रविशत्य् आभिर् नूनम् एषा मुनिप्रभा निष्क्रामति ध्रुवं कुक्षेः बोधिसत्वो महाद्युतिः इयं निष्क्रामतस् तस्य माहासत्��स्य निर्मला प्रभा काञ्चनसङ्काशा लोकेषु विसृता त्रिषु नालदः कथयति: उपाध्याय गच्छामो बोधिसत्वं पश्यामः; स कथयति: वत्स इदानीं बोधिसत्वो महेशाख्यमहेशाख्याभिर् देवताभिर् आकीर्णो विहरति; स्थानम् एतद् विद्यते यद् वयम् अवकाशं न लप्स्यामहे; यदा भगवान् कपिलवस्तु प्रवेशितो भवति, नाम चास्य व्यवस्थापितम्, तदा वयं दर्शनायोपसङ्क्रमिश्याम इति; यम् एव दिवसं बोधिसत्वो भगवान् जातः तम् एव दिवसं राज्ञः शुद्धोदनस्य छन्दकप्रमुखानि पञ्चोपस्थायकशतानि जातानि; च्छन्दिकाप्रमुखानि पञ्चोपस्थायिकशतानि <जातानि>; पञ्चहस्तिनीशतानि प्रसूतानि; पञ्चवडवाशतानि पञ्चभिर् निधिशतैर् मुखान्य् उपदर्शितानि; प्रातिसीमैश् च कोट्टराजभिः करप्रत्यया उपनिबद्धाः नमेस् ओफ़् थे बोधिसत्व अमात्यै राज्ञे शुद्धोदनाय यथावृत्तं समाख्यातम्; राजा संलक्षयति: मम पुत्रस्य जन्मनि सर्वार्थाः सर्वकर्मान्ताश् च परिपूर्णाः; भवतु कुमारस्य सर्वार्थसिद्ध इति नाम; तत्र बोधिसत्वस्येदं प्रथमं नामधेयं व्यवस्थापितं यदुत सर्वार्थसिद्ध इति; कपिलवस्तुनि नगरे शाक्यवर्धनो नाम यक्षो नैवासिकः; आचरितं शाक्यानां, यस्य कस्यचित् छाक्यस्य पुत्रो वा जाते दुहिता वा स शाक्यवर्धनस्य पादाभिवन्दको नीयते; राज्ञा पौरुषेयाणाम् आज्ञा दत्ता: गच्छत भवन्तः कुमारं शाक्यवर्धनस्य यक्षस्य पादयोर् निपत्य पातयत इति; एवं देव इत्य् अमात्या राज्ञाः शुद्धोदनस्य प्रतिश्रुत्य, बोधिसत्वं चतूरत्नमयां शिबिकाम् आरोप्य कपिलवस्तुनगरं प्रवेशयितुम् आरब्धाः; कापिलवास्तवाः शाक्याश् चण्डा रभसाः कर्कशाः साहसिकाश् च; ते बोधिसत्वस्य प्रविशतो मुनय इव स्थिताः; राजा शुद्धोदनः संलक्षयति: इमे कापिलवास्तवाः शाक्याश् चण्डा रभसाः कर्कशाश् च कुमारास्य प्रविशतो मुनय इवावस्थिताः; भवतु कुमारस्य शाक्यमुनिर् इति नामेति; तत्र बोहिसत्वस्य द्वितीयं नाम व्यवस्थापितं यदुत शाक्यमुनिर् इति; बोधिसत्वः शायवर्धनस्य यक्षय भवनसस्मीपं नीतः; अद्राक्षीच् छाक्यवर्धनो यक्षो बोधिसत्वं भवनसमीपम् आगतं; दृष्ट्वा च पुनर् भवनान् निर्गम्य सर्वकायेन बोधिसत्वस्य पादयोर् निपतितः; जनकायेन राज्ञा शुद्धोदनाय निवेदितम्: देव शाक्यवर्धन एव यक्षो बोधिसत्वस्य पादयोर् निपतितः इति; श्रुत्वा च राजा कथयति: भवन्तो देवा अपि कुमारस्य प���दयोर् निपतन्ति; देवानाम् अप्य् अयं देवः; तस्मात् भवतु कुमारस्य देवातिदेव इति नाम इति; तत्र बोधिसत्वस्य तृतीयं नामधेयं व्यवस्थापितं यदुत देवातिदेव इति; सांप्रतजातो बोधिसत्वः मातापितृभ्यां धात्र्यै दत्तः: अयं ते धात्रि कुमारः कालेन कालम् उद्वर्तयितव्यः, कालेन कालं स्नपयितव्यः, कालेन कालं भोजयितव्यः, कालेन कालं सम्यक् सुखेन परिहर्तव्यः इति; तम् एनं धात्री आत्तमनात्तमना उभाभ्यां पाणिभ्यां प्रतिगृह्य, कालेन कालम् उद्वर्तयति, कालेन कालं स्नपयति, कालेन कालं भोजयति, कालेन कालम् सम्यक् सुखेन परिहरति; अपीदानीं ये गन्धाः सुमनोज्ञरूपाः तैर् विलिप्य, सर्वालङ्कारैर् अलङ्कृतं पितुः शुद्धोदनस्यानुप्रयच्छति; तम् एनं राजा शुद्धोदनो गृहीत्वा, अङ्के निषाद्य, पुनः पुनः प्रेक्षते हर्षजातः प्रेदिच्तिओन्स् ओफ़् थे नैमित्तिकस् धर्मता खलु सांप्रतजातं बोधिसत्वं मातापितरौ ब्राह्मणानां, नैमित्तिकानाम्, विपञ्चनकानाम् चोपदर्शयतः: कच्चिद् भवन्तः समन्वागतः कुमारो द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणैः? यैः समन्वागतस्य महापुरुषस्य द्वे गती भवतो, नान्या; सचेद् गृही अगारम् अध्यावसति, राजा भवति चक्रवर्ती, चातुरन्तां विजेता, धार्मिको, धर्मराजः सप्तरत्नसमन्वागतः; तस्येमान्य् एवंरूपाणि सप्त रत्नानि भवन्ति; तद्यथा चक्ररत्नम्, हस्तिरत्नम्, अश्वरत्नम्, मणिरत्नम्, स्त्रीरत्नम्, गृहपतिरत्नम्, परिणायकरत्नम् एव सप्तमम्; पूर्णं चास्य भवति सहस्रं पुत्राणां शूराणां वीराणां वराङ्गरूपिणां परसैन्यप्रमर्दकानाम्; स इमाम् एव समुद्रपर्यन्तां महापृथिवीम् अखिलाम् अकण्टकाम् अनुत्पीडाम् अदण्डेनाशस्त्रेण धर्मेण समेनाभिनिर्जित्याध्यावत्स्यति; सचेत् केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजति तथागतो भवत्य् अर्हन् संयक्संबुद्धो विघुष्टशब्दो लोक इति; तथ्यं देव समन्वागतः कुमारो द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणाइः; यैः समन्वागतस्य महापुरुषस्य द्वे गती भवतो नान्या; सचेत् गृही अगारम् अध्यावसति, राजा भवति चक्रवर्ति, चातुरन्तां विजेता, धार्मिको धर्मराजाः पूर्ववद् यावत् तथागतो भवत्य् अर्हन् सम्यकस्ंबुद्धो विघुष्टशब्दो लोके लक्षणस् ओफ़् अ महापुरुष कतमानि तानि भवन्तो द्वात्रिंशत् महापुरुषलक्षणानि? यैः समन्वागतस्य महापुरुषस्य द्वे गती भवतो नान्या; पूर्ववद् यावद् विघुष्टशब्दो लोके सुप्रतिष्ठितपादो देव कुमारः; अपीदानीं सुप्रतिष्ठितत्वात् पादयोः समम् आक्रमते महीम्; इदं कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; अधस्ताच् चास्य पादतलयोः चक्रे जाते सहस्रारे, सनाभिके सनेमिके, सर्वाकारपरिपूर्णे; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; दीर्घाङ्गुलिर् देव कुमारः आयतपाद्पार्ष्णिर् मृदुतरुणपाणिपादः; मृदुकम् अस्य पाणिपादं तद्यथा तूलपिचुर् वा कर्पासपिचुर् वा; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; जालिनीपाणिपादो देव कुमारः; जालिन्य् अस्य हस्तयोश् च पादयोश् च, तद्यथा अभिजातस्य हंसराजस्य; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; उच्छाङ्खचारो देव कुमारः; एणीजङ्घः; अनवनतकायः अनवनमनेन कायेन उभौ जानुमण्डलाव् आमार्ष्टि परामार्ष्टि; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषणम्; कोशोगतवस्तिगुह्यो देव कुमारः; कोशोगतवस्तिगुह्यं तद्यथा अभिजातस्य हस्त्याजानेयस्य वा अश्वाजानेयस्य वा; इदें देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; न्यग्रोधपरिमण्डलो देव कुमारः; यावान् कायेन तावान् व्यामेन, यावान् व्यामेन तावान् कायेन; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; ऊर्ध्वाङ्गरोमो देव कुमारः; एकैकरोमः; एकैकम् अस्य रोम काये जातं नीलम्, कुण्डलजातकां प्रदक्षिणावर्तम्; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; सुवर्णवर्णसङ्काशो देव कुमारः; व्यामप्रभः काञ्चनसन्निभस् त्वक्; सूक्ष्मच्छविः; अपीदानीं सूक्ष्मत्वाच् च्छवे रजोमलम् अस्य काये न सन्तिष्ठते; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुष्लक्षणम्; सप्तोत्सदकायो देव कुमारः; सप्तोत्सदाः काये जाताः; द्वौ हस्तयोर् द्वौ पादयोर् द्वाउ अंसयोर् एकं ग्रीवायाम्; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; चितान्तरांसो देव कुमारः, सिंहपूर्वार्धकृयो बृहदृजुगात्राः, सुसंवृतस्कन्धः, चत्वारिंशद्दन्तः, समदन्तः अविरलदन्तः, शुक्लदंष्ट्रः, सिम्हहनू रसरसाग्रप्राप्तः; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; प्रभूततनुजिह्वो देव कुमारः; अपीदानीं प्रधूतत्वात् तनुत्वाच् च जिह्वाया मुखाज् जिह्वां निर्णमय्य सर्वं मुखमण्डलं छादयति यावत् केशपर्यन्तम् उपादाय; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; ब्रह्मस्वरो देव कुमारः, कलविङ्कमनोज्ञभाणी दुन्दुभिस्वरनिर्घोषः; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; अभिनीलनेत्रो देव कुमारः, गोपक्ष्मा; उष्णीषशिराः; ऊर्णा चास्य भ्रुवोर् माध्ये जाता श्वेता शङ्खनिभा प्रदक्षिणावर्ता; इदं देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम्; इमानि तानि देव कुमारस्य महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणानि, यैः समन्वागतस्य द्वे गती भवतो नान्या; पूर्ववद् यावद् विघुष्टशब्दो लोके; यदि च कुमारो न प्रव्रजिष्यति राजा भविष्यति चक्रवर्ती बेऔत्य् अन्द् ओथेर् क़ुअलितिएस् ओफ़् थे बोधिसत्व धर्मता खलु सप्ताहजातस्य शाक्यमुनेर् बोधिसत्वस्य माता जनयित्री कालगता; समनन्तरकालगता प्रणीते त्रयस्त्रिंशद्देवनिकाये उपपन्ना; धर्मता खलु शाक्यमुनिर् बोधिसत्व अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः; अतिक्रान्तो मानुषवर्णम् असंप्राप्तश् च दिव्यं वर्णं; अपीदानीम् नराश् च नार्यश् च निरीक्षमाणास् तृप्तिं न गच्छन्ति; मुदं लभन्ते; तद्यथा जांबूनदमयी सुवर्णनिष्का कर्मारपरिमृष्टा अहते पाण्डुकम्बल उपनिक्षिप्ता अत्यर्थं भासते तपति विरोचते; एवम् एव शाक्यमुनिर् बोधिसत्व अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः अतिक्रान्तो मानुषं वर्णं असंप्राप्तश् च दिव्यं वर्णं; धर्मता खलु शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो महाजनकायस्य प्रियश् चाभून् मनापश् च; अपीदानीं महाजनकायम् अंसेनांसं सम्परिवर्तयति, तद्यथा शारदकं पद्मं महाजनकायस्य प्रियं च मनापं च; अपीदानीं महाजनकायस् तत् पाणिना पाणिं संवारयति; एवं पूर्ववत् अन्तरोद्दानम्: अनिमिषविपाकधर्मश् च वल्गुस्वरश् च पण्डित उद्यानम् धर्मता खलु सांप्रतजातो बोधिसत्व अनिमिषण्; रूपाणि पश्यन् नासौ निमिषति; तद्यथा देवास् त्रयस्त्रिंशाः; धर्मता खलु सांप्रतजातो बोधिसत्व पूर्वकर्मविपाकजेन दिव्येन चक्षुषा समन्वागतो येनासु पश्यति दिवा च रात्रौ च समन्तयोजनं; धर्मता खलु सांप्रतजातो बोधिसत्व वल्गुस्वरश् चाभून् मधुरस्वरश् च मनोज्ञस्वरश् च; तद्यथा हैमवतः शकुनको वल्गुस्वरश् च मधुरस्वरश् च मनोज्ञस्वरश् च; एवम् एव सांप्रतजातो बोधिसत्वो वल्गुस्वरश् चाभून् मधुरस्वरश् च मनोज्ञस्वरश् च; धर्मता खलु सांप्रततजातो बोधिसत्वः पण्डितो ऽभू���् व्यक्तो मेधावी तन्त्रोपमिकया मीमांसिक्या प्रज्ञया समन्वागतः; अपीदानीं राज्ञश् च शुद्धोदनस्यार्थाधिकरणेन निषद्य गंभीरम् अर्थपदव्यञ्जनं प्रज्ञया प्रतिविध्यति थे अर्रिवल् ओफ़् असित अन्द् नालद ततो नालदः कथयति: उपाध्याय बोधिसत्वः कपिलवस्तुनि प्रवेशितः; नामत्रयं च व्यवस्थापितम्; इदानीं गच्छामो बोधिसत्वं दर्शनाय इति; स कथयति; एवं कुर्मः; तौ संप्रस्थितौ; बोध्हिसत्वानुभावाद् ऋद्धेः परिहीणौ; पद्भ्याम् एव कपिलवस्तुनगरं प्रविश्य राज्ञः शुद्धोदनस्य गृहद्वारं गतौ; तत असितरिषिर् दौवारिकं पुरुषं आमन्त्रयते: गच्छ भोः पुरुष रज्ञः शुद्धोदनस्य गत्वा कथय, असितरिषिर् द्वारि तिष्ठति, देवं द्रष्टुकाम इति; तेन प्रविश्य राज्ञे निवेदितम्; राजा कथयति, प्रविशतु को भवन्तम् असितं वारयति; स प्रविष्टः; राज्ञा शुद्धोदनेन सत्कारपुरस्सरम् अर्घपाद्येन पूजितः आसने दत्ते निषण्णः; राज्ञा शुद्धोदनेन कथालापेन प्रतिसंमोद्याभिहितो: महर्षे किम् आगमनप्रयोजितम् ; स कथयति: महाराज तव पुत्रदर्शनाय वयम् इहागताः, लोकज्येष्ठस्य विनायकस्य मुनेर् दर्शनाय; यद्य् एवं मुहूर्तं तावद् उदीक्षस्व, सुप्तः कुमारो यावत् प्रतिबुद्ध्यत इति; स कथयति सुप्तम् एव पश्यामि; एवं कुरु; स पश्यति; यावद् बोधिसत्व अनिमिषः; रूपाणि पश्यति न निमिसान्; स गाथां भाषते हयानाम् इव जात्यानाम् अर्धरात्रावशायिनाम् नाहितकार्यानां निद्रा चिरं नेत्रेषु तिष्ठति इति ततः सांप्रतजातो बोधिसत्वो धात्र्या अङ्के गृहीत्वा रिषेर् उपनामितः; असितेन रिषिणा उभाभ्यां पाणिभ्यां प्रतिगृहीतः; मुहूर्तं निरीक्ष्य कथयति: देव दर्शितः कुमारो ब्राह्मणानां नैमित्तिकानां विपञ्चनकानाम्? राजा कथयति दर्शितः; किम् तैर् व्याकृतम्? राजा भविष्यति चक्रवर्ती, पूर्ववद् यावद् विघुष्टशब्दो लोके; अथासितरिषिर् बोधिसत्वं दृष्ट्वा गाथां भाषते भ्रष्टा मतिः पार्थिव तार्किकाणां युगान्तकाले न हि चक्रवर्ती अयं तु पुण्योत्तमधर्मकोशो बुद्धो भविष्यत्य् अभिजित्य दोषान् अव्यक्तैर् भवति हि लक्षणैर् नरेन्द्रो द्वीपानाम् अधिपतिर् ईश्वरश् चतुर्णाम् सुव्यक्तैर् भवति हि लक्षणैर् मुनीन्द्रो संबुद्धो नरवर धर्मचक्रवर्ती इति विदित्वा आत्मन आयुःप्रकर्षं व्यवलोकयितुम् आरब्धो बोधिसत्वस्य चाभिसंबोधिं यावत्; पश���यति बोधिसत्व एकान्नत्रिंशत्को वयसा गृहान् निर्गमिष्यति; षड्वर्षाणि दुष्करं चरिष्यति; ततो ऽमृतम् अधिगमिष्यति; आत्मनः पश्यत्य् अन्तरैव कालक्रियाम्; सो ऽस्रुपर्याकुलेक्षणो व्यवस्थितः; राजा शुद्धोदनो दृष्ट्वा सन्त्रस्तमतिर् गाथां भाषते नराश् च नार्यश् च हि यं समीक्ष्य तृप्तिं न गच्छन्ति मुदं लभन्ते दृष्ट्वेह तं प्रीतिकरं शुभाङ्गम् कस्मात् सबाष्पं वदनं महर्षेः न मे कुमारस्य भयं कुतश्चिद् आयुःक्षयो वा समुपस्थितः स्यात् तत् साधु मे क्षिप्रम् इदं वदस्व तवाश्रुपातेन विकंपितो ऽस्मि असितो ऽपि ऋषिर् गाथां भाषते अस्योपरिष्टाद् यदि वज्रवर्षं नभःप्रमुक्तं प्रपतेत् प्रचण्डम् महामुनेर् नैकशरीरचाल्यम् अप्य् एककम् कंपयितुं समर्थम् महाग्नयो वायुबलप्रवेरितास् तीक्ष्णानि शत्राणि सुदारुणानि विषं च घोरा उरगाश् च तीक्ष्णाः क्षणं नशेयुः पतिताः कुमारे भयार्दितानाम् अभयप्रदाता औदर्यभूमिः करुणाविहारी कृत्स्नस्य लोकस्य भयं स हन्ति भयं भवेत् तस्य कुतो नरेन्द्र सब्रह्मकायस्य दिवौकसाद्याः कुर्वन्ति रक्षां सततं मदात्मनः मगात्मनां श्रेष्ठतमस्य लोके भयं भवेत् तस्य कुतो नरेन्द्र संप्रेक्ष्य तु स्वां नृपते विपत्तिं रोदिम्य् अहं येन लभे न शान्तिं अयं स सत्वोत्तमधर्मकोशो यो ऽहं मरिष्याम्य् अनवाप्तकार्यः ते धन्यपुण्याश् च गतज्वराश् च ये धर्मं अस्याप्रतिमानस्य श्रोष्यन्ति धर्मं वदतां वरस्य श्रुत्वा च यास्यन्ति परां प्रशान्तिम् असितऽस् देपर्तुरे असितर्षिः क्लिष्टसन्तानः संलक्षय्ति: अहं बोधिषत्वस्यानुभावाद् ऋद्धेः परिहीणः; सयदि पद्भ्यां गमिष्यामि महाजनकायो मां प्रतर्कयिष्यति राजा च ; इति विदित्वा कथयति: देव तवायं दीर्घरात्रम् आशासकः, अहो बतासितर्षिः, पद्भ्याम् एव कपिलवस्तु प्रविशेद् इति; सो ऽहं पध्भ्याम् कपिलवस्तु प्रविष्टः; इदानीं पद्भ्याम् एव निष्क्रमिष्यामि; त्वं मार्गशोभां च कारयेति; राज्ञा शुद्धोदनेन अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: गच्छत भवन्तो नगरशोभां मार्गशोभां च कारयत रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु घण्टावघोषणाम्; असितिरिषिः पद्भ्यां कपिलवस्तुनो नगरान् निष्क्रामति; यद् वः कृत्यं वा करणीयं वा तत् कुरुध्वम् इति; एवं देवेत्य् अमात्यैः राज्ञः प्रतिश्रुत्य कपिलवस्तुनगरम् अपगतशर्करकठल्लं व्यवस्थाप��तम्, चन्दनवारिपरिषिक्तम् सुरभिधूपघटिकोपनिबद्धम् आमुक्तपल्लवदामकलापम्, उच्छ्रितध्वजपताकं; रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेसु घण्तावघोषणं कारितम्: शृण्वन्तु भवन्तः कपिलवास्तवाः शाक्याः असितर्षिः कपिलवस्तुनो नगरान् निष्क्रामति; यद् वः कृत्यं वा करणीयं वा तत् कुरुध्वम् इति; ततो ऽसौ क्लिष्टबुद्धिः कृतोपचारी राज्ञा शुद्धोदनेनामात्यगणपरिवृतेनानेकैश् च कापिलवास्तवैर् ब्राह्मणगृहपतिभिर् अनुगम्यमानो मध्यमध्येन नगरस्य परया विभूत्या कपिलवस्तुनो निष्क्रान्तः; राजानं निवर्त्य यथेष्टगतिप्रचारतया संप्रस्थितो ऽनुपूर्वेण किष्किन्धं पर्वतम् अनुप्राप्तः; स तम् अधिरुह्य इतश् चामुतश् च परिभ्रमन् यथाभिप्रेतस्थानसमन्वेषणया अन्यतमस्मिन् प्रदेशे निषण्णः; ततस् तेन मार्गश्रमं प्रतिविनोद्य ध्यानान्य् उत्पादितानि; ऋद्धिश् चाभिनिर्हृता; यावद् अपरेण समयेन असितरिषिर् ग्लानः संवृत्तः; स उपस्थीयते मूलगन्धपत्रपुष्पफलभैषज्यैः; तथाप्य् असौ हीयत एव; ततो ऽस्य नालदः शरीरावस्थां परिच्छिद्य कथयति: उपाध्याय यत्किंचिद् वयं प्रव्रजितास् तत् सर्वम् अमृतार्थिनो मृतगवेषिणः; सचेद् उपाध्यायेनामृतम् अधिगतम् अस्माकम् अपु अमृतेन संविभागं करोत्व् इति; स कथयति: माणव अहम् अपि यत्किंचित् प्रव्रजितः सर्वं तद् अमृतार्थी अमृतगवेषि; न च मयामृतम् अधिगतम्; अपि तु य एष शाक्यानां कुमार उत्पन्न एषो ऽमृतम् अधिगमिष्यति; अमृतेन जगत् सन्तर्पयिष्यति; तस्यान्तिके प्रव्रज; प्रव्रज्य च तेन <न> जातिवादः कर्तव्यो न गोत्रवादो न माणवकवादः; केवलं तु प्रव्रज्य ब्रह्मचर्यं चरितव्यम्; अमृताधिगमे चोद्योगः करणीयः; ततस् ते अमृतं भविष्यति; इति विदित्वा गाथां भाषते प्राचीनान् एव सेव त्वम् अन्वेषाणस् तथागतम् दुर्लभं दर्शनं भवति संबुद्धानां यशस्विनाम् इत्य् उक्त्वा सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् इत्य् उक्त्वा कालधर्मेण संयुक्तः; ततो नालदस् तस्य शरीरे शरीरपूजां कृत्वा वाराणसीं गत्वावस्थितः; स तत्र पञ्चमाणवकशतानि ब्राह्मणकान् मन्त्रान् वाचयति; नालदः कात्यायनो गोत्रेण; तस्य कात्यायनः कात्यायन इति संज्ञा संवृत्ता; सो ऽभिसम्बुद्धबोधेर् भगवतः सकाशम् उपसङ्क्रमिष्यति; तं भगवान् कात्यायनाववादेन���वबोध्य संसारकान्ताराद् उत्तार्य अत्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापयिष्यति; तस्य महाकात्यायनो महाकात्यायन इति संज्ञा भविष्यति सिद्धार्थ, थे नागसहस्रबल अथापरेण समयेन शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो धात्र्यंसगतः सुवर्णपात्र्यां शालिमासौदनं भुङ्क्ते; स प्रभूतं भुङ्क्ते; नावतिष्ठत इति धात्री आच्छेत्तुम् आरब्धा; न शक्नोत्य् आच्छेत्तुम्; तया राज्ञे शुद्धोदनया आरोचितम्; राजा अन्तःपुरसहीय आच्छेत्तुम् आरब्धः; सो ऽपि न शक्नोति; ततो राज्ञा अमात्याः कपिलवास्तवाश् च जनकायाः प्रयुक्टाः; ते ऽपि न शक्नुवन्त्य् आच्छेत्तुम्; ततः पञ्चहस्तिशतानि योक्त्रितानि; बोधिसत्वः संलक्षयति: मा ममेति बलं पंसयिष्यन्ति; यन्व् अहम् कुटिलाङ्गुलिकया पात्रीं विधारयेयम् इति; तेन कुटिलाङ्गुलिकया सुवर्णपात्री आकृष्टा; तानि च पञ्चशतानि पृष्ठतोमुखानि आकृष्टानि, न तु तैः सुवर्णपात्री आकृष्टा; राजा शुद्धोदनः संलक्षयति: बोधिसत्वेन वामेन पाणिना पञ्चहस्तिशतान्य् आकृष्टानि; नियतम् उभाभ्यां पाणिभ्यां नागसहस्रम् आक्रक्ष्यति; तस्माद् भवतु कुमारस्य नागसहस्रबल इति नामेति अन्तरोद्दानम् दारका क्रीडनका चैव विद्या प्रासाद एव च हंसो युद्धं सारकल्यानी युद्धम् अन्तःपुरेण च सिद्धार्थऽस् पेर्फ़ोर्मन्चेस् धर्मता खलु शाक्यमुनिर् बोधिसत्वः पञ्चशतपरिवारः कृमिवर्मणो लिप्याचार्यस्य लिपिं शिक्षणायोपन्यस्तः; कृमिवर्मणा लिप्याचार्येण बोधिसत्वस्य लिपिर् लिखित्वा दत्ता; बोधिसत्वः कथयति जानाम्य् अहम् एनाम् इति; ततस् तेन द्वितिया तृतीया; एवं यावत् पञ्चलिपिशतानि लिखित्वा दत्तानि; बोधिसत्वः कथयति: एताम् अप्य् अहं जाने अन्यां कथयेति; कृमिवर्मा कथयति: एतावत्यो लोके लिपयः प्रचरन्ति, नाहम् अन्यां जाने इति; ततो बोधिसत्वेन स्वयम् एव लिपिर् लिखित्वा कृमिवर्मणो दत्ता; उक्तश् च कथय किंनामेयं लिपिर् इति; स कथयति न जानामीति; बोधिसत्वः कथयति: द्वयोर् लोके प्रदुर्भावाद् इयं लिपिः प्रज्ञायते, बोधिसत्वस्य चक्रवर्तिनो वा इति; गगनतलस्थेन ब्रह्मणाभिहितम्: एवम् एतत् कृमिवर्मन् यथा बोधिसत्वः कथयति; द्वयोर् एव लोके प्रादुर्भावाद् इयं लिपिः प्रज्ञायते, बोधिसत्वस्य चक्रवर्तिनो वा इति; बोधिसत्वेनेयं लिपिर् ब्रह्मस्वरेण वाचिता; ब्रह्मणा च गगनतलस्थेन साक्ष्य��� दत्तम्; ब्राह्मी लिपिर् ब्राह्मी लिपिर् इति संज्ञा संवृत्ता; यदा बोधिसत्वो लिप्याः पारं गतः भाद्दालिनाम बोधिसत्वस्य मातुलस् तेन हस्तिग्रीवायं शिक्षायां शिक्षितः; सहदेवो नाम इष्वस्त्राचार्यः; तेन पञ्चशतपरिवारः च्छेद्यं शिक्षयितुम् आरब्धः; भाद्दालिना सहदेव उच्यते: बोधिसत्वः कारुणिकः सर्वाश् शिक्षाश् शिक्षयितव्यः; एवम् अन्ये कुमाराह्; अयं देवदत्तः क्रूरकर्मा; अस्य मर्मवेधो न व्यपदेष्टव्यः मा सर्वलोकं व्यापादयिष्यतीति; यदा बोधिसत्वः सर्वशिक्षासु शिक्षितः, पञ्चसु स्थानेषु कृतावी संवृत्तः, दूरवेधे, शब्दवेधे, मर्मवेधे, अक्षूणवेधे, दृढप्रहारितायां च, सामन्तकेन शब्दो विसृतः शाक्यानां कुमार उत्पन्नः पूर्ववद् यावद् विघुष्टशब्दो लोक इति; तेन खलु समयेन वैशालैर् लिच्छविभिर् लक्षणसंपन्नो हस्ती लब्धः; ते संलक्षयन्ति; राज्ञः शुद्धोदनस्य पुत्रो नैमित्तिकैर् व्याकृतः राजा भविष्यति चक्रवर्तीति; तस्यानुभावाद् इदं हस्तिरत्नम् उत्पन्नम्; गच्छामस् तस्यैव उपनामयाम इति; ते तं हस्त्यलङ्कारैर् अलङ्कृत्य महत्या विभूत्या संप्रस्थिता अनुपूर्वेण कपिलवस्त्व् अन्प्राप्ताः; राजकुलद्वारे हस्तिनं स्थापयित्वा स्थिताः; दैवात् क्रूरकर्मा देवदत्तो निर्गतः; तेनासौ हस्तिनागस् तथालङ्कारविभूषितो दृष्टः; यतो ऽस्य महती ईर्ष्या समुत्पन्ना; ईर्ष्यांअर्षजातः पृच्छति कस्यायं हस्तिनाग इति; तैः समाख्यातम्; शाक्यमुनिः कुमारो नैमित्तिकैश् चक्रवर्ती व्याकृतः; तस्येदं हस्तिरत्नं वैशालिकेन गणेन प्रेषितम् इति; देवदत्तः सुतरां सञ्जातामर्षः कथयति: यावद् असौ चक्रवर्ती न भवति तावद् युष्माभिर् अस्य हस्तिरत्नम् उपनीतम् इत्य् उक्त्वा तलप्रहारेणासौ हस्ती जीविताद् व्यपरोपितः; यावत् तेन प्रदेशेन नन्दो गच्छति; तेनासौ दृष्टः; स पृच्छति: भवन्तः शोभनो ऽयं हस्ती केन प्रघातितः; तैः समाख्यातं: देवदत्तेन; स संलक्षयति: नूनम् अत्र देवदत्तेन बलं जिज्ञासितम्, <यन्नु वयम् अप्य् अत्र बलं जिज्ञासयेमः> इति कृत्वा पुच्छे गृहीत्वा एकान्ते स्थापितो मा दौर्गन्ध्यं करिष्यतीति; यवत् शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो निर्गतः; तेनासौ दृष्टः; स पृच्छति; कुतो ऽयं हस्ती? तैर् यथावृत्तं समाख्यातम्; केन प्रघातितः? देवदत्तेन; न शोभनम्; अतिथीनाम् अतिथिपूजा कर्तव्या; कस्म्मिन् प्रदेशे प्रघातितः? एतस्मिन्; केनायम् अत्रानीतः? नन्देन; संलक्षयति: नूनम् अत्र ताभ्यां बलं जिज्ञासितम्; यन्व् अहम् अप्य् अत्र बलं जिज्ञास्येयम् इति विदित्वा पुच्छे गृहीत्वा उपरिष्टात् प्राकारस्य क्षिप्तः सप्त प्राकारान्, सप्त च परिखा लङ्घयित्वा पतितः; तेन पतता गर्ता कृता; हस्तिगर्ता हस्तिगर्ता इति संज्ञा संवृत्ता; तत्र श्राद्धैर् ब्राह्मणगृहपतिभिश् चैत्यं प्रतिष्ठापितम्; अद्यापि चैत्यवन्दका भिक्षवो वन्दन्ते; आह चात्र यो देवदत्तेन हतो गजेन्द्रो नन्देन नीतश् च पदानि सप्त स बोधिसत्वेन करेण दूरं क्षिप्तो बहिर् लोष्ट इवान्तरिक्षे इति कुमाराः कथयन्ति: गच्छामः; च्छेद्यं कुर्मः इति ते निर्गताः; श्रुत्वा शाक्यमुनिर् बोधिसत्वः पञ्चाशतपरिवारः च्छेद्यं कर्तुं निर्गतः; कुमाराः कलमच्छेद्यं कुर्वन्ति; तैश् छिन्नाश् छिन्नाः पतन्ति; बोधिसत्वः आढकच्छेद्यं करोति; तेन छिन्ना न पतन्ति; तथैवावतिष्ठन्ते; कुमाराः कथयन्ति; भवन्तः शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो बलवान् श्रूयते, पञ्चसु स्थानेषु कृतावीति; तद् अयं छेद्यम् अपि न जानाति कर्तुम्; न चायम् अस्मत्तो बलवान्; तथा ह्य् अस्माभिः पादपाश् छिन्नास् ते सर्वे निपतिताः; अनेन तु ये छिन्नास् ते तथैवावतिष्ठन्त इति; अथ या देवता शाक्यमुनौ बोधिसत्वे अभिप्रसन्ना तस्या एतद् अभवत्: इमे शाक्या बोधिसत्वबलम् अजानन्तः शिल्पे च कृतावितां बोधिसत्वस्यावज्ञां करिष्यन्ति; बलं च पंसयिष्यन्ति; तद् उपायसंविधानं कर्तव्यम् इति; तया तादृशं वातम् उत्सृष्टं, येन सर्वे ते वृक्षाः कर्करायमाणाः पतिताः; दृष्ट्वा शाक्याः परं विस्मयम् आपननाः; ते वेध्यं कर्तुम् आरब्धाः; तेषां तत्र लोहा लक्ष्याः; सप्त लोहमयास् ताला भेरी <सूरी> च <प्रतिष्ठापिताः>; देवदत्तेन पदबन्धं कृत्वा नाराचः क्षिप्तः; एकस् तालो भिन्नः; नन्देन द्वौ; बोधिसत्वेन नाराचः क्षिप्तः; सप्त ताला भेरी सूरी च भिन्नाः; स नाराचः पातालं प्रविष्टः; नागैर् उद्द्ःऋतः; पानीयं प्रादुर्भूतं स्वादु; तन् महाजनकायः पातुम् आरब्धः; श्राद्धैर् ब्राह्मणगृहपतिभिस् तत्र चैत्यं प्रतिष्ठापितम्; अद्यापि चैत्यवन्दका भिक्षवो वन्दन्ते शुद्धोदनऽस् एफ़्फ़ोर्त्स् फ़ोर् स्ब्व् इ १८-३ च्फ़्"
+sbv_5,"also gbm 3348-3349 kumārā rathābhirūḍhāḥ kapilavastu praviśanti; naimittikāś ca nagarān niṣkrāmanti; taiḥ śākyamuniḥ kumāro rathābhiruḍhaḥ praviśan vyākṛtaḥ; yady aya��� dvādaśabhir varṣair na pravrajiṣyati, niyataṃ rājā bhaviṣyati cakravartīti; rājñā śuddhodanena śrutaṃ kumāro naimittikair vyākṛta iti; śrutvā punaḥ prītiprāmodyajataḥ śākyān sannipātya kathayati: śrutaṃ me bhavantaḥ kumāro naimittikair vyākṛtaḥ yadi dvādaśabhir varṣair na pravrajiṣyati, niyataṃ rājā bhaviṣyati cakravartīti; tad yadi kumāro dvādaśabhir varṣair na pravrajati rājā bhavati cakravartī; te vayaṃ gaganatalavicāriṇaś caturo dvīpān anusaṃyāsyāmaḥ; niveśo 'sya kriyatām; amātyāḥ kathayanti: deva kumāro 'narthikaḥ kāmair iti; rājā śuddhodanaḥ kathayati: sarvāḥ kanyāḥ kummārasyopadarśayāmaḥ; yāsyābhipretā bhaviṣyati, tām antaḥpuraṃ praveśayiṣyāmaḥ; apare kathayanti: deva dānābhiruciḥ kumāraḥ; kanyānām alaṅkāro dāpyatām; yāsya paritoṣaṃ janayiṣyati tām antaḥpuraṃ praveśayiṣyāma iti; rājā śuddhodanaḥ kathayaty evaṃ kriyatām; amātyair nānāprakārāṇāṃ ratnavicitrāṇām alaṅkārāṇāṃ rāśir upasthāpitaḥ; tato rājñā śuddhodanena gṛhaśobhāṃ nagaraśobhāṃ ca kārayitvā nakṣatratithimuhūrtair maṇḍape siṃhāsanaṃ prajñapya śākyamunikumāro niṣāditaḥ; siṃhāsanasamīpe cd nānāvicitrāṇām alaṅkārāṇāṃ rāśir vyavasthāpitah; amātyā anyaś ca kāpilavāstavapradhānasaṃmato janakāyaḥ praviṣṭaḥ; tataḥ sarvakanyāḥ svakulavibhavānurūpeṇa veṣālaṅkāraparicchadena praveśitāḥ; bodhisatvena dānarucitayā tāsām alaṅkāraṃ dattam yaśodharā for sbv i 18-3 cf","अल्सो ग्ब्म् ३३४८-३३४९ कुमारा रथाभिरूढाः कपिलवस्तु प्रविशन्ति; नैमित्तिकाश् च नगरान् निष्क्रामन्ति; तैः शाक्यमुनिः कुमारो रथाभिरुढः प्रविशन् व्याकृतः; यद्य् अयं द्वादशभिर् वर्षैर् न प्रव्रजिष्यति, नियतं राजा भविष्यति चक्रवर्तीति; राज्ञा शुद्धोदनेन श्रुतं कुमारो नैमित्तिकैर् व्याकृत इति; श्रुत्वा पुनः प्रीतिप्रामोद्यजतः शाक्यान् सन्निपात्य कथयति: श्रुतं मे भवन्तः कुमारो नैमित्तिकैर् व्याकृतः यदि द्वादशभिर् वर्षैर् न प्रव्रजिष्यति, नियतं राजा भविष्यति चक्रवर्तीति; तद् यदि कुमारो द्वादशभिर् वर्षैर् न प्रव्रजति राजा भवति चक्रवर्ती; ते वयं गगनतलविचारिणश् चतुरो द्वीपान् अनुसंयास्यामः; निवेशो ऽस्य क्रियताम्; अमात्याः कथयन्ति: देव कुमारो ऽनर्थिकः कामैर् इति; राजा शुद्धोदनः कथयति: सर्वाः कन्याः कुम्मारस्योपदर्शयामः; यास्याभिप्रेता भविष्यति, ताम् अन्तःपुरं प्रवेशयिष्यामः; अपरे कथयन्ति: देव दानाभिरुचिः कुमारः; कन्यानाम् अलङ्कारो दाप्यताम्; यास्य परितोषं जनयिष्यति ताम् अन्तःपुरं प्रवेशयिष्याम इति; राजा शुद्धोदनः कथयत्य् एवं क्रियताम्; अमात्यैर् नानाप्रकाराणां रत्नविचित्राणाम् अलङ्काराणां राशिर् उपस्थापितः; ततो राज्ञा शुद्धोदनेन गृहशोभां नगरशोभां च कारयित्वा नक्षत्रतिथिमुहूर्तैर् मण्डपे सिंहासनं प्रज्ञप्य शाक्यमुनिकुमारो निषादितः; सिंहासनसमीपे च्द् नानाविचित्राणाम् अलङ्काराणां राशिर् व्यवस्थापितह्; अमात्या अन्यश् च कापिलवास्तवप्रधानसंमतो जनकायः प्रविष्टः; ततः सर्वकन्��ाः स्वकुलविभवानुरूपेण वेषालङ्कारपरिच्छदेन प्रवेशिताः; बोधिसत्वेन दानरुचितया तासाम् अलङ्कारं दत्तम् यशोधरा फ़ोर् स्ब्व् इ १८-३ च्फ़्"
+sbv_6,"also gbm 3348-3349 daṇḍapāṇeḥ śākyasya duhitā yaśodharā nāma rūpayauvanavayasānugatā; daṇḍapāṇinā śākyenoktā: putri bodhisatvo 'laṅkāraṃ dadāti; sā kathayati: tāta kim asmākam ālaṅkārikaṃ nāsti? putri na nāsti; kiṃ tu yā bodhisatvasya kanyābhirucitā tām asau varayati; tāta varayatu vā mā vā; api tu sa eva mama bhartā; putri yady evaṃ sutarāṃ gantavyam; gacchataḥ; yaśodharābhinavavayāḥ; suveṣā, mahājanamanonayanāny ākṣipantī sarvās tāḥ kanyāḥ devakanyā ivāvabhāsamānā praviśya śānteneryāpathena bodhisatvasya purastād avasthitā; bodhisatvena sarvālaṅkārikaṃ dattam; aṅgulīyakam eva samavaśiṣṭam; bodhisatvena tasyās tad upadarśitam; tatas tayā anādikālaprakarṣapraṇayanayā siṃhāsanasopānakam abhiruhya bodhisatvahastāt svayam ākṛṣṭam; amātyāḥ kāpilavāstavaś ca pradhānasaṃmato janakāyaḥ kathayanti: bhavantaḥ sarvakanyānām iyaṃ viśiṣṭā; śaknoty eṣā kumārasya cittagrāhaṃ kartum; eṣā praveśyatām iti; tato rājñā śuddhodanena yaśodharā viṃśatikanyāsahasraparivārā śākyamuṇeḥ kumārasyāntaḥpuraṃ praveśitā the sārakalyāṇi-tree, the goose and devadatta's first quarrel for sbv i 18-3 cf","अल्सो ग्ब्म् ३३४८-३३४९ दण्डपाणेः शाक्यस्य दुहिता यशोधरा नाम रूपयौवनवयसानुगता; दण्डपाणिना शाक्येनोक्ता: पुत्रि बोधिसत्वो ऽलङ्कारं ददाति; सा कथयति: तात किम् अस्माकम् आलङ्कारिकं नास्ति? पुत्रि न नास्ति; किं तु या बोधिसत्वस्य कन्याभिरुचिता ताम् असौ वरयति; तात वरयतु वा मा वा; अपि तु स एव मम भर्ता; पुत्रि यद्य् एवं सुतरां गन्तव्यम्; गच्छतः; यशोधराभिनववयाः; सुवेषा, महाजनमनोनयनान्य् आक्षिपन्ती सर्वास् ताः कन्याः देवकन्या इवावभासमाना प्रविश्य शान्तेनेर्यापथेन बोधिसत्वस्य पुरस्ताद् अवस्थिता; बोधिसत्वेन सर्वालङ्कारिकं दत्तम्; अङ्गुलीयकम् एव समवशिष्टम्; बोधिसत्वेन तस्यास् तद् उपदर्शितम्; ततस् तया अनादिकालप्रकर्षप्रणयनया सिंहासनसोपानकम् अभिरुह्य बोधिसत्वहस्तात् स्वयम् आकृष्टम्; अमात्याः कापिलवास्तवश् च प्रधानसंमतो जनकायः कथयन्ति: भवन्तः सर्वकन्यानाम् इयं विशिष्टा; शक्नोत्य् एषा कुमारस्य चित्तग्राहं कर्तुम्; एषा प्रवेश्यताम् इति; ततो राज्ञा शुद्धोदनेन यशोधरा विंशतिकन्यासहस्रपरिवारा शाक्यमुणेः कुमारस्यान्तःपुरं प्रवेशिता थे सारकल्याणि-त्रेए, थे गोओसे अन्द् देवदत्तऽस् फ़िर्स्त् क़ुअर्रेल् फ़ोर् स्ब्व् इ १८-३ च्फ़्"
+sbv_7,"also gbm 3348-3349 dharmatā khalu yadā buddhā bhagavanto loka utpadyante tadā sārakalyāṇī nāmā vṛkṣo jāyate; sa divasena hastaśataṃ vardhate; yāvac cādityo nodayati tāvan nakhenāpi chidyate; udite tv āditye śastreṇāpi na chidyate; agnināpi na dahyate; antarā ca kapilavastu antarā ca devadṛṣam, atrāntarā nadī rohakā nāma, tasyāḥ kūle jātaḥ; kālena kālam udakavṛddhyā tasya mūlaṃ śocitam; vātavaśāt patitaḥ setuvan nadīṃ ruddhvā sthitaḥ; tataḥ suprabuddhasya rājñaḥ anudakena deśo nāśyati; śuddhodanasyāpy udakena; suprabuddhena rājñaḥ śuddhodanasya sandiṣṭam: sārakalyāṇi vṛkṣaḥ patitaḥ; rohakāṃ nadīm avaṣṭabhyāvasthitaḥ; kumārā balavantaḥ śrūyante; tad etān preṣayitum arhasi iti; rājā śuddhodanaḥ kathayati: nāhaṃ kumārāṇām ājñāṃ dadāmīti; chandaḥ kathayati: kevalaṃ devo 'nujānātu; ahaṃ tathā kariṣyāmi yathā na ca kumārāṇām ājñā dīyate, atha ca punaḥ svayam eva gacchantīti; rājñā śuddhodanenādhivāsitaṃ; chandena nadyā rohakāyās tīre pratyekaṃ kumārāṇām udyānāni māpitāni; uktāś ca kumārā gacchāma udyānaṃ; te kathayanti, gacchāmaḥ; te pratyekaṃ ratham abhiruhya udyānaṃ gatāḥ; devadattasyodyānopariṣṭad dhaṃso gacchati; sa devadattena śareṇa viddhaḥ; bodhisatvasyodyāne nipatitaḥ; bodhisatvena gṛhītvā viśalyīkṛtaḥ; upahāraś ca dattaḥ; svastho jātaḥ; devadattena bodhisatvasya sandiṣṭam: mayāyaṃ pūrvaparigṛhīto haṃsaḥ, preṣayainam iti; bodhisatvena sandiṣṭam: yadaiva mayā bodhāya cittam utpāditaṃ, taidaiva mayā sarvasatvāḥ parigṛhītā iti; tatra devadattasya bodhisatvena sārdhaṃ carame bhave tatprathamato vairūkṣyam utpannam; anyabhaveṣu tu bahuśaḥ; suprabuddhena kumārā udyānabhūmiṃ sārakalyāṇīvṛksasyāpanayanāya nirgatā iti śrutvā mahājanakāyaḥ preṣitaḥ; tatroccaśabdamahāśabdo mahājanakāyasya ca nirghoṣo jātaḥ; bodhisatvaḥ pṛcchati: bhavantaḥ kim eṣa uccaśabdamahāśabdo mahājanakāyasya ca nirghoṣa iti; chandena yathāvṛttaṃ samākhyātam; bodhisatvaḥ kathayati: yady evaṃ gacchāmo 'panayāmaḥ; bodhisatvaḥ saṃprasthitaḥ sārdhaṃ kumāraiḥ; yāvad vivarād āśīviṣo bodhisatvasyābhimukho nirgataḥ; udāyinā mā bodhisatvaṃ daṅkṣyatīti tīkṣṇena śastreṇa madhye chinnaḥ; tena udāyī śvāsena dagdhaḥ kṛṣṇībhūtaḥ; tasya kālodāyī kālodayīti saṃjñā saṃvṛttā; tataḥ kumārāḥ sārakalyāṇīvṛkṣam apanetuṃ pravṛttāḥ; devadattena parikaraṃ baddhvā īṣaccālitaḥ; nandeneṣad utkṣiptaḥ; bodhisatvena tu sarvam upari vihāyasā kṣipto dvikhaṇḍo jātaḥ; nadyā rohakāyā ekasmiṃs tīre ekakhaṇḍo niparitaḥ, dvitīye dvitīyaḥ; bodhisatvaḥ kathayati: bhavantaḥ ayaṃ sārakalyāṇīvṛkṣaḥ śītavipākaḥ, pittaghnaḥ; gaṇḍagaṇḍaṃ kṛtvā nayata; utpātagaṇḍapiṭakānāṃ pralepaṃ dāsyatha; kumārāḥ svakasvakān rathān abhiruhya udyānabhūmeḥ kapilavastu saṃprasthitāḥ; purapraveśe rathābhirūḍho bodhisatvo naimittikair vyākṛtaḥ; yady eṣa saptadivase na pravrajati, rājā bhavati cakravartīti meeting with gopikā ghāṭāgireḥ śākyasya gopikā duhitā, upariprāsādatalagatā bodhisatvena dṛṣṭā; sahadarśanāc ca rathaḥ pādāṅguṣṭhenāvaṣṭabdho niṣkampo jātaḥ; bodhisatvo gopikāṃ nirīkṣitum ārabdhaḥ; gopikāpi bodhisatvam; bodhisatvasya haste nārācaḥ; sa tena gopikāṃ paśyatā cūrṇīkṛtaḥ; gopikayāpi bodhisatvaṃ nirīkṣamāṇayā pādāṅguṣṭhena prāsādatalaṃ chidritam; mahājanakāyena bodhisatvo gopikā ca parasparaṃ niṛīkṣamāṇau bhāvitādhyāśayau dṛṣṭau; <dṛṣṭvā kathayanti>: yādṛśī kanyā śakṣyaty evaiṣā bodhisatvasya cittagrāhaṃ kartum; eṣa vṛttānto rājñā śuddhodanena śrutaḥ; tena <sā> bodhisatvasyāntaḥpuraṃ viṃśatikanyāśahasraparivārā praveśitā sight of am old man dharmatā khalu yadā bodhisatva udyānabhūmiṃ nirgantukāmo bhavati tadā sārathim āmantrayate: aṅga tāvat sārathe kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojaya yatrāham abhiruhyodyānabhūmiṃ niryāsyāmi <iti; tato bodhisatvaḥ sārathim āmantrayate: aṅga tāvat sārathe kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojaya yatrābhiruhyodyānabhūmiṃ gacchāmi;> evaṃ deveti sārathiḥ śākyamuner bodhisatvasya pratiśrutya bhadraṃ yānaṃ yojayitvā yena śākyamunir bodhisatvas tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya śākyamuniṃ bodhisatvam idam avocat: yuktaṃ devasya bhadraṃ yānaṃ, yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyate; atha śākyamunir bodhisatvo bhadraṃ yānam abhiruhya udyānabhūmiṃ nirgataḥ; adrākṣīc chākyamunir bodhisatvaḥ puruṣaṃ jīrṇaṃ vṛddhaṃ mahallakaṃ <kubjaṃ> gopānasīvāṅkaṃ daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchantaṃ; keśāś cāsya vivarṇā, na yathānyeṣāṃ puruṣāṇāṃ; dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmantrayate: ka eṣa sārathe puruṣaḥ? jīrṇo vṛddho mahallakaḥ kubjo gapānasīvaṅko daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchati; keśāś cāsya na yathānyeṣāṃ puruṣāṇām; eṣa, deva, puruṣo jīrṇo nāma; ka eṣa sārathe jīrṇo nāma?; anena, deva, puruṣeṇa na cirād eva martavyaṃ bhaviṣyati; sa eṣa jīrno nāma; aham api sārathe jarādharmā, jarādharmatāṃ cānatītaḥ? devo 'pi jarādharmā jarādharmatāṃ cānatītaḥ; tena hi sārathe pratinivartaya ratham; antaḥpuram eva gaccha; yad aham antaḥpuramadhyagata etam arthaṃ cintayiṣyāmīti; jarāṃ kilāham avyativṛtta iti; pratinivartayati sārathī ratham; antaḥpuram eva yāti; tatra svic chākyamunir bodhisatvo 'ntaḥpuramadhyagataḥ; athāpratītaḥ karuṇāni dhyāyati, jarāṃ kilāham avyativṛtta iti; āha cātra puruṣaṃ hi dṛṣṭvā samatītayauvanaṃ jīrṇaṃ kubjaṃ palitaṃ daṇḍapāṇim athāpratītaḥ karuṇāni dhyāyati jarāṃ kilāsmy avyativṛtta ityasau iti atha rājā śuddhodanaḥ sārathim āmantrayate: kaccit sārathe kumāra āttamanāttamanā udyānabhūmiṃ nirgata abhirato vā udyāne?; no deva: tat kasya hetoḥ? adrākṣīd deva kumāra udyānabhūmiṃ nirgacchan puruṣaṃ jīrṇaṃ vṛddhaṃ mahallakaṃ kubjaṃ gopānasīvaṅkaṃ daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchantam; keśāś cāsya vivarṇā; na yathānyeṣāṃ puruṣāṇām; dṛṣṭvā ca punar mām idam avocat: ka eṣa sārathe puruṣo jīrṇo vṛddho mahallakaḥ kubjo gopānasīvaṅko daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchati; keśāś cāsya vivarṇā na yathānyeṣāṃ puruṣāṇām iti; tam enam evaṃ vadāmi; eṣa deva jīrṇo nāmeti; sa evam āha; ka eṣa sārathe jīrṇo nāmeti; tam enam evaṃ vadāmi: anena deva, puruṣeṇa na cirān martavyaṃ bhaviṣyati; sa eṣa jīrṇo nāmeti; sa evam āha: aham api sārathe jarādharmā, jarādharmatāṃ cānatīta iti; tam enam evaṃ vadāmi: devo 'pi jarādharmā, jarādharmatāṃ cānatīta iti; sa evam āha: tena hi sārathe pratinivartaya ratham; antaḥpuram eva gaccha; yad aham antaḥpuramadhyagata etam arthaṃ cintayāmi, jarāṃ kilāham avyativṛtta iti; sa eṣa deva kumāro 'ntaḥpuramadhyagataḥ; athāpratītaḥ karuṇāni dhyāyati, jarāṃ kilāham avyativṛtta iti śuddhodanas' anxiety atha rājñaḥ śuddhodanasya etad abhavat: mā haiva teṣāṃ brāhmaṇānāṃ naimittikānāṃ vipañcanakānāṃ ca vacanaṃ bhūtaṃ satyaṃ bhaviṣyati; mā haiva kumāraḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajiṣyati; yanv ahaṃ kumārasya bhūyasyā matrayā pañca kāmaguṇān anupradadyām, apy evābhirato na pravrajed iti; atha rājā śuddhodanaḥ śākyamuner bodhisatvasya bhūyasyā mātrayā pañcakāmaguṇān anuprayacchaty apy evābhirato na pravrajed iti; āha cātra śrutvā hi saṅgrāhakavākyam etac chuddhodanaḥ śākyamuneḥ pitāsau dadau tadā kāmaguṇān sa pañca bhūyo rato 'py eva na māṃ tyajed iti sight of a sick man dharmatā khalu yadā bodhisatva udyānabhūmiṃ nirgantukāmo bhavati tadā sārathim āmantrayate: aṅga tāvat sārathe kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojaya, yatrāham abhiruhyodyānabhūmiṃ niryāsyāmi iti; tato bodhisatvaḥ sārathim āmantrayate: aṅga tāvat sārathe kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojaya, yatrāham abhiruhyodyānabhūmiṃ niryāsyāmi iti; evaṃ deveti sārathiḥ śākyamuner bodhisatvasya pratiśrutya kṣipaṃ bhadraṃ yānaṃ yojayitvā yena śākyamunir bodhisatvas tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya śāyamuniṃ bodhisatvam idam avocat: yuktaṃ devasya bhadraṃ yānaṃ, yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyata iti; atha śākyamunir bhadraṃ yānam abhiruhya udyānabhūmiṃ nirgataḥ; adrākṣīc chākyamunir bodhisatvaḥ puruṣam utpāṇḍūtpāṇḍukaṃ kṛśālaṃ durbalakaṃ vyatibhinnendriyaṃ no tu nibandhanīyaṃ bahujanasya cakṣuṣo darśanāya; dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmantrayate: ka eṣa sārathe puruṣa utpāṇḍūtpāṇḍukaḥ kṛśālo durbalako vyatibhinnendriyo no tu nibandhanīyo bahujanasya cakṣuṣo darśanāya? eṣa deva vyādhito nāma; ka eṣa sārathe vyādhito nāma? anena deva puruṣeṇa sthānam etad vidyate yad anenaivābādhena martavyaṃ bhaviṣyati; sa eṣa vyādhito nāma; aham api sārathe vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatitah? devo 'pi vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatītaḥ; tena hi sārathe pratinivartaya ratham; antaḥpuram eva gaccha; yad aham antaḥpuramadhyagata etam arthaṃ cintayiṣyāmi, vyādhiṃ kilāham avyativṛtta iti; pratinivartayati sārathī ratham; antaḥpuram eva yāti; tatra svic chākyamunir bodhisatvo 'ntaḥpuramadhyagataḥ; athāpratītaḥ karuṇāni dhyāyati, vyādhiṃ kilāham avyativṛtta iti; āha cātra dṛṣṭveha rogeṇa viṣaktarūpaṃ pāṇḍuṃ manuṣyaṃ kṛśam asvatantram athāpratītaḥ karuṇāni dhyāyati vyādhiṃ kilāsmy avyativṛtta ityasau iti atha rājā śuddhodanaḥ sārathim āmantrayate: kaccit sārathe kumāra āttamanāttamanā udyānabhūmiṃ nirgata abhirato vā udyāne? no deva; tat kasya hetoḥ? adrākṣīd deva kumāraḥ udyānabhūmiṃ nirgacchan puruṣam utpāṇḍūtpāṇḍukaṃ kṛśālakaṃ durbalakaṃ mlānaṃ vyatibhinnendriyaṃ, no tu nibandhanīyaṃ bahujanasya cakṣuṣā darśanāya; dṛṣṭvā ca punar mām āmantrayate; ka eṣa sārathe puruṣa utpaṇḍūtpāṇḍukaḥ kṛśālako durbalakaḥ mlāno vyatibhinnendriyo no tu nibandhanīyo bahujanasya cakṣuṣā darśanāya; tam enam evaṃ vadāmi: eṣa deva vyādhito nameti; sa evam āha: ka eṣa sārathe vyādhito nāma? tam enam evaṃ vadāmi: anena deva puruṣeṇa sthānam etad vidyate yad anenaivābādhena martavyaṃ bhaviṣyati; sa eṣa deva vyādhito nāmeti; sa evam āha: aham api sārathe vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatīta? iti; tam enam evaṃ vadāmi: devo 'pi vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatīta iti; sa evam āha: tena hi sārathe pratinivartaya ratham; antaḥpuram eva gaccha; yad aham antaḥpuramadhyagata etam arthaṃ cintayiṣyāmi, vyādhiṃ kilāham avyativṛtta iti; sa eṣa deva kumāro 'ntaḥpuramadhyagata apratītaḥ karuṇāni dhyāyati, vyādhiṃ kilāham avyativṛtta iti; atha rājñaḥ śuddhodanasyaitad abhavat: mā haiva teṣāṃ brāhmaṇānāṃ naimittikānāṃ vipañcanakānāṃ vacanaṃ bhūtaṃ satyaṃ bhaviṣyati; mā haiva kumāraḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajiṣyatīti; yanv ahaṃ kumārasya bhūyasyā mātrayā pañcakāmaguṇān anupradāsyāmi; apy evābhirato na pravrajed iti; atha rājā śuddhodanaḥ śākyamuner bodhisatvasya bhūyasyā mātrayā pañcakāmaguṇān anuprayacchaty apy evābhirato na pravrajed iti; āha cātra rūpāṇi śabdāṃś ca tathaiva gandhān spraṣṭavyān vai premaṇīyān pradhānān dadau tadā kāmaguṇāṃs tu pañca bhūyo rato 'py eva na māṃ tyajed iti sight of a deceased-man dharmatā khalu yadā bodhisatva udyānabhūmiṃ nirgantukāmo bhavati tadā sārathim āmantrayate: aṅga tāvat sārathe kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojaya; yatrāham abhiruhyodyānabhūmiṃ niryāsyāmi iti; tato bodhisatvaḥ sārathim āmantrayate: aṅga tāvat sārathe kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojaya, yatrābhiruhyodyānabhūmiṃ gacchāmi; evaṃ deveti sārathiḥ śākyamuner bodhisatvasya pratiśrutya kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojayitvā yena śākyamunir bodhisatvas tenopasaṅkrāntaḥ: upasaṅkramya śākyamuniṃ bodhisatvam idam avocat: yuktaṃ devasya bhadraṃ yānaṃ yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyata iti; atha śākyamunir bodhisatvo bhadraṃ yānam abhiruhya udyānabhūmiṃ nirgataḥ; adrākṣīc chākyamunir bodhisatva udyānabhūmiṃ nirgacchan nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitataṃ, śibikāṃ ca pragṛhītām, ulkāṃ ca purastān nīyamānāṃ, mahājanakāyaṃ ca purastād gacchantaṃ, nārībhiḥ prakīrṇakeśābhiḥ rudantībhiḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddham; dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmantrayate: kim etat sārathe nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitatam? śibikā ca pragṛhītā? ulkā ca purastān nīyate? mahājanakāyaś ca purastād gacchati? nāryaś ca prakīrṇakeśyo rudantyaḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā? iti; deva eṣa mṛto nāma; ka eṣa sārathe mṛto nāma? eṣa deva puruṣo na bhūyaḥ priyaṃ mātāpitaraṃ drakṣyati; na putradāraṃ; dāsīdāsakarmakarapauruṣeyaṃ; te 'py enaṃ na bhūyo drakṣyanti; sa eṣa deva mṛto nāma; aham api sārathe maraṇadharmā maraṇadharmatāṃ cānatītaḥ? devo 'pi maraṇadharmā maraṇadharmatāṃ cānatītaḥ; sa evam āha: tena hi sārathe pratinivartaya ratham; antaḥpuram eva gaccha; yad ahaṃ antaḥpuramadhyagata etam arthaṃ cintayiṣyāmi, maraṇaṃ kilāham avyativṛtta iti; pratinivartayati sārathī ratham; antaḥpuram eva yāti; tatra svic chākyamunir bodhisatvo 'ntaḥpuramadhyagataḥ apratītaḥ karuṇāni dhyāyati, maraṇaṃ kilāham avyativṛtta iti; āha cātra puruṣaṃ dṛṣṭvā vyapayātacetasaṃ mṛtaṃ visaṃjñaṃ gatam āyuṣaḥ kṣayāt athāpratītaḥ karuṇāni dhyāyati mṛtyuṃ kilāsmy avyativṛtta ity asau atha rājā śuddhodanaḥ sārathim āmantrayate: kaccit sārathe kumāra āttamanāttamanā udyānabhūmiṃ nirgata abhirato vā udyāne? no deva; tat kasya hetoḥ? adrākṣīd deva kumāra udyānabhūmiṃ nirgacchan nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitatam; śibikāṃ ca gṛhītām; ulkāṃ ca purastān nīyamānām; mahājanakāyaṃ ca purastād gacchantaṃ; nārīś ca prakīrṇakeśā rudatīḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhāḥ; dṛṣṭvā ca punar mām āmantrayate: kim etat sārathe nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitatam? śibikā ca pragṛhītā? ulkā ca purastān nīyate? mahājanakāyaś ca purastād gacchati? nāryaś ca prakīrṇakeśyo rudantyaḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā? iti; tam enam evaṃ vadāmi: eṣa deva mṛto nāmeti; sa evam āha; ka eṣa sārathe mṛto nāmeti; tam enam evaṃ vadāmi: eṣa deva puruṣo na bhūyaḥ priyaṃ mātāpitaraṃ drakṣyati; na putradāraṃ; na dāsīdāsakarmakarapauruṣeyam; te 'py enaṃ na bhūyo drakṣyanti; sa eṣa deva mṛto nāmeti; sa evam āha: aham api sārathe maraṇadharmā? maraṇadharmatāṃ cānatītaḥ? iti; tam enam evaṃ vadāmi; devo 'pi maraṇadharmā maraṇadharmatāṃ cānatīta iti; sa evam āha; tena hi sārathe pratinivartaya ratham; antaḥpuram eva gaccha; yad aham antaḥpuramadhyagata etam arthaṃ cintayiṣyāmi, maraṇaṃ kilāham avyativṛtta iti; sa eṣa deva kumāro 'ntaḥpuramadhyagataḥ; athāpratītaḥ karuṇāni dhyāyati, maraṇaṃ kilāham avyativṛtta iti atha rājñaḥ śuddhodanasyaitad abhavat: mā haiva teṣāṃ brāhmaṇānāṃ naimittikānāṃ vipañcanakānāṃ vacanaṃ bhūtaṃ satyaṃ bhaviṣyati; mā haiva kumāraḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajiṣyati; yanv ahaṃ kumārasya bhūyasyā mātrayā pañcakāmaguṇān anupradadyām; apy evābhirato na pravrajed iti; atha rājā śuddhodanaḥ śākyamuner bodhisatvasya pañcakāmaguṇān anuprayacchati; apy evābhirato na pravrajed iti; āha cātra purottame śrīmati tatra ramye devātidevo daharaḥ samānaḥ saṃmodate kāmaguṇair hi pañcabhiḥ sahasranetra iva nandane vane sight of a mendicant atha śuddhāvāsakāyikānāṃ devānām etad abhavat: yady api bodhisatvā hetubalinas tathāpi pratyayopasaṃhāraḥ kartavyaḥ yasmād dhetubalaṃ pratyayabalam apekṣata iti; taiḥ puruṣo nirmito muṇḍaḥ kāṣāyavastraprāvṛtaḥ, pātrapāṇir anuveśmānuveśma kulāny upasaṅkrāman; dharmatā khalu yadā bodhisatva udyānabhūmiṃ nirgantukāmo bhavati tadā sārathim āmantrayate: aṅga tāvat sārathe kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojaya, yatrāham abhiruhyodyānabhūmim <niryāsyāmi iti; tato bodhisatvaḥ sārathim āmantrayate: aṅga tāvat sārathe kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojaya yatrāham abhiruhyodyānabhūmiṃ> nirgacchāmi; evaṃ deveti sārathiḥ sākyamunir bodhisatvasya pratiśrutya kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojayitvā yena sākyamunir bodhisatvas tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya śākyamumiṃ bodhisatvam idam avocat: yuktaṃ devasya bhadraṃ yānaṃ yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyata iti; atha śākyamunir bodhisatvo bhadraṃ yānam abhiruhya udyānabhūmiṃ nirgataḥ; adrākṣīc chākyamunir bodhisatvaḥ puruṣaṃ muṇḍam kāṣāyavastraprāvṛtaṃ pātrapāṇim anuveśmānuveśma kulāny upasaṅkrāmantam; dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmantrayate: ka eṣa sārathe puruṣo muṇḍaḥ pātrapāṇir anuveśmānuveśma kulāny upasaṅkrāmati? vastrāṇi cāsya vivarṇāni; ma yathānyeṣām? eṣa deva pravrajito nāma; ka eṣa sārathe pravrajito nāma; eṣa deva pravrajitaḥ sādhudamaḥ sādhusaṃyamaḥ sādhvarthacaryaḥ sādhukuśalacaryaḥ sādhukalyāṇacarya iti viditvā keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa eṣa deva pravrajito nāma; tena hi sārathe yenaiṣa pravrajitas tena rathaṃ preraya; evam deveti sārathiḥ śākyamuner bodhisatvasya pratiśrutya yena sa pravrajitas tena rathaṃ prerayati; atha śākyamunir bodhisatvas taṃ pravrajitam idam avocat: kasmāt tvaṃ bhoḥ puruṣa muṇḍaḥ pātrapāṇir anuveśmānuveśma kulāny upasaṅkrāmasi? vastrāṇi ca te vivarṇāni na yathānyeṣām? sa evam āha: aham asmi kumāra pravrajito nāma; yathā kathaṃ tvaṃ bhoḥ puruṣa pravrajito nāma? aham asmi kumāra sādhudamaḥ sādhusaṃyamaḥ sādhvarthacaryaḥ sādhudharmacaryaḥ sādhukuśalacaryaḥ sādhukalyāṇacarya iti keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya saṃyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; evam ahaṃ pravrajito nāma; sādhu tvaṃ bhoḥ puruṣa sādhudamaḥ sādhusaṃyamaḥ sādhvarthacaryaḥ sādhudharmacaryaḥ sādhukuśalacaryaḥ sādhukalyāṇacarya iti keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ atha śākyamunir bodhisatvaḥ sārathim āmantrayate: tena hi sārathe pratinivartaya ratham; antaḥpuram eva gaccha; yad aham antaḥpuramadhyagata etam arthaṃ cintayiṣyāmi; pratinivartayati sārathī ratham; antaḥpuram eva yāti; tatra svic chākyamunir bodhisatvo 'ntaḥpuramadhyagata etam arthaṃ cintayaty aho batāhaṃ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajeyam iti; atha rājā śuddhodanaḥ sārathim āmantrayate: kaccit sārathe kumāra āttamanāttamanā udyānabhūmiṃ nirgato 'bhirato vā udyāne? no deva; tat kasya hetoh? adrākṣīd deva kumāraḥ udyānabhūmiṃ nirgacchan puruṣaṃ muṇḍaṃ kāṣāyavastraprāvṛtaṃ pātrapāṇim anuveśmānuveśma kulāny upasaṅkrāmantaṃ; dṛṣṭvā ca punar mām āmantrayate: eṣa sārathe muṇḍaḥ pātrapāṇīr anuveśmānuveśma kulāny upasaṅkrāmati; vastrāṇi cāsya vivarṇāni na yathānyeṣām iti; tam enam evaṃ vadāmi eṣa deva pravrajito nāmeti; sa evam āha: ka eṣa sārathe pravrajito nāmeti; tam enam evaṃ vadāmi eṣa deva pravrajitaḥ sādhudamaḥ sādhusaṃyamaḥ sādhvarthacaryaḥ sādhudharmacaryaḥ sādhukuśalacaryaḥ sādhukalyāṇacarya iti keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa eṣa deva pravrajito nāmeti; sa evam āha: tena hi sārathe yenaiṣa pravrajitas tena rathaṃ preraya; evaṃ deveti śākyamuner bodhisatvasya puatiśrutya yena sa pravrajitas tena rathaṃ prerayāmi; atha śākyamunir bodhisatvas taṃ pravrajitam idam avocat: kasmāt tvaṃ bhoḥ puruṣa muṇḍaḥ pātrapāṇir anuveśmānuveśma kulāny upasaṅkrāmasi? vastrāṇi ca te vivarṇāni; na yathānyeṣāṃ puruṣāṇām? sa evam āha: aham asmi <kumāra> pravrajito nāmeti; bodhisatvaḥ prāha: yathākathaṃ tvaṃ bhoḥ puruṣa pravrajito nāmeti; sa evam āha: aham asmi kumāra sādhudamaḥ sādhusaṃyamaḥ sādhvarthacaryaḥ <sādhudharmacaryaḥ> sādhukuśalacaryaḥ sādhukalyāṇacarya iti keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; evam ahaṃ pravrajito nāmeti; bodhisatvaḥ prāha: sādhu tvaṃ bhoḥ puruṣa sādhudamaḥ sādhusaṃyamaḥ sādhvarthacaryaḥ <sādhudharmacaryaḥ> sādhukuśalacaryaḥ sādhukalyāṇacarya iti keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajita iti; tato deva kumāro mām āmantrayate: tena hi sārathe pratinivartaya ratham; antaḥpuram eva gaccha; yad antaḥpuramadhyagata etam arthaṃ cintayiṣyāmi; tan mayā nivartitaḥ <rathaḥ>; kumāro 'ntaḥpuraṃ praviṣṭaḥ visit to a farming village rājā saṃlakṣayati: mā haiva teṣāṃ brāhmaṇānāṃ naimittikānāṃ vipañcanakānāṃ vacanaṃ satyaṃ bhūtaṃ bhaviṣyati; mā haiva kumāraḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajiṣyati; yanv ahaṃ kumāraṃ kārṣagrāmakaṃ preṣayeyam; apy eva tatra cittaṃ vinodayed iti viditvā śākyamuniṃ kumāram idam avocat: ehi tvaṃ kumāra kārṣakagrāmakaṃ gaccha; karmāntāny avalokaya iti; tato bodhisatvo jīrṇāturamṛtasandarśanād udvignaḥ pravrajyāyām abhiniviṣṭabuddhiḥ pituḥ śākyasya śuddhodanasya vacanānukāritayā ratham abhiruhya kārṣagrāmakaṃ saṃprasthitaḥ kāyena no tu cittena; tasyāntarmārge pañcabhir nidhiśatair mukhāny upadarśitāni; śabdaś ca niścāritaḥ: kumāra vayaṃ tava jñātisantakā nidhayo gṛhāṇāsmān iti; bodhisatvaḥ kathayati: tais tāvan mohaparigrahaṃ kṛtvā kiṃ kṛtam; gacchata mama na yuṣmābhiḥ prayojanam iti; gāthāṃ ca bhāṣate yair api kṛtā 'mṛtakathā te 'py asmākaṃ mṛtāḥ kathībhūtāḥ vayam api mṛtāḥ pareṣāṃ nacireṇa kathībhaviṣyāmaḥ taiḥ punar api śabdo niścāritaḥ: yady asmākaṃ kumāro na gṛhṇāti vayaṃ mhāsamudraṃ viśāma iti; bodhisatvaḥ kathayati: praviśata yathāsukham iti; te mahāsamudraṃ praviṣṭāḥ; bodhisatvaḥ saṃprasthito yāvat paśyati kārṣakān uddhūtaśiraskān sphuṭitapāṇipādān rajasāvacūrṇitagātrān; balīvardāṃś ca pratodavikṣataśarīrān rudhirāvasiktapṛṣṭhakaṭipradeśān kṣutpipāsāśramoparudhyamānaprāṇān, pratataniśvāsoparudhyamānahṛdayān, yutagotpīḍanapragaḍitavraṇapūyaśoṇitān, makṣikākṛmisaṅghātabhakṣyamāṇaskandhaprāṇān, halayugavilikhitacaraṇān, lālāśiṅghāṇakaprasrutamukhanāsān, daṃśamaśakacarmaprāṇakākīrṇān; dṛṣṭvā ca punar anādikālapuṇyopacayasaṃbhṛtayā karuṇayā paryākulīkṛtamanāḥ kārṣakān idam avocat: bhavantaḥ kasya yūyaṃ? te kathayanti: devasya; sa kathayati: gacchata, bhavanto, yūyam adyāgreṇādāsā apreṣyābhujiṣyā yenakāmagamā sukhasparśaṃ viharata; balīvardāś ca uktāḥ: gacchata yūyam apy adyāgreṇa acchinnāgrāṇi tṛṇāni bhakṣayata; anavamarditāni svacchāni ca pānīyāni pibata anāvilāni; caturdiśaṃ ca śītalā vāyavo vāntv iti the shadow of the rose-apple tree tato bodhisatvas tenaiva saṃvegena pituḥ śākyasya śuddhodanasya karmāntān avalokya yena jambūchāyā tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya jambūchāyāyāṃ niṣadya viviktaṃ <kāmair viviktaṃ> pāpakair akuśaladharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ anāśravasadṛśaṃ prathamaṃ dhyānaṃ samāpannaḥ; janakāyo 'pi pariśiṣṭavṛkṣamūleṣv avasthito bokhisatvaṃ na parityajya gacchati; rājā śuddhodanaḥ saṃlakṣayati: bodhisatvaś cirayati; tathā hi bhaktakāiasamayo 'tikrāntaḥ, gacchāmi, paśyāmi iti; sa ratham abhiruhya kārṣakagrāmakaṃ gataḥ; itaś cāmutaś ca bodhisatvaṃ samanveṣamāṇo jambūsamīpam anuprāptaḥ; tena khalu samayena pariṇate madhyāhne anyeṣāṃ vṛkṣāṇāṃ chāyā prācīnanimnā, prācīnapravaṇā, prācīnaprāgbhārā; bodhisatvānubhāvāt tu jambūchāyā bodhisatvasya kāyaṃ na vijahāti; adrākṣīd rājā śuddhodanaḥ pariṇate madhyāhne anyeṣāṃ vṛkṣāṇāṃ chāyā prācīnanimnā, prācīnapravaṇā, prācīnaprāgbhārā; bodhisatvasya <anubhāvāt> tu jambūchāyā bodhisatvasya kayaṃ na vijahāti; dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat: mahardhikaḥ kumāro mahānubhāvo yatredānīṃ pariṇate madhyāhne anyeṣāṃ vṛkṣāṇāṃ chāyā prācīnanimnā prācīnapravaṇā prācīnaprāgbhārā, jambūchāyā tu bodhisatvasya kāyaṃ na vijahāti; tataḥ prasannādhikāraṃ kṛtvā bodhisatvasya pādayor nipatya, gāthāṃ bhāṣate idaṃ dvitīyaṃ tava bhūrivṛddhe pādau namasyāmi samantacakṣo yathā ca jāte pṛthivī prakaṃpitā chāyā ca jambor na jahāti kāyam tataḥ prasannādhikāraṃ kṛtvā bodhisatvaṃ paryaṅkād utthāpya ratham abhiropya śmaśānamadhyena kapilavastu saṃprasthitaḥ; bodhisatvena śmaśānamadhyena gacchatā vinīlakāni, vipaṭumakāni, vyādhmātakāni śarīrāṇi dṛṣṭāni; tatra sutarāṃ saṃvigno rathābhirūḍha eva paryaṅkaṃ baddhvāvasthitaḥ; tato 'pi rājñā paryaṅkād utthāpitaḥ; sa saṃprasthitaḥ; kapilavastunagarapraveśe naimittikair vyākṛtaḥ yadi kumāraḥ saptame divase na pravrajati rājā bhavati cakravartī iti; viditvā rājānaṃ idam avocan prādurbhaviṣyanti divākarodaye ratnāni sapta nṛpate na saṃśayah tasmād dhi rakṣāṃ kuru saptarātriṃ sutasya śobhāṃ yadi draṣṭum icchasi saptaratneśvaro rājā bhaviṣyati sutas tava praśāsiṣyaty adaṇḍena sāgarāntāṃ vasundharām athavā tyajya vasudhāṃ vanaṃ yāsyati nirbhayaḥ sarvajñatām anuprāpya jagad uttārayiṣyati meeting with mṛgajā kālakṣemasya śākyasya mṛgajā nāma duhitā; tayā vātāyanasthayā bodhisatvaṃ dṛṣṭvā gāthā bhāṣitā sukhitā bata sā mātā sukhī cāsya pitā hy asau nirvṛtā bata sā nārī yasyā bhartā bhaviṣyati nirvāṇaśabdaṃ śrutvā tu dhyāyī sa puruṣottamaḥ nirvāṇe śāntatāṃ jñātvā tasmiṃś cittam arocayat tato bodhisatvena saubhāṣiṇiko muktāhāraḥ kṣiptaḥ; bodhisatvasyānubhāvena vātāyanenānupraviśya tasyā grīvāyāṃ lagnaḥ; praviśann asau mahājanakāyena dṛṣṭaḥ; tai rājñe śuddhodanāya vistareṇa samākhyātam; rājñā śuddhodanena mṛgajā viṃśatistrīsahasraparivārā bodhisatvasyāntaḥpuraṃ praveśitā; iti tatra bodhisatvasya gopikāmṛgajāyaśodharāpramukhāni ṣaṣṭistrīsahasrāṇy antaḥpuram abhūt precautions of śuddhodana tato rājā śuddhodanaḥ bhrātṛbhiḥ, droṇodanena, śuklodanena, amṛtodanena ca, sārdham ekadhye sannipatya saṃjalpaṃ kartum ārabdhaḥ: brāhmaṇair naimittikair vipañcanakaiś ca vyākṛtaḥ śākyamunir bodhisatvo yadi saptame divase na pravrajati, rājā bhavati cakravartīti; tad asmābhir bodhisatvaḥ sapta rātrindivasān yatnato rakṣaṇīyaḥ; nagaraṃ suguptaṃ kārayāmaḥ; tatas taiḥ kapilavastunagaraṃ saptabhiḥ prākāraiḥ parikṣiptaṃ saptabhiḥ parikhābhiś ca; āyasāś ca kavāṭāḥ puradvāre dattāḥ; ghaṇṭāś ca susvanāḥ kavāṭeṣu nibaddhāḥ; yāsām udghāṭyamāneṣu dvāreṣu samantād yojanam śabdaḥ sphurati; bodhisatvaś ca harmyatale nṛttagītavāditrai strībhiś cābhirūpamanoharābhir upacaryamāṇo 'vasthāpitaḥ; amātyāś ca turaṅgabalakāyasametā bahiḥ prākārasya samantād gulmakeṣu sthāpitāḥ; sañcārisaṃśodhanaṃ kāritam; yat pañcabhiḥ puruṣaśataiḥ sthāpyate antaḥpuradvāraṃ tādṛśaṃ kāritam; yasyodghāṭyamānasya rājñaḥ śuddhodanasya gṛhaṃ śabdena sphurati; tacchravaṇād antaḥpurajano nagaradvāraniyuktaś ca apramatto 'vatiṣṭhate bahirnagaraniyuktā amātyāḥ paurājanapadāś ca; tan mahatyā vibhūtyā bodhisatva upariprāsādatalagato niṣpuruṣeṇa tūryeṇa vīṇāveṇupaṇavasughoṣakādinā upagīyamanas tiṣṭhati; rātrau bahiḥ śuddhodanaś caturaṅgena balakāyena pūrvadvāre 'vahito 'vatiṣṭhate; dakṣiṇe droṇodanaḥ paścime śuklodanaḥ, uttare amṛtodanaḥ; madhye nagarasya mahānāmā śākyaḥ prāhārikaḥ; sa pūrvadvāraṃ gatvā kathayati, ko jāgarti, ko jāgartīti; rājā kathayati: ahaṃ jāgarmi; jāgṛhi deva, jāgratas te śreyān iti; vidivā gāthāṃ bhāṣate supto mṛtasamo lokaḥ supto māravaśaṃ gataḥ jāgratīha sadā santas tasmāj jāgṛta jāgṛta iti; dakṣiṇadvāraṃ gatvā kathayati: ko jāgarti, ko jāgartīti; droṇodanaḥ kathayati: ahaṃ jāgarmi; jāgṛhi devaḥ jāgratas te śreyān iti; viditvā gāthāṃ bhāṣate supto mṛtasamo lokaḥ supto māravaśaṃ gataḥ supto mṛtyuvaśaṃ prāptas tasmāj jāgṛta jāgṛta iti; paścimadvāraṃ gatvā kathayati: ko jāgarti ko jāgartīti; śuklodanaḥ kathayati: ahaṃ jāgarmi; jāgṛhi deva, jāgratas te śreyān iti; viditvā gāthāṃ bhāṣate suptaḥ khalu sadā mattaḥ supto madyāḍhakaṃ pītvā aṭavīṣu vaneṣu suptas tasmāj jāgṛta jāgṛta iti uttaraṃ dvāraṃ gatvā kathayati: ko jāgarti ko jāgartīti; amṛtodanaḥ kathayati: ahaṃ jāgarmi; jāgṛhi deva; jāgratas te śreyān iti; viditvā gāthāṃ bhāṣate śayitaṃ giriṣu śayitaṃ darīṣu śayitaṃ ca sāgarajaleṣv api vṛkṣāgreṣv api śayitaṃ tasmāj jāgṛta jāgṛta iti; madhye catvaraśṛṅgāṭakasya gatvā kathayati: ko jāgarti ko jāgartīti; niyuktāḥ kathayanti: vayaṃ jāgṛmaḥ; jāgṛta jāgratāṃ vaḥ śreyān iti; viditvā gāthāṃ bhāṣate dharmaṃ carata mā 'dharmaṃ satyaṃ vadata mānṛtam mahat tamo praveṣṭavyaṃ tasmāj jāgṛta jāgṛta iti; tataḥ prabhātāyāṃ rajanyāṃ mahānāmā śākyo rājñe śuddhodanāya ārocayati: deva prabhātā rajanī; nirgataṃ saptānāṃ rātriṃdivasānām ekaṃ rātriṃdivasam; ṣaḍ rātriṃdivasāny avaśiṣṭāni iti; rājā śuddhodanaḥ kathayati: śobhanam; ṣaṇṇāṃ rātriṃdivasānām atyayāt kumāraś cakravartī bhaviṣyati; vayaṃ gaganatalavicāriṇaś caturo dvīpān anusaṃyāsyāmaḥ; ity evaṃ yāvad ekaṃ rātriṃdivasam avaśiṣṭaṃ; śakrasya devānām indrasyādhastāj jñānadarśanaṃ pravartate; sa gāghāṃ bhāṣate; asau muniś śākyanarendragarbhaḥ prapūrṇaṣaḍpāramito mahātmā prayātukāmo vanam āryakāntaṃ tapovanaṃ prītikaraṃ munīnām iti disgusting sight in harem tato bodhisatvasyāntaḥpurasametasya niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍato ramamāṇasya paricārayata etad abhavat: bhaviṣyanti me atonidānaṃ pare vaktāraḥ śākyamuniḥ kumāro 'pumān, yena yaśodharāgopikāmṛgajāprabhṛtīni ṣaṣṭistrīsahasrāṇy apāsya pravrajita iti; yanv ahaṃ yaśodharayā sārdhaṃ paricārayeyam iti; tena yaśodharayā sārdhaṃ paricāritam; yaśodharā āpannasatvā saṃvṛttā; tasyā etad abhavat: prabhātāyāṃ rajanyāṃ bodhisatvasyārocayiṣyāmi iti; atha bodhisatvas tasyāṃ velāyāṃ pratītyasamutpādayogād gāthāṃ bhāṣate nārīsahāgāraśayyā apaścimā mamādyeyam nāhaṃ punar api vatsye agāre saha yuvatyā iti: atha tāḥ striyo nṛttagītavāditrapariśrāntā lālāprasrutavadanā prakīrṇakeśyo vikṣiptabhujavāsasaḥ kāny api kāny apy aślīkāni pralapantyo middham avakrāntāḥ; adrākṣīd bodhisatvas tā striyaḥ prasrutavadanāḥ prakīrṇakeśyaḥ vikṣiptabhujavāsasaḥ kāny api kāny apy aślīkāni pralapantyaḥ middham avakrāntāḥ; dṛṣṭvā ca punar asyāntaḥpure śmaśānasaṃjñā samutpannā; sa gāthāṃ bhāṣate vātāhataṃ kamalaṣaṇḍam ivāpaviddhaṃ vikṣiptabāhucaraṇaṃ dharaṇītale 'smin keśākulaṃ vivṛtaguhyakaṭipradeśaṃ dṛṣṭvāpi śākyatanayodvijito 'smi bhāvāt etān śmaśānasadṛśān vikṛtasvabhāvān paśyāmi cārurahitān yuvatījanaughān kiṃ bho vicetanamatismṛtisaṃprayukto yad bālasatvacarito viṣaye ramed yaḥ dhik kāmapaṅkaśaraśaktiviṣāgnitulyān svapnopamān lavaṇapānaviṣopamāṃś ca eṣa tyajāmi bhujagendranibhān durantān kāmān anarthakalikilbiṣahetubhūtān iti dreams of mahāprajāpati, yaśodharā and siddhārtha atrāntare mahāprajāpatiś caturaḥ svapnān paśyati: rāhuṇā candramasaṃ grastam; pūrvasyāṃ diśy ādityam uditaṃ, tatraivāstaṃgatam; mahājanakāyam ātmānaṃ praṇāmaṃ kurvantam; hasantaṃ cātmānam; yaśodharā aṣṭau svapnān adrākṣīt; ātmīyaṃ mātṛkāvaṃśaṃ bhagnam; śrīparyaṅkaṃ bhagnam; valayabāhū bhagne; dantamāle viśīrṇe; keśaveṇīṃ srastām; śriyaṃ gṛhān nirgatām; candramasaṃ rāhuṇā grastam: pūrvasyāṃ diśy ādityam uditaṃ tatraivāstaṃgatam; bodhisatvo 'pi pañca svapnān adrākṣīt: mahāpṛthivīm ātmano mahāśayanam; sumeruṃ parvatarājaṃ viśvopadhānam; vāmaṃ bāhuṃ pūrvamahāsamudre 'ntargatam; dakṣinaṃ bāhuṃ paścimamahāsamudre 'ntargatam; ubhau caraṇau dakṣiṇamahāsamudre 'ntargatau; sthitikāṃ tṛṇajātaṃ nābher abhyudgamya yāvannabha āsādya vyavasthitām; sarvaśvetāṃś chakunakān kṛṣṇaśirasaḥ pādayor nipatya yāvajjānumaṇḍalam utthitān; nānāvarṇāṃś chakunakān caturdiśām āgamya purastād ekavarṇān sthitān; amedhyaparvatasyopari ātmānaṃ caṅkramaṇaṃ <kurvantam>; dṛṣṭvā ca punaḥ prītamanāḥ saṃlakṣayati: yādṛśā mayā svapnā dṛṣṭāḥ, na cirād evānuttaraṃ jñānam adhigamiṣyāmi iti; tato yaśodharayā bodhisatvasya svapnā niveditāḥ: deva adya mayā aṣṭau svapnā dṛṣṭāḥ; mātṛkāvaṃśo bhagnaḥ; <śriparyaṅko bhagnaḥ>; valayabāhū bhagne; dantamāle viśīrṇe; veṇī srastā; śrī gṛhān nirgatā; candro rāhuṇā grastaḥ; pūrvasyāṃ diśy āditya uditas tatraiva astaṃgataḥ iti; bodhisatvo yaśodharāṃ prativinodayan svapnān āviṣkaroti: yat kathayasi mātṛkāvaṃśo me bhagna iti; nanv ayaṃ tiṣṭhati; yat kathayasi śrīparyaṅko bhagna iti; so 'pi na bhagnaḥ; eṣa tiṣṭhati; yat kathayasi valayabāhū bhagne iti; svayam eva pratyavekṣasva kiṃ bhagne na veti; yat kathayasi dantamāle viśīrṇe iti, etat te pratyātmavedyam; pratyavekṣasva kiṃ viśīrṇe na veti; yat kathayasi veṇī srasteti; etat te pratyātmavedyam; pratyavekṣasva kiṃ srastā na veti; yat kathayasi śrīr me gṛhān nirgateti; striyo bhartā śrīḥ, tad ahaṃ tiṣṭhāmy eva; yat kathayasi rāhuṇā candro grasta iti; nanv eṣa candramāḥ sākṣāt tiṣṭhati; yat kathayasi pūrvasyāṃ diśy āditya uditas tatraivāstaṃgata iti; tad ayam ardharātro vartate; na tāvad udeti; kuto 'staṃgamiṣyati; evaṃ saṃjñaptā yaśodharā tūṣṇīm avasthitā; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: yādṛśāni yaśodharayā svapnāni dṛṣṭāni niyataṃ mayādyaiva gantavyam; tad asyā leśāṃśadeśena kathayām> iti; tena tasya leśāṃśadeśena kathitam; yaśodharā kathayati: deva yatra tvaṃ gamiṣyasi tatra māṃ neṣyasi iti; bodhisatvo nirvāṇaṃ sandhāya kathayaty evaṃ bhavatu; yatra yatra gamiṣyāmi tatra tatra tvāṃ neṣyāmi iti siddhārtha's renunciation atha śakrabrahmādayo devā bodhisatvasya cetasā cittam ājñāya yena bodhisatvas tenopasaṅkrāntāḥ; uddāmakiśorakasannibhakaṃ vanavānaragocaracittasamam yadi cittaṃ nivartasi kāmaguṇāt tato drakṣyasi jyotir anindyapadam uttiṣṭhottiṣṭha sumate tyaktvā niṣkrama medinīm sarvajñatām anuprāpya jagad uttārayiṣyasi bodhisatvenābhihitam: nanu paśyasi kauśika mṛgapatir iva vāgurāvṛto 'haṃ dhanurasikhaḍgadharair naraiḥ samarthaiḥ hayagajarathasaṅkulair balaughaiḥ kapilapuraṃ parivāritaṃ samantāt śuddhodanapramukha eṣa hi śākyasaṅgho hastyaśvayānam abhiruhya suvarmitāṅgaḥ prāsādatoraṇavimānatalāntarastho nānāvidhaiḥ praharaṇair amanāpahastaiḥ antaḥpuragṛhadvāram <bahiḥ dvāraṃ> tathaiva ca baddhaṃ ca yantritaṃ caiva samantād rakṣitaṃ tathā āḍiṃbaśaṅkhapaṭahasvarabherinādaiḥ prāsādatoraṇavimānatalāntarasthaiḥ hastyaśvayodhakalilaḥ satatāpramatto māyaṃ vrajed iti hi rakṣati māṃ janaughaḥ śakraḥ kathayati pūrvapratijñāṃ samanusmarasva dīpaṅkaravyākaraṇaṃ ca saumya duḥkhārditaṃ lokam imaṃ ca bhūyas tyaktvā gṛhān niṣkramaṇaṃ kuruṣva vayaṃ tathā kariṣyāmaḥ sabrahmādyā divaukasaḥ yad bhavān vighnanirmukto vanam adyaiva vāsyati iti; bodhisatvaḥ śobhanam ityuktvā prītamanāḥ saṃvṛttaḥ; tataḥ śakreṇa devendreṇa svāpanaṃ kṛtvā pāñcikasya mahāyakṣasenāpater ājñā dattā; mārṣa sopānam upānaya; bodhisatvo harmyatalād avataratīti; tena sopānam upanītam; bodhisatvo 'vatīrṇaḥ; tataḥ śakreṇa saha kṛtasaṅketo yena chandaka upasthāyakas tenopasaṅkrānto yāvat paśyati chandakaṃ gāḍhamiddhāvaṣṭabdham; bodhisatvena yatnam āsthāya prabodhito gāthābhir gītena coktaḥ: uttiṣṭha he chanda mamānayasva tūrṇaṃ gṛhāt kanthakam aśvaratnam yāsyāmy ahaṃ pūrvajinopabhuktaṃ tapovanaṃ tuṣṭikaraṃ munīnām chandakaḥ suptapratibuddhalocanaḥ kathayati: deva nodyānakālaḥ samupasthitas te vairaṃ na te kenacid asti saumya na cāpi śatrus tava kaścid asti kim ardharātre hi tavāśvakāryam bodhisatvaḥ kathayati na kadācit tvayā chanda mama vākyaṃ vilopitam mā me'dya carame kāle vākyam etad vilopaya iti; chandaḥ kathayati: kumāra rātrir iyaṃ bhayabhairavā; nāham aśvam ānayāmi iti; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: uttarād uttare niyataṃ janaprabodho bhavati; gacchāmi svayam eva; kanthakam aśvarājaṃ sajjīkaromi iti; tataḥ svayam eva puradvāram udghāṭya kanthakam aśvarājaṃ grahītum ārabdhaḥ; sa krodhāgnisaṃpradīpta iva kṣipati pādaṃ, vakrayati mukhaṃ, sthānāt sthānaṃ cālayati; nāvatiṣṭhate; tato bodhisatvena cakrasvastikanandyāvartenānekapuṇyaśatanirjātena bhūtānām āśvāsanakareṇa kareṇa śirasi parāmṛṣṭa uktaś ca: apaścimaṃ kanthaka bhāram udvahā vilaṃbitaṃ prāpaya māṃ tapovanam avāpya bodhiṃ na cireṇa tarpaye kṛtsnaṃ jagad dhyānavimokṣavṛṣṭibhiḥ iti; dharmatā khalu tiryañco 'py upasāntvyamānā vikṛtiṃ na vikṛtiṃ na bhajante; kanthako 'śvarājo nirvikāro 'vasthitaḥ; tato bodhisatvaḥ saṃjātasaumanasyaṃ kanthakam aśvarājaṃ sajjam avasthitaṃ <dṛṣṭvotthitaḥ>; śakrabrahmādibhir devaiś catvāro devaputrā bodhisatvaṃ niṣkāsanāya samanuśiṣya sthāpitāḥ, kūlaḥ, upakūlaḥ, parṇaḥ śabaraś ca; te bodhisatvenābhihitāḥ: bhavantaḥ ko māṃ neṣyati? kathayanti: vayaṃ neṣyāmaḥ; kiṃ yuṣmākaṃ balam? ekaḥ kathayati: kumāra yāvatī pṛthivyā mṛttikā tām ahaṃ skandhenādāya gacchāmīti; dvitīyaḥ kathayati: yāvac caturṣu mahāsamudreṣu sarittaḍāgodapāneṣu ca salilaṃ tat sarvam ahaṃ skandhenādāya gacchāmi iti; tṛtīyaḥ kathayati: yāvantaḥ pṛthivyāṃ parvatās tān ahaṃ skandhenādāya gacchāmi iti; caturthaḥ kathayati: yāvat pṛthivyāṃ tṛṇakāṣṭhaparṇaśādaṃ tat sarvam ahaṃ skandhenādāya gacchāmi iti; tato bodhisatvena pṛthivyāṃ pādo nyastaḥ; te kampayitum api na śaknuvanti; vismayajātāḥ kathayanti: kumāra nāsmābhir vijñātam īdṛśaṃ balaṃ bodhisatvānām iti; yadi vijñātaṃ syān na vayam avasthitā syāma iti; taṃ kathālāpam śrutvā pūrvabuddhaś chandako bodhisatvasamīpam upasaṅkrāntaḥ; tato bodhisatvaḥ kanthakam aśvarājam adhirūḍhaḥ; chandake 'śvapṛṣṭhe lagne kanthako 'śvarāja upari vihāyasam abhyudgataḥ: yathāpi tat bodhisatvasya bodhisatvānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena; antaḥpuranivāsinyo devatā bodhisatvavijogād roditum ārabdhāḥ; tāsāṃ rudantīnām aśrubindavaḥ kāye pṛthivyāṃ ca nipatitum ārabdhāḥ; chandakaḥ kathayati: kumāra udakabindavo nipatanti; kiṃ devo varṣati iti; bodhisatvaḥ kathayati: na devo varṣati; kin tv antaḥpuranivāsinyo devatā madviyogād roditum ārabdhāḥ; tāsāṃ rudantīnām aśrubindavaḥ kāye nipatantīti; tataś chandako 'śruparyākulekṣaṇo dīrgham uṣṇaṃ ca niśvasya tūṣṇīm avasthitaḥ; bodhisatvo dakṣiṇena sarvakāyena nāgāvalokitena vyavalokayati; cintayati ca: iyaṃ ca me paścimā rātrir <yadā> mātṛgrāmeṇa sārdhaṃ sahāgāraśayyā iti; bhūyas sa lakṣayati: saced ahaṃ pūrvaṃ dvāram apahāyānyena dvāreṇa nirgamiṣyāmi, rājño bhaviṣyaty anyathātvam carame kāle nāhaṃ kumāreṇa vyavalokita <iti>; yāvat paśyati rājānaṃ śuddhodanam gāḍhamiddhāvaṣṭabdham; sa taṃ pradakṣiṇīkṛtya kathayati: tāta nāgauravāt, na śuśrūṣābhāvād gacchāmi; nānyatra jarāmaraṇābhimarditaṃ lokaṃ jarāmaraṇaduḥkhabhayāt parimocayeyam iti; yāvan mahānāmā śākyo jāgarakajanaṃ pratyavekṣamāṇas taṃ pradeśam āgataḥ; paśyati bodhisatvaṃ gamanābhimukham; tato bāṣpagadgadakanṭho 'śruparyākulekṣaṇaḥ kathayati: kim idaṃ prārabdham? mahānāman gamyate; kumāra na yuktam etat; mahānāman yena mayā tribhiḥ kalpāsaṅkhyeyair anekaiś ca duṣkaraśatasahasraiḥ satvānām arthāya bodhiḥ samupārjitaḥ; mayā kiṃ śakyaṃ gṛhe vastum; eṣa niścayaḥ; gato 'smi tapovanam iti; tato mahānāmā śākyo niṣkaruṇavacanasamudācāraparāhato vikroṣṭum ārabdhaḥ; hā kaṣṭaṃ śākyānām adya sarveṣāṃ rājñaḥ śuddhodanasya ca āśā bhaviṣyaty aphalā cintitā yā punaḥ punaḥ adya śuddhodano rājā putraśokasamarpitaḥ ūrdhvabāhū ravaṃ ghoraṃ kariṣyati suduḥkhitaḥ gopikāmṛgajāyaśodharā sphītam antaḥpuraṃ tathā siddhārthasya vigoyena bhaviṣyanti suduḥkhitāḥ iti viditvā sasaṃbhramo yaśodharām utthāpayan kathayati: eṣa gacchati siddhārthas taṃ vāraya patiṃ priyam ārodiṣyasi duḥkhārtā patiśokasamarpitā bhartā prayāti tava durlabhadarśanīyaṃ paśyādya paściman idaṃ patidarśanaṃ te kaṣṭaṃ na kaścid api me vacanaṃ dadāty ārto viraumi niśi nātra mamāparādhaḥ iti; tasyaivaṃ vipralapato 'py antaḥpure na kaścit pratibuddhyata iti araṇyaṃ vā nirākrandaṃ tathā devair adhiṣṭhitam iti; tato mahānāmā duḥkhadaurmanasyaparītaḥ saṃtvaramāṇo rājñaḥ śuddhodanasya samīpaṃ gatvā rājānaṃ śuddhodanaṃ prabodhayan kathayati eṣa gacchati siddhārthas taṃ balād vinivāraya mā rodiṣyasi duḥkhārtaḥ putraśokasamarpitaḥ iti; daivāt so 'pi na pratibuddhyate; tataḥ śakrabrahmādayo devā anekadevatāśatasahasraparivṛtā yena bodhisatvas tenopasaṅkrāntāḥ; upasaṅkramya bodhisatvaṃ parivārya saṃprasthitāḥ; dakṣiṇena pārśvena rūpāvacarā devā śānteryāpathavartinaḥ, vāme kāmāvacarā ucchritadhvajapatākair divyair vādyaviśeṣair; agrataḥ śakrabrahmādayaḥ svena svenācāravihāreṇa gaganatalasthāne cānekāni devatāśatasahasrāṇi bodhisatvasyopariṣṭād divyāny utpalāni, padmāni, kumudāni, puṇḍarīkāni kṣipanti; agarucūrṇāni, tagarucūrṇāni, tamālapatracūrṇāni, divyāni māndārakāṇi puṣpāṇi kṣipanti; divyāni ca vividhāni vāditrāṇi pravādayanti; cailavikṣepāṃś cākārṣuḥ; āha cātra prasphoṭanādatumulaṃ hi divaukasaḥ khaṃ kurvanti hṛṣṭamanaso bhramayanti vastram stunvanti kecid apare 'pi ca bodhisatvam ākāśam aṅguliśataiś ca samākṣipanti dvārāṇi kecit pravighāṭayanti mandārapuṣpāṇy apare kṣipanti aśvasya kecic caraṇau gṛhītvā nirīkṣamāṇāḥ sugataṃ vrajanti vāmena gacchantam anuvrajanti kecit punar dakṣiṇato vrajanti mārgaṃ svayaṃ darśayate kuberaḥ śakras tathā brahmasahīya eva puraskṛto devagaṇair mahātmā nakṣatrasaṅghair iva pūrṇacandraḥ prayāti hṛṣṭo vanam āryakāntaṃ tapovanaṃ prītikaraṃ munīnām tato bodhisatvaḥ kapilavastuno nagarāt pratiniṣkrāntaḥ; śakrabrahmādayo devāḥ prītamanasaḥ protsāhayanti: mārṣa yas te 'bhūd dīrgharātram āśāsakaḥ kadāsvid ahaṃ vighnanirmuktas tapovanaṃ gaccheyam iti sa te 'dya paripūrṇaḥ; yadā tvam anuttarāṃ samyakasaṃbodhim abhisaṃbuddhyethās tadāsmān api samanvāharethā iti; tathāstv iti pratijñāya bodhisatvo dakṣiṇena sarvakāyena nāgāvalokanena vyavalokya kathayati: anavāpya paraṃ mārgaṃ sarvabuddhaniṣevitam na punaḥ saṃpravekṣyāmi puraṃ kapilavastv aham iti atha bodhisatvo yāmadvayena dvādaśayojanāni samatikramyāśvād avatīryābharaṇāny avamucya chandakam āmantrayate nivartaya chandakāśvam ādāyābharaṇāni ca āha cātra imaṃ hayaṃ hy ābharaṇāni caiva jñātibhyo me sārathe tvaṃ prayaccha ahaṃ hi kāmān vipulān prahāya ihaiva dīkṣām upayāmi sāṃpratam atha chandakaḥ sāśrudurdinavadano bodhisatvam uvāca siṃhavyāghrasamākīrṇe vane gokaṇṭakācite ekākī bandhurahitaḥ katham ārya kariṣyasi iti; bodhisatvaḥ kathayati eko hy ayaṃ jāyate jāyamānas tathā mriyate mriyamāṇo 'yam ekaḥ eko duḥkhāny anubhavatīha jantur na vidyate saṃsarataḥ sakhā yaḥ chandakaḥ kathayati adṛṣṭaduḥkhaḥ sukumārapādo hastyaśvayānocito hā kumāra darbhopalākīrṇatalāṃ kharāṃ mahīm kathaṃ samākramya vane bhramiṣyasi bodhisatvaḥ kathayati na saukumāryaṃ na sukhocitatvaṃ na nāthavattāṃ na kulīnabhāvam na śauryavīryaṃ na janapriyatvam avekṣate mṛtyubhayaṃ kadācit āgamiṣyati kṛtvā vā jarāmṛtyubhayam kila akṛtārtho nirāraṃbho nidhanaṃ yāsyatīti vā chandakaḥ kathayati: deva vṛddho rājā putraśokena kālaṃ kariṣyatīti; tathā bodhisatvo bodhisaṃbhārasaṃbhṛtatvāt chandakavacanaṃ cittena na karoti; tato bodhisatvena nīlotpalasadṛśaṃ niṣkośam asiṃ kṛtvā cūḍām apanīya upari upari vihāyasi kṣiptā; śakreṇa devendreṇa gṛhītvā mahatā satkāreṇa devāṃs trayastriṃśān nītvā cūḍāmahaḥ prajñaptaḥ; śrāddhair api brāhmaṇagṛhapatibhis tasmin pradeśe keśagrahaṇaṃ nāma caityaṃ pratiṣṭhāpitam adyāpi caityavandakā bhikṣavo vandante; bodhisatvaḥ kathayati: kiṃ manyase chandaka? yasyedṛśo vyavasāyo na sa punar api gṛhī agāram adhyāvaseta? no deva; chandakaḥ saṃlakṣayati: kṣatriyābhimānī kumāro, na śakyam anena pratinivartitum iti return of kanthaka and chandaka tataḥ kanthako 'śvarājo bodhisatvasya pādau jihvayā nirlīḍhe; bodhisatvena cakrasvastikanandyāvartena pāṇinā parāmṛśyābhihitaḥ: gaccha kanthaka so 'ham abhisaṃbuddhabodhir bhavatkṛtajño bhavīṣyāmi iti; chandako 'py uktaḥ: na tvayā kanthako 'ntaḥpuraṃ praveśayitavya iti; evam uktaś chandako bāṣpagadgadakanṭho 'śruparyākulekṣaṇaḥ kanthakam aśvarājam ādāya punar bodhisatvam īkṣamāṇaḥ saṃprasthitaḥ; tau yāṃ bhūmiṃ yāmadvayena gatau tāṃ saptarātreṇa pratinivṛttau; chandakaḥ saṃlakṣayati: yugapat <yadi> pravekṣyāmo mahatā vipralāpena nātmānaṃ sandhārayiṣyāmi; tenodyāne sthitvā kanthakaḥ preṣitaḥ; tena heṣitam; tacchabdapratisaṃvedī antaḥpurajano 'nyaś ca janakāyaḥ sasaṃbhramo nirgato, na paśyati bodhisatvam; kanthakaṃ kaṇṭhe pariṣvajya roditum ārabdhāḥ; dharmatā hy eṣā anye prākṛtās tiryagyonigatāḥ prāṇinaḥ saṃvṛtijñānalābhinaḥ; prāg eva kanthako 'śvarājaḥ; sa mahājanakāyaviklavaṃ śrutvā antargatenaiva bāṣpeṇoparuddhyamānaḥ kālagataḥ; tena viśrute anyatamasmin ṣaṭkarmanirate brāhmaṇakule pratisandhir gṛhītaḥ; yadā bodhisatvo 'nuttarāṃ saṃyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate tadā taṃ khaṭuṃkāśvavādena avabodhya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratisthāpayiṣyati the taking of the yellow robes bodhisatvasya kāṣāyaiḥ prayojanam utpannam; anupame nagare 'nyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; evaṃ yāvad daśaputrā jātāh; sarvaiś ca pravrajya pratyekā bodhiḥ sākṣātkṛtā; teṣāṃ mātā vṛddhā; sā tebhyaḥ śāṇakāni cīvarāṇy anuprayacchati; tair abhihitā: aṃba vayaṃ parinirvāsyāmaḥ; nāsmākam etaiḥ prayojanam; kin tu rājñaḥ śuddhodanasya śākyamunir nāma putraḥ kumāro 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate; tasyaitāni dāsyasi; tatas te mahatī phalāvāptir bhaviṣyati; ityuktvā jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtāḥ; tayāpi vṛddhayā tāni cīvarāṇi maraṇakāle duhitur dattāni; yathāvṛttaṃ cārocitam; sāpy asyā duhitā glānā saṃvṛttā; tayāpi maraṇāvasthāṃ paricchidya vṛkṣe sthāpitāni; yā devatā tasmin vṛkṣe 'dhyuṣitā sā āyācitā tvayaitāni rājñaḥ śuddhodanaputrasya dātavyānīti; śakrasya devendrasyādhastāj jñānadarśanaṃ pravartate; tena tāni gṛhītvā nītāni; tato jarājīrṇalubdhavarṇam ātmānam abhinirmāya tāni prāvṛtya dhanurbāṇavyagrapāṇiḥ bodhisatvasya pratimārge 'vasthitaḥ; bodhisatvaś cānupūrveṇa taṃ mārgaṃ pratipannaḥ paśyati lubdhaṃ dhanurbāṇavyagrapāṇiṃ kāṣāyavastraprāvṛtam; dṛṣṭvā ca punas taṃ puruṣam āmantrayate: bhoḥ puruṣa etāni sāṇakāni vastrāṇi pravrajitānurūpāṇi; imāni kāśikasūkṣmāṇi gṛhāṇa; mamaitaṇy anuprayaccha iti; sa kathayati: kumāra nāham etāny anuprayacchāmi; mā me syur atonidānaṃ pare vaktāraḥ, tvayā rājakumāraṃ jīvitād vyaparopya etāni kāśikasūkṣmāṇi vastrāṇi gṛhītāni <iti>; bodhisatvaḥ kathayati: bhoḥ puruṣa sarvaloko māṃ jānīte yāḍṛśo 'haṃ śaktisaṃpannaḥ; kaḥ śaknoti māṃ jīvitād vyaparopayitum; ko vā śraddhatte tvayāhaṃ jīvitād vyaparopita iti; nirviśaṅkaḥ prayaccha iti; tataḥ śakro devendro bodhisatvasya pādayor nipatya śāṇakāny anuprayacchati; kāśikāni gṛhṇāti; bodhisatvasya tāni śāṇakāni vastrāṇi na kāyapramāṇikāṇi; tasyaitad abhavat: aho bata me śāṇakāni cīvarāṇi kāyapramāṇikāni syur iti; vākpravyāhārasamanantaram eva bodhisatvasya tāni śāṇakāni cīvarāṇi kāyapramāṇikāni saṃvṛttāni; yathāpitad bodhisatvasya bodhisatvānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: idānīm ahaṃ pravrajitaḥ, kariṣyāmi jagato 'nugraham iti; tatas tāni bodhisatvakāśikavastrāṇi <pratigṛhya> śakreṇa deveṣu trayastriṃśeṣu kāśikamahaḥ prajñaptaḥ; śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhir tasmin pradeśe kāṣāyapratigrahaṇaṃ nāma caityaṃ pratiṣṭhāpitam adyāpi caityavandakā bhikṣavo vandante; tato bodhisatvo muṇḍaḥ kāṣāyavastraprāvṛtaḥ itaś cāmutās ca paryaṭan bhārgavasya riṣer āśramapadam anuprāptaḥ the sage bhārgava tasmiṃś ca samaye bhārgavariṣiḥ kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ; sa bodhisatvena tathāvidho dṛṣṭaḥ; uktaś ca: maharṣe kim arthaṃ kare kapolaṃ datvā cintāparas tiṣṭhasi iti; sa kathayati: mamāsminn āśramapade tālāḥ sauvarṇaiḥ puṣpaphalair āsan; te yathā paurāṇāḥ saṃvṛttāḥ iti; bodhisatvaḥ kathayati: maharṣe yasyānubhāvād etasminn āśramapade tālāḥ sauvarṇaiḥ puṣpaphalair āsan sa jīrṇāturamṛtasandarśanād udvigno vanaṃ saṃśṛtaḥ; yady asau jīrṇāturamṛtasandarśanād udvignas tapovanaṃ <na> saṃśṛto 'bhaviṣyat tasyaitad udyānam abhaviṣyat; ity evam ukto bhārgavariṣir bodhisatvaṃ nirīkṣitum ārabdhah; tato rūpaśobhāṃ śāntaṃ ca veṣaṃ dṛṣṭvā, ciraṃ nirīkṣya kutūhalajātaḥ kathayati: bhoḥ pravrajita mā haiva tvam eva saḥ; bodhisatvaḥ kathayati: maharṣe vyaktam etat; tato bhārgavena vismayotphulladṛṣṭinā bodhisatvas tatprathamata āsanenopanimantritaḥ puṣpaphalaiś ca; evaṃ pratisaṃmodito muhūrtam āsthāya kathayati: maharṣe kiyad dūram itaḥ kapilavastu nagaram iti; sa kathayati: dvādaśayojanānīti; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati āsannam kapilavastunagaram, nātrāvasthānaṃ śreyaḥ; śākyāḥ paurāḥ saṃkṣobhaṃ kariṣyanti; yanv ahaṃ gaṅgām uttareyam iti arrival at rājagṛha and bimbisāra's meeting sa gaṅgām uttīryānupūrveṇa cārikāṃ caran rājagṛham anuprāptaḥ: kuśalo bhavan bodhisatvas teṣu teṣu śilpasthanākarmasthāneṣu karavīrapatrapuṭakaṃ kṛtvā śānteneryāpathena rājagṛhaṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ; tasmiṃś ca samaye rājā biṃbisāra upariprāsādatalagataḥ; tenāsau dṛṣṭaḥ prāsādikena abhikramapratikrameṇa ālokitavyavalokitena saṃmiñjitaprasāritena saṅghāṭīcīvarapātradhāraṇena piṇḍapātam aṭan; dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat: yāvantaḥ pravrajitasamāpannā rājagṛhe prativasanti, nāsti kasyacid evaṃrūpa īryāpathas tadyathāsya pravrajitasya; ātha cātra pravrajyāṃ kīrtayiṣyāmi cakṣuṣmān prāvrajad yathā yathā mīmāṃsamāno 'sau pravrajyāṃ samarocayat saṃbādho 'yaṃ gṛhāvāsa āvāso rajasām ayam pravrajyābhyavakāśaś ca jñātvāyaṃ prāvrajat tathā pravrajitvā 'tha kāyena karma pāpaṃ pravarjayan hitvā ca pāpikāṃ vācam ājīvaṃ paryaśodhayat tato rājagṛhaṃ gatvā magadhānāṃ purottamaḥ piṇḍāya vyāharan nāthaḥ saṃprajānan pratismṛtaḥ prāsādasthas tam adrākṣīc chreṇiko magadhādhipaḥ prasannacitto dṛṣṭvātha amātyān idam abravīt imaṃ bhavanta īkṣadhvam ākīrṇaṃ varalakṣaṇaiḥ āroheṇa ca saṃpannaṃ yugamātraṃ ca paśyati nokṣiptacakṣur medhāvi nāyam ūnakuloditaḥ rājadūtānusaṃyāntu vāsaṃ kvopagamiṣyati tataḥ saṃcoditā dūtā anvabadhnaṃś ca pṛṣṭhataḥ bhikṣur gamiṣyati kvāyaṃ kutra vāsam upaiṣyati sa piṇḍapātaṃ carati ṣaḍbhir dvāraiḥ susaṃvṛtaḥ kṣipraṃ pātraṃ pūrayati saṃprajānan pratismṛtaḥ piṇḍapātaṃ caritvātha niṣkramya nagarān muniḥ pāṇḍavam abhisārayaty atra vāso bhaviṣyati jñātvā ca vāsopagatam eko dūta upāviśat apare kṣipram āgamya rājña ārocayaṃs tataḥ eṣa bhikṣur mahārāja pāṇḍavasyopari sthitaḥ āsīno vyāghraśābo vā siṃho vā girigahvare dūtānāṃ vacanaṃ śrutvā ratham āruhya pārthivaḥ prāyāsīt kṣipram evāsāv amātyaiḥ parivāritaḥ āyānabhūmiṃ niryāya sa yānād avatīrya ca padbhyāṃ samupasaṅkramya tathādrākṣīt tathāgatam rājā niṣadya saṃmodya kṛtvā saṃrañjanīṃ kathām anuddhataṃ so 'paruṣam idam artham abhāṣata prathamotpatite bhikṣo yauvane samupasthite evaṃtejoguṇopete bhaikṣacaryā na śobhate niveśanāni ramyāṇi nārīś ca samalaṅkṛtāḥ dadāmi te varān bhogān jātiṃ pṛṣṭo vadātmanaḥ santi rājan janapadāḥ pārśve himavato gireḥ ākīrṇā dhanadhānyena kausalā iti viśrutāḥ ikṣvākavaḥ sūryagotrāḥ śākyās tatra nivāsinaḥ kṣatriyṣ me kulaṃ rājan na kāmān prārthayāmy aham praśāsya hīmāṃ pṛthivīṃ saśailāṃ sasāgarāṃ sarvasamṛddharatnām na yāti tṛptiṃ puruṣaḥ kadācit kāṣṭair nidāghe jvalano yathaiva vairaprasaṅgāṃs tu vadanti kāmān duruttarāsāranibhān narendra duḥkhasya śokasya bhayasya cāpi mūlaṃ paraṃ prākṛtabuddhisevyān niṣkrāntamātreṇa mayā tu rājan kṛtā na kāmeṣv abhilāṣabuddhiḥ vāntān kathaṃ tān punar ādadeyam bhayaṅkarān dharmasapatnabhūtān apyeva nānāśikharapravṛddhaḥ kampeta merur himavāṃś ca vātaiḥ na tv eva buddhiṃ mama kāmavegā mokṣāśritāṃ kaṃpayituṃ samarthāḥ loko hy ayaṃ kāmanimagnavāhaḥ saṃsāracakre paribaṃbhramīti trātāham asmīti narendra nānyaḥ taṃ mokṣayiṣyāmi mahābhayebhyaḥ kāmeṣv ādīnavaṃ jñātvā dṛṣṭvā nirvāṇaśāntatām prahāṇāya gamiṣyāmi yatra me raṃsyate manaḥ rājñā biṃbisāreṇābhihitam: bhoḥ pravrajita anena vratena kiṃ prārthayase? kathayati: anuttarāṃ samyaksaṃbodhim; rājā kathayati: bhoḥ pravrajita yadā tvam anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhyethās tadāsmān api samanvāharethā iti; bodhisatvaḥ kathayati: evaṃ bhavatu samanvāhariṣyāmi; ityuktvā rājagṛhān niṣkrāntaḥ hermitage of the sages gṛdhrakūṭasya nātidūre ṛṣīṇām āśramapadam; tatropasaṅkrāntaḥ; teṣāṃ cāravihāratayā dhyānaparo vyavasthitaḥ; yadā te ekapādā divasasya praharam avatiṣṭhante, bodhisatvo dvāv avatiṣṭhate; yadi te pañcatapaḥprayogeṇa divasasya praharam avatiṣṭhante, bodhisatvas tenāpi yogena dvāv avatiṣṭhate; tatas te vismayam āpannāḥ saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ: mahān ayaṃ śramaṇa <iti> mahāśramaṇo mahāśramaṇa iti saṃjñā saṃvṛttā; bodhisatvena te pṛṣṭāḥ: bhavanto yūyam anena vratena kiṃ prārthayatha? tatraike kathayanti: śakratvam iti; apare kathayanti vayaṃ brahmatvam iti; anye kathayanti māratvam iti; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: punarāvartakā hy ete ṛṣaya unmārgapratipannā iti ārāḍa kālāma sa taṃ mārgaṃ nālam iti kṛtvā yenārāḍaḥ kālāmas tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya ārāḍaṃ kālāmam idam avocat: sacet te ārāḍa aguru careyam ahaṃ bhavato 'ntike brahmacaryam iti;sa kathayati: na me āyuṣman gautamāguru; vihara tvaṃ yathāsukham iti; bodhisatvaḥ kathayati: kiyanto bhavatā ārāḍena dharmā adhigatāḥ? sa kathayati: yāvad evāyuṣman gautama ākiñcanyāyatanam; atha bodhisatvasyaitad abhavat: ārāḍasyāpi kālāmasya śraddhā, mamāpi śraddhā; ārāḍasyāpi kālāmasya vīryaṃ smṛtiḥ samādhiḥ prajñā, mamāpi vīryaṃ smṛtiḥ samādhiḥ prajñā; ārāḍena kālāmena iyanto dharmāḥ sākṣātkṛtāḥ yāvad eva ākiñcanyāyatanam; kasmād aham imān dharmān na sākṣātkariṣyāmi iti; atha bodhisatvas teṣām eva dharmāṇām aprāptānāṃ prāptaye anadhigatānaṃ adhigamāya asākṣātkṛtānāṃ sākṣātkriyāyai eko vyapakṛṣṭo 'pramatta ātāpī prahitātmā vyāhārṣīd; eko vyapakṛṣṭo 'pramatta ātāpī prahitātmā viharann acirād eva tān dharmān sākṣād akārṣīt; sākṣātkṛtvā ca punas tān dharmān yenārāḍaḥ kālāmas tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya ārāḍaṃ kālāmam idam avocat: nanu bhavatā ārāḍena ime dharmāḥ svayam abhijñayā sākṣātkṛtā yāvad evākiñcanyāyatanam; sa evam āha: tathyaṃ mayā gautama ime dharmāḥ sākṣātkṛtā yāvad evākiñcanyāyatanam; bodhisatvaḥ kathayati: mamāpy āyuṣman ārāḍa ime dharmāḥ svayam abhijñayā sākṣātkṛtā yāvad evākiñcanyāyatanam iti; tarhy āyuṣman gautama yāvat tava tāvan mama; yāvan mama tāvat tava; ehy āvām ubhāv apīmaṃ gaṇaṃ parikarṣāvaḥ; asmīṃś cārthe āvāṃ samasamau sāmānyaprāptau; athārāḍaḥ kālāmo bodhisatvasya pūrvācārya eva san bodhisatvaṃ paramayā mānanayā mānitavān; paramayā pūjanayā pūjitavān; parameṣu cāsya pratyayeṣu āttamanāś cābhūd abhirāddhaś ca; atha bodhisatvasyaitad abhavat: ayaṃ mārgo nālaṃ jñānāya, nālaṃ darśanāya, nālam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye udraka rāmaputra atha bodhisatvas taṃ mārgaṃ nālam iti viditvā yenodrako rāmaputras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyodrakaṃ rāmaputram idam avocat: sacet te udraka aguru careyam ahaṃ tavāntike brahmacaryam; na me āyuṣman gautamāguru; vihara tvaṃ yathāsukhaṃ; kiyanto bhavatā udrakeṇa dharmāḥ sākṣātkṛtāḥ? yāvad evāyuṣman gautama naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam; bodhisatvasyaitad abhavat: udrakasya rāmaputrasya śraddhā; mamāpi śraddhā; udrakasya rāmaputrasya vīryaṃ smṛtiḥ samādhiḥ prajñā; mamāpi vīryaṃ smṛtiḥ samādhiḥ prajñā; udrakeṇa rāmaputreṇa iyanto dharmāḥ sākṣātkṛtā yāvad eva naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam; kasmād aham imān dharmān na sākṣātkariṣyāmi iti; atha bodhisatvas teṣām eva dharmāṇām aprāptānāṃ prāptaye anadhigatānām adhigamāya asākṣātkṛtānāṃ sākṣātkriyāyai eko vyapakṛṣṭo 'pramatta ātāpī prahitātmā vyāhārṣīt; eko vyapakṛṣṭo 'pramatta ātāpī prahitātmā viharann acirād eva tān dharmān sākṣādakārṣīt; sākṣātkṛtvā ca punas tān dharmān yenodrako rāmaputras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyodrakaṃ rāmaputram idam avocat: nanu bhavatā udrakeṇa ime dharmāḥ svayam abhijñayā sākṣātkṛtā yāvad eva naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam? tathyam; mayā āyuṣman gautama ime dharmāḥ sākṣātkṛtā yāvad eva naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam; bodhisatvaḥ kathayati: mayāpy āyuṣmann udraka ime dharmāḥ svayam abhijñayā sākṣātkṛtā yāvad eva naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam iti; tarhy āyuṣman gautama yāvat tava tāvan mama; yāvan mama tāvat tava; ehy āvām ubhāv apīmaṃ gaṇaṃ parikarṣāvaḥ; asmiṃś cārthe āvāṃ samasamau sāmānyaprāptau; athodrako rāmaputro bodhisatvasya pūrvācārya eva san taṃ paramayā mānanayā mānitavān; paramayā pūjanayā pūjitavān; parameṣu cāsya pratyayeṣv āttamanāś cābhūd abhirāddhaś ca; atha bodhisatvasya etad abhavat: ayam api mārgo nālaṃ jñānāya, nālaṃ darśanāya nālam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye; atha bodhisatvas tam api mārgaṃ nālam iti kṛtvā prakrāntaḥ the river nairañjanā rājā śuddhodanaḥ putraśokābhibhūto nityam eva bodhisatvaṃ samanveṣaṇāya dūtān preṣayati; tena śrutaṃ yathā siddhārthaṃ kumāra udrakeṇa rāmaputreṇa sārdhaṃ vihṛtya rājagṛhān niṣkrānto upasthāyakavirahitaḥ paribhramatīti; śrutvā trīṇy upasthāyakānāṃ śatāni preṣitāni; devadṛśe nagare suprabuddhena śākyenaivam eva śrutam; tenāpi dve upasthāyakaśate <preśite> iti; tatra bodhisatvaḥ pañcabhir upasthāyakaśataiḥ parivṛtas tapovane paribhramati; sa saṃlakṣayati: tapovanādhyācaraṇam ākīrṇavihāratā ca nālam amṛtādhigamāya; yanv ahaṃ pañcopasthāyakān gṛhītvā pariśiṣṭān preṣayeyam iti; tena mātṛpakṣād dvau gṛhītau, pitṛpakṣāt trayaḥ; te tasyopasthānaṃ kurvanti; atha bodhisatvaḥ pañcabhir upasthāyakaiḥ parivṛto gayādakṣiṇena yenorubilvāsenāyanīgrāmakas tena cārikāṃ prakrāntaḥ; sa itaś cāmutaś ca paribhramann adrākṣīd ramaṇīyaṃ pṛthivīpradeśam, prāsādikaṃ vanaṣaṇḍam, nadīṃ ca nairañjanāṃ śītalasyandanāṃ sasikatāṃ sūpatīrthāṃ haritaśādvalavistīrṇakūlāṃ nānāvṛkṣopaśobhitāṃ ramaṇīyāṃ; dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat: ramaṇīyo batāyaṃ pṛthivīpradeśaḥ, prāsādikaṃ ca vanaṣaṇḍam, nadī ca nairañjanā śītalasyandanā sasikatā sūpatīrthā haritaśādvalavistīrṇakūlā nānāvṛkṣopaśobhitā ramaṇīyā; aho bata prahāṇārthinā kulaputreṇemaṃ vanaṣaṇḍam niśritya prahāṇaṃ praṇidhātuṃ <yuktam>; ahaṃ ca prahāṇenārthī; yanv aham imaṃ vanaṣaṇḍaṃ niśritya prahāṇaṃ praṇidadhyām iti self-tortures and fastings atha bodhisatvas taṃ vanaṣaṇḍam abhyavagāhyānyatarad vṛkṣamūlaṃ niśritya danteṣu dantān ādhāya, jihvāgraṃ tāluni pratiṣṭhāpya, cetasā cittam abhigṛhṇāty abhinipīḍayaty abhisantāpayati; tasya cetasā cittam abhigṛhṇato 'bhinipīḍayato 'bhisantāpayataḥ sarvaromakūpebhyaḥ svedo muktaḥ; tadyathā balavān puruṣo durbalataraṃ puruṣaṃ udbāhukaṃ gṛhītvā abhinigṛhṇīyād abhinipīḍayed abhisantāpayet, tasya romakūpebhyaḥ svedo mucyeta; evam eva bodhisatvasya tasmin samaye danteṣu dantān ādhāya jihvāgraṃ tāluni pratiṣṭhāpya cetasā cittam abhinigṛhṇato 'bhinipīḍayato 'bhisantāpayataḥ sarvaromakūpebhyaḥ svedo muktaḥ; ārabdhaṃ cāsya vīryaṃ bhavaty asaṃlīnaṃ, prasrabdhaḥ kāyo bhavaty asaṃrabdhaṃ, upasthitā smṛtir bhavaty asaṃmūḍhā, samāhitaṃ cittaṃ bhavaty ekāgram; evaṃrūpāṃ bodhisatvasya duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayataś cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati; yathāpitad bhāvitatvāt kāyasya; tasyaitad abhavat: yanv ahaṃ bhūyasyā mātrayā vyādhmātakāni <dhyānāni> dhyāyeyam iti; bhūyasyā mātrayā vyādhmātakāni dhyānāni dhyātum ārabdhaḥ; sa vyādhmātakāni dhyānāni dhyāyan, mukhe nāsikāyāṃ cāśvāsapraśvāsān saṃniruṇaddhi; tasya mukhe nāsikāyāṃ cāśvāsapraśvāseṣu saṃniruddheṣv atyarthaṃ tasmin samaye śirasi śirovedanā vartante; tadyathā balavān puruṣo durbalatarasya puruṣasya dṛḍhena vāratrakeṇa dāmnā śirasy āmreḍakam dadyāt, tasyātyarthaṃ śirasi śirovedanā varteran; evam eva bodhisatvasya vyādhmātakāni dhyānāni dhyāyato 'tyarthaṃ śirasi śirovedanā vartante; ārabdhaṃ cāsya vīryaṃ bhavaty asaṃlīnam; prasrabdhaṃ kāyo bhavaty asaṃrabdhaḥ; upasthitā smṛtir bhavaty asaṃmūḍhā; samāhitaṃ cittaṃ bhavaty ekāgram; evaṃrūpāṃ bodhisatvasya duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanām vedayataś cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati; yathāpitad bhāvitatvāt kāyasya; tasyaitad abhavat: yanv ahaṃ bhūyasyā mātrayā vyādhmātakāni dhyānāni dhyāyeyam iti; tad bhūyasyā mātrayā vyādhmātakāni dhyānāni dhyātum ārabdhaḥ; sa vyādhmātakāni dhyānāni dhyāyan mukhe nāsikāyāṃ cāśvāsapraśvāsān saṃniruṇaddhi; tasya mukhe nāsikāyāṃ cāśvāsapraśvāseṣu saṃniruddheṣu atyarthaṃ tasmin samaye [here there is a gap of about one leaf due to an error of the scribe","अल्सो ग्ब्म् ३३४८-३३४९ धर्मता खलु यदा बुद्धा भगवन्तो लोक उत्पद्यन्ते तदा सारकल्याणी नामा वृक्षो जायते; स दिवसेन हस्तशतं वर्धते; यावच् चादित्यो नोदयति तावन् नखेनापि छिद्यते; उदिते त्व् आदित्ये शस्त्रेणापि न छिद्यते; अग्निनापि न दह्यते; अन्तरा च कपिलवस्तु अन्तरा च देवदृषम्, अत्रान्तरा नदी रोहका नाम, तस्याः कूले जातः; कालेन कालम् उदकवृद्ध्या तस्य मूलं शोचितम्; वातवशात् पतितः सेतुवन् नदीं रुद्ध्वा स्थितः; ततः सुप्रबुद्धस्य राज्ञः अनुदकेन देशो नाश्यति; शुद्धोदनस्याप्य् उदकेन; सुप्रबुद्धेन राज्ञः शुद्धोदनस्य सन्दिष्टम्: सारकल्याणि वृक्षः पतितः; रोहकां नदीम् अवष्टभ्यावस्थितः; कुमारा बलवन्तः श्रूयन्ते; तद् एतान् प्रेषयितुम् अर्हसि इति; राजा शुद्धोदनः कथयति: नाहं कुमाराणाम् आज्ञां ददामीति; छन्दः कथयति: केवलं देवो ऽनुजानातु; अहं तथा करिष्यामि यथा न च कुमाराणाम् आज्ञा दीयते, अथ च पुनः स्वयम् एव गच्छन्तीति; राज्ञा शुद्धोदनेनाधिवासितं; छन्देन नद्या रोहकायास् तीरे प्रत्येकं कुमाराणाम् उद्यानानि मापितानि; उक्ताश् च कुमारा गच्छाम उद्यानं; ते कथयन्ति, गच्छामः; ते प्रत्येकं रथम् अभिरुह्य उद्यानं गताः; देवदत्तस्योद्यानोपरिष्टद् धंसो गच्छति; स देवदत्तेन शरेण विद्धः; बोधिसत्वस्योद्याने निपतितः; बोधिसत्वेन गृहीत्वा विशल्यीकृतः; उपहारश् च दत्तः; स्वस्थो जातः; देवदत्तेन बोधिसत्वस्य सन्दिष्टम्: मयायं पूर्वपरिगृहीतो हंसः, प्रेषयैनम् इति; बोधिसत्वेन सन्दिष्टम्: यदैव मया बोधाय चित्तम् उत्पादितं, तैदैव मया सर्वसत्वाः परिगृहीता इति; तत्र देवदत्तस्य बोधिसत्वेन सार्धं चरमे भवे तत्प्रथमतो वैरूक्ष्यम् उत्पन्नम्; अन्यभवेषु तु बहुशः; सुप्रबुद्धेन कुमारा उद्यानभूमिं सारकल्याणीवृक्सस्यापनयनाय निर्गता इति श्रुत्वा महाजनकायः प्रेषितः; तत्रोच्चशब्दमहाशब्दो महाजनकायस्य च निर्घोषो जातः; बोधिसत्वः पृच्छति: भवन्तः किम् एष उच्चशब्दमहाशब्दो महाजनकायस्य च निर्घोष इति; छन्देन यथावृत्तं समाख्यातम्; बोधिसत्वः कथयति: यद्य् एवं गच्छामो ऽपनयामः; बोधिसत्वः संप्रस्थितः सार्धं कुमारैः; यावद् विवराद् आशीविषो बोधिसत्वस्याभिमुखो निर्गतः; उदायिना मा बोधिसत्वं दङ्क्ष्यतीति तीक्ष्णेन शस्त्रेण मध्ये छिन्नः; तेन उदायी श्वासेन दग्धः कृष्णीभूतः; तस्य कालोदायी कालोदयीति संज्ञा संवृत्ता; ततः कुमाराः सारकल्याणीवृक्षम् अपनेतुं प्रवृत्ताः; देवदत्तेन परिकरं बद्ध्वा ईषच्चालितः; नन्देनेषद् उत्क्षिप्तः; बोधिसत्वेन तु सर्वम् उपरि विहायसा क्षिप्तो द्विखण्डो जातः; नद्या रोहकाया एकस्मिंस् तीरे एकखण्डो निपरितः, द्वितीये द्वितीयः; बोधिसत्वः कथयति: भवन्तः अयं सारकल्याणीवृक्षः शीतविपाकः, पित्तघ्नः; गण्डगण्डं कृत्वा नयत; उत्पातगण्डपिटकानां प्रलेपं दास्यथ; कुमाराः स्वकस्वकान् रथान् अभिरुह्य उद्यानभूमेः कपिलवस्तु संप्रस्थिताः; पुरप्रवेशे रथाभिरूढो बोधिसत्वो नैमित्तिकैर् व्याकृतः; यद्य् एष सप्तदिवसे न प्रव्रजति, राजा भवति चक्रवर्तीति मेएतिन्ग् wइथ् गोपिका घाटागिरेः शाक्यस्य गोपिका दुहिता, उपरिप्रासादतलगता बोधिसत्वेन दृष्टा; सहदर्शनाच् च रथः पादाङ्गुष्ठेनावष्टब्धो निष्कम्पो जातः; बोधिसत्वो गोपिकां निरीक्षितुम् आरब्धः; गोपिकापि बोधिसत्वम्; बोधिसत्वस्य हस्ते नाराचः; स तेन गोपिकां पश्यता चूर्णीकृतः; गोपिकयापि बोधिसत्वं निरीक्षमाणया पादाङ्गुष्ठेन प्रासादतलं छिद्रितम्; महाजनकायेन बोधिसत्वो गोपिका च परस्परं निऋईक्षमाणौ भाविताध्याशयौ दृष्टौ; <दृष्ट्वा कथयन्ति>: यादृशी कन्या शक्ष्यत्य् एवैषा बोधिसत्वस्य चित्तग्राहं कर्तुम्; एष वृत्तान्तो राज्ञा शुद्धोदनेन श्रुतः; तेन <सा> बोधिसत्वस्यान्तःपुरं विंशतिकन्याशहस्रपरिवारा प्रवेशिता सिघ्त् ओफ़् अम् ओल्द् मन् धर्मता खलु यदा बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्गन्तुकामो भवति तदा सारथिम् आमन्त्रयते: अङ्ग तावत् सारथे क्षिप्रं भद्रं यानं योजय यत्राहम् अभिर��ह्योद्यानभूमिं निर्यास्यामि <इति; ततो बोधिसत्वः सारथिम् आमन्त्रयते: अङ्ग तावत् सारथे क्षिप्रं भद्रं यानं योजय यत्राभिरुह्योद्यानभूमिं गच्छामि;> एवं देवेति सारथिः शाक्यमुनेर् बोधिसत्वस्य प्रतिश्रुत्य भद्रं यानं योजयित्वा येन शाक्यमुनिर् बोधिसत्वस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य शाक्यमुनिं बोधिसत्वम् इदम् अवोचत्: युक्तं देवस्य भद्रं यानं, यस्येदानीं देवः कालं मन्यते; अथ शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो भद्रं यानम् अभिरुह्य उद्यानभूमिं निर्गतः; अद्राक्षीच् छाक्यमुनिर् बोधिसत्वः पुरुषं जीर्णं वृद्धं महल्लकं <कुब्जं> गोपानसीवाङ्कं दण्डम् अवष्टभ्य पुरतः प्रवेपमानेन कायेन गच्छन्तं; केशाश् चास्य विवर्णा, न यथान्येषां पुरुषाणां; दृष्ट्वा च पुनः सारथिम् आमन्त्रयते: क एष सारथे पुरुषः? जीर्णो वृद्धो महल्लकः कुब्जो गपानसीवङ्को दण्डम् अवष्टभ्य पुरतः प्रवेपमानेन कायेन गच्छति; केशाश् चास्य न यथान्येषां पुरुषाणाम्; एष, देव, पुरुषो जीर्णो नाम; क एष सारथे जीर्णो नाम?; अनेन, देव, पुरुषेण न चिराद् एव मर्तव्यं भविष्यति; स एष जीर्नो नाम; अहम् अपि सारथे जराधर्मा, जराधर्मतां चानतीतः? देवो ऽपि जराधर्मा जराधर्मतां चानतीतः; तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम्; अन्तःपुरम् एव गच्छ; यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् अर्थं चिन्तयिष्यामीति; जरां किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; प्रतिनिवर्तयति सारथी रथम्; अन्तःपुरम् एव याति; तत्र स्विच् छाक्यमुनिर् बोधिसत्वो ऽन्तःपुरमध्यगतः; अथाप्रतीतः करुणानि ध्यायति, जरां किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; आह चात्र पुरुषं हि दृष्ट्वा समतीतयौवनं जीर्णं कुब्जं पलितं दण्डपाणिम् अथाप्रतीतः करुणानि ध्यायति जरां किलास्म्य् अव्यतिवृत्त इत्यसौ इति अथ राजा शुद्धोदनः सारथिम् आमन्त्रयते: कच्चित् सारथे कुमार आत्तमनात्तमना उद्यानभूमिं निर्गत अभिरतो वा उद्याने?; नो देव: तत् कस्य हेतोः? अद्राक्षीद् देव कुमार उद्यानभूमिं निर्गच्छन् पुरुषं जीर्णं वृद्धं महल्लकं कुब्जं गोपानसीवङ्कं दण्डम् अवष्टभ्य पुरतः प्रवेपमानेन कायेन गच्छन्तम्; केशाश् चास्य विवर्णा; न यथान्येषां पुरुषाणाम्; दृष्ट्वा च पुनर् माम् इदम् अवोचत्: क एष सारथे पुरुषो जीर्णो वृद्धो महल्लकः कुब्जो गोपानसीवङ्को दण्डम् अवष्टभ्य पुरतः प्रवेपमानेन कायेन गच्छति; केशाश् च���स्य विवर्णा न यथान्येषां पुरुषाणाम् इति; तम् एनम् एवं वदामि; एष देव जीर्णो नामेति; स एवम् आह; क एष सारथे जीर्णो नामेति; तम् एनम् एवं वदामि: अनेन देव, पुरुषेण न चिरान् मर्तव्यं भविष्यति; स एष जीर्णो नामेति; स एवम् आह: अहम् अपि सारथे जराधर्मा, जराधर्मतां चानतीत इति; तम् एनम् एवं वदामि: देवो ऽपि जराधर्मा, जराधर्मतां चानतीत इति; स एवम् आह: तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम्; अन्तःपुरम् एव गच्छ; यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् अर्थं चिन्तयामि, जरां किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; स एष देव कुमारो ऽन्तःपुरमध्यगतः; अथाप्रतीतः करुणानि ध्यायति, जरां किलाहम् अव्यतिवृत्त इति शुद्धोदनस्ऽ अन्xइएत्य् अथ राज्ञः शुद्धोदनस्य एतद् अभवत्: मा हैव तेषां ब्राह्मणानां नैमित्तिकानां विपञ्चनकानां च वचनं भूतं सत्यं भविष्यति; मा हैव कुमारः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिष्यति; यन्व् अहं कुमारस्य भूयस्या मत्रया पञ्च कामगुणान् अनुप्रदद्याम्, अप्य् एवाभिरतो न प्रव्रजेद् इति; अथ राजा शुद्धोदनः शाक्यमुनेर् बोधिसत्वस्य भूयस्या मात्रया पञ्चकामगुणान् अनुप्रयच्छत्य् अप्य् एवाभिरतो न प्रव्रजेद् इति; आह चात्र श्रुत्वा हि सङ्ग्राहकवाक्यम् एतच् छुद्धोदनः शाक्यमुनेः पितासौ ददौ तदा कामगुणान् स पञ्च भूयो रतो ऽप्य् एव न मां त्यजेद् इति सिघ्त् ओफ़् अ सिच्क् मन् धर्मता खलु यदा बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्गन्तुकामो भवति तदा सारथिम् आमन्त्रयते: अङ्ग तावत् सारथे क्षिप्रं भद्रं यानं योजय, यत्राहम् अभिरुह्योद्यानभूमिं निर्यास्यामि इति; ततो बोधिसत्वः सारथिम् आमन्त्रयते: अङ्ग तावत् सारथे क्षिप्रं भद्रं यानं योजय, यत्राहम् अभिरुह्योद्यानभूमिं निर्यास्यामि इति; एवं देवेति सारथिः शाक्यमुनेर् बोधिसत्वस्य प्रतिश्रुत्य क्षिपं भद्रं यानं योजयित्वा येन शाक्यमुनिर् बोधिसत्वस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य शायमुनिं बोधिसत्वम् इदम् अवोचत्: युक्तं देवस्य भद्रं यानं, यस्येदानीं देवः कालं मन्यत इति; अथ शाक्यमुनिर् भद्रं यानम् अभिरुह्य उद्यानभूमिं निर्गतः; अद्राक्षीच् छाक्यमुनिर् बोधिसत्वः पुरुषम् उत्पाण्डूत्पाण्डुकं कृशालं दुर्बलकं व्यतिभिन्नेन्द्रियं नो तु निबन्धनीयं बहुजनस्य चक्षुषो दर्शनाय; द���ष्ट्वा च पुनः सारथिम् आमन्त्रयते: क एष सारथे पुरुष उत्पाण्डूत्पाण्डुकः कृशालो दुर्बलको व्यतिभिन्नेन्द्रियो नो तु निबन्धनीयो बहुजनस्य चक्षुषो दर्शनाय? एष देव व्याधितो नाम; क एष सारथे व्याधितो नाम? अनेन देव पुरुषेण स्थानम् एतद् विद्यते यद् अनेनैवाबाधेन मर्तव्यं भविष्यति; स एष व्याधितो नाम; अहम् अपि सारथे व्याधिधर्मा व्याधिधर्मतां चानतितह्? देवो ऽपि व्याधिधर्मा व्याधिधर्मतां चानतीतः; तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम्; अन्तःपुरम् एव गच्छ; यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् अर्थं चिन्तयिष्यामि, व्याधिं किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; प्रतिनिवर्तयति सारथी रथम्; अन्तःपुरम् एव याति; तत्र स्विच् छाक्यमुनिर् बोधिसत्वो ऽन्तःपुरमध्यगतः; अथाप्रतीतः करुणानि ध्यायति, व्याधिं किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; आह चात्र दृष्ट्वेह रोगेण विषक्तरूपं पाण्डुं मनुष्यं कृशम् अस्वतन्त्रम् अथाप्रतीतः करुणानि ध्यायति व्याधिं किलास्म्य् अव्यतिवृत्त इत्यसौ इति अथ राजा शुद्धोदनः सारथिम् आमन्त्रयते: कच्चित् सारथे कुमार आत्तमनात्तमना उद्यानभूमिं निर्गत अभिरतो वा उद्याने? नो देव; तत् कस्य हेतोः? अद्राक्षीद् देव कुमारः उद्यानभूमिं निर्गच्छन् पुरुषम् उत्पाण्डूत्पाण्डुकं कृशालकं दुर्बलकं म्लानं व्यतिभिन्नेन्द्रियं, नो तु निबन्धनीयं बहुजनस्य चक्षुषा दर्शनाय; दृष्ट्वा च पुनर् माम् आमन्त्रयते; क एष सारथे पुरुष उत्पण्डूत्पाण्डुकः कृशालको दुर्बलकः म्लानो व्यतिभिन्नेन्द्रियो नो तु निबन्धनीयो बहुजनस्य चक्षुषा दर्शनाय; तम् एनम् एवं वदामि: एष देव व्याधितो नमेति; स एवम् आह: क एष सारथे व्याधितो नाम? तम् एनम् एवं वदामि: अनेन देव पुरुषेण स्थानम् एतद् विद्यते यद् अनेनैवाबाधेन मर्तव्यं भविष्यति; स एष देव व्याधितो नामेति; स एवम् आह: अहम् अपि सारथे व्याधिधर्मा व्याधिधर्मतां चानतीत? इति; तम् एनम् एवं वदामि: देवो ऽपि व्याधिधर्मा व्याधिधर्मतां चानतीत इति; स एवम् आह: तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम्; अन्तःपुरम् एव गच्छ; यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् अर्थं चिन्तयिष्यामि, व्याधिं किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; स एष देव कुमारो ऽन्तःपुरमध्यगत अप्रतीतः करुणानि ध्यायति, व्याधिं किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; अथ राज्ञः शुद्धोदनस्यैतद् अभवत्: मा हैव तेषां ब्राह्मणानां नैमित्तिकानां विपञ्चनकानां वचनं भूतं सत्यं भविष्यति; मा हैव कुमारः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिष्यतीति; यन्व् अहं कुमारस्य भूयस्या मात्रया पञ्चकामगुणान् अनुप्रदास्यामि; अप्य् एवाभिरतो न प्रव्रजेद् इति; अथ राजा शुद्धोदनः शाक्यमुनेर् बोधिसत्वस्य भूयस्या मात्रया पञ्चकामगुणान् अनुप्रयच्छत्य् अप्य् एवाभिरतो न प्रव्रजेद् इति; आह चात्र रूपाणि शब्दांश् च तथैव गन्धान् स्प्रष्टव्यान् वै प्रेमणीयान् प्रधानान् ददौ तदा कामगुणांस् तु पञ्च भूयो रतो ऽप्य् एव न मां त्यजेद् इति सिघ्त् ओफ़् अ देचेअसेद्-मन् धर्मता खलु यदा बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्गन्तुकामो भवति तदा सारथिम् आमन्त्रयते: अङ्ग तावत् सारथे क्षिप्रं भद्रं यानं योजय; यत्राहम् अभिरुह्योद्यानभूमिं निर्यास्यामि इति; ततो बोधिसत्वः सारथिम् आमन्त्रयते: अङ्ग तावत् सारथे क्षिप्रं भद्रं यानं योजय, यत्राभिरुह्योद्यानभूमिं गच्छामि; एवं देवेति सारथिः शाक्यमुनेर् बोधिसत्वस्य प्रतिश्रुत्य क्षिप्रं भद्रं यानं योजयित्वा येन शाक्यमुनिर् बोधिसत्वस् तेनोपसङ्क्रान्तः: उपसङ्क्रम्य शाक्यमुनिं बोधिसत्वम् इदम् अवोचत्: युक्तं देवस्य भद्रं यानं यस्येदानीं देवः कालं मन्यत इति; अथ शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो भद्रं यानम् अभिरुह्य उद्यानभूमिं निर्गतः; अद्राक्षीच् छाक्यमुनिर् बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्गच्छन् नानारङ्गैर् वस्त्रैश् चैलवितानं विततं, शिबिकां च प्रगृहीताम्, उल्कां च पुरस्तान् नीयमानां, महाजनकायं च पुरस्ताद् गच्छन्तं, नारीभिः प्रकीर्णकेशाभिः रुदन्तीभिः पृष्ठतः समनुबद्धम्; दृष्ट्वा च पुनः सारथिम् आमन्त्रयते: किम् एतत् सारथे नानारङ्गैर् वस्त्रैश् चैलवितानं विततम्? शिबिका च प्रगृहीता? उल्का च पुरस्तान् नीयते? महाजनकायश् च पुरस्ताद् गच्छति? नार्यश् च प्रकीर्णकेश्यो रुदन्त्यः पृष्ठतः समनुबद्धा? इति; देव एष मृतो नाम; क एष सारथे मृतो नाम? एष देव पुरुषो न भूयः प्रियं मातापितरं द्रक्ष्यति; न पुत्रदारं; दासीदासकर्मकरपौरुषेयं; ते ऽप्य् एनं न भूयो द्रक्ष्यन्ति; स एष देव मृतो नाम; अहम् अपि सारथे मरणधर्मा मरणधर्मतां चानतीतः? देवो ऽपि मरणधर्मा मरणधर्मतां चानतीतः; स एवम् आह: तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम्; अन्तःप��रम् एव गच्छ; यद् अहं अन्तःपुरमध्यगत एतम् अर्थं चिन्तयिष्यामि, मरणं किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; प्रतिनिवर्तयति सारथी रथम्; अन्तःपुरम् एव याति; तत्र स्विच् छाक्यमुनिर् बोधिसत्वो ऽन्तःपुरमध्यगतः अप्रतीतः करुणानि ध्यायति, मरणं किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; आह चात्र पुरुषं दृष्ट्वा व्यपयातचेतसं मृतं विसंज्ञं गतम् आयुषः क्षयात् अथाप्रतीतः करुणानि ध्यायति मृत्युं किलास्म्य् अव्यतिवृत्त इत्य् असौ अथ राजा शुद्धोदनः सारथिम् आमन्त्रयते: कच्चित् सारथे कुमार आत्तमनात्तमना उद्यानभूमिं निर्गत अभिरतो वा उद्याने? नो देव; तत् कस्य हेतोः? अद्राक्षीद् देव कुमार उद्यानभूमिं निर्गच्छन् नानारङ्गैर् वस्त्रैश् चैलवितानं विततम्; शिबिकां च गृहीताम्; उल्कां च पुरस्तान् नीयमानाम्; महाजनकायं च पुरस्ताद् गच्छन्तं; नारीश् च प्रकीर्णकेशा रुदतीः पृष्ठतः समनुबद्धाः; दृष्ट्वा च पुनर् माम् आमन्त्रयते: किम् एतत् सारथे नानारङ्गैर् वस्त्रैश् चैलवितानं विततम्? शिबिका च प्रगृहीता? उल्का च पुरस्तान् नीयते? महाजनकायश् च पुरस्ताद् गच्छति? नार्यश् च प्रकीर्णकेश्यो रुदन्त्यः पृष्ठतः समनुबद्धा? इति; तम् एनम् एवं वदामि: एष देव मृतो नामेति; स एवम् आह; क एष सारथे मृतो नामेति; तम् एनम् एवं वदामि: एष देव पुरुषो न भूयः प्रियं मातापितरं द्रक्ष्यति; न पुत्रदारं; न दासीदासकर्मकरपौरुषेयम्; ते ऽप्य् एनं न भूयो द्रक्ष्यन्ति; स एष देव मृतो नामेति; स एवम् आह: अहम् अपि सारथे मरणधर्मा? मरणधर्मतां चानतीतः? इति; तम् एनम् एवं वदामि; देवो ऽपि मरणधर्मा मरणधर्मतां चानतीत इति; स एवम् आह; तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम्; अन्तःपुरम् एव गच्छ; यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् अर्थं चिन्तयिष्यामि, मरणं किलाहम् अव्यतिवृत्त इति; स एष देव कुमारो ऽन्तःपुरमध्यगतः; अथाप्रतीतः करुणानि ध्यायति, मरणं किलाहम् अव्यतिवृत्त इति अथ राज्ञः शुद्धोदनस्यैतद् अभवत्: मा हैव तेषां ब्राह्मणानां नैमित्तिकानां विपञ्चनकानां वचनं भूतं सत्यं भविष्यति; मा हैव कुमारः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिष्यति; यन्व् अहं कुमारस्य भूयस्या मात्रया पञ्चकामगुणान् अनुप्रदद्याम्; अप्य् एवाभिरतो न प्रव्रजेद् इति; अथ राजा शुद्धोदनः शाक्यमुनेर् बोधिसत���वस्य पञ्चकामगुणान् अनुप्रयच्छति; अप्य् एवाभिरतो न प्रव्रजेद् इति; आह चात्र पुरोत्तमे श्रीमति तत्र रम्ये देवातिदेवो दहरः समानः संमोदते कामगुणैर् हि पञ्चभिः सहस्रनेत्र इव नन्दने वने सिघ्त् ओफ़् अ मेन्दिचन्त् अथ शुद्धावासकायिकानां देवानाम् एतद् अभवत्: यद्य् अपि बोधिसत्वा हेतुबलिनस् तथापि प्रत्ययोपसंहारः कर्तव्यः यस्माद् धेतुबलं प्रत्ययबलम् अपेक्षत इति; तैः पुरुषो निर्मितो मुण्डः काषायवस्त्रप्रावृतः, पात्रपाणिर् अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसङ्क्रामन्; धर्मता खलु यदा बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्गन्तुकामो भवति तदा सारथिम् आमन्त्रयते: अङ्ग तावत् सारथे क्षिप्रं भद्रं यानं योजय, यत्राहम् अभिरुह्योद्यानभूमिम् <निर्यास्यामि इति; ततो बोधिसत्वः सारथिम् आमन्त्रयते: अङ्ग तावत् सारथे क्षिप्रं भद्रं यानं योजय यत्राहम् अभिरुह्योद्यानभूमिं> निर्गच्छामि; एवं देवेति सारथिः साक्यमुनिर् बोधिसत्वस्य प्रतिश्रुत्य क्षिप्रं भद्रं यानं योजयित्वा येन साक्यमुनिर् बोधिसत्वस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य शाक्यमुमिं बोधिसत्वम् इदम् अवोचत्: युक्तं देवस्य भद्रं यानं यस्येदानीं देवः कालं मन्यत इति; अथ शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो भद्रं यानम् अभिरुह्य उद्यानभूमिं निर्गतः; अद्राक्षीच् छाक्यमुनिर् बोधिसत्वः पुरुषं मुण्डम् काषायवस्त्रप्रावृतं पात्रपाणिम् अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसङ्क्रामन्तम्; दृष्ट्वा च पुनः सारथिम् आमन्त्रयते: क एष सारथे पुरुषो मुण्डः पात्रपाणिर् अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसङ्क्रामति? वस्त्राणि चास्य विवर्णानि; म यथान्येषाम्? एष देव प्रव्रजितो नाम; क एष सारथे प्रव्रजितो नाम; एष देव प्रव्रजितः साधुदमः साधुसंयमः साध्वर्थचर्यः साधुकुशलचर्यः साधुकल्याणचर्य इति विदित्वा केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; स एष देव प्रव्रजितो नाम; तेन हि सारथे येनैष प्रव्रजितस् तेन रथं प्रेरय; एवम् देवेति सारथिः शाक्यमुनेर् बोधिसत्वस्य प्रतिश्रुत्य येन स प्रव्रजितस् तेन रथं प्रेरयति; अथ शाक्यमुनिर् बोधिसत्वस् तं प्रव्रजितम् इदम् अवोचत्: कस्मात् त्वं भोः पुरुष मुण्डः पात्रपाणिर् अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसङ्क्रामसि? वस्त्राणि च ते ��िवर्णानि न यथान्येषाम्? स एवम् आह: अहम् अस्मि कुमार प्रव्रजितो नाम; यथा कथं त्वं भोः पुरुष प्रव्रजितो नाम? अहम् अस्मि कुमार साधुदमः साधुसंयमः साध्वर्थचर्यः साधुधर्मचर्यः साधुकुशलचर्यः साधुकल्याणचर्य इति केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य संयग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; एवम् अहं प्रव्रजितो नाम; साधु त्वं भोः पुरुष साधुदमः साधुसंयमः साध्वर्थचर्यः साधुधर्मचर्यः साधुकुशलचर्यः साधुकल्याणचर्य इति केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः अथ शाक्यमुनिर् बोधिसत्वः सारथिम् आमन्त्रयते: तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम्; अन्तःपुरम् एव गच्छ; यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् अर्थं चिन्तयिष्यामि; प्रतिनिवर्तयति सारथी रथम्; अन्तःपुरम् एव याति; तत्र स्विच् छाक्यमुनिर् बोधिसत्वो ऽन्तःपुरमध्यगत एतम् अर्थं चिन्तयत्य् अहो बताहं केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजेयम् इति; अथ राजा शुद्धोदनः सारथिम् आमन्त्रयते: कच्चित् सारथे कुमार आत्तमनात्तमना उद्यानभूमिं निर्गतो ऽभिरतो वा उद्याने? नो देव; तत् कस्य हेतोह्? अद्राक्षीद् देव कुमारः उद्यानभूमिं निर्गच्छन् पुरुषं मुण्डं काषायवस्त्रप्रावृतं पात्रपाणिम् अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसङ्क्रामन्तं; दृष्ट्वा च पुनर् माम् आमन्त्रयते: एष सारथे मुण्डः पात्रपाणीर् अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसङ्क्रामति; वस्त्राणि चास्य विवर्णानि न यथान्येषाम् इति; तम् एनम् एवं वदामि एष देव प्रव्रजितो नामेति; स एवम् आह: क एष सारथे प्रव्रजितो नामेति; तम् एनम् एवं वदामि एष देव प्रव्रजितः साधुदमः साधुसंयमः साध्वर्थचर्यः साधुधर्मचर्यः साधुकुशलचर्यः साधुकल्याणचर्य इति केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; स एष देव प्रव्रजितो नामेति; स एवम् आह: तेन हि सारथे येनैष प्रव्रजितस् तेन रथं प्रेरय; एवं देवेति शाक्यमुनेर् बोधिसत्वस्य पुअतिश्रुत्य येन स प्रव्रजितस् तेन रथं प्रेरयामि; अथ शाक्यमुनिर् बोधिसत्वस् तं प्रव्रजितम् इदम् अवोचत्: कस्मात् त्वं भोः पुरुष मुण्डः पात्रपाणिर् अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसङ्क्रामसि? वस्त्राणि च ते विवर्णानि; न यथान्येषां पुरुषाणाम्? स एवम् आह: अहम् अस्मि <कुमार> प्रव्रजितो नामेति; बोधिसत्वः प्राह: यथाकथं त्वं भोः पुरुष प्रव्रजितो नामेति; स एवम् आह: अहम् अस्मि कुमार साधुदमः साधुसंयमः साध्वर्थचर्यः <साधुधर्मचर्यः> साधुकुशलचर्यः साधुकल्याणचर्य इति केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; एवम् अहं प्रव्रजितो नामेति; बोधिसत्वः प्राह: साधु त्वं भोः पुरुष साधुदमः साधुसंयमः साध्वर्थचर्यः <साधुधर्मचर्यः> साधुकुशलचर्यः साधुकल्याणचर्य इति केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजित इति; ततो देव कुमारो माम् आमन्त्रयते: तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम्; अन्तःपुरम् एव गच्छ; यद् अन्तःपुरमध्यगत एतम् अर्थं चिन्तयिष्यामि; तन् मया निवर्तितः <रथः>; कुमारो ऽन्तःपुरं प्रविष्टः विसित् तो अ फ़र्मिन्ग् विल्लगे राजा संलक्षयति: मा हैव तेषां ब्राह्मणानां नैमित्तिकानां विपञ्चनकानां वचनं सत्यं भूतं भविष्यति; मा हैव कुमारः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिष्यति; यन्व् अहं कुमारं कार्षग्रामकं प्रेषयेयम्; अप्य् एव तत्र चित्तं विनोदयेद् इति विदित्वा शाक्यमुनिं कुमारम् इदम् अवोचत्: एहि त्वं कुमार कार्षकग्रामकं गच्छ; कर्मान्तान्य् अवलोकय इति; ततो बोधिसत्वो जीर्णातुरमृतसन्दर्शनाद् उद्विग्नः प्रव्रज्यायाम् अभिनिविष्टबुद्धिः पितुः शाक्यस्य शुद्धोदनस्य वचनानुकारितया रथम् अभिरुह्य कार्षग्रामकं संप्रस्थितः कायेन नो तु चित्तेन; तस्यान्तर्मार्गे पञ्चभिर् निधिशतैर् मुखान्य् उपदर्शितानि; शब्दश् च निश्चारितः: कुमार वयं तव ज्ञातिसन्तका निधयो गृहाणास्मान् इति; बोधिसत्वः कथयति: तैस् तावन् मोहपरिग्रहं कृत्वा किं कृतम्; गच्छत मम न युष्माभिः प्रयोजनम् इति; गाथां च भाषते यैर् अपि कृता ऽमृतकथा ते ऽप्य् अस्माकं मृताः कथीभूताः वयम् अपि मृताः परेषां नचिरेण कथीभविष्यामः तैः पुनर् अपि शब्दो निश्चारितः: यद्य् अस्माकं कुमारो न गृह्णाति वयं म्हासमुद्रं विशाम इति; बोधिसत्वः कथयति: प्रविशत यथासुखम् इति; ते महासमुद्रं प्रविष्टाः; बोधिसत्वः संप्रस्थितो यावत् पश्यति कार्षकान् उद्धूतशिरस्कान् स्फुटितपाणिपादान् रजसावचूर्णितगात्रान्; बलीवर्दांश् च प्रतोदविक्षतशरीरान् रुधिरावसिक्तपृष्ठकटिप्रदेशान् क्षुत्पिपासाश्रमोपरुध्यमानप्राणान्, प्रततनिश्वासोपरुध्यमानहृदयान्, युतगोत्पीडनप्रगडितव्रणपूयशोणितान्, मक्षिकाकृमिसङ्घातभक्ष्यमाणस्कन्धप्राणान्, हलयुगविलिखितचरणान्, लालाशिङ्घाणकप्रस्रुतमुखनासान्, दंशमशकचर्मप्राणकाकीर्णान्; दृष्ट्वा च पुनर् अनादिकालपुण्योपचयसंभृतया करुणया पर्याकुलीकृतमनाः कार्षकान् इदम् अवोचत्: भवन्तः कस्य यूयं? ते कथयन्ति: देवस्य; स कथयति: गच्छत, भवन्तो, यूयम् अद्याग्रेणादासा अप्रेष्याभुजिष्या येनकामगमा सुखस्पर्शं विहरत; बलीवर्दाश् च उक्ताः: गच्छत यूयम् अप्य् अद्याग्रेण अच्छिन्नाग्राणि तृणानि भक्षयत; अनवमर्दितानि स्वच्छानि च पानीयानि पिबत अनाविलानि; चतुर्दिशं च शीतला वायवो वान्त्व् इति थे स्हदोw ओफ़् थे रोसे-अप्प्ले त्रेए ततो बोधिसत्वस् तेनैव संवेगेन पितुः शाक्यस्य शुद्धोदनस्य कर्मान्तान् अवलोक्य येन जम्बूछाया तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य जम्बूछायायां निषद्य विविक्तं <कामैर् विविक्तं> पापकैर् अकुशलधर्मैः सवितर्कं सविचारं विवेकजं प्रीतिसुखं अनाश्रवसदृशं प्रथमं ध्यानं समापन्नः; जनकायो ऽपि परिशिष्टवृक्षमूलेष्व् अवस्थितो बोखिसत्वं न परित्यज्य गच्छति; राजा शुद्धोदनः संलक्षयति: बोधिसत्वश् चिरयति; तथा हि भक्तकाइअसमयो ऽतिक्रान्तः, गच्छामि, पश्यामि इति; स रथम् अभिरुह्य कार्षकग्रामकं गतः; इतश् चामुतश् च बोधिसत्वं समन्वेषमाणो जम्बूसमीपम् अनुप्राप्तः; तेन खलु समयेन परिणते मध्याह्ने अन्येषां वृक्षाणां छाया प्राचीननिम्ना, प्राचीनप्रवणा, प्राचीनप्राग्भारा; बोधिसत्वानुभावात् तु जम्बूछाया बोधिसत्वस्य कायं न विजहाति; अद्राक्षीद् राजा शुद्धोदनः परिणते मध्याह्ने अन्येषां वृक्षाणां छाया प्राचीननिम्ना, प्राचीनप्रवणा, प्राचीनप्राग्भारा; बोधिसत्वस्य <अनुभावात्> तु जम्बूछाया बोधिसत्वस्य कयं न विजहाति; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैतद् अभवत्: महर्धिकः कुमारो महानुभावो यत्रेदानीं परिणते मध्याह्ने अन्येषां वृक्षाणां छाया प्राचीननिम्ना प्राचीनप्रवणा प्राचीनप्राग्भारा, जम्बूछाया तु बोधिसत्वस्य कायं न विजहाति; ततः प्रसन्नाधिकारं कृत्वा बोधिसत्वस्य पादयोर् निपत्य, गाथां भाषते इदं द्वितीयं तव भूरिवृद्धे पादौ नमस्यामि समन्तचक्षो यथा च जाते पृथिवी प्रकंपिता छाया च जम्बोर् न जहाति कायम् ततः प्रसन्नाधिकारं कृत्वा बोधिसत्वं पर्यङ्काद् उत्थाप्य रथम् अभिरोप्य श्मशानमध्येन कपिलवस्तु संप्रस्थितः; बोधिसत्वेन श्मशानमध्येन गच्छता विनीलकानि, विपटुमकानि, व्याध्मातकानि शरीराणि दृष्टानि; तत्र सुतरां संविग्नो रथाभिरूढ एव पर्यङ्कं बद्ध्वावस्थितः; ततो ऽपि राज्ञा पर्यङ्काद् उत्थापितः; स संप्रस्थितः; कपिलवस्तुनगरप्रवेशे नैमित्तिकैर् व्याकृतः यदि कुमारः सप्तमे दिवसे न प्रव्रजति राजा भवति चक्रवर्ती इति; विदित्वा राजानं इदम् अवोचन् प्रादुर्भविष्यन्ति दिवाकरोदये रत्नानि सप्त नृपते न संशयह् तस्माद् धि रक्षां कुरु सप्तरात्रिं सुतस्य शोभां यदि द्रष्टुम् इच्छसि सप्तरत्नेश्वरो राजा भविष्यति सुतस् तव प्रशासिष्यत्य् अदण्डेन सागरान्तां वसुन्धराम् अथवा त्यज्य वसुधां वनं यास्यति निर्भयः सर्वज्ञताम् अनुप्राप्य जगद् उत्तारयिष्यति मेएतिन्ग् wइथ् मृगजा कालक्षेमस्य शाक्यस्य मृगजा नाम दुहिता; तया वातायनस्थया बोधिसत्वं दृष्ट्वा गाथा भाषिता सुखिता बत सा माता सुखी चास्य पिता ह्य् असौ निर्वृता बत सा नारी यस्या भर्ता भविष्यति निर्वाणशब्दं श्रुत्वा तु ध्यायी स पुरुषोत्तमः निर्वाणे शान्ततां ज्ञात्वा तस्मिंश् चित्तम् अरोचयत् ततो बोधिसत्वेन सौभाषिणिको मुक्ताहारः क्षिप्तः; बोधिसत्वस्यानुभावेन वातायनेनानुप्रविश्य तस्या ग्रीवायां लग्नः; प्रविशन्न् असौ महाजनकायेन दृष्टः; तै राज्ञे शुद्धोदनाय विस्तरेण समाख्यातम्; राज्ञा शुद्धोदनेन मृगजा विंशतिस्त्रीसहस्रपरिवारा बोधिसत्वस्यान्तःपुरं प्रवेशिता; इति तत्र बोधिसत्वस्य गोपिकामृगजायशोधराप्रमुखानि षष्टिस्त्रीसहस्राण्य् अन्तःपुरम् अभूत् प्रेचौतिओन्स् ओफ़् शुद्धोदन ततो राजा शुद्धोदनः भ्रातृभिः, द्रोणोदनेन, शुक्लोदनेन, अमृतोदनेन च, सार्धम् एकध्ये सन्निपत्य संजल्पं कर्तुम् आरब्धः: ब्राह्मणैर् नैमित्तिकैर् विपञ्चनकैश् च व्याकृतः शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो यदि सप्तमे दिवसे न प्रव्रजति, राजा भवति चक्रवर्तीति; तद् अस्माभिर् बोधिसत्वः सप्त रात्रिन्दिवसान् यत्नतो रक्षणीयः; नगरं सुगुप्तं कारयामः; ततस् तैः कपिलवस्तुनगरं सप्तभिः प्राकारैः परिक्षिप्तं सप्तभिः परिखाभिश् च; आयसाश् च कवाटाः पुरद्वारे दत्ताः; घण्टाश् च सुस्वनाः कवाटेषु निबद्धाः; यासाम् उद्घाट्यमानेषु द्वारेषु समन्ताद् योजनम् शब्दः स्फुरति; बोधिसत्वश् च हर्म्यतले नृत्तगीतवादित्रै स्त्रीभिश् चाभिरूपमनोहराभिर् उपचर्यमाणो ऽवस्थापितः; अमात्याश् च तुरङ्गबलकायसमेता बहिः प्राकारस्य समन्ताद् गुल्मकेषु स्थापिताः; सञ्चारिसंशोधनं कारितम्; यत् पञ्चभिः पुरुषशतैः स्थाप्यते अन्तःपुरद्वारं तादृशं कारितम्; यस्योद्घाट्यमानस्य राज्ञः शुद्धोदनस्य गृहं शब्देन स्फुरति; तच्छ्रवणाद् अन्तःपुरजनो नगरद्वारनियुक्तश् च अप्रमत्तो ऽवतिष्ठते बहिर्नगरनियुक्ता अमात्याः पौराजनपदाश् च; तन् महत्या विभूत्या बोधिसत्व उपरिप्रासादतलगतो निष्पुरुषेण तूर्येण वीणावेणुपणवसुघोषकादिना उपगीयमनस् तिष्ठति; रात्रौ बहिः शुद्धोदनश् चतुरङ्गेन बलकायेन पूर्वद्वारे ऽवहितो ऽवतिष्ठते; दक्षिणे द्रोणोदनः पश्चिमे शुक्लोदनः, उत्तरे अमृतोदनः; मध्ये नगरस्य महानामा शाक्यः प्राहारिकः; स पूर्वद्वारं गत्वा कथयति, को जागर्ति, को जागर्तीति; राजा कथयति: अहं जागर्मि; जागृहि देव, जाग्रतस् ते श्रेयान् इति; विदिवा गाथां भाषते सुप्तो मृतसमो लोकः सुप्तो मारवशं गतः जाग्रतीह सदा सन्तस् तस्माज् जागृत जागृत इति; दक्षिणद्वारं गत्वा कथयति: को जागर्ति, को जागर्तीति; द्रोणोदनः कथयति: अहं जागर्मि; जागृहि देवः जाग्रतस् ते श्रेयान् इति; विदित्वा गाथां भाषते सुप्तो मृतसमो लोकः सुप्तो मारवशं गतः सुप्तो मृत्युवशं प्राप्तस् तस्माज् जागृत जागृत इति; पश्चिमद्वारं गत्वा कथयति: को जागर्ति को जागर्तीति; शुक्लोदनः कथयति: अहं जागर्मि; जागृहि देव, जाग्रतस् ते श्रेयान् इति; विदित्वा गाथां भाषते सुप्तः खलु सदा मत्तः सुप्तो मद्याढकं पीत्वा अटवीषु वनेषु सुप्तस् तस्माज् जागृत जागृत इति उत्तरं द्वारं गत्वा कथयति: को जागर्ति को जागर्तीति; अमृतोदनः कथयति: अहं जागर्मि; जागृहि देव; जाग्रतस् ते श्रेयान् इति; विदित्वा गाथां भाषते शयितं गिरिषु शयितं दरीषु शयितं च सागरजलेष्व् अपि वृक्षाग्रेष्व् अपि शयितं तस्माज् जागृत जागृत इति; मध्ये चत्वर��ृङ्गाटकस्य गत्वा कथयति: को जागर्ति को जागर्तीति; नियुक्ताः कथयन्ति: वयं जागृमः; जागृत जाग्रतां वः श्रेयान् इति; विदित्वा गाथां भाषते धर्मं चरत मा ऽधर्मं सत्यं वदत मानृतम् महत् तमो प्रवेष्टव्यं तस्माज् जागृत जागृत इति; ततः प्रभातायां रजन्यां महानामा शाक्यो राज्ञे शुद्धोदनाय आरोचयति: देव प्रभाता रजनी; निर्गतं सप्तानां रात्रिंदिवसानाम् एकं रात्रिंदिवसम्; षड् रात्रिंदिवसान्य् अवशिष्टानि इति; राजा शुद्धोदनः कथयति: शोभनम्; षण्णां रात्रिंदिवसानाम् अत्ययात् कुमारश् चक्रवर्ती भविष्यति; वयं गगनतलविचारिणश् चतुरो द्वीपान् अनुसंयास्यामः; इत्य् एवं यावद् एकं रात्रिंदिवसम् अवशिष्टं; शक्रस्य देवानाम् इन्द्रस्याधस्ताज् ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते; स गाघां भाषते; असौ मुनिश् शाक्यनरेन्द्रगर्भः प्रपूर्णषड्पारमितो महात्मा प्रयातुकामो वनम् आर्यकान्तं तपोवनं प्रीतिकरं मुनीनाम् इति दिस्गुस्तिन्ग् सिघ्त् इन् हरेम् ततो बोधिसत्वस्यान्तःपुरसमेतस्य निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडतो रममाणस्य परिचारयत एतद् अभवत्: भविष्यन्ति मे अतोनिदानं परे वक्तारः शाक्यमुनिः कुमारो ऽपुमान्, येन यशोधरागोपिकामृगजाप्रभृतीनि षष्टिस्त्रीसहस्राण्य् अपास्य प्रव्रजित इति; यन्व् अहं यशोधरया सार्धं परिचारयेयम् इति; तेन यशोधरया सार्धं परिचारितम्; यशोधरा आपन्नसत्वा संवृत्ता; तस्या एतद् अभवत्: प्रभातायां रजन्यां बोधिसत्वस्यारोचयिष्यामि इति; अथ बोधिसत्वस् तस्यां वेलायां प्रतीत्यसमुत्पादयोगाद् गाथां भाषते नारीसहागारशय्या अपश्चिमा ममाद्येयम् नाहं पुनर् अपि वत्स्ये अगारे सह युवत्या इति: अथ ताः स्त्रियो नृत्तगीतवादित्रपरिश्रान्ता लालाप्रस्रुतवदना प्रकीर्णकेश्यो विक्षिप्तभुजवाससः कान्य् अपि कान्य् अप्य् अश्लीकानि प्रलपन्त्यो मिद्धम् अवक्रान्ताः; अद्राक्षीद् बोधिसत्वस् ता स्त्रियः प्रस्रुतवदनाः प्रकीर्णकेश्यः विक्षिप्तभुजवाससः कान्य् अपि कान्य् अप्य् अश्लीकानि प्रलपन्त्यः मिद्धम् अवक्रान्ताः; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यान्तःपुरे श्मशानसंज्ञा समुत्पन्ना; स गाथां भाषते वाताहतं कमलषण्डम् इवापविद्धं विक्षिप्तबाहुचरणं धरणीतले ऽस्मिन् केशाकुलं विवृतगुह्यकटिप्रदेशं दृष्ट्वापि शाक्यतनयोद्विजितो ऽस्मि भावात् एतान् श्मशानसदृशान��� विकृतस्वभावान् पश्यामि चारुरहितान् युवतीजनौघान् किं भो विचेतनमतिस्मृतिसंप्रयुक्तो यद् बालसत्वचरितो विषये रमेद् यः धिक् कामपङ्कशरशक्तिविषाग्नितुल्यान् स्वप्नोपमान् लवणपानविषोपमांश् च एष त्यजामि भुजगेन्द्रनिभान् दुरन्तान् कामान् अनर्थकलिकिल्बिषहेतुभूतान् इति द्रेअम्स् ओफ़् महाप्रजापति, यशोधरा अन्द् सिद्धार्थ अत्रान्तरे महाप्रजापतिश् चतुरः स्वप्नान् पश्यति: राहुणा चन्द्रमसं ग्रस्तम्; पूर्वस्यां दिश्य् आदित्यम् उदितं, तत्रैवास्तंगतम्; महाजनकायम् आत्मानं प्रणामं कुर्वन्तम्; हसन्तं चात्मानम्; यशोधरा अष्टौ स्वप्नान् अद्राक्षीत्; आत्मीयं मातृकावंशं भग्नम्; श्रीपर्यङ्कं भग्नम्; वलयबाहू भग्ने; दन्तमाले विशीर्णे; केशवेणीं स्रस्ताम्; श्रियं गृहान् निर्गताम्; चन्द्रमसं राहुणा ग्रस्तम्: पूर्वस्यां दिश्य् आदित्यम् उदितं तत्रैवास्तंगतम्; बोधिसत्वो ऽपि पञ्च स्वप्नान् अद्राक्षीत्: महापृथिवीम् आत्मनो महाशयनम्; सुमेरुं पर्वतराजं विश्वोपधानम्; वामं बाहुं पूर्वमहासमुद्रे ऽन्तर्गतम्; दक्षिनं बाहुं पश्चिममहासमुद्रे ऽन्तर्गतम्; उभौ चरणौ दक्षिणमहासमुद्रे ऽन्तर्गतौ; स्थितिकां तृणजातं नाभेर् अभ्युद्गम्य यावन्नभ आसाद्य व्यवस्थिताम्; सर्वश्वेतांश् छकुनकान् कृष्णशिरसः पादयोर् निपत्य यावज्जानुमण्डलम् उत्थितान्; नानावर्णांश् छकुनकान् चतुर्दिशाम् आगम्य पुरस्ताद् एकवर्णान् स्थितान्; अमेध्यपर्वतस्योपरि आत्मानं चङ्क्रमणं <कुर्वन्तम्>; दृष्ट्वा च पुनः प्रीतमनाः संलक्षयति: यादृशा मया स्वप्ना दृष्टाः, न चिराद् एवानुत्तरं ज्ञानम् अधिगमिष्यामि इति; ततो यशोधरया बोधिसत्वस्य स्वप्ना निवेदिताः: देव अद्य मया अष्टौ स्वप्ना दृष्टाः; मातृकावंशो भग्नः; <श्रिपर्यङ्को भग्नः>; वलयबाहू भग्ने; दन्तमाले विशीर्णे; वेणी स्रस्ता; श्री गृहान् निर्गता; चन्द्रो राहुणा ग्रस्तः; पूर्वस्यां दिश्य् आदित्य उदितस् तत्रैव अस्तंगतः इति; बोधिसत्वो यशोधरां प्रतिविनोदयन् स्वप्नान् आविष्करोति: यत् कथयसि मातृकावंशो मे भग्न इति; नन्व् अयं तिष्ठति; यत् कथयसि श्रीपर्यङ्को भग्न इति; सो ऽपि न भग्नः; एष तिष्ठति; यत् कथयसि वलयबाहू भग्ने इति; स्वयम् एव प्रत्यवेक्षस्व किं भग्ने न वेति; यत् कथयसि दन्तमाले विशीर्णे इति, एतत् ते प्रत्यात्म���ेद्यम्; प्रत्यवेक्षस्व किं विशीर्णे न वेति; यत् कथयसि वेणी स्रस्तेति; एतत् ते प्रत्यात्मवेद्यम्; प्रत्यवेक्षस्व किं स्रस्ता न वेति; यत् कथयसि श्रीर् मे गृहान् निर्गतेति; स्त्रियो भर्ता श्रीः, तद् अहं तिष्ठाम्य् एव; यत् कथयसि राहुणा चन्द्रो ग्रस्त इति; नन्व् एष चन्द्रमाः साक्षात् तिष्ठति; यत् कथयसि पूर्वस्यां दिश्य् आदित्य उदितस् तत्रैवास्तंगत इति; तद् अयम् अर्धरात्रो वर्तते; न तावद् उदेति; कुतो ऽस्तंगमिष्यति; एवं संज्ञप्ता यशोधरा तूष्णीम् अवस्थिता; बोधिसत्वः संलक्षयति: यादृशानि यशोधरया स्वप्नानि दृष्टानि नियतं मयाद्यैव गन्तव्यम्; तद् अस्या लेशांशदेशेन कथयाम्> इति; तेन तस्य लेशांशदेशेन कथितम्; यशोधरा कथयति: देव यत्र त्वं गमिष्यसि तत्र मां नेष्यसि इति; बोधिसत्वो निर्वाणं सन्धाय कथयत्य् एवं भवतु; यत्र यत्र गमिष्यामि तत्र तत्र त्वां नेष्यामि इति सिद्धार्थऽस् रेनुन्चिअतिओन् अथ शक्रब्रह्मादयो देवा बोधिसत्वस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय येन बोधिसत्वस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; उद्दामकिशोरकसन्निभकं वनवानरगोचरचित्तसमम् यदि चित्तं निवर्तसि कामगुणात् ततो द्रक्ष्यसि ज्योतिर् अनिन्द्यपदम् उत्तिष्ठोत्तिष्ठ सुमते त्यक्त्वा निष्क्रम मेदिनीम् सर्वज्ञताम् अनुप्राप्य जगद् उत्तारयिष्यसि बोधिसत्वेनाभिहितम्: ननु पश्यसि कौशिक मृगपतिर् इव वागुरावृतो ऽहं धनुरसिखड्गधरैर् नरैः समर्थैः हयगजरथसङ्कुलैर् बलौघैः कपिलपुरं परिवारितं समन्तात् शुद्धोदनप्रमुख एष हि शाक्यसङ्घो हस्त्यश्वयानम् अभिरुह्य सुवर्मिताङ्गः प्रासादतोरणविमानतलान्तरस्थो नानाविधैः प्रहरणैर् अमनापहस्तैः अन्तःपुरगृहद्वारम् <बहिः द्वारं> तथैव च बद्धं च यन्त्रितं चैव समन्ताद् रक्षितं तथा आडिंबशङ्खपटहस्वरभेरिनादैः प्रासादतोरणविमानतलान्तरस्थैः हस्त्यश्वयोधकलिलः सतताप्रमत्तो मायं व्रजेद् इति हि रक्षति मां जनौघः शक्रः कथयति पूर्वप्रतिज्ञां समनुस्मरस्व दीपङ्करव्याकरणं च सौम्य दुःखार्दितं लोकम् इमं च भूयस् त्यक्त्वा गृहान् निष्क्रमणं कुरुष्व वयं तथा करिष्यामः सब्रह्माद्या दिवौकसः यद् भवान् विघ्ननिर्मुक्तो वनम् अद्यैव वास्यति इति; बोधिसत्वः शोभनम् इत्युक्त्वा प्रीतमनाः संवृत्तः; ततः शक्रेण देवेन्द्रेण स्वापनं कृत्वा पाञ्चिकस्य महायक्षसेनापतेर् आज्ञा दत्ता; मार्ष सोपानम् उपानय; बोधिसत्वो हर्म्यतलाद् अवतरतीति; तेन सोपानम् उपनीतम्; बोधिसत्वो ऽवतीर्णः; ततः शक्रेण सह कृतसङ्केतो येन छन्दक उपस्थायकस् तेनोपसङ्क्रान्तो यावत् पश्यति छन्दकं गाढमिद्धावष्टब्धम्; बोधिसत्वेन यत्नम् आस्थाय प्रबोधितो गाथाभिर् गीतेन चोक्तः: उत्तिष्ठ हे छन्द ममानयस्व तूर्णं गृहात् कन्थकम् अश्वरत्नम् यास्याम्य् अहं पूर्वजिनोपभुक्तं तपोवनं तुष्टिकरं मुनीनाम् छन्दकः सुप्तप्रतिबुद्धलोचनः कथयति: देव नोद्यानकालः समुपस्थितस् ते वैरं न ते केनचिद् अस्ति सौम्य न चापि शत्रुस् तव कश्चिद् अस्ति किम् अर्धरात्रे हि तवाश्वकार्यम् बोधिसत्वः कथयति न कदाचित् त्वया छन्द मम वाक्यं विलोपितम् मा मेऽद्य चरमे काले वाक्यम् एतद् विलोपय इति; छन्दः कथयति: कुमार रात्रिर् इयं भयभैरवा; नाहम् अश्वम् आनयामि इति; बोधिसत्वः संलक्षयति: उत्तराद् उत्तरे नियतं जनप्रबोधो भवति; गच्छामि स्वयम् एव; कन्थकम् अश्वराजं सज्जीकरोमि इति; ततः स्वयम् एव पुरद्वारम् उद्घाट्य कन्थकम् अश्वराजं ग्रहीतुम् आरब्धः; स क्रोधाग्निसंप्रदीप्त इव क्षिपति पादं, वक्रयति मुखं, स्थानात् स्थानं चालयति; नावतिष्ठते; ततो बोधिसत्वेन चक्रस्वस्तिकनन्द्यावर्तेनानेकपुण्यशतनिर्जातेन भूतानाम् आश्वासनकरेण करेण शिरसि परामृष्ट उक्तश् च: अपश्चिमं कन्थक भारम् उद्वहा विलंबितं प्रापय मां तपोवनम् अवाप्य बोधिं न चिरेण तर्पये कृत्स्नं जगद् ध्यानविमोक्षवृष्टिभिः इति; धर्मता खलु तिर्यञ्चो ऽप्य् उपसान्त्व्यमाना विकृतिं न विकृतिं न भजन्ते; कन्थको ऽश्वराजो निर्विकारो ऽवस्थितः; ततो बोधिसत्वः संजातसौमनस्यं कन्थकम् अश्वराजं सज्जम् अवस्थितं <दृष्ट्वोत्थितः>; शक्रब्रह्मादिभिर् देवैश् चत्वारो देवपुत्रा बोधिसत्वं निष्कासनाय समनुशिष्य स्थापिताः, कूलः, उपकूलः, पर्णः शबरश् च; ते बोधिसत्वेनाभिहिताः: भवन्तः को मां नेष्यति? कथयन्ति: वयं नेष्यामः; किं युष्माकं बलम्? एकः कथयति: कुमार यावती पृथिव्या मृत्तिका ताम् अहं स्कन्धेनादाय गच्छामीति; द्वितीयः कथयति: यावच् चतुर्षु महासमुद्रेषु सरित्तडागोदपानेषु च सलिलं तत् सर्वम् अहं स्कन्धेनादाय गच्छामि इति; तृतीयः कथयति: यावन्तः पृथिव्यां पर्वतास् तान् अहं स्कन्धेनादाय गच्छामि इति; चतुर्थः कथयति: य��वत् पृथिव्यां तृणकाष्ठपर्णशादं तत् सर्वम् अहं स्कन्धेनादाय गच्छामि इति; ततो बोधिसत्वेन पृथिव्यां पादो न्यस्तः; ते कम्पयितुम् अपि न शक्नुवन्ति; विस्मयजाताः कथयन्ति: कुमार नास्माभिर् विज्ञातम् ईदृशं बलं बोधिसत्वानाम् इति; यदि विज्ञातं स्यान् न वयम् अवस्थिता स्याम इति; तं कथालापम् श्रुत्वा पूर्वबुद्धश् छन्दको बोधिसत्वसमीपम् उपसङ्क्रान्तः; ततो बोधिसत्वः कन्थकम् अश्वराजम् अधिरूढः; छन्दके ऽश्वपृष्ठे लग्ने कन्थको ऽश्वराज उपरि विहायसम् अभ्युद्गतः: यथापि तत् बोधिसत्वस्य बोधिसत्वानुभावेन देवतानां च देवतानुभावेन; अन्तःपुरनिवासिन्यो देवता बोधिसत्वविजोगाद् रोदितुम् आरब्धाः; तासां रुदन्तीनाम् अश्रुबिन्दवः काये पृथिव्यां च निपतितुम् आरब्धाः; छन्दकः कथयति: कुमार उदकबिन्दवो निपतन्ति; किं देवो वर्षति इति; बोधिसत्वः कथयति: न देवो वर्षति; किन् त्व् अन्तःपुरनिवासिन्यो देवता मद्वियोगाद् रोदितुम् आरब्धाः; तासां रुदन्तीनाम् अश्रुबिन्दवः काये निपतन्तीति; ततश् छन्दको ऽश्रुपर्याकुलेक्षणो दीर्घम् उष्णं च निश्वस्य तूष्णीम् अवस्थितः; बोधिसत्वो दक्षिणेन सर्वकायेन नागावलोकितेन व्यवलोकयति; चिन्तयति च: इयं च मे पश्चिमा रात्रिर् <यदा> मातृग्रामेण सार्धं सहागारशय्या इति; भूयस् स लक्षयति: सचेद् अहं पूर्वं द्वारम् अपहायान्येन द्वारेण निर्गमिष्यामि, राज्ञो भविष्यत्य् अन्यथात्वम् चरमे काले नाहं कुमारेण व्यवलोकित <इति>; यावत् पश्यति राजानं शुद्धोदनम् गाढमिद्धावष्टब्धम्; स तं प्रदक्षिणीकृत्य कथयति: तात नागौरवात्, न शुश्रूषाभावाद् गच्छामि; नान्यत्र जरामरणाभिमर्दितं लोकं जरामरणदुःखभयात् परिमोचयेयम् इति; यावन् महानामा शाक्यो जागरकजनं प्रत्यवेक्षमाणस् तं प्रदेशम् आगतः; पश्यति बोधिसत्वं गमनाभिमुखम्; ततो बाष्पगद्गदकन्ठो ऽश्रुपर्याकुलेक्षणः कथयति: किम् इदं प्रारब्धम्? महानामन् गम्यते; कुमार न युक्तम् एतत्; महानामन् येन मया त्रिभिः कल्पासङ्ख्येयैर् अनेकैश् च दुष्करशतसहस्रैः सत्वानाम् अर्थाय बोधिः समुपार्जितः; मया किं शक्यं गृहे वस्तुम्; एष निश्चयः; गतो ऽस्मि तपोवनम् इति; ततो महानामा शाक्यो निष्करुणवचनसमुदाचारपराहतो विक्रोष्टुम् आरब्धः; हा कष्टं शाक्यानाम् अद्य सर्वेषां राज्ञः शुद्धोदनस्य च आशा भविष्यत्य् अफ���ा चिन्तिता या पुनः पुनः अद्य शुद्धोदनो राजा पुत्रशोकसमर्पितः ऊर्ध्वबाहू रवं घोरं करिष्यति सुदुःखितः गोपिकामृगजायशोधरा स्फीतम् अन्तःपुरं तथा सिद्धार्थस्य विगोयेन भविष्यन्ति सुदुःखिताः इति विदित्वा ससंभ्रमो यशोधराम् उत्थापयन् कथयति: एष गच्छति सिद्धार्थस् तं वारय पतिं प्रियम् आरोदिष्यसि दुःखार्ता पतिशोकसमर्पिता भर्ता प्रयाति तव दुर्लभदर्शनीयं पश्याद्य पश्चिमन् इदं पतिदर्शनं ते कष्टं न कश्चिद् अपि मे वचनं ददात्य् आर्तो विरौमि निशि नात्र ममापराधः इति; तस्यैवं विप्रलपतो ऽप्य् अन्तःपुरे न कश्चित् प्रतिबुद्ध्यत इति अरण्यं वा निराक्रन्दं तथा देवैर् अधिष्ठितम् इति; ततो महानामा दुःखदौर्मनस्यपरीतः संत्वरमाणो राज्ञः शुद्धोदनस्य समीपं गत्वा राजानं शुद्धोदनं प्रबोधयन् कथयति एष गच्छति सिद्धार्थस् तं बलाद् विनिवारय मा रोदिष्यसि दुःखार्तः पुत्रशोकसमर्पितः इति; दैवात् सो ऽपि न प्रतिबुद्ध्यते; ततः शक्रब्रह्मादयो देवा अनेकदेवताशतसहस्रपरिवृता येन बोधिसत्वस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; उपसङ्क्रम्य बोधिसत्वं परिवार्य संप्रस्थिताः; दक्षिणेन पार्श्वेन रूपावचरा देवा शान्तेर्यापथवर्तिनः, वामे कामावचरा उच्छ्रितध्वजपताकैर् दिव्यैर् वाद्यविशेषैर्; अग्रतः शक्रब्रह्मादयः स्वेन स्वेनाचारविहारेण गगनतलस्थाने चानेकानि देवताशतसहस्राणि बोधिसत्वस्योपरिष्टाद् दिव्यान्य् उत्पलानि, पद्मानि, कुमुदानि, पुण्डरीकानि क्षिपन्ति; अगरुचूर्णानि, तगरुचूर्णानि, तमालपत्रचूर्णानि, दिव्यानि मान्दारकाणि पुष्पाणि क्षिपन्ति; दिव्यानि च विविधानि वादित्राणि प्रवादयन्ति; चैलविक्षेपांश् चाकार्षुः; आह चात्र प्रस्फोटनादतुमुलं हि दिवौकसः खं कुर्वन्ति हृष्टमनसो भ्रमयन्ति वस्त्रम् स्तुन्वन्ति केचिद् अपरे ऽपि च बोधिसत्वम् आकाशम् अङ्गुलिशतैश् च समाक्षिपन्ति द्वाराणि केचित् प्रविघाटयन्ति मन्दारपुष्पाण्य् अपरे क्षिपन्ति अश्वस्य केचिच् चरणौ गृहीत्वा निरीक्षमाणाः सुगतं व्रजन्ति वामेन गच्छन्तम् अनुव्रजन्ति केचित् पुनर् दक्षिणतो व्रजन्ति मार्गं स्वयं दर्शयते कुबेरः शक्रस् तथा ब्रह्मसहीय एव पुरस्कृतो देवगणैर् महात्मा नक्षत्रसङ्घैर् इव पूर्णचन्द्रः प्रयाति हृष्टो वनम् आर्यकान्तं तपोवनं प्रीतिकरं मुनीनाम् ततो बोधिसत्���ः कपिलवस्तुनो नगरात् प्रतिनिष्क्रान्तः; शक्रब्रह्मादयो देवाः प्रीतमनसः प्रोत्साहयन्ति: मार्ष यस् ते ऽभूद् दीर्घरात्रम् आशासकः कदास्विद् अहं विघ्ननिर्मुक्तस् तपोवनं गच्छेयम् इति स ते ऽद्य परिपूर्णः; यदा त्वम् अनुत्तरां सम्यकसंबोधिम् अभिसंबुद्ध्येथास् तदास्मान् अपि समन्वाहरेथा इति; तथास्त्व् इति प्रतिज्ञाय बोधिसत्वो दक्षिणेन सर्वकायेन नागावलोकनेन व्यवलोक्य कथयति: अनवाप्य परं मार्गं सर्वबुद्धनिषेवितम् न पुनः संप्रवेक्ष्यामि पुरं कपिलवस्त्व् अहम् इति अथ बोधिसत्वो यामद्वयेन द्वादशयोजनानि समतिक्रम्याश्वाद् अवतीर्याभरणान्य् अवमुच्य छन्दकम् आमन्त्रयते निवर्तय छन्दकाश्वम् आदायाभरणानि च आह चात्र इमं हयं ह्य् आभरणानि चैव ज्ञातिभ्यो मे सारथे त्वं प्रयच्छ अहं हि कामान् विपुलान् प्रहाय इहैव दीक्षाम् उपयामि सांप्रतम् अथ छन्दकः साश्रुदुर्दिनवदनो बोधिसत्वम् उवाच सिंहव्याघ्रसमाकीर्णे वने गोकण्टकाचिते एकाकी बन्धुरहितः कथम् आर्य करिष्यसि इति; बोधिसत्वः कथयति एको ह्य् अयं जायते जायमानस् तथा म्रियते म्रियमाणो ऽयम् एकः एको दुःखान्य् अनुभवतीह जन्तुर् न विद्यते संसरतः सखा यः छन्दकः कथयति अदृष्टदुःखः सुकुमारपादो हस्त्यश्वयानोचितो हा कुमार दर्भोपलाकीर्णतलां खरां महीम् कथं समाक्रम्य वने भ्रमिष्यसि बोधिसत्वः कथयति न सौकुमार्यं न सुखोचितत्वं न नाथवत्तां न कुलीनभावम् न शौर्यवीर्यं न जनप्रियत्वम् अवेक्षते मृत्युभयं कदाचित् आगमिष्यति कृत्वा वा जरामृत्युभयम् किल अकृतार्थो निरारंभो निधनं यास्यतीति वा छन्दकः कथयति: देव वृद्धो राजा पुत्रशोकेन कालं करिष्यतीति; तथा बोधिसत्वो बोधिसंभारसंभृतत्वात् छन्दकवचनं चित्तेन न करोति; ततो बोधिसत्वेन नीलोत्पलसदृशं निष्कोशम् असिं कृत्वा चूडाम् अपनीय उपरि उपरि विहायसि क्षिप्ता; शक्रेण देवेन्द्रेण गृहीत्वा महता सत्कारेण देवांस् त्रयस्त्रिंशान् नीत्वा चूडामहः प्रज्ञप्तः; श्राद्धैर् अपि ब्राह्मणगृहपतिभिस् तस्मिन् प्रदेशे केशग्रहणं नाम चैत्यं प्रतिष्ठापितम् अद्यापि चैत्यवन्दका भिक्षवो वन्दन्ते; बोधिसत्वः कथयति: किं मन्यसे छन्दक? यस्येदृशो व्यवसायो न स पुनर् अपि गृही अगारम् अध्यावसेत? नो देव; छन्दकः संलक्षयति: क्षत्रियाभिमानी कुमारो, न शक्यम् अनेन प्रत���निवर्तितुम् इति रेतुर्न् ओफ़् कन्थक अन्द् छन्दक ततः कन्थको ऽश्वराजो बोधिसत्वस्य पादौ जिह्वया निर्लीढे; बोधिसत्वेन चक्रस्वस्तिकनन्द्यावर्तेन पाणिना परामृश्याभिहितः: गच्छ कन्थक सो ऽहम् अभिसंबुद्धबोधिर् भवत्कृतज्ञो भवीष्यामि इति; छन्दको ऽप्य् उक्तः: न त्वया कन्थको ऽन्तःपुरं प्रवेशयितव्य इति; एवम् उक्तश् छन्दको बाष्पगद्गदकन्ठो ऽश्रुपर्याकुलेक्षणः कन्थकम् अश्वराजम् आदाय पुनर् बोधिसत्वम् ईक्षमाणः संप्रस्थितः; तौ यां भूमिं यामद्वयेन गतौ तां सप्तरात्रेण प्रतिनिवृत्तौ; छन्दकः संलक्षयति: युगपत् <यदि> प्रवेक्ष्यामो महता विप्रलापेन नात्मानं सन्धारयिष्यामि; तेनोद्याने स्थित्वा कन्थकः प्रेषितः; तेन हेषितम्; तच्छब्दप्रतिसंवेदी अन्तःपुरजनो ऽन्यश् च जनकायः ससंभ्रमो निर्गतो, न पश्यति बोधिसत्वम्; कन्थकं कण्ठे परिष्वज्य रोदितुम् आरब्धाः; धर्मता ह्य् एषा अन्ये प्राकृतास् तिर्यग्योनिगताः प्राणिनः संवृतिज्ञानलाभिनः; प्राग् एव कन्थको ऽश्वराजः; स महाजनकायविक्लवं श्रुत्वा अन्तर्गतेनैव बाष्पेणोपरुद्ध्यमानः कालगतः; तेन विश्रुते अन्यतमस्मिन् षट्कर्मनिरते ब्राह्मणकुले प्रतिसन्धिर् गृहीतः; यदा बोधिसत्वो ऽनुत्तरां संयक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यते तदा तं खटुंकाश्ववादेन अवबोध्य संसारकान्ताराद् उत्तार्यात्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिस्थापयिष्यति थे तकिन्ग् ओफ़् थे येल्लोw रोबेस् बोधिसत्वस्य काषायैः प्रयोजनम् उत्पन्नम्; अनुपमे नगरे ऽन्यतमो गृहपतिर् आढ्यो महाधनो महाभोगो विस्तीर्णविशालपरिग्रहो वैश्रवणधनसमुदितो वैश्रवणधनप्रतिस्पर्धी; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतम्; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः; एवं यावद् दशपुत्रा जाताह्; सर्वैश् च प्रव्रज्य प्रत्येका बोधिः साक्षात्कृता; तेषां माता वृद्धा; सा तेभ्यः शाणकानि चीवराण्य् अनुप्रयच्छति; तैर् अभिहिता: अंब वयं परिनिर्वास्यामः; नास्माकम् एतैः प्रयोजनम्; किन् तु राज्ञः शुद्धोदनस्य शाक्यमुनिर् नाम पुत्रः कुमारो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यते; तस्यैतानि दास्यसि; ततस् ते महती फलावाप्तिर् भविष्यति; इत्युक्त्वा ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्रातिहार्याणि कृत्वा निरुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वृताः; तयापि वृद्धया तानि चीवराणि मरणकाले दुहितुर् दत्तानि; यथावृत्तं चारोचितम्; साप्य् अस्या दुहिता ग्लाना संवृत्ता; तयापि मरणावस्थां परिच्छिद्य वृक्षे स्थापितानि; या देवता तस्मिन् वृक्षे ऽध्युषिता सा आयाचिता त्वयैतानि राज्ञः शुद्धोदनपुत्रस्य दातव्यानीति; शक्रस्य देवेन्द्रस्याधस्ताज् ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते; तेन तानि गृहीत्वा नीतानि; ततो जराजीर्णलुब्धवर्णम् आत्मानम् अभिनिर्माय तानि प्रावृत्य धनुर्बाणव्यग्रपाणिः बोधिसत्वस्य प्रतिमार्गे ऽवस्थितः; बोधिसत्वश् चानुपूर्वेण तं मार्गं प्रतिपन्नः पश्यति लुब्धं धनुर्बाणव्यग्रपाणिं काषायवस्त्रप्रावृतम्; दृष्ट्वा च पुनस् तं पुरुषम् आमन्त्रयते: भोः पुरुष एतानि साणकानि वस्त्राणि प्रव्रजितानुरूपाणि; इमानि काशिकसूक्ष्माणि गृहाण; ममैतण्य् अनुप्रयच्छ इति; स कथयति: कुमार नाहम् एतान्य् अनुप्रयच्छामि; मा मे स्युर् अतोनिदानं परे वक्तारः, त्वया राजकुमारं जीविताद् व्यपरोप्य एतानि काशिकसूक्ष्माणि वस्त्राणि गृहीतानि <इति>; बोधिसत्वः कथयति: भोः पुरुष सर्वलोको मां जानीते याडृशो ऽहं शक्तिसंपन्नः; कः शक्नोति मां जीविताद् व्यपरोपयितुम्; को वा श्रद्धत्ते त्वयाहं जीविताद् व्यपरोपित इति; निर्विशङ्कः प्रयच्छ इति; ततः शक्रो देवेन्द्रो बोधिसत्वस्य पादयोर् निपत्य शाणकान्य् अनुप्रयच्छति; काशिकानि गृह्णाति; बोधिसत्वस्य तानि शाणकानि वस्त्राणि न कायप्रमाणिकाणि; तस्यैतद् अभवत्: अहो बत मे शाणकानि चीवराणि कायप्रमाणिकानि स्युर् इति; वाक्प्रव्याहारसमनन्तरम् एव बोधिसत्वस्य तानि शाणकानि चीवराणि कायप्रमाणिकानि संवृत्तानि; यथापितद् बोधिसत्वस्य बोधिसत्वानुभावेन देवतानां च देवतानुभावेन; बोधिसत्वः संलक्षयति: इदानीम् अहं प्रव्रजितः, करिष्यामि जगतो ऽनुग्रहम् इति; ततस् तानि बोधिसत्वकाशिकवस्त्राणि <प्रतिगृह्य> शक्रेण देवेषु त्रयस्त्रिंशेषु काशिकमहः प्रज्ञप्तः; श्राद्धैर् ब्राह्मणगृहपतिभिर् तस्मिन् प्रदेशे काषायप्रतिग्रहणं नाम चैत्यं प्रतिष्ठापितम् अद्यापि चैत्यवन्दका भिक्षवो वन्दन्ते; ततो बोधिसत्वो मुण्डः काषायवस्त्रप्रावृतः इतश् चामुतास् च पर्यटन् भार्गवस्य रिषेर् आश्रमपदम् अनुप्राप्तः थे सगे भार्गव तस्मिंश् च समये भार्गवरिषिः करे कपोलं दत्वा च���न्तापरो व्यवस्थितः; स बोधिसत्वेन तथाविधो दृष्टः; उक्तश् च: महर्षे किम् अर्थं करे कपोलं दत्वा चिन्तापरस् तिष्ठसि इति; स कथयति: ममास्मिन्न् आश्रमपदे तालाः सौवर्णैः पुष्पफलैर् आसन्; ते यथा पौराणाः संवृत्ताः इति; बोधिसत्वः कथयति: महर्षे यस्यानुभावाद् एतस्मिन्न् आश्रमपदे तालाः सौवर्णैः पुष्पफलैर् आसन् स जीर्णातुरमृतसन्दर्शनाद् उद्विग्नो वनं संशृतः; यद्य् असौ जीर्णातुरमृतसन्दर्शनाद् उद्विग्नस् तपोवनं <न> संशृतो ऽभविष्यत् तस्यैतद् उद्यानम् अभविष्यत्; इत्य् एवम् उक्तो भार्गवरिषिर् बोधिसत्वं निरीक्षितुम् आरब्धह्; ततो रूपशोभां शान्तं च वेषं दृष्ट्वा, चिरं निरीक्ष्य कुतूहलजातः कथयति: भोः प्रव्रजित मा हैव त्वम् एव सः; बोधिसत्वः कथयति: महर्षे व्यक्तम् एतत्; ततो भार्गवेन विस्मयोत्फुल्लदृष्टिना बोधिसत्वस् तत्प्रथमत आसनेनोपनिमन्त्रितः पुष्पफलैश् च; एवं प्रतिसंमोदितो मुहूर्तम् आस्थाय कथयति: महर्षे कियद् दूरम् इतः कपिलवस्तु नगरम् इति; स कथयति: द्वादशयोजनानीति; बोधिसत्वः संलक्षयति आसन्नम् कपिलवस्तुनगरम्, नात्रावस्थानं श्रेयः; शाक्याः पौराः संक्षोभं करिष्यन्ति; यन्व् अहं गङ्गाम् उत्तरेयम् इति अर्रिवल् अत् राजगृह अन्द् बिम्बिसारऽस् मेएतिन्ग् स गङ्गाम् उत्तीर्यानुपूर्वेण चारिकां चरन् राजगृहम् अनुप्राप्तः: कुशलो भवन् बोधिसत्वस् तेषु तेषु शिल्पस्थनाकर्मस्थानेषु करवीरपत्रपुटकं कृत्वा शान्तेनेर्यापथेन राजगृहं पिण्डाय प्रविष्टः; तस्मिंश् च समये राजा बिंबिसार उपरिप्रासादतलगतः; तेनासौ दृष्टः प्रासादिकेन अभिक्रमप्रतिक्रमेण आलोकितव्यवलोकितेन संमिञ्जितप्रसारितेन सङ्घाटीचीवरपात्रधारणेन पिण्डपातम् अटन्; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैतद् अभवत्: यावन्तः प्रव्रजितसमापन्ना राजगृहे प्रतिवसन्ति, नास्ति कस्यचिद् एवंरूप ईर्यापथस् तद्यथास्य प्रव्रजितस्य; आथ चात्र प्रव्रज्यां कीर्तयिष्यामि चक्षुष्मान् प्राव्रजद् यथा यथा मीमांसमानो ऽसौ प्रव्रज्यां समरोचयत् संबाधो ऽयं गृहावास आवासो रजसाम् अयम् प्रव्रज्याभ्यवकाशश् च ज्ञात्वायं प्राव्रजत् तथा प्रव्रजित्वा ऽथ कायेन कर्म पापं प्रवर्जयन् हित्वा च पापिकां वाचम् आजीवं पर्यशोधयत् ततो राजगृहं गत्वा मगधानां पुरोत्तमः पिण्डाय व्याहरन् नाथः संप्रजानन् प्रतिस्मृतः प्रासादस्थस् तम् अद्राक्षीच् छ्रेणिको मगधाधिपः प्रसन्नचित्तो दृष्ट्वाथ अमात्यान् इदम् अब्रवीत् इमं भवन्त ईक्षध्वम् आकीर्णं वरलक्षणैः आरोहेण च संपन्नं युगमात्रं च पश्यति नोक्षिप्तचक्षुर् मेधावि नायम् ऊनकुलोदितः राजदूतानुसंयान्तु वासं क्वोपगमिष्यति ततः संचोदिता दूता अन्वबध्नंश् च पृष्ठतः भिक्षुर् गमिष्यति क्वायं कुत्र वासम् उपैष्यति स पिण्डपातं चरति षड्भिर् द्वारैः सुसंवृतः क्षिप्रं पात्रं पूरयति संप्रजानन् प्रतिस्मृतः पिण्डपातं चरित्वाथ निष्क्रम्य नगरान् मुनिः पाण्डवम् अभिसारयत्य् अत्र वासो भविष्यति ज्ञात्वा च वासोपगतम् एको दूत उपाविशत् अपरे क्षिप्रम् आगम्य राज्ञ आरोचयंस् ततः एष भिक्षुर् महाराज पाण्डवस्योपरि स्थितः आसीनो व्याघ्रशाबो वा सिंहो वा गिरिगह्वरे दूतानां वचनं श्रुत्वा रथम् आरुह्य पार्थिवः प्रायासीत् क्षिप्रम् एवासाव् अमात्यैः परिवारितः आयानभूमिं निर्याय स यानाद् अवतीर्य च पद्भ्यां समुपसङ्क्रम्य तथाद्राक्षीत् तथागतम् राजा निषद्य संमोद्य कृत्वा संरञ्जनीं कथाम् अनुद्धतं सो ऽपरुषम् इदम् अर्थम् अभाषत प्रथमोत्पतिते भिक्षो यौवने समुपस्थिते एवंतेजोगुणोपेते भैक्षचर्या न शोभते निवेशनानि रम्याणि नारीश् च समलङ्कृताः ददामि ते वरान् भोगान् जातिं पृष्टो वदात्मनः सन्ति राजन् जनपदाः पार्श्वे हिमवतो गिरेः आकीर्णा धनधान्येन कौसला इति विश्रुताः इक्ष्वाकवः सूर्यगोत्राः शाक्यास् तत्र निवासिनः क्षत्रिय्ष् मे कुलं राजन् न कामान् प्रार्थयाम्य् अहम् प्रशास्य हीमां पृथिवीं सशैलां ससागरां सर्वसमृद्धरत्नाम् न याति तृप्तिं पुरुषः कदाचित् काष्टैर् निदाघे ज्वलनो यथैव वैरप्रसङ्गांस् तु वदन्ति कामान् दुरुत्तरासारनिभान् नरेन्द्र दुःखस्य शोकस्य भयस्य चापि मूलं परं प्राकृतबुद्धिसेव्यान् निष्क्रान्तमात्रेण मया तु राजन् कृता न कामेष्व् अभिलाषबुद्धिः वान्तान् कथं तान् पुनर् आददेयम् भयङ्करान् धर्मसपत्नभूतान् अप्येव नानाशिखरप्रवृद्धः कम्पेत मेरुर् हिमवांश् च वातैः न त्व् एव बुद्धिं मम कामवेगा मोक्षाश्रितां कंपयितुं समर्थाः लोको ह्य् अयं कामनिमग्नवाहः संसारचक्रे परिबंभ्रमीति त्राताहम् अस्मीति नरेन्द्र नान्यः तं मोक्षयिष्यामि महाभयेभ्यः कामेष्व् आदीनवं ज्ञात्वा द��ष्ट्वा निर्वाणशान्तताम् प्रहाणाय गमिष्यामि यत्र मे रंस्यते मनः राज्ञा बिंबिसारेणाभिहितम्: भोः प्रव्रजित अनेन व्रतेन किं प्रार्थयसे? कथयति: अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम्; राजा कथयति: भोः प्रव्रजित यदा त्वम् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्ध्येथास् तदास्मान् अपि समन्वाहरेथा इति; बोधिसत्वः कथयति: एवं भवतु समन्वाहरिष्यामि; इत्युक्त्वा राजगृहान् निष्क्रान्तः हेर्मितगे ओफ़् थे सगेस् गृध्रकूटस्य नातिदूरे ऋषीणाम् आश्रमपदम्; तत्रोपसङ्क्रान्तः; तेषां चारविहारतया ध्यानपरो व्यवस्थितः; यदा ते एकपादा दिवसस्य प्रहरम् अवतिष्ठन्ते, बोधिसत्वो द्वाव् अवतिष्ठते; यदि ते पञ्चतपःप्रयोगेण दिवसस्य प्रहरम् अवतिष्ठन्ते, बोधिसत्वस् तेनापि योगेन द्वाव् अवतिष्ठते; ततस् ते विस्मयम् आपन्नाः संजल्पं कर्तुम् आरब्धाः: महान् अयं श्रमण <इति> महाश्रमणो महाश्रमण इति संज्ञा संवृत्ता; बोधिसत्वेन ते पृष्टाः: भवन्तो यूयम् अनेन व्रतेन किं प्रार्थयथ? तत्रैके कथयन्ति: शक्रत्वम् इति; अपरे कथयन्ति वयं ब्रह्मत्वम् इति; अन्ये कथयन्ति मारत्वम् इति; बोधिसत्वः संलक्षयति: पुनरावर्तका ह्य् एते ऋषय उन्मार्गप्रतिपन्ना इति आराड कालाम स तं मार्गं नालम् इति कृत्वा येनाराडः कालामस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य आराडं कालामम् इदम् अवोचत्: सचेत् ते आराड अगुरु चरेयम् अहं भवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम् इति;स कथयति: न मे आयुष्मन् गौतमागुरु; विहर त्वं यथासुखम् इति; बोधिसत्वः कथयति: कियन्तो भवता आराडेन धर्मा अधिगताः? स कथयति: यावद् एवायुष्मन् गौतम आकिञ्चन्यायतनम्; अथ बोधिसत्वस्यैतद् अभवत्: आराडस्यापि कालामस्य श्रद्धा, ममापि श्रद्धा; आराडस्यापि कालामस्य वीर्यं स्मृतिः समाधिः प्रज्ञा, ममापि वीर्यं स्मृतिः समाधिः प्रज्ञा; आराडेन कालामेन इयन्तो धर्माः साक्षात्कृताः यावद् एव आकिञ्चन्यायतनम्; कस्माद् अहम् इमान् धर्मान् न साक्षात्करिष्यामि इति; अथ बोधिसत्वस् तेषाम् एव धर्माणाम् अप्राप्तानां प्राप्तये अनधिगतानं अधिगमाय असाक्षात्कृतानां साक्षात्क्रियायै एको व्यपकृष्टो ऽप्रमत्त आतापी प्रहितात्मा व्याहार्षीद्; एको व्यपकृष्टो ऽप्रमत्त आतापी प्रहितात्मा विहरन्न् अचिराद् एव तान् धर्मान् साक्षाद् अकार्षीत्; साक्षात्कृत्वा च पुनस् तान् धर्मान् येनाराडः कालामस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य आराडं कालामम् इदम् अवोचत्: ननु भवता आराडेन इमे धर्माः स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृता यावद् एवाकिञ्चन्यायतनम्; स एवम् आह: तथ्यं मया गौतम इमे धर्माः साक्षात्कृता यावद् एवाकिञ्चन्यायतनम्; बोधिसत्वः कथयति: ममाप्य् आयुष्मन् आराड इमे धर्माः स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृता यावद् एवाकिञ्चन्यायतनम् इति; तर्ह्य् आयुष्मन् गौतम यावत् तव तावन् मम; यावन् मम तावत् तव; एह्य् आवाम् उभाव् अपीमं गणं परिकर्षावः; अस्मींश् चार्थे आवां समसमौ सामान्यप्राप्तौ; अथाराडः कालामो बोधिसत्वस्य पूर्वाचार्य एव सन् बोधिसत्वं परमया माननया मानितवान्; परमया पूजनया पूजितवान्; परमेषु चास्य प्रत्ययेषु आत्तमनाश् चाभूद् अभिराद्धश् च; अथ बोधिसत्वस्यैतद् अभवत्: अयं मार्गो नालं ज्ञानाय, नालं दर्शनाय, नालम् अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये उद्रक रामपुत्र अथ बोधिसत्वस् तं मार्गं नालम् इति विदित्वा येनोद्रको रामपुत्रस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्योद्रकं रामपुत्रम् इदम् अवोचत्: सचेत् ते उद्रक अगुरु चरेयम् अहं तवान्तिके ब्रह्मचर्यम्; न मे आयुष्मन् गौतमागुरु; विहर त्वं यथासुखं; कियन्तो भवता उद्रकेण धर्माः साक्षात्कृताः? यावद् एवायुष्मन् गौतम नैवसंज्ञानासंज्ञायतनम्; बोधिसत्वस्यैतद् अभवत्: उद्रकस्य रामपुत्रस्य श्रद्धा; ममापि श्रद्धा; उद्रकस्य रामपुत्रस्य वीर्यं स्मृतिः समाधिः प्रज्ञा; ममापि वीर्यं स्मृतिः समाधिः प्रज्ञा; उद्रकेण रामपुत्रेण इयन्तो धर्माः साक्षात्कृता यावद् एव नैवसंज्ञानासंज्ञायतनम्; कस्माद् अहम् इमान् धर्मान् न साक्षात्करिष्यामि इति; अथ बोधिसत्वस् तेषाम् एव धर्माणाम् अप्राप्तानां प्राप्तये अनधिगतानाम् अधिगमाय असाक्षात्कृतानां साक्षात्क्रियायै एको व्यपकृष्टो ऽप्रमत्त आतापी प्रहितात्मा व्याहार्षीत्; एको व्यपकृष्टो ऽप्रमत्त आतापी प्रहितात्मा विहरन्न् अचिराद् एव तान् धर्मान् साक्षादकार्षीत्; साक्षात्कृत्वा च पुनस् तान् धर्मान् येनोद्रको रामपुत्रस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्योद्रकं रामपुत्रम् इदम् अवोचत्: ननु भवता उद्रकेण इमे धर्माः स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृता यावद् एव नैवसंज्ञानासंज्ञायतनम्? तथ्यम्; मया आयुष्मन् गौतम इमे धर्माः साक्षात्कृता यावद् एव नैवसंज्ञानासंज्ञायतनम्; बोधिसत्वः कथयति: मयाप्य् आयुष्मन्न् उद्रक इमे धर्माः स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृता यावद् एव नैवसंज्ञानासंज्ञायतनम् इति; तर्ह्य् आयुष्मन् गौतम यावत् तव तावन् मम; यावन् मम तावत् तव; एह्य् आवाम् उभाव् अपीमं गणं परिकर्षावः; अस्मिंश् चार्थे आवां समसमौ सामान्यप्राप्तौ; अथोद्रको रामपुत्रो बोधिसत्वस्य पूर्वाचार्य एव सन् तं परमया माननया मानितवान्; परमया पूजनया पूजितवान्; परमेषु चास्य प्रत्ययेष्व् आत्तमनाश् चाभूद् अभिराद्धश् च; अथ बोधिसत्वस्य एतद् अभवत्: अयम् अपि मार्गो नालं ज्ञानाय, नालं दर्शनाय नालम् अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये; अथ बोधिसत्वस् तम् अपि मार्गं नालम् इति कृत्वा प्रक्रान्तः थे रिवेर् नैरञ्जना राजा शुद्धोदनः पुत्रशोकाभिभूतो नित्यम् एव बोधिसत्वं समन्वेषणाय दूतान् प्रेषयति; तेन श्रुतं यथा सिद्धार्थं कुमार उद्रकेण रामपुत्रेण सार्धं विहृत्य राजगृहान् निष्क्रान्तो उपस्थायकविरहितः परिभ्रमतीति; श्रुत्वा त्रीण्य् उपस्थायकानां शतानि प्रेषितानि; देवदृशे नगरे सुप्रबुद्धेन शाक्येनैवम् एव श्रुतम्; तेनापि द्वे उपस्थायकशते <प्रेशिते> इति; तत्र बोधिसत्वः पञ्चभिर् उपस्थायकशतैः परिवृतस् तपोवने परिभ्रमति; स संलक्षयति: तपोवनाध्याचरणम् आकीर्णविहारता च नालम् अमृताधिगमाय; यन्व् अहं पञ्चोपस्थायकान् गृहीत्वा परिशिष्टान् प्रेषयेयम् इति; तेन मातृपक्षाद् द्वौ गृहीतौ, पितृपक्षात् त्रयः; ते तस्योपस्थानं कुर्वन्ति; अथ बोधिसत्वः पञ्चभिर् उपस्थायकैः परिवृतो गयादक्षिणेन येनोरुबिल्वासेनायनीग्रामकस् तेन चारिकां प्रक्रान्तः; स इतश् चामुतश् च परिभ्रमन्न् अद्राक्षीद् रमणीयं पृथिवीप्रदेशम्, प्रासादिकं वनषण्डम्, नदीं च नैरञ्जनां शीतलस्यन्दनां ससिकतां सूपतीर्थां हरितशाद्वलविस्तीर्णकूलां नानावृक्षोपशोभितां रमणीयां; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैतद् अभवत्: रमणीयो बतायं पृथिवीप्रदेशः, प्रासादिकं च वनषण्डम्, नदी च नैरञ्जना शीतलस्यन्दना ससिकता सूपतीर्था हरितशाद्वलविस्तीर्णकूला नानावृक्षोपशोभिता रमणीया; अहो बत प्रहाणार्थिना कुलपुत्रेणेमं वनषण्डम् निश्रित्य प्रहाणं प्रणिधातुं <युक्तम्>; अहं च प्रहाणेनार्थी; यन्व् अहम् इमं वनषण्डं निश्रित्य प्रहाणं प्रणिदध्याम् इति सेल्फ़्-तोर्तुरेस् अन्द् फ़स्तिन्ग���स् अथ बोधिसत्वस् तं वनषण्डम् अभ्यवगाह्यान्यतरद् वृक्षमूलं निश्रित्य दन्तेषु दन्तान् आधाय, जिह्वाग्रं तालुनि प्रतिष्ठाप्य, चेतसा चित्तम् अभिगृह्णात्य् अभिनिपीडयत्य् अभिसन्तापयति; तस्य चेतसा चित्तम् अभिगृह्णतो ऽभिनिपीडयतो ऽभिसन्तापयतः सर्वरोमकूपेभ्यः स्वेदो मुक्तः; तद्यथा बलवान् पुरुषो दुर्बलतरं पुरुषं उद्बाहुकं गृहीत्वा अभिनिगृह्णीयाद् अभिनिपीडयेद् अभिसन्तापयेत्, तस्य रोमकूपेभ्यः स्वेदो मुच्येत; एवम् एव बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये दन्तेषु दन्तान् आधाय जिह्वाग्रं तालुनि प्रतिष्ठाप्य चेतसा चित्तम् अभिनिगृह्णतो ऽभिनिपीडयतो ऽभिसन्तापयतः सर्वरोमकूपेभ्यः स्वेदो मुक्तः; आरब्धं चास्य वीर्यं भवत्य् असंलीनं, प्रस्रब्धः कायो भवत्य् असंरब्धं, उपस्थिता स्मृतिर् भवत्य् असंमूढा, समाहितं चित्तं भवत्य् एकाग्रम्; एवंरूपां बोधिसत्वस्य दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयतश् चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति; यथापितद् भावितत्वात् कायस्य; तस्यैतद् अभवत्: यन्व् अहं भूयस्या मात्रया व्याध्मातकानि <ध्यानानि> ध्यायेयम् इति; भूयस्या मात्रया व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यातुम् आरब्धः; स व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यायन्, मुखे नासिकायां चाश्वासप्रश्वासान् संनिरुणद्धि; तस्य मुखे नासिकायां चाश्वासप्रश्वासेषु संनिरुद्धेष्व् अत्यर्थं तस्मिन् समये शिरसि शिरोवेदना वर्तन्ते; तद्यथा बलवान् पुरुषो दुर्बलतरस्य पुरुषस्य दृढेन वारत्रकेण दाम्ना शिरस्य् आम्रेडकम् दद्यात्, तस्यात्यर्थं शिरसि शिरोवेदना वर्तेरन्; एवम् एव बोधिसत्वस्य व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यायतो ऽत्यर्थं शिरसि शिरोवेदना वर्तन्ते; आरब्धं चास्य वीर्यं भवत्य् असंलीनम्; प्रस्रब्धं कायो भवत्य् असंरब्धः; उपस्थिता स्मृतिर् भवत्य् असंमूढा; समाहितं चित्तं भवत्य् एकाग्रम्; एवंरूपां बोधिसत्वस्य दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनाम् वेदयतश् चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति; यथापितद् भावितत्वात् कायस्य; तस्यैतद् अभवत्: यन्व् अहं भूयस्या मात्रया व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यायेयम् इति; तद् भूयस्या मात्रया व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यातुम् आरब्धः; स व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यायन् मुखे नासिकायां चाश्वासप्रश्वासान् संनिरुणद्धि; तस्य मुखे नासिकायां चाश्वासप्रश्वासेषु संनिरुद्धेषु अत्यर्थं तस्मिन् समये [हेरे थेरे इस् अ गप् ओफ़् अबोउत् ओने लेअफ़् दुए तो अन् एर्रोर् ओफ़् थे स्च्रिबे"
+sbv_10,"that covers this gap has been reproduced below in facsimile, as the appendix.] kukṣau kukṣivedanā vartante; tadyathā goghātako vā goghātakāntevāsī vā tīkṣṇayā gokartanyā gokukṣiṃ pāṭayet, tasyātyarthaṃ kukṣau kukṣivedanā varteran; evam eva bodhisatvasya tasmin samaye vyādhmātakāni dhyānāni dhyāyato 'tyarthaṃ tasmin samaye kukṣau kukṣivedanā vartante; ārabdhaṃ cāsya vīryaṃ bhavaty asaṃlīnam, prasrabdhaḥ kāyo bhavaty asaṃrabdhaḥ, upasthitā smṛtir bhavaty asaṃmūḍhā, samāhitaṃ cittaṃ bhavaty ekāgram; evaṃrūpāṃ bodhisatvasya duḥkhāṃ tīvrāṃ khāraṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayataś cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati yathāpitad bhāvitatvāt kāyasya; tasyaitad abhavat: yanv ahaṃ bhūyasyā mātrayā vyādhmātakāni dhyānāni dhyāyeyam iti; sa bhūyasyā mātrayā vyādhmātakāni dhyānāni dhyātum ārabdhaḥ; vyādhmātakāni dhyānāni dhyāyan mukhe nāsikāyāṃ cāśvāśapraśvāsān saṃniruṇaddhi; tasya mukhe nāsikāyāṃ cāśvāsapraśvāseṣu saṃniruddheṣv atyarthaṃ tasmin samaye kāye kāyaparidāhā vartante; tadyathā dvau balavattarau puruṣau durbalataraṃ puruṣam udbāhukaṃ gṛhītvā aṅgārakarṣyām upanāmayete, tasyātyarthaṃ kāye kāyaparidāhā varteran; evam eva bodhisatvasya vyādhmātakāni dhyānāni dhyāyato 'tyarthaṃ tasmin samaye kāye kāyaparidāhā vartante; ārabdhaṃ cāsya vīryaṃ bhavaty asaṃlīnam; prasrabdhaḥ kāyo bhavaty asaṃrabdhaḥ; upasthitā ca smṛtir bhavaty asaṃmūḍhā; samāhitaṃ cittaṃ bhavaty ekāgram; evaṃrūpāṃ bodhisatvasya duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayataś cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati yathāpitad bhāvitatvāt kāyasya; tasyaitad abhavat: yanv ahaṃ sarveṇa sarvam anāhāratāṃ pratipadyeya iti offer of the devatās atha saṃbahulā devatā bodhisatvasya cetasā cittam ājñāya yena bodhisatvas tenopasaṅkrāntāḥ; upasaṅkramya bodhisatvam idam avocan: sacet tvaṃ mārṣa mānuṣyakeṇāhāreṇārttīyase jehrīyasi vitarasi vijugupsase, vayaṃ te sarvaromakūpeṣu divyam ojaḥ kāye upasaṃharāmaḥ; tat tvam āsādaya iti; atha bodhisatvasyaitad abhavat: ahaṃ cen manuṣyāṇām anāhāratāṃ pratijānīyām, devatāś ca me sarvaromakūpeṣu divyam ojaḥ kāye upasaṃhareyuḥ, tac cāthaṃ svīkuryām, tan mama syān mṛṣā; yan mama syān mṛṣā tan mama syān mithyādṛṣṭiḥ; mithyādṛṣṭipratyayaś ca punar ihaike satvāḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipātaṃ narakeṣūpapadyante; yanv ahaṃ devatānāṃ vacanaṃ sarveṇa sarvaṃ pratyākhyāyālpaṃ stokaṃ katipayaṃ parīttam āhāram āhareyam; yadi vā mudgayūṣeṇa yadi vā kulutthayūṣeṇa yadi vā hareṇukāyūṣeṇa iti new strivings atha bodhisatvasya tasmin samaye devatānāṃ vacanaṃ sarveṇa sarvaṃ pratyākhyāyālpaṃ stokaṃ katipayaṃ parīttam āhāram āharataḥ sarvāṇy aṅgapratyaṅgāni mlānāny abhūvan; saṃmlānāni kṛśāni alpamāṃsāni; tadyathā asītakaparvāṇi vā kālakāparvāṇi vā mlānāni bhavanti; saṃmlānāni kṛśāny alpamāṃsāni; evam eva tasmin samaye bodhisatvasya alpaṃ stokaṃ katipayaṃ parīttam āhāram āharataḥ śirasi śirastvak mlānābhūt; saṃmlānā saṅkucitā saṃparpaṭakajātā; tadyathā alābūr vṛntāc chinnā mlānāvatiṣṭhate; saṃmlānā saṅkucitā saṃparpaṭakajātā; evam eva bodhisatvasya tasmin samaye alpaṃ stokaṃ katipayaṃ parīttam āhāram āharataḥ śirasi śirastvak mlānābhūt; saṃmlānā saṅkucitā saṃparpaṭakajātā; ārabdhaṃ cāsya vīryaṃ bhavaty asaṃlīnam; prasrabdhaḥ kāyo bhavaty asaṃrabdhaḥ; upasthitā smṛtir bhavaty asaṃmūḍhā; samāhitaṃ cittaṃ bhavaty ekāgram; evaṃrūpāṃ bodhisatvasya tasmin samaye ātmopasaṅkramikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayataś cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati; yathāpitad bhāvitatvāt kāyasya; tasyālpaṃ stokaṃ katipayaṃ parīttam āhāram āharataḥ akṣṇor akṣitārake apagate gaṃbhīre gaṃbhīrānugate dūrānugate dūrānu praviṣṭe; apīdānīm uddhṛte iva khyāyete; tadyathā gaṃbhīrodake udapāne udakatārakā apagatā bhavanti; atyapagatā gaṃbhīrā gaṃbhīrānugatā dūrānupraviṣṭā apīdānīm ākhyāyikābhiḥ śrūyante; evam eva tasmin samaye bodhisatvasyālpaṃ stokaṃ katipayaṃ parīttam āhāram āharata akṣṇor akṣitārake apagate abhūtām; atyapagate gaṃbhīre gaṃbhīrānugate dūrānupraviṣṭe; apīdānīm uddhṛte iva khyāyete; ārabdhaṃ cāsya vīryaṃ bhavaty asaṃlīnam; prasrabdhaḥ kāyo bhavaty asaṃrabdhaḥ; upasthitā smṛtir bhavaty asaṃmūḍhā; samāhitaṃ cittaṃ bhavaty ekāgram; evaṃrūpāṃ bodhisatvasya tasmin samaye ātmopakramikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayataś cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati, yathāpitad bhāvitatvāt kāyasya; tasmin samaye alpaṃ stokaṃ katipayaṃ parīttam āhāram āharataḥ pārśukāntarāṇy unnatāvanatāny abhūvan; tadyathā dvivarṣatrivarṣapraticchannāyās tṛṇaśālāyā gopānasyā unnatāvanatā bhavanti; evam eva tasmin samaye bodhisatvasya alpaṃ stokaṃ katipayaṃ parīttam āhāram āharataḥ pārśukāntarāṇy unnatāvanatāny abhūvan; ārabdhaṃ cāsya vīryaṃ bhavaty asaṃlīnam; prasrabdhaḥ kāyo bhavaty asaṃrabdhaḥ; upasthitā smṛtir bhavaty asaṃmūḍhā; samāhitaṃ cittaṃ bhavaty ekāgram; evaṃrūpāṃ bodhisatvasya tasmin samaye ātmopakramikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayataś cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati; atha bodhisatvasya alpaṃ stokaṃ katipayaṃ parīttam āhāram āharataḥ pṛṣṭhavaṃśo 'bhūt tadyathā vartanāveṇī; āniṣādo 'bhūt tadyathā uṣṭrapadam; sa ekadā utthāsyāmīty avāṅmukhaḥ patati; ekadā niṣatsyāmīty uttānamukhaḥ patati; sa pūrvaṃ kāyaṃ parigṛhya paścimakaṃ kāyaṃ saṃsthāpayati; paścimakaṃ kāyaṃ saṃparigṛhya pūrvakaṃ kāyaṃ saṃsthāpayati; sa ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ kāyam āmārṣṭi; parāmārṣṭi; tasyobhābhyāṃ pāṇibhyāṃ kāyam āmārjataḥ parimārjato 'pīdānīṃ pratimūlāni romāṇi pṛthivyāṃ śīryante; tasyaitad abhavat: ayam api mārgo nālaṃ jñānāya, nālaṃ darśanāya, nālam anuttarāyai samyaksaṃbodhaya iti; atha tisro devatā yena bodhisatvas tenopasaṅkrāntāḥ; tatraikā evam āha: kṛṣṇaḥ śramaṇo gautama iti: dvitīyā evam āha: naiṣa kṛṣṇo 'pi tu śyāma iti; tṛtīyā evam āha: naiṣa kṛṣṇo nāpi śyāmo 'pi tu madguracchavir iti; bodhisatvasya yā sā śubhā varṇanibhā sā sarveṇa sarvam antarhitābhūt the three similes atha bodhisatvasya tasmin samaye aśrutapūrvās tisra upamāḥ pratibhātāḥ; 1) tadyathā ārdraṃ kāṣṭhaṃ sasnehaṃ jala upanikṣiptaṃ syād ārāt sthalāt; atha puruṣa āgacched agnyarthī agnigaveṣī; sa tatrādharāraṇyām uttarāraṇiṃ pratiṣṭhāpya abhimathnan na bhavyo 'gniṃ saṃjanayituṃ, tejaḥ prāviṣkartum; evam eva tad bhavati yathāpitad ārdrāt kāṣṭhāt sasnehāt; evam eva ye kecic chramaṇā vā brāhmaṇā vā kāmeṣu na kāyena cittena vā vyapakṛṣṭā viharanti, teṣāṃ yaḥ kāmeṣu kāmacchandaḥ kāmasnehaḥ kāmapremā kāmālayaḥ kāmaniyantrī kāmādhyavasānaṃ <sa> teṣāṃ cittaṃ paryādāya tiṣṭhati; evam eva tad bhavati yathāpitat kāyena cittena vāvyapakṛṣṭānāṃ viharatām; kiṃ cāpi te imām evaṃrūpāṃ ātmopakramikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayanti; atha ca punas te nālaṃ jñānāya, nālaṃ darśanāya, nālam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye iti; iyaṃ tatra bodhisatvasya tasmin samaye prathamā aśrutapūrvā upamā pratibhātā; 2) tadyathā ārdraṃ kāṣṭhaṃ sasnehaṃ sthala upanikṣiptaṃ syād ārāt jalāt; <atha> puruṣa āgacched agnyarthī agnigaveṣī; sa tatrādharāraṇyām uttarāraṇiṃ pratiṣṭhāpyābhimathnan na bhavyo 'gniṃ saṃjanayitum, tejaḥ prāviṣkartum; evam etad bhavati yathāpitad ārdrāt kāṣṭhāt sasnehāt; evam eva ye kesic chramaṇā vā brāhmaṇā vā kāmeṣu kāyena vyapakṛṣṭā viharanti, na tu cittena teṣāṃ tatra yaḥ kāmeṣu kāmacchandaḥ kāmapremā kāmālayaḥ kāmaniyantrī, kāmādhyavasānaṃ sa teṣāṃ cittaṃ paryādāya tiṣṭhati; kiṃcāpi te imām evaṃrūpām ātmopakramikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayanti; atha ca punas te nālaṃ jñānāya; nālaṃ darśanāya, nālam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye iti; iyaṃ tatra bodhisatvasya tasmin samaye dvitīyā aśrutapūrvā upamā pratibhātā; 3) tadyathā śuṣkaṃ kāṣṭhaṃ koṭaraṃ niḥsnehaṃ sthala upanikṣiptaṃ syād ārāj jalāt; atha puruṣa āgacched agnyarthī, agnigaveṣī; sa tatrādharāraṇyām uttarāraṇiṃ pratiṣṭhāpyābhimathnan bhavyo 'gniṃ sañjanayituṃ tejaḥ prāviṣkartum; evam etad bhavati yathāpitat śuṣkāt kāṣṭhāt koṭarāt; evam eva ye kecic chramaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena vyapakṛṣṭā viharanti cittena ca, teṣāṃ yaḥ kāmeṣu kāmacchandaḥ kāmasnehaḥ kāmapremā kāmālayaḥ kāmaniyanti kāmādhyavasānaṃ sa teṣāṃ cittāṃ na paryādāya tiṣṭhati; kiṃcāpi te na imām evaṃrūpām ātmopakramikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ amanāpāṃ vedanāṃ vedayante; atha ca punas te alaṃ jñānāya alaṃ darśan��ya, alam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye iti; iyaṃ tatra bodhisatvasya tasmin samaye tṛtīyā aśrutapūrvā upamā pratibhātā; yanv aham ekatilaphalam āhāram āhareyam iti; sa ekaṃ tilaphalam āhāram āharati; na tāvad dvitīyaṃ yāvad asya tad ojaḥ kāyān na vigataṃ bhavati; tasyaikaṃ tilam āhāram āharataḥ sutarām aṅgapratyaṅgāni parikṣīṇāni, yathā ekaṃ tilam, ekaṃ taṇḍulam, ekaṃ kolam, ekaṃ kulattham, ekaṃ māṣam, ekaṃ mudgaṃ reaction of śuddhodana and others tāṃ duṣkaracaryāvasthāṃ śrutvā rājā śuddhodanaḥ ardhatṛtīyāni vārtāvāhakaśatāni preṣayati; suprabuddho 'pi rājā ardhatṛtīyāni; tayoḥ pratidivasaṃ muhur muhur vārtāṃ kathayanti: bodhisatva īdṛśīṃ duṣkaracaryāṃ carati; ekaṃ tilam āhāram āharati; ekaṃ taṇḍulam, ekaṃ kolam, ekaṃ kulattham, ekaṃ māṣam, ekaṃ mudgam; darbhasaṃstare ca śayyāṃ kalpyati; iti śrutvā rājā śuddhodanaḥ putraśokābhibhūto bhūyasyā mātrayā bāṣpopatapyamānahṛdayo 'śruparyākulekṣaṇaḥ santapyate; darbhasaṃstare ca śayyāṃ kalpayati; sārdham antaḥpureṇa yaśodharā devī bhartus tadavasthāṃ pratiśrutya bhartṛśokābhibhūtā bāṣpārdravadanā vinirmuktamālyābharaṇā viṣaṇṇā duṣkaraṃ carati; ekaṃ tilam āhāram āharati; ekaṃ taṇḍulam, ekaṃ kolam, ekaṃ kulattham, ekaṃ mudgam; tṛṇasaṃstare ca śayyāṃ kalpayati; tasyāḥ sa garbho layaṃ gataḥ; rājñā śuddhodanena śrutam; sa saṃlakṣayati: yadi yaśodharā pratidivasaṃ bodhisatvasya vārtāṃ śṛṇoti sthānam etad vidyate yad bhartṛśokābhyāhatā anayā duṣkaracaryayā garbhaṃ na dhārayiṣyati; prāṇair vā viyokṣyate; tad upāyasaṃvidhānaṃ kartvayaṃ yena yaśodharāyā bodhisatvavārtāṃ na kaścit kathayati iti viditvā rājñā śuddhodanena sarvāntaḥpurajanaḥ kriyākāraṃ kārito na kenacit bodhisatvavārtā yaśodharāyā arocayitavyā <iti>; vārtāsaṃcārakāś ca samanuśiṣṭāḥ, māṃ muktvā na kasyacid bodhisatvavārtā nivedayitavyeti; śrutvāpi svayaṃ vārtāṃ yaśodharāpekṣayā antarnigūḍhasantāpo 'nyathāntaḥpurajanaṃ vipralaṃbhayati, yaṃ śrutvā yaśodharā devī prāṇān sandhārayati unpalatable food atha bodhisatvasyaitad abhavat: ayam api mārgo nālaṃ jñānāya, nālaṃ darśanāya, nālam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye; yanv ahaṃ paramavikṛtam āhāram āhareyam iti; sa paramavikṛtabhojanam āhāram āharati; tatredaṃ paramavikṛtabhojanam; ye te vatsakā acirajātakā mātus stanyena yāpayanti teṣām uccāraprasrāvaḥ; tāvac ca na dvitīyam āhāram āharati, yāvad asya tad ojaḥ kāyān na vigataṃ bhavati; dvitīye tu <vigate> dvitīyam āhāram āharati; mahāśmaśānaṃ ca gatvā mṛtakaḍebaraṃ śirasy upanidhāya dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayati pāde pādam ādhāyālokasaṃjñī smṛtaḥ saṃprajānan utthānasaṃjñām eva manasi kurvānaḥ village girls and boys apīdānīm grāmakumārakā grāmakumārikāś cāgamyāsyobhayoḥ karṇasrotasos tūlikā āsārayanty api prasārayanty api; ubhayoḥ karṇasrotasor evaṃ cāhuḥ, pāṃsupiśācakaṃ bata paśyāmaḥ, pāṃsupiśācakaṃ bata paśyāmaḥ iti; apīdānīṃ pāṃsum api kṣipanti, loṣṭam api, śarkarām api; nābhijānāti bodhisatvas teṣāṃ grāmakumārakāṇāṃ grāmakumārikāṇāṃ vā antike praduṣṭaṃ cittam utpādayituṃ, pāpikāṃ vā vācaṃ niścārayitum; evaṃrūpāṇi bodhisatvasya duṣkarāṇi carataḥ etad abhavat: ye kecid duḥkhaprahāṇayogam anuyuktā viharanti sarve te etāvan nāta uttareṇa; ato bhūyas so 'pi mārgo nālaṃ jñānāya, nālaṃ darśanāya, nālam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye iti; ārabdhaṃ cāsya vīryaṃ bhavaty asaṃlīnam; prasrabdhaḥ kāyo bhavaty asaṃrabdhaḥ; upasthitā smṛtir bhavaty asaṃmūḍhā; samāhitaṃ cittaṃ bhavaty ekāgram; tasyaitad abhavat: katamo 'sau mārgaḥ alaṃ jñānāya, alaṃ darśanāya, alam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye iti; tasyaitad abhavat: abhijānāmy ahaṃ pituḥ śuddhodanasya niveśane karmāntān anusaṅgamya jambūcchāyāyāṃ niṣadya viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya vihartum; syāt sa mārgaḥ, syāt pratipad alaṃ jñānāya, alaṃ darśanāya, alam anuttarāyai samyaksaṃbodhye; sa tu mayā na sukaram utpādayituṃ yathāpitat kṛśena durbalenāplasthāmena; yanv ahaṃ yathāsukham āśvasyāṃ yathāsukhaṃ praśvasyāṃ, yathāsukham audāram āhāram āhareyam odanakulmāṣān; sarpistailābhyāṃ gātrāṇi mrakṣayeyam; sukhodakena ca kāyaṃ pariṣiñceyam iti; sa yathāsukham āśvasiti, yathāsukhaṃ praśvasiti; audārikam āhāram āharaty odanakulmāṣān; sarpistailābhyāṃ gātrāṇi mrakṣayati; sukhodakena ca kāyaṃ pariṣiñcati the five attendants desert atha teṣāṃ pañcānām upasthāyakānām etad abhavat: ayaṃ bhavantaḥ śramaṇo gautamaḥ śaithilikaḥ saṃvṛtto, bāhuliko bahulājīvaḥ, prahāṇavibhrānto ya eṣa idānīm audārikam āhāram āharaty odanakulmāṣān; sarpistailābhyāṃ gātrāṇi mrakṣayati; sukhodakena kāyaṃ pariṣiñcati; na śakyam anenādhunā kiṃcid adhigantum; iti viditvā bodhisatvam apahāya prakrāntāḥ, anupūrveṇa vārāṇasīṃ gatvā ye loke arhantas tān uddiśya pravrajitāḥ; te pañca samagrāḥ sahitāḥ saṃmodamānā avivadamānā ṛṣivadane viharanti mṛgadāve iti pañcakāḥ pañcakā iti saṃjñā saṃvṛttā nandā and nandabalā bodhisatvo 'py anupūrveṇa kāyasya sthāmaṃ ca balaṃ ca viryaṃ ca saṃjanayya anupūrveṇa senāyanīgrāmaṃ gataḥ; tatra seno nāma grāmikaḥ; tasya dve duhitarau nandā ca nandabalā ca; tābhyāṃ śrutam: śākyānāṃ kumāra utpanno 'nuhimavatpārśve nadyā bhāgīrathyās tīre kapilasya ṛṣer āśramapadasya nātidūre: sa brāhmaṇair naimittikair vipañcanakair vyāktṛaḥ rājā bhaviṣyati cakravartī; sa cābhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvajanamanoharaḥ; yā nārī dvādaśavarṣāṇi idam evaṃrūpaṃ vrataṃ samādāya vartate tasyā asau bhartā bhavati iti; puruṣābhiprāyo mātṛgrāmaḥ; tābhyāṃ dvādaśavārṣikaṃ vrataṃ taptam; tasya samāptau ṣoḍaśaguṇitaṃ madhupāyasaṃ tapaḥparikhinnāya ṛṣaye pratipādyate āgantukāya iti śrutvā ca punas tābhyāṃ gosahasraṃ dohayitvā tad eva gosahasraṃ pāyitam; tatas tad eva gosahasraṃ dohayitvā pañcaśatāni pāyitāni; tatas tāni pañcaśatāni dohayitvā tāny eva <pañcaśatāni> pāyitāni; <tataḥ tāni> pañcaśatāni dohayitvā ardhatṛtīyāni śatāni pāyitāni; tatas tāny ardhatṛtīyāni śatāni dohayitvā <tāny evārdhatṛtīyāni śatāni pāyitani; tatas tāny ardhatṛtīyāni śātāni dohayitvā> pañcaviṃśatyuttaram śataṃ pāyitam; tatas tat pañcaviṃṣatyuttaraṃ śataṃ dohayitvā <tad eva pañcaviṃśatyuttaraṃ śataṃ pāyitam; tataḥ tat pañcaviṃśatyuttaraṃ śataṃ dohayitvā> triṣaṣṭiḥ pāyitā; tatas tāṃ triṣaṣṭiṃ dohayitvā saiva triṣaṣṭiḥ pāyitā; tatas tāṃ triṣaṣṭiṃ dohayitvā dvātriṃśat pāyitā; tatas tā dvātriṃśat dohayitvā tā eva dvātriṃśat pāyitāḥ; tatas tā dvātriṃśat dohayitvā ṣoḍaśa pāyitāḥ; tatas tāḥ ṣoḍaśa dohayitvā tā eva ṣoḍaśa pāyitāḥ; tatas tāḥ ṣodaśa dohayitvā aṣṭau pāyitāḥ; tatas tā aṣṭau dohayitvā tā evāṣṭau pāyitāḥ; tatas tā aṣṭau dohayitvā sphaṭikamayyāṃ sthālyāṃ ṣoḍaśaguṇitaṃ madhupāyasaṃ sādhayitum ārabdhāḥ; śuddhāvāsakāyikā devāḥ saṃlakṣayanti; bodhisatvaḥ idaṃ pāyasaṃ bhuktvā adyaivānuttaraṃ jñānam adhigamiṣyati; tatas tejaupasaṃhāraḥ kartavya iti taiḥ sadyobalā oṣadhayaḥ prakṣiptāḥ; tatra ca kṣīre saṃparivartamāne cakrasvastikanandyāvartāni cihnāni dṛśyante; tatra ca upago nāmājīvakaḥ paribhramaṃs taṃ pradeṣam anuprāptaḥ; tena tat pāyasaṃ dṛṣṭam; sa saṃlakṣayati: ya etat pāyasaṃ bhuṅkte so 'nuttaraṃ jñānam adhigamiṣyati; yanv aham etat prārthayeyam iti; sa muhūrtam ekānte prakramya sthito yāvad avatāritam iti; sa upasaṅkramya kathayati: kṣuttarṣaśramapīḍito 'smi; mamaitat prayaccha iti; te kathayataḥ: nānuprayacchāma iti; sa tūṣṇīṃ prakrāntaḥ; tatas tābhyāṃ sphaṭikamayyāṃ sthālyāṃ ratnamayyāṃ pātryāṃ prakṣiptam; śakrasya devendrasyādhastāj jñānadarśanaṃ pravartate: tasyām avasthāyāṃ brāhmaṇaveṣam abhinirmāya tayoḥ purato 'vasthitaḥ; brahmāpy avatīrya tasyādūre avasthitaḥ; te śakrāya dātum ārabdhe; sa kathayati: kiṃ mamānuprayacchatha āhosvid yo mamāntikād viśiṣṭataraḥ? yas tavāntikād viśiṣṭataraḥ tasyānuprayacchāvaḥ; ayaṃ brahmā mamāntikāt prativiśiṣṭaḥ; tad asyānuprayacchatam; te tasmai dātum ārabdhe; sa kathayati: kiṃ mamānuprayacchatha āhosvid yo mamāntikāt prativiśiṣṭatamaḥ; yas tavāntikāt prativiśiṣṭatamaḥ; amī śuddhāvāsakāyikā devāḥ; ebhyo 'nuprayacchatam; te tebhyo dātum ārabdhe; te kathayanti: kiṃ asmākam anuprayacchatha āhosvid yo 'smadviśiṣṭatamaḥ? yo yuṣmadviśiṣṭatamaḥ; te kathayanti: ayaṃ bodhisatvo bhagavān nairañjanām abhyavagāhya gātrāṇi pariṣicya alpasthāmavatvān na śaknoti pratyuttartum; eṣo 'smadviśiṣṭatamaḥ; asmāy anuprayacchatam; te tasya sakāśam saṃprasthite; tadā devatābhir arjunaśākhāvanāmitā yām avalaṃbya bodhisatvo nadīṃ nairañjanām uttīrya cīvarakāṇi prāvṛtya nadyā nairañjanāyās tīre niṣaṇṇaḥ; tatas tābhyāṃ satkṛtya tīvreṇāśayena tan madhupāyasaṃ tasmai pratipāditam; bodhisatvenāpi tayor anugrahārthaṃ pratisaṅgṛhītam; pratigṛhya kathayati: kim eṣāpi pātrī parityaktā? te kathayataḥ: bhagavann eṣāpi parityaktā; tato boshisatvena madhupāyasaṃ paribhujya sā pātrī prakṣālya nadyāṃ nairañjanāyāṃ prakṣiptā; nāgaiḥ pratigṛhītā; devānām adhastāj jñānadarśanaṃ pravartate; śakreṇa devānām indreṇa garuḍaveṣam abhinirmāya nadīṃ nairañjanāṃ kṣobhayitvā, nāgān vitrāsya, tāṃ pātrīm apahṛtya, deveṣu trayastriṃśeṣu pātrīmahaḥ prajñaptaḥ; tato nandā nandabalā bodhisatvenokte: anena dānena kiṃ prārthayatha iti; te kathayataḥ: bhagavan yo 'sau śākyānāṃ kumāra utpanno 'nuhimavatpārśve nadyā bhāgīrathyās tīre kapilasya ṛṣer āśramapadasya nātidūre sa brāhmaṇair naimittikair vipañcanakair vyākṛtaḥ rājā bhaviṣyati cakravartī iti; so 'smākam anena kuṣalamūlena cittotpādenānnaparityāgena bhartā bhaved iti; bodhisatvaḥ kathayati: pravrajito 'sāv anarthikaḥ kāmair iti; te kathayataḥ: bhagavan yady anarthī kāmaiḥ praṇītadānāt tu yad asti puṇyaṃ saṃpadyatāṃ tasya yaśonvitasya sarvārthasiddhasya narottamasya sarvārthasiddhir bhṛśam agrabuddheḥ evam astv ityuktvā bodhisatvaḥ madhupāyasaṃ paribhujya santarpitaḥ ṣaḍindriyabalasthāmaprāptaḥ, nadyā nairañjanāyās tīre itaś cāmutaś ca niṣadya bhūmiṃ paryeṣate; yāvat paśyati mahāśailaṃ parvataṃ nānāpuṣpaphalopetam; sa tam abhiruhya viviktāvakāśe pṛthivīpradeśe paryaṅkam ābhujya niṣaṇṇaḥ; niṣādakālasamanantaram evāsau parvato viśīrṇaḥ; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: nūnaṃ mayāpakṣālāni karmāṇi kṛtāni yenāyaṃ parvato viśīrṇaḥ; devatā bodhisatvasya cetasā cittam ājñāya kathayanti: bhagavan na tvayā pāpakāni karmāṇi kṛtāni; api tu dharmatā hy eṣā, sarvāpi dvau pṛthivī na śaknoti dhārayituṃ yaś cocchinnakuśalamūlo yaś cottaptakuśalamūlaḥ; sa tvam uttaptakuśalamūlaḥ; naitad bhagavan bodhisatvānāṃ sthānam; api tu nadīṃ nairañjanām uttīryāmuṣmin pradeśe gaccha vajrāsanam; tatra atītānāgatapratyutpannās sarve bodhisatvā niṣadyānuttaraṃ jñānam adhigatavantaḥ; adhigamiṣyanti ca iti; tato bodhisatvo devatopadiṣṭena mārgeṇa saṃprasthitaḥ; tasya caraṇanipāte padmaṃ prādurbhavati; caturbhyaś ca mahāsamudrebhyas salilam āgacchati; padminī prādurbhavati; caraṇanipāte saṃpīditā ceyaṃ mahāpṛthivī kāṃsapātrīva raṭitum ārabhdā; cāṣā mṛgāś ca bodhisatvasya pradakṣiṇīkurvanti; vātabalāhakā api devaputrā mandamandaṃ pravātum ārabdhāḥ; varṣabalāhakā api devaputrā īṣat pravarṣitum ārabdhāḥ; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: yādṛśīni me nimittāni prādurbhavanti adyaiva mayā anuttaraṃ jñānam adhigataṃ bhaviṣyatīti kālika nāgarāja nadyāṃ nairañjanāyāṃ kālikasya nāgarājasya pūrvakarmavipākajaṃ bhavanam abhinirvṛttam; sa buddhotpāde buddhotpāde cakṣuṣī pratilabhate; sa raṇantyāḥ pṛthivyāḥ śabdena bhavanād abhyudgataḥ; paśyati bodhisatvaṃ dūrād eva dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtam, aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ, vyāmaprabhālaṅkṛtaṃ, sūryasahasrātirekaprabhaṃ, jaṅgamam iva ratnaparvataṃ, samantatobhadrakam; sahadarśanāc ca bodhisatvaṃ gāthābhir gītena cābhiṣṭotum ārabdhaḥ: raṇantīṃ ptṛhivīṃ śrutvā nadīṃ ghoṣasamākulām bhavanād udgato nāgo diśas samavalokayan adrākṣīd uragaśreṣṭho nāgarājo mahardhikaḥ nairañjanāyās tīreṇa āyāntaṃ lokanāyakam buddhotpādaprabhāvāc ca cakṣur āsādya pannagaḥ prahṛṣṭacittaḥ sumanā imāṃ giram uvāca ha pūrvakā hi mayā dṛṣṭās te 'pi buddhā mahardhikāḥ teṣāṃ tava ca paśyāmi na nānākaraṇaṃ mune yathokṣipasi pūrvaṃ hi pādaṃ dakṣiṇakaṃ mune dakṣiṇīyasya lokasya tvaṃ buddho 'dya bhaviṣyasi yathā cīvaravikṣepo yathā caivāvagāhase nairañjanāṃ śītajalāṃ tvaṃ buddho 'dya bhaviṣyasi sudṛḍhavikrama vikramase yathā laḍitagovṛṣavikramavikrama sa puruṣarṣabha dharmabhṛtāṃ vara tvam iha buddhavaro 'dya bhaviṣyasi nabhasi cāṣaśataiḥ kriyate yathā paripatadbhir idaṃ paridakṣiṇam tava śarīram udārodārakṛtīty avarabuddhavaro 'dya bhaviṣyasi surabhayaḥ parivānti yathānilās trasati nāpi gaṇo mṛgapakṣiṇām na taravaḥ pracalanty anileritāḥ avarabuddhavaro 'dya bhaviṣyasi tava bhadanta yathā vimalaprabhā jvalitakāñcanadīptisamaprabhā mukham idaṃ ca virājati varṇavat avarabuddhavaro 'dya bhaviṣyasi antaroddānam: raṇanty, adrākṣīt, buddhaś ca, pūrva, caraṇa, cīvara, sudṛḍha cāṣa, anilāś caiva, tava, kṛtvātha te daśa svastika and buddha's determination tato bodhisatvaḥ kālikanāgarājena saṃstūyamāno vajrāsanābhimukhaḥ saṃprasthitaḥ; sa saṃlakṣayati: tṛṇasaṃstare niṣadyāṃ kalpayāmīti; tasya tṛṇaiḥ prayojanam iti śakro devānām indro bodhisatvasya cetasā cittam ājñaya gandhamādanāt parvatāt tūlasaṃsparśānāṃ tṛṃānāṃ bhāram ādāya svastikayāvasikavarṇam ātmānam abhinirmāya bodhisatvasya purastād avasthitaḥ; bodhisatvaḥ kathayati: bhadramukha dīyantāṃ mamaitāni tṛṇānīti; śakreṇa devendreṇa bodhisatvasya pādayor nipatya sagauraveṇa dattāni; tato bodhisatvaḥ svastikasya yāvasikasyāntikāt tṛṇāny ādāya devatopadiṣṭena mārgeṇa yena bodhimūlaṃ tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya anākulam asaṅkulaṃ tṛṇasaṃstarakaṃ prajñapayitum ārabdhaḥ; tatas tāni tṛṇāni pradakṣiṇāni patitum ārabdhāni; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: yathaitāni tṛṇāni pradakṣiṇaṃ patanti, niyataṃ mayādyānuttaraṃ jñānam adhigantavyam; iti viditvā vajrāsanam abhiruhya suptoragarājabhogaparipiṇḍīkṛtaṃ paryaṅkaṃ baddhvā niṣaṇṇaḥ; ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhāṃ smṛtim upasthāpya cittam utpādayati; vācaṃ ca bhāṣate: na tāvad bhetsyāmi paryaṅkaṃ yāvad aprāpta āsravakṣayaḥ sa na tāvat bhindati paryaṅkaṃ yāvad aprāpta āsravakṣayaḥ māra's mischief mārasya pāpīyaso dvau dhvajau harṣasthānīyaḥ śokasthānīyaś ca; yāvac chokasthānīyo dhvajaḥ kampitum ārabdhaḥ māraḥ pāpīyān saṃlakṣayati: yathaiṣa kampate dhvajaḥ, nūnam anarthena bhavitavyam; sa samanvāhartuṃ pravṛttaḥ yāvat paśyati bodhisatvaṃ vajrāsane niṣaṇṇam; tasyaitad abhavat: ayaṃ śuddhodanaputro vajrāsane niṣaṇṇo yāvan madviṣayaṃ nākrāmati, tāvad asya vighnaḥ kartavyaḥ; iti viditvā uddhūtaśiraskaḥ śaṇaśāṭīnivasitaḥ, lekhavāhakavarṇam ātmānam abhinirmāya, yena bodhisatvas tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya sasaṃbhramaḥ kathayati: kimarthaṃ bhavān niṣaṇṇo 'vatiṣṭhate; kapilavastu nagaraṃ devadattenāvaṣṭabdham; antaḥpuraṃ vidhvaṃsitam; śākyāḥ praghātitā iti; tatra bodhisatvasya trayaḥ pāpakā akuśalā vitarkāḥ samutpannāḥ; tadyathā, kāmavitarko, vyāpādavitarko, vihiṃsāvitarkaś ca; tatra yaśodharāmṛgajāgopikāsu kāmavitarkaḥ, devadatte vyāpādavitarkaḥ, tadanujīviṣu śākyeṣu vihiṃśāvitarkaḥ; bodhisatvasyaitad abhavat: kim arthaṃ me trayaḥ pāpakā akuśalā vitarkāḥ samutpannāḥ; yāvat paśyati, māraḥ pāpīyān upasaṅkrānto yaduta vyākṣepakarmaṇeti; tato bodhisatvasya trayaḥ kuśalāḥ samutpannāḥ; tadyathā naiṣkramyavitarkaḥ, avyāpādavitarkaḥ, avihiṃsāvitarkaś ca bhūyo māraḥ kathayati: kim arthaṃ tvaṃ bodhimūle niṣaṇṇa iti; bodhisatvaḥ kathayati: anuttaraṃ jñānam adhigamiṣyāmīti; māraḥ kathayati: kumāra kutas tava anuttaraṃ jñānam iti; bodhisatvaḥ kathayati: tava tāvat pāpīyan ekaṃ yajñam iṣṭvā kāmadhātvīśvaratvaṃ saṃpannam; prāg eva yena mayā triṣu kalpāsaṅkhyeyeṣv anekāni yajñakoṭīniyutaśatasahasrāṇīṣṭāni; satvānāṃ cārthāya śiraḥkaracaraṇanayanamāṃsarudhirasutadārahiraṇyasuvarṇādi parityaktam anuttarajñānādhigamāya; so 'ham anuttaraṃ jñānaṃ nādhigamiṣyāmīti kuta etat? evam ukto māraḥ kathayati: sa tāvat bhavān eva sākṣī yathā mayā ekena yajñena kāmadhātvīśvaratvaṃ prāptam iti; bhavataḥ kaḥ sākṣī; yathā tvayā triṣu kalpāsaṅkhyeyeṣv anekāni yajñakoṭīniyutaśatasahasrāṇīṣṭāni; satvānāṃ cārthāya śiraḥkaracaraṇanayanamāṃsarudhirasutadārahiraṇyasuvarṇādi parityaktam anuttarajñānādhigamāyeti? tato bhagavatā cakrasvastikanandyāvartena jālāvanaddhena anekapuṇyaśatanirjātena bhītānām āśvāsanakareṇa kareṇa pṛthivī parāmṛṣṭā pṛthivī sākṣiṇī yathā mayā triṣu kalpāsaṅkhyeyeṣv anekāni yajñakoṭīniyutaśatasahasrāṇiṣṭāni; satvānāṃ cārthāya śiraḥkaracaraṇanayanamāṃsarudhirasutadārahiraṇyasuvarṇādi parityaktam iti; tataḥ pṛthivīdevatā pṛthivīm udbhidya kṛtāñjalipuṭā śabdam udīrayati: evam etat pāpīyan yathā bhagavān kathayatīti; evam ukte māraḥ pāpīyāṃs tūṣṇīṃbhūto madgubhūtas srastaskandho 'dhomukho niṣpratibhaḥ pradhyānaparamo vyavasthitaḥ sa duḥkhī durmanāḥ saṃlakṣayati: evam apy ahaṃ kurvan na labhe śākyasya śuddhodanaputrasya avatāraṃ; yanv aham asya bhūyasyās mātrayā vighnaṃ kuryām ityuktvā prakrāntaḥ; tatas tena tisro duhitaraḥ preṣitāḥ tṛṣṇā ca ratā ca ratiś ca; tā rūpayauvanamadamattā divyavastrālaṅkāravibhūṣitā bodhisatvasya purastāt strīsādhyāni vidarśayitrm ārabdhāḥ; tato bodhisatvenopāyakauśalena tathādhiṣṭhitā yathā vṛddhāḥ saṃvṛttāḥ; yena māras tenopasaṅkrāntāḥ; māras tās tathāvidhā dṛāṭvā viṣaṇṇaḥ kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ: ko 'sāv upāyas syād yena śākyasya śuddhodanaputrasya tapovighnaṃ kuryām iti; ṣaṭtriṃśadbhūtakoṭibalāgram ādāya hastyaśvoṣṭramṛgamahiṣavarāhakukkurolūkanakulaśākhāmṛgādyākārāṇām asitomarabhiṇḍipālacakrakuntakadhanuṣpāśaparaśubhusuṇḍyādyāyudhānām, svayaṃ cākarṇād dhanuḥ pūrayitvā bodhisatvaṃ parivāryāvasthitaḥ; tato bodhisatvas tān anekarūpān bahuvividhapraharaṇasahitān dṛṣṭvā saṃlakṣayati: yas tāvat prākṛtapuruṣeṇa sārdhaṃ saṃraṃbham ārabhate, sa pratipakṣaṃ yojayati; prāg evāyaṃ kāmadhātvīśvaro yanv ahaṃ pratipakṣaṃ yojayeyam; iti viditvā tadupaśamanopāyaṃ cintayitum ārabdhaḥ; māraś ca ṣaṭtriṃśadbhūtakoṭisahito bodhisatvasyopari kuntakacakratomarabhiṇḍipālaśarādi nikṣeptum ārabdhaḥ; tato bodhisatvo maitrīṃ samāpannaḥ; tāni cāsya praharaṇāni divyāny utpalapadmakumudapuṇḍarīkāṇi bhūtvā bodhisatvasya samantāt patitum ārabdhāni; tato māra upari vihāyasam abhyudgamya pāṃsuvarṣaṃ varṣitum ārabdhaḥ; tad api divyāni māndārakāṇi puṣpāṇi bhūtvā bodhisatvasyopari nipatitum ārabdhāni; tato māreṇa viṣavāyur utsṛṣṭaḥ upalavarṣaś ca; śuddhāvāsakāyikābhir devatābhis tato bodhisatvasyopari parṇikākuṭir abhinirmitā; upalavarṣeṇāpi viṣavāyusametena bodhisatvasya na kiñcit kṛtam iti; māraḥ saṃlakṣayati: kiyac ciraṃ mayā parivārya avasthātavyam; śabdakaṇtakāni dhyānāni; bodhivṛkṣaṃ sphaṭikamayam abhinirmāya gacchāmi; tasya patrāṇi nityaṃ śabdaṃ kariṣyanti; tenāsya cittaikāgratā na bhaviṣyati; iti viditvā bodhivṛkṣaṃ sphaṭikamayam abhinirmāya śrotrāvadhānatatparo 'vasthitaḥ; bodhipatrāṇi sphaṭikamayāni muhur muhuḥ svanitum ārabdhāni; bodhisatvaś śabdakaṇṭakatvād dhyānānāṃ cittaikāgratāṃ nāsādayati; śuddhāvāsakāyikā devāḥ saṃlakṣayanti: bodhisatvaḥ sphaṭikabodhipatranisvanāc cittaikāgratāṃ nāsādayati; upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti; tatas taiḥ patraṃ vidhāritam; tathāpi mārabalaṃ tiṣṭhaty eva; śuddhāvāsakāyikā devāḥ saṃlakṣayanti: ayaṃ māraḥ pāpīyāṃś ciraṃ bodhisatvaṃ viheṭhayiṣyati; iti viditvā tan mārabalaṃ cakravāṭasyopariṣṭāt kṣiptam iti experiences of suernatural powers tatra bodhisatvo bhagavān urubilvāyāṃ viharati; nadyā nairañjanāyās tīre bodhimūle yuktaḥ sātatye naipakye saṃbodhipakṣeṣu dharmeṣu bhāvanāyogam anuyukto viharati; sa rātryā prathame yāme riddhiviṣayajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇamayati; so 'nekavidham ṛddhiviṣayaṃ pratyanubhavati; eko bhūtvā bahūdhā bhavati; bahudhā bhūtvā eko bhavati; āvirbhāvatirobhāvaṃ jñānadarśanaṃ pratyanubhavati; tiraḥ kuḍyaṃ tiraḥśailaṃ tiraḥ prākāram asajjamānena kāyena gacchati, tadyathā ākāśe; pṛthivyām unmajjananimajjanaṃ karoti tadyathā udake; udake abhinnasroto gacchati; tadyathā pṛthivyām, ākāśaṃ paryaṃkena krāmati tadyathā pakṣī śakuniḥ; imaū vā punaḥ sūryācandramasau evaṃmahardhikāv evaṃmahānubhāvau pāṇinā āmārṣṭi parimārṣṭi; yāvat, brahmalokaṃ kāyena vaśe vartayati; bhūyo māraḥ saṃlakṣayati: śabdakaṇṭakāni dhyānāni; yanv ahaṃ dūrastha eva śabdaṃ kuryām iti; tena ṣaṭtriṃśadbhūtakoṭiparivāreṇa mahābhayabhairavaśabda utsṛṣṭaḥ; bodhisatvenāpi tadāvaranāya dvādaśayojanāni kadalīvanaṃ nirmitaṃ yenāsau śabdaḥ parāhataḥ śrūyate; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: yanv ahaṃ divyaśrotrajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyaṃ cittam abhinirṇamayeyaṃ, yena yān śabdān ākāṅkṣāmi śrotuṃ tān śṛṇomi, divyān api mānuṣān api; iti viditvā divyaśrotrajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇamayati; sa divyena śrotreṇa viśuddhenātikrāntamānuṣeṇa ubhayān śabdān śṛṇoti mānuṣān apy amānuṣān api, ye 'pi dūre, ye'py antike reasoning within, and enlightenment tato bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: ṣaṭtriṃśadbhūtakoṭiparivārasya <mārasya> kena mamāntike cittaṃ pradūṣitaṃ, kena neti katham etaj jñāyate iti; tasyaitad abhavat: cetaḥparyāyajñānasākṣātkriyayābhijñayā iti; sa rātryā madhyame yāme cetaḥparyāyajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇamayati; parasatvānāṃ parapudgalānāṃ vitarkitaṃ, vicāritaṃ manasā mānasaṃ yathābhūtaṃ prajānāti; sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; vigatarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; sadveṣaṃ vigatadveṣaṃ, samohaṃ vigatamohaṃ, saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ, līnaṃ pragṛhītam, uddhatam anuddhatam, avyupaśāntaṃ vyupaśāntam, asamāhitaṃ samāhitam, abhāvitaṃ bhāvitam, avimuktaṃ cittam, avimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti; savimuktaṃ cittam <savimuktaṃ cittam> iti yathābhūtaṃ prajānāti; tasyaitad abhavat: eṣāṃ mārakiṃkarāṇāṃ ko me anyasyāṃ jātau mātṛsaṃbandhaṃ pitṛsaṃbandhaḥ; ko vā vadhakaḥ, pratyarthikaḥ, pratyamitra iti; katham etaj jñāyata iti; tasyaitad abhavat: pūrvanivāsānusmṛtij��ānasākṣātkriyāyām abhijñayeti; sa rātryā madhyame yāme pūrvanivāsānusmṛtijñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇamayati; so 'nekavidhaṃ pūrvanivāsaṃ samanusmarati; tadyathā ekām api jātiṃ, dve, tisraś, catasraḥ, pañca, ṣaṭ, sapta, aṣṭau, nava daśa, viṃśatiṃ, triṃśataṃ, catvāriṃśataṃ, pañcāśataṃ, jātisahasram api, jātiśatāny anekāny api, jātishasrāṇy anekāny api, jātiśatasahasrāṇi, saṃvartakalpam api, vivartakalpam api, saṃvartavivartakaplam api, anekān api saṃvartakalpān, anekān api vivartakalpān, anekān api saṃvartavivartakaplān samanusmarati; amī nāma te bhavantaḥ satvāḥ yatrāham āsam evaṃnāmā, evaṃjātyaḥ, evaṃgotraḥ, evamāhāraḥ, evaṃ sukhaduḥkhaṃ pratisaṃvedī, evaṃdīrghāyuḥ, evaṃcirasthitikaḥ, evamāyuḥparyantaḥ; so 'haṃ tasmāt sthānāc cyutaḥ amutropapannaḥ tasmād api cyutaḥ amutropapannaḥ; tasmād api cyuta ihopapanna iti; sākāraṃ soddeśam anekavidhaṃ pūrvanivāsaṃ samanusmarati; tasyaitad abhavat: eṣāṃ mārakiṃkarāṇāṃ ke apāyagāminaḥ, ke neti; katham etaj jñāyate? tasyaitad abhavat: cyutyupapādajñānasākṣātkriyāyām abhijñayeti; sa rātryā madhyame yāme cyutyupapādajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇamayati; sa divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakeṇa satvān paśyati, cyavamānān api upapadyamānān api, suvarṇān api, durvarṇān api, hīnān api, praṇītān api, sugatim api gacchato, durgatim api gacchato; yathākarmopagān satvān yathābhūtān prajānāti; amī nāma te bhavantaḥ satvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā vāṅmanoduścaritena samanvāgatā āryāṇām apavādakā mithyādṛṣṭayaḥ; mithyādṛṣṭikarmadharmasamādānahetoḥ taddhetutatpratyayaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipātaṃ narakeṣu prapadyante; amī vā punar bhavantaḥ satvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāṅmanassucaritena samanvāgatās āryāṇām anapavādakāḥ samyagdṛṣṭayaḥ; samyagdṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetutatpratyayaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt sugatau svargaloke deveṣūpapadyante; tasyaitad abhavat: amī bhavantaḥ satvāḥ kāmāśraveṇa bhavāśraveṇāvidyāśravena ca saṃsāre saṃsaranti; tat kāmāśravo bhavāśravo 'vidyāśravaś ca; yathā prahīyante tat kathaṃ jñāyata iti; tasyaitad abhavat: āśravakṣayajñānasākṣātkriyāyām abhijñayeti–āsravakṣayajñānasākṣātkriyāyām–; ca yuktaḥ sātatye naipakye saṃbodhipakṣeṣu dharmeṣu bhāvanāyogam anuyukto viharann āsravakṣayajñānasākṣātkriyāyām abhijñāyāṃ cittam abhinirṇamayati; sa idaṃ duḥkham āryasatyam iti yathābhūtaṃ prajānāti; ayaṃ duḥkhasamudayaḥ, ayaṃ duḥkhanirodhaḥ, ayaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam iti yathābhutaṃ prajānāti; tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāśravāc cittaṃ vimucyate; bhavāśravād cittaṃ vimucyate; <avidyāśravāc cittaṃ vimucyate>; vimuktasya vimuktam eva jñānadarśanaṃ bhavati, kṣīnā me jātir, uṣitaṃ brahmacaryaṃ, kṛtaṃ karaṇīyaṃ, nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti; iti tatrābhisaṃbuddhabodhir bhagavān kṛtakṛtyaḥ, kṛtakaraṇīyaḥ, tejodhātuṃ samāpannaḥ māra's defeat, and mischievous rumour yadā bodhisatvena ṣaṭtriṃśādbhūtakoṭiparivāraṃ māraṃ maitreṇāstreṇābhinirjitya anuttaraṃ jñānam adhigataṃ, tadā mārasya pāpīyaso hastād dhanuḥ srasto, dhvajaḥ patitaḥ, bhavanaṃ ca kampitam; tato māraḥ pāpīyān ṣaṭtriṃśadbhūtakoṭiparivāro duḥkhī, durmanā, vipratīsārī, tatraivāntarhitaḥ; mārakāyikābhir devatābhiḥ kapilavastunagare ārocitam: śākyamunir bodhisatvo duṣkaracaryāṃ caritvā vajrāsanam abhiruhya tṛṇasaṃstare kālagataḥ iti; yat śrutvā rājā śuddhodanaḥ antaḥpurakumārāmātyagaṇasahīyo mahatā duḥkhadaurmanasyena santaptaḥ, kapilavāstavaś ca janakāyaḥ; gopikā mṛgajā yaśodharā ca bodhisatvaguṇānusmaraṇāt mūrchitāḥ pṛthivyāṃ nipatitāḥ; jalāvasekapratyāgataprāṇās tā antaḥpurajanena sāntvyamānā aśruparyākulekṣaṇā muhur bāṣparodhagadgadasvarā vipralapantyo 'vasthitāḥ; tāṃ vipratipattiṃ dṛṣṭvā buddhābhiprasannābhir devatābhir ārocitam: na śākyamunir bodhisatvaḥ kālagataḥ, api tu tenānuttaraṃ jñānam adhigatam iti rāhula and ānanda yat śrutvā rājā śuddhodanaḥ saparivāraḥ kapilavāstavaś ca janakāyaḥ paraṃ harṣam upāgatāḥ; anuttarajñānādhigame ca bhagavataḥ yaśodharāyaḥ putro jātaḥ; amṛtodanasya ca putro jātaḥ; rāhuṇā candro grastaḥ; atha rājā śuddhodanaḥ tāṃ saṃpattiṃ dṛṣṭvā hṛṣṭatuṣṭapramudita udagraprītisaumanasyajātaḥ saṃvṛttaḥ; tena kapilavastunagaram apagatapāṣaṇaśarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpitam, candanavāripariṣiktaṃ surabhidhūpasphaṭikopanibaddham āmuktapaṭṭadāmakalāpam ucchṛtadhvajapatākaṃ nānāpuṣpāvakīrṇaṃ ramaṇīyam; caturṣu nagaradvāreṣu dānaśālā māpitā madhye ca śṛṇgāṭakasya; tataḥ pūrvanagaradvāre śramaṇabrāhmaṇacarakaparivrājakādīnavānāthakṛpaṇavanīpakayācanakebhyo dānāni dattāni; dakṣiṇe paścime uttare madhye śṛṅgāṭakasya dānāni dīyante; puṇyāṇi kriyante; yaśodharāyāḥ putrasya nāma vyavasthāpyate; antaḥpurajanaḥ kathayati: asya janmani rāhuṇā candro grastaḥ; tasmād bhavatu dārakasya rāhula iti nāmeti; amṛtodanasyāpi tathaiva dānāni datvā puṇyāni kṛtvā putrasya nāmadheyaṃ vyavasthāpyate; kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti: jñātaya ūcuḥ: yasmād asya janmani sarvaṃ nagaram ānanditaṃ, tasmād bhavatu dārakasya ānanda iti nāmeti; rājā śuddhodanaḥ kathayati: yo 'yaṃ yaśodharāyāḥ putro jātaḥ naiṣa śākyamuneḥ putraḥ; iti śrutvā yaśodharā vyathitā; tatas tayā bodhisatvasya vyāyāmaśilāyām āropya krīḍāpuṣkariṇyās tīre sthitayā satyopayācanaṃ kṛtam: yady ayaṃ bodhisatvena jātas tathāsyāṃ puṣkariṇyāṃ saha śilayā plaveta; no cen nimajjeta; ityuktvā udake prakṣiptaḥ; sa tūlapicuvat saha śilayā plavitum ārabdhaḥ; rājā śuddhodanas tad atyadbhutaṃ <śrutvā> mahājanakāyaparivṛto bodhisatvasya kriḍāpuṣkariṇīgato yāvat paśyati rāhulabhadraṃ bodhisatvasya śilāyāṃ niṣaṇṇaṃ tūlapicuvad udake plavamānam; dṛṣṭvā ca punaḥ hṛṣṭatuṣṭapramudita udagraprītisaumanasyajātaḥ sahasā puṣkariṇīm avatīrya rāhulabradraṃ kumāram aṃśenādāya vyutthitaḥ yadā bhagavatā ṣaṭtriṃśadbhūtakoṭiparivāraṃ māraṃ maitreṇāstreṇābhinirjitya anuttaraṃ jñānam adhigatam, atyarthaṃ tasmin samaye mahāpṛthivīcālo 'bhūt; sarvaś cāyaṃ loka udāreṇāvabhāsena sphuṭo 'bhūt; yā api tā lokasya lokāntarikā andhās tamaso 'ndhakāratamisrā yatremau sūryācandramasāv evaṃmahardhikāv evaṃmahānubhāvāv ābhayā ābhāṃ na pratyanubhavataḥ, tā api tasmin samaye udāreṇāvabhāsena sphuṭā abhūvan; tatra ye satvā upapannās <te svakam api bāhuṃ pragṛhītaṃ na paśyanti>; te tayā ābhayā anyonyaṃ satvān dṛṣṭvā saṃjānate; anye 'pīha bhavantaḥ satvā upapannā anye 'pīha bhavantaḥ satvā upapannā iti; antaroddānam: cātuṣparṣikaṃ daharaḥ pitāputrasamāgamaḥ śākyānāṃ caiva pravrajyā gaṅgāpāla namo 'stu te two devatas atha dvayor brahmakāyikayor devatayor <brahmaloke nivāsinor> etad abhavat: ayaṃ buddho bhagavān urubilvāyāṃ viharati; nadyā nairañjanāyās tīre bodhimūle acirābhisaṃbuddhabodhis tejodhātusamāpannaḥ saptāham ekaparyaṅkena atināmayati; na cainaṃ kaścit piṇḍakena pratipādayati; yan nu vayam enaṃ gatvā pratyekapratyekaṃ gāthābhir abhiṣṭuyāma iti; atha dve brahmakāyike devate tadyathā balavān puruṣaḥ saṃmiñjitaṃ vā bāhuṃ prasārayet, prasāritaṃ vā saṃmiñjayet, evam eva dve brahmakāyike devate brahmaloke antarhite bhagavataḥ purataḥ pratyaṣṭhātām; ekāntasthite dve brahmakāyike devate; ekā gāthāṃ bhāṣate: uttiṣṭha vijitasaṃgrāma sārthavāhānigha vicara loke deśaya sugata varadharmaṃ bhaviṣyanti dharmaratnasyājñātāraḥ dvitiyā gāthaṃ bhāṣate uttiṣṭha vijitasaṅgrāma parṇalopānigha vicara loke cittaṃ hi te suviśuddhaṃ pañcadaśyāṃ śaśīva paripūrṇaḥ ityuktvā tatraivāntarhite; atha bhagavāṃs tasmāt samādher vyutthāya tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate: yac ca kāmasukhaṃ loke yac cāpi divijaṃ sukham tṛṣṇākṣayasukhasyaitat kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm nikṣipya hi guruṃ bhāraṃ nādadīta paraṃ punaḥ bhārasya duḥkham ādānaṃ bhāranikiṣepaṇaṃ sukham sarvāṃ tṛṣṇāṃ viprahāya sarvasaṃskārasaṃkṣayāt sarvabhāvaparijñānān na gacchati punar bhavam trapuṣa and bhallika vimuktiprītisukhasaṃvedī buddho bhagavān saptāham ekaparyaṅkena atināmayati; na cainaṃ kaścit piṇḍakena pratipādayati; tena khalu samayena trapuṣabhallikau vaṇijau pañcamātraiḥ śakaṭaśataiḥ sārdham anuvyavaharamāṇau, tasminn eva mārge adhvapratipannāv abhūtām; atha trapuṣabhallikayor vaṇijor anyatamāyāḥ purāṇamitrāmātyajñātisālohitāyāḥ devatāyāḥ etad abhavat: ayaṃ buddho bhagavān urubilvāyāṃ viharati nadyā nairañjanāyās tīre bodhimūle acirābhisaṃbuddho vimuktiprītisukhapratisaṃvedī saptāham ekaparyaṅkenātināmayati; na cainaṃ kaśit piṇḍakena pratipādayati; taṃ trapuṣabhallikau vaṇijau tatprathamataḥ pratipādayetām; tat syāt trapuṣabhallikayor vaṇijor dīrgharātram arthāya hitāya sukhāya; yanv ahaṃ svayam evautsukyam āpadayeya yaduta bhagavataḥ piṇḍapātapradānasya hetor iti; atha sā devatā sarvaṃ karvaṭakam udāreṇāvabhāsena sphāritvā trapuṣabhallikau vaṇijāv idam avocat: vaṇijau vaṇijau ayaṃ buddho bhagavān uribilvāyāṃ viharati nadyā nairañjanāyās tīre bodhimūle acirābhisaṃbuddho vimuktiprītisukhapratisaṃvedī; saptāham ekaparyaṅkenātināmayati; nainaṃ kaścit piṇḍakena pratipādayati; taṃ yuvāṃ tatprathamataḥ piṇḍakena pratipādayatam; tad yuvayor bhaviṣyati dīrgharātram arthāya hitāya sukhāya; ityuktvā sā devatā tatraivāntarhitā; atha trapuṣabhallikayor vaṇijor etad abhavat: na batāvaro buddho bhaviṣyati; nāvaraṃ dharmākhyānam; yatredānīṃ devatā api tasya bhagavata autsukyam āpadyante yaduta piṇḍapātapratipādanahetoḥ; iti viditvā prabhūtaṃ madhu ca manthāś ca ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntau; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte 'sthātām; ekāntasthitau trapuṣabhallikau vaṇijāv idam avocatām: ihāvābhyāṃ bhadanta bhagavantam uddiśya prabhūtaṃ madhu ca manthāś ca ānītāḥ; tān bhagavān pratigṛhṇātv anukampām upādāya iti; atha bhagavata etad abhavat: na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ pāṇau piṇḍapātaṃ pratigṛhṇīyāṃ, tadyathā anyatīrthikaḥ; yanv ahaṃ samanvāhareyam kutra pūrvakaiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ piṇḍapātaḥ pratigṛhīto hitāya prāṇinām iti; devatā bhagavata ārocayanti: pātre bhadanta pūrvakaiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ piṇḍapātaḥ pratigṛhīto hitāya prāṇinām iti; bhagavato 'pi samanvāhṛtya jñānadarśanaṃ pravartate pātre pūrvakaiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ piṇḍapātaḥ pratigṛhīto hitāya prāṇinām iti; tatra bhagavataḥ pātreṇa pātrakāryam utpannam; atha catvāro mahārājā bhagavataḥ pātreṇa pātrakāryam utpannam iti viditvā anyatamasmāt pāṣāṇaparvatāc catvāri śailamayāni pātrāṇy amanuṣyakṛtāny amanuṣyaniṣṭhitāny acchāni śucīni niṣpratigandhāny ādāya, yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntāḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte tasthuḥ; ekāntasthitāś catvāro mahārājā bhagavantam idam avocan: iha asmābhir bhadanta bhagavataḥ pātreṇa pātrakāryam utpannaṃ viditvā anyatamamāt pāṣāṇaparvatāc catvāri śailamayāni pātrāṇy amanuṣyakṛtāny amanuṣyaniṣṭhitāni acchāni śucīni niṣpratigandhāni ānītāni; tāni bhagavān pratigṛhṇātv anukampām upādāya iti; atha bhagavata etad abhavat: saced aham ekasya mahārājasyāntikād ekaṃ pātraṃ pratigrahīṣyāmi, trayāṇāṃ bhaviṣyati cetaso 'nyathātvam; saced dvayor, dvayor bhaviṣyati cetaso 'nyathātvam; sacet trayāṇām ekasya bhaviṣyati cetaso 'nyathātvam; yanv ahaṃ caturṇāṃ mahārājānām antikāc catvāri pātrāṇi pratigṛhya ekaṃ pātram adhimucyeyam iti; atha bhagavāṃś caturṇāṃ mahārājānām antikāc catvāri patrāṇi pratigṛhya ekaṃ pātram adhimuktavān iti; tatra bhagavatā trapuṣabhallikayor vaṇijor antikāt piṇḍapātaḥ pratigṛhīto hitāya prāṇinām iti; tatra bhagavān trapuṣabhallikau vaṇijāv idam avocat: etau yuvāṃ vaṇijau buddhaṃ śaraṇaṃ gacchatām; dharmaṃ śaraṇaṃ gacchatām; yo 'py asau bhaviṣyaty anāgate 'dhvani saṅgho nāma tam api śaraṇaṃ gacchatām; etāv āvāṃ bhadanta buddhaṃ śaraṇaṃ gacchāvah, dharmaṃ śaraṇaṃ gacchāvaḥ, yo 'py asau bhaviṣyaty anāgate 'dhvani saṅgho nāma tam api śaraṇaṃ gacchāvaḥ; atha bhagavāṃs trapuṣbhallikayor vaṇijos tad dānam anayā abhyanumodanayā abhyanumodate yadarthaṃ dīyate dānaṃ tadarthāya bhaviṣyati sukhārthaṃ dīyate dānaṃ tat sukhāya bhaviṣyati sukho vipākaḥ puṇyānām abhiprāyaḥ ca siddhyati kṣipraṃ ca paramāṃ śāntiṃ nirvṛtiṃ cādhigacchati parato ye upasargā devatā mārakāyikāḥ na śaknuvanty antarāyaṃ kṛtapuṇyasya kartu vai saced hi sa vyāyamate āryaprajñayā tyāgavān duḥkhasyāntakriyāyai sparśo bhavati vipaśyataḥ atha trapuṣabhallikau vaṇijau bhagavato bhāṣitam abhinandya anumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntau the buddha's ailment, and māra's mischief again atha bhagavān trapuṣabhallikayor vaṇijor antikāt piṇḍapātam ādāya yena nadī nairañjanā tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya nadyā nairañjanāyās tire niṣadya bhaktakṛtyam akārṣīt; tatra madhv api vātikaṃ, manthā api vātikāḥ, tena bhagavato vātābādhikaṃ glānyam utpannam; atha māraḥ pāpīyān bhagavato vātābādhikaṃ glānyam utpannaṃ viditvā, yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavantam idam avocat: parinirvātu bhagavān, parinirvāṇakālasamaya iti; atha bhagavata etad abhavat: māro batāyaṃ pāpīyān upasaṅkrānto yaduta vyākṣepakarmaṇi; iti viditvā māraṃ pāpīyāṃsam idam avocat: na tāvat pāpīyan parinirvāsyāmi, yāvan na me śrāvakāḥ paṇḍitā bhaviṣyanti vyaktā medhāvinaḥ, alam utpannotpannānāṃ parapravādakānāṃ saha dharmeṇa nigrahītāraḥ alaṃ svasya vādasya paryavadāpayitāraḥ bhikṣavo bhikṣuṇyaḥ upāsakā upāsik��ḥ, vaistārikaṃ ca me brahmacaryaṃ bhaviṣyati bāhujanyaṃ pṛthubhūtaṃ yāvad devamanuṣyebhaḥ samyaksuprakāśitam iti; atha mārasya pāpīyasa etad abhavat: na parinirvāsyati bata śramaṇo gautamaḥ; iti viditvā duḥkhī durmanā vipratīsārī tatraivāntarhitaḥ harītakī brought by śakra atha śakro devendro bhagavato vātābādhikaṃ glānyam utpannaṃ viditvā, yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tasya nātidūre mahad dharītakīvanam, tato varṇagandharasopetā harītakīr ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt: ekāntasthitaḥ śakro devendro bhagavantam idam avocat: iha mayā bhadanta bhagavato vātābādhikaṃ glānyam utpannaṃ viditvā yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tasya nātidūre mahad dharītakīvanaṃ tato mayā varṇagandharasopetā harītakya ānītāḥ; tā bhagavān paribhuṅktām; bhagavatā paribhuktā vātaṃ cānulomayiṣyanti; vātābādhikaṃ glānyaṃ vyupaśamayiṣyantīti; tā bhagavān paribhuktavān; bhagavatā paribhuktā vātaṃ cānulomitam; vātābādhikaṃ glānyaṃ vyupaśāntam; tena bhagavataḥ kṣemaṇīyataraṃ cābhūd yāpanīyataraṃ ca mucilinda nāgarāja atha bhagavān yathāsukhaṃ ramyaṃ bodhimūle vihṛtya, yena mucilindasya nāgarājasya bhavanaṃ tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya anyatarad vṛkṣamūlaṃ niśritya niṣaṇṇaḥ paryaṅkam ābhujya ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhaṃ smṛtim upasthāpya; tena khalu samayena mucilindasya nāgarājasya bhavane sāptāhika akālameghaḥ samupāgataḥ; atha mucilindo nāgarājaḥ sāptāhikam akālameghaṃ samupāgataṃ viditvā bhavanād abhyudgamya saptakṛtvaḥ kāye kāyaṃ veṣṭayitvā, upari mahāntaṃ phaṇaṃ kṛtvā asthāt; mā bhagavata imaṃ saptāhaṃ śītaṃ bhaviṣyati; mā uṣṇaṃ mā daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasaṃsparśāḥ kāyaṃ paritāpayiṣyanti; mucilindo nāgarājo taṃ vigataṃ sāptāhikaṃ viditvā bhagavataḥ kāyena kāyam udveṣṭya aṅgadakuṇḍalavicitramālyābharaṇānulepano bhūtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat: mā bhagavata imaṃ saptāhaṃ śītam abhūt, mā uṣṇaṃ, mā daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasaṃsparśāḥ kāyaṃ paritāpitavantaḥ; atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate sukho vivekas tuṣṭasya śrutadharmasya paśyataḥ avyābādhasukhaṃ loke prāṇibhūteṣu saṃyamaḥ sukhaṃ virāgatā loke kāmānāṃ samatikramaḥ asmimānasya yo vinaya etad vai paramaṃ sukham cognizance of pratītyasamutpāda atha bhagavān yathābhiramyaṃ mucilindasya nāgarājasya bhavane vihṛtya, yena bodhimūlaṃ tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya prajñapta eva tṛṇasaṃstarake niṣaṇṇaḥ, paryaṅkam ābhujya ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhaṃ smṛtim upasthāpya saptāham ekaparyaṅkenātināmayati, idam evaṃ dvādaśāṅgaṃ pratītyasamutpādam anulomapratilomaṃ vyavalokayan, yaduta asmin sati idaṃ bhavati; asyotpādād idam utpadyate; yadutāvidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ; saṃskārapratyayaṃ vijñānam; vijñānapratyayaṃ nāmarūpam; nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanam; ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśaḥ; sparśapratyayā vedanā; vedanāpratyayā tṛṣṇā; tṛṣṇāpratyayam upādānam; upādānapratyayo bhavaḥ; bhavapratyayā jātiḥ; jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā amī bhavanti; evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati; yaduta asminn asati idaṃ na bhavati; asya nirodhād idaṃ niruddhyate; yaduta avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ; saṃskāranirodhād vijñānanirodhaḥ; vijñānanirodhān nāmarūpanirodhaḥ; nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ; ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ; sparśanirodhād vedanānirodhaḥ; vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ; tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ; upādānanirodhāt bhavanirodhaḥ; bhavanirodhāj jātinirodhaḥ; jātinirodhāj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā niruddhyante; evam asya kevalasya mahataḥ duḥkhaskandhasya nirodho bhavati atha bhagavāṃs tasyaiva saptāhasyātyayāt tasmāt samādher vyutthāya tasyāṃ velāyāṃ gāthā bhāṣate yadā ime prādurbhavanti dharmā ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā yadā prajānāti sahetudharmam yadā ime prādurbhavanti dharmā ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā yadā prajānāti sahetuduḥkam yadā ime prādurbhavanti dharmā ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā yadā kṣayaṃ vedanānām upaiti <yadā ime prādurbhavanti dharmā ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā yadā kṣayaṃ pratyayānām upaiti yadā ime prādurbhavanti dharmā ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya athāsya kāṅkṣā vyapayānti sarvā> yadā kṣayam āsravāṇām upaiti yadā ime prādurbhavanti dharmā ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya avabhāsayaṃs tiṣṭhati sarvalokaṃ sūryo yathaivābhyudito 'ntarikṣe yadā ime prādurbhavanti dharmā ātāpino dhyāyato brāhmaṇasya vidhūpayaṃs tiṣṭhati mārasainyaṃ buddho hi saṃyojanavipramuktaḥ atha bhagavata etad abhavat: adhigato me dharmo gambhīro gambhīrāvabhāso durdṛśo duravabodhaḥ; atarkyo 'tarkyāvacaraḥ sūkṣmo nipuṇapaṇḍitavijñavedanīyaḥ; taṃ ced ahaṃ pareṣām ārocayeyam; taṃ ca pare na vijānīyuḥ; sa mama syād vighātaḥ; syād bhramaḥ; cetaso 'nudaya eva; yanv aham ekākī araṇye pravaṇe dṛṣṭadharmasukhavihārayogam anuyukto vihareyam iti; tatra bhagavata alpotsukavihāratāyāṃ cittaṃ krāmati, na dharmadeśanāyām; atha brahmaṇaḥ sabhāpater etad abhavat; vinaśyati batāyaṃ lokaḥ; praṇaśyati batāyaṃ lokaḥ, yatredānīṃ kadācit karhicit tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke utpadyante, tadyathā udumbarapuṣpam; tasya cādya bhagavata alpotsukavihāratāyāṃ cittaṃ krāmati, na dharmadeśanāyām; yanv aham enaṃ gatvā adhyeśayeyam; atha brahmā sabhāpatis, tadyathā balavān puruṣaḥ saṃmiñjitaṃ vā bāhuṃ prasārayet, prasāritaṃ vā saṃmiñjayet, evam eva brahmā sabhāpatir brahmaloke antarhitaḥ; sa bhagavataḥ purastāt pratyasthāt; atha brahmā sabhāpatis tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate prādurbabhūva magadheṣu pūrvaṃ dharmo hy aśuddhaḥ samalānubaddhaḥ apāvṛṇīṣva amṛtasya dvāraṃ vadasva dharmaṃ virajonubaddham bhagavān aha; kṛcchreṇa me adhigato 'khilo brahman pradālya vai bhavarāgaparīttair hi nāyaṃ dharmaḥ susaṃbuddhaḥ pratisrotonugāminaṃ mārgaṃ gambhīraṃ atidurdṛśaṃ na drakṣyanti rāgāraktās tamaskandhena nīvṛtāḥ brahma's request for dharmadeśanā santi bhadanta satvā loke jātā, loke vṛddhās tīkṣṇendriyā api, madhyendriyā api, mṛdvindriyā api, svākārāḥ, suvineyā, alparajaso 'lparajaskajātīyā, ye 'śravaṇāt saddharmasya parihīyante; tadyathā bhadanta utpalāni vā, padmāni vā kumudāni vā, puṇḍarīkāṇi vā udake jātāny, udake vṛddhāny, ekatyāni udakād abhyudgatāni tiṣṭhanti; ekatyāni samodakāni; ekatyāni udakanimagnakośāni tiṣṭhanti; evam eva santi bhadanta satvā loke jātā, loke vṛddhās tīkṣṇendriyā api, madhyendriyā api, mṛdvindriyā api, svākārāḥ, suvineyāḥ, alparajaso 'lparajaskajātīyā ye 'śravaṇāt saddharmasya parihīyante; deśayatu bhagavān dharmam; deśayatu sugato dharmam; bhaviṣyanti dharmatatnasyājñātāraḥ; atha bhagavata etad abhavat: yac cāham svayam eva buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokayeyam iti; atha bhagavān svayam eva buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokayati; adrākṣīd bhagavān svayam eva buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokayan santi satvā loke jātā, loke vṛddhās, tīkṣṇendriyā api, madhyendriyā api, mṛdvindriyā api, svākārāḥ, suvineyāḥ, alparajaso 'lparajaskajātīyā, ye 'śravaṇāt saddharmasya parihīyante; dṛṣṭvā ca punar asya satveṣu mahākaruṇā 'vakrāntā; atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate apāvariṣye amṛtasya dvāraṃ ye śrotudāmāḥ praṇudantu kāṅkṣāḥ viheṭhaprekṣī pracuraṃ na bhāṣe dharmaṃ praṇītaṃ manujeṣu brahman atha brahmaṇaḥ sabhāpater etad abhavat: deśayiṣyati bata bhagavān dharmaṃ, deśayiṣyati bata sugato dharmam; iti viditvā hṛṣṭatuṣṭapramudita udagraprītisaumanasyajāto bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya tatraivāntarhitaḥ death of ārāḍa kālāma atha bhagavata etad abhavat: kasya nv ahaṃ tatprathamato dharmaṃ deśayeyam iti; atha bhagavata etad abhavat; yanv aham ārāḍasya kālāmasya tatprathamato dharmaṃ deśayeyaṃ, yo māṃ pūrvācārya eva san paramayā mānanayā mānitavān, paramayā pūjanayā pūjitavān, parameṣu ca pratyayeṣv āttamanāś cābhūd abhirāddhaś ca; devatā bhagavata ārocayanti: saptāhakālagato bhadantārāḍaḥ kālāma iti; bhagavato 'pi samanvāhṛtya jñānadarśanaṃ pravartate; saptāhakālagata ārādaḥ kālāmaḥ; atha bhagavata etad abhavat; mahatī bateyaṃ jyānir, ārāḍasya kālāmasya kālakriyāyā; sumahatī bateyaṃ jyānir ārāḍasya kālāmasya kālakriyāyā, ya imaṃ dharmavinayaṃ nāśrauṣīt; saced aśroṣyad ajñāsyat sa imaṃ dharmavinayam iti; atha bhagavata etad abhavat: kasya nv chaṃ tatprathamato dharmaṃ deśayeyam iti death of udraka rāmaputra atha bhagavata etad abhavat; yanv aham udrakasya rāmaputrasya tatprathamato dharmaṃ deśayeyaṃ, yo māṃ pūrvācārya eva san paramayā mānanayā mānitavān, paramayā pūjanayā pūjitavān, parameṣu ca pratyayeṣv āttamanāś cābhūd, abhirāddhaś ca; devatā bhagavata ārocayanti; abhidoṣakālagato bhadanta udrako rāmaputraḥ; bhagavato 'pi samanvāhṛtya jñānadarśanaṃ pravartate; abhidoṣakālagata udrako rāmaputraḥ; atha bhagavata etad abhavat: mahatī bateyaṃ jyānir udrakasya rāmaputrasya kālakriyāyā; sumahatī bateyaṃ jyānir udrakasya rāmaputrasya kālakriyāyā, yo mama imaṃ dharmavinayaṃ nāśrauṣīt; saced imaṃ dharmavinayam aśroṣyad ajñāsyat sa imaṃ dharmavinayam iti buddha starts of vārāṇasī atha bhagavata etad abhavat: kasya nv ahaṃ tatprathamato dharmaṃ deśayeyam iti; tasyaitad abhavat: yanv ahaṃ pañcakānāṃ bhikṣūṇāṃ tatprathamato dharmaṃ deśayeyam iti; ye māṃ pūrvaṃ duḥkhaprahāṇayogam anuyuktaṃ viharantaṃ satkṛtyopatastuḥ premṇā ca gauraveṇa ca; atha bhagavata etad abhavat: kutra tv etarhi pañcakā bhikṣavo viharanti iti; adrākṣīd bhagavān divyena cakṣuṣā viśuddhena atikrāntamānuṣeṇa pañcakān bhikṣūn; vārāṇasyāṃ viharanti ṛṣivadane mṛgadāve; dṛṣṭvā ca punar yathābhiramyaṃ bodhimūle vihṛtya yena vārāṇasī kāśīnāṃ nigamas tena cārikāṃ prakrāntaḥ upagu ājīvika tena khalu samayena upagur ājīvikas tasminn eva mārge adhvapratipanno 'bhūt; adrākṣīd upagur ājīvako bhagavantaṃ pratipannaṃ mārge; dṛṣṭvā ca punar evam āha: viprasannāni te āyuṣman gautama indriyāṇi; pariśuddho mukhavarṇaḥ paryavadātaś chavivarṇaḥ; kas te āyuṣman gautama śāstā; taṃ vāsy uddiśya pravrajitaḥ; kasya vā dharmaṃ rocasīti; atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthā bhāṣate na me 'sti kaścid ācāryaḥ sadṛśo me na vidyate eko 'smi loke saṃbuddhaḥ prāptaḥ saṃbodhim uttamām sarvābhibhūḥ sarvavid asmi loke sarvaiś ca dharmair iha nopaliptaḥ sarvañjaho vītatṛṣṇo vimuktaḥ svayaṃ by abhijñāya kam uddiśeyam kam uddiśeyam asamo hy atulyaḥ svayaṃ pravaktā adhigamya bodhim tathāgato devamanuṣyaśāstā sarvaiś ca sarvajñabalair upetaḥ sadevakeṣu lokeṣu ahaṃ mārābhibhūr jinaḥ jina ity āyuṣman gautama <kaṃ> vadasi; jinā hi mādṛśā jñeyā ye prāptā āśravakṣayam –āsravakṣayam jitā me pāpakā dharmās tenopagu jino hy aham kutra tvam āyuṣman gautama gamiṣyasi? vārāṇasīṃ gamisyāmy āhantuṃ dharmadundubhim dharmacakraṃ pravartayituṃ yal lokeṣv apravartitam na hi santaḥ prakāśante viditvā lokaparyāyam ājñānirvṛtabuddhās te tīrṇā lokaviṣaktikām sādhv āyuṣman gautama jinaḥ; ityuktvā upagur ājīvakaḥ mārgād apakrāntaḥ the five bhikṣus atha bhagavān kāśiṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ; tena khalu samayena pañcakā bhikṣavo vārāṇasyāṃ viharanti ṛṣivadane mṛgadāve; adrākṣuḥ pañcakā bhikṣavo bhagavantaṃ dūrata eva; dṛṣṭvā ca punar anyonyaṃ saṃpratasthuḥ; kriyākāraṃ cākārṣuḥ; ayaṃ sa bhavantaḥ śramaṃo gautama āgacchati śaithiliko bāhuliko bahulājīvaḥ prahāṇavibhrāntaḥ; sa etarhy audārikam āhāram āharati odanakulmāṣān; sarpistailābhyāṃ gātrāṇi mrakṣayati; sukhodakena ca kāyaṃ pariṣiñcati; so 'smābhir upasaṅkrānto nābhivādyaḥ, na vanditavyo, na pratyutthātavyo, notthāyāsanenopanimantrayitavyo nānyatra prāg evāsanāni prajñapya; idaṃ syād vacanīyaḥ; saṃvidyante āyuṣman gautama āsanāni; saced ākāṅkṣasi niṣīda iti; yathā yathā bhagavān pañcakān bhikṣūn darśanāyopasaṅkrāmati tathā tathā pañcakā bhikṣavo bhagavatas tejaś ca śriyaṃ ca gauravaṃ ca asahamānā utthāyāsanād eke bhagavato 'rthe āsanaṃ prajñapayanti; eke pādodakaṃ, pādādhiṣṭhānaṃ caikānte upanikṣipanti; eke pratyudgamya cīvarakāṇi pratigṛhṇanti; evaṃ cāhuḥ: etu bhavān gautama; svāgataṃ bhavate gautamāya; niṣīdatu bhavān gautama prajñapta evāsane; atha bhagavata etad abhavat: cyutā bateme nohapuruṣā svasmāt kriyākārād; iti viditvā prajñapta eva āsane niṣaṇṇaḥ; tatrasvit pañcakā bhikṣavo bhagavantam atyarthaṃ nāmavādena gotravādena āyuṣmadvādena samudācaranti; tatra bhagavān pañcakān bhikṣūn āmantrayate sma: mā yūyaṃ bhikṣavas tathāgatam atyarthaṃ nāmavādena gotravādena āyuṣmadvādena samudācarata; mā vo 'bhūd dīrgharātram anarthāyāhitāya duḥkhāya; tat kasya hetoḥ? yaḥ kaścid bhikṣavaḥ tathāgatam atyarthaṃ nāmavādena gotravādena āyuṣmadvādena samudācarati; tat tasya bhavati mohapuruṣasya dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; ta evam āhuḥ: tayā tāvat tvam āyuṣman gautama pūrvikayā īryayā caryayā duṣkaracaryayā kiñcid adhigatavān uttaraṃ manuṣyadharmād alaṃ āryaviśeṣādhigamaṃ jñānaṃ vā, darśanaṃ vā, sparśavihāratāṃ vā; kutaḥ punar yas tvam etarhi śaithiliko bahulājīvaḥ prahāṇavibhrāntaḥ sa tvam etarhy audārikaṃ āhāram āharasy odanakulmāṣān; sarpistailābhyāṃ gātrāṇi mrakṣayasi; sukhodakena ca kāyaṃ pariṣiñcasi; nanu yūyaṃ bhikṣavaḥ paśyatha tathāgatasya pūrveṇāparaṃ mukhasya vā viprasannatvam, indriyāṇāṇ <vā> nānākaraṇam ? ta evam ūhuḥ: evam etad āyuṣman gautama the middle course of conduct tatra bhagavān pañcakān bhikṣūn āmantrayate sma : dvāv imau bhikṣavo 'ntau pravrajitena na sevitavyau, na vaktavyau, na paryupāsitavyau; katamau dvau; yaś ca kāmeṣu kāmasukhālayānuyogo hīno grāmyaḥ prākṛtaḥ pārthagjanikaḥ; yaś cātmaklamathānuyogo duḥkho 'nāryo 'narthopasaṃhitaḥ; ity etāv ubhāv antāv anupagamya asti madhyamā pratipac cakṣuṣkaraṇī jñānakaraṇī upaśamasaṃvartanī abhijñāyaiva saṃbhodhaye nirvāṇāya saṃvartate; madhyamā pratipat katamā? āryāṣṭāṅgo mārgaḥ; tasya samyagdṛṣṭiḥ, samyaksaṅkalpaḥ, samyagvāk, samyakkarmāntaḥ, samyagājīvaḥ; samyagvyāyāmaḥ, samyaksmṛtiḥ, samyaksamādhiḥ; aśakad bhagavān pañcakān bhikṣūn anayā saṃjaptyā saṃjñapayitum; dvau ca bhagavān pañcakānāṃ bhikṣūṇāṃ pūrvabhakte avavadati; trayo grāmaṃ piṇḍāya praviśanti; yat trivargo 'bhinirharati tena ṣaḍvargo yāpayati; trīṃś ca bhagavān pañcakānāṃ bhikṣūṇāṃ paścādbhakte avavadati; dvau grāmaṃ piṇḍāya praviśataḥ; yad dvivargo 'bhinirharati tena pañcavargo yāpayati; tathāgataḥ pratiyaty eva kālabhojī the four noble truths tatra bhagavān pañcakān bhikṣūn āmantrayate sma: 1) idaṃ duḥkham āryasatyam iti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi; jñānaṃ vidyā buddhir udapādi; ayaṃ duḥkhasamudayaḥ, ayaṃ duḥkhanirodhaḥ; iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipat āryasatyam iti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi jñānaṃ vidyā buddhir udapādi; tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñayā parijñeyaṃ mayeti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi, jñānaṃ vidyā buddhir udapādi; tat khalu duḥkhasamudayam āryasatyam abhijñayā prahātavyaṃ mayeti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi, jñānaṃ vidyā buddhir udapādi; tat khalu duḥkhanirodham āryasatyam abhijñayā sākṣātkartavyaṃ mayeti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi, jñānaṃ vidyā buddhir udapādi; tat khalu duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvayitavyaṃ mayeti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi, jñānaṃ vidyā buddhir udapādi tat khalu duḥkham āryasatyam abhijñāyā parijñātaṃ mayeti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi, jñānaṃ vidyā buddhir udapādi; tat khalu duḥkhasamudayam āryasatyam abhijñayā prahīṇaṃ mayeti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi, jñānaṃ vidyā buddhir udapādi; tat khalu duḥkhanirodham āryasatyam abhijñayā sākṣātkṛtaṃ mayeti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi, jñānaṃ vidyā buddhir udapādi; tat khalu duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam abhijñayā bhāvitaṃ mayeti bhikṣavaḥ pūrvam ananuśruteṣu dharmeṣu yoniśo manasi kurvataś cakṣur udapādi, jñānaṃ vidyā buddhir udapādi; yāvac ca mama bhikṣava eṣu caturṣv āryasatyeṣv evaṃ triparivartaṃ dvādaśākāraṃ na cakṣur udapādi, na jñānaṃ <na> vidyā na buddhir udapādi, na tāvad aham asmād bhikṣavaḥ sadevakāl lokāt, samārakāt, sabrahmakāt, saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ sadevamānuṣāyā mukto nisṛto visaṃyukto vipramukto viparyāsāpagatena cetasā bahulaṃ vyāhārṣam; na tāvad ahaṃ bhikṣavaḥ anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho 'smīty adhyajñāsiṣam; yataś ca mama bhikṣava eṣu caturṣv āryasatyeṣv evaṃ triparivartaṃ dvādaśākāraṃ cakṣur udapādi, jñānaṃ vidyā buddhir udapādi, tato 'ham asmāt sadevakāl lokāt samārakāt sabrahmakāt, saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ sadevamānuṣāyā mukto nisṛto visaṃyukto vipramukto viparyāsāpagatena cetasā bahulaṃ vyāhārṣam; bhikṣavaḥ anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho 'smīty adhyajñāsiṣaṃ the name of ājñātakauṇḍinya asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe āyuṣmata ājñātākauṇḍinyasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam, aśīteś ca devatāsahasrāṇām; tatra bhagavān āyuṣmantaṃ kauṇḍinyam āmantrayate sma: ājñātas te kauṇḍinya dharmaḥ? ājñātaḥ bhagavann ājñātaḥ; ājñātas te kauṇḍinya dharmaḥ? ājñātaḥ sugata ājñāta; <ājñāto> āyuṣmatā kauṇḍinyena dharma iti tasmād āyuṣmataḥ kauṇḍinyasya ājñātakauṇḍinya ity adhivacanam; ājñāta āyuṣmatā kauṇḍinyena dharma iti proclamation of dharmacakra bhaumā yakṣāḥ śabdam udīrayanti, ghoṣam anuśrāvayanti: etan mārṣā bhagavatā vārāṇasyām ṛṣivadane mṛgadāve triparivartaṃ dvādaśākāraṃ dharmyaṃ dharmacakraṃ pravartitam, apravartyaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā vā kenacid vā loke <sahadharmataḥ> bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai arthāya sukhāya devamanuṣyāṇām iti divyāḥ kāyā abhivardhiṣyante, āsūrāḥ kāyāḥ parihāsyante iti; bhaumānāṃ yakṣāṇāṃ śabdaṃ śrutvā antarikṣāvacarā yakṣās <tam anuśrāvayanti> cāturmahārājakāyikā devāḥ trāyastriṃśā yāmās tuṣitā nirmāṇaratayaḥ paranirmitavaśavartino devāḥ; tena kṣaṇena, teṇa lavena, tena muhūrtena, tena kṣaṇalavamuhūrtena yāvad brahmalokaṃ śabdo 'gamat; brahmakāyikā devāḥ śabdam udīrayanti; ghoṣam anuśrāvayanti: etan mārṣā bhagavatā vārāṇasyaṃ ṛṣivadane mṛgadāve triparivartaṃ dvādaśākāraṃ dharmyaṃ dharmacakraṃ pravartitam apravartyaṃ śramaṇena brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā vā kenacid vā punar loke sahadharmataḥ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai arthāya hitāya sukhāya devamanuṣyāṇām iti divyāḥ kāyā abhivardhiṣyante; āsurāḥ kāyāḥ parihāsyanta iti; pravartitaṃ bhagavatā vārāṇasyām ṛṣivadane mṛgadāve triparivartaṃ dvādaśākāraṃ dharmyaṃ dharmacakram iti; tasmād asya dharmaparyāyasya dharmacakrapravartanam ity adhivacanaṃ the budda explains the four noble truths tatra bhagavān dvir api pañcakān bhikṣūn āmantrayate sma: catvārīmāni bhikṣava āryasatyāni; katamāni catvāri? duḥkham āryasatyaṃ, duḥkhasamudayo duḥkhanirodho duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyam; 1) duḥkham āryasatyaṃ katamat? jātir duḥkhaṃ, jarā duḥkhaṃ, vyādhir duḥkhaṃ, maraṇaṃ duḥkham, priyaviprayogo duḥkham, apriyasaṃprayogo duḥkham, yad apīcchan paryeṣamāṇo na labhate tad api duḥkham; saṅkṣepataḥ pañca ime upādānaskandhā duḥkham; tasya parijñāyai āryāṣṭaṅgo mārgo bhāvayitavyaḥ; 2) duḥkhasamudayam āryasatyaṃ katamat? tṛṣṇā paunarbhavikī nandīrāgasahagatā tatra tatrābhinandinī; tasyāḥ prahāṇāya āryāṣṭāṅgo mārgo bhāvayitavyaḥ; 3) duḥkhanirodham āryāsatyaṃ katamat? yad asyā eva tṛṣṇāyāḥ paunarbhavikyāḥ nandīrāgasahagatāyās tatra tatrābhinandinyā aśeṣaprahāṇaṃ pratinisargo vāntībhāvaḥ kṣayo virāgo nirodho vyupaśamaḥ astaṅgamaḥ; tasya sākṣātkriyāyai āryāṣṭāṅgo mārgo bhāvayitavyaḥ; 4) duḥkhanirodhagāminī pratipad āryasatyaṃ katamat? āryāṣṭāṅgo mārgaḥ; tadyathā, samyagdṛṣṭiḥ, samyaksaṅkalpaḥ; samyagvāk, samyakkarmāntaḥ; samyagājīvaḥ; samyagvyāyāmaḥ; samyaksmṛtiḥ; samyaksamādhiḥ; so 'pi bhāvayitavyaḥ asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe āyuṣmata ājñātakauṇḍinyasyānupādāyāśravebhyaś cittaṃ vimuktam; avaśiṣṭānāṃ tu pañcakānāṃ bhikṣūṇāṃ virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam; tena khalu samayena eko <loke> arhan bhagavāṃś ca dvitīyaḥ; tatra bhagavān avaśiṣṭān pañcakān bhikṣūn āmantrayate sma: rūpaṃ bhikṣavo nātmā; rūpaṃ ced bhikṣava ātmā syān na rūpam ābādhāya duḥkhāya saṃvarteta; labhyeta ca rūpasyaivaṃ me rūpaṃ bhavatu, evaṃ mā bhūd iti; yasmāt tarhi bhikṣavo rūpam anātmā tasmād rūpam ābādhāya duḥkhāya saṃvartate; na ca labhyate rūpasyaivaṃ me bhavatu, evaṃ mā bhūd iti; vedanā saṃjñā saṃskārā vijñanaṃ bhikṣavo nātmā; vijñānaṃ cet bhikṣavaḥ ātmā syān na vijñānam ābādhāya <duḥkhāya> saṃvarteta; labhyeta ca vijñānasyaivaṃ me vijñānaṃ bhavatu, evaṃ mā bhūd iti; yasmāt tarhi bhikṣavaḥ vijñānam anātmā, tasmād vijñānam ābādhāya duḥkhāya saṃvartate; na ca labhyate vijñānasyaivaṃ me vijñanaṃ bhavatu, evaṃ mā bhūd iti kiṃ manyadhve bhikṣavo, rūpaṃ, nityaṃ vā <anityaṃ vā>? anityam idaṃ bhadanta; yat punar anityaṃ duḥkhaṃ vā tan na vā duḥkham? duḥkham idaṃ bhadanta; yat punar anityaṃ duḥkhaṃ vipariṇāmadharmi; api nu tac chrutavān āryaśrāvaka ātmata upagacched etan mama, eso 'ham asmy, eṣa me ātmeti? no bhadanta; kiṃ manyadhve bhikṣavo vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ nityaṃ vā anityaṃ vā? anityam idaṃ bhadanta; yat punar anityaṃ <duḥkhaṃ> vā tan, na vā duḥkham? duḥkham idaṃ bhadanta; yat punar anityaṃ <duḥkham> vipariṇāmadharmi; api nu tac chrutavān āryaśrāvaka ātmata upagacched etan mama, eṣo 'ham asmy, eṣa me ātmeti? no bhadanta; tasmāt tarhi bhikṣavo yat kiñcid rūpam atītānāgatapratyutpannam adhyātmaṃ vā bāhyaṃ vā audārikaṃ vā sūkṣmaṃ vā hīnaṃ vā praṇītaṃ vā yad vā dūre yad vā antike tat sarvaṃ naitan mama, naiṣo 'ham asmi, naiṣa me ātmeti; evam etat yathābhūtaṃ samyakprajñayā draṣṭavyam; <evaṃ yā kācid vedanā yā kācit saṃjñā ye kecit saṃskārā yat kiṃcid vijñānam atītānāgatapratyutpannam ādhyātmaṃ vā bāhyaṃ vā audārikaṃ vā sūkṣmaṃ vā hīnaṃ vā praṇītaṃ vā yad vā dūre yad vāntike tat sarvaṃ naitan mama, naiso 'ham asmi, naiṣa me ātmeti; evam etat yathābhūtaṃ samyakprajñayā draṣṭavyam;> yataś ca bhikṣavaḥ śrutavān āryaśrāvaka imāṃ pañca upādānaskandhān naivātmato nātmīyataḥ samanupaśyati; sa evaṃ samanupaśyan na kiñcil loka upādatte; anupādadāno na paritasyati aparitasya ātmaiva parinirvāti; kṣīṇā me jātiḥ; uṣitaṃ brahmacaryam; kṛtaṃ karaṇīyam; nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti; asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyaṃāṇe avaśiṣṭanāṃ pañcakānāṃ bhikṣūṇām anupādāyāśravebhyaś cittāni vimuktāni; tena khalu samayena pañca loke 'rhanto, bhagavāṃś ca ṣaṣṭha iti the conversin of yaśas, son of agrakulika tatra bhagavān vārāṇasyāṃ viharati nadyā vārakāyaṣ tīre; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ yaśā agrakulikaputraḥ prativasati; divādivase strīmayena tūryeṇa krīḍitvā ramitvā paricārya śrāntakāyaḥ klāntakāyaḥ prābhārakāyaḥ pratiyaty eva middham avakrāntaḥ; tā api striyaḥ śrāntakāyāḥ klāntakāyāḥ prāgbhārakāyāḥ pratiyaty eva middham avakrāntāḥ; adrākṣīd yaśā agrakulikasya putraḥ sarātram eva suptapratibuddhaḥ sarvās tā striyo vilālikā vinagnikā vikeśikā vikṣiptabhujāḥ kāny api kāny api vipralapantyaḥ; dṛṣṭvā ca punar asya sve 'ntaḥpure śmaśānasaṃjñā avakrāntā; atha yaśā agrakulikaputro mahāśayanād avatīrya śatasahasraṃ maṇipādukāyugaṃ prāvṛtya yenāntaḥpuradvāraṃ tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya apasvaram akārṣīt: upadruto 'smi mārṣā upasṛṣṭo 'smi mārṣā iti; tasyāmanuṣyā dvāraṃ vivṛṇvanti; śabdaṃ cāntardhāpayanti; atha yaśā agrakulikaputro yena niveśanadvāraṃ tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyāpasvaram akārṣīt: upadruto 'smi mārṣā upasṛṣṭo 'smi mārṣā iti: tasyāmanuṣyā dvāraṃ vivṛṇvanti; śabdaṃ cāntardhāpayanti; atha yaśā agrakulikaputro yena nagaradvāraṃ tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyāpasvaram akārṣīt: upadruto 'smi mārṣā upasṛṣṭo 'smi mārṣā <iti>; tasyāmanuṣyā dvāraṃ vivṛṇvanti; śabdaṃ cāntardhāpayanti; atha yaśā agrakulikaputro yena nadī vārakā tenopasaṅkrāntaḥ; tena khalu samayena bhagavān nadyā vārakāyās tīre bahir vihārasyābhyavakāśe caṅkrame caṅkramyate yadbhūyasā yaśasam evāgrakulikaputram āgamayamānaḥ; adrākṣīt yaśā agrakulikaputro bhagavantaṃ nadyā vārakāyās tīre caṅkrame caṅkramyamāṇam dūrata eva; dṛṣṭvā ca punar apasvaram akārṣīt: upadruto 'smi śramaṇa upasṛṣṭo 'smi śramaṇa <iti>; atha bhagavān yaśasam agrakulikaputram idam avocat: ehi kumāra; idaṃ te sthānam anupadrutam; idam anupasṛṣṭam iti; atha yaśā agrakulikaputraḥ śatasahasraṃ maṇipādukāyugaṃ nadyā vārakāyās tīre ujjhitvā, nadīṃ vārakāṃ pratyuttīrya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt; atha bhagavān yaśasam agrakulikaputram ādāya yena svo vihāras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya prajñapta evāsane nyaṣīdat; niṣadya bhagavān yaśasam agrakulikaputraṃ dharmayayā kathayā sandarśayati <samādāpayati> samuttejayati saṃpraharṣayati; yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ pūrvakālakaraṇīyā dharmyā kathā tadyathā dānakathā, śīlakathā, svargakathā, kāmānām āsvādādīnavasaṃkleśavyavadānanaiṣkramyapraviveka anuśaṃsavyavadānapakṣyān dharmān vistareṇa saṃprakāśayati; yadā cainaṃ bhagavān adrākṣīd dhṛṣṭacittaṃ kalyacittaṃ muditacittaṃ vinivaraṇacittaṃ bhavyaṃ pratibalaṃ sāmutkarṣikīṃ dharmadeśanām ājñātuṃ, tadā yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ sāmutkarṣikī dharmadeśanā, tadyathā duḥkhaṃ samudayo nirodho mārgaś catvāry āryasatyāni vistareṇa saṃprakāśayati; tadyathā śuddhaṃ vastram apagatakālakaṃ rañjanopagaṃ raṅge prakṣiptaṃ samyag eva raṅgaṃ pratigṛhṇāti; evam eva yaśā agrakulikaputras tasminn evāsane niṣaṇṇaś catvāry āryasatyāny abhisameti; tadyathā duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ mārgaṃ atha yaśā agrakulikaputro dṛṣṭadharmā prāptadharmā viditadharmā paryavagāḍhadharmā tīrṇakāṅkṣas tīrṇavicikitso 'parapratyayo 'nanyaneyaḥ śāstuś śāsane dharmeṣu vaiśāradyaprāptaḥ utthāyāsanād ekāṃśam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat: abhikrānto 'haṃ bhadanta, abhikrāntaḥ; eṣo 'haṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca; upāsakaṃ ca māṃ dhāraya adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇāgatam abhiprasannaṃ yaśas's father becomes a lay-disciple and yaśas an arhat adrākṣīd anyatamāvaruddhikā sarātram eva suptapratibuddhā yaśāḥ kumāro mahāśayane na dṛśyate iti; dṛṣṭvā ca punar yenāgrakuliko gṛhapatis tenopasaṃkrāntā; upasaṅkramyāgrakulikaṃ gṛhapatim idam avocat: yat khalv ārya jānīyā yaśāḥ kumāraḥ sve mahāśayane na dṛśyate iti; atha agrakulikasya gṛhapater etad abhavat: māhaiva kumāraś corair vā dhūrtair vā svāpateyakāraṇāt bahir niṣkāsito bhaviṣyati; iti viditvā caturdiśam aśvadūtān preṣayati; svayam eva pradīpikāhastaiḥ puruṣaiḥ sārdhaṃ yena nadī vārakā tenopasaṅkrāntaḥ; adrākṣīd agrakuliko gṛhapatir nadyā vārakāyās tīre śatasahasraṃ maṇipādukāyugam ujjhitam; dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat: māhaiva kumāraś corair vā dhūrtair vā niṣkāsitaḥ; tathā hi nadyā vārakāyās tīre śatasahasraṃ maṇipādukāyugam ujjhitam; māhaiva kumāro 'nena tīrthena nadīṃ vārakām uttīrṇo bhaviṣyati; tathā <hi> śatasāhasraṃ maṇipādukāyugaṃ nadyā vārakāyās tīre ujjhitaḥ; iti viditvā tenaiva tīrthena nadīṃ vārakām uttīrya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; adrākṣīd bhagavān agrakulikaṃ gṛhapatim dūrād eva; dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat: yanv ahaṃ tadrūpān ṛddhyabhisaṃskārān abhisaṃskuryāṃ yathāgrakuliko gṛhapatir asminn evāsane niṣaṇṇo yaśasaṃ kumāraṃ na paśyed iti; atha bhagavān tadrūpān ṛddhyabhisaṃskārān abhisaṃskaroti yathāyrakuliko gṛhapatis tasminn evāsane niṣaṇṇo yaśasaṃ kumāraṃ na paśyati; athāgrakuliko gṛhapatir yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavantam idam avocat: kaccit bhagavān yaśasaṃ kumāram <adrākṣīt>? tena hi gṛhapate niṣīda sthānam etad vidyate yad asminn evāsane niṣaṇṇo yaśasaṃ kumāraṃ drakṣyasīti; athāgrakulikasya gṛhapater etad abhavat: nūnaṃ ca bhagavatā yaśāḥ kumāro dṛṣṭo bhaviṣyati; tathāhi bhagavān evam āha, tena hi gṛhapate niṣīda sthānam etad vidyate yad asminn evāsane niṣaṇṇo yaśasaṃ kumāraṃ drakṣyasi; iti viditvā hṛṣṭatuṣṭapramudita udagraprītisaumanasyajāto bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte nyaṣīdat; ekānte niṣaṇṇam agrakulikaṃ gṛhapatiṃ bhagavān dharmayayā kathayā sandarśayati, samādāpayati, samuttejayati saṃpraharṣayati; yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ pūrvakālakaraṇīyā dharmyā kathā, tadyathā dānakathā śīlakathā svargakathā kāmānām āsvādādīnavasaṃkleśavyavadānanaiṣkramyapraviveka anusaṃsavyavadānapakṣyān dharmān vistareṇa saṃprakāśayati; yadā cainaṃ bhagavān adrākṣīd dhṛṣṭacittaṃ kalyacittaṃ muditacittaṃ vinivaraṇacittaṃ bhavyaṃ pratibalaṃ sāmutkarṣikīṃ dharmadeśanām ājñātuṃ, tadā yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ sāmutkarṣikī dharmadeśanā tadyathā duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ mārgaṃ catvāry āryasatyāni vistareṇa saṃprakāśayati; tadyathā śuddhaṃ vastram apagatakālakam rañjanopagaṃ raṅge prakṣiptaṃ samyag eva raṅgaṃ pratigṛhṇāti, evam evāgrakuliko gṛhapatis tasminn evāsane niṣaṇṇaś catvāry āryasatyāny abhisameti; duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ mārgam; tasmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe agrakulikasya gṛhapater virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam; āyuṣmataś ca yaśasaḥ sarvālaṅkāravibhūṣitasyānupādāyāśravebhyāś cittaṃ vimuktam; atha bhagavāṃṣ tān ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate: alaṅkṛtaś cāpi careta dharmaṃ dāntaś śāntaḥ saṃyato brahmacārī sarveṣu bhūteṣu nidhāya daṇḍaṃ sa brāhmaṇaḥ sa śramaṇaḥ sa bhikṣuḥ tena khalu samayena ṣaṭ loke arhantaḥ, bhagavāṃś ca saptamaḥ; adrākṣīd agrakuliko gṛhapatir yaśasaṃ kumāraṃ tasminn evāsane niṣaṇṇam; dṛṣṭvā ca punar yaśasaṃ kumāram idam avocat: ehi kumāra niveśanaṃ gamiṣyāvo mātā te śrāntakāyā klāntakāyā paridevitavatīti; atha bhagavān agrakulikaṃ gṛhapatim idam avocat: kiṃ manyase gṛhapate yenāśaikṣeṇa jñānena aśaikṣeṇa darśanena catvāry āryasatyāny abhisamitāni, tadyathā duḥkhaṃ, samudayo, nirodho, mārgaḥ, api nu sa punar api gṛhī agāram adhyāvaseta? sannidhīkāraparibhogena vā kāmān paribhuñjīta iti? no bhadanta: yathā khalu tvayā gṛhapate śaikṣeṇa jñānena śaikṣeṇa darśanena catvāry āryasatyāny abhisamitāni, duḥkhaṃ, samudayo, nirodho, mārgaḥ; evam eva kumāreṇa aśaikṣeṇa jñānena aśaikṣeṇa darśanena catvāry āryasatyāny abhisamitāni, tadyathā duḥkhaṃ, samudayo, nirodho, mārgaḥ iti; lābhā bhadanta yaśasā kumāreṇa sulabdhā yena aśaikṣenā jñānena aśaikṣeṇa darśanena catvāry āryasatyāny abhisamitāni, tadyathā duḥkhaṃ, samudayo, nirodho, mārgaḥ; sādhu bhagavān yaśasā kumāreṇa paścācchramaṇena yenāgrakulikas tenopasaṅkrāmed anukampām upādāya; adhivāsayati bhagavān agrakulikasya gṛhapates tūṣṇīṃbhāvena; athāgrakuliko gṛhapatir bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ yaśa's mother and wife become lay-disciples atha bhagavāṃs tasyā eva rātrer atyayāt nivāsya pātracīvaram ādāya āyuṣmatā yaśasā paścācchrameṇena yenāgrakulikasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṅkrāntaḥ; tena khalu samayena āyuṣmato yaśaso mahallikā purāṇadvitīyā ca madhyamāyāṃ dvāraśālāyām āsthātāṃ yadbhūyasā bhagavantam āgamayamāne; adrāṣṭām āyuṣmato yaśaso mahallikā purāṇadvitīyā ca bhagavantam dūrata eva dṛṣṭvā ca punar bhagavato 'rthe āsanaṃ prajñāpayataḥ; evaṃ cāhatuḥ; etu bhagavān; svāgataṃ bhagavate; niṣīdatu bhagavān prajñapta eva āsane; niṣaṇṇo bhagavān prajñapta evāsane; athāyuṣmato yaśaso mahallikā purāṇadvitīyā ca bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇe; ekānte niṣaṇṇām āyuṣmato yaśaso mahallikāṃ purāṇadvitīyāṃ ca bhagavān dharmyayā kathayā sandarśayati, samādāpayati, samuttejayati, saṃpraharṣayati; yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ pūrvakālakaraṇīyā dharmyā kathā, tadyathā dānakathā śīlakathā svargakathā kāmānām āsvādādīnavasaṅkleśavyavadānanaiṣkramyapraviveka anuśaṃsavyavadānapakṣyān dharmān vistareṇa saṃprakāśayati; yadā caite bhagavān adrākṣīd dhṛṣṭacitte kalyacitte muditacitte vinivaraṇacitte bhavye pratibale sāmutkarṣikīṃ dharmadeśanām ājñātum, tadā yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ sāmutkarṣikī dharmadeśanā, tadyathā duḥkhaṃ samudayo nirodho mārgaś catvāry āryasatyāni, <vistareṇa> saṃprakāśayati; tadyathā śuddhaṃ vastram apagatakālakaṃ rañjanopagaṃ raṅge prakṣiptaṃ samyag eva raṅgaṃ pratigṛhṇāti, evam eva āyuṣmato yaśaso mahallikā purāṇadvitīyā ca tasminn evāsane niṣaṇṇe catvāry āryastyāny abhisamitavatyau; tadyathā duḥkhaṃ samudaya nirodha mārgaḥ; atha āyuṣmato yaśaso mahallikā purāṇadvitīyā ca dṛṣṭadharme prāptadharme viditadharme paryavagāḍhaharme tīrṇakāṅkṣe tīrṇavicikitse aparapratyaye anayaneye śāstuś śāsane dharmeṣu vaiśāradyaprāpte utthāyāsanād ekāṃśam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocatām: abhikrānte āvāṃ, bhadanta, abhikrānte; ete āvāṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāvo, dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca; upāsike ca āvāṃ dhārayādyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopete śaraṇāgate abhiprasanne; tena hi bhadanta ihaiva bhaktakṛtyaṃ kriyatām; adhivāsayati bhagavān āyuṣmato yaśaso mahallikāyāḥ purāṇadvitīyāyāś ca tūṣṇīṃbhāvena; atha āyuṣmato yaśaso mahallikā purāṇadvitīyā ca bhagavatas tūṣṇīṃbhāvena adhivāsanāṃ viditvā bhagavantaṃ sukhopaniṣaṇṇaṃ śucipraṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpayataḥ, saṃpravārayataḥ; anekaparyāyeṇa śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇe dharmaśravaṇāya; atha bhagavān āyuṣmato yaśaso mahallikāṃ purāṇadvitīyāṃ ca dharmyayā kathayā sandarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya utthāyāsanāt prakrāntaḥ; yena svo vihāras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchanti: kiṃ bhadanta āyuṣmatā yaśasā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena antaḥpuramadhyagatasya svasminn antaḥpure śmaśānasaṃjñā utpannā; sarvālaṅkāravibhūṣitena ca bhagavato 'ntike arhatvaṃ ca sākṣātkṛtam; yaśasā evaṃ bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni; yaśasā karmāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati; na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tu upātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante, śubhāny aśubhāni ca na pranaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīṃ prāpya kālam ca phalanti khalu dehinām previous birth of yaśas bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ vārāṇasyāṃ nagaryāṃ nātidūre riṣiḥ prativasati sma maitryātmakaḥ kāruṇikaḥ sarvasatvahitavatsalaḥ; tena piṇḍapātaṃ praviśatā mṛtakuṇapaṃ dṛṣṭam; asatpratibaddheneva cittena piṇḍapātaṃ praviṣṭaḥ; piṇdapātaṃ caritvābhyāgataḥ; yāvat paśyati taṃ mṛtakuṇapaṃ vilīnībhūtaṃ vyādhmātakaṃ ca; tasyaivāgrataḥ sphuṭitam; tena tatraiva vairāgyam utpāditam; tata ihāntaḥpure pratyayo dattaḥ kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau riṣir eṣa evāsau yaśāḥ kumāraḥ tena kālena tena samayena; yad anena tatra vairāgyam utpāditam tenaitarhi antaḥpuramadhyagatasya pratyayo dattaḥ; iti hi bhikṣavasḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ; ekāntaśuklānām ekāntaśuklo vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇāni karmāṇi apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam yaśas's four brothers are converted and become arhats aśrauṣur vārāṇasyāṃ dvitīya agrakulokaputras tṛtīyaś caturthaḥ pañcama agrakulikaputraḥ, pūrṇo, vimalo, gavāṃpatiḥ subāhuś ca: yaśā agrakulikaputraḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajita iti; śrutvā ca punar eṣām etad abhavat: na batāvaro buddho bhaviṣyati, nāvaraṃ dharmākhyānam; yatredānīṃ yaśā agrakulikaputras tāvat taruṇaḥ tāvat sukhaiṣī keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; yannu vayam api keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajemeti; atha dvitīyo 'grakulikaputras tṛtīyaś caturthaḥ pañcamo 'grakulikaputraḥ pūrṇo, vimalo, gavāṃpatis, subāhur, vārāṇasyāṃ niṣkramya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntāḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte tasthuḥ; ekāntasthitā dvitīyo 'grakulikaputras tṛtīyaś caturthaḥ pañcamaḥ agrakulikaputraḥ pūrṇo, vimalo, gavāṃpatis, subāhur, bhagavantam idam avocan: labhemahi vayaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; carema vayaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam; labdhavantas ta āyuṣmantaḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajyāṃ upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; evaṃ pravrajitā ekākino vyapakṛṣṭā apramattā ātāpinaḥ prahitātmāno vyahārṣuḥ; ekākino vyapakṛṣṭā apramattā ātāpinaḥ prahitātmāno viharanto yadarthaṃ kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajanti tad anuttaraṃ brahmacaryaparyavasānam dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñayā sākṣātkṛtvā upasaṃpadya pravedayante: kṣīnā no jātir, uṣitaṃ brahmacaryaṃ, kṛtaṃ karaṇīyaṃ, nāparam asmād bhavaṃ prajānīma iti ājñātavanta āyuṣmanto 'rhanto babhūvuḥ suvimuktacittāḥ; tena khalu samayena daśa loke 'rhanto, bhagavān ekādaśamaḥ the conversion of fifty young men aśrauṣur vārāṇasyāṃ pañcāśad utsadotsadā grāmikadārakāḥ, prathamo 'grakulikaputro, dvitīyas, tṛtīyaś caturthaḥ, pañcamo 'grakulikaputro, yaśāḥ, pūrṇo, vimalo, gavāṃpatiḥ, subāhuḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitā iti; śrutvā ca punar eṣām etad abhavat: na batāvaro buddho bhasviṣyati; nāvaraṃ dharmākhyānam; yatredānīṃ prathamo 'grakulikaputro, dvitīyo yāvat purṇo vimalo gavāṃpatiḥ subāhur tāvat taruṇās tāvat sukhaiṣiṇaḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitāḥ; yannu vayam api keśaśmaśrv avatārya kāṣayāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajemeti; atha pañcāśad utsadotsadā grāmikadārakā vārāṇasyāṃ niṣkramya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntāḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte tasthuḥ; ekāntasthitāḥ pañcāśad utsadotsadā grāmikadārakā bhagavantam idam avocan: labhemahi vayaṃ svākhyāte dharmavinaye pravrajyāṃ upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; carema vayaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam; labdhavantas ta āyuṣmantas svākhyāte dharmavinaye pravrajyāṃ upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; evaṃpravrajitās te āyuṣmanta ekakino vyapakṛṣṭāḥ apramattā ātāpinaḥ prahitātmāno vyahārṣuḥ; ekākino vyapakṛṣṭā apramattā ātāpinaḥ prahitātmano viharanto yadarthaṃ kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣayāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajanti tad anuttaraṃ brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñayā sākṣātkṛtvā upasaṃpadya pravedayante; kṣīṇā no jātir, uṣitaṃ brahmacaryaṃ, kṛtaṃ karaṇīyaṃ, nāparam asmād bhavaṃ prajānīma iti ājñātavanta āyuṣmanto 'rhanto babhūvuḥ suvimuktacittāḥ; tena khalu samayena ṣaṣṭir loke arhanto bhagavān ekaṣaṣṭitamaḥ iti the buddha goes to the village urubilvā tatra bhagavān vārāṇasyāṃ viharati ṛṣivadane mṛgadāve; tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: mukto 'haṃ, bhikṣavaḥ, sarvapāśebhyo ye divyā ye ca mānuṣāḥ; yūyam api bhikṣavo muktāḥ sarvapāśebhyo ye divyā ye ca mānuṣāḥ; tato bhikṣavaś cārikāṃ prakramiśyāmo bahujanasukhāya lokānukampāyai arthāya hitāya sukhāya devamanuṣyāṇām; mā ca vo dvāv ekena gamiṣyatha; aham api yenorubilvāsenāyanīgrāmakas tena cārikāṃ prakramiṣyāmi; atha mārasya pāpīyasa etad abhavat; ayaṃ śramaṇo gautamo vārāṇasyāṃ viharati ṛṣivadane mṛgadāve; evaṃ śrāvakān dharmaṃ deśayati: mukto 'haṃ bhikṣavaḥ sarvapāśebhyo ye ca divyā ye ca mānuṣāḥ; yūyam api bhikṣavo muktās sarvapāśebhyo ye ca divyā ye ca mānuṣāḥ; yāvad aham api yenorubilvāsenāyanīgrāmakas tena cārikāṃ prakramiṣyāmīti; yanv aham asyopasaṅkrameyaṃ yaduta vyākṣepakarmaṇi; atha māraḥ pāpīyān māṇavakavarṇam ātmānam abhinirmāya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavato 'ntike tiṣṭhan gāthāṃ bhāṣate: amukto muktasaṃjñī san kiṃ mukto 'smīti manyase mahābandhanabaddho 'si na me śramaṇa mokṣyase atha bhagavata etad abhavat: māro batāyaṃ pāpīyān upasaṅkrānto yaduta vyākṣepakarmaṇi; iti viditvā gāthāṃ bhāṣate: mukto 'ham sarvapāśebhyo ye divyā ye ca mānuṣāḥ evaṃ jānīhi pāpīyan nihatas tvam ihāntaka atha mārasya pāpīyasa etad abhavat: jānāti me śramaṇo gautamaś cetasā cittam; iti viditvā duḥkhī durmanā vipratīsārī tatraiva antarhitaḥ; tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: mukto 'haṃ bhikṣavaḥ sarvapāśebhyo ye divyā ye ca mānuṣāḥ; yūyam api bhikṣavo muktāḥ sarvapāśebhyo ye divyā ye ca mānuṣāḥ; carata bhikṣavaś cārikāṃ bahujanahitāya pūrvavad yāvad aham api yenorubilvāsenāyanīgrāmakas tena cārikāṃ prakramiṣyāmi; evaṃ bhadanta iti bhikṣavo bhagavataḥ pratiśrutya janapadacārikāṃ prakrāntāḥ atha bhagavāv yathābhiramyaṃ vihṛtya yenorubilvāsenāyanīgrāmakas tena cārikāṃ prakrānto 'nupūrveṇa cārikāṃ caran senāyanīgrāmakam anuprāptaḥ; atha bhagavān yena kārpāsavanaṣaṇḍaḥ tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya anyatarad vṛkṣamūlaṃ niśritya niṣaṇṇo divāvihārāya sixty gentlemen become lay-disciples tena khalu samayena ṣaṣṭir bhadravargīyāḥ pūgāḥ bahiḥ senāyanīgrāmakasya divādivase strīmayena tūryeṇa krīḍanti ramante paricārayanti; teṣāṃ krīḍatāṃ ramamāṇānāṃ paricārayatām anyatarā strī samayaṃ virāgya niṣpalāyitā; atha ṣaṣṭir bhadravargīyāḥ pūgāḥ tāṃ striyaṃ samanveṣamāṇā yena kārpāsavanaṣaṇḍas tenopasaṅkrāntāḥ; upasaṅkramya adrākṣuḥ ṣaṣṭir bhadravargīyāḥ pūgā bhagavantam anyatarad vṛkṣamūlaṃ niśrityā niṣaṇṇaṃ prāsādikaṃ prasādanīyam śāntendriyaṃ śāntamānasaṃ parameṇa cittadamavyupaśamena samanvāgataṃ suvarṇayūpam iva śriyā jvalantam; dṛṣṭvā ca punar yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntāḥ; upasaṅkramya bhagavantam idam avocan: kaccid bhagavān striyam adrākṣīt; <kiṃ punar vaḥ kumārakās tayā striyā?> iha vayaṃ bhadanta ṣaṣṭir bhadravargīyāḥ pūgāḥ bahiḥ senāyanīgrāmasya divādivase strīmayena tūryeṇa krīḍāmo ramāmo paricārayāmaḥ; teṣām asmākaṃ krīḍatāṃ ramamāṇānāṃ paricārayatām anyatamā <strī samayaṃ virāgya niṣpalāyitā; te> vayam tāṃ striyaṃ samanveṣāmahe; kiṃ manyadhve kumārakāḥ? kiṃ varaṃ yo vā striyaṃ samanveṣāte, yo vā ātmānam? kim asmākaṃ bhadanta strī kariṣyati; idam evāsmākaṃ varaṃ yad vayam ātmānaṃ samanveṣemahi; tena hi kumārakā niṣīdantu; dharmaṃ vo deśayiṣyāmi; atha ṣaṣṭir bhadravargīyāḥ pūgāḥ bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ; ekāntaniṣaṇṇān ṣaṣṭiṃ bhadravargīyān pūgān bhagavān dharmyayā kathayā sandarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; yāsau <buddhānāṃ bhagavatāṃ dharmyā kathā; tadyathā> dānakathā śīlakathā svargakathā kāmānām āsvādādīnavasaṅkleśavyavadānanaiṣkramyapraviveka anuśaṃsavyavadānapakṣyān dharmān vistareṇa saṃprakāśayati; yadā caitān bhagavān adrākṣīd dhṛṣṭacittān muditacittān kalyacittān vinivaraṇacittān bhavyān pratibalān sāmutkarṣikīṃ dharmadeśanām ājñātuṃ, tadā yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ sāmutkarṣikī dharmadeśanā tadyathā duḥkhaḥ samudayo nirodho mārgaś catvāry āryasatyāni vistareṇa saṃprakāśayati; tadyathā śuddhaṃ vastram apagatakālakaṃ rañjanopagaṃ raṅge prakṣiptaṃ samyag eva raṅgaṃ pratigṛhṇāti; evam eva ṣaṣṭir bhadravargīyāḥ pugāḥ eṣv evāsaneṣu niṣaṇṇāś catvāry āryasatyāny abhisamayanti; tadyathā duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ mārgam; atha ṣaṣṭir bhadravargīgāḥ pūgāḥ dṛṣṭadharmāṇaḥ prāptadharmāṇo viditadharmāṇaḥ paryavagāḍhadharmāṇas tīrṇakāṅkṣā tīrṇavicikitsā aparapratyayā ananyaneyā śāstuś śāsane dharmeṣu vaiśāradyaprāptā utthāyāsanebhya ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tena añjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocan: abhikrāntā vayaṃ bhadantābhikrāntāḥ; ete vayaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmo dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca; upāsakāṃś ca asmān dhārayādyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetān śaraṇāgatān abhiprasannān; atha ṣaṣṭir bhadravargīyāḥ pūgā bhagavato bhāṣitam abhinandya anumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntāh conversion of the brahmin deva tena khalu samayena kapilavastuni devo nāma brāhmaṇaḥ prativasaty āḍhyo mahādhano mahābhogo bhagavataḥ purāṇo gṛhapatis sakhā: asau pareṇa samayena jñātikṣayaṃ <dhanakṣayam ṛddhikṣayaṃ gataḥ; yadā bhagavatā> ṣaṭtriṃśadbhūtakoṭiparivāraṃ māraṃ vidrāvya anuttaraṃ jñānam adhigataṃ, tadā devo brāhmaṇaḥ patnyā sārdhaṃ senāyanīgrāmakam anuprāptaḥ; devena brāhmaṇena śrutaṃ bhagavatā anuttaraṃ jñānam adhigatam; śrutvā ca tasyaitad abhavat: kathaṃ punar ahaṃ bhagavantaṃ piṇḍakena pratipādayeyam iti; sa patnīm āmantrayate: bhadre bhagavatā anuttaram jñānam adhigatam; sa ca bhagavāṃś cakravartikule jātaḥ; sa idānīṃ senāyanīgrāmakaṃ piṇḍapātaṃ <carati> sā kathayati: āryaputra tathā bhavatu; devena brāhmaṇasakāśe patnībandhakaṃ sthāpayitvā pañcakārṣāpaṇa devena brāhmaṇena gṛhapatisakāśād alaṅkāraṃ yācitvā patnyā anupradattaḥ; atha devo brāhmaṇaḥ sapatnīkaḥ suciṃ praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavantam idam avocat; adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena; adhivāsayati bhagavān devasya brāhmaṇasya tūṣṇīṃbhāvena; atha bhagavān yena devasya brāhmaṇasya niveṣanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya prajñapta evāsane nyaṣīdat; atha devo brāhmaṇaḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ bhagavantaṃ viditvā sapatnī kaḥ śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ tarpayataḥ saṃpravārayataḥ; anekaparyāyeṇa śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpayitvā saṃpravārayitvā bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastaṃ apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇau dharmaśravaṇāya; atha bhagavān devasya brāhmanasya daksiṇādeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ iti; devo brāhmaṇas tac chrutvā duḥkhī durmanāḥ saṃvṛttaḥ; aṭavīṃ saṃprasthitaḥ kuto 'ham alaṅkāraṃ dāsyāmīti; nānyatrātmānam tadā paśyati tam alaṅkāram; sa taṃ gṛhītvā gṛham āgataḥ; deva paśyāmīti <patnī> duḥkhadaurmanasyāhatā gṛhaṃ viśodhayati suvarṇakalaśaṃ dīptimantaṃ paśyati yathāpitad buddhasya buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena; devas tāṃ pṛcchati: bhadre kim etad? iti; sā kathayati: āryaputra mayā suvarṇakalaśo dṛṣṭaḥ; so 'pi kathayati: bhadre, mayāpi so 'laṃkāro dṛṣṭaḥ; tāv atyarthaṃ bhagavati prasādajātau tathā cābhiprasannau; tato bhagavatā tādṛśī caturāyasatyasaṃprativedhikī dharmedeśanā kṛtā; yathā devena brāhmaṇena sapatnīkena viṃśatiśikharasamudgataṃ dṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā śrotraāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam conversion of nandā and nandabalā atha bhagavāṃs tasyā eva rātryā atyayāt pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya senāyanīgrāmakaṃ piṇḍāya prāvikṣat; atha bhagavata etad abhavat: kasya nv ahaṃ senāyanīgrāmake tatprathamato dharmaṃ deśayeyam; atha bhagavata etad abhavat: yanv ahaṃ nandāyāś ca nandabalāyāś ca grāmikaduhitroḥ tatprathamato dharmaṃ deśayeyaṃ, ye māṃ duḥkhaprahāṇayogam anuyuktaṃ viharantaṃ satkṛtyopasthatuḥ premnā ca gauraveṇa ca; atha bhagavān yena nandāyāś ca nandabalāyāś ca grāmikaduhitror niveśanaṃ tenopasaṃkrantaḥ; adrāṣṭāṃ ca nandā ca nandabalā ca grāmikaduhitarau bhagavantaṃ dūrata eva; dṛṣṭvā ca punar bhagavato 'rthāyāsanaṃ prajñapayataḥ evaṃ cāhatuḥ: niṣīdatu bhagavān prajnāpta evāsane; nyaṣīdad bhagavān prajñāpta evāsane; atha nandā ca nandabalā ca grāmikaduhitarau bhagavatpādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇe; ekāntaniṣaṇṇe nandāṃ ca nandabalāṃ ca grāmikaduhitarau bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ pūrvakālakaraṇīyā dharmī kathā tadyathā dānakathā śīlakathā svargakathā kāmānām āsvādādīnavasaṃkleśavyavadānanaiṣkramyapraviveke anuśaṃsavyavadānapakṣyān dharmān vistareṇa saṃprakāśayati; yadaite bhagavān adrākṣīd dhṛṣṭacitte kalyacitte muditacitte vinivaraṇacitte bhavye pratibale sāmutkarṣikīṃ dharmadeśanām ājñātuṃ tadā yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ sāmutkarṣikī dharmadeśan�� tadyathā duḥkhaṃ samudayo nirodho mārgaś catvāry āryasatyāni vistareṇa saṃprakāśayati; tadyathā śuddhaṃ vastram apagatakālakaṃ rañjanopagaṃ raṅge prakṣiptaṃ samyag eva raṅgaṃ pratigṛhṇāti, evam eva nandā ca nandabalā ca tasminn evāsane niṣaṇṇe catvary āryasatyāni abhisamayatas tadyathā duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ mārgam; atha nandā ca nandabalā ca grāmikaduhitarau dṛṣṭadharme prāptadharme paryavagādhadharme tīrṇakāṃkṣe tīrṇavicikitse 'parapratyaye 'nanyaneye śāstuḥ śāsane dharmeṣu vaiśāradyaprāpte; utthāyāsanād ekāṃśam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocatām: abhikrānte āvāṃ bhadantābhikrānte; ete āvāṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāvo dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca; upāsike cāvāṃ dhārayādyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopete śaraṇagate 'bhiprasanne; atha nandā ca nandabalā ca grāmikaduhitarau bhagavantam idam avocatām; tena hi bhadanta ihaiva bhaktakṛtyaṃ kriyatām; adhivāsayati bhagavān nandāyāś ca nandabalāyāś ca grāmikaduhitroḥ tūṣnīṃbhāvena; atha nandā ca nandabalā ca grāmikaduhitarau bhagavatas tūṣṇīmbhāvenādhivāsanāṃ viditvā sukhopaniṣaṇṇaṃ bhagavantaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpayataḥ saṃpravārayataḥ; śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpayitvā saṃpravārayitvā bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastaṃ apanītapātraṃ nīcatarakam āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ pūrato niṣaṇṇe dharmaśravaṇāya [the ff","थत् चोवेर्स् थिस् गप् हस् बेएन् रेप्रोदुचेद् बेलोw इन् फ़च्सिमिले, अस् थे अप्पेन्दिx.] कुक्षौ कुक्षिवेदना वर्तन्ते; तद्यथा गोघातको वा गोघातकान्तेवासी वा तीक्ष्णया गोकर्तन्या गोकुक्षिं पाटयेत्, तस्यात्यर्थं कुक्षौ कुक्षिवेदना वर्तेरन्; एवम् एव बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यायतो ऽत्यर्थं तस्मिन् समये कुक्षौ कुक्षिवेदना वर्तन्ते; आरब्धं चास्य वीर्यं भवत्य् असंलीनम्, प्रस्रब्धः कायो भवत्य् असंरब्धः, उपस्थिता स्मृतिर् भवत्य् असंमूढा, समाहितं चित्तं भवत्य् एकाग्रम्; एवंरूपां बोधिसत्वस्य दुःखां तीव्रां खारं कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयतश् चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति यथापितद् भावितत्वात् कायस्य; तस्यैतद् अभवत्: यन्व् अहं भूयस्या मात्रया व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यायेयम् इति; स भूयस्या मात्रया व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यातुम् आरब्धः; व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यायन् मुखे नासिकायां चाश्वाशप्रश्वासान् संनिरुणद्धि; तस्य मुखे नासिकायां चाश्वासप्रश्वासेषु संनिरुद्धेष्व् अत्यर्थं तस्मिन् समये काये कायपरिदाहा वर्तन्ते; तद्यथा द्वौ बलवत्तरौ पुरुषौ दुर्बलतरं पुरुषम् उद्बाहुकं गृहीत्वा अङ्गारकर्ष्याम् उपनामयेते, तस्यात्यर्थं काये कायपरिदाहा वर्तेरन्; एवम् एव बोधिसत्वस्य व्याध्मातकानि ध्यानानि ध्यायतो ऽत्यर्थं तस्मिन् समये काये कायपरिदाहा वर्तन्ते; आरब्धं चास्य वीर्यं भवत्य् असंलीनम्; प्रस्रब्धः कायो भवत्य् असंरब्धः; उपस्थिता च स्मृतिर् भवत्य् अ��ंमूढा; समाहितं चित्तं भवत्य् एकाग्रम्; एवंरूपां बोधिसत्वस्य दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयतश् चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति यथापितद् भावितत्वात् कायस्य; तस्यैतद् अभवत्: यन्व् अहं सर्वेण सर्वम् अनाहारतां प्रतिपद्येय इति ओफ़्फ़ेर् ओफ़् थे देवतास् अथ संबहुला देवता बोधिसत्वस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय येन बोधिसत्वस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; उपसङ्क्रम्य बोधिसत्वम् इदम् अवोचन्: सचेत् त्वं मार्ष मानुष्यकेणाहारेणार्त्तीयसे जेह्रीयसि वितरसि विजुगुप्ससे, वयं ते सर्वरोमकूपेषु दिव्यम् ओजः काये उपसंहरामः; तत् त्वम् आसादय इति; अथ बोधिसत्वस्यैतद् अभवत्: अहं चेन् मनुष्याणाम् अनाहारतां प्रतिजानीयाम्, देवताश् च मे सर्वरोमकूपेषु दिव्यम् ओजः काये उपसंहरेयुः, तच् चाथं स्वीकुर्याम्, तन् मम स्यान् मृषा; यन् मम स्यान् मृषा तन् मम स्यान् मिथ्यादृष्टिः; मिथ्यादृष्टिप्रत्ययश् च पुनर् इहैके सत्वाः कायस्य भेदात् परं मरणाद् अपायदुर्गतिविनिपातं नरकेषूपपद्यन्ते; यन्व् अहं देवतानां वचनं सर्वेण सर्वं प्रत्याख्यायाल्पं स्तोकं कतिपयं परीत्तम् आहारम् आहरेयम्; यदि वा मुद्गयूषेण यदि वा कुलुत्थयूषेण यदि वा हरेणुकायूषेण इति नेw स्त्रिविन्ग्स् अथ बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये देवतानां वचनं सर्वेण सर्वं प्रत्याख्यायाल्पं स्तोकं कतिपयं परीत्तम् आहारम् आहरतः सर्वाण्य् अङ्गप्रत्यङ्गानि म्लानान्य् अभूवन्; संम्लानानि कृशानि अल्पमांसानि; तद्यथा असीतकपर्वाणि वा कालकापर्वाणि वा म्लानानि भवन्ति; संम्लानानि कृशान्य् अल्पमांसानि; एवम् एव तस्मिन् समये बोधिसत्वस्य अल्पं स्तोकं कतिपयं परीत्तम् आहारम् आहरतः शिरसि शिरस्त्वक् म्लानाभूत्; संम्लाना सङ्कुचिता संपर्पटकजाता; तद्यथा अलाबूर् वृन्ताच् छिन्ना म्लानावतिष्ठते; संम्लाना सङ्कुचिता संपर्पटकजाता; एवम् एव बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये अल्पं स्तोकं कतिपयं परीत्तम् आहारम् आहरतः शिरसि शिरस्त्वक् म्लानाभूत्; संम्लाना सङ्कुचिता संपर्पटकजाता; आरब्धं चास्य वीर्यं भवत्य् असंलीनम्; प्रस्रब्धः कायो भवत्य् असंरब्धः; उपस्थिता स्मृतिर् भवत्य् असंमूढा; समाहितं चित्तं भवत्य् एकाग्रम्; एवंरूपां बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये आत्मोपसङ्क्रमिकां दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयतश् चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति; यथापितद् भावितत्वात् कायस्य; तस्याल्पं स्तोकं कतिपयं परीत्तम् आहारम् आहरतः अक्ष्णोर् अक्षितारके अपगते गंभीरे गंभीरानुगते दूरानुगते दूरानु प्रविष्टे; अपीदानीम् उद्धृते इव ख्यायेते; तद्यथा गंभीरोदके उदपाने उदकतारका अपगता भवन्ति; अत्यपगता गंभीरा गंभीरानुगता दूरानुप्रविष्टा अपीदानीम् आख्यायिकाभिः श्रूयन्ते; एवम् एव तस्मिन् समये बोधिसत्वस्याल्पं स्तोकं कतिपयं परीत्तम् आहारम् आहरत अक्ष्णोर् अक्षितारके अपगते अभूताम्; अत्यपगते गंभीरे गंभीरानुगते दूरानुप्रविष्टे; अपीदानीम् उद्धृते इव ख्यायेते; आरब्धं चास्य वीर्यं भवत्य् असंलीनम्; प्रस्रब्धः कायो भवत्य् असंरब्धः; उपस्थिता स्मृतिर् भवत्य् असंमूढा; समाहितं चित्तं भवत्य् एकाग्रम्; एवंरूपां बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये आत्मोपक्रमिकां दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयतश् चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति, यथापितद् भावितत्वात् कायस्य; तस्मिन् समये अल्पं स्तोकं कतिपयं परीत्तम् आहारम् आहरतः पार्शुकान्तराण्य् उन्नतावनतान्य् अभूवन्; तद्यथा द्विवर्षत्रिवर्षप्रतिच्छन्नायास् तृणशालाया गोपानस्या उन्नतावनता भवन्ति; एवम् एव तस्मिन् समये बोधिसत्वस्य अल्पं स्तोकं कतिपयं परीत्तम् आहारम् आहरतः पार्शुकान्तराण्य् उन्नतावनतान्य् अभूवन्; आरब्धं चास्य वीर्यं भवत्य् असंलीनम्; प्रस्रब्धः कायो भवत्य् असंरब्धः; उपस्थिता स्मृतिर् भवत्य् असंमूढा; समाहितं चित्तं भवत्य् एकाग्रम्; एवंरूपां बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये आत्मोपक्रमिकां दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयतश् चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति; अथ बोधिसत्वस्य अल्पं स्तोकं कतिपयं परीत्तम् आहारम् आहरतः पृष्ठवंशो ऽभूत् तद्यथा वर्तनावेणी; आनिषादो ऽभूत् तद्यथा उष्ट्रपदम्; स एकदा उत्थास्यामीत्य् अवाङ्मुखः पतति; एकदा निषत्स्यामीत्य् उत्तानमुखः पतति; स पूर्वं कायं परिगृह्य पश्चिमकं कायं संस्थापयति; पश्चिमकं कायं संपरिगृह्य पूर्वकं कायं संस्थापयति; स उभाभ्यां पाणिभ्यां कायम् आमार्ष्टि; परामार्ष्टि; तस्योभाभ्यां पाणिभ्यां कायम् आमार्जतः परिमार्जतो ऽपीदानीं प्रतिमूलानि रोमाणि पृथिव्यां शीर्यन्ते; तस्यैतद् अभवत्: अयम् अपि मार्गो नालं ज्ञानाय, नालं दर्शनाय, नाल���् अनुत्तरायै सम्यक्संबोधय इति; अथ तिस्रो देवता येन बोधिसत्वस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; तत्रैका एवम् आह: कृष्णः श्रमणो गौतम इति: द्वितीया एवम् आह: नैष कृष्णो ऽपि तु श्याम इति; तृतीया एवम् आह: नैष कृष्णो नापि श्यामो ऽपि तु मद्गुरच्छविर् इति; बोधिसत्वस्य या सा शुभा वर्णनिभा सा सर्वेण सर्वम् अन्तर्हिताभूत् थे थ्रेए सिमिलेस् अथ बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये अश्रुतपूर्वास् तिस्र उपमाः प्रतिभाताः; १) तद्यथा आर्द्रं काष्ठं सस्नेहं जल उपनिक्षिप्तं स्याद् आरात् स्थलात्; अथ पुरुष आगच्छेद् अग्न्यर्थी अग्निगवेषी; स तत्राधरारण्याम् उत्तरारणिं प्रतिष्ठाप्य अभिमथ्नन् न भव्यो ऽग्निं संजनयितुं, तेजः प्राविष्कर्तुम्; एवम् एव तद् भवति यथापितद् आर्द्रात् काष्ठात् सस्नेहात्; एवम् एव ये केचिच् छ्रमणा वा ब्राह्मणा वा कामेषु न कायेन चित्तेन वा व्यपकृष्टा विहरन्ति, तेषां यः कामेषु कामच्छन्दः कामस्नेहः कामप्रेमा कामालयः कामनियन्त्री कामाध्यवसानं <स> तेषां चित्तं पर्यादाय तिष्ठति; एवम् एव तद् भवति यथापितत् कायेन चित्तेन वाव्यपकृष्टानां विहरताम्; किं चापि ते इमाम् एवंरूपां आत्मोपक्रमिकां दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयन्ति; अथ च पुनस् ते नालं ज्ञानाय, नालं दर्शनाय, नालम् अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये इति; इयं तत्र बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये प्रथमा अश्रुतपूर्वा उपमा प्रतिभाता; २) तद्यथा आर्द्रं काष्ठं सस्नेहं स्थल उपनिक्षिप्तं स्याद् आरात् जलात्; <अथ> पुरुष आगच्छेद् अग्न्यर्थी अग्निगवेषी; स तत्राधरारण्याम् उत्तरारणिं प्रतिष्ठाप्याभिमथ्नन् न भव्यो ऽग्निं संजनयितुम्, तेजः प्राविष्कर्तुम्; एवम् एतद् भवति यथापितद् आर्द्रात् काष्ठात् सस्नेहात्; एवम् एव ये केसिच् छ्रमणा वा ब्राह्मणा वा कामेषु कायेन व्यपकृष्टा विहरन्ति, न तु चित्तेन तेषां तत्र यः कामेषु कामच्छन्दः कामप्रेमा कामालयः कामनियन्त्री, कामाध्यवसानं स तेषां चित्तं पर्यादाय तिष्ठति; किंचापि ते इमाम् एवंरूपाम् आत्मोपक्रमिकां दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयन्ति; अथ च पुनस् ते नालं ज्ञानाय; नालं दर्शनाय, नालम् अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये इति; इयं तत्र बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये द्वितीया अश्रुतपूर्वा उपमा प्रतिभाता; ३) तद्यथा शुष्कं काष्ठं कोटरं निः��्नेहं स्थल उपनिक्षिप्तं स्याद् आराज् जलात्; अथ पुरुष आगच्छेद् अग्न्यर्थी, अग्निगवेषी; स तत्राधरारण्याम् उत्तरारणिं प्रतिष्ठाप्याभिमथ्नन् भव्यो ऽग्निं सञ्जनयितुं तेजः प्राविष्कर्तुम्; एवम् एतद् भवति यथापितत् शुष्कात् काष्ठात् कोटरात्; एवम् एव ये केचिच् छ्रमणा वा ब्राह्मणा वा कायेन व्यपकृष्टा विहरन्ति चित्तेन च, तेषां यः कामेषु कामच्छन्दः कामस्नेहः कामप्रेमा कामालयः कामनियन्ति कामाध्यवसानं स तेषां चित्तां न पर्यादाय तिष्ठति; किंचापि ते न इमाम् एवंरूपाम् आत्मोपक्रमिकां दुःखां तीव्रां खरां अमनापां वेदनां वेदयन्ते; अथ च पुनस् ते अलं ज्ञानाय अलं दर्शनाय, अलम् अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये इति; इयं तत्र बोधिसत्वस्य तस्मिन् समये तृतीया अश्रुतपूर्वा उपमा प्रतिभाता; यन्व् अहम् एकतिलफलम् आहारम् आहरेयम् इति; स एकं तिलफलम् आहारम् आहरति; न तावद् द्वितीयं यावद् अस्य तद् ओजः कायान् न विगतं भवति; तस्यैकं तिलम् आहारम् आहरतः सुतराम् अङ्गप्रत्यङ्गानि परिक्षीणानि, यथा एकं तिलम्, एकं तण्डुलम्, एकं कोलम्, एकं कुलत्थम्, एकं माषम्, एकं मुद्गं रेअच्तिओन् ओफ़् शुद्धोदन अन्द् ओथेर्स् तां दुष्करचर्यावस्थां श्रुत्वा राजा शुद्धोदनः अर्धतृतीयानि वार्तावाहकशतानि प्रेषयति; सुप्रबुद्धो ऽपि राजा अर्धतृतीयानि; तयोः प्रतिदिवसं मुहुर् मुहुर् वार्तां कथयन्ति: बोधिसत्व ईदृशीं दुष्करचर्यां चरति; एकं तिलम् आहारम् आहरति; एकं तण्डुलम्, एकं कोलम्, एकं कुलत्थम्, एकं माषम्, एकं मुद्गम्; दर्भसंस्तरे च शय्यां कल्प्यति; इति श्रुत्वा राजा शुद्धोदनः पुत्रशोकाभिभूतो भूयस्या मात्रया बाष्पोपतप्यमानहृदयो ऽश्रुपर्याकुलेक्षणः सन्तप्यते; दर्भसंस्तरे च शय्यां कल्पयति; सार्धम् अन्तःपुरेण यशोधरा देवी भर्तुस् तदवस्थां प्रतिश्रुत्य भर्तृशोकाभिभूता बाष्पार्द्रवदना विनिर्मुक्तमाल्याभरणा विषण्णा दुष्करं चरति; एकं तिलम् आहारम् आहरति; एकं तण्डुलम्, एकं कोलम्, एकं कुलत्थम्, एकं मुद्गम्; तृणसंस्तरे च शय्यां कल्पयति; तस्याः स गर्भो लयं गतः; राज्ञा शुद्धोदनेन श्रुतम्; स संलक्षयति: यदि यशोधरा प्रतिदिवसं बोधिसत्वस्य वार्तां शृणोति स्थानम् एतद् विद्यते यद् भर्तृशोकाभ्याहता अनया दुष्करचर्यया गर्भं न धारयिष्यति; प्राणैर् वा वियोक्ष्यते; तद् उपायसंविधान�� कर्त्वयं येन यशोधराया बोधिसत्ववार्तां न कश्चित् कथयति इति विदित्वा राज्ञा शुद्धोदनेन सर्वान्तःपुरजनः क्रियाकारं कारितो न केनचित् बोधिसत्ववार्ता यशोधराया अरोचयितव्या <इति>; वार्तासंचारकाश् च समनुशिष्टाः, मां मुक्त्वा न कस्यचिद् बोधिसत्ववार्ता निवेदयितव्येति; श्रुत्वापि स्वयं वार्तां यशोधरापेक्षया अन्तर्निगूढसन्तापो ऽन्यथान्तःपुरजनं विप्रलंभयति, यं श्रुत्वा यशोधरा देवी प्राणान् सन्धारयति उन्पलतब्ले फ़ोओद् अथ बोधिसत्वस्यैतद् अभवत्: अयम् अपि मार्गो नालं ज्ञानाय, नालं दर्शनाय, नालम् अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये; यन्व् अहं परमविकृतम् आहारम् आहरेयम् इति; स परमविकृतभोजनम् आहारम् आहरति; तत्रेदं परमविकृतभोजनम्; ये ते वत्सका अचिरजातका मातुस् स्तन्येन यापयन्ति तेषाम् उच्चारप्रस्रावः; तावच् च न द्वितीयम् आहारम् आहरति, यावद् अस्य तद् ओजः कायान् न विगतं भवति; द्वितीये तु <विगते> द्वितीयम् आहारम् आहरति; महाश्मशानं च गत्वा मृतकडेबरं शिरस्य् उपनिधाय दक्षिणेन पार्श्वेन शय्यां कल्पयति पादे पादम् आधायालोकसंज्ञी स्मृतः संप्रजानन् उत्थानसंज्ञाम् एव मनसि कुर्वानः विल्लगे गिर्ल्स् अन्द् बोय्स् अपीदानीम् ग्रामकुमारका ग्रामकुमारिकाश् चागम्यास्योभयोः कर्णस्रोतसोस् तूलिका आसारयन्त्य् अपि प्रसारयन्त्य् अपि; उभयोः कर्णस्रोतसोर् एवं चाहुः, पांसुपिशाचकं बत पश्यामः, पांसुपिशाचकं बत पश्यामः इति; अपीदानीं पांसुम् अपि क्षिपन्ति, लोष्टम् अपि, शर्कराम् अपि; नाभिजानाति बोधिसत्वस् तेषां ग्रामकुमारकाणां ग्रामकुमारिकाणां वा अन्तिके प्रदुष्टं चित्तम् उत्पादयितुं, पापिकां वा वाचं निश्चारयितुम्; एवंरूपाणि बोधिसत्वस्य दुष्कराणि चरतः एतद् अभवत्: ये केचिद् दुःखप्रहाणयोगम् अनुयुक्ता विहरन्ति सर्वे ते एतावन् नात उत्तरेण; अतो भूयस् सो ऽपि मार्गो नालं ज्ञानाय, नालं दर्शनाय, नालम् अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये इति; आरब्धं चास्य वीर्यं भवत्य् असंलीनम्; प्रस्रब्धः कायो भवत्य् असंरब्धः; उपस्थिता स्मृतिर् भवत्य् असंमूढा; समाहितं चित्तं भवत्य् एकाग्रम्; तस्यैतद् अभवत्: कतमो ऽसौ मार्गः अलं ज्ञानाय, अलं दर्शनाय, अलम् अनुत्तरायै सम्यक्संबोधये इति; तस्यैतद् अभवत्: अभिजानाम्य् अहं पितुः शुद्धोदनस्य निवेशने कर्मान्तान् अनुसङ्गम्य जम्बूच्छायायां निषद्य विविक्तं कामैर् विविक्तं पापकैर् अकुशलैर् धर्मैः सवितर्कं सविचारं विवेकजं प्रीतिसुखं प्रथमं ध्यानम् उपसंपद्य विहर्तुम्; स्यात् स मार्गः, स्यात् प्रतिपद् अलं ज्ञानाय, अलं दर्शनाय, अलम् अनुत्तरायै सम्यक्संबोध्ये; स तु मया न सुकरम् उत्पादयितुं यथापितत् कृशेन दुर्बलेनाप्लस्थामेन; यन्व् अहं यथासुखम् आश्वस्यां यथासुखं प्रश्वस्यां, यथासुखम् औदारम् आहारम् आहरेयम् ओदनकुल्माषान्; सर्पिस्तैलाभ्यां गात्राणि म्रक्षयेयम्; सुखोदकेन च कायं परिषिञ्चेयम् इति; स यथासुखम् आश्वसिति, यथासुखं प्रश्वसिति; औदारिकम् आहारम् आहरत्य् ओदनकुल्माषान्; सर्पिस्तैलाभ्यां गात्राणि म्रक्षयति; सुखोदकेन च कायं परिषिञ्चति थे फ़िवे अत्तेन्दन्त्स् देसेर्त् अथ तेषां पञ्चानाम् उपस्थायकानाम् एतद् अभवत्: अयं भवन्तः श्रमणो गौतमः शैथिलिकः संवृत्तो, बाहुलिको बहुलाजीवः, प्रहाणविभ्रान्तो य एष इदानीम् औदारिकम् आहारम् आहरत्य् ओदनकुल्माषान्; सर्पिस्तैलाभ्यां गात्राणि म्रक्षयति; सुखोदकेन कायं परिषिञ्चति; न शक्यम् अनेनाधुना किंचिद् अधिगन्तुम्; इति विदित्वा बोधिसत्वम् अपहाय प्रक्रान्ताः, अनुपूर्वेण वाराणसीं गत्वा ये लोके अर्हन्तस् तान् उद्दिश्य प्रव्रजिताः; ते पञ्च समग्राः सहिताः संमोदमाना अविवदमाना ऋषिवदने विहरन्ति मृगदावे इति पञ्चकाः पञ्चका इति संज्ञा संवृत्ता नन्दा अन्द् नन्दबला बोधिसत्वो ऽप्य् अनुपूर्वेण कायस्य स्थामं च बलं च विर्यं च संजनय्य अनुपूर्वेण सेनायनीग्रामं गतः; तत्र सेनो नाम ग्रामिकः; तस्य द्वे दुहितरौ नन्दा च नन्दबला च; ताभ्यां श्रुतम्: शाक्यानां कुमार उत्पन्नो ऽनुहिमवत्पार्श्वे नद्या भागीरथ्यास् तीरे कपिलस्य ऋषेर् आश्रमपदस्य नातिदूरे: स ब्राह्मणैर् नैमित्तिकैर् विपञ्चनकैर् व्याक्तृअः राजा भविष्यति चक्रवर्ती; स चाभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वजनमनोहरः; या नारी द्वादशवर्षाणि इदम् एवंरूपं व्रतं समादाय वर्तते तस्या असौ भर्ता भवति इति; पुरुषाभिप्रायो मातृग्रामः; ताभ्यां द्वादशवार्षिकं व्रतं तप्तम्; तस्य समाप्तौ षोडशगुणितं मधुपायसं तपःपरिखिन्नाय ऋषये प्रतिपाद्यते आगन्तुकाय इति श्रुत्वा च पुनस् ताभ्यां गोसहस्रं दोहयित्वा तद् एव गोसहस्रं पायितम्; ततस् तद् एव गोसहस्रं दोहयित्वा पञ्चशतानि पायितानि; ततस् तानि पञ्चशतानि दोहयित्वा तान्य् एव <पञ्चशतानि> पायितानि; <ततः तानि> पञ्चशतानि दोहयित्वा अर्धतृतीयानि शतानि पायितानि; ततस् तान्य् अर्धतृतीयानि शतानि दोहयित्वा <तान्य् एवार्धतृतीयानि शतानि पायितनि; ततस् तान्य् अर्धतृतीयानि शातानि दोहयित्वा> पञ्चविंशत्युत्तरम् शतं पायितम्; ततस् तत् पञ्चविंषत्युत्तरं शतं दोहयित्वा <तद् एव पञ्चविंशत्युत्तरं शतं पायितम्; ततः तत् पञ्चविंशत्युत्तरं शतं दोहयित्वा> त्रिषष्टिः पायिता; ततस् तां त्रिषष्टिं दोहयित्वा सैव त्रिषष्टिः पायिता; ततस् तां त्रिषष्टिं दोहयित्वा द्वात्रिंशत् पायिता; ततस् ता द्वात्रिंशत् दोहयित्वा ता एव द्वात्रिंशत् पायिताः; ततस् ता द्वात्रिंशत् दोहयित्वा षोडश पायिताः; ततस् ताः षोडश दोहयित्वा ता एव षोडश पायिताः; ततस् ताः षोदश दोहयित्वा अष्टौ पायिताः; ततस् ता अष्टौ दोहयित्वा ता एवाष्टौ पायिताः; ततस् ता अष्टौ दोहयित्वा स्फटिकमय्यां स्थाल्यां षोडशगुणितं मधुपायसं साधयितुम् आरब्धाः; शुद्धावासकायिका देवाः संलक्षयन्ति; बोधिसत्वः इदं पायसं भुक्त्वा अद्यैवानुत्तरं ज्ञानम् अधिगमिष्यति; ततस् तेजौपसंहारः कर्तव्य इति तैः सद्योबला ओषधयः प्रक्षिप्ताः; तत्र च क्षीरे संपरिवर्तमाने चक्रस्वस्तिकनन्द्यावर्तानि चिह्नानि दृश्यन्ते; तत्र च उपगो नामाजीवकः परिभ्रमंस् तं प्रदेषम् अनुप्राप्तः; तेन तत् पायसं दृष्टम्; स संलक्षयति: य एतत् पायसं भुङ्क्ते सो ऽनुत्तरं ज्ञानम् अधिगमिष्यति; यन्व् अहम् एतत् प्रार्थयेयम् इति; स मुहूर्तम् एकान्ते प्रक्रम्य स्थितो यावद् अवतारितम् इति; स उपसङ्क्रम्य कथयति: क्षुत्तर्षश्रमपीडितो ऽस्मि; ममैतत् प्रयच्छ इति; ते कथयतः: नानुप्रयच्छाम इति; स तूष्णीं प्रक्रान्तः; ततस् ताभ्यां स्फटिकमय्यां स्थाल्यां रत्नमय्यां पात्र्यां प्रक्षिप्तम्; शक्रस्य देवेन्द्रस्याधस्ताज् ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते: तस्याम् अवस्थायां ब्राह्मणवेषम् अभिनिर्माय तयोः पुरतो ऽवस्थितः; ब्रह्माप्य् अवतीर्य तस्यादूरे अवस्थितः; ते शक्राय दातुम् आरब्धे; स कथयति: किं ममानुप्रयच्छथ आहोस्विद् यो ममान्तिकाद् विशिष्टतरः? यस् तवान्तिकाद् विशिष्टतरः तस्यानुप्रयच्छावः; अयं ब्रह्मा ममान्तिकात् प्रतिविशिष्टः; तद् अस्यानुप्रयच्छ���म्; ते तस्मै दातुम् आरब्धे; स कथयति: किं ममानुप्रयच्छथ आहोस्विद् यो ममान्तिकात् प्रतिविशिष्टतमः; यस् तवान्तिकात् प्रतिविशिष्टतमः; अमी शुद्धावासकायिका देवाः; एभ्यो ऽनुप्रयच्छतम्; ते तेभ्यो दातुम् आरब्धे; ते कथयन्ति: किं अस्माकम् अनुप्रयच्छथ आहोस्विद् यो ऽस्मद्विशिष्टतमः? यो युष्मद्विशिष्टतमः; ते कथयन्ति: अयं बोधिसत्वो भगवान् नैरञ्जनाम् अभ्यवगाह्य गात्राणि परिषिच्य अल्पस्थामवत्वान् न शक्नोति प्रत्युत्तर्तुम्; एषो ऽस्मद्विशिष्टतमः; अस्माय् अनुप्रयच्छतम्; ते तस्य सकाशम् संप्रस्थिते; तदा देवताभिर् अर्जुनशाखावनामिता याम् अवलंब्य बोधिसत्वो नदीं नैरञ्जनाम् उत्तीर्य चीवरकाणि प्रावृत्य नद्या नैरञ्जनायास् तीरे निषण्णः; ततस् ताभ्यां सत्कृत्य तीव्रेणाशयेन तन् मधुपायसं तस्मै प्रतिपादितम्; बोधिसत्वेनापि तयोर् अनुग्रहार्थं प्रतिसङ्गृहीतम्; प्रतिगृह्य कथयति: किम् एषापि पात्री परित्यक्ता? ते कथयतः: भगवन्न् एषापि परित्यक्ता; ततो बोस्हिसत्वेन मधुपायसं परिभुज्य सा पात्री प्रक्षाल्य नद्यां नैरञ्जनायां प्रक्षिप्ता; नागैः प्रतिगृहीता; देवानाम् अधस्ताज् ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते; शक्रेण देवानाम् इन्द्रेण गरुडवेषम् अभिनिर्माय नदीं नैरञ्जनां क्षोभयित्वा, नागान् वित्रास्य, तां पात्रीम् अपहृत्य, देवेषु त्रयस्त्रिंशेषु पात्रीमहः प्रज्ञप्तः; ततो नन्दा नन्दबला बोधिसत्वेनोक्ते: अनेन दानेन किं प्रार्थयथ इति; ते कथयतः: भगवन् यो ऽसौ शाक्यानां कुमार उत्पन्नो ऽनुहिमवत्पार्श्वे नद्या भागीरथ्यास् तीरे कपिलस्य ऋषेर् आश्रमपदस्य नातिदूरे स ब्राह्मणैर् नैमित्तिकैर् विपञ्चनकैर् व्याकृतः राजा भविष्यति चक्रवर्ती इति; सो ऽस्माकम् अनेन कुषलमूलेन चित्तोत्पादेनान्नपरित्यागेन भर्ता भवेद् इति; बोधिसत्वः कथयति: प्रव्रजितो ऽसाव् अनर्थिकः कामैर् इति; ते कथयतः: भगवन् यद्य् अनर्थी कामैः प्रणीतदानात् तु यद् अस्ति पुण्यं संपद्यतां तस्य यशोन्वितस्य सर्वार्थसिद्धस्य नरोत्तमस्य सर्वार्थसिद्धिर् भृशम् अग्रबुद्धेः एवम् अस्त्व् इत्युक्त्वा बोधिसत्वः मधुपायसं परिभुज्य सन्तर्पितः षडिन्द्रियबलस्थामप्राप्तः, नद्या नैरञ्जनायास् तीरे इतश् चामुतश् च निषद्य भूमिं पर्येषते; यावत् पश्यति महाशैलं पर्वतं नानापुष्पफलोपेतम्; स त��् अभिरुह्य विविक्तावकाशे पृथिवीप्रदेशे पर्यङ्कम् आभुज्य निषण्णः; निषादकालसमनन्तरम् एवासौ पर्वतो विशीर्णः; बोधिसत्वः संलक्षयति: नूनं मयापक्षालानि कर्माणि कृतानि येनायं पर्वतो विशीर्णः; देवता बोधिसत्वस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय कथयन्ति: भगवन् न त्वया पापकानि कर्माणि कृतानि; अपि तु धर्मता ह्य् एषा, सर्वापि द्वौ पृथिवी न शक्नोति धारयितुं यश् चोच्छिन्नकुशलमूलो यश् चोत्तप्तकुशलमूलः; स त्वम् उत्तप्तकुशलमूलः; नैतद् भगवन् बोधिसत्वानां स्थानम्; अपि तु नदीं नैरञ्जनाम् उत्तीर्यामुष्मिन् प्रदेशे गच्छ वज्रासनम्; तत्र अतीतानागतप्रत्युत्पन्नास् सर्वे बोधिसत्वा निषद्यानुत्तरं ज्ञानम् अधिगतवन्तः; अधिगमिष्यन्ति च इति; ततो बोधिसत्वो देवतोपदिष्टेन मार्गेण संप्रस्थितः; तस्य चरणनिपाते पद्मं प्रादुर्भवति; चतुर्भ्यश् च महासमुद्रेभ्यस् सलिलम् आगच्छति; पद्मिनी प्रादुर्भवति; चरणनिपाते संपीदिता चेयं महापृथिवी कांसपात्रीव रटितुम् आरभ्दा; चाषा मृगाश् च बोधिसत्वस्य प्रदक्षिणीकुर्वन्ति; वातबलाहका अपि देवपुत्रा मन्दमन्दं प्रवातुम् आरब्धाः; वर्षबलाहका अपि देवपुत्रा ईषत् प्रवर्षितुम् आरब्धाः; बोधिसत्वः संलक्षयति: यादृशीनि मे निमित्तानि प्रादुर्भवन्ति अद्यैव मया अनुत्तरं ज्ञानम् अधिगतं भविष्यतीति कालिक नागराज नद्यां नैरञ्जनायां कालिकस्य नागराजस्य पूर्वकर्मविपाकजं भवनम् अभिनिर्वृत्तम्; स बुद्धोत्पादे बुद्धोत्पादे चक्षुषी प्रतिलभते; स रणन्त्याः पृथिव्याः शब्देन भवनाद् अभ्युद्गतः; पश्यति बोधिसत्वं दूराद् एव द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतम्, अशीत्या चानुव्यञ्जनैर् विराजितगात्रं, व्यामप्रभालङ्कृतं, सूर्यसहस्रातिरेकप्रभं, जङ्गमम् इव रत्नपर्वतं, समन्ततोभद्रकम्; सहदर्शनाच् च बोधिसत्वं गाथाभिर् गीतेन चाभिष्टोतुम् आरब्धः: रणन्तीं प्तृहिवीं श्रुत्वा नदीं घोषसमाकुलाम् भवनाद् उद्गतो नागो दिशस् समवलोकयन् अद्राक्षीद् उरगश्रेष्ठो नागराजो महर्धिकः नैरञ्जनायास् तीरेण आयान्तं लोकनायकम् बुद्धोत्पादप्रभावाच् च चक्षुर् आसाद्य पन्नगः प्रहृष्टचित्तः सुमना इमां गिरम् उवाच ह पूर्वका हि मया दृष्टास् ते ऽपि बुद्धा महर्धिकाः तेषां तव च पश्यामि न नानाकरणं मुने यथोक्षिपसि पूर्वं हि पादं दक्षिणकं मुने दक���षिणीयस्य लोकस्य त्वं बुद्धो ऽद्य भविष्यसि यथा चीवरविक्षेपो यथा चैवावगाहसे नैरञ्जनां शीतजलां त्वं बुद्धो ऽद्य भविष्यसि सुदृढविक्रम विक्रमसे यथा लडितगोवृषविक्रमविक्रम स पुरुषर्षभ धर्मभृतां वर त्वम् इह बुद्धवरो ऽद्य भविष्यसि नभसि चाषशतैः क्रियते यथा परिपतद्भिर् इदं परिदक्षिणम् तव शरीरम् उदारोदारकृतीत्य् अवरबुद्धवरो ऽद्य भविष्यसि सुरभयः परिवान्ति यथानिलास् त्रसति नापि गणो मृगपक्षिणाम् न तरवः प्रचलन्त्य् अनिलेरिताः अवरबुद्धवरो ऽद्य भविष्यसि तव भदन्त यथा विमलप्रभा ज्वलितकाञ्चनदीप्तिसमप्रभा मुखम् इदं च विराजति वर्णवत् अवरबुद्धवरो ऽद्य भविष्यसि अन्तरोद्दानम्: रणन्त्य्, अद्राक्षीत्, बुद्धश् च, पूर्व, चरण, चीवर, सुदृढ चाष, अनिलाश् चैव, तव, कृत्वाथ ते दश स्वस्तिक अन्द् बुद्धऽस् देतेर्मिनतिओन् ततो बोधिसत्वः कालिकनागराजेन संस्तूयमानो वज्रासनाभिमुखः संप्रस्थितः; स संलक्षयति: तृणसंस्तरे निषद्यां कल्पयामीति; तस्य तृणैः प्रयोजनम् इति शक्रो देवानाम् इन्द्रो बोधिसत्वस्य चेतसा चित्तम् आज्ञय गन्धमादनात् पर्वतात् तूलसंस्पर्शानां तृंआनां भारम् आदाय स्वस्तिकयावसिकवर्णम् आत्मानम् अभिनिर्माय बोधिसत्वस्य पुरस्ताद् अवस्थितः; बोधिसत्वः कथयति: भद्रमुख दीयन्तां ममैतानि तृणानीति; शक्रेण देवेन्द्रेण बोधिसत्वस्य पादयोर् निपत्य सगौरवेण दत्तानि; ततो बोधिसत्वः स्वस्तिकस्य यावसिकस्यान्तिकात् तृणान्य् आदाय देवतोपदिष्टेन मार्गेण येन बोधिमूलं तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य अनाकुलम् असङ्कुलं तृणसंस्तरकं प्रज्ञपयितुम् आरब्धः; ततस् तानि तृणानि प्रदक्षिणानि पतितुम् आरब्धानि; बोधिसत्वः संलक्षयति: यथैतानि तृणानि प्रदक्षिणं पतन्ति, नियतं मयाद्यानुत्तरं ज्ञानम् अधिगन्तव्यम्; इति विदित्वा वज्रासनम् अभिरुह्य सुप्तोरगराजभोगपरिपिण्डीकृतं पर्यङ्कं बद्ध्वा निषण्णः; ऋजुं कायं प्रणिधाय प्रतिमुखां स्मृतिम् उपस्थाप्य चित्तम् उत्पादयति; वाचं च भाषते: न तावद् भेत्स्यामि पर्यङ्कं यावद् अप्राप्त आस्रवक्षयः स न तावत् भिन्दति पर्यङ्कं यावद् अप्राप्त आस्रवक्षयः मारऽस् मिस्छिएफ़् मारस्य पापीयसो द्वौ ध्वजौ हर्षस्थानीयः शोकस्थानीयश् च; यावच् छोकस्थानीयो ध्वजः कम्पितुम् आरब्धः मारः पापीयान् संलक्षयति: यथैष कम्पते ध्वजः, नूनम् अनर्थेन भवितव्यम्; स समन्वाहर्तुं प्रवृत्तः यावत् पश्यति बोधिसत्वं वज्रासने निषण्णम्; तस्यैतद् अभवत्: अयं शुद्धोदनपुत्रो वज्रासने निषण्णो यावन् मद्विषयं नाक्रामति, तावद् अस्य विघ्नः कर्तव्यः; इति विदित्वा उद्धूतशिरस्कः शणशाटीनिवसितः, लेखवाहकवर्णम् आत्मानम् अभिनिर्माय, येन बोधिसत्वस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य ससंभ्रमः कथयति: किमर्थं भवान् निषण्णो ऽवतिष्ठते; कपिलवस्तु नगरं देवदत्तेनावष्टब्धम्; अन्तःपुरं विध्वंसितम्; शाक्याः प्रघातिता इति; तत्र बोधिसत्वस्य त्रयः पापका अकुशला वितर्काः समुत्पन्नाः; तद्यथा, कामवितर्को, व्यापादवितर्को, विहिंसावितर्कश् च; तत्र यशोधरामृगजागोपिकासु कामवितर्कः, देवदत्ते व्यापादवितर्कः, तदनुजीविषु शाक्येषु विहिंशावितर्कः; बोधिसत्वस्यैतद् अभवत्: किम् अर्थं मे त्रयः पापका अकुशला वितर्काः समुत्पन्नाः; यावत् पश्यति, मारः पापीयान् उपसङ्क्रान्तो यदुत व्याक्षेपकर्मणेति; ततो बोधिसत्वस्य त्रयः कुशलाः समुत्पन्नाः; तद्यथा नैष्क्रम्यवितर्कः, अव्यापादवितर्कः, अविहिंसावितर्कश् च भूयो मारः कथयति: किम् अर्थं त्वं बोधिमूले निषण्ण इति; बोधिसत्वः कथयति: अनुत्तरं ज्ञानम् अधिगमिष्यामीति; मारः कथयति: कुमार कुतस् तव अनुत्तरं ज्ञानम् इति; बोधिसत्वः कथयति: तव तावत् पापीयन् एकं यज्ञम् इष्ट्वा कामधात्वीश्वरत्वं संपन्नम्; प्राग् एव येन मया त्रिषु कल्पासङ्ख्येयेष्व् अनेकानि यज्ञकोटीनियुतशतसहस्राणीष्टानि; सत्वानां चार्थाय शिरःकरचरणनयनमांसरुधिरसुतदारहिरण्यसुवर्णादि परित्यक्तम् अनुत्तरज्ञानाधिगमाय; सो ऽहम् अनुत्तरं ज्ञानं नाधिगमिष्यामीति कुत एतत्? एवम् उक्तो मारः कथयति: स तावत् भवान् एव साक्षी यथा मया एकेन यज्ञेन कामधात्वीश्वरत्वं प्राप्तम् इति; भवतः कः साक्षी; यथा त्वया त्रिषु कल्पासङ्ख्येयेष्व् अनेकानि यज्ञकोटीनियुतशतसहस्राणीष्टानि; सत्वानां चार्थाय शिरःकरचरणनयनमांसरुधिरसुतदारहिरण्यसुवर्णादि परित्यक्तम् अनुत्तरज्ञानाधिगमायेति? ततो भगवता चक्रस्वस्तिकनन्द्यावर्तेन जालावनद्धेन अनेकपुण्यशतनिर्जातेन भीतानाम् आश्वासनकरेण करेण पृथिवी परामृष्टा पृथिवी साक्षिणी यथा मया त्रिषु कल्पासङ्ख्येयेष्व् अनेकानि यज्ञकोटीनियुतशतसहस्राणिष्टानि; स���्वानां चार्थाय शिरःकरचरणनयनमांसरुधिरसुतदारहिरण्यसुवर्णादि परित्यक्तम् इति; ततः पृथिवीदेवता पृथिवीम् उद्भिद्य कृताञ्जलिपुटा शब्दम् उदीरयति: एवम् एतत् पापीयन् यथा भगवान् कथयतीति; एवम् उक्ते मारः पापीयांस् तूष्णींभूतो मद्गुभूतस् स्रस्तस्कन्धो ऽधोमुखो निष्प्रतिभः प्रध्यानपरमो व्यवस्थितः स दुःखी दुर्मनाः संलक्षयति: एवम् अप्य् अहं कुर्वन् न लभे शाक्यस्य शुद्धोदनपुत्रस्य अवतारं; यन्व् अहम् अस्य भूयस्यास् मात्रया विघ्नं कुर्याम् इत्युक्त्वा प्रक्रान्तः; ततस् तेन तिस्रो दुहितरः प्रेषिताः तृष्णा च रता च रतिश् च; ता रूपयौवनमदमत्ता दिव्यवस्त्रालङ्कारविभूषिता बोधिसत्वस्य पुरस्तात् स्त्रीसाध्यानि विदर्शयित्र्म् आरब्धाः; ततो बोधिसत्वेनोपायकौशलेन तथाधिष्ठिता यथा वृद्धाः संवृत्ताः; येन मारस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; मारस् तास् तथाविधा दृआट्वा विषण्णः करे कपोलं दत्वा चिन्तापरो व्यवस्थितः: को ऽसाव् उपायस् स्याद् येन शाक्यस्य शुद्धोदनपुत्रस्य तपोविघ्नं कुर्याम् इति; षट्त्रिंशद्भूतकोटिबलाग्रम् आदाय हस्त्यश्वोष्ट्रमृगमहिषवराहकुक्कुरोलूकनकुलशाखामृगाद्याकाराणाम् असितोमरभिण्डिपालचक्रकुन्तकधनुष्पाशपरशुभुसुण्ड्याद्यायुधानाम्, स्वयं चाकर्णाद् धनुः पूरयित्वा बोधिसत्वं परिवार्यावस्थितः; ततो बोधिसत्वस् तान् अनेकरूपान् बहुविविधप्रहरणसहितान् दृष्ट्वा संलक्षयति: यस् तावत् प्राकृतपुरुषेण सार्धं संरंभम् आरभते, स प्रतिपक्षं योजयति; प्राग् एवायं कामधात्वीश्वरो यन्व् अहं प्रतिपक्षं योजयेयम्; इति विदित्वा तदुपशमनोपायं चिन्तयितुम् आरब्धः; मारश् च षट्त्रिंशद्भूतकोटिसहितो बोधिसत्वस्योपरि कुन्तकचक्रतोमरभिण्डिपालशरादि निक्षेप्तुम् आरब्धः; ततो बोधिसत्वो मैत्रीं समापन्नः; तानि चास्य प्रहरणानि दिव्यान्य् उत्पलपद्मकुमुदपुण्डरीकाणि भूत्वा बोधिसत्वस्य समन्तात् पतितुम् आरब्धानि; ततो मार उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य पांसुवर्षं वर्षितुम् आरब्धः; तद् अपि दिव्यानि मान्दारकाणि पुष्पाणि भूत्वा बोधिसत्वस्योपरि निपतितुम् आरब्धानि; ततो मारेण विषवायुर् उत्सृष्टः उपलवर्षश् च; शुद्धावासकायिकाभिर् देवताभिस् ततो बोधिसत्वस्योपरि पर्णिकाकुटिर् अभिनिर्मिता; उपलवर्षेणापि विषवायुसमेतेन बोधिसत्वस्��� न किञ्चित् कृतम् इति; मारः संलक्षयति: कियच् चिरं मया परिवार्य अवस्थातव्यम्; शब्दकण्तकानि ध्यानानि; बोधिवृक्षं स्फटिकमयम् अभिनिर्माय गच्छामि; तस्य पत्राणि नित्यं शब्दं करिष्यन्ति; तेनास्य चित्तैकाग्रता न भविष्यति; इति विदित्वा बोधिवृक्षं स्फटिकमयम् अभिनिर्माय श्रोत्रावधानतत्परो ऽवस्थितः; बोधिपत्राणि स्फटिकमयानि मुहुर् मुहुः स्वनितुम् आरब्धानि; बोधिसत्वश् शब्दकण्टकत्वाद् ध्यानानां चित्तैकाग्रतां नासादयति; शुद्धावासकायिका देवाः संलक्षयन्ति: बोधिसत्वः स्फटिकबोधिपत्रनिस्वनाच् चित्तैकाग्रतां नासादयति; उपायसंविधानं कर्तव्यम् इति; ततस् तैः पत्रं विधारितम्; तथापि मारबलं तिष्ठत्य् एव; शुद्धावासकायिका देवाः संलक्षयन्ति: अयं मारः पापीयांश् चिरं बोधिसत्वं विहेठयिष्यति; इति विदित्वा तन् मारबलं चक्रवाटस्योपरिष्टात् क्षिप्तम् इति एxपेरिएन्चेस् ओफ़् सुएर्नतुरल् पोwएर्स् तत्र बोधिसत्वो भगवान् उरुबिल्वायां विहरति; नद्या नैरञ्जनायास् तीरे बोधिमूले युक्तः सातत्ये नैपक्ये संबोधिपक्षेषु धर्मेषु भावनायोगम् अनुयुक्तो विहरति; स रात्र्या प्रथमे यामे रिद्धिविषयज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञायां चित्तम् अभिनिर्णमयति; सो ऽनेकविधम् ऋद्धिविषयं प्रत्यनुभवति; एको भूत्वा बहूधा भवति; बहुधा भूत्वा एको भवति; आविर्भावतिरोभावं ज्ञानदर्शनं प्रत्यनुभवति; तिरः कुड्यं तिरःशैलं तिरः प्राकारम् असज्जमानेन कायेन गच्छति, तद्यथा आकाशे; पृथिव्याम् उन्मज्जननिमज्जनं करोति तद्यथा उदके; उदके अभिन्नस्रोतो गच्छति; तद्यथा पृथिव्याम्, आकाशं पर्यंकेन क्रामति तद्यथा पक्षी शकुनिः; इमऊ वा पुनः सूर्याचन्द्रमसौ एवंमहर्धिकाव् एवंमहानुभावौ पाणिना आमार्ष्टि परिमार्ष्टि; यावत्, ब्रह्मलोकं कायेन वशे वर्तयति; भूयो मारः संलक्षयति: शब्दकण्टकानि ध्यानानि; यन्व् अहं दूरस्थ एव शब्दं कुर्याम् इति; तेन षट्त्रिंशद्भूतकोटिपरिवारेण महाभयभैरवशब्द उत्सृष्टः; बोधिसत्वेनापि तदावरनाय द्वादशयोजनानि कदलीवनं निर्मितं येनासौ शब्दः पराहतः श्रूयते; बोधिसत्वः संलक्षयति: यन्व् अहं दिव्यश्रोत्रज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञायं चित्तम् अभिनिर्णमयेयं, येन यान् शब्दान् आकाङ्क्षामि श्रोतुं तान् शृणोमि, दिव्यान् अपि मानुषान् अपि; इति विदित्वा दिव्यश्रोत्रज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञायां चित्तम् अभिनिर्णमयति; स दिव्येन श्रोत्रेण विशुद्धेनातिक्रान्तमानुषेण उभयान् शब्दान् शृणोति मानुषान् अप्य् अमानुषान् अपि, ये ऽपि दूरे, येऽप्य् अन्तिके रेअसोनिन्ग् wइथिन्, अन्द् एन्लिघ्तेन्मेन्त् ततो बोधिसत्वः संलक्षयति: षट्त्रिंशद्भूतकोटिपरिवारस्य <मारस्य> केन ममान्तिके चित्तं प्रदूषितं, केन नेति कथम् एतज् ज्ञायते इति; तस्यैतद् अभवत्: चेतःपर्यायज्ञानसाक्षात्क्रिययाभिज्ञया इति; स रात्र्या मध्यमे यामे चेतःपर्यायज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञायां चित्तम् अभिनिर्णमयति; परसत्वानां परपुद्गलानां वितर्कितं, विचारितं मनसा मानसं यथाभूतं प्रजानाति; सरागं चित्तं सरागं चित्तम् इति यथाभूतं प्रजानाति; विगतरागं चित्तं विगतरागं चित्तम् इति यथाभूतं प्रजानाति; सद्वेषं विगतद्वेषं, समोहं विगतमोहं, संक्षिप्तं विक्षिप्तं, लीनं प्रगृहीतम्, उद्धतम् अनुद्धतम्, अव्युपशान्तं व्युपशान्तम्, असमाहितं समाहितम्, अभावितं भावितम्, अविमुक्तं चित्तम्, अविमुक्तं चित्तम् इति यथाभूतं प्रजानाति; सविमुक्तं चित्तम् <सविमुक्तं चित्तम्> इति यथाभूतं प्रजानाति; तस्यैतद् अभवत्: एषां मारकिंकराणां को मे अन्यस्यां जातौ मातृसंबन्धं पितृसंबन्धः; को वा वधकः, प्रत्यर्थिकः, प्रत्यमित्र इति; कथम् एतज् ज्ञायत इति; तस्यैतद् अभवत्: पूर्वनिवासानुस्मृतिज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञयेति; स रात्र्या मध्यमे यामे पूर्वनिवासानुस्मृतिज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञायां चित्तम् अभिनिर्णमयति; सो ऽनेकविधं पूर्वनिवासं समनुस्मरति; तद्यथा एकाम् अपि जातिं, द्वे, तिस्रश्, चतस्रः, पञ्च, षट्, सप्त, अष्टौ, नव दश, विंशतिं, त्रिंशतं, चत्वारिंशतं, पञ्चाशतं, जातिसहस्रम् अपि, जातिशतान्य् अनेकान्य् अपि, जातिस्हस्राण्य् अनेकान्य् अपि, जातिशतसहस्राणि, संवर्तकल्पम् अपि, विवर्तकल्पम् अपि, संवर्तविवर्तकप्लम् अपि, अनेकान् अपि संवर्तकल्पान्, अनेकान् अपि विवर्तकल्पान्, अनेकान् अपि संवर्तविवर्तकप्लान् समनुस्मरति; अमी नाम ते भवन्तः सत्वाः यत्राहम् आसम् एवंनामा, एवंजात्यः, एवंगोत्रः, एवमाहारः, एवं सुखदुःखं प्रतिसंवेदी, एवंदीर्घायुः, एवंचिरस्थितिकः, एवमायुःपर्यन्तः; सो ऽहं तस्मात् स्थानाच् च्युतः अमुत्रोपपन्नः तस्माद् अपि च्युतः अमुत्रोपपन्नः; तस्माद् अपि च्युत इहोपपन्न इति; साकारं सोद्देशम् अनेकविधं पूर्वनिवासं समनुस्मरति; तस्यैतद् अभवत्: एषां मारकिंकराणां के अपायगामिनः, के नेति; कथम् एतज् ज्ञायते? तस्यैतद् अभवत्: च्युत्युपपादज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञयेति; स रात्र्या मध्यमे यामे च्युत्युपपादज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञायां चित्तम् अभिनिर्णमयति; स दिव्येन चक्षुषा विशुद्धेनातिक्रान्तमानुष्यकेण सत्वान् पश्यति, च्यवमानान् अपि उपपद्यमानान् अपि, सुवर्णान् अपि, दुर्वर्णान् अपि, हीनान् अपि, प्रणीतान् अपि, सुगतिम् अपि गच्छतो, दुर्गतिम् अपि गच्छतो; यथाकर्मोपगान् सत्वान् यथाभूतान् प्रजानाति; अमी नाम ते भवन्तः सत्वाः कायदुश्चरितेन समन्वागता वाङ्मनोदुश्चरितेन समन्वागता आर्याणाम् अपवादका मिथ्यादृष्टयः; मिथ्यादृष्टिकर्मधर्मसमादानहेतोः तद्धेतुतत्प्रत्ययं कायस्य भेदात् परं मरणाद् अपायदुर्गतिविनिपातं नरकेषु प्रपद्यन्ते; अमी वा पुनर् भवन्तः सत्वाः कायसुचरितेन समन्वागता वाङ्मनस्सुचरितेन समन्वागतास् आर्याणाम् अनपवादकाः सम्यग्दृष्टयः; सम्यग्दृष्टिकर्मधर्मसमादानहेतोस् तद्धेतुतत्प्रत्ययं कायस्य भेदात् परं मरणात् सुगतौ स्वर्गलोके देवेषूपपद्यन्ते; तस्यैतद् अभवत्: अमी भवन्तः सत्वाः कामाश्रवेण भवाश्रवेणाविद्याश्रवेन च संसारे संसरन्ति; तत् कामाश्रवो भवाश्रवो ऽविद्याश्रवश् च; यथा प्रहीयन्ते तत् कथं ज्ञायत इति; तस्यैतद् अभवत्: आश्रवक्षयज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञयेति–आस्रवक्षयज्ञानसाक्षात्क्रियायाम्–; च युक्तः सातत्ये नैपक्ये संबोधिपक्षेषु धर्मेषु भावनायोगम् अनुयुक्तो विहरन्न् आस्रवक्षयज्ञानसाक्षात्क्रियायाम् अभिज्ञायां चित्तम् अभिनिर्णमयति; स इदं दुःखम् आर्यसत्यम् इति यथाभूतं प्रजानाति; अयं दुःखसमुदयः, अयं दुःखनिरोधः, अयं दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपद् आर्यसत्यम् इति यथाभुतं प्रजानाति; तस्यैवं जानत एवं पश्यतः कामाश्रवाच् चित्तं विमुच्यते; भवाश्रवाद् चित्तं विमुच्यते; <अविद्याश्रवाच् चित्तं विमुच्यते>; विमुक्तस्य विमुक्तम् एव ज्ञानदर्शनं भवति, क्षीना मे जातिर्, उषितं ब्रह्मचर्यं, कृतं करणीयं, नापरम् अस्माद् भवं प्रजानामीति; इति तत्राभिसंबुद्धबोधिर् भगवान् कृतक��त्यः, कृतकरणीयः, तेजोधातुं समापन्नः मारऽस् देफ़ेअत्, अन्द् मिस्छिएवोउस् रुमोउर् यदा बोधिसत्वेन षट्त्रिंशाद्भूतकोटिपरिवारं मारं मैत्रेणास्त्रेणाभिनिर्जित्य अनुत्तरं ज्ञानम् अधिगतं, तदा मारस्य पापीयसो हस्ताद् धनुः स्रस्तो, ध्वजः पतितः, भवनं च कम्पितम्; ततो मारः पापीयान् षट्त्रिंशद्भूतकोटिपरिवारो दुःखी, दुर्मना, विप्रतीसारी, तत्रैवान्तर्हितः; मारकायिकाभिर् देवताभिः कपिलवस्तुनगरे आरोचितम्: शाक्यमुनिर् बोधिसत्वो दुष्करचर्यां चरित्वा वज्रासनम् अभिरुह्य तृणसंस्तरे कालगतः इति; यत् श्रुत्वा राजा शुद्धोदनः अन्तःपुरकुमारामात्यगणसहीयो महता दुःखदौर्मनस्येन सन्तप्तः, कपिलवास्तवश् च जनकायः; गोपिका मृगजा यशोधरा च बोधिसत्वगुणानुस्मरणात् मूर्छिताः पृथिव्यां निपतिताः; जलावसेकप्रत्यागतप्राणास् ता अन्तःपुरजनेन सान्त्व्यमाना अश्रुपर्याकुलेक्षणा मुहुर् बाष्परोधगद्गदस्वरा विप्रलपन्त्यो ऽवस्थिताः; तां विप्रतिपत्तिं दृष्ट्वा बुद्धाभिप्रसन्नाभिर् देवताभिर् आरोचितम्: न शाक्यमुनिर् बोधिसत्वः कालगतः, अपि तु तेनानुत्तरं ज्ञानम् अधिगतम् इति राहुल अन्द् आनन्द यत् श्रुत्वा राजा शुद्धोदनः सपरिवारः कपिलवास्तवश् च जनकायः परं हर्षम् उपागताः; अनुत्तरज्ञानाधिगमे च भगवतः यशोधरायः पुत्रो जातः; अमृतोदनस्य च पुत्रो जातः; राहुणा चन्द्रो ग्रस्तः; अथ राजा शुद्धोदनः तां संपत्तिं दृष्ट्वा हृष्टतुष्टप्रमुदित उदग्रप्रीतिसौमनस्यजातः संवृत्तः; तेन कपिलवस्तुनगरम् अपगतपाषणशर्करकठल्लं व्यवस्थापितम्, चन्दनवारिपरिषिक्तं सुरभिधूपस्फटिकोपनिबद्धम् आमुक्तपट्टदामकलापम् उच्छृतध्वजपताकं नानापुष्पावकीर्णं रमणीयम्; चतुर्षु नगरद्वारेषु दानशाला मापिता मध्ये च शृण्गाटकस्य; ततः पूर्वनगरद्वारे श्रमणब्राह्मणचरकपरिव्राजकादीनवानाथकृपणवनीपकयाचनकेभ्यो दानानि दत्तानि; दक्षिणे पश्चिमे उत्तरे मध्ये शृङ्गाटकस्य दानानि दीयन्ते; पुण्याणि क्रियन्ते; यशोधरायाः पुत्रस्य नाम व्यवस्थाप्यते; अन्तःपुरजनः कथयति: अस्य जन्मनि राहुणा चन्द्रो ग्रस्तः; तस्माद् भवतु दारकस्य राहुल इति नामेति; अमृतोदनस्यापि तथैव दानानि दत्वा पुण्यानि कृत्वा पुत्रस्य नामधेयं व्यवस्थाप्यते; किं भवतु दारकस्य नामेति: ज्ञातय ऊचुः: यस्माद् अस्य जन्म���ि सर्वं नगरम् आनन्दितं, तस्माद् भवतु दारकस्य आनन्द इति नामेति; राजा शुद्धोदनः कथयति: यो ऽयं यशोधरायाः पुत्रो जातः नैष शाक्यमुनेः पुत्रः; इति श्रुत्वा यशोधरा व्यथिता; ततस् तया बोधिसत्वस्य व्यायामशिलायाम् आरोप्य क्रीडापुष्करिण्यास् तीरे स्थितया सत्योपयाचनं कृतम्: यद्य् अयं बोधिसत्वेन जातस् तथास्यां पुष्करिण्यां सह शिलया प्लवेत; नो चेन् निमज्जेत; इत्युक्त्वा उदके प्रक्षिप्तः; स तूलपिचुवत् सह शिलया प्लवितुम् आरब्धः; राजा शुद्धोदनस् तद् अत्यद्भुतं <श्रुत्वा> महाजनकायपरिवृतो बोधिसत्वस्य क्रिडापुष्करिणीगतो यावत् पश्यति राहुलभद्रं बोधिसत्वस्य शिलायां निषण्णं तूलपिचुवद् उदके प्लवमानम्; दृष्ट्वा च पुनः हृष्टतुष्टप्रमुदित उदग्रप्रीतिसौमनस्यजातः सहसा पुष्करिणीम् अवतीर्य राहुलब्रद्रं कुमारम् अंशेनादाय व्युत्थितः यदा भगवता षट्त्रिंशद्भूतकोटिपरिवारं मारं मैत्रेणास्त्रेणाभिनिर्जित्य अनुत्तरं ज्ञानम् अधिगतम्, अत्यर्थं तस्मिन् समये महापृथिवीचालो ऽभूत्; सर्वश् चायं लोक उदारेणावभासेन स्फुटो ऽभूत्; या अपि ता लोकस्य लोकान्तरिका अन्धास् तमसो ऽन्धकारतमिस्रा यत्रेमौ सूर्याचन्द्रमसाव् एवंमहर्धिकाव् एवंमहानुभावाव् आभया आभां न प्रत्यनुभवतः, ता अपि तस्मिन् समये उदारेणावभासेन स्फुटा अभूवन्; तत्र ये सत्वा उपपन्नास् <ते स्वकम् अपि बाहुं प्रगृहीतं न पश्यन्ति>; ते तया आभया अन्योन्यं सत्वान् दृष्ट्वा संजानते; अन्ये ऽपीह भवन्तः सत्वा उपपन्ना अन्ये ऽपीह भवन्तः सत्वा उपपन्ना इति; अन्तरोद्दानम्: चातुष्पर्षिकं दहरः पितापुत्रसमागमः शाक्यानां चैव प्रव्रज्या गङ्गापाल नमो ऽस्तु ते त्wओ देवतस् अथ द्वयोर् ब्रह्मकायिकयोर् देवतयोर् <ब्रह्मलोके निवासिनोर्> एतद् अभवत्: अयं बुद्धो भगवान् उरुबिल्वायां विहरति; नद्या नैरञ्जनायास् तीरे बोधिमूले अचिराभिसंबुद्धबोधिस् तेजोधातुसमापन्नः सप्ताहम् एकपर्यङ्केन अतिनामयति; न चैनं कश्चित् पिण्डकेन प्रतिपादयति; यन् नु वयम् एनं गत्वा प्रत्येकप्रत्येकं गाथाभिर् अभिष्टुयाम इति; अथ द्वे ब्रह्मकायिके देवते तद्यथा बलवान् पुरुषः संमिञ्जितं वा बाहुं प्रसारयेत्, प्रसारितं वा संमिञ्जयेत्, एवम् एव द्वे ब्रह्मकायिके देवते ब्रह्मलोके अन्तर्हिते भगवतः पुरतः प्रत्यष्ठाताम्; एकान्तस्थिते द्वे ब्रह्मकायिके देवते; एका गाथां भाषते: उत्तिष्ठ विजितसंग्राम सार्थवाहानिघ विचर लोके देशय सुगत वरधर्मं भविष्यन्ति धर्मरत्नस्याज्ञातारः द्वितिया गाथं भाषते उत्तिष्ठ विजितसङ्ग्राम पर्णलोपानिघ विचर लोके चित्तं हि ते सुविशुद्धं पञ्चदश्यां शशीव परिपूर्णः इत्युक्त्वा तत्रैवान्तर्हिते; अथ भगवांस् तस्मात् समाधेर् व्युत्थाय तस्यां वेलायां गाथां भाषते: यच् च कामसुखं लोके यच् चापि दिविजं सुखम् तृष्णाक्षयसुखस्यैतत् कलां नार्हति षोडशीम् निक्षिप्य हि गुरुं भारं नाददीत परं पुनः भारस्य दुःखम् आदानं भारनिकिषेपणं सुखम् सर्वां तृष्णां विप्रहाय सर्वसंस्कारसंक्षयात् सर्वभावपरिज्ञानान् न गच्छति पुनर् भवम् त्रपुष अन्द् भल्लिक विमुक्तिप्रीतिसुखसंवेदी बुद्धो भगवान् सप्ताहम् एकपर्यङ्केन अतिनामयति; न चैनं कश्चित् पिण्डकेन प्रतिपादयति; तेन खलु समयेन त्रपुषभल्लिकौ वणिजौ पञ्चमात्रैः शकटशतैः सार्धम् अनुव्यवहरमाणौ, तस्मिन्न् एव मार्गे अध्वप्रतिपन्नाव् अभूताम्; अथ त्रपुषभल्लिकयोर् वणिजोर् अन्यतमायाः पुराणमित्रामात्यज्ञातिसालोहितायाः देवतायाः एतद् अभवत्: अयं बुद्धो भगवान् उरुबिल्वायां विहरति नद्या नैरञ्जनायास् तीरे बोधिमूले अचिराभिसंबुद्धो विमुक्तिप्रीतिसुखप्रतिसंवेदी सप्ताहम् एकपर्यङ्केनातिनामयति; न चैनं कशित् पिण्डकेन प्रतिपादयति; तं त्रपुषभल्लिकौ वणिजौ तत्प्रथमतः प्रतिपादयेताम्; तत् स्यात् त्रपुषभल्लिकयोर् वणिजोर् दीर्घरात्रम् अर्थाय हिताय सुखाय; यन्व् अहं स्वयम् एवौत्सुक्यम् आपदयेय यदुत भगवतः पिण्डपातप्रदानस्य हेतोर् इति; अथ सा देवता सर्वं कर्वटकम् उदारेणावभासेन स्फारित्वा त्रपुषभल्लिकौ वणिजाव् इदम् अवोचत्: वणिजौ वणिजौ अयं बुद्धो भगवान् उरिबिल्वायां विहरति नद्या नैरञ्जनायास् तीरे बोधिमूले अचिराभिसंबुद्धो विमुक्तिप्रीतिसुखप्रतिसंवेदी; सप्ताहम् एकपर्यङ्केनातिनामयति; नैनं कश्चित् पिण्डकेन प्रतिपादयति; तं युवां तत्प्रथमतः पिण्डकेन प्रतिपादयतम्; तद् युवयोर् भविष्यति दीर्घरात्रम् अर्थाय हिताय सुखाय; इत्युक्त्वा सा देवता तत्रैवान्तर्हिता; अथ त्रपुषभल्लिकयोर् वणिजोर् एतद् अभवत्: न बतावरो बुद्धो भविष्यति; नावरं धर्माख्यानम्; यत्रेदानीं देवता अपि तस्य भगवत औत्सुक्यम् आपद्यन्ते यदुत पिण्डपातप्रतिपादनहेतोः; इति विदित्वा प्रभूतं मधु च मन्थाश् च आदाय येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तौ; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते ऽस्थाताम्; एकान्तस्थितौ त्रपुषभल्लिकौ वणिजाव् इदम् अवोचताम्: इहावाभ्यां भदन्त भगवन्तम् उद्दिश्य प्रभूतं मधु च मन्थाश् च आनीताः; तान् भगवान् प्रतिगृह्णात्व् अनुकम्पाम् उपादाय इति; अथ भगवत एतद् अभवत्: न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं पाणौ पिण्डपातं प्रतिगृह्णीयां, तद्यथा अन्यतीर्थिकः; यन्व् अहं समन्वाहरेयम् कुत्र पूर्वकैः सम्यक्संबुद्धैः पिण्डपातः प्रतिगृहीतो हिताय प्राणिनाम् इति; देवता भगवत आरोचयन्ति: पात्रे भदन्त पूर्वकैः सम्यक्संबुद्धैः पिण्डपातः प्रतिगृहीतो हिताय प्राणिनाम् इति; भगवतो ऽपि समन्वाहृत्य ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते पात्रे पूर्वकैः सम्यक्संबुद्धैः पिण्डपातः प्रतिगृहीतो हिताय प्राणिनाम् इति; तत्र भगवतः पात्रेण पात्रकार्यम् उत्पन्नम्; अथ चत्वारो महाराजा भगवतः पात्रेण पात्रकार्यम् उत्पन्नम् इति विदित्वा अन्यतमस्मात् पाषाणपर्वताच् चत्वारि शैलमयानि पात्राण्य् अमनुष्यकृतान्य् अमनुष्यनिष्ठितान्य् अच्छानि शुचीनि निष्प्रतिगन्धान्य् आदाय, येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते तस्थुः; एकान्तस्थिताश् चत्वारो महाराजा भगवन्तम् इदम् अवोचन्: इह अस्माभिर् भदन्त भगवतः पात्रेण पात्रकार्यम् उत्पन्नं विदित्वा अन्यतममात् पाषाणपर्वताच् चत्वारि शैलमयानि पात्राण्य् अमनुष्यकृतान्य् अमनुष्यनिष्ठितानि अच्छानि शुचीनि निष्प्रतिगन्धानि आनीतानि; तानि भगवान् प्रतिगृह्णात्व् अनुकम्पाम् उपादाय इति; अथ भगवत एतद् अभवत्: सचेद् अहम् एकस्य महाराजस्यान्तिकाद् एकं पात्रं प्रतिग्रहीष्यामि, त्रयाणां भविष्यति चेतसो ऽन्यथात्वम्; सचेद् द्वयोर्, द्वयोर् भविष्यति चेतसो ऽन्यथात्वम्; सचेत् त्रयाणाम् एकस्य भविष्यति चेतसो ऽन्यथात्वम्; यन्व् अहं चतुर्णां महाराजानाम् अन्तिकाच् चत्वारि पात्राणि प्रतिगृह्य एकं पात्रम् अधिमुच्येयम् इति; अथ भगवांश् चतुर्णां महाराजानाम् अन्तिकाच् चत्वारि पत्राणि प्रतिगृह्य एकं पात्रम् अधिमुक्तवान् इति; तत्र भगवता त्रपुषभल्लिकयोर् वणिजोर् अन्तिकात् पिण्डपातः प्रतिगृहीतो हिताय प्राणिनाम् इति; तत्र भगवान् त्रपुषभल्लिकौ वणिजाव् इदम् अवोचत्: एतौ युवां वणिजौ बुद्धं शरणं गच्छताम्; धर्मं शरणं गच्छताम्; यो ऽप्य् असौ भविष्यत्य् अनागते ऽध्वनि सङ्घो नाम तम् अपि शरणं गच्छताम्; एताव् आवां भदन्त बुद्धं शरणं गच्छावह्, धर्मं शरणं गच्छावः, यो ऽप्य् असौ भविष्यत्य् अनागते ऽध्वनि सङ्घो नाम तम् अपि शरणं गच्छावः; अथ भगवांस् त्रपुष्भल्लिकयोर् वणिजोस् तद् दानम् अनया अभ्यनुमोदनया अभ्यनुमोदते यदर्थं दीयते दानं तदर्थाय भविष्यति सुखार्थं दीयते दानं तत् सुखाय भविष्यति सुखो विपाकः पुण्यानाम् अभिप्रायः च सिद्ध्यति क्षिप्रं च परमां शान्तिं निर्वृतिं चाधिगच्छति परतो ये उपसर्गा देवता मारकायिकाः न शक्नुवन्त्य् अन्तरायं कृतपुण्यस्य कर्तु वै सचेद् हि स व्यायमते आर्यप्रज्ञया त्यागवान् दुःखस्यान्तक्रियायै स्पर्शो भवति विपश्यतः अथ त्रपुषभल्लिकौ वणिजौ भगवतो भाषितम् अभिनन्द्य अनुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तौ थे बुद्धऽस् ऐल्मेन्त्, अन्द् मारऽस् मिस्छिएफ़् अगैन् अथ भगवान् त्रपुषभल्लिकयोर् वणिजोर् अन्तिकात् पिण्डपातम् आदाय येन नदी नैरञ्जना तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य नद्या नैरञ्जनायास् तिरे निषद्य भक्तकृत्यम् अकार्षीत्; तत्र मध्व् अपि वातिकं, मन्था अपि वातिकाः, तेन भगवतो वाताबाधिकं ग्लान्यम् उत्पन्नम्; अथ मारः पापीयान् भगवतो वाताबाधिकं ग्लान्यम् उत्पन्नं विदित्वा, येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: परिनिर्वातु भगवान्, परिनिर्वाणकालसमय इति; अथ भगवत एतद् अभवत्: मारो बतायं पापीयान् उपसङ्क्रान्तो यदुत व्याक्षेपकर्मणि; इति विदित्वा मारं पापीयांसम् इदम् अवोचत्: न तावत् पापीयन् परिनिर्वास्यामि, यावन् न मे श्रावकाः पण्डिता भविष्यन्ति व्यक्ता मेधाविनः, अलम् उत्पन्नोत्पन्नानां परप्रवादकानां सह धर्मेण निग्रहीतारः अलं स्वस्य वादस्य पर्यवदापयितारः भिक्षवो भिक्षुण्यः उपासका उपासिकाः, वैस्तारिकं च मे ब्रह्मचर्यं भविष्यति बाहुजन्यं पृथुभूतं यावद् देवमनुष्येभः सम्यक्सुप्रकाशितम् इति; अथ मारस्य पापीयस एतद् अभवत्: न परिनिर्वास्यति बत श्रमणो गौतमः; इति विदित्वा दुःखी दुर्मना विप्रतीसारी तत्रैवान्तर्हितः हरीतकी ब्रोउघ्��् ब्य् शक्र अथ शक्रो देवेन्द्रो भगवतो वाताबाधिकं ग्लान्यम् उत्पन्नं विदित्वा, यस्या जम्ब्वा नाम्ना जम्बूद्वीपः प्रज्ञायते तस्य नातिदूरे महद् धरीतकीवनम्, ततो वर्णगन्धरसोपेता हरीतकीर् आदाय येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते अस्थात्: एकान्तस्थितः शक्रो देवेन्द्रो भगवन्तम् इदम् अवोचत्: इह मया भदन्त भगवतो वाताबाधिकं ग्लान्यम् उत्पन्नं विदित्वा यस्या जम्ब्वा नाम्ना जम्बूद्वीपः प्रज्ञायते तस्य नातिदूरे महद् धरीतकीवनं ततो मया वर्णगन्धरसोपेता हरीतक्य आनीताः; ता भगवान् परिभुङ्क्ताम्; भगवता परिभुक्ता वातं चानुलोमयिष्यन्ति; वाताबाधिकं ग्लान्यं व्युपशमयिष्यन्तीति; ता भगवान् परिभुक्तवान्; भगवता परिभुक्ता वातं चानुलोमितम्; वाताबाधिकं ग्लान्यं व्युपशान्तम्; तेन भगवतः क्षेमणीयतरं चाभूद् यापनीयतरं च मुचिलिन्द नागराज अथ भगवान् यथासुखं रम्यं बोधिमूले विहृत्य, येन मुचिलिन्दस्य नागराजस्य भवनं तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य अन्यतरद् वृक्षमूलं निश्रित्य निषण्णः पर्यङ्कम् आभुज्य ऋजुं कायं प्रणिधाय प्रतिमुखं स्मृतिम् उपस्थाप्य; तेन खलु समयेन मुचिलिन्दस्य नागराजस्य भवने साप्ताहिक अकालमेघः समुपागतः; अथ मुचिलिन्दो नागराजः साप्ताहिकम् अकालमेघं समुपागतं विदित्वा भवनाद् अभ्युद्गम्य सप्तकृत्वः काये कायं वेष्टयित्वा, उपरि महान्तं फणं कृत्वा अस्थात्; मा भगवत इमं सप्ताहं शीतं भविष्यति; मा उष्णं मा दंशमशकवातातपसरीसृपसंस्पर्शाः कायं परितापयिष्यन्ति; मुचिलिन्दो नागराजो तं विगतं साप्ताहिकं विदित्वा भगवतः कायेन कायम् उद्वेष्ट्य अङ्गदकुण्डलविचित्रमाल्याभरणानुलेपनो भूत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: मा भगवत इमं सप्ताहं शीतम् अभूत्, मा उष्णं, मा दंशमशकवातातपसरीसृपसंस्पर्शाः कायं परितापितवन्तः; अथ भगवांस् तस्यां वेलायां गाथां भाषते सुखो विवेकस् तुष्टस्य श्रुतधर्मस्य पश्यतः अव्याबाधसुखं लोके प्राणिभूतेषु संयमः सुखं विरागता लोके कामानां समतिक्रमः अस्मिमानस्य यो विनय एतद् वै परमं सुखम् चोग्निज़न्चे ओफ़् प्रतीत्यसमुत्पाद अथ भगवान् यथाभिरम्यं मुचिलिन्दस्य नागराजस्य भवने विहृत्य, येन बोधिमूलं तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य प्रज्��प्त एव तृणसंस्तरके निषण्णः, पर्यङ्कम् आभुज्य ऋजुं कायं प्रणिधाय प्रतिमुखं स्मृतिम् उपस्थाप्य सप्ताहम् एकपर्यङ्केनातिनामयति, इदम् एवं द्वादशाङ्गं प्रतीत्यसमुत्पादम् अनुलोमप्रतिलोमं व्यवलोकयन्, यदुत अस्मिन् सति इदं भवति; अस्योत्पादाद् इदम् उत्पद्यते; यदुताविद्याप्रत्ययाः संस्काराः; संस्कारप्रत्ययं विज्ञानम्; विज्ञानप्रत्ययं नामरूपम्; नामरूपप्रत्ययं षडायतनम्; षडायतनप्रत्ययः स्पर्शः; स्पर्शप्रत्यया वेदना; वेदनाप्रत्यया तृष्णा; तृष्णाप्रत्ययम् उपादानम्; उपादानप्रत्ययो भवः; भवप्रत्यया जातिः; जातिप्रत्यया जरामरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासा अमी भवन्ति; एवम् अस्य केवलस्य महतो दुःखस्कन्धस्य समुदयो भवति; यदुत अस्मिन्न् असति इदं न भवति; अस्य निरोधाद् इदं निरुद्ध्यते; यदुत अविद्यानिरोधात् संस्कारनिरोधः; संस्कारनिरोधाद् विज्ञाननिरोधः; विज्ञाननिरोधान् नामरूपनिरोधः; नामरूपनिरोधात् षडायतननिरोधः; षडायतननिरोधात् स्पर्शनिरोधः; स्पर्शनिरोधाद् वेदनानिरोधः; वेदनानिरोधात् तृष्णानिरोधः; तृष्णानिरोधाद् उपादाननिरोधः; उपादाननिरोधात् भवनिरोधः; भवनिरोधाज् जातिनिरोधः; जातिनिरोधाज् जरामरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासा निरुद्ध्यन्ते; एवम् अस्य केवलस्य महतः दुःखस्कन्धस्य निरोधो भवति अथ भगवांस् तस्यैव सप्ताहस्यात्ययात् तस्मात् समाधेर् व्युत्थाय तस्यां वेलायां गाथा भाषते यदा इमे प्रादुर्भवन्ति धर्मा आतापिनो ध्यायतो ब्राह्मणस्य अथास्य काङ्क्षा व्यपयान्ति सर्वा यदा प्रजानाति सहेतुधर्मम् यदा इमे प्रादुर्भवन्ति धर्मा आतापिनो ध्यायतो ब्राह्मणस्य अथास्य काङ्क्षा व्यपयान्ति सर्वा यदा प्रजानाति सहेतुदुःकम् यदा इमे प्रादुर्भवन्ति धर्मा आतापिनो ध्यायतो ब्राह्मणस्य अथास्य काङ्क्षा व्यपयान्ति सर्वा यदा क्षयं वेदनानाम् उपैति <यदा इमे प्रादुर्भवन्ति धर्मा आतापिनो ध्यायतो ब्राह्मणस्य अथास्य काङ्क्षा व्यपयान्ति सर्वा यदा क्षयं प्रत्ययानाम् उपैति यदा इमे प्रादुर्भवन्ति धर्मा आतापिनो ध्यायतो ब्राह्मणस्य अथास्य काङ्क्षा व्यपयान्ति सर्वा> यदा क्षयम् आस्रवाणाम् उपैति यदा इमे प्रादुर्भवन्ति धर्मा आतापिनो ध्यायतो ब्राह्मणस्य अवभासयंस् तिष्ठति सर्वलोकं सूर्यो यथैवाभ्युदितो ऽन्तरिक्षे यदा इमे प्रादुर्भवन्ति धर्मा आतापिनो ध्यायतो ब्राह्मणस्य विधूपयंस् तिष्ठति मारसैन्यं बुद्धो हि संयोजनविप्रमुक्तः अथ भगवत एतद् अभवत्: अधिगतो मे धर्मो गम्भीरो गम्भीरावभासो दुर्दृशो दुरवबोधः; अतर्क्यो ऽतर्क्यावचरः सूक्ष्मो निपुणपण्डितविज्ञवेदनीयः; तं चेद् अहं परेषाम् आरोचयेयम्; तं च परे न विजानीयुः; स मम स्याद् विघातः; स्याद् भ्रमः; चेतसो ऽनुदय एव; यन्व् अहम् एकाकी अरण्ये प्रवणे दृष्टधर्मसुखविहारयोगम् अनुयुक्तो विहरेयम् इति; तत्र भगवत अल्पोत्सुकविहारतायां चित्तं क्रामति, न धर्मदेशनायाम्; अथ ब्रह्मणः सभापतेर् एतद् अभवत्; विनश्यति बतायं लोकः; प्रणश्यति बतायं लोकः, यत्रेदानीं कदाचित् कर्हिचित् तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा लोके उत्पद्यन्ते, तद्यथा उदुम्बरपुष्पम्; तस्य चाद्य भगवत अल्पोत्सुकविहारतायां चित्तं क्रामति, न धर्मदेशनायाम्; यन्व् अहम् एनं गत्वा अध्येशयेयम्; अथ ब्रह्मा सभापतिस्, तद्यथा बलवान् पुरुषः संमिञ्जितं वा बाहुं प्रसारयेत्, प्रसारितं वा संमिञ्जयेत्, एवम् एव ब्रह्मा सभापतिर् ब्रह्मलोके अन्तर्हितः; स भगवतः पुरस्तात् प्रत्यस्थात्; अथ ब्रह्मा सभापतिस् तस्यां वेलायां गाथां भाषते प्रादुर्बभूव मगधेषु पूर्वं धर्मो ह्य् अशुद्धः समलानुबद्धः अपावृणीष्व अमृतस्य द्वारं वदस्व धर्मं विरजोनुबद्धम् भगवान् अह; कृच्छ्रेण मे अधिगतो ऽखिलो ब्रह्मन् प्रदाल्य वै भवरागपरीत्तैर् हि नायं धर्मः सुसंबुद्धः प्रतिस्रोतोनुगामिनं मार्गं गम्भीरं अतिदुर्दृशं न द्रक्ष्यन्ति रागारक्तास् तमस्कन्धेन नीवृताः ब्रह्मऽस् रेक़ुएस्त् फ़ोर् धर्मदेशना सन्ति भदन्त सत्वा लोके जाता, लोके वृद्धास् तीक्ष्णेन्द्रिया अपि, मध्येन्द्रिया अपि, मृद्विन्द्रिया अपि, स्वाकाराः, सुविनेया, अल्परजसो ऽल्परजस्कजातीया, ये ऽश्रवणात् सद्धर्मस्य परिहीयन्ते; तद्यथा भदन्त उत्पलानि वा, पद्मानि वा कुमुदानि वा, पुण्डरीकाणि वा उदके जातान्य्, उदके वृद्धान्य्, एकत्यानि उदकाद् अभ्युद्गतानि तिष्ठन्ति; एकत्यानि समोदकानि; एकत्यानि उदकनिमग्नकोशानि तिष्ठन्ति; एवम् एव सन्ति भदन्त सत्वा लोके जाता, लोके वृद्धास् तीक्ष्णेन्द्रिया अपि, मध्येन्द्रिया अपि, मृद्विन्द्रिया अपि, स्वाकाराः, सुविनेयाः, अल्परजसो ऽल्परजस्कजातीया ये ऽश्रवणात् सद्धर्मस्य परिहीयन्ते; देशयतु भगवान् धर्मम्; देशयतु सुगतो धर्मम्; भविष्यन्ति धर्मतत्नस्याज्ञातारः; अथ भगवत एतद् अभवत्: यच् चाहम् स्वयम् एव बुद्धचक्षुषा लोकं व्यवलोकयेयम् इति; अथ भगवान् स्वयम् एव बुद्धचक्षुषा लोकं व्यवलोकयति; अद्राक्षीद् भगवान् स्वयम् एव बुद्धचक्षुषा लोकं व्यवलोकयन् सन्ति सत्वा लोके जाता, लोके वृद्धास्, तीक्ष्णेन्द्रिया अपि, मध्येन्द्रिया अपि, मृद्विन्द्रिया अपि, स्वाकाराः, सुविनेयाः, अल्परजसो ऽल्परजस्कजातीया, ये ऽश्रवणात् सद्धर्मस्य परिहीयन्ते; दृष्ट्वा च पुनर् अस्य सत्वेषु महाकरुणा ऽवक्रान्ता; अथ भगवांस् तस्यां वेलायां गाथां भाषते अपावरिष्ये अमृतस्य द्वारं ये श्रोतुदामाः प्रणुदन्तु काङ्क्षाः विहेठप्रेक्षी प्रचुरं न भाषे धर्मं प्रणीतं मनुजेषु ब्रह्मन् अथ ब्रह्मणः सभापतेर् एतद् अभवत्: देशयिष्यति बत भगवान् धर्मं, देशयिष्यति बत सुगतो धर्मम्; इति विदित्वा हृष्टतुष्टप्रमुदित उदग्रप्रीतिसौमनस्यजातो भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य तत्रैवान्तर्हितः देअथ् ओफ़् आराड कालाम अथ भगवत एतद् अभवत्: कस्य न्व् अहं तत्प्रथमतो धर्मं देशयेयम् इति; अथ भगवत एतद् अभवत्; यन्व् अहम् आराडस्य कालामस्य तत्प्रथमतो धर्मं देशयेयं, यो मां पूर्वाचार्य एव सन् परमया माननया मानितवान्, परमया पूजनया पूजितवान्, परमेषु च प्रत्ययेष्व् आत्तमनाश् चाभूद् अभिराद्धश् च; देवता भगवत आरोचयन्ति: सप्ताहकालगतो भदन्ताराडः कालाम इति; भगवतो ऽपि समन्वाहृत्य ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते; सप्ताहकालगत आरादः कालामः; अथ भगवत एतद् अभवत्; महती बतेयं ज्यानिर्, आराडस्य कालामस्य कालक्रियाया; सुमहती बतेयं ज्यानिर् आराडस्य कालामस्य कालक्रियाया, य इमं धर्मविनयं नाश्रौषीत्; सचेद् अश्रोष्यद् अज्ञास्यत् स इमं धर्मविनयम् इति; अथ भगवत एतद् अभवत्: कस्य न्व् छं तत्प्रथमतो धर्मं देशयेयम् इति देअथ् ओफ़् उद्रक रामपुत्र अथ भगवत एतद् अभवत्; यन्व् अहम् उद्रकस्य रामपुत्रस्य तत्प्रथमतो धर्मं देशयेयं, यो मां पूर्वाचार्य एव सन् परमया माननया मानितवान्, परमया पूजनया पूजितवान्, परमेषु च प्रत्ययेष्व् आत्तमनाश् चाभूद्, अभिराद्धश् च; देवता भगवत आरोचयन्ति; अभिदोषकालगतो भदन्त उद्रको रामपुत्रः; भगवतो ऽपि समन्वाहृत्य ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते; अभिदो���कालगत उद्रको रामपुत्रः; अथ भगवत एतद् अभवत्: महती बतेयं ज्यानिर् उद्रकस्य रामपुत्रस्य कालक्रियाया; सुमहती बतेयं ज्यानिर् उद्रकस्य रामपुत्रस्य कालक्रियाया, यो मम इमं धर्मविनयं नाश्रौषीत्; सचेद् इमं धर्मविनयम् अश्रोष्यद् अज्ञास्यत् स इमं धर्मविनयम् इति बुद्ध स्तर्त्स् ओफ़् वाराणसी अथ भगवत एतद् अभवत्: कस्य न्व् अहं तत्प्रथमतो धर्मं देशयेयम् इति; तस्यैतद् अभवत्: यन्व् अहं पञ्चकानां भिक्षूणां तत्प्रथमतो धर्मं देशयेयम् इति; ये मां पूर्वं दुःखप्रहाणयोगम् अनुयुक्तं विहरन्तं सत्कृत्योपतस्तुः प्रेम्णा च गौरवेण च; अथ भगवत एतद् अभवत्: कुत्र त्व् एतर्हि पञ्चका भिक्षवो विहरन्ति इति; अद्राक्षीद् भगवान् दिव्येन चक्षुषा विशुद्धेन अतिक्रान्तमानुषेण पञ्चकान् भिक्षून्; वाराणस्यां विहरन्ति ऋषिवदने मृगदावे; दृष्ट्वा च पुनर् यथाभिरम्यं बोधिमूले विहृत्य येन वाराणसी काशीनां निगमस् तेन चारिकां प्रक्रान्तः उपगु आजीविक तेन खलु समयेन उपगुर् आजीविकस् तस्मिन्न् एव मार्गे अध्वप्रतिपन्नो ऽभूत्; अद्राक्षीद् उपगुर् आजीवको भगवन्तं प्रतिपन्नं मार्गे; दृष्ट्वा च पुनर् एवम् आह: विप्रसन्नानि ते आयुष्मन् गौतम इन्द्रियाणि; परिशुद्धो मुखवर्णः पर्यवदातश् छविवर्णः; कस् ते आयुष्मन् गौतम शास्ता; तं वास्य् उद्दिश्य प्रव्रजितः; कस्य वा धर्मं रोचसीति; अथ भगवांस् तस्यां वेलायां गाथा भाषते न मे ऽस्ति कश्चिद् आचार्यः सदृशो मे न विद्यते एको ऽस्मि लोके संबुद्धः प्राप्तः संबोधिम् उत्तमाम् सर्वाभिभूः सर्वविद् अस्मि लोके सर्वैश् च धर्मैर् इह नोपलिप्तः सर्वञ्जहो वीततृष्णो विमुक्तः स्वयं ब्य् अभिज्ञाय कम् उद्दिशेयम् कम् उद्दिशेयम् असमो ह्य् अतुल्यः स्वयं प्रवक्ता अधिगम्य बोधिम् तथागतो देवमनुष्यशास्ता सर्वैश् च सर्वज्ञबलैर् उपेतः सदेवकेषु लोकेषु अहं माराभिभूर् जिनः जिन इत्य् आयुष्मन् गौतम <कं> वदसि; जिना हि मादृशा ज्ञेया ये प्राप्ता आश्रवक्षयम् –आस्रवक्षयम् जिता मे पापका धर्मास् तेनोपगु जिनो ह्य् अहम् कुत्र त्वम् आयुष्मन् गौतम गमिष्यसि? वाराणसीं गमिस्याम्य् आहन्तुं धर्मदुन्दुभिम् धर्मचक्रं प्रवर्तयितुं यल् लोकेष्व् अप्रवर्तितम् न हि सन्तः प्रकाशन्ते विदित्वा लोकपर्यायम् आज्ञानिर्वृतबुद्धास् ते तीर्णा लोकविषक्तिकाम् साध्व् आयुष्मन् गौतम जिनः; इत्युक्त्वा उपगुर् आजीवकः मार्गाद् अपक्रान्तः थे फ़िवे भिक्षुस् अथ भगवान् काशिषु जनपदेषु चारिकां चरन् वाराणसीम् अनुप्राप्तः; तेन खलु समयेन पञ्चका भिक्षवो वाराणस्यां विहरन्ति ऋषिवदने मृगदावे; अद्राक्षुः पञ्चका भिक्षवो भगवन्तं दूरत एव; दृष्ट्वा च पुनर् अन्योन्यं संप्रतस्थुः; क्रियाकारं चाकार्षुः; अयं स भवन्तः श्रमंओ गौतम आगच्छति शैथिलिको बाहुलिको बहुलाजीवः प्रहाणविभ्रान्तः; स एतर्ह्य् औदारिकम् आहारम् आहरति ओदनकुल्माषान्; सर्पिस्तैलाभ्यां गात्राणि म्रक्षयति; सुखोदकेन च कायं परिषिञ्चति; सो ऽस्माभिर् उपसङ्क्रान्तो नाभिवाद्यः, न वन्दितव्यो, न प्रत्युत्थातव्यो, नोत्थायासनेनोपनिमन्त्रयितव्यो नान्यत्र प्राग् एवासनानि प्रज्ञप्य; इदं स्याद् वचनीयः; संविद्यन्ते आयुष्मन् गौतम आसनानि; सचेद् आकाङ्क्षसि निषीद इति; यथा यथा भगवान् पञ्चकान् भिक्षून् दर्शनायोपसङ्क्रामति तथा तथा पञ्चका भिक्षवो भगवतस् तेजश् च श्रियं च गौरवं च असहमाना उत्थायासनाद् एके भगवतो ऽर्थे आसनं प्रज्ञपयन्ति; एके पादोदकं, पादाधिष्ठानं चैकान्ते उपनिक्षिपन्ति; एके प्रत्युद्गम्य चीवरकाणि प्रतिगृह्णन्ति; एवं चाहुः: एतु भवान् गौतम; स्वागतं भवते गौतमाय; निषीदतु भवान् गौतम प्रज्ञप्त एवासने; अथ भगवत एतद् अभवत्: च्युता बतेमे नोहपुरुषा स्वस्मात् क्रियाकाराद्; इति विदित्वा प्रज्ञप्त एव आसने निषण्णः; तत्रस्वित् पञ्चका भिक्षवो भगवन्तम् अत्यर्थं नामवादेन गोत्रवादेन आयुष्मद्वादेन समुदाचरन्ति; तत्र भगवान् पञ्चकान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: मा यूयं भिक्षवस् तथागतम् अत्यर्थं नामवादेन गोत्रवादेन आयुष्मद्वादेन समुदाचरत; मा वो ऽभूद् दीर्घरात्रम् अनर्थायाहिताय दुःखाय; तत् कस्य हेतोः? यः कश्चिद् भिक्षवः तथागतम् अत्यर्थं नामवादेन गोत्रवादेन आयुष्मद्वादेन समुदाचरति; तत् तस्य भवति मोहपुरुषस्य दीर्घरात्रम् अनर्थाय अहिताय दुःखाय; त एवम् आहुः: तया तावत् त्वम् आयुष्मन् गौतम पूर्विकया ईर्यया चर्यया दुष्करचर्यया किञ्चिद् अधिगतवान् उत्तरं मनुष्यधर्माद् अलं आर्यविशेषाधिगमं ज्ञानं वा, दर्शनं वा, स्पर्शविहारतां वा; कुतः पुनर् यस् त्वम् एतर्हि शैथिलिको बहुलाजीवः प्रहाणविभ्रान्तः स त्वम् एतर्ह्य् औदारिकं आहारम् आहरस्य् ओदनकुल्मा��ान्; सर्पिस्तैलाभ्यां गात्राणि म्रक्षयसि; सुखोदकेन च कायं परिषिञ्चसि; ननु यूयं भिक्षवः पश्यथ तथागतस्य पूर्वेणापरं मुखस्य वा विप्रसन्नत्वम्, इन्द्रियाणाण् <वा> नानाकरणम् ? त एवम् ऊहुः: एवम् एतद् आयुष्मन् गौतम थे मिद्द्ले चोउर्से ओफ़् चोन्दुच्त् तत्र भगवान् पञ्चकान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म : द्वाव् इमौ भिक्षवो ऽन्तौ प्रव्रजितेन न सेवितव्यौ, न वक्तव्यौ, न पर्युपासितव्यौ; कतमौ द्वौ; यश् च कामेषु कामसुखालयानुयोगो हीनो ग्राम्यः प्राकृतः पार्थग्जनिकः; यश् चात्मक्लमथानुयोगो दुःखो ऽनार्यो ऽनर्थोपसंहितः; इत्य् एताव् उभाव् अन्ताव् अनुपगम्य अस्ति मध्यमा प्रतिपच् चक्षुष्करणी ज्ञानकरणी उपशमसंवर्तनी अभिज्ञायैव संभोधये निर्वाणाय संवर्तते; मध्यमा प्रतिपत् कतमा? आर्याष्टाङ्गो मार्गः; तस्य सम्यग्दृष्टिः, सम्यक्सङ्कल्पः, सम्यग्वाक्, सम्यक्कर्मान्तः, सम्यगाजीवः; सम्यग्व्यायामः, सम्यक्स्मृतिः, सम्यक्समाधिः; अशकद् भगवान् पञ्चकान् भिक्षून् अनया संजप्त्या संज्ञपयितुम्; द्वौ च भगवान् पञ्चकानां भिक्षूणां पूर्वभक्ते अववदति; त्रयो ग्रामं पिण्डाय प्रविशन्ति; यत् त्रिवर्गो ऽभिनिर्हरति तेन षड्वर्गो यापयति; त्रींश् च भगवान् पञ्चकानां भिक्षूणां पश्चाद्भक्ते अववदति; द्वौ ग्रामं पिण्डाय प्रविशतः; यद् द्विवर्गो ऽभिनिर्हरति तेन पञ्चवर्गो यापयति; तथागतः प्रतियत्य् एव कालभोजी थे फ़ोउर् नोब्ले त्रुथ्स् तत्र भगवान् पञ्चकान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: १) इदं दुःखम् आर्यसत्यम् इति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि; ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि; अयं दुःखसमुदयः, अयं दुःखनिरोधः; इयं दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपत् आर्यसत्यम् इति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि; तत् खलु दुःखम् आर्यसत्यम् अभिज्ञया परिज्ञेयं मयेति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि, ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि; तत् खलु दुःखसमुदयम् आर्यसत्यम् अभिज्ञया प्रहातव्यं मयेति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि, ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि; तत् खलु दुःखनिरोधम् आर्यसत्यम् अभि��्ञया साक्षात्कर्तव्यं मयेति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि, ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि; तत् खलु दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपद् आर्यसत्यम् अभिज्ञया भावयितव्यं मयेति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि, ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि तत् खलु दुःखम् आर्यसत्यम् अभिज्ञाया परिज्ञातं मयेति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि, ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि; तत् खलु दुःखसमुदयम् आर्यसत्यम् अभिज्ञया प्रहीणं मयेति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि, ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि; तत् खलु दुःखनिरोधम् आर्यसत्यम् अभिज्ञया साक्षात्कृतं मयेति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि, ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि; तत् खलु दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपद् आर्यसत्यम् अभिज्ञया भावितं मयेति भिक्षवः पूर्वम् अननुश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसि कुर्वतश् चक्षुर् उदपादि, ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि; यावच् च मम भिक्षव एषु चतुर्ष्व् आर्यसत्येष्व् एवं त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारं न चक्षुर् उदपादि, न ज्ञानं <न> विद्या न बुद्धिर् उदपादि, न तावद् अहम् अस्माद् भिक्षवः सदेवकाल् लोकात्, समारकात्, सब्रह्मकात्, सश्रमणब्राह्मणिकायाः प्रजायाः सदेवमानुषाया मुक्तो निसृतो विसंयुक्तो विप्रमुक्तो विपर्यासापगतेन चेतसा बहुलं व्याहार्षम्; न तावद् अहं भिक्षवः अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धो ऽस्मीत्य् अध्यज्ञासिषम्; यतश् च मम भिक्षव एषु चतुर्ष्व् आर्यसत्येष्व् एवं त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारं चक्षुर् उदपादि, ज्ञानं विद्या बुद्धिर् उदपादि, ततो ऽहम् अस्मात् सदेवकाल् लोकात् समारकात् सब्रह्मकात्, सश्रमणब्राह्मणिकायाः प्रजायाः सदेवमानुषाया मुक्तो निसृतो विसंयुक्तो विप्रमुक्तो विपर्यासापगतेन चेतसा बहुलं व्याहार्षम्; भिक्षवः अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धो ऽस्मीत्य् अध्यज्ञासिषं थे नमे ओफ़् आज्ञातकौण्डिन्य अस्मिन् खलु धर्मपर्याये भाष्यमाणे आयुष्मत आज्ञाताकौण्डिन्यस्य विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्पन्नम्, अशीतेश् च देवतासहस्र��णाम्; तत्र भगवान् आयुष्मन्तं कौण्डिन्यम् आमन्त्रयते स्म: आज्ञातस् ते कौण्डिन्य धर्मः? आज्ञातः भगवन्न् आज्ञातः; आज्ञातस् ते कौण्डिन्य धर्मः? आज्ञातः सुगत आज्ञात; <आज्ञातो> आयुष्मता कौण्डिन्येन धर्म इति तस्माद् आयुष्मतः कौण्डिन्यस्य आज्ञातकौण्डिन्य इत्य् अधिवचनम्; आज्ञात आयुष्मता कौण्डिन्येन धर्म इति प्रोच्लमतिओन् ओफ़् धर्मचक्र भौमा यक्षाः शब्दम् उदीरयन्ति, घोषम् अनुश्रावयन्ति: एतन् मार्षा भगवता वाराणस्याम् ऋषिवदने मृगदावे त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारं धर्म्यं धर्मचक्रं प्रवर्तितम्, अप्रवर्त्यं श्रमणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेण वा ब्रह्मणा वा केनचिद् वा लोके <सहधर्मतः> बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पायै अर्थाय सुखाय देवमनुष्याणाम् इति दिव्याः काया अभिवर्धिष्यन्ते, आसूराः कायाः परिहास्यन्ते इति; भौमानां यक्षाणां शब्दं श्रुत्वा अन्तरिक्षावचरा यक्षास् <तम् अनुश्रावयन्ति> चातुर्महाराजकायिका देवाः त्रायस्त्रिंशा यामास् तुषिता निर्माणरतयः परनिर्मितवशवर्तिनो देवाः; तेन क्षणेन, तेण लवेन, तेन मुहूर्तेन, तेन क्षणलवमुहूर्तेन यावद् ब्रह्मलोकं शब्दो ऽगमत्; ब्रह्मकायिका देवाः शब्दम् उदीरयन्ति; घोषम् अनुश्रावयन्ति: एतन् मार्षा भगवता वाराणस्यं ऋषिवदने मृगदावे त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारं धर्म्यं धर्मचक्रं प्रवर्तितम् अप्रवर्त्यं श्रमणेन ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेण वा ब्रह्मणा वा केनचिद् वा पुनर् लोके सहधर्मतः बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पायै अर्थाय हिताय सुखाय देवमनुष्याणाम् इति दिव्याः काया अभिवर्धिष्यन्ते; आसुराः कायाः परिहास्यन्त इति; प्रवर्तितं भगवता वाराणस्याम् ऋषिवदने मृगदावे त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारं धर्म्यं धर्मचक्रम् इति; तस्माद् अस्य धर्मपर्यायस्य धर्मचक्रप्रवर्तनम् इत्य् अधिवचनं थे बुद्द एxप्लैन्स् थे फ़ोउर् नोब्ले त्रुथ्स् तत्र भगवान् द्विर् अपि पञ्चकान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: चत्वारीमानि भिक्षव आर्यसत्यानि; कतमानि चत्वारि? दुःखम् आर्यसत्यं, दुःखसमुदयो दुःखनिरोधो दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपद् आर्यसत्यम्; १) दुःखम् आर्यसत्यं कतमत्? जातिर् दुःखं, जरा दुःखं, व्याधिर् दुःखं, मरणं दुःखम्, प्रियविप्रयोगो दुःखम्, अप्रियसंप्रयोगो दुःखम्, यद् अपीच्छन् पर्येषमाणो न लभते त���् अपि दुःखम्; सङ्क्षेपतः पञ्च इमे उपादानस्कन्धा दुःखम्; तस्य परिज्ञायै आर्याष्टङ्गो मार्गो भावयितव्यः; २) दुःखसमुदयम् आर्यसत्यं कतमत्? तृष्णा पौनर्भविकी नन्दीरागसहगता तत्र तत्राभिनन्दिनी; तस्याः प्रहाणाय आर्याष्टाङ्गो मार्गो भावयितव्यः; ३) दुःखनिरोधम् आर्यासत्यं कतमत्? यद् अस्या एव तृष्णायाः पौनर्भविक्याः नन्दीरागसहगतायास् तत्र तत्राभिनन्दिन्या अशेषप्रहाणं प्रतिनिसर्गो वान्तीभावः क्षयो विरागो निरोधो व्युपशमः अस्तङ्गमः; तस्य साक्षात्क्रियायै आर्याष्टाङ्गो मार्गो भावयितव्यः; ४) दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपद् आर्यसत्यं कतमत्? आर्याष्टाङ्गो मार्गः; तद्यथा, सम्यग्दृष्टिः, सम्यक्सङ्कल्पः; सम्यग्वाक्, सम्यक्कर्मान्तः; सम्यगाजीवः; सम्यग्व्यायामः; सम्यक्स्मृतिः; सम्यक्समाधिः; सो ऽपि भावयितव्यः अस्मिन् खलु धर्मपर्याये भाष्यमाणे आयुष्मत आज्ञातकौण्डिन्यस्यानुपादायाश्रवेभ्यश् चित्तं विमुक्तम्; अवशिष्टानां तु पञ्चकानां भिक्षूणां विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्पन्नम्; तेन खलु समयेन एको <लोके> अर्हन् भगवांश् च द्वितीयः; तत्र भगवान् अवशिष्टान् पञ्चकान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: रूपं भिक्षवो नात्मा; रूपं चेद् भिक्षव आत्मा स्यान् न रूपम् आबाधाय दुःखाय संवर्तेत; लभ्येत च रूपस्यैवं मे रूपं भवतु, एवं मा भूद् इति; यस्मात् तर्हि भिक्षवो रूपम् अनात्मा तस्माद् रूपम् आबाधाय दुःखाय संवर्तते; न च लभ्यते रूपस्यैवं मे भवतु, एवं मा भूद् इति; वेदना संज्ञा संस्कारा विज्ञनं भिक्षवो नात्मा; विज्ञानं चेत् भिक्षवः आत्मा स्यान् न विज्ञानम् आबाधाय <दुःखाय> संवर्तेत; लभ्येत च विज्ञानस्यैवं मे विज्ञानं भवतु, एवं मा भूद् इति; यस्मात् तर्हि भिक्षवः विज्ञानम् अनात्मा, तस्माद् विज्ञानम् आबाधाय दुःखाय संवर्तते; न च लभ्यते विज्ञानस्यैवं मे विज्ञनं भवतु, एवं मा भूद् इति किं मन्यध्वे भिक्षवो, रूपं, नित्यं वा <अनित्यं वा>? अनित्यम् इदं भदन्त; यत् पुनर् अनित्यं दुःखं वा तन् न वा दुःखम्? दुःखम् इदं भदन्त; यत् पुनर् अनित्यं दुःखं विपरिणामधर्मि; अपि नु तच् छ्रुतवान् आर्यश्रावक आत्मत उपगच्छेद् एतन् मम, एसो ऽहम् अस्म्य्, एष मे आत्मेति? नो भदन्त; किं मन्यध्वे भिक्षवो वेदना संज्ञा संस्कारा विज्ञानं नित्यं वा अनित्यं वा? अनित्यम् इदं भदन्त; ��त् पुनर् अनित्यं <दुःखं> वा तन्, न वा दुःखम्? दुःखम् इदं भदन्त; यत् पुनर् अनित्यं <दुःखम्> विपरिणामधर्मि; अपि नु तच् छ्रुतवान् आर्यश्रावक आत्मत उपगच्छेद् एतन् मम, एषो ऽहम् अस्म्य्, एष मे आत्मेति? नो भदन्त; तस्मात् तर्हि भिक्षवो यत् किञ्चिद् रूपम् अतीतानागतप्रत्युत्पन्नम् अध्यात्मं वा बाह्यं वा औदारिकं वा सूक्ष्मं वा हीनं वा प्रणीतं वा यद् वा दूरे यद् वा अन्तिके तत् सर्वं नैतन् मम, नैषो ऽहम् अस्मि, नैष मे आत्मेति; एवम् एतत् यथाभूतं सम्यक्प्रज्ञया द्रष्टव्यम्; <एवं या काचिद् वेदना या काचित् संज्ञा ये केचित् संस्कारा यत् किंचिद् विज्ञानम् अतीतानागतप्रत्युत्पन्नम् आध्यात्मं वा बाह्यं वा औदारिकं वा सूक्ष्मं वा हीनं वा प्रणीतं वा यद् वा दूरे यद् वान्तिके तत् सर्वं नैतन् मम, नैसो ऽहम् अस्मि, नैष मे आत्मेति; एवम् एतत् यथाभूतं सम्यक्प्रज्ञया द्रष्टव्यम्;> यतश् च भिक्षवः श्रुतवान् आर्यश्रावक इमां पञ्च उपादानस्कन्धान् नैवात्मतो नात्मीयतः समनुपश्यति; स एवं समनुपश्यन् न किञ्चिल् लोक उपादत्ते; अनुपाददानो न परितस्यति अपरितस्य आत्मैव परिनिर्वाति; क्षीणा मे जातिः; उषितं ब्रह्मचर्यम्; कृतं करणीयम्; नापरम् अस्माद् भवं प्रजानामीति; अस्मिन् खलु धर्मपर्याये भाष्यंआणे अवशिष्टनां पञ्चकानां भिक्षूणाम् अनुपादायाश्रवेभ्यश् चित्तानि विमुक्तानि; तेन खलु समयेन पञ्च लोके ऽर्हन्तो, भगवांश् च षष्ठ इति थे चोन्वेर्सिन् ओफ़् यशस्, सोन् ओफ़् अग्रकुलिक तत्र भगवान् वाराणस्यां विहरति नद्या वारकायष् तीरे; तेन खलु समयेन वाराणस्यां यशा अग्रकुलिकपुत्रः प्रतिवसति; दिवादिवसे स्त्रीमयेन तूर्येण क्रीडित्वा रमित्वा परिचार्य श्रान्तकायः क्लान्तकायः प्राभारकायः प्रतियत्य् एव मिद्धम् अवक्रान्तः; ता अपि स्त्रियः श्रान्तकायाः क्लान्तकायाः प्राग्भारकायाः प्रतियत्य् एव मिद्धम् अवक्रान्ताः; अद्राक्षीद् यशा अग्रकुलिकस्य पुत्रः सरात्रम् एव सुप्तप्रतिबुद्धः सर्वास् ता स्त्रियो विलालिका विनग्निका विकेशिका विक्षिप्तभुजाः कान्य् अपि कान्य् अपि विप्रलपन्त्यः; दृष्ट्वा च पुनर् अस्य स्वे ऽन्तःपुरे श्मशानसंज्ञा अवक्रान्ता; अथ यशा अग्रकुलिकपुत्रो महाशयनाद् अवतीर्य शतसहस्रं मणिपादुकायुगं प्रावृत्य येनान्तःपुरद्वारं तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य अपस्वरम् अकार्षीत्: उपद्रुतो ऽस्मि मार्षा उपसृष्टो ऽस्मि मार्षा इति; तस्यामनुष्या द्वारं विवृण्वन्ति; शब्दं चान्तर्धापयन्ति; अथ यशा अग्रकुलिकपुत्रो येन निवेशनद्वारं तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्यापस्वरम् अकार्षीत्: उपद्रुतो ऽस्मि मार्षा उपसृष्टो ऽस्मि मार्षा इति: तस्यामनुष्या द्वारं विवृण्वन्ति; शब्दं चान्तर्धापयन्ति; अथ यशा अग्रकुलिकपुत्रो येन नगरद्वारं तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्यापस्वरम् अकार्षीत्: उपद्रुतो ऽस्मि मार्षा उपसृष्टो ऽस्मि मार्षा <इति>; तस्यामनुष्या द्वारं विवृण्वन्ति; शब्दं चान्तर्धापयन्ति; अथ यशा अग्रकुलिकपुत्रो येन नदी वारका तेनोपसङ्क्रान्तः; तेन खलु समयेन भगवान् नद्या वारकायास् तीरे बहिर् विहारस्याभ्यवकाशे चङ्क्रमे चङ्क्रम्यते यद्भूयसा यशसम् एवाग्रकुलिकपुत्रम् आगमयमानः; अद्राक्षीत् यशा अग्रकुलिकपुत्रो भगवन्तं नद्या वारकायास् तीरे चङ्क्रमे चङ्क्रम्यमाणम् दूरत एव; दृष्ट्वा च पुनर् अपस्वरम् अकार्षीत्: उपद्रुतो ऽस्मि श्रमण उपसृष्टो ऽस्मि श्रमण <इति>; अथ भगवान् यशसम् अग्रकुलिकपुत्रम् इदम् अवोचत्: एहि कुमार; इदं ते स्थानम् अनुपद्रुतम्; इदम् अनुपसृष्टम् इति; अथ यशा अग्रकुलिकपुत्रः शतसहस्रं मणिपादुकायुगं नद्या वारकायास् तीरे उज्झित्वा, नदीं वारकां प्रत्युत्तीर्य येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते अस्थात्; अथ भगवान् यशसम् अग्रकुलिकपुत्रम् आदाय येन स्वो विहारस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य प्रज्ञप्त एवासने न्यषीदत्; निषद्य भगवान् यशसम् अग्रकुलिकपुत्रं धर्मयया कथया सन्दर्शयति <समादापयति> समुत्तेजयति संप्रहर्षयति; यासौ बुद्धानां भगवतां पूर्वकालकरणीया धर्म्या कथा तद्यथा दानकथा, शीलकथा, स्वर्गकथा, कामानाम् आस्वादादीनवसंक्लेशव्यवदाननैष्क्रम्यप्रविवेक अनुशंसव्यवदानपक्ष्यान् धर्मान् विस्तरेण संप्रकाशयति; यदा चैनं भगवान् अद्राक्षीद् धृष्टचित्तं कल्यचित्तं मुदितचित्तं विनिवरणचित्तं भव्यं प्रतिबलं सामुत्कर्षिकीं धर्मदेशनाम् आज्ञातुं, तदा यासौ बुद्धानां भगवतां सामुत्कर्षिकी धर्मदेशना, तद्यथा दुःखं समुदयो निरोधो मार्गश् चत्वार्य् आर्यसत्यानि विस्तरेण संप्रकाशयति; तद्यथा शुद्धं वस्त्रम् अपगतकालकं र���्जनोपगं रङ्गे प्रक्षिप्तं सम्यग् एव रङ्गं प्रतिगृह्णाति; एवम् एव यशा अग्रकुलिकपुत्रस् तस्मिन्न् एवासने निषण्णश् चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमेति; तद्यथा दुःखं समुदयं निरोधं मार्गं अथ यशा अग्रकुलिकपुत्रो दृष्टधर्मा प्राप्तधर्मा विदितधर्मा पर्यवगाढधर्मा तीर्णकाङ्क्षस् तीर्णविचिकित्सो ऽपरप्रत्ययो ऽनन्यनेयः शास्तुश् शासने धर्मेषु वैशारद्यप्राप्तः उत्थायासनाद् एकांशम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अभिक्रान्तो ऽहं भदन्त, अभिक्रान्तः; एषो ऽहं भगवन्तं शरणं गच्छामि धर्मं च भिक्षुसङ्घं च; उपासकं च मां धारय अद्याग्रेण यावज्जीवं प्राणोपेतं शरणागतम् अभिप्रसन्नं यशस्ऽस् फ़थेर् बेचोमेस् अ लय्-दिस्चिप्ले अन्द् यशस् अन् अर्हत् अद्राक्षीद् अन्यतमावरुद्धिका सरात्रम् एव सुप्तप्रतिबुद्धा यशाः कुमारो महाशयने न दृश्यते इति; दृष्ट्वा च पुनर् येनाग्रकुलिको गृहपतिस् तेनोपसंक्रान्ता; उपसङ्क्रम्याग्रकुलिकं गृहपतिम् इदम् अवोचत्: यत् खल्व् आर्य जानीया यशाः कुमारः स्वे महाशयने न दृश्यते इति; अथ अग्रकुलिकस्य गृहपतेर् एतद् अभवत्: माहैव कुमारश् चोरैर् वा धूर्तैर् वा स्वापतेयकारणात् बहिर् निष्कासितो भविष्यति; इति विदित्वा चतुर्दिशम् अश्वदूतान् प्रेषयति; स्वयम् एव प्रदीपिकाहस्तैः पुरुषैः सार्धं येन नदी वारका तेनोपसङ्क्रान्तः; अद्राक्षीद् अग्रकुलिको गृहपतिर् नद्या वारकायास् तीरे शतसहस्रं मणिपादुकायुगम् उज्झितम्; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैतद् अभवत्: माहैव कुमारश् चोरैर् वा धूर्तैर् वा निष्कासितः; तथा हि नद्या वारकायास् तीरे शतसहस्रं मणिपादुकायुगम् उज्झितम्; माहैव कुमारो ऽनेन तीर्थेन नदीं वारकाम् उत्तीर्णो भविष्यति; तथा <हि> शतसाहस्रं मणिपादुकायुगं नद्या वारकायास् तीरे उज्झितः; इति विदित्वा तेनैव तीर्थेन नदीं वारकाम् उत्तीर्य येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; अद्राक्षीद् भगवान् अग्रकुलिकं गृहपतिम् दूराद् एव; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैतद् अभवत्: यन्व् अहं तद्रूपान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् अभिसंस्कुर्यां यथाग्रकुलिको गृहपतिर् अस्मिन्न् एवासने निषण्णो यशसं कुमारं न पश्येद् इति; अथ भगवान् तद्रूपान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् अभिसंस्करोति यथाय्रकुलिको गृहपतिस् तस्मिन्न् ��वासने निषण्णो यशसं कुमारं न पश्यति; अथाग्रकुलिको गृहपतिर् येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: कच्चित् भगवान् यशसं कुमारम् <अद्राक्षीत्>? तेन हि गृहपते निषीद स्थानम् एतद् विद्यते यद् अस्मिन्न् एवासने निषण्णो यशसं कुमारं द्रक्ष्यसीति; अथाग्रकुलिकस्य गृहपतेर् एतद् अभवत्: नूनं च भगवता यशाः कुमारो दृष्टो भविष्यति; तथाहि भगवान् एवम् आह, तेन हि गृहपते निषीद स्थानम् एतद् विद्यते यद् अस्मिन्न् एवासने निषण्णो यशसं कुमारं द्रक्ष्यसि; इति विदित्वा हृष्टतुष्टप्रमुदित उदग्रप्रीतिसौमनस्यजातो भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते न्यषीदत्; एकान्ते निषण्णम् अग्रकुलिकं गृहपतिं भगवान् धर्मयया कथया सन्दर्शयति, समादापयति, समुत्तेजयति संप्रहर्षयति; यासौ बुद्धानां भगवतां पूर्वकालकरणीया धर्म्या कथा, तद्यथा दानकथा शीलकथा स्वर्गकथा कामानाम् आस्वादादीनवसंक्लेशव्यवदाननैष्क्रम्यप्रविवेक अनुसंसव्यवदानपक्ष्यान् धर्मान् विस्तरेण संप्रकाशयति; यदा चैनं भगवान् अद्राक्षीद् धृष्टचित्तं कल्यचित्तं मुदितचित्तं विनिवरणचित्तं भव्यं प्रतिबलं सामुत्कर्षिकीं धर्मदेशनाम् आज्ञातुं, तदा यासौ बुद्धानां भगवतां सामुत्कर्षिकी धर्मदेशना तद्यथा दुःखं समुदयं निरोधं मार्गं चत्वार्य् आर्यसत्यानि विस्तरेण संप्रकाशयति; तद्यथा शुद्धं वस्त्रम् अपगतकालकम् रञ्जनोपगं रङ्गे प्रक्षिप्तं सम्यग् एव रङ्गं प्रतिगृह्णाति, एवम् एवाग्रकुलिको गृहपतिस् तस्मिन्न् एवासने निषण्णश् चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमेति; दुःखं समुदयं निरोधं मार्गम्; तस्मिन् खलु धर्मपर्याये भाष्यमाणे अग्रकुलिकस्य गृहपतेर् विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्पन्नम्; आयुष्मतश् च यशसः सर्वालङ्कारविभूषितस्यानुपादायाश्रवेभ्याश् चित्तं विमुक्तम्; अथ भगवांष् तान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य तस्यां वेलायां गाथां भाषते: अलङ्कृतश् चापि चरेत धर्मं दान्तश् शान्तः संयतो ब्रह्मचारी सर्वेषु भूतेषु निधाय दण्डं स ब्राह्मणः स श्रमणः स भिक्षुः तेन खलु समयेन षट् लोके अर्हन्तः, भगवांश् च सप्तमः; अद्राक्षीद् अग्रकुलिको गृहपतिर् यशसं कुमारं तस्मिन्न् एवासने निषण्णम्; दृष्ट्वा च पुनर् यशसं कुमारम् इदम् अवोचत्: एहि कुमार निवेशनं गमिष्य���वो माता ते श्रान्तकाया क्लान्तकाया परिदेवितवतीति; अथ भगवान् अग्रकुलिकं गृहपतिम् इदम् अवोचत्: किं मन्यसे गृहपते येनाशैक्षेण ज्ञानेन अशैक्षेण दर्शनेन चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमितानि, तद्यथा दुःखं, समुदयो, निरोधो, मार्गः, अपि नु स पुनर् अपि गृही अगारम् अध्यावसेत? सन्निधीकारपरिभोगेन वा कामान् परिभुञ्जीत इति? नो भदन्त: यथा खलु त्वया गृहपते शैक्षेण ज्ञानेन शैक्षेण दर्शनेन चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमितानि, दुःखं, समुदयो, निरोधो, मार्गः; एवम् एव कुमारेण अशैक्षेण ज्ञानेन अशैक्षेण दर्शनेन चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमितानि, तद्यथा दुःखं, समुदयो, निरोधो, मार्गः इति; लाभा भदन्त यशसा कुमारेण सुलब्धा येन अशैक्षेना ज्ञानेन अशैक्षेण दर्शनेन चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमितानि, तद्यथा दुःखं, समुदयो, निरोधो, मार्गः; साधु भगवान् यशसा कुमारेण पश्चाच्छ्रमणेन येनाग्रकुलिकस् तेनोपसङ्क्रामेद् अनुकम्पाम् उपादाय; अधिवासयति भगवान् अग्रकुलिकस्य गृहपतेस् तूष्णींभावेन; अथाग्रकुलिको गृहपतिर् भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः यशऽस् मोथेर् अन्द् wइफ़े बेचोमे लय्-दिस्चिप्लेस् अथ भगवांस् तस्या एव रात्रेर् अत्ययात् निवास्य पात्रचीवरम् आदाय आयुष्मता यशसा पश्चाच्छ्रमेणेन येनाग्रकुलिकस्य गृहपतेर् निवेशनं तेनोपसङ्क्रान्तः; तेन खलु समयेन आयुष्मतो यशसो महल्लिका पुराणद्वितीया च मध्यमायां द्वारशालायाम् आस्थातां यद्भूयसा भगवन्तम् आगमयमाने; अद्राष्टाम् आयुष्मतो यशसो महल्लिका पुराणद्वितीया च भगवन्तम् दूरत एव दृष्ट्वा च पुनर् भगवतो ऽर्थे आसनं प्रज्ञापयतः; एवं चाहतुः; एतु भगवान्; स्वागतं भगवते; निषीदतु भगवान् प्रज्ञप्त एव आसने; निषण्णो भगवान् प्रज्ञप्त एवासने; अथायुष्मतो यशसो महल्लिका पुराणद्वितीया च भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णे; एकान्ते निषण्णाम् आयुष्मतो यशसो महल्लिकां पुराणद्वितीयां च भगवान् धर्म्यया कथया सन्दर्शयति, समादापयति, समुत्तेजयति, संप्रहर्षयति; यासौ बुद्धानां भगवतां पूर्वकालकरणीया धर्म्या कथा, तद्यथा दानकथा शीलकथा स्वर्गकथा कामानाम् आस्वादादीनवसङ्क्लेशव्यवदाननैष्क्रम्यप्रविवेक अनुशंसव्यवदानपक्ष्यान् धर्मान् विस्���रेण संप्रकाशयति; यदा चैते भगवान् अद्राक्षीद् धृष्टचित्ते कल्यचित्ते मुदितचित्ते विनिवरणचित्ते भव्ये प्रतिबले सामुत्कर्षिकीं धर्मदेशनाम् आज्ञातुम्, तदा यासौ बुद्धानां भगवतां सामुत्कर्षिकी धर्मदेशना, तद्यथा दुःखं समुदयो निरोधो मार्गश् चत्वार्य् आर्यसत्यानि, <विस्तरेण> संप्रकाशयति; तद्यथा शुद्धं वस्त्रम् अपगतकालकं रञ्जनोपगं रङ्गे प्रक्षिप्तं सम्यग् एव रङ्गं प्रतिगृह्णाति, एवम् एव आयुष्मतो यशसो महल्लिका पुराणद्वितीया च तस्मिन्न् एवासने निषण्णे चत्वार्य् आर्यस्त्यान्य् अभिसमितवत्यौ; तद्यथा दुःखं समुदय निरोध मार्गः; अथ आयुष्मतो यशसो महल्लिका पुराणद्वितीया च दृष्टधर्मे प्राप्तधर्मे विदितधर्मे पर्यवगाढहर्मे तीर्णकाङ्क्षे तीर्णविचिकित्से अपरप्रत्यये अनयनेये शास्तुश् शासने धर्मेषु वैशारद्यप्राप्ते उत्थायासनाद् एकांशम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचताम्: अभिक्रान्ते आवां, भदन्त, अभिक्रान्ते; एते आवां भगवन्तं शरणं गच्छावो, धर्मं च भिक्षुसङ्घं च; उपासिके च आवां धारयाद्याग्रेण यावज्जीवं प्राणोपेते शरणागते अभिप्रसन्ने; तेन हि भदन्त इहैव भक्तकृत्यं क्रियताम्; अधिवासयति भगवान् आयुष्मतो यशसो महल्लिकायाः पुराणद्वितीयायाश् च तूष्णींभावेन; अथ आयुष्मतो यशसो महल्लिका पुराणद्वितीया च भगवतस् तूष्णींभावेन अधिवासनां विदित्वा भगवन्तं सुखोपनिषण्णं शुचिप्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं सन्तर्पयतः, संप्रवारयतः; अनेकपर्यायेण शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं सन्तर्प्य संप्रवार्य भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तम् अपनीतपात्रं नीचतरम् आसनं गृहीत्वा भगवतः पुरस्तान् निषण्णे धर्मश्रवणाय; अथ भगवान् आयुष्मतो यशसो महल्लिकां पुराणद्वितीयां च धर्म्यया कथया सन्दर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य उत्थायासनात् प्रक्रान्तः; येन स्वो विहारस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पृच्छन्ति: किं भदन्त आयुष्मता यशसा कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन अन्तःपुरमध्यगतस्य स्वस्मिन्न् अन्तःपुरे श्मशानसंज्ञा उत्पन्ना; सर्वालङ्कारविभूषितेन च भगवतो ऽन्तिके अर्हत्वं च साक्षात्कृतम्; यशसा एवं भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यंभावीनि; यशसा कर्मान्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति; न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते, नाब्धातौ, न तेजोधातौ, न वायुधातौ, अपि तु उपात्तेष्व् एव स्कन्धधात्वायतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते, शुभान्य् अशुभानि च न प्रनश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अपि सामग्रीं प्राप्य कालम् च फलन्ति खलु देहिनाम् प्रेविओउस् बिर्थ् ओफ़् यशस् भूतपूर्वं भिक्षवः वाराणस्यां नगर्यां नातिदूरे रिषिः प्रतिवसति स्म मैत्र्यात्मकः कारुणिकः सर्वसत्वहितवत्सलः; तेन पिण्डपातं प्रविशता मृतकुणपं दृष्टम्; असत्प्रतिबद्धेनेव चित्तेन पिण्डपातं प्रविष्टः; पिण्दपातं चरित्वाभ्यागतः; यावत् पश्यति तं मृतकुणपं विलीनीभूतं व्याध्मातकं च; तस्यैवाग्रतः स्फुटितम्; तेन तत्रैव वैराग्यम् उत्पादितम्; तत इहान्तःपुरे प्रत्ययो दत्तः किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ रिषिर् एष एवासौ यशाः कुमारः तेन कालेन तेन समयेन; यद् अनेन तत्र वैराग्यम् उत्पादितम् तेनैतर्हि अन्तःपुरमध्यगतस्य प्रत्ययो दत्तः; इति हि भिक्षवस्ः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः; एकान्तशुक्लानाम् एकान्तशुक्लो व्यतिमिश्राणां व्यतिमिश्रः; तस्मात् तर्हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानि कर्माणि अपास्य व्यतिमिश्राणि च एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगः करणीयः; इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् यशस्ऽस् फ़ोउर् ब्रोथेर्स् अरे चोन्वेर्तेद् अन्द् बेचोमे अर्हत्स् अश्रौषुर् वाराणस्यां द्वितीय अग्रकुलोकपुत्रस् तृतीयश् चतुर्थः पञ्चम अग्रकुलिकपुत्रः, पूर्णो, विमलो, गवांपतिः सुबाहुश् च: यशा अग्रकुलिकपुत्रः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजित इति; श्रुत्वा च पुनर् एषाम् एतद् अभवत्: न बतावरो बुद्धो भविष्यति, नावरं धर्माख्यानम्; यत्रेदानीं यशा अग्रकुलिकपुत्रस् तावत् तरुणः तावत् सुखैषी केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; यन्नु वयम् अपि केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजेमेति; अथ द्वितीयो ऽग्रकुलिकपुत्रस् तृतीयश् चतुर्थः पञ्चमो ऽग्रकुलिकपुत्रः पूर्णो, विमलो, गवांपतिस्, सुबाहुर्, वाराणस्यां निष्क्रम्य येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते तस्थुः; एकान्तस्थिता द्वितीयो ऽग्रकुलिकपुत्रस् तृतीयश् चतुर्थः पञ्चमः अग्रकुलिकपुत्रः पूर्णो, विमलो, गवांपतिस्, सुबाहुर्, भगवन्तम् इदम् अवोचन्: लभेमहि वयं भदन्त स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्; चरेम वयं भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम्; लब्धवन्तस् त आयुष्मन्तः स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्यां उपसंपदं भिक्षुभावम्; एवं प्रव्रजिता एकाकिनो व्यपकृष्टा अप्रमत्ता आतापिनः प्रहितात्मानो व्यहार्षुः; एकाकिनो व्यपकृष्टा अप्रमत्ता आतापिनः प्रहितात्मानो विहरन्तो यदर्थं कुलपुत्राः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजन्ति तद् अनुत्तरं ब्रह्मचर्यपर्यवसानम् दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृत्वा उपसंपद्य प्रवेदयन्ते: क्षीना नो जातिर्, उषितं ब्रह्मचर्यं, कृतं करणीयं, नापरम् अस्माद् भवं प्रजानीम इति आज्ञातवन्त आयुष्मन्तो ऽर्हन्तो बभूवुः सुविमुक्तचित्ताः; तेन खलु समयेन दश लोके ऽर्हन्तो, भगवान् एकादशमः थे चोन्वेर्सिओन् ओफ़् फ़िफ़्त्य् योउन्ग् मेन् अश्रौषुर् वाराणस्यां पञ्चाशद् उत्सदोत्सदा ग्रामिकदारकाः, प्रथमो ऽग्रकुलिकपुत्रो, द्वितीयस्, तृतीयश् चतुर्थः, पञ्चमो ऽग्रकुलिकपुत्रो, यशाः, पूर्णो, विमलो, गवांपतिः, सुबाहुः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिता इति; श्रुत्वा च पुनर् एषाम् एतद् अभवत्: न बतावरो बुद्धो भस्विष्यति; नावरं धर्माख्यानम्; यत्रेदानीं प्रथमो ऽग्रकुलिकपुत्रो, द्वितीयो यावत् पुर्णो विमलो गवांपतिः सुबाहुर् तावत् तरुणास् तावत् सुखैषिणः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिताः; यन्नु वयम् अपि केशश्मश्र्व् अवतार्य काषयाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजेमेति; अथ पञ्चाशद् उत्सदोत्सदा ग��रामिकदारका वाराणस्यां निष्क्रम्य येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते तस्थुः; एकान्तस्थिताः पञ्चाशद् उत्सदोत्सदा ग्रामिकदारका भगवन्तम् इदम् अवोचन्: लभेमहि वयं स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्यां उपसंपदं भिक्षुभावम्; चरेम वयं भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम्; लब्धवन्तस् त आयुष्मन्तस् स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्यां उपसंपदं भिक्षुभावम्; एवंप्रव्रजितास् ते आयुष्मन्त एककिनो व्यपकृष्टाः अप्रमत्ता आतापिनः प्रहितात्मानो व्यहार्षुः; एकाकिनो व्यपकृष्टा अप्रमत्ता आतापिनः प्रहितात्मनो विहरन्तो यदर्थं कुलपुत्राः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषयाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजन्ति तद् अनुत्तरं ब्रह्मचर्यपर्यवसानं दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृत्वा उपसंपद्य प्रवेदयन्ते; क्षीणा नो जातिर्, उषितं ब्रह्मचर्यं, कृतं करणीयं, नापरम् अस्माद् भवं प्रजानीम इति आज्ञातवन्त आयुष्मन्तो ऽर्हन्तो बभूवुः सुविमुक्तचित्ताः; तेन खलु समयेन षष्टिर् लोके अर्हन्तो भगवान् एकषष्टितमः इति थे बुद्ध गोएस् तो थे विल्लगे उरुबिल्वा तत्र भगवान् वाराणस्यां विहरति ऋषिवदने मृगदावे; तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: मुक्तो ऽहं, भिक्षवः, सर्वपाशेभ्यो ये दिव्या ये च मानुषाः; यूयम् अपि भिक्षवो मुक्ताः सर्वपाशेभ्यो ये दिव्या ये च मानुषाः; ततो भिक्षवश् चारिकां प्रक्रमिश्यामो बहुजनसुखाय लोकानुकम्पायै अर्थाय हिताय सुखाय देवमनुष्याणाम्; मा च वो द्वाव् एकेन गमिष्यथ; अहम् अपि येनोरुबिल्वासेनायनीग्रामकस् तेन चारिकां प्रक्रमिष्यामि; अथ मारस्य पापीयस एतद् अभवत्; अयं श्रमणो गौतमो वाराणस्यां विहरति ऋषिवदने मृगदावे; एवं श्रावकान् धर्मं देशयति: मुक्तो ऽहं भिक्षवः सर्वपाशेभ्यो ये च दिव्या ये च मानुषाः; यूयम् अपि भिक्षवो मुक्तास् सर्वपाशेभ्यो ये च दिव्या ये च मानुषाः; यावद् अहम् अपि येनोरुबिल्वासेनायनीग्रामकस् तेन चारिकां प्रक्रमिष्यामीति; यन्व् अहम् अस्योपसङ्क्रमेयं यदुत व्याक्षेपकर्मणि; अथ मारः पापीयान् माणवकवर्णम् आत्मानम् अभिनिर्माय येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवतो ऽन्तिके तिष्ठन् गाथां भाषते: अमुक्तो मुक्तसंज्ञी सन् किं मुक्तो ऽस्मीति मन्यसे महाबन्धनबद्धो ऽसि न मे श्रमण मोक्ष्यसे अथ भगवत एतद् अभवत्: मारो बतायं पापीयान् उपसङ्क्रान्तो यदुत व्याक्षेपकर्मणि; इति विदित्वा गाथां भाषते: मुक्तो ऽहम् सर्वपाशेभ्यो ये दिव्या ये च मानुषाः एवं जानीहि पापीयन् निहतस् त्वम् इहान्तक अथ मारस्य पापीयस एतद् अभवत्: जानाति मे श्रमणो गौतमश् चेतसा चित्तम्; इति विदित्वा दुःखी दुर्मना विप्रतीसारी तत्रैव अन्तर्हितः; तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: मुक्तो ऽहं भिक्षवः सर्वपाशेभ्यो ये दिव्या ये च मानुषाः; यूयम् अपि भिक्षवो मुक्ताः सर्वपाशेभ्यो ये दिव्या ये च मानुषाः; चरत भिक्षवश् चारिकां बहुजनहिताय पूर्ववद् यावद् अहम् अपि येनोरुबिल्वासेनायनीग्रामकस् तेन चारिकां प्रक्रमिष्यामि; एवं भदन्त इति भिक्षवो भगवतः प्रतिश्रुत्य जनपदचारिकां प्रक्रान्ताः अथ भगवाव् यथाभिरम्यं विहृत्य येनोरुबिल्वासेनायनीग्रामकस् तेन चारिकां प्रक्रान्तो ऽनुपूर्वेण चारिकां चरन् सेनायनीग्रामकम् अनुप्राप्तः; अथ भगवान् येन कार्पासवनषण्डः तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य अन्यतरद् वृक्षमूलं निश्रित्य निषण्णो दिवाविहाराय सिxत्य् गेन्त्लेमेन् बेचोमे लय्-दिस्चिप्लेस् तेन खलु समयेन षष्टिर् भद्रवर्गीयाः पूगाः बहिः सेनायनीग्रामकस्य दिवादिवसे स्त्रीमयेन तूर्येण क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; तेषां क्रीडतां रममाणानां परिचारयताम् अन्यतरा स्त्री समयं विराग्य निष्पलायिता; अथ षष्टिर् भद्रवर्गीयाः पूगाः तां स्त्रियं समन्वेषमाणा येन कार्पासवनषण्डस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; उपसङ्क्रम्य अद्राक्षुः षष्टिर् भद्रवर्गीयाः पूगा भगवन्तम् अन्यतरद् वृक्षमूलं निश्रित्या निषण्णं प्रासादिकं प्रसादनीयम् शान्तेन्द्रियं शान्तमानसं परमेण चित्तदमव्युपशमेन समन्वागतं सुवर्णयूपम् इव श्रिया ज्वलन्तम्; दृष्ट्वा च पुनर् येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; उपसङ्क्रम्य भगवन्तम् इदम् अवोचन्: कच्चिद् भगवान् स्त्रियम् अद्राक्षीत्; <किं पुनर् वः कुमारकास् तया स्त्रिया?> इह वयं भदन्त षष्टिर् भद्रवर्गीयाः पूगाः बहिः सेनायनीग्रामस्य दिवादिवसे स्त्रीमयेन तूर्येण क्रीडामो रमामो परिचारयामः; तेषाम् अस्माकं क्रीडतां रममाणानां परिचारयताम् अन्यतमा <स्त्री समयं विराग्य निष्पलायिता; ते> वयम् ता�� स्त्रियं समन्वेषामहे; किं मन्यध्वे कुमारकाः? किं वरं यो वा स्त्रियं समन्वेषाते, यो वा आत्मानम्? किम् अस्माकं भदन्त स्त्री करिष्यति; इदम् एवास्माकं वरं यद् वयम् आत्मानं समन्वेषेमहि; तेन हि कुमारका निषीदन्तु; धर्मं वो देशयिष्यामि; अथ षष्टिर् भद्रवर्गीयाः पूगाः भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः; एकान्तनिषण्णान् षष्टिं भद्रवर्गीयान् पूगान् भगवान् धर्म्यया कथया सन्दर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति; यासौ <बुद्धानां भगवतां धर्म्या कथा; तद्यथा> दानकथा शीलकथा स्वर्गकथा कामानाम् आस्वादादीनवसङ्क्लेशव्यवदाननैष्क्रम्यप्रविवेक अनुशंसव्यवदानपक्ष्यान् धर्मान् विस्तरेण संप्रकाशयति; यदा चैतान् भगवान् अद्राक्षीद् धृष्टचित्तान् मुदितचित्तान् कल्यचित्तान् विनिवरणचित्तान् भव्यान् प्रतिबलान् सामुत्कर्षिकीं धर्मदेशनाम् आज्ञातुं, तदा यासौ बुद्धानां भगवतां सामुत्कर्षिकी धर्मदेशना तद्यथा दुःखः समुदयो निरोधो मार्गश् चत्वार्य् आर्यसत्यानि विस्तरेण संप्रकाशयति; तद्यथा शुद्धं वस्त्रम् अपगतकालकं रञ्जनोपगं रङ्गे प्रक्षिप्तं सम्यग् एव रङ्गं प्रतिगृह्णाति; एवम् एव षष्टिर् भद्रवर्गीयाः पुगाः एष्व् एवासनेषु निषण्णाश् चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमयन्ति; तद्यथा दुःखं समुदयं निरोधं मार्गम्; अथ षष्टिर् भद्रवर्गीगाः पूगाः दृष्टधर्माणः प्राप्तधर्माणो विदितधर्माणः पर्यवगाढधर्माणस् तीर्णकाङ्क्षा तीर्णविचिकित्सा अपरप्रत्यया अनन्यनेया शास्तुश् शासने धर्मेषु वैशारद्यप्राप्ता उत्थायासनेभ्य एकांसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेन अञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचन्: अभिक्रान्ता वयं भदन्ताभिक्रान्ताः; एते वयं भगवन्तं शरणं गच्छामो धर्मं च भिक्षुसङ्घं च; उपासकांश् च अस्मान् धारयाद्याग्रेण यावज्जीवं प्राणोपेतान् शरणागतान् अभिप्रसन्नान्; अथ षष्टिर् भद्रवर्गीयाः पूगा भगवतो भाषितम् अभिनन्द्य अनुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्ताह् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् थे ब्रह्मिन् देव तेन खलु समयेन कपिलवस्तुनि देवो नाम ब्राह्मणः प्रतिवसत्य् आढ्यो महाधनो महाभोगो भगवतः पुराणो गृहपतिस् सखा: असौ परेण समयेन ज्ञातिक्षयं <धनक्षयम् ऋद्धिक्षयं गतः; यदा भगवता> षट्त्रिंशद्भूतकोटिपरिवारं मारं विद्राव्य अनुत्तरं ज्ञानम् अधिगतं, तदा देवो ब्राह्मणः पत्न्या सार्धं सेनायनीग्रामकम् अनुप्राप्तः; देवेन ब्राह्मणेन श्रुतं भगवता अनुत्तरं ज्ञानम् अधिगतम्; श्रुत्वा च तस्यैतद् अभवत्: कथं पुनर् अहं भगवन्तं पिण्डकेन प्रतिपादयेयम् इति; स पत्नीम् आमन्त्रयते: भद्रे भगवता अनुत्तरम् ज्ञानम् अधिगतम्; स च भगवांश् चक्रवर्तिकुले जातः; स इदानीं सेनायनीग्रामकं पिण्डपातं <चरति> सा कथयति: आर्यपुत्र तथा भवतु; देवेन ब्राह्मणसकाशे पत्नीबन्धकं स्थापयित्वा पञ्चकार्षापण देवेन ब्राह्मणेन गृहपतिसकाशाद् अलङ्कारं याचित्वा पत्न्या अनुप्रदत्तः; अथ देवो ब्राह्मणः सपत्नीकः सुचिं प्रणीतं खादनीयभोजनीयं समुदानीय येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्; अधिवासयतु मे भगवान् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन; अधिवासयति भगवान् देवस्य ब्राह्मणस्य तूष्णींभावेन; अथ भगवान् येन देवस्य ब्राह्मणस्य निवेषनं तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य प्रज्ञप्त एवासने न्यषीदत्; अथ देवो ब्राह्मणः सुखोपनिषण्णं भगवन्तं विदित्वा सपत्नी कः शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं तर्पयतः संप्रवारयतः; अनेकपर्यायेण शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं संतर्पयित्वा संप्रवारयित्वा भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तं अपनीतपात्रं नीचतरम् आसनं गृहीत्वा भगवतः पुरस्तान् निषण्णौ धर्मश्रवणाय; अथ भगवान् देवस्य ब्राह्मनस्य दक्सिणादेशनां कृत्वा प्रक्रान्तः इति; देवो ब्राह्मणस् तच् छ्रुत्वा दुःखी दुर्मनाः संवृत्तः; अटवीं संप्रस्थितः कुतो ऽहम् अलङ्कारं दास्यामीति; नान्यत्रात्मानम् तदा पश्यति तम् अलङ्कारम्; स तं गृहीत्वा गृहम् आगतः; देव पश्यामीति <पत्नी> दुःखदौर्मनस्याहता गृहं विशोधयति सुवर्णकलशं दीप्तिमन्तं पश्यति यथापितद् बुद्धस्य बुद्धानुभावेन देवतानां च देवतानुभावेन; देवस् तां पृच्छति: भद्रे किम् एतद्? इति; सा कथयति: आर्यपुत्र मया सुवर्णकलशो दृष्टः; सो ऽपि कथयति: भद्रे, मयापि सो ऽलंकारो दृष्टः; ताव् अत्यर्थं भगवति प्रसादजातौ तथा चाभिप्रसन्नौ; ततो भगवता तादृशी चतुरायसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मेदेशना कृता; यथा देवेन ब्राह्मणेन सपत्नीकेन विंशतिशिखरसमुद्गतं दृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा श्रोत्रआपत्तिफलं साक्षात्कृतम् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् नन्दा अन्द् नन्दबला अथ भगवांस् तस्या एव रात्र्या अत्ययात् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय सेनायनीग्रामकं पिण्डाय प्राविक्षत्; अथ भगवत एतद् अभवत्: कस्य न्व् अहं सेनायनीग्रामके तत्प्रथमतो धर्मं देशयेयम्; अथ भगवत एतद् अभवत्: यन्व् अहं नन्दायाश् च नन्दबलायाश् च ग्रामिकदुहित्रोः तत्प्रथमतो धर्मं देशयेयं, ये मां दुःखप्रहाणयोगम् अनुयुक्तं विहरन्तं सत्कृत्योपस्थतुः प्रेम्ना च गौरवेण च; अथ भगवान् येन नन्दायाश् च नन्दबलायाश् च ग्रामिकदुहित्रोर् निवेशनं तेनोपसंक्रन्तः; अद्राष्टां च नन्दा च नन्दबला च ग्रामिकदुहितरौ भगवन्तं दूरत एव; दृष्ट्वा च पुनर् भगवतो ऽर्थायासनं प्रज्ञपयतः एवं चाहतुः: निषीदतु भगवान् प्रज्नाप्त एवासने; न्यषीदद् भगवान् प्रज्ञाप्त एवासने; अथ नन्दा च नन्दबला च ग्रामिकदुहितरौ भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते निषण्णे; एकान्तनिषण्णे नन्दां च नन्दबलां च ग्रामिकदुहितरौ भगवान् धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति यासौ बुद्धानां भगवतां पूर्वकालकरणीया धर्मी कथा तद्यथा दानकथा शीलकथा स्वर्गकथा कामानाम् आस्वादादीनवसंक्लेशव्यवदाननैष्क्रम्यप्रविवेके अनुशंसव्यवदानपक्ष्यान् धर्मान् विस्तरेण संप्रकाशयति; यदैते भगवान् अद्राक्षीद् धृष्टचित्ते कल्यचित्ते मुदितचित्ते विनिवरणचित्ते भव्ये प्रतिबले सामुत्कर्षिकीं धर्मदेशनाम् आज्ञातुं तदा यासौ बुद्धानां भगवतां सामुत्कर्षिकी धर्मदेशना तद्यथा दुःखं समुदयो निरोधो मार्गश् चत्वार्य् आर्यसत्यानि विस्तरेण संप्रकाशयति; तद्यथा शुद्धं वस्त्रम् अपगतकालकं रञ्जनोपगं रङ्गे प्रक्षिप्तं सम्यग् एव रङ्गं प्रतिगृह्णाति, एवम् एव नन्दा च नन्दबला च तस्मिन्न् एवासने निषण्णे चत्वर्य् आर्यसत्यानि अभिसमयतस् तद्यथा दुःखं समुदयं निरोधं मार्गम्; अथ नन्दा च नन्दबला च ग्रामिकदुहितरौ दृष्टधर्मे प्राप्तधर्मे पर्यवगाधधर्मे तीर्णकांक्षे तीर्णविचिकित्से ऽपरप्रत्यये ऽनन्यनेये शास्तुः शासने धर्मेषु वैशारद्यप्राप्ते; उत्थायासनाद् एकांशम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तम् इदम् अवोचताम्: अभिक्रान्ते आवां भदन्ताभिक्रान्ते; एते आवां भगवन्तं शरणं गच्छावो धर्मं च भिक्षुसङ���घं च; उपासिके चावां धारयाद्याग्रेण यावज्जीवं प्राणोपेते शरणगते ऽभिप्रसन्ने; अथ नन्दा च नन्दबला च ग्रामिकदुहितरौ भगवन्तम् इदम् अवोचताम्; तेन हि भदन्त इहैव भक्तकृत्यं क्रियताम्; अधिवासयति भगवान् नन्दायाश् च नन्दबलायाश् च ग्रामिकदुहित्रोः तूष्नींभावेन; अथ नन्दा च नन्दबला च ग्रामिकदुहितरौ भगवतस् तूष्णीम्भावेनाधिवासनां विदित्वा सुखोपनिषण्णं भगवन्तं विदित्वा शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं संतर्पयतः संप्रवारयतः; शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं संतर्पयित्वा संप्रवारयित्वा भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तं अपनीतपात्रं नीचतरकम् आसनं गृहीत्वा भगवतः पूरतो निषण्णे धर्मश्रवणाय [थे फ़्फ़्"
+sbv_11,of the manuscript between 398 and 405 are missing,ओफ़् थे मनुस्च्रिप्त् बेत्wएएन् ३९८ अन्द् ४०५ अरे मिस्सिन्ग्
+sbv_12,some fragments in sanskrit concerning this portion of the saṅghabhedavastu have been edited and restored with the aid of the tibetan translation by prof,सोमे फ़्रग्मेन्त्स् इन् सन्स्क्रित् चोन्चेर्निन्ग् थिस् पोर्तिओन् ओफ़् थे सङ्घभेदवस्तु हवे बेएन् एदितेद् अन्द् रेस्तोरेद् wइथ् थे ऐद् ओफ़् थे तिबेतन् त्रन्स्लतिओन् ब्य् प्रोफ़्
+sbv_13,"ernst waldschmidt, catuṣpariṣatsūtra, ed","एर्न्स्त् wअल्द्स्छ्मिद्त्, चतुष्परिषत्सूत्र, एद्"
+sbv_17,"ernst waldschmidt has been reproduced below as the appendix ll] biṃbisāra's visit to the buddha <tā devatā punar avocan: mahārāja na te pāpaṃ karma kṛtam; api tu> yaiḥ sārdhaṃ tvayā sāmavāyikāni karmāṇi kṛtāni teṣāṃ ye kecit sannipatitāḥ kecid adyatvepi janapadair amuṣmin karmāntān kārayantas tiṣṭhanto tān śabdayeti; rājñā taddeśanivāsino janakāyās sarve āhūtāḥ; tato rājā biṃbisāro dvādaśabhī rathasahasrair aṣṭādaśabhiś ca peṭakāśvasahasrair anekaiś ca māgadhakair brāhmaṇagṛhapatiśatasahasraiḥ sārdhaṃ rājagṛhān niryāti bhagavato 'ntikaṃ bhagavantaṃ darśanāyopasaṅkramituṃ paryupāsanāyai; tasya yāvatī yānasya bhūmis tāvad yānena gatvā yānād avatīrya padbhyām evārāmaṃ prāvikṣat; yad antarā rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāro bhagavantam adrākṣīt tadantarāt pañcakakudāny apanīya uṣṇīṣaṃ, chatraṃ, khaḍgaṃ, maṇibālavyajanaṃ citre copānahau yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tena añjaliṃ praṇamayya trir ātmano nāmadheyam anuśrāvayati: rājāham asmi bhadanta māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ; rājāham asmi bhadanta māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ; evam etan mahārāja, evam etat; rājā tvaṃ mahārāja māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ; rājā tvaṃ mahārāja māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ; niṣīda tvaṃ mahārāja yathāsvake āsane; atha rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāro bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; eke māgadhakā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ; eke bhagavatā sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisārya ekānte niṣaṇṇāḥ; eke yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya ekānte niṣaṇṇāḥ; eke bhagavantaṃ dūrād eva dṛṣṭvā tuṣṇīm ekānte niṣaṇṇāḥ urubilvākāśyapa and the buddha confront tena khalu samayena āyuṣmān urubilvākāśyapas tasyām eva parṣadi sanniṣaṇṇaḥ sannipatitaḥ; atha māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnām etad abhavat: kiṃ nu mahāśramaṇa urubilvākāśyapasya jaṭilasyāntike brahmacaryaṃ caraty āhosvid urubilvākāśyapa eva jaṭilo mahāśramaṇasyāntike brahmacaryaṃ carati? atha bhagavān māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnāṃ cetasā cittam ājñāya āyuṣmantam urubilvākāśyapaṃ gāthābhir gītena praśnaṃ pṛcchati sma: dṛṣṭveha kiṃ tvam urubilvavāsin agnīn ahāsīr vratam eva cārṣam ācakṣva me kāśyapa etam arthaṃ kathaṃ prahīṇaṃ hi tavāgnihotram annāni pānāni tathā rasāṃś ca kāmān striyaś caiva vacanti haike tāvan malān upadhau saṃprapaśyan tasmān na iṣṭe na hute rato 'ham na te 'tra kāmeṣu mano rataṃ ced anneṣu pāneṣu tathā raseṣu kathaṃ nu te devamanuṣyaloke rataṃ manaḥ kāśyapa brūhi pṛṣṭaḥ dṛṣṭvā padaṃ nirupadhi śāntam agryaṃ ākiñcanyaṃ sarvabhāveṣv asaktam ananyathībhāvam ananyaneyaṃ tasmān na iṣṭe na hute rato 'ham yajñair vratair agnibhiś cāpi mokṣaḥ ity apy abhūn me manaso vitarkaḥ andho 'smi jātimaraṇānusārī anīkṣmāno 'cyutam uttamaṃ padam paśyāmīdānīṃ tad asaṃskṛtaṃ padaṃ sudeśitaṃ nāgavareṇa tāyinā mahājanārthāya munir vināyakas tvam udgato gautama satyavikramaḥ bhagavān āha svāgataṃ te vyavasitaṃ naitad duścintitaṃ tvayā pravibhakteṣu dharmeṣu yac chreṣṭhaṃ tad upāgama saṃvejaya kāśyapa parṣadam iti the twin miracle of urubilvākāśyapa atha āyuṣmān urubilvākāśyapo bhagavatā kṛtāvakāśas takrūpaṃ samādhiṃ samāpanno, yathā <svasminn āsane 'ntarhitaḥ> samāhite citte pūrvasyāṃ diśi samabhyudgamya caturvidham īryāpathaṃ kalpayati; tadyathā, caṅkrāmyate, niṣīdati, tiṣṭhati śayyāṃ kalpayati; tejodhātum api samāpadyate; tejodhātusamāpannasya āyuṣmata urubilvākāśyapasya vividhāny arcīṃṣi kāyān niścaranti; tadyathā nīlāni, pītāni, lohitāny, avadātāni, māñjiṣṭhāni, sphaṭikavarṇāni; yamakāny api prātihāryāṇi vidarśayati; adhaḥkāyaḥ prajvalati; uparimāt kāyāc chītalā vāridhārā syandate; uparimaḥ kāyaḥ prajvalati; adhaḥkāyāc chītalā vāridhārā syandate; yathā pūrvasyāṃ diśy evaṃ dakṣiṇasyāṃ, paścimāyām, uttarasyāṃ diśi; iti caturdiśaṃ caturvidham ṛddhiprātihāryaṃ vidarśya tān ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya yena bhagavāṃs tena añjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat; śāstā me bhagavān śrāvako 'haṃ bhagavataḥ; śastā me bhagavān śrāvako 'haṃ bhagavataḥ; evam etat kāśyapa, <evam etat kāśyapa>, śrāvakas tvaṃ mama śāstā te 'haṃ kāśyapa; śrāvakas tvaṃ mama; niṣīda tvaṃ kāśyapa yathāsvake āsane; athāyuṣmān urubilvākāśyapo bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; atha māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnām etad abhavat: na haiva mahāśramaṇa urubilvākāśyapasya jaṭilasyāntike brahmacaryaṃ carati; api tu urubilvākāśyapa eva jaṭilo mahāśramaṇasyāntike brahmacaryaṃ caratīti the sermon of the buddha on the production and passing away by dependence tatra bhagavān rājānaṃ māgadhaṃ śreṇyaṃ bimbisāram āmantrayate: rūpaṃ mahārāja utpadyate 'pi; vyayate 'pi; tasyotpādo 'pi veditavyaḥ, vyayo 'pi; vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ mahārāja utpadyate 'pi; vyayate 'pi; tasyotpādo 'pi veditvyaḥ, vyayo 'pi; rūpasya mahārāja kulaputra utpādavyayadharmatāṃ viditvā tad rūpaṃ parijānāti; vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ vijñānasya mahārāja kulaputra utpādavyayadharmatāṃ viditvā tad vijñānaṃ parijānāti; rūpaṃ mahārāja kulaputra parijānan nopaiti, nopādatte, nādhitiṣṭhati, nābhiniviśati ātmā me iti; vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ mahārāja kulaputra parijānan nopaiti, nopādatte, nādhitiṣṭhati, nābhiniviśati ātmā me iti; rūpaṃ mahārāja kulaputra anupāyantam anupādadānam anadhitiṣṭhantam anabhiniviśantam anātmamamāyamānam aprameyam asaṅkhyeyaṃ nirvṛtam iti vadāmi; vedanā saṃjñā saṃskārān vijñānaṃ mahārāja kulaputra anupāyantam anupādadānam anadhitiṣṭhantam anabhiniviśamānam anātmamamāyamānam aprameyam asaṅkhyeyaṃ nirvṛtam iti vadāmi; atha māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnām etad abhavat: sati khalu rūpam anātmā, vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam anātmā; atha ko nv asau bhaviṣyaty ātmā vā satvo jīvo vā jantur vā poṣo vā pudgalo vā manujo vā mānavo vā kartā vā kārako vā janako vā saṃjanako vā utthāpako vā samutthāpako vā vadako vā vedako vā <pratisaṃvedako vā>, yo na jantur nābhūn, na bhaviṣyati; nāpy etarhi vidyate; yas tatra kṛtākṛtānāṃ kalyāṇapāpakānāṃ karmaṇāṃ vipākaṃ pratisaṃvedayate; ya imāṃś ca skandhān nikṣipaty anyāṃś ca skandhān pratisaṃdadhāti the sermon of the buddha on the unreality of the self atha bhagavān māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnāṃ cetasā cittam ājñāya bhikṣūn āmantrayate sma; ātmā ātmeti bhikṣavo bālo 'śrutavān pṛthagjanaḥ prajñaptim anupatito na cātrāsty ātmā nātmīyaṃ vā; duḥkham idaṃ bhik��avaḥ utpadyamānam utpadyate; duḥkham idam niruddhyamānaṃ niruddhyate; saṃskārā utpadyamānā utpadyante; niruddhyamānā niruddhyante; tān hetūṃs tān pratyayān pratītya satvānāṃ saṃskārasantatiḥ pravartate; saṃskārasantatipratisandhiṃ khalu bhikṣavas tathāgato viditvā satvānāṃ cyutyupapādaṃ prajñāpayati; paśyāmy ahaṃ bhikṣavo divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣeṇa satvān; paśyāmi cyavamānān apy upapadyamānān api suvarṇān api, durvarṇān api, hīnān api, praṇītān api, sugatim api gacchato, durgatim api gacchataḥ; yathākarmopagān satvān yathābhūtān prajānāmi; amī bhavantaḥ satvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatā vāṅmanoduścaritena samanvāgatā āryāṇām apavādakāḥ, mithyādṛṣṭayaḥ mithyādṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetutatpratyayaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipātaṃ narakeṣūpapadyante; amī vā punar bhavantaḥ satvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāṅmanassucaritena samanvāgatā āryāṇām anapavādakāḥ samyagdṛṣṭayaḥ samyagdṛṣṭikarmadharmasamādānahetos taddhetutatpratyayaṃ kāyasya bhedāt sugatau svargaloke deveṣūpapadyante; evaṃ cāhaṃ bhikṣavo jānāmy evaṃ paśyāmi; na cāham evaṃ vadāmy ayaṃ me ātmā vā satvo vā jīvo vā jantur vā poṣo vā pudgalo vā manujo vā mānavo vā kartā vā kārako vā janako vā saṃjanako vā utthāpako vā samutthāpako vā vadako vā vedako vā pratisaṃvedako vā, yo na jantur nābhūn na bhaviṣyati, nāpy etarhi vidyate; yas tatra kṛtākṛtānāṃ kalyāṇāpāpakānāṃ karmaṇāṃ vipākaṃ pratisaṃvedayate; imāṃś ca skandhān nikṣipaty anyāṃś ca skandhān pratisandadhāti, nānyatra dharmasaṅketāt; tatrāyaṃ dharmasaṅketo yadutāsmin satīdaṃ bhavati; asyotpādād idam utpadyate; yadutāvidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ; saṃskārapratyayaṃ vijñānam; vijñānapratyayaṃ nāmarūpam; nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanam; ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśaḥ; sparśapratyayā vedanā; vedanāpratyayā tṛṣṇā; tṛṣṇāpratyayam upādānam; upādānapratyayo bhavaḥ; bhavapratyayā jātiḥ; jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavanti; evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati; yadutāsmin satīdaṃ bhavati; asya nirodhād idaṃ niruddhyate; yadutāvidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ; saṃskāranirodhād vijñānanirodhaḥ; vijñānanirodhān nāmarūpanirodhaḥ; nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ; ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ; sparśanirodhād vedanānirodhaḥ; vedanārirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ; tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ; upādānanirodhād bhavanirodhaḥ; bhavanirodhāj jātinirodhaḥ; jātinirodhāj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā niruddhyante; evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati; iti hi bhikṣavo duḥkhāḥ saṃskārāḥ; śāntaṃ nirvāṇām; hetusamudayād duḥkhasamudayaḥ; hetunirodhād duḥkhanirodhaḥ; chinnaṃ vartma na pravartate; apratisandhi niruddhyate; eṣa evānto duḥkhasya; tatra bhikṣavaḥ kaḥ parinirvṛto nānyatra duḥkhaṃ, tan niruddhaṃ; tad vyupaśāntaṃ, tac chītībhūtam; śāntam idaṃ bhikṣavaḥ padaṃ yaduta sarvopadhipratiniḥsargaḥ, tṛṣṇākṣayo virāgo nirodho nirvāṇam the conversion of bimbisāra tatra bhagavān dvir api rājānaṃ māgadhaṃ śreṇyaṃ bimbisāram āmantrayate: kiṃ mayase mahārāja rūpaṃ nityaṃ vā anityaṃ vā? anityam idaṃ bhadanta; yat punar anityaṃ duḥkhaṃ vā tan na vā duḥkham? duḥkham idaṃ bhadanta; yat punar anityaṃ duḥkhaṃ vipariṇāmadharmi; api nu tac chrutavān āryaśrāvaka ātmata upagacched etan mama, eṣo 'ham asmi, eṣa me ātmeti? no bhadanta; kiṃ mahārāja vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ nityaṃ vā anityaṃ vā? anityam idaṃ bhadanta; yat punar anityaṃ duḥkhaṃ vā tan na vā duḥkham; duḥkham idaṃ bhadanta; yat punar anityaṃ duḥkhaṃ vipariṇāmadharmi; api nu tacchrutavān āryaśrāvaka ātmata upagacched etan mama, eṣo 'ham asmi, eṣa me ātmeti? no bhadanta; tasmāt tarhi te mahārāja yat kiṃcid rūpam atītānāgatapratyutpannam ādhyātmikaṃ vā bāhyaṃ vā odārikaṃ vā sūkṣmaṃ vā hīnaṃ vā praṇītaṃ vā, yad vā dūre, yad vā antike, tat sarvaṃ naitan mama naiṣo 'ham asmi, naiṣa me ātmety evam etad yathābhūtaṃ samyakprajñayā draṣṭavyam; tasmāt tarhi mahārāja yā kācid vedanā saṃjñā saṃskārā yat kiṃcid vijñānam atītānāgatapratyutpannam ādhyātmikaṃ vā, bāhyaṃ vā, odārikaṃ vā, sūkṣmaṃ vā, hīnaṃ vā, praṇītaṃ vā, yad vā dūre, yad vā antike, tat sarvaṃ naitan mama, naiṣo 'ham asmi, naiṣa me ātmety evam etad yathābhūtaṃ samyakprajñayā draṣṭavyam; evaṃdarśī mahārāja śrutavān āryaśrāvakaḥ rūpād api nirvidyate; vedanāyāḥ saṃjñāyā saṃskārebhyo vijñānād api nirvidyate; nirviṇṇo virajyate; virakto vimucyate; vimuktasya vimuktam eva jñānadarśanaṃ bhavati; kṣīṇā me jātir, uṣitaṃ brahmacaryam; kṛtaṃ karaṇīyaṃ, nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe rājño māgadhasya śreṇyasya bimbisārasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam; aśiteś ca devatāsahasrāṇām, anekeṣāṃ ca brāhmaṇagṛhapatiśatasahasrāṇām; atha rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāro dṛṣṭadharmā prāptadharmā viditadharmā paryavagāḍhadharmā tīrṇakāṅkṣas tīrṇavicikitso 'parapratyayo 'nanyaneyaḥ śāstuś śāsane dharmeṣu vaiśāradyaprāpta utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat: abhikrānto 'haṃ bhadantābhikrāntaḥ; eṣo 'haṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi, dharmaṃ ca, bhikṣusaṅghaṃ ca; upāsakaṃ ca māṃ dhārayādyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇāgatam, abhiprasannam; āgacchatu bhagavān rājagṛham; ahaṃ bhagavantam upasthāsyami yāvajjīvaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṅgheneti; adhivāsayati bhagavān rājño māgadhasya śreṇyasya bimbisārasya tūṣṇīṃbhāvena; atha rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāro bhagavatas tūṣṇīṃbhāvena adhivāsanāṃ viditvā, bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā, bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta rājñā māgadhena śreṇyena bimbisāreṇa saparivāreṇa karma kṛtaṃ, yasya karmaṇo vipākena bhagavato 'ntike satyadarśanaṃ kṛtam iti; bhagavān āha: bimbisāreṇaiva bhikṣavo rājñā saparivāreṇa karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni; rājñā bimbisāreṇa saparivāreṇa karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati; na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām the story of the king kṛki bhūtapūrvaṃ bhikṣava atīte 'dhvani aranābhī nāma śāstā loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamayasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; sa sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ; tasya mahājanakāyena śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā viviktāvakāśe pṛthivīpradeśe mahān stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ; tena khalu samayena kṛkir nāma rājā cakravartī aṣṭādaśabhir bhaṭabalāgrakoṭibhir upari vihāyasā anusaṃyān tasya stūpasya samīpam anuprāptaḥ; buddhābhiprasannābhir devatābhis tasya cakraratnaṃ vidhāritam; kṛkī rājā saṃlakṣayati: yathaitac cakraratnam avasthitaṃ, māhaiva me puṇyaparikṣayaḥ syād iti; tasya devatābhir ārocitam: mahārāja na te puṇyaparikṣayaḥ; kintv aranābheḥ samyaksaṃbuddhasya etasmin pradeśe stūpam; tenedaṃ cakraratnam avasthitam; na tasyopariṣṭād gacchatīti; tataḥ kṛkī rājā aṣṭādaśabhir bhaṭabalāgrakoṭibhiḥ sahāvatīrṇo yāvat paśyati stūpam asaṃmṛṣṭam; tena saparivāreṇa saṃmṛjya gandhair mālyair dhūpaiś cūrṇair vādyaiḥ pūjāṃ kṛtvā pādayor nipatya saparivāreṇa praṇidhānaṃ kṛtam: yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣinīye kārāḥ kṛtāḥ, anenāhaṃ kuśalamūlena evaṃvidhānām guṇānāṃ lābhī syām; evaṃvidham eva śāstāram ārāgayeyam, mā virāgayeyam iti; kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena, tena samayena kṛkir nāma rājābhūc cakravartī saparivāra eṣa evāsau rājā bimbisāraḥ tena kālena tena samayena; yad anena aranābhes samyaksaṃbuddhasya stūpe saparivāreṇa pūjā kṛtā, tasya karmaṇo vipākena anekāni kalpakoṭīniyutaśatasahasrāṇi divyamānuṣaṃ ca prativiśiṣṭaṃ sukham anubhūtam; yat praṇidhānaṃ kṛtam evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī syām iti; tena mamāntike saparivāreṇa satyadarśanaṃ kṛtam; yat praṇidhānaṃ kṛtam evaṃvidham eva śāstāram ārāgayeyam, mā virāgayeyam iti; aham asmi bhikṣavo aranābhinā samyaksaṃbuddhena samasamaṃ samajavaḥ, samabalaḥ, samadhuraḥ, samasāmānyaprāptaḥ, śāstā ārāgito na virāgitaḥ; iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklo, vyatimiśrāṇāṃ ca vyatimiśraḥ; tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyaṃ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśāyacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā urubilvākāśyapena karma kṛtaṃ, yena pañcabhiḥ prātihāryaśatair vinītaḥ; nadīgayākāśyapau tu alpakṛcchreṇa vinītāv iti; bhagavān āha: ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti khalu dehināṃ the story of the three sons of a gṛhapati bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prayājāṃ kāśyapo nāma śāstā loka udapādi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; sa vārāṇasīnagarīm upaniśritya viharati ṛṣivadane mṛgadāve; sa sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ; tasya kṛkinā rājñā sarvagandhakāṣṭhaiś citāṃ citvā śarīraṃ dhyāpitam; sā citā kṣīreṇa nirvāpitā; tāny asthīni catūratnamaye kumbhe prakṣipya viviktāvakāśe pṛthivīpradeśe śārīraḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ, yojanam ucchrāyeṇa ardhayojanaṃ vistāreṇa; tena khalu samayena vārāṇasyām anyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam; sa tayā sārdhām krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kramaśaḥ trayaḥ putrā jātāḥ; yāvad asau gṛhapatir glānyaṃ patitaḥ; sa upasthīyate mūlagandhapatrapuṣpaphalabhaiṣajyaiḥ; na cāsau vyādhir upaśamaṃ gacchati; sa kāladharmaṇā saṃyuktaḥ; tatas taiḥ putrair nīlapītalohitāvadātair vastraiḥ śibikām alaṅkṛtya śmaśānaṃ nītvā dhyāpitaḥ; śokavinodanaṃ kṛtvā pituś ca pitṛkāryāṇi dravyavibhāgasañjalpaṃ kartum ārabdhāḥ; jyeṣṭho bhrātā kathayati: dravyaṃ vibhajāma iti; tau kanīyāṃsau bhrātarau necchataḥ; sa nirbandhaṃ kartum ārabdhaḥ; tau kathayataḥ: yady evaṃ pāralaukikaṃ pathyadanaṃ gṛhṇīmaḥ; paścād vibhāgaṃ kariṣyāma iti; sa kathayati: kiṃ kurmaḥ? tau kathayataḥ: kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pūjām iti; sa duḥśraddadhānaḥ; tena kṛcchreṇa pratijñātam; tatas te kāśyapasya samyaksaṃbuddhaysa pūjāṃ kṛtvā praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ; dvābhyām evaṃ praṇidhānaṃ kṛtam: anena kuśalamūlena yo 'sau bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena uttaro nāma māṇavo vyākṛtaḥ bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha iti, tasyāvāṃ śāsane pravrajeva viśesaṃ cādhigacchāva iti; tayoḥ praṇidhānaṃ śrutvā sa jyeṣṭho bhrātā pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ; ahaṃ khatuṃko duḥśraddadhānaś ca; anena kuślamūlena mamāpy asau śākyamuniḥ pañcabhiḥ prātihāryaśataiḥ vinīyāt, pravrājayet; prarajitaś ca viśeṣam adhigaccheyam iti; kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ yo 'sau jyeṣṭho bhrātā khaṭuṃkaḥ duḥśraddadhānaḥ eṣa evāsau urubilvākāśyapaḥ; yau tau kanīyāṃsau bhrātarau etāv etau nadīgayākāśyapau; tatpraṇidhānavaśād urubilvākāśyapaḥ pañcabhiḥ prātihāryaśatair vinītaḥ nadīgayākāśyapau tu alpakṛcchreṇa vinītau the story of kalandakanivāpa yadā rājā bimbisāraḥ kumāro bhavati, tadā rājagṛhe 'nyatamo gṛhapatiḥ; tasyārāmaḥ puṣpaphalasalilasaṃpannaḥ; sa tatrātyartham adhyavasitaḥ; yāvad bimbisāreṇa bahirnirgatena tad udyānaṃ dṛṣṭam; so 'tyartham adhyavasitaḥ kathayati: gṛhapate prayaccha mamaitad udyānam iti; sa nānuprayacchati; punar apy upapradānenābhihitaḥ; sa kathayati: kumāra, kāmam ahaṃ deśaparityāgaṃ kuryāṃ, na codyānaṃ dadyām iti; bimbisāraḥ kumāraḥ kathayati: gṛhapate smartavyaṃ te vākyam; yadā ahaṃ rājā bhaviṣyāmi, tadā svayam eva grahīṣyāmīti; sa kathayati: yadā tvaṃ rājā bhaviṣyasi, tadā ahaṃ rājagṛhāt prakramiṣyāmīti; bimbisāraḥ kumāro hum iti kṛtvā prakrāntaḥ; yāvad apareṇa samayena mahāpadmo rājā kālagataḥ; bimbisāraḥ kumāro rājye pratiṣṭhāpitaḥ tena tad udyānaṃ haṭhāt gṛhītam; sa gṛhapatir hṛdrogaṃ patitaḥ, tasminn udyāne atyartham adhyavasitaḥ, kālagataḥ; sa tatraiva āśīviṣa utpannaḥ; sa rājño 'bhīkṣṇaṃ randhrānveṣaṇatatparo 'vatiṣṭhate; yāvad rājā bimbisāraḥ saṃprāpte vasantakālasamaye puṣpiteṣu pādapeṣv antaḥpurasahīyas tad udyānaṃ nirgataḥ; sa tatra niṣpuruṣeṇa antaḥpurajanena sārdhaṃ ratikrīḍāṃ pratyanubhūya middham avakrāntaḥ; puṣpaphalalolupo mātṛgrāmaḥ samantāt paryaṭitum ārabdhaḥ; ekā strī khaḍgaṃ rājña ārakṣikā sthāpitā rājñaḥ puṇyānubhāvāt kalandakā nāma pakṣiṇaḥ; tais tam āśīviṣaṃ parivārya kalakalāśabdaḥ kṛtaḥ; yaṃ śrutvā asidhāriṇyā striyā khadgena jīvitād vyaparopitaḥ; santrastayā ca mahān śabdaḥ kṛtaḥ; tato rājā santrasto vibuddhaḥ kathayati, kim etad iti; tayā striyābhihitam: deva eṣa āśīviṣaḥ devaṃ daṣṭum abisaṃprasthitaḥ kalandakaiḥ pakṣibhiḥ kolāhalaśabdaḥ kṛtaḥ mayā jīvitād vyaparopita iti; rājñas tām avasthāṃ pratiśrutya kumārabhaṭabalāgraḥ rājagṛhanivāsī janakāyaḥ sannipatitaḥ; antar bahis tad udyānaṃ mahatā kolahalaśabdena kṣobhitum ārabdham; prajāvatsalo rājā; bhūyasā antaḥpurajanakāyo 'śruparyākulekṣaṇo vyavasthitaḥ; tato rājā kathayati: bhavanto yo rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhābhiṣiktaṃ jīvitenācchādayati, kas tasya vara iti; janakāyaḥ kathayati: upārdhaṃ rājyasyeti; rājā kathayati: bhavantaḥ kalandakaiḥ pakṣibhir mama jīvitaṃ dattam; tad ebhyo dattam upārdhaṃ rājyasya iti; amātyāḥ kathayanti: deva pakṣiṇa ete tiryagyonigatāḥ; kim eṣām upārdharājyena; yasminn ete veṇuvane prativasanti tatraiṣāṃ nivāpaḥ prajñapyatām iti; rājā kathayati: evaṃ kriyatām iti; tad udyānaṃ veṇuvanapariveṣṭitam; amātyais teṣāṃ veṇuvanasāmantake nivāpaḥ prajñaptaḥ; tasya veṇuvanaṃ kalandakanivāpa iti saṃjñā saṃvṛttā; rājño bimbisārasya mātula ājīvikānāṃ madhye pravrajitaḥ; tena tad udyānaṃ tasmai nivāsāya dattaṃ bimbisāra presents veṇuvana to the buddha yāvad bhagavān magadheṣu janapadeṣu cārikāṃ caran rājagṛham anuprāpto 'nyatamasmin vṛkṣamūle 'vasthitaḥ; aśrauśīd rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ, bhagavān māgadhesu janapadeṣu cārikāṃ caran rājagṛham anuprāpto 'nyatamasmin vṛkṣamūle 'vatiṣṭhatīti; śrutvā ca punar mahatyā rājaṛddhyā, mahatā rājānubhāvena, rājagṛhān niṣkramya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; ekāntaniṣaṇṇaṃ rājānaṃ māgadhaṃ śreṇyaṃ bimbisāraṃ bhagavān ramyayā kathayā sandarśayati, samādāpayati, samuttejayati, saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā sandarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm; atha rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāra <utthāyāsanād ekāṃśam uttarāsangaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat: adhivāsayatu me bhagavāṃś śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṅghena: adhivāsayati bhagavān rājño māgadhasya śreṇyasya bimbisārasya tūṣṇimbhāvena;> atha rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāro bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā, bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā utthāyāsanāt prakrāntaḥ; rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāras tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kalyam evotthāyāsanāni prajñapya udakamaṇīn pratiṣṭhāpya bhagavato dūtena kālam ārocayati: samayo bhadanta; sajjaṃ bhaktam yasyedānīṃ kālaṃ manyate iti; atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya, pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṅghapuraskṛto yena rājño māgadhasya śreṇyasya bimbisārasya nivāsas tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṃkramya purastād bhikṣusaṅghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; atha rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṅghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpayati, saṃpravārayati; anekaparyāyeṇa śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpya saṃpravārya, bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ sauvarṇaṃ bhṛṅgāraṃ gṛhītvā tad udyānaṃ bhagavate niryātayati: idaṃ bhadanta veṇuvanaṃ, kalandakanivāpam; atra bhagavān viharatu yathāsukham iti; tathā sthavirair api sūtrānteṣūpanibaddhaṃ, bhagavān rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpa iti anāthapiṇḍada meets the buddha tena khalu samayena bhagavān rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpe; rājagṛhe 'nyatamo gṛhapatiḥ; tena bhagavān gṛhe upanimantritaḥ sārdhaṃ bhikṣusaṅghena; tasmiṃś ca samaye anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ rājagṛham anuprāptaḥ kenacid eva karaṇīyena; sa tasya gṛhapater niveśane rātriṃ vāsam upagataḥ; atha sa gṛhapatiḥ sarātram evotthāyāntarjanam āmantrayate: uttiṣṭhata āryā uttiṣṭhata bhadramukhāḥ; kaṣṭhāni pāṭayata; samidhaṃ prajvālayata; bhaktaṃ pacata; sūpikaṃ pacata; khādyakāny ullāḍayata; pratijāgṛta maṇḍalavāṭam iti; athānāthapiṇḍadasya gṛhapater etad abhavat: kiṃ punar asya gṛhapater āvāho vā bhaviṣyati, vivāho vā, rāṣṭraṃ vā, śreṇī vā, pūgā vā parṣado vā rājā <vā> anena māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ śvo 'ntargṛhe bhaktena nimantrito bhaviṣyati; iti viditvā taṃ gṛhapatim idam avocat: kiṃ punas te gṛhapate āvāho vā bhaviṣyati vivāho vā rāṣṭraṃ vā śreṇī vā pūgā vā parṣado vā rājā vā te māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ śvo 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ? na me gṛhapate āvāho, na vivāho, na rāṣṭraṃ, na śreṇī, na pūgā, nāpi parṣado, nāpi rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ śvo 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ; api tu buddhapramukho bhikṣusaṅgho 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ; anāthapiṇḍadasya gṛhapater buddha ity aśrutapūrvaṃ ghoṣaṃ śrutvā sarvaromakūpāny āhṛṣṭāni; sa āhṛṣṭaromakūpas taṃ gṛhapatim idam avocat: ka eṣa gṛhapate buddho nāma; asti gṛhapate śramaṇo gautamaḥ śākyaputraḥ śākyakulāt keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ; sa eṣa gṛhapate buddho nāma; ka eṣa gṛhapate saṅgho nāma; santi gṛhapate kṣatriyakulād api kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇy <vastrāṇy> ācchādya samyag eva śraddhayā <agārād anāgarikāṃ> tam eva bhagavantaṃ pravrajitam anupravrajitāḥ; brāhmaṇakulād api vaiśyakulād api śūdrakulād api kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā <agārād anāgārikāṃ> tam eva bhagavantaṃ pravrajitam anupravrajitāḥ; sa eṣa gṛhapate saṅgho nāma; śvaḥ sa mayā buddhapramukho bhikṣusaṅgho 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ; kutra gṛhapate sa bhagavān etarhi viharati? asminn eva rājagṛhe śītavane śmaśāne; labhyaṃ gṛhapate so 'smābhir bhagavān draṣṭum; tena hi gṛhapate āgamaya tāvat tvam; sthānam etad vidyate yad ihāgataṃ śvo drakṣyasi; anāthapiṇdado gṛhapatis tāṃ rātriṃ buddhālambanayā smṛtyā middham avakrāntaḥ; so 'prabhāte prabhātasaṃjñī yena śivikādvāraṃ tenopasaṅkrāntaḥ; tena khalu samayena śivikādvāraṃ rātryā dvau yāmau vivṛtaṃ tiṣṭhati, pūrvakaṃ paścimakaṃ ca, māhaiva āgantukānāṃ gamikānāṃ ca dūtānāṃ vighāto bhaviṣyatīti; yāvat paśyati śivikādvāraṃ vivṛtaṃ tiṣṭhati; sālokena ca sphuṭam; tasyaitad abhavat: nūnaṃ prabhātā rajanī; tathāhi śivikādvāraṃ vivṛtaṃ tiṣṭhati; iti viditvā tenaiva ālokena nagarān niṣkrāntaḥ; samanantaraniṣkrāntasya cāsya ya ālokaḥ so 'ntarhitaḥ; andhakāraṃ prādurbhūtam; tasyābhūd bhayam; abhūc chambhitatvam; abhūd romaharṣaḥ; māhaiva kaścid viheṭhayen manuṣyo vā amanuṣyo vā dhūrtako vā asaṃprāptaṃ vā svāt prabhūtam kulaśulkam iti; viditvā pratinivartitukāmo madhuskandhasya devaputrasya sthaṇḍilaṃ pradakṣiṇīkaroti, namaskaroti ca; atha madhuskandhadevaputrasya etad abhavat: adyaivānāthapiṇḍadena gṛhapatinā satyadarśanaṃ kartavyam; adyaivāyaṃ buddhaṃ bhagavantam apāsya anyadevatā namaskāraṃ kariṣyati; iti viditvā yāvac ca śivikādvāraṃ yāvac ca śītavanaṃ śmaśānam atrāntarād udāreṇāvabhāsenāvabhāsya anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim idam avocat: abhikrama gṛhapate, mā pratikrama; abhikramatas te śreyo bhavati, na pratikramataḥ; tat kasya hetoḥ śatam aśvā śataṃ niṣkāḥ śatam āśvatarīrathāḥ nānāvittasya saṃpūrṇāḥ śataṃ ca vaḍavārathāḥ padāvihārasyaikasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm abhikrama gṛhapate, mā pratikrama; abhikramatas te śreyo <bhavati>, na pratikramataḥ; tat kasya hetoḥ? śataṃ haimavatā nāgāḥ suvarṇamaṇikalpitāḥ īṣādantā mahākāyā vyūḍhavanto mataṅgajāḥ padāvihārasyaikasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm abhikrama gṛhapate, mā pratikrama; abhikramatas te śreyo bhavati; na pratikramataḥ; tat kasya hetoḥ śataṃ kāmbojikākanyāḥ āmuktamaṇikuṇḍalāḥ suvarṇakeyūradharāḥ niṣkagrīvāḥ svalaṅkṛtāḥ padāvihārasyaikasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm abhikrama gṛhapate, mā pratikrama; abhikramatas te śreyo bhavati, na pratikramataḥ; athānāthapiṇḍado gṛhapatis taṃ devaputram idam avocat: kas tvaṃ bhadramukha; aham asmi gṛhapate madhuskandho nāma māṇavaḥ, tavaiva purāṇo gṛhasakhaḥ; so 'haṃ śāriputramaudgalyāyanayor bhikṣvor antike cittam abhiprasāya <kālagataḥ> cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ, asminn eva śivikādvāre naivāsikaḥ; tasmād aham evaṃ vadāmi: abhikrama gṛhapate mā pratikrama; abhikramatas te śreyo bhavati, na pratikramata iti; athānāthapiṇḍadasya gṛhapater etad abhavat: nāvaro buddho bhaviṣyati, nāvaraṃ dharmākhyānaṃ, yatredānīṃ devatā api autsukyam āpadyante tasya bhagavato darśanāya; iti viditvā yena śītavanaṃ śmaśānaṃ tenopasaṅkrāntaḥ; tena khalu samayena bahir vihārasyābhyavakāśe bhagavān caṅkrame caṅkramyate yadbhūyasā anāthapiṇḍadaṃ gṛhaptim āgamayamānaḥ; adrākṣīt anāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavantaṃ dūrād eva; dṛṣṭvā ca punar yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavantam gṛhapatiḥ pratisaṃmodanayā pratisaṃmodate: kaccid bhagavān sukhaṃ śāyita iti; atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthā bhāṣate; sarvathā vai sukhaṃ śete brāhmaṇaḥ parinirvṛtaḥ lipyate yo na kāmair hi vipramukto nirupadhiḥ chitveha sarvam āśaktiṃ vinīya hṛdayajvaram upaśāntaḥ sukhaṃ śete śāntiprāptena cetasā atha bhagavān anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim ādāya vihāraṃ praviśya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; anāthapiṇdado gṛhapatir bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaṇ; ekānte niṣaṇṇam anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatiṃ bhagavān dharmyayā kathayā sandarśayati samādāpayati <samuttejyati>, saṃpraharṣayati; yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ pūrvakālakaraṇīyā dharmyā kathā, tadyathā dānakathā śīlakathā svargakathā kāmānām aśvādādīnavasaṅkleśavyavadānanaiṣkramyapraviveke anuśaṃsavyavadānapakṣyān dharmān vistareṇa saṃprakāśayati; yadā cainaṃ bhagavān adrākṣīt hṛṣṭacittam kalyacittaṃ muditacittaṃ vinivaraṇacittaṃ bhavyaṃ pratibalaṃ sāmutkarṣikīṃ dharmadeśanām ājñātum, tadā yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ sāmutkarṣikī dharmadeśanā tadyathā duḥkhaṃ samudayo nirodho mārgaś catvāry āryasatyāni vistareṇa saṃprakāśayati; athānāthapiṇḍado gṛhapatis tasminn evāsane niṣaṇṇaś catvāry āryasatyāny abhisameti; tadyathā duḥkhaṃ samudayo nirodho mārgaḥ; tadyathā śuddhaṃ vastram apagatakālakaṃ rañjanopagaṃ raṅge prakṣiptaṃ samyag eva raṅgaṃ pratigṛhṇāti, evam evānāthapiṇḍado gṛhapatis tasminn eva āsane niṣaṇṇaś catvāry āryasatyāny abhisameti; tadyathā duḥkhaṃ samudayo nirodho mārga iti; anāthapiṇḍado gṛhapatir dṛṣṭadharmā prāptadharmā viditadharmā paryavagāḍhadharmā tīrṇakāṅkṣo tīrṇavicikitsaḥ aparapratyayo 'nanyaneyaḥ śāstuś śāsane dharmeṣu vaiśāradyaprāptaḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā, yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat: abhikrānto 'haṃ bhadantābhikrāntaḥ; eṣo 'haṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca; upāsakaṃ māṃ ca dhāraya adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇāgatam abhiprasannam; atha bhagavān anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim idam avocat; kinnāmā tvaṃ gṛhapate? aham asmi bhadanta sudatto nāmnā; api tv anāthebhyaḥ piṇḍakam anuprayacchāmi; tato mām anāthapiṇḍado gṛhapatir anāthapiṇḍado gṛhapatir iti janaḥ sañjānīte; kutobhūmakas tvaṃ gṛhapate? asti bhadanta prācīneṣu janapadeṣu śrāvastī nāma kosalānāṃ nigamaḥ; tatrāhaṃ prativasāmi anāthapiṇḍada invites the buddha to śrāvastī āgacchatu bhagavān śrāvastīm; ahaṃ bhagavantam upasthāsyāmi yāvajjīvaṃ cīvarapiṇḍapātaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṅghena; santi gṛhapate vihārāḥ śrāvastyām? no bhadanta; yatra gṛhapate vihārāḥ santi tatra bhikṣava āgantavyaṃ gantavyaṃ vastavyaṃ manyante; āgacchatu bhagavān; ahaṃ tathā kariṣyāmi yathā śrāvastyāṃ vihārā bhaviṣyanti; bhikṣavaś ca āgantavyaṃ gantavyaṃ vastavyaṃ maṃsyanta iti; adhivāsayati bhagavān anāthapiṇḍadasya gṛhapates tūṣṇīṃbhāvena; anāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ; tato 'sya yāvad rājagṛhe kṛtyaṃ vā karaṇīyaṃ vā tat sarvaṃ kṛtvā pariprāpya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; ekāntaniṣaṇṇo 'nāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavantam idam avocat: anuprayaccha me bhagavan bhikṣuṃ sahāyakam yena sahāyakena bhagavato 'rthāya vihāraṃ kārayāmīti; bhagavān saṃlakṣayati: katarasya bhikṣor anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ saparivāro <śrāvastīnivāsī ca janakāyo> vidheya; paśyati śāriputrasya bhikṣoḥ; tatra bhagavān āyuṣmantam śāriputram āmantrayate: saṃanvāhara śāriputra anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim <saparivāraṃ> śrāvastīnivāsinaṃ ca janakāyam iti; adhivāsayaty āyuṣmāṃś chāriputro bhagavatas tūṣṇīṃbhāvena; athāyuṣmāṃś chāriputro bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'nitkāt prakrānataḥ śāriputra leaves for śrāvastī athāyuṣmāṃś chāriputras tasyā eva rātrer atyayāt pūrvāhāṇe nivāsya pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ piṇḍāya prāvikṣat; rājagṛhaṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapātapratikrānto yathāparibhuktaṃ śayanāsanaṃ pratiśamayya, samādāya pātracīvaraṃ, yena śrāvastī tena cārikāṃ prakrāntaḥ; athānāthapiṇḍado gṛhapatiḥ prabhūtaṃ śambalam ādāya ekaikarātrinivāsena śrāvastīm anuprāptaḥ sa praviśann eva śrāvastīm ārāmeṇārāmam udyānenodyānam upavanenopavanaṃ caṅkramam anucaṅkramyamāṇo suvicarann evam āha: kataraḥ sa pṛthivīpradeśo bhaviṣyati śrāvastyā nātidūre nātyāsanne divā alpākīrṇo 'lpavilāpo rātrāv alpaśabdo 'lpanirghoṣaḥ alpadaṃśamaśakavātātapasarīsṛpasaṃsparśaḥ, yatrāhaṃ bhagavato 'rthāya vihāraṃ māpayiṣyāmīti; adrākṣīd anāthapiṇḍado gṛhapatir jetasya kumarasyārāmaṃ śrāvastyā nātidūre nātyāsanne divā alpākirṇam alpavilāpaṃ rātrāv alpaśabdam alpanirghoṣam alpadaṃśamaśakavātātapasarīsṛpasparśam; dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat: atrāhaṃ bhagavato 'rthāya vihāraṃ māpayiṣyāmīti; sa praviṣann eva svaṃ niveśanaṃ yena jetaḥ kumāras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya jetaṃ kumāram idam avocat: anuprayaccha me kumāra ārāmam; ahaṃ tatra bhagavato 'rthāya vihāraṃ kārayāmi iti; sa kathayati:na me gṛhapate sa ārāmaḥ; kintu udyānaṃ tan memeti; dvir api trir apy anāthapiṇḍado gṛhapatir jetaṃ kumāram idam avocat: anuprayaccha me kumāra ārāmam; ahaṃ tatra bhagavato 'rthāya vihāraṃ māpayāmīti; aparityakto <gṛhapate> me ārāmaḥ koṭisaṃstareṇāpi; punar apy anāthapiṇḍado gṛhapatir jetaṃ kumāram idam avocat: kṛtārgho 'si kumāra ārāmasya; pratīccha hiraṇyasuvarṇam; mamārāmaḥ; kaḥ kṛtārghaḥ? tvaṃ kṛtārghaḥ; tau kṛtārgho na kṛtārgha iti vivādam āpannau, yena vyāvahārikapuruṣās tena saṃprasthitāḥ; atrāntare caturṇāṃ lokapālānām etad abhavat: ayam anāthapiṇḍado gṛhapatir udyukto bhagavato 'rthāya vihāraṃ māpayitum; sāhāyyam asyānuṣṭheyam iti; tato vyāvahārikapuruṣam ātmānam abhinirmāya arthādhikaraṇe niṣaṇṇāḥ; anāthapiṇḍado gṛhapatir jetaś ca kumāro vyāvahārikasakāśam upasaṅkrāntau; athānāthapiṇḍako gṛhapatir vyāvahārikapuruṣāṇām etam arthaṃ vistareṇa nivedayati; te kathayanti: kṛtārgho 'si kumāra ārāmasya: pratīccha suvarṇam: gṛhapater ārāma iti; sa tūṣṇīm avasthitaḥ; anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ śakatair bhāraiḥ mūṭaiḥ piṭakair uṣṭrair gobhir gardbhaiḥ prabhūtaṃ suvarṇam abhinirhṛtya, sarvaṃ jetavanaṃ saṃstartum ārabdhaḥ; na parisamāpyate; tiṣṭhate evānāstīrṇaḥ kaścit pṛthivīpradeśaḥ; tataḥ anāthapiṇḍado gṛhapatir etam arthaṃ cintayan muhūrtasṃ tūṣṇīm asthāt: katarat tan nidhānaṃ bhaviṣyati? nātistokaṃ, nātiprabhūtaṃ yena ayam anāstīrṇaḥ pṛthivīpradeśaḥ āstariṣyati; na ca punar gopayitavyo bhaviṣyatīti; jetaḥ kumāraḥ saṃlakṣayati: nūnam anāthapiṇḍadsya gṛhapater vipratisāraḥ, kasmād ārāmakāraṇād iyantaṃ mahāntaṃ dhanaskandhaṃ parityajāmi; iti viditvā anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim idam avocat: sacet te ha gṛhapate vipratisāraḥ pratīccha suvarṇam; mamaivārāmaḥ; na me kumāra vipratisāraḥ; api tv aham etam evārtham anucintayan muhūrtaṃ tūṣṇīm avasthitaḥ; katarat tan nidhānaṃ bhaviṣyati? nātistokaṃ nātiprabhūtaṃ, yenāyam anāstīrṇaḥ pṛthivīpradeśaḥ āstariṣyati; na ca prnar gopayitavyo bhaviṣyatīti; atha jetasya kumārasya etad abhavat:na batāvaro buddho bhaviṣyati; nāvaraṃ dharmākhyānam; yatredānīm ayaṃ gṛhapatir ārāmakāraṇād iyantaṃ mahāntaṃ dhanaskandhaṃ parityajati; iti viditvā anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim idam avocat: anuprayaccha me gṛhapate anāstīrṇaṃ pṛthivīpradeśam; atrāhaṃ bhagavato 'rthāya dvārakoṣṭhakaṃ māpayāmi; anāthapiṇḍado gṛhapatir jetasya kumārasya anāstīrṇaṃ pṛthivīpradeśam anuprayacchati: yatra jetaḥ kumāro bhagavato 'rthāya dvārakoṣṭhakaṃ māpayati obstruction by the tīrthyas athānāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavato 'rthāya vihāraṃ māpayitum ārabdha iti tīvradveṣaparyākulīkṛtamanasas tīrthyās te saṃbhūya yenānāthapiṇḍado gṛhapatis tenopasaṅkrāntāḥ; upasaṅkramya kathayanti: mā tvaṃ gṛhapate śramaṇasya gautamasya arthāyātra vihāraṃ kāraya; kiṃ kāraṇam? asmābhir nagarāṇi bhājitāni; śramaṇasya gautamasya rājagṛham; asmākaṃ śrāvastī; sa kathayati: bhājitāni yuṣmābhir nagarāṇi, na tu madīyaṃ svāpateyam; yasyābhipretaṃ tasya dharmaskandhaṃ kārayāmīti; te rājñaḥ sakāśaṃ gatāḥ; tatrāpy anāthapiṇḍadena parājitāḥ; dhvāṅkṣās tīrthyā avikṛtavadanāḥ kathayanti: gṛhapate na te kāmakāram anuprayacchāmaḥ; śramaṇasya gautamasyāgraśrāvakaḥ āgataḥ; ca yady asmān vādena parājayate kāraya vihāram iti; sa kathayati: obnanam; āryaśāriputraṃ tāvad avalokayāmīti; athānāthapiṇḍado gṛhapatir yenāyuṣmān śāriputraḥ tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyāyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; ekāntaniṣaṇṇo 'nāthapiṇḍado gṛhapatir āyuṣmantaṃ śāriputram idam avocat: tīrthyā bhadante śāriputra evam āhuḥ: gṛhapate na te kāmakāram anuprayacchāmaḥ; śramaṇasya gautamasya agraśrāvaka āgataḥ; sa yady asmān vādena parājayate, kāraya vihāram iti; katham atra pratipattavyam iti; āyuṣmān śāriputraḥ saṃlakṣayati: kim eṣāṃ santi kānicit kuśalamūlāni uta na santīti; paśyati, santi; kasyāntike pratibaddhāni; mamaiva; punaḥ saṃlakṣayati: kim etāvanta eva mama pratibaddhā vineyā āhosvid anye 'pi vādena vineyāḥ santīti; paśyati, santi; kiyaccireṇa sannipatiṣyanti; paśyati, saptāhasyātyayād iti; samanvāhṛtya kathayati: gṛhapate evaṃ bhavatu; kiṃ tu saptame divase; tato 'nāthapiṇḍado gṛhapatiḥ prītiprāmodyajāto yena tīrthyās tena upasaṅkrāntah; upasaṅkramya tīrthyān idam avocat: bhadanta āryaśāriputraḥ kathayati: śobhanam, evaṃ bhavatu; kiṃ tu spatame divase iti; te saṃlakṣayanti; dvābhyām atra kāraṇābhyāṃ bhavitavyam; athavāsau niṣpalāyitukāmaḥ; athavā pakṣaṃ samanveṣṭukāmaḥ; kim atra prāptakālaṃ; vayam api pakṣaṃ samanveṣāmaha iti; te pakṣaṃ samanveṣṭum ārabdhāḥ; taiḥ pakṣaṃ samanveṣamānai raktākṣo nāma parivrājako dṛṣṭaḥ; sa tair uktaḥ: tvam asmākaṃ sabrahmacārī; śramaṇasya gautamasyāgraśrāvako 'smābhir vādenāhūtaḥ; sa pakṣaṃ samanveṣate; tvam asmākaṃ sāhāyyaṃ kalpaya; kiyatā kālena? itaḥ saptame divase; śobhanam, evaṃ bhavatu; yadā yuṣmākaṃ sannipāto bhavati tadā mamārocayitavyam; tīrthyāḥ śaṅkitodvignamanaso divasānudivasaṃ pakṣaṃ samanveṣayante; divasāṃś ca gaṇayanti the tīrthyas and śāriputra contest yāvat saptame divase anāthapiṇḍadena gṛhapatinā vistīrṇāvakāśe pṛthivīpradeśe āsanaprajñaptiḥ kāritā; āyuṣmataś ca śāriputrasyārthāya siṃhāsanaṃ prajñaptam; nānādeśanivāsinas tīrthyāḥ sannipatitāḥ; śrāvastīnivāsī janakāyaḥ anekāni ca tatsāmantanivāsīni prāṇiśatasahasrāṇi, kānicir kutūhalajātāni, kānicit pūrvakaiḥ kuśalamūlaiḥ saṃcodyamānāni; tata āyuṣmān śāriputro 'nāthapiṇḍadena gṛhapatinā saparivāreṇa saṃpuraskṛto vādimaṇḍalaṃ praviśya vineyajanam abhisamīkṣya smitapūrvaṃ samaśānteryāpathena siṃhāsanam abhiruhya niṣaṇṇaḥ; sarvaiva sā parṣad avahitacetaskā āyuṣmantam śāriputram abhisamīkṣamāṇā niṣaṇṇā defeat of the tīrthyas tata āyuṣmān śāriputras tīrthyān āmantrayāmāsa: bhavantaḥ kiṃ tāvat kariṣyatha? āhosivd vikariṣyatha? te kathayanti: vayaṃ kurmaḥ; tvāṃ vikuru; āyuṣmān śāriputraḥ saṃlakṣayati: yady ahaṃ kariṣyāmi; sadevako 'pi loko na śakṣyati vikartum; prāg eva raktākṣaḥ parivrājakaḥ; iti viditvā raktākṣaṃ parivrājakam idam avocat: tvaṃ kuru, ahaṃ vikariṣyāmīti; sa indrajāle kṛtāvī; tena supuṣpitaḥ sahakārapādapo nirmitaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa tumulo vātavarṣa utsṛṣṭaḥ; yenāsau samūla utpāṭya itaś cāmutaś ca vikīrṇo yogijanānām apy aviṣayībhūtaḥ; tatas tena padminī nirmitā; āyuṣmatā śāriputreṇa kalabhahastī nirmitaḥ; tena sā samantān marditā; tena saptaśīrṣo nāgo nirmitaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa garuḍo nirmitaḥ yenāsāv apahṛtaḥ; tena vetāḍo nirmitaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa mantraiḥ kīlitaḥ; kuprayukto vetādā ātmavadhāya cetayate; sa tasyaivopari pradhāvitaḥ; tato 'sau bhītas trastaḥ saṃvigna āhṛṣṭaromakūpaḥ āyuṣmataḥ śāriputrasya pādayor nipatitaḥ: ārya śāriputra trāyasva śaraṇāgato 'smīti; tata āyuṣmatā śāriputreṇa mantrā utkīlitāḥ; sa vetāḍo vyupaśāntaḥ; tasyāyuṣmatā śāriputreṇa dharmo deśitaḥ; sa prasādajātaḥ kathayati: labheyāham āryaśāriputra svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; careyam aham āryaśāriputrasyāntike brahmacaryam iti; āyuṣmatā śāriputreṇa sa pravrājitaḥ upasaṃpāditaḥ; avavādo dattaḥ; tenodyacchamena ghaṭamānena vyāyacchamānena sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣākṛtam; arhan saṃvṛttaḥ; traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhaparāṅmukhaḥ, sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ; tataḥ sā parṣad vismayotphullalocanā saṃvṛttā; āyuṣmati śāriputre 'bhiprasannā kathayati: mahān āryaśāriputreṇa vādivṛṣabho nigṛhītaḥ; iti viditvā ayuṣmataḥ śāriputrasya mukhe 'valokikāḥ saṃvṛttāḥ; tata āyuṣmatā śāriputreṇa tasyāḥ parṣadaḥ āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā; yāṃ śrutvā anekaiḥ satvasahasraiḥ mahān viśeṣa āgataḥ; kaiścic chrāvakabodhau cittāny utpāditāni; kaiścit pratyekāyāṃ bodhau; kaiśid anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau; kaiścic charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni; kaiścit srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam; kaiścit sakṛdāgāmiphalam; kaiścid anāgāmiphalam; kaiścit pravrajya sarvakleśasaṃprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam; yadbhūyasā sā parṣad buddhanimnā, dharmapravaṇā, saṅghaprāgbhārā, vyavasthāpitā; tīrthyāḥ saṃlakṣayanti: na śakyam asmābhir ayaṃ vāde nigrahītum; upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam; atraiva bhṛtikayā karma kurmaḥ; tataś chidraṃ labdhvā baiṣkeṇainaṃ praghātayāma iti; te sarve saṃbhūya anāthapiṇḍadasya gṛhapateḥ sakāśaṃ gatvā kathayanti: gṛhapate tvayāsmākaṃ sarvāṇi vṛttipadāni samucchinnāni; tad anukampāṃ kuru; tvadīyavihāre bhṛtikayā karma kurmaḥ; ciraṃ vayam atra avasthitāḥ; mā deśaparityāgaṃ kurma iti; anāthapiṇḍadaḥ kathayati: āryaśāriputraṃ tāvad avalokayāmi; sa yenāyuṣmān śāriputras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyāyuṣmantaṃ śāriputram idam avocat: <ārya>, tīrthyāḥ kathayanti, asmākaṃ tvayā sarvāṇi vṛttipadāni samucchinnāni; tad anukampāṃ kuru; tvadīye vihāre bhṛtikayā karma kurmaḥ; ciraṃ vayam atrāvasthitāḥ; mā deśaparityāgaṃ kurma iti; āyuṣmāṃś chāriputraḥ samanvāhartuṃ pravṛttaḥ: kiṃ teṣāṃ santi kānicit kuśalamūlāni āhosvin na santi iti; paśyati, santi; kasyāntike pratibaddhāni; mamaiveti; samanvāhṛtya kathayati: gṛhapate evaṃ bhavatu, ko 'tra virodha iti; te tasmin vihāre bhṛtikayā karma kartum ārabdhāḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa latāvārikaḥ puruṣo raudro nirmitaḥ; sa tat karma kārayitum ārabdhaḥ; āyuṣmān śāriputraḥ teṣāṃ vinayakālaṃ jñātvā tatsamīpe vṛkṣamūlasyādhastāc caṅkramyamāṇas tiṣṭhati; sa tair dṛṣṭaḥ; te saṃlakṣayanti, ayam asya kāla praghātayituṃ pravivikte tiṣṭhatīti; te tasya sakāśaṃ upasaṅkramya parivārya avasthitāḥ; āyuṣmān śāriputraḥ saṃlakṣayati: kīdṛśena cittena ete matsakāśam upasaṅkrāntā iti; yāvat paśyati vadhakacittena; tenāsau latāvāriko nirmita utsṛṣṭaḥ; tena te 'bhidrutā gacchata karma kuruteti; te kathayanti: ārya śāriputra paritrāyasva; sa kathayati: āyuṣman gaccha; viśrāmyantu tāvad iti; te saṃlakṣayanti: īdṛśo 'sty ayaṃ mahātmā; vayam asya vadhakacittāḥ; eṣo 'smākaṃ maitracittaḥ iti viditvā abhiprasannāḥ; tata āyuṣmatā śāriputreṇa teṣām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ conversion of the tīrthyas te dṛṣṭasatyāḥ kathayanti: labhemahi vayaṃ śāriputra svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; carema vayaṃ bhadantaśāriputrasyāntike brahmacaryam iti; te āyuṣmatā śāriputreṇa pravrājitā upasaṃpāditāḥ; avavādo dattaḥ; tair yujyamānair, ghaṭamānair, vyāyacchamānair idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaparahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam ity arhantaḥ saṃvṛttāḥ; traidhātukavītarāgāḥ samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhāḥ sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyā abhivādyāś ca saṃvṛttāḥ construction of vihāras tatra āyuṣmatā śariputreṇa vihārasūtram ekānte gṛhītam; anāthapiṇḍadenāpi gṛhapatinā ekānte gṛhītam; āyuṣmān śāriputraḥ smitaṃ prāviṣkartum ārabdhaḥ; anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ kathayati: nāhetvapratyayam āryaśāriputra tathāgatā vā tathāgataśrāvakā vā smitaṃ prāviṣkurvanti; kaḥ āryaśāriputra hetuḥ? kaḥ pratyayaḥ smitasya prāviṣkaraṇāya? evam etad gṛhapate, evam etat; nāhetvapratyayaṃ tathāgatā vā tathāgataśrāvakā vā smitaṃ prāviṣkurvanti; tvayā ceha sūtraṃ gṛhītam; tuṣite devanikāye sauvarṇaṃ bhavanam abhinirvṛttam; tato 'nāthapiṇḍado gṛhapatir vismayotphullalocanaḥ kathayati: āryaśāriputra yady evaṃ, tena hi punaḥ sūtraṃ prasāraya bhūyasyā mātrayā; cittam abhiprasādayāmīti; āyuṣmatā śāriputreṇa tat sūtram gṛhītam; anāthapiṇḍadena gṛhapatinā bhūyasyā mātrayā tīvreṇa prasādavagena cittam abhiprasāditam; yena prasādajātena samanantaram eva tat sauvarṇaṃ bhavanaṃ catūratnamayaṃ saṃvṛttam; āyuṣmatā cāsya śāriputreṇa niveditam; tato 'nāthapiṇḍadena gṛhapatinā uttarottarapravṛddhapuṇyasantatinā ṣoḍaśamahallikā vihārā māpitāḥ; ṣaṣṭiś ca kuṭikāvastūni; ṣoḍaśamahallikān vihārān māpayitvā ṣaṣṭiṃ ca kuṭikāvastūni sarvopakaraṇaiḥ pūrayitvā yenāyuṣmān śāriputras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyāyuṣmantaṃ śāriputram idam avocat: kiyatpramāṇair āryaśāriputra prayāṇakair bhagavān adhvānaṃ gacchati; tadyathā gṛhapate rājā cakravartī; kiyatpramāṇai rājā cakravartī; daśakrośakair gṛhapate rājā cakravartī prayāṇakair adhvānaṃ gacchati; tato 'nāthapiṇḍadena gṛhapatinā yāvac ca śrāvastī yāvac ca rājagṛham atrāntarād vāsakān parisaṅkhyāya parikramaṇakā māpitāḥ; dānaśalā kāritā; kālārocakaḥ puruṣaḥ sthāpitaḥ; chatradhvajapatākāśobhitāś candanavāripariṣiktāḥ surabhidhūpaghaṭikopanibaddhās toraṇāḥ kāritāḥ; kālikāni yāmikāni ca bhaiṣajyāny upasthāpitāni messenger to the buddha tataḥ saṃbhṛtasaṃbhāro 'nyatamaṃ puruṣam āmantrayate: ehi tvaṃ bhoḥ puruṣa; yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāma; upasaṅkramyāsmākaṃ vacanena bhagavataḥ pādau vanditvā alpābādhatāṃ ca pṛccha alpātaṅkatāṃ ca, laghūtthānatāṃ ca yātrāṃ ca, balaṃ ca, sukhaṃ ca anavadyatāṃ ca, sparśavihārataṃ ca; evaṃ ca vada, āgacchatu bhagavān śrāvastīm; ahaṃ bhagavantam upasthāsyāmi yāvajjīvaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṅghena <iti>; evam ārya iti sa puruṣo 'nāthapiṇḍadasya gṛhapateḥ pratiśrutya yena rājagṛhaṃ tena samprasthitaṃ; anupūrveṇa rājagṛham anuprāptaḥ; tato mārgaśramaṃ prativinodya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte 'sthāt; ekāntasthitaḥ sa puruṣo bhagavantam idam avocat: anāthapiṇḍado bhadanta gṛhapatir bhagavataḥ pādau śirasā vandate; pūrvavad yāvat sparśavihāratāṃ ca; sukhī bhavatu bhoḥ puruṣa anāthapiṇḍado gṛhapatis tvaṃ ca; anāthapiṇḍado bhadanta gṛhapatir evam āha: āgacchatu bhagavān śrāvastīm; ahaṃ bhagavantam upasthāsyāmi yāvajjīvaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṅgheneti; adhivāsayati bhagavāṃs tasya puruṣasya tūṣṇīṃbhāvena; atha sa puruṣo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ the buddha arrives at śrāvastī tato bhagavān dānto dāntaparivāraḥ, śānto śāntaparivāraḥ, mukto muktaparivāraḥ, āśvasta āśvastaparivāraḥ, vinīto vinītaparivāraḥ, arhann arhatparivāraḥ, vītarāgo vītarāgaparivāraḥ, prāsādikaḥ prāsādikaparivāraḥ, ṛṣabha iva gogaṇaparivṛtaḥ, gaja iva kalabhaparivṛtaḥ, siṃha iva daṃṣṭrigaṇaparivṛtaḥ, haṃsa iva haṃsagaṇaparivṛtaḥ, suparṇīva pakṣigaṇaparivṛto, vipra iva śiṣyagaṇaparivṛtaḥ, suvaidya ivāturagaṇaparivṛtaḥ, śūra iva yodhagaṇaparivṛto, daiśika ivādhva gagaṇaparivṛtaḥ, sārthavāha iva vaṇiggaṇaparivṛtaḥ, śreṣṭhīva parijanaparivṛtaḥ, koṭṭarāja iva mantrigaṇaparivṛtaḥ, cakravartīva putrasahasraparivṛtaḥ, candra iva nakṣatragaṇaparivṛtaḥ, sūrya iva raśmisahasraparivṛtaḥ, dhṛtarāṣṭra iva gandharvagaṇaparivṛtaḥ, virūḍhaka iva kumbhāṇḍagaṇaparivṛtaḥ, virūpakṣa iva nāgagaṇaparivṛtaḥ, dhanada iva yakṣagaṇaparivātaḥ, vemacitrīva asuragaṇaparivṛtaḥ, śakra iva tridaśagaṇaparivṛtaḥ, brahmeva brahmakāyikaparivṛtaḥ, stimita iva jalanidhiḥ, sajala iva jaladharaḥ, vimada iva gajapatiḥ, sudāntair indriyair asaṃkṣobhiteryāpathapracāraḥ, dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaḥ, aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraḥ, vyāmaprabhālaṅkṛtamūrtiḥ, sūryasahasrātirekaprabhaṃ, jaṅgama iva ratnaparvataḥ, samantatobhadrako, daśabhir balaiś, caturbhir vaiśāradyais, tribhir āveṇikaiḥ smṛtyupasthānair mahākaruṇayā ca samanvāgataḥ, mahatā bhikṣusaṅghena, anāthapiṇḍadena gṛhapatinā śrāvastīnivāsinā ca mahājanakāyena, anekaiś ca devatāśatasahasrair anugamyamānaḥ, śrāvastīnagarīm anuprāptaḥ; yadā ca bhagavatā śrāvastīṃ nagarīṃ praviśatā sābhisaṃskāraṃ nagarendrakīle dakṣiṇaḥ pādo nyastaḥ tadā ṣaḍvikāraḥ pṛthivīkampo jātaḥ; iyaṃ mahāpṛthivī calati, saṃcalati, saṃpracalati; vyathate, pravyathate, saṃpravyathate; pūrvo digbhāga unnamati; paścimo 'vanamati; paścima unnamati; pūrvo 'vanamati; dakṣina unnamati; uttaro 'vanamati; uttara unnamati; dakṣiṇo 'vanamati; anta unnamati; madhyo 'vanamati; madhya unnamati; anto 'vanamati; sarvaś cāyaṃ loka udāreṇa avabhāsena sphuṭaḥ saṃvṛttaḥ sārdhaṃ lokāntarikābhiḥ; antarīkṣe ca devadundubhayas tāditāḥ; gaganatalasthā devatā <bhagavata> upariṣṭād divyāny utpalāni kṣeptum ārabdhāḥ; padmāni, kumudāni, puṇḍarīkāṇy, agarucūrṇāni, tagarucūrṇāni, candanacūr��āni, kuṅkumacūrṇāni, tamālapatrāni, divyāni ca māndārakāṇi puṣpāṇi <kṣipanti> cailavikṣepāṃś cākārṣuḥ effects felt following buddha's arrival bhagavataḥ purapraveśe imāny evaṃvidhāścaryāṇy abhūvan; aparāṇi ca; saṃkṣiptāni viśālībhavanti; nīcāny uccāni bhavanti; uccāni samāni bhavanti; hastinaḥ krauñcanti; aśvā heṣante; ṛṣabhā nardanti; gṛhagatāni vividhāni vāditrabhāṇḍāni svayam nadanti; andhāś cakṣuṃṣi pratilabhante; badhirāḥ śrotram; mūkāḥ pravyāharaṇasamarthā bhavanti; pariśiṣṭendriyavikalā indriyāṇi pratilabhante; madyamadākṣiptā vimadībhavanti; viṣapāyitā nirviṣībhavanti; anyonyavairiṇo maitrīṃ pratilabhante; gurviṇyaḥ svastinā prasūyante; bandhanabaddhā mucyante; adhanā dhanāni prailabhante; imāni cānyāni ca bhagavataḥ purapraveśe adbhutaśatasahasrāṇi prādurbhavanti the jetavana tato bhagavān evaṃvidhena mahatā satkāreṇa śrāvastīṃ praviṣṭaḥ; praviśya purastād bhikṣusaṅghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ suhṛtsaṃbandhibāndhavajanaparivṛtaḥ sauvarṇaṃ bhṛṅgāram ādāya vāridhārāṃ pātayitum ārabdhaḥ; sā na prapatati; anāthapiṇḍado gṛhapatir durmanāḥ saṃlakṣayati: mā mayā kānicit sāpakṣālāni karmāṇi kṛtāni syur iti; bhagavān āha: na tvayā gṛhapate kānicit sāpakṣālāṇi karmāṇi kṛtāni; api tv etasmin pradeśe sthitena tvayā pūrvakāṇāṃ samyaksaṃbuddhānām ayam eva pradeśo niryātitaḥ; anyasmin pradeśe sthitvā <pātaya; tenānyasmin pradeśe sthitvā> pātitā; bhagavān pañcāṅgopetena svareṇa svayam eva jetavanam udghoṣayati; udghoṣyamāṇe jetavane jetaḥ kumāraḥ saṃlakṣayati: aho bata bhagavān mamāpi tatprathamato nāmodgrahaṇaṃ kuryād iti; bhagavatā jetasya kumārasya cetasā cittam ājñāya tatprathamato nāmodgrahanaṃ kṛtam: idaṃ bhikṣavo jetavanam anāthapiṇḍadadasyārāmaḥ; iti śrutvā jetaḥ kumāro 'tīva prasannaḥ mama bhagavatā tatprathamato nāmodgrahaṇaṃ kṛtam iti; tatprītiprāmodyajātena tad dravyajātaṃ bhagavato 'rthāya catūratnamayaṃ dvārakoṣṭhakaṃ kāritam; tathā saṅgītikārair api sthavirais sūtrānta upanibaddham: bhagavān śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme iti king prasenajit meets the buddha aśrauṣīd rājā prasenajit kauśalaḥ śramaṇo gautamaḥ kauśaleṣu janapadeṣu cārikāṃ caran śrāvastīm anuprāptaḥ; śravastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍadasyārāme; sa khalu bhagavān gautamo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho 'smīty ātmānaṃ pratijānīta iti; śrutvā ca punar yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavatā sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisārya ekānte niṣaṇṇaḥ; ekāntaniṣaṇṇo rājā prasenajit kauśalo bhagavantam idam avocat: śrutaṃ me bho gautama bhavān gautamo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho 'smīty ātmānaṃ pratijānīta iti; ye te bho gautama evam āhuḥ kaccit te evaṃ vyākurvāṇā, no ca bhavantaṃ gautamam abhyācakṣate, nātisaranti; uktavādināś ca te bhavato gautamasya <dharmavādinaś ca dharmasya> cānudharmaṃ vyākurvanti? na ca teṣāṃ kaścid āgacchet parataḥ sahadharmeṇa vādānuvādaṃ garhāsthānīyo dharmaḥ; ye te mahārāja evam āhus tathyata evaṃ vyākurvāṇā no ca mām abhyācakṣate, nātisaranti; uktavādinaś ca te dharmavādinaś ca dharmasya cānudharmaṃ vyākurvanti; na ca teṣāṃ kaścid āgacchet parataḥ sahadharmeṇa vādānuvādaṃ garhāsthānīyo dharmaḥ; tat kasya hetor? aham asmi mahārāja anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ; kiṃ cāpi bhavān gautama evam āha; api tu nāhaṃ bhavato gautamasya śraddhādeyo gacchāmi; tat kasya hetor? ye tāvad ime, bho gautama, vṛddhavṛddhāḥ, śramaṇabrāhmaṇāḥ, tadyathā pūraṇaḥ kāśyapo, maskarī gośalīputraḥ, sañjayī vairaḍīputraḥ, ajitaḥ keśakambalaḥ, kakudaḥ kātyayano, nirgrantho jñātiputraḥ, te tāvan nānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā sma ity ātmānaṃ pratijānate? kutaḥ punar bhavān gautamo dahraś ca jātyā, navakāś ca pravrajyayā? the four small ones bhagavān āha: catvāra ime mahārāja dahrā nāvamantavyāḥ; na paribhavitavyāḥ; katame catvāraḥ? kṣatriyo, mahārāja, dahro nāvamantavyaḥ, <dahro> na paribhavitavyaḥ; uraga, mahārāja, dahro nāvamantavyaḥ, dahro na paribhavitavyaḥ; agnir, mahārāja, stoko nāvamantavyaḥ, stoko na paribhavitavyaḥ; bhikṣur, mahārāja, dahro nāvamantavyaḥ, dahro na paribhavitavyaḥ; tat kasya hetor? dharaś cāpi bhikṣur bhavati arhan mahardhiko; mahānubhāvaḥ; idam avocat bhagavān; idam uktvā sugato by athāparam etad uvāca śāstā: kṣatriyaṃ vyañjanopetam abhijātaṃ yaśasvinam dahraṃ taṃ nāvajānīyān nainaṃ paribhaved budhaḥ sthānaṃ hi rajyate rājan yad rājyaṃ prāpya kovidaḥ kṣatriyo daṇḍam ādadhyāt tasmāt taṃ praṇamet bhṛśam tasmāt taṃ nāvajānīyād rakṣan jīvitam ātmanaḥ samyak cainaṃ pariharet saṃpaśyann artham ātmanaḥ grāme vā yadi vāraṇye yatra paśyed bhujaṅgamam dahraṃ taṃ nāvajānīyān nainaṃ paribhaved budhaḥ uccāvaceṣu varṇeṣu nāgaś carati haiṣiṇām āsādya bālān dahati narān nārīś ca naikaśaḥ tasmāt taṃ nāvajānīyād rakṣan jīvitam ātmanaḥ samyak cainaṃ pariharet saṃpaśyann artham ātmanaḥ prabhūtapakṣo jvalanaḥ kṛṣṇavartmā hutāśanaḥ stokaṃ taṃ nāvajānīyān nainaṃ paribhaved budhaḥ stokaṃ bhūtvā bahur bhavaty upādānena pāvakaḥ tejasā dahati kṣipraṃ grāmāṃś ca nagarāṇi ca tasmāt taṃ nāvajānīyād rakṣan jīvitam ātmanaḥ samyak cainaṃ pariharet saṃpaśyann artham ātmanaḥ yam agnir dahate dāvaṃ grāmāṃś ca nagarāṇi ca jāyante pallavās tatra ahorātrānvayāḥ kvacit yas tarhi śīlasaṃpannaṃ bhikṣum āsādya dahyate na tasya putrā pautrā vā dāyādaṃ na sa vindati na cirāt tālamastakavad uddāyādā bhavanti te tasmāt taṃ nāvajānīyād rakṣan jīvitam ātmanaḥ samyak cainaṃ pariharet saṃpaśyann artham ātmanaḥ kṣatriyaṃ vyañjanopetam uragaṃ pāvakaṃ tatha bhikṣuṃ ca śīlasaṃpannaṃ nainān paribhaved budhaḥ tasmāt tān nāvajānīyād rakṣan jīvitam ātmanaḥ samyak cainān pariharet saṃpaśyann artham ātmanaḥ atha rājā prasenajit kauśalo bhagavato bhāṣitam abhinandya anumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ udāyin brings messages from śuddhodana and his own conversion tatra buddho bhagavān śrāvastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍadasyārāme; rājñā prasenajitā kauśalena rājñaḥ śuddhodanasya lekho 'nupreṣitaḥ: deva diṣṭyā vardhasva; putreṇa te amṛtam adhigatam; amṛtena jagat santarpayati iti; śrutvā rājñā śuddhodanena dūto 'nupreṣitaḥ; sa tatraiva pravrajitaḥ; dvitīyo dūto 'nupreṣitaḥ; so 'pi tatraiva pravrajitaḥ; svākhyātatvād dharmavinayasya yaṃ yaṃ dūtam anupreṣayati, sa tatraiva pravrajati; rājā kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ: yaṃ yam eva dūtaṃ preṣayāmi sa tatraiva pravrajati svākhyātatvād dharmavinayasya; udāyinā dṛṣṭa uktaś ca: deva kasyārthe tvaṃ kare kapolaṃ datvā cintāparas tiṣṭhasīti; sa kathayati: udāyin katham ahaṃ na cintāparo bhavāmi? yadā sarvārthasiddhaḥ kumāro duṣkarāṇi carati tadāhaṃ vṛttāntavāhakān puruṣān preṣayāmi; te samāgatyārocayanti; anena cānena <ca> vihāreṇa sarvārthasiddhaḥ kumāro viharatīti; idānīm ahaṃ vṛttāntavāhakān puruṣān preṣayāmi na kaścid vṛttāntaṃ gṛhītvā āgacchati; udāyī kathayati: deva ahaṃ gacchāmi; vṛttāntaṃ gṛhītvā āgamiṣyāmīti; rājā śuddhodanaḥ kathayati: udāyin yo gacchati <sa> śāsanasaṃpattiṃ dṛṣṭvā tatraiva tiṣṭhati; sthānam etad vidyate yat tvam api tatraiva gatvā sthāsyasīti; udāyī kathayati, deva āgamiṣyāmīti; tato rajñā śuddhodanena svayam eva lekho likhitaḥ: garbhāt prabhṛty upādāya bhavān saṃvardhito mayā kleśāgnisaṃprataptena jinavṛkṣaḥ praropitaḥ tasya te 'dya vivṛddhasya śiṣyaśākhāpraśākhinaḥ anye sukhena modante vayaṃ duḥkhasya bhāginaḥ yenāsi vṛkṣaka ivāṅkuramātrapakṣaḥ saṃvardhito śiśur apatyam idaṃ mameti prāpte tanūja viṣayasya phalopabhoge tasmin guṇair aphalato na tavāsti dainyam yadāsi prathamaṃ jāta pratijñātaṃ tadā tvayā kṛtvā svakāryaṃ sumahat kariṣye jñātyanugraham tat te 'vāptaṃ padaṃ śāntaṃ kuruṣvāgamane matim anukampām upādāya mama jñātigaṇasya ca udāyī lekhaṃ gṛhītvā saptame divase śrāvastīm anuprāptaḥ; mārgaśramaṃ prativinodya bhagavatsakāśaṃ upasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya lekham upanāmayati: bhagavan rājñā śuddhodanena lekho 'nupreṣita iti; bhagavatā svayam eva gṛhītvā vācitaḥ; vācayitvā lekha ekānte sthāpitaḥ; udāyī kathayati: kiṃ bhagavān gamiṣyati kapilavastv iti; bhagavān kathayati; gamiṣyāmy udāyinn iti; udāyī bhagavataḥ pūrvam atīva kṛtapraṇayaḥ; sa tenaiva pūrvakeṇa praṇayena kathayati: yadi bhavān na gamiṣyati, ahaṃ balān neṣyāmīti; atha bhagavān asyām utpattau gāthā bhāṣate: yasya jālinī viṣaktikā tṛṣṇā na kvacid asti netrikā taṃ buddham anantagocaram apadaṃ kena padena neṣyasi yasya jālinī viṣaktikā tṛṣṇā na kvacid asti netrikā taṃ buddham anantagocaram apadaṃ kena padena neṣyasi yasya jitaṃ nopacīyate jitam asya nānveti kathaṃcid eva taṃ buddham anantagocaram apadaṃ kena padena neṣyasi yasya jitaṃ nopacīyate jitam asya nānveti kathaṃcid eva taṃ buddham anantagocaram apadaṃ kena padena neṣyasi sa uttare pratibhānam alabhamānaḥ kathayati: bhagavan gacchāmi; rājñaḥ śuddhodanasya kathay��mīti; udāyinn evaṃvidhā buddhadūtā bhavanti; udāyī kathayati, bhagavan kīdṛśā bhavanti; pravrajitāḥ; tvam api pravrajeti; bhagavan mayā rājñaḥ śuddhodanasya pratijñātam āgamiṣyāmīti; bhagavān āha: udāyin yathāpratijñātaṃ kuru; pravrajitvā gaccha; tathā hi bhagavatā bodhisatvabhūtena mātāpitror ācāryopādhyāyānāṃ gurūṇāṃ gurusthānīyānāṃ ca dharmyā ājñā na kadācit prativyūḍhapūrvā; udāyī kathayati: bhagavan yady evaṃ pravrajāmīti udāyin made a monk tatra bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram āmantrayate: pravrājaya śāriputra udāyinam; tadāsya bhaviṣyati dīrgharātram arthāya hitāya sukhāyeti; evaṃ bhadanta ity āyuṣmān śāriputro bhagavataḥ pratiśrutya udāyinaṃ pravrājitaḥ upasaṃpāditaṃ; vistareṇa cāsya āsamudācārikam ārocitam idaṃ te karaṇīyam iti; adyāgreṇa te udāyin mātṛgrāmeṇa sārdham ekāgāre śayyā na kalpayitavyeti; evaṃ bhadantety udāyī āyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vanditvā prakrāntaḥ; yena bhagavāṃs tena upasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam idam avocat: bhagavan kapilavastu gamiṣyāmīti instructions to udāyin bhagavān āha: udāyin gaccha; na te sahasaiva rājakulaṃ praveṣṭavyam; dvāre sthitvā vaktavyam, śākyabhikṣur āgata iti; yadi kathayanti praviśeti, praveṣṭavyam; praviṣṭasya yadi kathayanti, santy anye 'pi śākyabhikṣava iti, vaktavyaṃ santīti; yadi kathayanti sarvārthasiddhasyāpi kumārasya evaṃvidha eva veṣa iti, vaktavyam evaṃvidha eveti; na ca te rājakule vastavyam; yadi kathayanti sarvārthasiddhaḥ kumāro rājakule vāsaṃ na kalpayatīti; vaktavyaḥ, na kalpayatīti; yadi pṛcchanti kutra vāsaṃ kalpayatīti, vaktavyam araṇye vihāre vā; yadi pṛcchanti ka evaṃvidho vihāra iti, jetavanākāreṇa likhitvā darśayitavyam; yadi pṛcchanti, āgamiṣyati sarvārthasiddhaḥ kumāra iti, vaktavyam āgamiṣyati; kiyaccireṇa? saptāhasyātyayad iti udāyin returns sa kathayati: bhagavan gacchāmīti; bhagavān āha: gaccheti; vacasā mahīpatīnāṃ samṛddhyati, cittena devānāṃ, cittotpādena tathā samṛddhyati dhyāyināṃ sarvam iti, sa bhagavatā tathādhiṣṭhito yathāyuṣmān udāyī tatkṣaṇād eva kapilavastu nagaraṃ gataḥ; āyuṣmata udāyinaḥ bhagavato 'ntike tīvraḥ prasādo jātaḥ; sa rājakuladvāre sthitvā kathayati, bhavanta rājño nivedayata śākyabhikṣur āgata iti, te kathayanti: kim anye 'pi santi śākyabhikṣavaḥ; bhavantaḥ santi; tai rājño niveditaṃ, śākyabhikṣur āgata iti; rājā kathayati: praviśatu; sa praviṣṭaḥ; rājñā śuddhodanena dṛṣṭa uktaś ca; udāyin pravrajito 'si? <deva> pravrajito 'smi; nanu bhavatābhihitam āgamiṣyāmīti, tat katham etat; udāyī kathayati; deva uktaṃ bhagavatā nedṛśā buddhadūtā bhavantīti; so 'haṃ svākhyātatvād dharmavinayasya pravrajitaṃ; api tv ahaṃ svaśraddhayā pravrajitaḥ; rājñā sarvāṅgair anupariṣvajya prajñapta evāsane niṣāditaḥ; tadarthaṃ ca pānīyaṃ parisrāvitam; mūlaphalāni kalpitāni; śucināhāreṇa bhojitaḥ; āyuṣmatā udāyinā paramopaśamadamasthitiyuktena yathānuśāsanīvidhānena paribhuktam; rājā tam upalakṣya vismayam āpannaḥ kathayati: kiṃ kumārasyāpy evaṃvidha upaśamaḥ? udāyī kathayati: deva alpamātraṃ mamopaśamaṃ; yathākathaṃ sumerusarṣapavat, samudragoṣpadavat, ādityakhadyotavat, ākāśavivaravat; rājā śuddhodanaḥ kathayati: udāyin sarvārthasiddhasyāpi kumārasya evaṃvidha eva veṣaḥ? evaṃvidhaḥ; śrutvā rājā śuddhodanaḥ mūrchitaḥ pṛthivyāṃ nipatito mahatā jalaprakṣepeṇa pratyāgataprāṇaḥ kathayati: udāyin āgmiṣyati sarvārthasiddaḥ kumāra iti; udāyī kathayati, āgamiṣyati: kiyaccireṇa? saptāhasyātyayāt; rājā śuddhodanaḥ amātyān āmantrayate; bhavanto rājakulaṃ śodhayata, antaḥpurāṇī ca; sarvārthasiddhaḥ kumārā āgamiṣyatīti; udāyī kathayati: deva na bhagavān antaḥpure vāsaṃ kalpayati; rājā kathayati: kutra vāsaṃ kalpayati? udāyī kathayaty araṇye vihāre vā; rājā kathayati: ka evaṃvidho vihāra iti; āyuṣmatā udāyinā jetavanākāreṇa likhitvā darśitaḥ; tato rājā amātyā āmantrayate; bhavanto nyagrodhārāme jetavanākāreṇa ṣodaśamahallakān vihārān māpayata; ṣaṣṭiṃ ca kuṭikāvastūni; evaṃ devety amātyā rājñaḥ pratiśrutya nyagrodhārāme jetavanākāreṇa ṣoḍaśamahallakān vihārān māpitāḥ; ṣaṣṭiṃ ca kuṭikāvastuni the buddha leaves for kapilavastu tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmudgalyāyanam āmantrayate: gaccha maudgalyāyana bhikṣūṇām ārocaya, bhagavān kapilavastu saṃprasthitaḥ; yo yuṣmākam utsahate pitāputrasamāgamaṃ draṣṭuṃ sa cīvarāṇi pratigṛhṇātu; evaṃ bhadantety āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavataḥ pratiśrutya bhikṣūṇām ārocayati: bhagavān āyuṣmantaḥ kapilavastu gamiṣyati; yo yuṣmākam utsahate pitāputrasamāgamaṃ draṣṭuṃ sa cīvarakāṇi pratigṛhṇātv iti; tato bhagavān dānto dāntaparivāraḥ śanto śāntaparivāraḥ, mukto muktaparivāraḥ, āśvasta āśvastaparivāraḥ, vinīto vinītaparivāraḥ, arhann arhatparivāraḥ, vītarāgo vītarāgaparivāraḥ, prāsādikaḥ prāsādikaparivāraḥ, ṛṣabha iva gogaṇaparivṛtaḥ, gaja iva kalabhaparivṛtaḥ, siṃha iva daṃṣṭrigaṇaparivṛtaḥ, haṃsa iva haṃsagaṇaparivṛtaḥ, suparṇīva pakṣigaṇaparivṛto, vipra iva śiṣyagaṇaparivṛtaḥ, suvaidya ivāturagaṇaparivṛtaḥ, śūra iva yodhagaṇaparivṛto, daiśika ivādhva gagaṇaparivṛtaḥ, sārthavāha iva vaṇiggaṇaparivṛtaḥ, śreṣṭhīva parijanaparivṛtaḥ, koṭṭarāja iva mantrigaṇaparivṛtaḥ, cakravartīva putrasahasraparivṛtaḥ, candra iva nakṣatragaṇaparivṛtaḥ, sūrya iva raśmisahasraparivṛtaḥ, dhṛtarāṣṭra iva gandharvagaṇaparivṛtaḥ, virūḍhaka iva kumbhāṇḍagaṇaparivṛtaḥ, virūpakṣa iva nāgagaṇaparivṛtaḥ, dhanada iva yakṣagaṇaparivātaḥ, vemacitrīva asuragaṇaparivṛtaḥ, śakra iva tridaśagaṇaparivṛtaḥ, brahmeva brahmakāyikaparivṛtaḥ, stimita iva jalanidhiḥ, sajala iva jaladharaḥ, vimada iva gajapatiḥ, sudāntair indriyair asaṃkṣobhiteryāpathapracāraḥ, dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaḥ, aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraḥ, vyāmaprabhālaṅkṛtamūrtiḥ, sūryasahasrātirekaprabhaṃ, jaṅgama iva ratnaparvataḥ, samantatobhadrako, daśabhir balaiś, caturbhir vaiśāradyais, tribhir āveṇikaiḥ smṛtyupasthānair mahākaruṇayā ca samanvāgato, <mahatā> bhikṣusaṅghena sārdhaṃ rohakām anuprāptah; aśrauṣīd rājā śuddhodanaḥ sarvārthasiddhaḥ kumāro rohakāṃ nadīm anuprāpta iti; śrutvā ca punaḥ rājñā śuddhodanena kapilavastunagaram apagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpitam; candanavāripariṣiktaṃ vividhasurabhidhūpaghaṭikāsamalaṅkṛtam, āmuktapaṭṭadāmakalāpam, yāvac ca rohakā nadī yāvac ca nyagrodhārāma atrāntarān mahatī mārgaśobhā kāritā; vistīrṇāvakāśe pṛthivīpradeśe āsanaprajñaptir vicitrā kāritā; tatra rohakāyāṃ nadyāṃ kecid bhikṣavo hastau nirmardayanti; kecid dantakāṣṭhaṃ visarjayanti; kecit snānti; kāpilavāstavaiḥ śākyaiḥ śrutaṃ, sarvārthasiddhaḥ kumāra āgata iti; śrutvā ca punaḥ sarve nyagrodhārāmaṃ nirgatāḥ; kecit pūrvakaiḥ kuśalamūlaiḥ sañcodyamānāḥ, kecit kṛtakutūhalajātāḥ jñāsyamaḥ kiṃ pitā putrasya pādābhivandanaṃ karoti, āhosvit putraḥ pitur iti; atha bhagavata etad abhavat: saced ahaṃ kapilavastu padbhyāṃ pravekṣyāmi māninaḥ śākyā aprasādaṃ pravedayiṣyante: prabhūtaṃ ca sarvārthasiddhena kumāreṇa tapovanaṃ gatvāvāptam; yo hi nāmānekair devatāśatasahasrair anugamyamāna upair vihāyasā niṣkramya iyantaṃ kālaṃ duṣkaraśatasahasrāṇi caritvā amṛtam adhigamya idānīṃ padbhyāṃ praviṣṭa iti magical exploits atha bhagavāṃs tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte pūrvasyāṃ diśy upari vihāyasam abhyudgamya caturvidham īryāpathaṃ kalpayati; tadyathā caṅkramyate, tiṣṭhati, niṣīdati, śayyāṃ kalpayati, tejodhātum api samāpadyate; tejodhātusamāpannasya bhagavato buddhasya vividhāny arcīṃṣi kāyān niścaranti, nīlāni, pītāni, lohitāny, avadātāni, māñjiṣṭhāni, sphaṭikavarṇāni; yamakāny api prātihāryāṇi vidarśayati; adhaḥkāyaḥ prajvalati; uparimāt kāyāc chītalā vāridhārā syandante; uparimaḥ kāyaḥ prajvalati; adhaḥkāyāc chītalā vāridhārā syandante; yathā pūrvasyāṃ diśy evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimāyām, uttarasyāṃ diśīti caturdiśaṃ caturvidham ṛddhiprātihāryaṃ vidarśya tān ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya saptatālamātre 'vasthitaḥ, <saptatālamātre> bhikṣavaḥ, ṣaṭsu bhagavān, ṣaṭsu bhikṣavaḥ; pañcasu bhagavān, api pañcasu bhikṣavaḥ; caturṣu bhagavān, api caturṣu bhikṣavaḥ; triṣu bhagavān, api triṣu bhikṣavaḥ; dvayor bhagavāṃś, dvayoḥ bhikṣavaḥ; tālamātre bhagavāṃs, tālamātre bhikṣavaḥ; saptapauruṣe vyavasthito bhagavān, saptapauruṣā bhikṣavaḥ; ṣaṭsu bhagavān, ṣaṭsu bhikṣvaḥ; pañcasu bhagavān, pañcasu bhikṣavaḥ; caturṣu bhagavān, caturṣu bhikṣavaḥ; triṣu bhagavān, triṣu bhikṣavaḥ; dvayor bhagavān, dvayor bhikṣavaḥ; sādhikapauruṣe <bhagavān, sādhikapauruṣe> bhikṣavaḥ; pṛthivyāṃ rājñaḥ śuddhodanasya tathāvidhaṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā bhikṣutvaṃ ca saṃmoho jātaḥ; na jānīte kataro 'tra bhagavān iti; tata āyuṣmantam udāyinam āmantrayate: udāyin bahavo 'tra kāṣāyavāsasaḥ pravrajitāḥ; kataraḥ kumāraḥ? āyuṣmān udāyī bhagavantam upadarśayann āha: eṣo 'sau bhagavān bhavāntakaraṇaś citteśvaro nāyakaḥ eṣa kleśaniṣūdano dinakaras tatvārthasandarśakaḥ eṣa prāptamanoratho daśabalaḥ sarvatra pāraṅgataḥ putras te nṛpate vibhāti vimalaḥ paśyādya dharmeśvaraḥ atha rājā śuddhodanas tathāgatasyāvanamatkāyena pādābhivandanaṃ karoti; gāthāṃ bhāṣate: idaṃ tṛtīyaṃ tava bhūribuddhe pādau namasyāmi samantacakṣoḥ utpadyamānasya mahī prakampitā jambvāś ca chāyā na jahāti kāyam tataḥ śākyāḥ śākyāyanikāś ca rājānaṃ śuddhodanaṃ bhagavataḥ pādayor nipatitaṃ dṛṣṭvā aprasādaṃ pravedayante: katham idānīṃ pitā putrasya pādābhivandanaṃ karotīti; rājā śuddhodanaḥ śākyān śākyāyanikāś ca saṃjñāpayann evam āha: na mayā bhavanta idānīṃ sarvārthasiddhasya kumārasya pādābhivandanaṃ kṛtam; yadāpi sarvārthasiddhasya kumārasya janmani mahān pṛthivīcālo 'bhūt sarvaś cāyaṃ loka udāreṇāvabhāsena sphuṭo 'bhūt; yā api tā lokasya lokāntarikā andhās tamaso 'ndhakāratāmisrā yatremau sūryacandramasau evaṃmahardhikāv evaṃmahānubhāvāv ābhayā ābhāṃ na pratyanubhavataḥ, tā api tasmin samaye udāreṇāvabhāsena sphuṭā abhūvan; tatra ye satvā upapannās te tayā ābhayā anyonyaṃ satvaṃ dṛṣṭvā saṃjānate anye 'pīha bhavantas satvā upapannā anye 'pīha bhavantas satvā upapannā iti; tadāpi mayā bodhisatvasya bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtam; yadāpi sarvārthasiddhaṃ kumāro mama karmāntān anusaṃyān jambūchāyāyāṃ niṣadya viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukham anāsravasadṛśaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati, anyeṣāṃ ca vṛkṣāṇāṃ chāyā prācīnanimnā <prācīnapravaṇā> prācīnaprāgbhārā, jambūcchāyā bodhisatvasya kāyaṃ na vijahāti, tadāpi mayā tadāścaryādbhutadharmāvarjitamatinā bhūyo bhagavataḥ pādau śirasā vanditau; idānīṃ trir api bhagavataḥ pādau vande yataḥ evaṃ vadāmi idaṃ tṛtīyaṃ tava bhūribuddhe pādau namasyāmi samantacakṣoḥ utpadyamānasya mahī prakampitā jambvāś ca chāyā na jahāti kāyam iti; atha bhagavān tān ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya anekaśatasahasrāṃ parṣadam abhyavagāhya purastād bhikṣusaṇghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ śuddhodana's questions and buddha's replies atha rājā śuddhodanaḥ bāṣpoparuddhyamānahṛdayo 'śruparyākulekṣaṇo bhagavantam gāthābhir gītena praśnaṃ pṛcchati: bhavaneṣu mahārheṣu vasitvā paitṛke gṛhe sabhayeṣu araṇyeṣu ekākī vasase katham bhagavān āha: āryāvāseṣu daśasu vasāmi manujādhipa vasanti munayo yatra nirmuktā gṛhabandhanāt rājā prāha: dantakāñcanapādeṣu āstīrṇeṣu sukheṣu ca paryaṅkeṣu śayitvātha saṃstare śayase katham bhagavān āha: vimuktiśayane ramye bodhyaṅgakusumākule rājan svapimi niḥsaṅgaḥ paridāhavivarjitaḥ rājā prāha: hastyaśvarathayānena gatvā vīra svake gṛhe sakaṇṭakāṃ vasumatīṃ padbhyām ākramase katham bhagavān uvacā: ṛddhipādarathenāhaṃ samyagvyāyāmadāyinā vicarāmi mahīṃ kṛtsnām akṣataḥ kleśakaṇṭakaiḥ rājā śuddhodanaḥ prāha: prāvṛtaḥ kāśikair vastraiḥ pūrvaṃ vīra virājase kāṣāyaparuṣaṃ vāsaṃ kathaṃ vahati te tanuḥ bhagavān āha: hrīvastraṃ mama saṅghāṭī rājan prāvaraṇaṃ mama prāvṛtā yena śobhante śānte hi munayo vane rājā śuddhodanaḥ prāha: purā hi tvaṃ kāñcanabhājanasthaṃ śālyodanaṃ naikarasopapannam bhuktvā vibho piṇḍapātaṃ hi bhuṅkṣe lūhaṃ kathaṃ kaṇṭham upaiti te 'dya bhagavān āha: agraṃ hi me dharmarasena bhojyam naiṣkramyayuktasya samāhitasya āhāratṛṣṇāṃ hi vihāya sarvāṃ lokānukampārtham ahaṃ carāmi rājā prāha: mṛdvīkāśarkarārasaṃ pītvā kaṇṭhasukhaṃ bahu kathaṃ pibasi toyāni taptāni kaluṣāṇi ca bhagavān āha: ahaṃ dharmarasaṃ sukhyaṃ pibāmi manujādhipa yaṃ pītvā sarvapānāni viṣavat pratibhānti me rājā śuddhodanaḥ prāha: purā hi tvaṃ harmyavimānavāsī prāsādapṛṣṭheṣu yathārtaveṣu ekākinas te vasato vane 'dya kathaṃ bhayaṃ nāviśate subuddhe bhagavān āha: yad gautamā sarvabhayasya mūlaṃ te me malāḥ sānuśayāḥ prahīṇāḥ so 'haṃ viśoko hy abhayaṃ vasāmi na me bhayaṃ svalpam apīha kiṃcit rājā śuddhodanaḥ prāha: purā hi tvaṃ snānagṛhe suramye snātaḥ sadā snānavarair viśiṣṭaiḥ ekākinaṃ tvā vanavāsayuktam ihādya kaḥ snāpayate munīndraḥ bhagavān āha: dharmo hrado gautama śīlatīrtho hy anāvilas sadbhir api praśastaḥ snātvā yasmin vedaguṇair manuṣyā anārdragātrāḥ prataranti pāram rājā śuddhodanaḥ prāha: sauvarṇarājataiḥ kumbhair snātvā vīra svake gṛhe kathaṃ snāyasi toyeṣu tapteṣu kaluṣeṣu ca bhagavān āha: śuddhā nadī gautama puṇyatīrthā hy anāvila sadbhir api praśastā snātvā yasyāṃ vedaguṇair manuṣyā anārdragātrā�� prataranti pāram rājā śuddhodanaḥ prāha: haricandanaliptāṅgaḥ kāśikottamasaṃvṛtaḥ śobhase tvaṃ purā vīra tair viyukto na śobhase bhagavān āha: śīlam ābharaṇaṃ hy agryaṃ śīlam ivānulepanam kiṃ mamonmādajanakaiḥ suvarṇamaṇikuṇḍalaiḥ rājā śuddhodanaḥ prāha: kutaḥ paribhavo jātaḥ kutaś ca bhavabhīrutā nirvedo vā yato jātaḥ pṛṣṭa ācakṣva tan mama bhagavān āha: yataḥ paribhavo mahyaṃ yataś ca bhavabhīratā nirvedo vā yato jātaḥ śṛṇu tvaṃ kathayāmi te jarā vyādhiś ca mṛtyuś ca yadi na syād idaṃ trayam mamāpi sumanojñeṣu viṣayeṣu ratir bhavet rājā śuddhodanaḥ prāha: sādhu vīra sujāto 'si śākyānāṃ kulanandanaḥ aṣṭābhir lokadarmais tvaṃ yad evaṃ nopalipyase tataḥ prahṛṣṭo vikasatprasāda<ḥ> pradakṣiṇaṃ saṅgham ṛṣiṃ ca kṛtvā munīndrapādau śīrasā praṇamya sthitaḥ samantāt sugataṃ nirīkṣya atha rājñaḥ śuddhodanasya etad abhavat: lābhā me sulabdhā yasya me putreṇa evaṃvidhā guṇagaṇā adhigatāḥ conversion of the śākyas tato bhagavatā nyagrodhārāme tasyāḥ parṣadaḥ āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca ñātvā tādṛśī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā śuddhodanapramukhaiḥ saptasaptatyā śākyasahasraiḥ srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ sthāpayitvā rājānaṃ śuddhodanaṃ; devadattaḥ pāpeccho manābhimānī; tena satyadarśanaṃ na kṛtam; sa krodhaparyavasthitaḥ kathayati: yanv aham apīdṛśīm anvāvartanīṃ māyāṃ jānīyām; aham api sarvaṃ lokam anvāvartayeyam iti; sa kṛtapraṇayasaumukhyaiḥ śākyair abhihitaḥ, alaṃ devadatta mā maivaṃ vocaḥ; mahardhiko bhagavān mahānubhāva iti; sa tūṣṇīm avasthitaḥ; brahmāvarte udyāne tathāvidho dharmo deśitaḥ yaṃ śrutvā droṇodanapramukhaiḥ ṣaṭsaptatyā śākyasahasraiḥ srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ sthāpayitvā rājānaṃ śuddhodanaṃ; devadattas tathaiva paribhāṣate; rohītake udyāne tathāvidho dharmo deśito yaṃ śrutvā amṛtodanapramukhaiḥ pañcasaptatyā śākyasahasraiḥ srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ sthāpayitvā rājānaṃ śuddhodanaṃ; devadattas tathaiva paribhāṣate; avaśiṣṭāyāḥ parṣadaḥ kaiścic chrāvakabodhau cittāny utpāditāni; kaiścit pratyekāyāṃ bokhau, kaiścid anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau; kaiścit srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam; kaiścit sakṛdāgāmiphalam; kaiścid anāgāmiphalam; kaiścit pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam; kecid buddhaṃ śaraṇaṃ gatāḥ; kecid dharmam; kecit saṅgham; yadbhūyasā sā pariṣad buddhanimnā dharmapravaṇā saṅghaprāgbhārā vyavasthāpitā the pride of śuddhodana atha rājñaḥ śuddhodanasya etad abhavat; pūrvaṃ bhagavān sasurāsurasya jagataḥ pūjyaś cābhūn mānyaś cābhūd abhivādyaś ca; idānīṃ manuṣyapūjito na devapūjita iti; athānyatamaḥ śākyakumāro gāthāṃ bhāṣate: santarpiteyaṃ janatā maharṣe saddharmavṛṣṭyā vadatāṃ vareṇa uddhṛtya ghorād vinipātamārgāt loko 'hy ayaṃ mokṣapathe niyuktaḥ iti; rājā śuddhodanaḥ atiharṣāt satyāni na paśyati, mamaiva ekasya putra evaṃmahardhiko mahānubhāva iti; bhagavān saṃlakṣayati: kiṃ kāraṇaṃ rājā śuddhodanaḥ satyāni na paśyati; tasyaitad abhavat; atiharṣeṇa mamaivaikasya putra evaṃmahardhika evaṃmahānubhāva iti; sarvathā madāpanayo 'sya kartavya iti; dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ satyāni na dṛśyante atilīnatayā audbilyena ca; tad asya līnaṃ cittam audbilyaṃ ca; yanv aham asya līnāṃ santatim apanayeyam audbilyaṃ ceti; tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: samanvāhara maudgalyāyana rājānaṃ śuddhodanam; evaṃ bhadantety āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavataḥ pratiśrutya yena rājā śuddhodanas tenopasaṅkrāntaḥ; adrākṣīd rājā śuddhodanaḥ āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam dūrād eva; dṛṣṭvā ca punar āyuṣmantam mahāmaudgalyāyanam idam avocat: etu bhadanta mahāmaudgalyāyana, svāgataṃ bhavate mahāmaudgalyāyanāya; niṣīdatu bhadanta mahāmaudgalyāyanaḥ prajñapta evāsane; niṣaṇṇaḥ āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ prajñapta evāsane athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte sve āsane 'ntarhitaḥ pūrvasyāṃ diśy upari vihāyasam abhyudgamya caturvidham īryāpathaṃ kalpayati; tadyathā cāṅkramyate, tiṣṭhati, niṣīdati, śayyāṃ kalpayati; tejodhātum api samāpadyate; tejodhātusamāpannasya āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya vividhāny arcīṃṣi kāyān niścaranti; tadyathā nīlāni pītāni lohitāny avadātāni māñjiṣṭhāni sphaṭikavarṇāni; yamakāny api prātihāryāṇi vidarśayati; adhaḥ kāyaḥ prajvalati; uparimāt kāyāc chītalā vāridhārā syandante; uparimaḥ kāyaḥ prajvalati; adhaḥkāyāc chītalā vāridhārā syandante; yathā pūrvasyāṃ diśy evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimāyām uttarasyāṃ diśīti caturdiśaṃ caturvidham ṛddhiprātihāryaṃ vidarśya tān ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ atha rājā śuddhodanaḥ āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat: santi mahāmaudgalyāyana anye 'pi bhagavataḥ śrāvakā evaṃmahardhikā evaṃmahānubhāvā iti; santi mahārāja; gāthāṃ ca bhāṣate: mahānubhāvās traividyāś cetaḥparyākakovidāḥ kṣīṇāsravās tathārhanto bahavaḥ śrāvakā muneḥ atha rājñaḥ śuddhodanasya etad abhavat: na khalu mamaiva ekasya putra evaṃmahardhika evaṃmahānubhāvaḥ; api tu santy anye 'pi pravrajitā evaṃmahardhikā evaṃmahānubhāvā iti; tasya yad audbilyam abhūt tat prativigatam; atrāntare bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditam: aho bata śakrabrahmādayo devā āgaccheyuḥ; śuddhāyāṃ devaparṣadi dharmaṃ deśayeyam iti; dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavanto laukikaṃ cittam utpādayanti tadā kuntapipīlakā api prāṇinas tasmin samaye bhagavataś cetasā cittam ājānanti; prāg eva śakrabrahmādayo devāḥ; yasmiṃs tu samaye lokottaraṃ cittam utpādayanti tasmin samaye mahāśrāvakā api bhagavataś cetasā cittaṃ nājānanti; kaḥ punar vādaḥ śakrabrahmādayo devāḥ; kuta eva kuntapipīlikā api prāṇinaḥ the buddha teaches to the gods atha śakrasya devendrasya etad abhavat: kimarthaṃ thagavatā laukikaṃ cittam utpāditam iti; tasyaitad abhavat: śuddhāyāṃ devaparṣadi dharmaṃ deśayitukāma iti; tena viśvakarmaṇo devaputrasya ājñā dattā; nirmiṇu viśvakarman nayagrodhārāme catūratnamayaṃ kūṭāgāraṃ, vicitrāṃ cāsanaprajñaptim; bhagavān śuddhāyaṃ devaparṣadi dharmaṃ deśayitukāma iti; paraṃ bhadraṃ bata kauśika iti; viśvakarmā devaputraḥ śakrasya devendrasya pratiśrutya nyagrodhārāme catūratnamayaṃ kūṭāgāraṃ nirmiṇoti, vicitrāṃ cāsanaprajñaptim; tatra catvāro mahārājāś caturṣu dvāreṣv avasthitāḥ, dhṛtarāṣṭro, virūḍhakaḥ, virūpākṣaḥ, kuberaś ca; pūrvasmin dvāre dhṛtarāṣṭra aṅgadakuṇḍalavicitramālyābharaṇavibhūṣitaḥ, dakṣiṇe virūḍhako divyālaṅkāravibhūṣitaḥ, paścime ca virūpākṣo nānāratnavibhūṣitaḥ, uttare kuberaḥ sarvālaṅkāravibhūṣitaḥ; tataḥ śakro devendro nyagrodhārāme mahatīṃ vibhūtiṃ kārayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavata etam arthaṃ vistareṇārocayati; tato bhagavān śakrādibhir anekair devatāśatasahasraiṛ parivṛtaḥ kūṭāgāraṃ praviśya mahatyā devaparṣadaḥ purastān nānāratnavibhūṣite siṃhāsane niṣaṇṇaḥ; atha āyuṣmān mahāmaudgalyāyano rājānaṃ śuddhodanam ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ praviṣṭaḥ; rājā śuddhodano dhṛtarāṣṭreṇa devarājena nivāritaḥ, tiṣṭha <tiṣṭha> mahārāja mā pravikṣaḥ; kiṃ kāraṇam? bhagavān śuddhāyāṃ devaparṣadi dharmaṃ deśayati; nātra mānuṣamātrasya praveśo 'stīti; atha rājā śuddhodanaḥ dakṣiṇaṃ dvāraṃ gataḥ; virūḍhakena devarājena dṛṣṭvābhihitaḥ: tiṣṭha tiṣṭha mahārāja mā pravikṣaḥ; rājā śuddhodanaḥ kathayati: kas tvaṃ bhadramukha; aham asmi mahārāja virūḍhakaḥ; bhagavān śuddhāyāṃ devaparṣadi dharmaṃ deśayati; nātra manuṣyapraveśo 'stīti; atha rājā śuddhodanaḥ paścimaṃ dvāraṃ gataḥ; virūpākṣeṇa devarājena dṛṣṭvābhihitaḥ: tiṣṭha tiṣṭha mahārāja, mā pravikṣaḥ; rājā śuddhodanaḥ kathayati, kas tvaṃ bhadramukha; virūpākṣaḥ kathayati; aham asmi mahārāja virūpākṣaḥ; bhagavān śuddhāyāṃ devaparṣadi dharmaṃ deśayati; yatra manuṣyabhūtasya na praveśo labhyate; atha rājā śuddhodana uttaraṃ dvāraṃ gataḥ; vaiśravaṇena mahārājena dṛṣṭvā abhihitaḥ, tiṣṭha tiṣṭha mahārāja mā pravikṣaḥ; rājā śuddhodanaḥ kathayati, kas tvaṃ bhadramukha; vaiśravaṇaḥ kathayati, aham asmi mahārāja vaiśravaṇaḥ; bhagavān śuddhāyāṃ devaparṣadi dharmaṃ deśayati; nātra manuṣyabhūtasya praveśo labhyata iti atha rājñaḥ śuddhodanasya spṛhā utpannā; aho batāhaṃ bhagavantam śuddhāyāṃ devaparśadi dharmaṃ deśayantaṃ paśyeyam iti; tato rājñaḥ śuddhodanasya yāsau līnā santatiḥ sā prativigatā; bhagavān saṃlakṣayati: rājā śuddhodano yadi māṃ na paśyati, sthānam etad vidyate yad uṣṇaṃ śoṇitaṃ chardayitvā kālaṃ kariṣyati; tad upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti; bhagavatā yat tat catūratnamayaṃ kūṭāgāraṃ tat sphaṭikamayaṃ nirmitam; yena rājā śuddhodana anāvṛtaṃ buddhaśarīraṃ paśyati; dṛṣṭvā ca punaḥ prītiprāmodyajātaḥ bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ the buddha teaches to śuddhodana atha rājñaḥ śuddhodanasya āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā t��dṛśīṃ caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān, yāṃ śrutvā rājñā śuddhodanena viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣāktkṛtam; sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtam; na pitrā, na rājñā, na devatābhiḥ, na pūrvapretaiḥ, na śramaṇabrāhmaṇaiḥ, nānyena svajanabandhuvargeṇa, yad bhagavatā asmākaṃ kṛtam; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṅghitā asthiparvatāḥ; pihitāny apāyadvārāṇi; vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi; pratiṣṭhāpitā devamanuṣyeṣu; āha ca: yat kartavyaṃ suputreṇa pituḥ pratyupakāriṇā tat tvayā kṛtam asmākaṃ cittaṃ mokṣaparāyaṇam durgatibhyaḥ samuddṛtya svarge mokṣe ca te vayam sthāpitā suprayatnena sādhu te duṣkaraṃ kṛtam vaṇijā iva lobhena svargalobhena te vayam lambhitā nātha vātsalyād bhavabhogābhilāṣiṇaḥ atha rājā śuddhodanaḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat: adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena, sārdhaṃ bhikṣusaṅghena; adhivāsayati bhagavān rājñaḥ śuddhodanasya tūṣṇīṃbhāvena; atha rājā śuddhodano bhagavatas tūṣṇīṃbhāvena adhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrānto yena śuklodanas tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya śuklodanam idam avocat: kumāra rājyābhiṣekas te prāptaḥ; pratīccha rājyam; kasyārthe? yato bhagavataḥ sakāśāt satyāni dṛṣṭāni; katarasmin divase? adyaiva; mayā yam eva divasaṃ bhagavatā nyagrodhārāme dharmo deśitas tam eva divasaṃ saptasaptatyā śākyasahasraiḥ sārdhaṃ satyāni dṛṣṭānīti; evaṃ droṇodano rājyaṃ pratīcchety uktaḥ; sa kathayati: yadā bhagavatā brahmāvarte udyāne dharmo deśitas tadā ṣaṭsaptatyā śākyasahasraiḥ sārdhaṃ satyāni dṛṣṭānīti; evam amṛtodano rājyaṃ pratīcchety uktaḥ sa kathayati, mayāpi yadā bhagavatā rohītake udyāne dharmo deśitas tadā pañcasaptatyā śākyasahasraiḥ sārdhaṃ satyāni dṛṣṭāni; yady evam idānīṃ kaṃ rājye pratiṣṭhāpayāmaḥ; te kathayanti; bhadrikaṃ śākyarājam iti; taiḥ saṃbhūya bhadrikaḥ śākyarājo rājyaiśvaryādhipatye abhiṣiktaḥ dedication of nyagrodhārāma atha rājā śuddhodanas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kalyam evotthāya āsanakāni prajñāpya udakamaṇīn pratiṣṭhāpya bhagavato dūtena kālam ārocayati: samayo bhadanta; sajjaṃ bhaktam; yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyate iti; atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṅghapuraskṛto yena rājñaḥ śuddhodanasya bhaktābhisāras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya purastād bhikṣusaṅghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; atha rājā śuddhodanaḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṅghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpayati, saṃpravārayati; anekaparyāyeṇa śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ sauvarṇaṃ bhṛṅgāraṃ gṛhītvā bhagavate nyagrodhārāmaṃ niryātitavān; bhagavatā ca pañcāṅgopetena svareṇa dakṣiṇā ādiṣṭā: ito dānād dhi yat puṇyaṃ tac chākyān upagacchatu prāpnuvantu padaṃ nityam īpsitān vā manorathān iti; tatra bhagavān kapilavastuni viharati nyagrodhārāme; tathā sthavirair api sūtrānta upanibaddham, bhagavān kapilavastuni nyagrodhārāme iti; bhagavān kapilavastuny avasthitaḥ ekaṃ divasaṃ rājakule bhuktaḥ, ekaṃ divasam antaḥpure the śākyas follow the buddha rājñā śuddhodanena jaṭilā pravrajitāḥ bhikṣavo dṛṣṭāḥ; śānteryāpathatvāc cittaprāsādikā no tu kāyaprāsādikāḥ kaṣṭais tapovrataviśeṣaiḥ karśitaśarīrāḥ; dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat: kiṃ vāpīme jaṭilāḥ śānteryāpathatvāc cittaprāsādikāḥ no tu kāyaprāsādikāḥ; kathaṃrūpeṇa parivāreṇa bhagavān śobheta; saṃlakṣayati, śākyaparivāreṇaiti; tataḥ sarvaśākyān sannipātya kathayati; bhavanto yadi sarvārthasiddhaḥ kumāro na pravrajito 'bhaviṣyat, ko 'bhaviṣyad? rājā cakravartī; yūyaṃ ke 'bhaviṣyata? anuyātrikāḥ; idānīṃ sarvārthasiddhaḥ kumāro 'nuttaro dharmarājaḥ; kasmān nānuyātrikā bhavatha; deva kiṃ pravrajāmaḥ? pravrajata; kiṃ sarva eva? kulaikikayā; evaṃ kurmaḥ; rājñā śuddhodanena kapilavastunagare ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam; rājā evaṃ samājñāpayati mama viṣayanivāsibhiḥ śākyaiḥ kulaikikayā pravrajitavyam iti aniruddha and mahānāman droṇodanasya dvau putrau aniruddho mahānāmā ca; tayor mahānāmā kṛṣikarmāntānuṣṭhāne atyartham abhiyuktaḥ; aniruddhas tu upariprāsādatalagato niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍati ramate paricārayati; mahānāmā mātrā abhihitaḥ: putra rājñā ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritaṃ śākyaiḥ kulaikikayā pravrajitavyam iti; sa tvaṃ pravraja; sa kathayati, nāhaṃ pravrajāmi; yas te priyaḥ putraḥ sukhāsīnas tiṣṭhati taṃ pravrājaya; putra puṇyamaheśākhyo 'sau satvo; mā tena saha spardhāṃ kuru; amba tvaṃ tasyābhiprasannā yenāsau puṇyamaheśākhyaḥ; adya tasyāmba mā kiṃcit preṣaya; jñāsyāmi kiṃ puṇyamaheśākhyo na veti; putra evaṃ bhavatu; pratyakṣīkaromi; tayā riktapiṭharikābhi <ḥ> peṭakaṃ pūrayitvā śuklena vastreṇa ācchādya mudrālakṣitaṃ kṛtvā preṣyadārikāyā haste preṣitaḥ; sandiṣṭā, yadi pṛcchet kim atreti, vaktavyaṃ na kiṃcid iti; sā tam ādāya saṃprasthitā; śakrasya devendrasya adhastāj jñānadarśanaṃ pravartate; sa saṃlakṣayati: yena nāma upāriṣṭaḥ pratyekabuddhaḥ piṇḍakena pratipāditaḥ; tasyādya kathaṃ bhojanena vighāto bhaviṣyatīti; bhojanopasaṃhāro 'sya kartavya iti; tenāsau peṭako nānāsūpikarasavyañjanopetasyāhārasya pūritaḥ; yāvad asau dārikā tam ādāya aniruddhasya sakāśaṃ gatā; tadā tenoktā dārikā, kim atreti; sā kathayati, kumāra na kiṃcid iti; aniruddhaḥ saṃlakṣayati: priyo 'haṃ mātuḥ; kim asau riktaṃ preṣayiṣyatīti; nūnam atra nāma nakiṃcid bhojanaṃ prakṣiptam; paśyāmi tāvad iti samudghāṭitam; sarvaṃ tad udyānam anekopakaraṇasurabhigandhasaṃpūrṇaṃ vyavasthitam; ghrātvā aniruddhaḥ paraṃ vismayam upagataḥ; mātṛbhakto 'sau; tena mātur agrapiṇḍapātaḥ preṣitaḥ; sandiṣṭaṃ ca amba pratidivasam īdṛśaṃ nakiṃcinnāma bhojanaṃ preṣayitum arhasīti; sāpi dṛṣṭvā paraṃ vismayam upagatā; tayā mahānāmno darśitam; putra dṛṣṭaṃ te? amba dṛṣṭam; tan na tvaṃ mayā pūrvam evoktaḥ puṇyamaheśākhyas sa satvamanuṣyasubhagaḥ; mā tena saha spardhāṃ kuruṣveti; sa kathayati: amba puṇyamaheśākhyo vā bhavatu mā vā; nāhaṃ pravrajāmīti; yataś ca mahānāmā sarvāvasthaṃ nādhivāsitavān pravrajyāṃ, tatas tayā aniruddho 'bhihitaḥ: putra rājñā ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam: śākyaiḥ kulaikikayā pravrajitavyam iti; sa tvaṃ kiṃ pravrajasi, āhosvid gṛhe tiṣṭhasīti; sa kathayati: amba pravrajyāyāṃ ko 'nuśaṃasaḥ? ka ādīnavaḥ? gṛhāvāse ko 'nuśaṃsaḥ? ka ādīnavaḥ? putra pravrajyā saṃpadyamānā nirvāṇāvāhikā bhavati; vipadyamānā devamanuṣyāvāhikā bhavati; gṛhāvāsaḥ samyakpratipālyamāno devamanuṣyāvāhakaḥ; apratipālyamāno narakatiryakpretāvāhakaḥ; amba yaḥ pravrajyāyām ādīnavaḥ, sa gṛhāvāse anuśaṃsaḥ; tasmād alaṃ gṛhāvāsena; anujānīhi; pravrajāmīti; sā kathayati: putra śobhanam, evaṃ kuru; aniruddhasya bhadrikaḥ śākyarājo vayasyakaḥ; sa tasya sakāśaṃ gataḥ; tena khalu samayena bhadrikaḥ śākyarājo vīṇāṃ sārayati; tasya vīṇāṃ sārayataḥ tantrī cchinnā; svaraḥ svarāntaraṃ gataḥ; aniruddho vīṇāyāṃ kṛtāvī; tena yathānusvaraṃ nimittam udgṛhītam; sa dvāre sthitvā dauvārikaṃ puruṣam āmantrayate: gaccha bhoḥ puruṣa, bhadrikasya rājño nivedaya aniruddho dvāre tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāma iti; dauvārikeṇa gatvā bhadrikasya śākyarājasya niveditam: deva aniruddho dvāre tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāma iti; sa kathayati: praviśatu bhavān aniruddhaḥ; ko bhavantam aniruddhaṃ vārayati; sa praviṣṭaḥ; rājñā pariṣvajya niṣāditaḥ; uktaś ca kiyac ciraṃ tavāgatasyeti; sa kathayati; yadā tava vīṇāṃ sārayatas tantrī chinnā; svaro svarāntaraṃ gata iti; sa paraṃ vismayam āpannaḥ kathayati: vīṇāyāṃ bhavān kṛtāvī; bhadrikaḥ śākyarājaḥ kathayati: kumāra kim āgamanaprayojanam; aniruddhaḥ kathayati: deva rājñā śuddhodanena ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam: śākyaiḥ kulaikikayā pravrajitavyam iti; tad avalokito bhava; pravrajāmiti; rājā kathayati, yady evam aham api pravrajāmīti; saṃpradhārayāveti; adya tvam ihaiva vāsam <upagaccha; sa ihaiva vāsam> upagataḥ: śayyākarmāntikena śāyyāyāṃ jvaragandhikāni vastrāṇy ācchāditāni; puṣpāṇi cāvakīrṇāni; aniruddhaḥ śayyāniṣaṇṇaḥ; tasya mallikāvṛntam adhastād avasthitam; sa sparśapratisaṃvedī kathayati: kim atrādhastāc chilāputrakas tiṣṭhatīti; te pratyavekṣitum ārabdhāḥ; mallikāvṛntaṃ <dṛṣṭvā> te paraṃ vismayam āpannāḥ; aniruddho rātrau duḥkhaṃ suptaḥ; prabhātāyāṃ rajanyāṃ rājñābhihitam: kaccid aniruddhaḥ sukhaṃ supta iti; sa kathayati: deva na sukhaṃ supta iti; rājñābhihitam, kimartham; aniruddhaḥ kathayati; deva jvaragandhāni vastrāṇi prajñaptāni; puṣpāṇi cāvakīrṇāni; puṣpavṛntaiḥ kāyo drūyate; rājñā śayyākarmāntika āhūyoktaḥ: kimartham tvayā jvaragandhāni vastrāṇi prajñaptāni; śayyākarm��ntikenābhihitam: mama bhāṇḍāgārikena anupradattāni; rājñā bhāṇḍāgārika āhūyoktaḥ: kimarthaṃ tvayā jvaragandhikāni vastrāṇy anupradattāni; sa kathayati; deva mama tantuvāyenānupradattāni; rājñā tantuvāya āhūyoktaḥ; kimarthaṃ tvayā jvaragandhikāni vastrāṇy anupradattāni? tantuvāyaḥ kathayati: deva vastre ūyamāne kiṃcic cheṣam; tan mayā jvaritena utam; rājā kathayati: kumāra kathaṃ tvayā vijñātam; sa kathayati, uṣṇasparśapratisaṃvedanāt; jvaragandhena ca; rājā paraṃ vismayam āpannaḥ kathayati: bhavanta aniruddho bhavati śākyasubhagaḥ; tato bhadrikena śākyarājenābhihitaḥ: yady ahaṃ pravrajāmi, devadattaḥ śākyānāṃ rājā bhaviṣyati; sa śākyānām anarthaṃ kariṣyati; yannu vayaṃ sarve saṃbhūya devadattaṃ protsāhayāma iti devadatta entrapped sa bhadrikena śākyarājenāhūtaḥ; tataḥ sarvaiḥ sambhūyābhihitaḥ: devadatta vayaṃ sarve pravrajāmaḥ; tvaṃ kiṃ kariṣyasi; devadattaḥ saṃlakṣayati: yadi vakṣyāmi na pravrajāmīti bhadrikaḥ śākyarājo na pravrajiṣyati; tad upāyasaṃvidhānena enān vipralambhayāmi; api nu mayā yam eva divasaṃ bhagavatā nyagrodhārāme ṛddhiprātihāryaṃ vidarśitaṃ tadaiva me buddhir utpannā, yathaivānena anvāvartinyā māyayā mahājanakāyo 'nvāvartitaḥ, tathaiva mayā anvāvartitavyaḥ; iti viditvā kathayati: deva yūyaṃ pravrajatha; ahaṃ kimarthaṃ tiṣṭhāmīti; bhadrikaḥ śākyarājaḥ saṃlakṣayati: mṛṣāvādiko 'yam; pratijñāyāṃ sthāpayitvā mahājanakāyaḥ pratisaṃviditaḥ kartavya iti; tato rājñā tasya tad vacanaṃ patrābhilikhitaṃ kṛtvā kapilavastuni nagare ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam: śṛṇvantu bhavantaḥ kapilavastunivāsinaḥ paurā, bhadrikarevatāniruddhadevadattapramukhāni pañcaśākyaśatāni pravrajiṣyanti; śrutvā bhavadbhiḥ prāmodyam utpādayitavyam iti; śrutvā devadattasya mahad duḥkhadaurmanasyam utpannam; yadi mayā vijñātam abhaviṣyat bhadrikaḥ śākyarājo niścayena pravrajed iti, na mayā pratijñātam abhaviṣyat; idānīṃ yadi na pravrajiṣyāmi, mṛṣāvādika iti kṛtvā rājyam api na lapsye; sarvathā kim atra prāptakālam; pravrajāmi; pravrajita eva rājyam kārayiṣyāmīti ordination of five hundred śākyas atha rājñaḥ śuddhodanasya etad abhavat: apaścimāṃ śākyānāṃ vibhūtiṃ paśyāmīti; tena tan nagaram apagatapāṣāṇāśarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpitaṃ, candanavāripariṣiktam ucchritadhvajapatākam āmuktapaṭṭadāmakalāpaṃ surabhidhūpaghaṭikopanibaddhaṃ nānāpuṣpāvakīrṇaṃ ramaṇīyam; tataḥ anekaśākyaśatasahasraparivāraḥ nagaradvāre siṃhāsane niṣaṇṇaḥ; śākyastriyaḥ śākyakumāryāś ca kutūhalajātā gavākṣavātāyanavedikāsv avasthitāḥ, śākyānām vibhūtiṃ draṣṭukāmaḥ nānādeśabhyāgataś ca janakāyaḥ rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu; naimittikā brāhamaṇā vipañcanakā āhūtāḥ śākyaparīkṣāṃ prati, ko 'trārādhakaḥ ko na veti; atha śākyā mātāpitrāv avalokya hārakaṭakakeyūrādyalaṅkāravibhūṣitāḥ pratyekapratyekaṃ ratheṣv abhiruhya nirgantum ārabdhāḥ; pūrvaṃ bhadrikaḥ śākyarājo nirgataḥ; naimittikair dṛṣṭaḥ; te kathayanti: eṣa tāvad ārādhako bhaviṣyatīti; evaṃ revatāniruddhaprabhṛtayo nirgatāḥ; te 'pi naimittikair vyākṛtāḥ; tato devadatto nirgataḥ; tasya nirgacchataḥ śyenakena śakunakena cūḍāmaṇir apahṛtaḥ; naimittikair dṛṣṭaḥ; te kathayanti: yādṛśam asya nimittaṃ niyatam ayaṃ śāstari prahṛtya narakaparāyaṇo bhavatīti; kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattānāṃ nirgacchatāṃ khareṇa vāśitam; te 'pi naimittikair vyākṛtāḥ: ete 'pi mahāśrāvakeṣu vāgduścaritaṃ kṛtvā narakaparāyaṇā bhaviṣyanti iti; upanandasya hastiskandhābhirūḍhasya itaś cāmutaś ca vyavalokayato muktāhāraḥ patitaḥ; sa hastiskandhād avatīrya gṛhītaḥ; so 'pi vyākṛtaḥ: anenātyantalobhān narakeṣūpapattavyam iti; tatas teṣāṃ śākyānāṃ bhadrikāniruddhadevadattapramukhāni pañcaśākyaśatāni udyānayātrāpratispardhayā śobhayā yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntāni; bhagavān saṃlakṣayati: saced ahaṃ śākyān ehibhikṣukayā pravrājayiṣyāmi kecid ārādhakā bhaviṣyanti, kecid anārādhakāḥ; ye anārādhakās teṣāṃ bhaviṣyaty anyathātvam; sarvaś caihibhikṣuś caramabhavikaḥ; yanv ahaṃ sarvān eva bhikṣūn jñapticaturthena karmaṇā pravrājayeyam upasaṃpādayeyam; iti viditvā bhikṣūn āmantrayate: pravrājayata bhikṣavaḥ kāpilavāstavān śākyān, upasaṃpādayata jñapticaturthena karmaṇā iti; evaṃ bhadanteti te bhikṣavo bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ upālin, the barber śākyānām upālī nāma kalpakaḥ rājñā śuddodanena teṣāṃ pravrajatāṃ keśāvaropakaḥ preṣitaḥ; bhadrikasya śākyarājasya keśān avatārayan so 'śrudurdinavadano bāṣpoparuddhyamānahṛdayo muhur niśvāsaparāyaṇaḥ keśān avatārayati; bhadrikaḥ śākyarājaḥ kathayati: upālin kimarthaṃ rodiṣi? sa karuṇadīnavilambitair akṣaraiḥ kathayati: deva mayā jambūdvīpapradhānānāṃ puruṣāṇām upasthānaṃ kṛtvā, idānīṃ prākṛtapuruṣāṇām upasthānaṃ kartavyaṃ bhaviṣyati; kāmaṃ prāṇaviyogaḥ, na yuṣmābhiḥ parityaktasya jīvitam iti; bhadrikaḥ śākyarājaḥ kathayati: alam upālin darśitas tvayā svāmibhaktyanurāgaḥ; niyaccha śokam; ahaṃ tathā kariṣyāmi yathā prākṛtapuruṣāṇām upasthānaṃ na kariṣyasi; iti viditvā tenaikasmin pradeśe paṭakaḥ prasāritaḥ, śākyakumārāś ca abhihitāḥ: śṛṇvantu bhavantaḥ kumārā eṣo 'smākam upālī kalpakaḥ kṛtopasthānaḥ; tad asya jīvikānimittam alaṅkāraṃ paṭe sthāpayata; nāsmābhiḥ punar agāre vastavyam iti; tair hārārdhahārakaṭakakeyūrakuṇḍalānāṃ nānāratnapratyuptānām alaṅkāraviśeṣāṇāṃ paṭake mahān rāśiḥ kṛtaḥ; upālinā teṣām anupūrveṇa keśāvaropaṇaṃ kṛtam; te snātuṃ gatāḥ; sa saṃlakṣayati: ime tāvat kumārāḥ kulavibhavayauvanopetāḥ sphītāny antaḥpurāṇi, sphītāni kośakoṣṭhāgārāṇy apāsya pravrajitāḥ; aham asminn alaṅkāramātre sakto 'nayena vyasanam āpatsye; yady ahaṃ na nīcakulotpannaḥ syām, aham api svākhyāte dharmavinaye pravrajyodyujyeyaṃ, ghaṭeyaṃ, vyāyaccheyam, oghānām uttaraṇāya, yogānāṃ samatikramaṇāyeti dharmatā hy eṣā yathā buddhā bhagavantas trī rātreḥ, trir divasasya buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokayanti, evaṃ mahāśrāvakā api; adrākṣīd āyuṣmān śāriputraḥ upālinaṃ kalpakam atīva saṃvignam; dṛṣṭvā ca punar yenopālī kalpakas tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya upālinaṃ kalpakam idam avocat: kasmāt tvam upālin atīva saṃvignaḥ kare kapolaṃ datvā cintāparas tiṣṭhasīti; sa kathayati: katham ahaṃ bhadanta śāriputra na cintāparo bhavāmi yatredānīm amī kumārāḥ kulavibhavayauvanopetāḥ sphītāny antaḥpurāṇi sphītāni ca kośakoṣṭhāgārāṇy apāsya pravrajitāḥ; aham asminn alaṅkāramātre sakto 'nayena vyasanam āpatsye? yady ahaṃ na nīcakulotpannaḥ syām aham api svākhyāte dharmavinaye pravrajya udyujyeyaṃ, ghaṭeyaṃ, vyāyaccheyam oghānām uttaraṇāya, yogānāṃ samatikramaṇāyeti; āyuṣmān śāriputraḥ kathayati: bhadramukha nedaṃ munīndrapravacanaṃ jātisārakaṃ, na gotrasārakaṃ, na śrutasārakam; api tu pratipattisārakam idaṃ munīndrapravacanam; na jātikulagotrāṇi parīkṣante tathāgatāḥ; karmāṇi tu parīkṣante cirakālakṛtāny api; saced ākāṅkṣasi svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadāṃ bhikṣubhāvam, ehi bhagavatsakāśaṃ gacchāva; pravrājayiṣyati te bhagavān iti; tenādhivāsitam upālin ordained athāyuṣmān śāriputraḥ upālinaṃ kalpakam ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam idam avocat: ayaṃ bhadanta upālī ākāṅkṣate svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; tato bhagavān pravrājayatu, upasaṃpādayatu, anukampām upādāyeti; sa bhagavatā ābhāṣitaḥ ehi bhikṣo cara brahmacaryam iti; bhagavato vāco 'vasānasamanantaram eva muṇḍaḥ saṃvṛttaḥ, saṅghāṭīprāvṛtaḥ, pātrakarakavyagrahastaḥ, saptāhāvaropitakeśaśmaśruḥ, varṣaśatopasampannasya bhikṣor īryāpathenāvasthitaḥ; āha cātra: ehīti coktaḥ sa tathāgatena muṇḍaś ca saṅghāṭiparītadehaḥ sadyaḥ praśāntendriya eva tasthau nepathyito buddhamanorathena śākyāḥ pravrajitāḥ yathāvṛddhikayā sāmīcīṃ kāryante; bhadrikena śākyarājena sāmīcīṃ kurvatā upālinaḥ pādau pratyabhijñātau, tato mukhaṃ vyavalokitam; sa kathayati: bhagavann eṣa upālī; kim asyāpi mayā pādayor nipatitavyam iti; bhagavān āha: vatsa mānaprahāṇāya pravrajyā; tavaiṣa vṛddho nihatamadamānaḥ; nipateti; sa tasya pādayor nipatitaḥ; ṣaḍvikāraṃ pṛthivīkampo jātaḥ; iyaṃ mahāpṛthivī calati, saṃcalati, saṃpracalati; vyathate, pravyathate saṃpravyathate; pūrvā dig unnamati; paścimāvanamati; paścimā unnamati; purvā avanamati; dakṣiṇā unnamati; uttarā avanamati; uttarā unnamati; dakṣiṇā avanamati; madhya unnamati, anto 'vanamati; anta unnamati, madhyo 'vanamati; evam anupūrveṇa nipatitāḥ; devadatto na nipatati; bhagavān kathayati: vatsa mānaprahāṇāya pravrajyā, nipateti; sa kathayati; tava kiṃ vidyate? nāham asya pādayor nipatāmīti; sa na nipatatīti tatra devadattena bhagavatas tatprathamataḥ ājñā prativyūḍhā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhadrikena śākyarājena upālino vandanāyāṃ kṛtāyāṃ ṣaḍvikāraṃ pṛthivīkampo jātaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi, yathātīte 'pi adhvany eṣā dharmatā; yo 'sau pādayor nipatitaḥ; ṣaḍvikāraś ca pṛthivīkampo jātaḥ; tac chrūyatām sundara, the student, and bhadrā, the harlot bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati, ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nagaryāṃ bhadrā nāma rūpājīvinī prativasati; sundarāś ca nāmnā māṇavakaḥ; sa tasyāḥ sakāśam upasaṅkrāntaḥ kathayati: bhadre āgaccha paricārayāma iti; sā kathayati; santi te pañca kārṣāpaṇaśatānīti; sa kathayati, na santi; gaccha, pañca kārṣāpaṇaśatāni gṛhītvā āgaccha; tasya vibhavo nāsti; sa tasyām atyartham adhyavasitaḥ; kālena kālaṃ nānāvicitrāṇi puṣpāṇi, phalāni copanāmyati; tasyās tasminn anunaya utpannaḥ; yāvad apareṇa samayena vārāṇasyāṃ parvā pratyupasthitaḥ; sarvās striyo vastramālyālaṅkāravibhūṣitāḥ svakasvakeṣu krīḍāratiharṣabahulā avatiṣṭhante; tā dṛṣṭvā sundaro māṇavaḥ paritasyati; bhadrā rūpājīvinī saṃlakṣayati: adya vārāṇaseyā manuṣyā vastrālaṅkāravibhūṣitā svakasvakābhiḥ strībhiḥ sārdhaṃ paricārayiṣyanti; sundaro māṇavakaḥ mayā sārdhaṃ paricārayiṣyati; sā caivaṃ cintayati; sundaraś ca māṇavakas taṃ pradeśam anuprāptaḥ; sā taṃ dṛṣṭvā pūrvopakārasañjanitasaumanasyā kathayati: māṇava gaccha; sugandhāni puṣpāṇy ādāyāgaccha; mayā sārdhaṃ paricārayiṣyasīti; sa naṣṭopalabdhaprāṇa iva vismayāvarjitasantatiḥ prakrāntaḥ; tasyā rūpayauvanacāturyaguṇān vikalpayan madāviṣṭaḥ kṛtsnāṃ rātriṃ jāgaritaḥ; prabhātāyāṃ rajanyām atyarthamiddharparyākulīkṛtanayanas tāvat supto yāvad ādhityodaya iti; sarvopayogāya lokena yadā sarvāṇi puṣpāṇy uccitāni tadā prativibuddhaḥ; puṣpanimittam itaś cāmutaś ca paribhramati; nārāgayati; śirīṣapuṣpāṇy ādāya tasyāḥ sakāśam upasaṅkrāntaḥ; sā gāthāṃ bhāṣate: alaso 'jinadhāry akarmaśīlo baṭukaḥ sundarako nirardhamāṣaḥ paripuṣpitapādape 'dya kāle pradadāty eṣa hi yac chirīṣapuṣpam iti viditvā kathayati: gaccha anyāni puṣpāṇy ādāyāgaccheti; kāmān khalu pratisevamānasya saṃyojanāny upacayaṃ gacchantīti sa pravṛddhakāmarāgo grīṣmaṇāṃ paścime māse vyabhre dine vigatabalāhake, sthite madhyāhnasamaye, nagarād ativiprakṛṣṭadeśeṣv araṇyeṣu vaktrāparavaktraṃ gāyan puṣpāṇy uccinoti; rājā ca brahmadatto mṛgavadhāya nirgataḥ; sa tīkṣṇārkaraśmisantāpitaḥ chāyāyāḥ śītalaṃ pradeśam anuprāptaḥ; tasya gītaśabdaṃ śrutvā gāthāṃ bhāṣate: ūrdhvaṃ tapati ādityaḥ adhastād dahati vālukā kasmād gāyasi gātrāṇi na te dahati ātapaḥ iti; sundarako 'pi gāthāṃ bhāṣate: na māṃ tāpayaty ādityaḥ saṅkalpās tāpayanti mām kāryākāryāṇi loke 'smiṃs tāpayanti tu nātapaḥ iti; rājā saṃlakṣayati: nūnam ayaṃ māṇavaḥ śaityakathāsu kṛtāvī yena sthite madhyāhnasamaye puṣpāṇy uccinotīti; sa tenābhihitaḥ: kuru māṇava śaityāṃ tāvat kathām; śṛṇomīti; sa saṃlakṣayati; nūnam asya rājñaḥ śarīradāhaḥ, yenaivaṃ vadatīti; tena tasya vicitrā śaityakathā kṛtā, yāṃ śrutvā rājñaḥ śarīradāhaḥ prativigataḥ; rājā abhiprasannaḥ; amātyān pṛcchati; bhavanto yo rājño kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya jīvitam anuprayacchati, tasya kaḥ pratyupakāraḥ? deva upārdharājyam; tatas sa rājñā abhihitaḥ; māṇava adya rājakule vāsaṃ kalpayasva; upārdharājyaṃ te prayacchāmi iti; tasya rājakule praṇītaṃ śayanāsanaṃ dattam; sa tasmin śayitaḥ bhadrām anusmṛtya cintayati; tad upārdharājyaṃ gṛhṇāmi yatra bhadrā rūpājīvinī iti; bhūyaḥ saṃlakṣayati: kīdṛśaḥ sa rājā yatra upārdharājyaṃ bhuṅkte; yanv aham enam jīvitād vyaparopayeyam iti; punaḥ saṃlakṣayati: alam anena rājyena yad rājānaṃ praghātya iti; gmathāṃ ca bhāṣate: aprāpte arthatarṣaḥ prāpte cārthe na tarṣavinivṛttiḥ aprāpte ca vighātas tasmād arthe matir anarthāya iti yāvat prabhātā rajanī saṃvṛttā, sa vipratisārajātaḥ śayanād avatīrya kṛṣṇājīnam āstīrya bhūmau śayitaḥ; prabhātāyāṃ rajanyāṃ rājā kathayati: bhavantaḥ śabdayata taṃ māṇavam; upārdharājyaṃ tasmai anuprayacchāmīti; rājadūtā gatāḥ paśyanti; mahāśayanād avatīrya bhūmau śayitaḥ; dṛṣṭvā ca punar aprasādaṃ pravedayanto rājñaḥ sakāśaṃ gatāḥ kathayanti: deva nāsāv arhati rājyam; rājā kathayati, kimartham? te kathayanti: deva yo hi nāma praṇītaṃ śayanāsanam apahāya bhūmau kṛṣṇājine śayitas tasya hīnādhimuktasya kiṃ rājyeneti; rājā kathayati: bhavantaḥ sa prājñaḥ, kāraṇenātra bhavitavyam; śabdayata iti; tair asau śabditaḥ: rājñā pṛṣṭaḥ: bho māṇava kimarthaṃ tvaṃ mahāśayanāsanād kṛṣṇājine śayita iti; tena yathāvṛttaṃ rājñe samākhyātam; tataḥ kathayati: deva anujānīhi pravrajāmīti; rājā kathayati: samayato 'nujānāmi; yadi pravrajitvā kiñcid guṇagaṇam adhigacchasi mamārocayitavyam iti; tena pratijñātam evaṃ bhavatv iti; tatas tena śāntaṃ pradeśaṃ gatvā anācāryakeṇa anupādhyāyakena pratyekabodhir anugatā; sa pratyekabuddhaḥ saṃlakṣayati; mayā tasya rājñaḥ pratijñātam; gacchāmi tāṃ pūrvikāṃ pratijñāṃ niryātayāmi iti; sa rājñaḥ sakāśaṃ gatvā upari vihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ; rājā tasya pādayor nipatya gāthāṃ bhāṣate: paśyālpakalpaprabhavaṃ vipākaṃ mahān viśeṣo hy upagena labdhaḥ lābhāḥ sulabdhā bata māṇavena yat prāvrajat kiṃ kuśalaṃ gaveṣī gaṅgāpāla, the barber rājño brahmadattasya gaṅgāpālo nāma kalpakaḥ; tenāsau sundaraproktāṃ gāthāṃ gāthāṃ grāhitaḥ; uktaś ca: gaṅgāpāla bhūyo bhūyaḥ mām etāṃ gāthāṃ smārayiṣyasīti; gaṅgāpālaḥ kalpakaḥ svaśilpe atyarthaṃ kṛtāvī; sa yadā rājño brahmadattasya śmaśrukarma karoti tadāsau middham avakrāmati; ricchatayā prabodhyate; prabuddhaś ca gaṅgāpālaṃ vareṇa pravārayati, vada kaṃ te varam anuprayacchāmīti; sa kathayati, deva vijñāpayiṣyāmīti; yadā gaṅgāpālo rājānaṃ gāthāṃ smārayati tadā rājñaḥ kāmakathāyām api cittaṃ na krāmati; prāg eva kāmādhyācaraṇe; so 'ntaḥpuraṃ an vyavalokayati; antaḥpurikāḥ kleśamadāviṣṭāḥ gaṅgāpālasya kathayanti: mātula yadā te devo vareṇa pravārayati, tadā vaktavyam, yadi me devo 'bhiprasannaḥ tad asyā gāthāyā arthaṃ vistareṇa saṃprakāśayed iti; rājñā tasyā gāthāyā artho vistareṇa saṃvibhaktaḥ; sa saṃvignaḥ pādayor nipatya kathayati: deva kṛtopasthāno 'ham; pravrajāmy agārād anagārikām iti; rājā kathayati: yadi pravrājitaḥ kiñcid guṇagaṇam adhigamiṣyasi mama nivedayiṣyasīti; sa kathayati: deva evaṃ bhavatu nivedayiṣyāmīti; sa gatvā ṛṣīṇāṃ madhye pravrajitaḥ; tena pañcābhijñāḥ sākṣātkṛtāḥ; tasyaitad abhavat: mayā rājño brahmadattasya pratijñātam; gacchāmi, tāṃ pūrvikāṃ pratijñāṃ niryātayāmīti; sa yena rājā brahmadattas tena upasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya upari vihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabhaḥ; asti pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī; sa pādayor nipatya kathayati: ārya tvayā evaṃvidhaguṇagaṇā adhigatāḥ? adhigatāḥ; rājā brahmadattaḥ gaṅgāpālasya ṛṣeḥ <pādayor nipatati> ṣaḍvikāraḥ pṛthivīkampo jātaḥ; mātā cāsya gāthāṃ bhāṣate: etat te devāmravaṇaṃ brahmadattasya dhīmataḥ pravibhajya hi yatraiṣa prāvrajat kṣurabhāṇḍikam iti; rājā brahmadatto mātaram anusaṃjñapayan gāthāṃ bhāṣate: mā vocata gṅgapālam evaṃ kiñcin maunapadeṣu śikṣamāṇam tasyaiṣa hi duṣkarasya kartā yatkṛtvā pṛthubuddhayo bhavanti tapasā hy abhibhūya sarvapāpam tapasā cāpy abhibhūya sarvalokam tapasā hy abhibhūya karmabhāṇḍam tapasā bhāti na vācya eṣa kiñcit iti; kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena brahmadatto nāma rājābhūd eṣa eva sa bhadrikaḥ śākyarājaḥ; yo 'sau gaṅgapālanāmā ṛṣir eṣa evāsāv upālī; tadāpi bhadrikena śākyarājena brahmadattabhūtena upālino gaṅgapālaṛṣibhūtasya praṇāme kṛte ṣaḍvikāraḥ pṛthivīkampo jātaḥ; etarhy api bhadrikena śākyarājena upālinaḥ pravrajitasya praṇāme kṛte ṣaḍvikāraḥ pṛthivīkampo jāta iti","एर्न्स्त् wअल्द्स्छ्मिद्त् हस् बेएन् रेप्रोदुचेद् बेलोw अस् थे अप्पेन्दिx ल्ल्] बिंबिसारऽस् विसित् तो थे बुद्ध <ता देवता पुनर् अवोचन्: महाराज न ते पापं कर्म कृतम्; अपि तु> यैः सार्धं त्वया सामवायिकानि कर्माणि कृतानि तेषां ये केचित् सन्निपतिताः केचिद् अद्यत्वेपि जनपदैर् अमुष्मिन् कर्मान्तान् कारयन्तस् तिष्ठन्तो तान् शब्दयेति; राज्ञा तद्देशनिवासिनो जनकायास् सर्वे आहूताः; ततो राजा बिंबिसारो द्वादशभी रथसहस्रैर् अष्टादशभिश् च पेटकाश्वसहस्रैर् अनेकैश् च मागधकैर् ब्राह्मणगृहपतिशतसहस्रैः सार्��ं राजगृहान् निर्याति भगवतो ऽन्तिकं भगवन्तं दर्शनायोपसङ्क्रमितुं पर्युपासनायै; तस्य यावती यानस्य भूमिस् तावद् यानेन गत्वा यानाद् अवतीर्य पद्भ्याम् एवारामं प्राविक्षत्; यद् अन्तरा राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारो भगवन्तम् अद्राक्षीत् तदन्तरात् पञ्चककुदान्य् अपनीय उष्णीषं, छत्रं, खड्गं, मणिबालव्यजनं चित्रे चोपानहौ येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य एकांसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेन अञ्जलिं प्रणमय्य त्रिर् आत्मनो नामधेयम् अनुश्रावयति: राजाहम् अस्मि भदन्त मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः; राजाहम् अस्मि भदन्त मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः; एवम् एतन् महाराज, एवम् एतत्; राजा त्वं महाराज मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः; राजा त्वं महाराज मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः; निषीद त्वं महाराज यथास्वके आसने; अथ राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारो भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः; एके मागधका ब्राह्मणगृहपतयो भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः; एके भगवता सार्धं संमुखं संमोदनीं संरञ्जनीं विविधां कथां व्यतिसार्य एकान्ते निषण्णाः; एके येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य एकान्ते निषण्णाः; एके भगवन्तं दूराद् एव दृष्ट्वा तुष्णीम् एकान्ते निषण्णाः उरुबिल्वाकाश्यप अन्द् थे बुद्ध चोन्फ़्रोन्त् तेन खलु समयेन आयुष्मान् उरुबिल्वाकाश्यपस् तस्याम् एव पर्षदि सन्निषण्णः सन्निपतितः; अथ मागधकानां ब्राह्मणगृहपतीनाम् एतद् अभवत्: किं नु महाश्रमण उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यान्तिके ब्रह्मचर्यं चरत्य् आहोस्विद् उरुबिल्वाकाश्यप एव जटिलो महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यं चरति? अथ भगवान् मागधकानां ब्राह्मणगृहपतीनां चेतसा चित्तम् आज्ञाय आयुष्मन्तम् उरुबिल्वाकाश्यपं गाथाभिर् गीतेन प्रश्नं पृच्छति स्म: दृष्ट्वेह किं त्वम् उरुबिल्ववासिन् अग्नीन् अहासीर् व्रतम् एव चार्षम् आचक्ष्व मे काश्यप एतम् अर्थं कथं प्रहीणं हि तवाग्निहोत्रम् अन्नानि पानानि तथा रसांश् च कामान् स्त्रियश् चैव वचन्ति हैके तावन् मलान् उपधौ संप्रपश्यन् तस्मान् न इष्टे न हुते रतो ऽहम् न ते ऽत्र कामेषु मनो रतं चेद् अन्नेषु पानेषु तथा रसेषु कथं नु ते देवमनुष्यलोके रतं मनः काश्यप ब्रूहि पृष्टः दृष्ट्वा पदं निरुपधि शान्तम् अग्र्यं आकिञ्चन्यं सर्वभावेष्व् असक्तम् अनन्यथीभावम् अनन्यनेयं तस्मान् न इष्टे न हुते रतो ऽहम् यज्ञैर् व्रतैर् अग्निभिश् चापि मोक्षः इत्य् अप्य् अभून् मे मनसो वितर्कः अन्धो ऽस्मि जातिमरणानुसारी अनीक्ष्मानो ऽच्युतम् उत्तमं पदम् पश्यामीदानीं तद् असंस्कृतं पदं सुदेशितं नागवरेण तायिना महाजनार्थाय मुनिर् विनायकस् त्वम् उद्गतो गौतम सत्यविक्रमः भगवान् आह स्वागतं ते व्यवसितं नैतद् दुश्चिन्तितं त्वया प्रविभक्तेषु धर्मेषु यच् छ्रेष्ठं तद् उपागम संवेजय काश्यप पर्षदम् इति थे त्wइन् मिरच्ले ओफ़् उरुबिल्वाकाश्यप अथ आयुष्मान् उरुबिल्वाकाश्यपो भगवता कृतावकाशस् तक्रूपं समाधिं समापन्नो, यथा <स्वस्मिन्न् आसने ऽन्तर्हितः> समाहिते चित्ते पूर्वस्यां दिशि समभ्युद्गम्य चतुर्विधम् ईर्यापथं कल्पयति; तद्यथा, चङ्क्राम्यते, निषीदति, तिष्ठति शय्यां कल्पयति; तेजोधातुम् अपि समापद्यते; तेजोधातुसमापन्नस्य आयुष्मत उरुबिल्वाकाश्यपस्य विविधान्य् अर्चींषि कायान् निश्चरन्ति; तद्यथा नीलानि, पीतानि, लोहितान्य्, अवदातानि, माञ्जिष्ठानि, स्फटिकवर्णानि; यमकान्य् अपि प्रातिहार्याणि विदर्शयति; अधःकायः प्रज्वलति; उपरिमात् कायाच् छीतला वारिधारा स्यन्दते; उपरिमः कायः प्रज्वलति; अधःकायाच् छीतला वारिधारा स्यन्दते; यथा पूर्वस्यां दिश्य् एवं दक्षिणस्यां, पश्चिमायाम्, उत्तरस्यां दिशि; इति चतुर्दिशं चतुर्विधम् ऋद्धिप्रातिहार्यं विदर्श्य तान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य येन भगवांस् तेन अञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्; शास्ता मे भगवान् श्रावको ऽहं भगवतः; शस्ता मे भगवान् श्रावको ऽहं भगवतः; एवम् एतत् काश्यप, <एवम् एतत् काश्यप>, श्रावकस् त्वं मम शास्ता ते ऽहं काश्यप; श्रावकस् त्वं मम; निषीद त्वं काश्यप यथास्वके आसने; अथायुष्मान् उरुबिल्वाकाश्यपो भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः; अथ मागधकानां ब्राह्मणगृहपतीनाम् एतद् अभवत्: न हैव महाश्रमण उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यान्तिके ब्रह्मचर्यं चरति; अपि तु उरुबिल्वाकाश्यप एव जटिलो महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यं चरतीति थे सेर्मोन् ओफ़् थे बुद्ध ओन् थे प्रोदुच्तिओन् अन्द् पस्सिन्ग् अwअय् ब्य् देपेन्देन्चे तत्र भगवान् राजानं मागधं श्रेण्यं बिम्बिसारम् आमन्त्रयते: रूपं महाराज उत्पद्यते ऽपि; व्ययते ऽपि; तस्योत्पादो ऽपि वेदितव्यः, व्ययो ऽपि; वेदना संज्ञा संस्कारा विज्ञानं महाराज उत्पद्यते ऽपि; व्ययते ऽपि; तस्योत्पादो ऽपि वेदित्व्यः, व्ययो ऽपि; रूपस्य महाराज कुलपुत्र उत्पादव्ययधर्मतां विदित्वा तद् रूपं परिजानाति; वेदनायाः संज्ञायाः संस्काराणां विज्ञानस्य महाराज कुलपुत्र उत्पादव्ययधर्मतां विदित्वा तद् विज्ञानं परिजानाति; रूपं महाराज कुलपुत्र परिजानन् नोपैति, नोपादत्ते, नाधितिष्ठति, नाभिनिविशति आत्मा मे इति; वेदनां संज्ञां संस्कारान् विज्ञानं महाराज कुलपुत्र परिजानन् नोपैति, नोपादत्ते, नाधितिष्ठति, नाभिनिविशति आत्मा मे इति; रूपं महाराज कुलपुत्र अनुपायन्तम् अनुपाददानम् अनधितिष्ठन्तम् अनभिनिविशन्तम् अनात्मममायमानम् अप्रमेयम् असङ्ख्येयं निर्वृतम् इति वदामि; वेदना संज्ञा संस्कारान् विज्ञानं महाराज कुलपुत्र अनुपायन्तम् अनुपाददानम् अनधितिष्ठन्तम् अनभिनिविशमानम् अनात्मममायमानम् अप्रमेयम् असङ्ख्येयं निर्वृतम् इति वदामि; अथ मागधकानां ब्राह्मणगृहपतीनाम् एतद् अभवत्: सति खलु रूपम् अनात्मा, वेदना संज्ञा संस्कारा विज्ञानम् अनात्मा; अथ को न्व् असौ भविष्यत्य् आत्मा वा सत्वो जीवो वा जन्तुर् वा पोषो वा पुद्गलो वा मनुजो वा मानवो वा कर्ता वा कारको वा जनको वा संजनको वा उत्थापको वा समुत्थापको वा वदको वा वेदको वा <प्रतिसंवेदको वा>, यो न जन्तुर् नाभून्, न भविष्यति; नाप्य् एतर्हि विद्यते; यस् तत्र कृताकृतानां कल्याणपापकानां कर्मणां विपाकं प्रतिसंवेदयते; य इमांश् च स्कन्धान् निक्षिपत्य् अन्यांश् च स्कन्धान् प्रतिसंदधाति थे सेर्मोन् ओफ़् थे बुद्ध ओन् थे उन्रेअलित्य् ओफ़् थे सेल्फ़् अथ भगवान् मागधकानां ब्राह्मणगृहपतीनां चेतसा चित्तम् आज्ञाय भिक्षून् आमन्त्रयते स्म; आत्मा आत्मेति भिक्षवो बालो ऽश्रुतवान् पृथग्जनः प्रज्ञप्तिम् अनुपतितो न चात्रास्त्य् आत्मा नात्मीयं वा; दुःखम् इदं भिक्षवः उत्पद्यमानम् उत्पद्यते; दुःखम् इदम् निरुद्ध्यमानं निरुद्ध्यते; संस्कारा उत्पद्यमाना उत्पद्यन्ते; निरुद्ध्यमाना निरुद्ध्यन्ते; तान् हेतूंस् तान् प्रत्ययान् प्रतीत्य सत्वानां संस्कारसन्ततिः प्रवर्तते; संस्कारसन्ततिप्रतिसन्धिं खलु भिक्षवस् तथागतो विदित्वा सत्वानां च्युत्युपपादं प्रज्ञापयति; पश्या���्य् अहं भिक्षवो दिव्येन चक्षुषा विशुद्धेनातिक्रान्तमानुषेण सत्वान्; पश्यामि च्यवमानान् अप्य् उपपद्यमानान् अपि सुवर्णान् अपि, दुर्वर्णान् अपि, हीनान् अपि, प्रणीतान् अपि, सुगतिम् अपि गच्छतो, दुर्गतिम् अपि गच्छतः; यथाकर्मोपगान् सत्वान् यथाभूतान् प्रजानामि; अमी भवन्तः सत्वाः कायदुश्चरितेन समन्वागता वाङ्मनोदुश्चरितेन समन्वागता आर्याणाम् अपवादकाः, मिथ्यादृष्टयः मिथ्यादृष्टिकर्मधर्मसमादानहेतोस् तद्धेतुतत्प्रत्ययं कायस्य भेदात् परं मरणाद् अपायदुर्गतिविनिपातं नरकेषूपपद्यन्ते; अमी वा पुनर् भवन्तः सत्वाः कायसुचरितेन समन्वागता वाङ्मनस्सुचरितेन समन्वागता आर्याणाम् अनपवादकाः सम्यग्दृष्टयः सम्यग्दृष्टिकर्मधर्मसमादानहेतोस् तद्धेतुतत्प्रत्ययं कायस्य भेदात् सुगतौ स्वर्गलोके देवेषूपपद्यन्ते; एवं चाहं भिक्षवो जानाम्य् एवं पश्यामि; न चाहम् एवं वदाम्य् अयं मे आत्मा वा सत्वो वा जीवो वा जन्तुर् वा पोषो वा पुद्गलो वा मनुजो वा मानवो वा कर्ता वा कारको वा जनको वा संजनको वा उत्थापको वा समुत्थापको वा वदको वा वेदको वा प्रतिसंवेदको वा, यो न जन्तुर् नाभून् न भविष्यति, नाप्य् एतर्हि विद्यते; यस् तत्र कृताकृतानां कल्याणापापकानां कर्मणां विपाकं प्रतिसंवेदयते; इमांश् च स्कन्धान् निक्षिपत्य् अन्यांश् च स्कन्धान् प्रतिसन्दधाति, नान्यत्र धर्मसङ्केतात्; तत्रायं धर्मसङ्केतो यदुतास्मिन् सतीदं भवति; अस्योत्पादाद् इदम् उत्पद्यते; यदुताविद्याप्रत्ययाः संस्काराः; संस्कारप्रत्ययं विज्ञानम्; विज्ञानप्रत्ययं नामरूपम्; नामरूपप्रत्ययं षडायतनम्; षडायतनप्रत्ययः स्पर्शः; स्पर्शप्रत्यया वेदना; वेदनाप्रत्यया तृष्णा; तृष्णाप्रत्ययम् उपादानम्; उपादानप्रत्ययो भवः; भवप्रत्यया जातिः; जातिप्रत्यया जरामरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासाः संभवन्ति; एवम् अस्य केवलस्य महतो दुःखस्कन्धस्य समुदयो भवति; यदुतास्मिन् सतीदं भवति; अस्य निरोधाद् इदं निरुद्ध्यते; यदुताविद्यानिरोधात् संस्कारनिरोधः; संस्कारनिरोधाद् विज्ञाननिरोधः; विज्ञाननिरोधान् नामरूपनिरोधः; नामरूपनिरोधात् षडायतननिरोधः; षडायतननिरोधात् स्पर्शनिरोधः; स्पर्शनिरोधाद् वेदनानिरोधः; वेदनारिरोधात् तृष्णानिरोधः; तृष्णानिरोधाद् उपादाननिरोधः; उपादाननिरोधाद् भवनिरोधः; भवनिरोधाज् जातिनिरोधः; जातिनिरोधाज् जरामरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासा निरुद्ध्यन्ते; एवम् अस्य केवलस्य महतो दुःखस्कन्धस्य निरोधो भवति; इति हि भिक्षवो दुःखाः संस्काराः; शान्तं निर्वाणाम्; हेतुसमुदयाद् दुःखसमुदयः; हेतुनिरोधाद् दुःखनिरोधः; छिन्नं वर्त्म न प्रवर्तते; अप्रतिसन्धि निरुद्ध्यते; एष एवान्तो दुःखस्य; तत्र भिक्षवः कः परिनिर्वृतो नान्यत्र दुःखं, तन् निरुद्धं; तद् व्युपशान्तं, तच् छीतीभूतम्; शान्तम् इदं भिक्षवः पदं यदुत सर्वोपधिप्रतिनिःसर्गः, तृष्णाक्षयो विरागो निरोधो निर्वाणम् थे चोन्वेर्सिओन् ओफ़् बिम्बिसार तत्र भगवान् द्विर् अपि राजानं मागधं श्रेण्यं बिम्बिसारम् आमन्त्रयते: किं मयसे महाराज रूपं नित्यं वा अनित्यं वा? अनित्यम् इदं भदन्त; यत् पुनर् अनित्यं दुःखं वा तन् न वा दुःखम्? दुःखम् इदं भदन्त; यत् पुनर् अनित्यं दुःखं विपरिणामधर्मि; अपि नु तच् छ्रुतवान् आर्यश्रावक आत्मत उपगच्छेद् एतन् मम, एषो ऽहम् अस्मि, एष मे आत्मेति? नो भदन्त; किं महाराज वेदना संज्ञा संस्कारा विज्ञानं नित्यं वा अनित्यं वा? अनित्यम् इदं भदन्त; यत् पुनर् अनित्यं दुःखं वा तन् न वा दुःखम्; दुःखम् इदं भदन्त; यत् पुनर् अनित्यं दुःखं विपरिणामधर्मि; अपि नु तच्छ्रुतवान् आर्यश्रावक आत्मत उपगच्छेद् एतन् मम, एषो ऽहम् अस्मि, एष मे आत्मेति? नो भदन्त; तस्मात् तर्हि ते महाराज यत् किंचिद् रूपम् अतीतानागतप्रत्युत्पन्नम् आध्यात्मिकं वा बाह्यं वा ओदारिकं वा सूक्ष्मं वा हीनं वा प्रणीतं वा, यद् वा दूरे, यद् वा अन्तिके, तत् सर्वं नैतन् मम नैषो ऽहम् अस्मि, नैष मे आत्मेत्य् एवम् एतद् यथाभूतं सम्यक्प्रज्ञया द्रष्टव्यम्; तस्मात् तर्हि महाराज या काचिद् वेदना संज्ञा संस्कारा यत् किंचिद् विज्ञानम् अतीतानागतप्रत्युत्पन्नम् आध्यात्मिकं वा, बाह्यं वा, ओदारिकं वा, सूक्ष्मं वा, हीनं वा, प्रणीतं वा, यद् वा दूरे, यद् वा अन्तिके, तत् सर्वं नैतन् मम, नैषो ऽहम् अस्मि, नैष मे आत्मेत्य् एवम् एतद् यथाभूतं सम्यक्प्रज्ञया द्रष्टव्यम्; एवंदर्शी महाराज श्रुतवान् आर्यश्रावकः रूपाद् अपि निर्विद्यते; वेदनायाः संज्ञाया संस्कारेभ्यो विज्ञानाद् अपि निर्विद्यते; निर्विण्णो विरज्यते; विरक्तो विमुच्यते; विमुक्तस्य विमुक्तम् एव ज्ञानदर्शनं भवति; क्षीणा मे जाति���्, उषितं ब्रह्मचर्यम्; कृतं करणीयं, नापरम् अस्माद् भवं प्रजानामीति अस्मिन् खलु धर्मपर्याये भाष्यमाणे राज्ञो मागधस्य श्रेण्यस्य बिम्बिसारस्य विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्पन्नम्; अशितेश् च देवतासहस्राणाम्, अनेकेषां च ब्राह्मणगृहपतिशतसहस्राणाम्; अथ राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारो दृष्टधर्मा प्राप्तधर्मा विदितधर्मा पर्यवगाढधर्मा तीर्णकाङ्क्षस् तीर्णविचिकित्सो ऽपरप्रत्ययो ऽनन्यनेयः शास्तुश् शासने धर्मेषु वैशारद्यप्राप्त उत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अभिक्रान्तो ऽहं भदन्ताभिक्रान्तः; एषो ऽहं भगवन्तं शरणं गच्छामि, धर्मं च, भिक्षुसङ्घं च; उपासकं च मां धारयाद्याग्रेण यावज्जीवं प्राणोपेतं शरणागतम्, अभिप्रसन्नम्; आगच्छतु भगवान् राजगृहम्; अहं भगवन्तम् उपस्थास्यमि यावज्जीवं चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं भिक्षुसङ्घेनेति; अधिवासयति भगवान् राज्ञो मागधस्य श्रेण्यस्य बिम्बिसारस्य तूष्णींभावेन; अथ राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारो भगवतस् तूष्णींभावेन अधिवासनां विदित्वा, भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा, भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त राज्ञा मागधेन श्रेण्येन बिम्बिसारेण सपरिवारेण कर्म कृतं, यस्य कर्मणो विपाकेन भगवतो ऽन्तिके सत्यदर्शनं कृतम् इति; भगवान् आह: बिम्बिसारेणैव भिक्षवो राज्ञा सपरिवारेण कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यंभावीनि; राज्ञा बिम्बिसारेण सपरिवारेण कर्माणि कृतान्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति; न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते, नाब्धातौ, न तेजोधातौ, न वायुधातौ अपि तूपात्तेष्व् एव स्कन्धधात्वायतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च न प्रणश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अपि सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे किन्ग् कृकि भूतपूर्वं भिक्षव अतीते ऽध्वनि अरनाभी नाम शास्ता लोक उदपादि विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविद् अनुत्तरः पुरुषदमयसारथिः शास्ता देवमनुष्याणां बुद्धो भगवान्; स सकलं बुद्धकार्यं कृत्वा निरुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वृतः; तस्य महाजनकायेन शरीरे शरीरपूजां कृत्वा विविक्तावकाशे पृथिवीप्रदेशे महान् स्तूपः प्रतिष्ठापितः; तेन खलु समयेन कृकिर् नाम राजा चक्रवर्ती अष्टादशभिर् भटबलाग्रकोटिभिर् उपरि विहायसा अनुसंयान् तस्य स्तूपस्य समीपम् अनुप्राप्तः; बुद्धाभिप्रसन्नाभिर् देवताभिस् तस्य चक्ररत्नं विधारितम्; कृकी राजा संलक्षयति: यथैतच् चक्ररत्नम् अवस्थितं, माहैव मे पुण्यपरिक्षयः स्याद् इति; तस्य देवताभिर् आरोचितम्: महाराज न ते पुण्यपरिक्षयः; किन्त्व् अरनाभेः सम्यक्संबुद्धस्य एतस्मिन् प्रदेशे स्तूपम्; तेनेदं चक्ररत्नम् अवस्थितम्; न तस्योपरिष्टाद् गच्छतीति; ततः कृकी राजा अष्टादशभिर् भटबलाग्रकोटिभिः सहावतीर्णो यावत् पश्यति स्तूपम् असंमृष्टम्; तेन सपरिवारेण संमृज्य गन्धैर् माल्यैर् धूपैश् चूर्णैर् वाद्यैः पूजां कृत्वा पादयोर् निपत्य सपरिवारेण प्रणिधानं कृतम्: यन् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिनीये काराः कृताः, अनेनाहं कुशलमूलेन एवंविधानाम् गुणानां लाभी स्याम्; एवंविधम् एव शास्तारम् आरागयेयम्, मा विरागयेयम् इति; किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ तेन कालेन, तेन समयेन कृकिर् नाम राजाभूच् चक्रवर्ती सपरिवार एष एवासौ राजा बिम्बिसारः तेन कालेन तेन समयेन; यद् अनेन अरनाभेस् सम्यक्संबुद्धस्य स्तूपे सपरिवारेण पूजा कृता, तस्य कर्मणो विपाकेन अनेकानि कल्पकोटीनियुतशतसहस्राणि दिव्यमानुषं च प्रतिविशिष्टं सुखम् अनुभूतम्; यत् प्रणिधानं कृतम् एवंविधानां गुणानां लाभी स्याम् इति; तेन ममान्तिके सपरिवारेण सत्यदर्शनं कृतम्; यत् प्रणिधानं कृतम् एवंविधम् एव शास्तारम् आरागयेयम्, मा विरागयेयम् इति; अहम् अस्मि भिक्षवो अरनाभिना सम्यक्संबुद्धेन समसमं समजवः, समबलः, समधुरः, समसामान्यप्राप्तः, शास्ता आरागितो न विरागितः; इति हि भिक्षव एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः, एकान्तशुक्लानाम् एकान्तशुक्लो, व्यतिमिश्राणां च व्यतिमिश्रः; तस्मात् तर्हि भिक्षव एकान्तकृष्णानि कर्माण्य् अपास्य व्यतिमिश्राणि च, एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगः करणीयः; इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यं भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशायच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मता ���रुबिल्वाकाश्यपेन कर्म कृतं, येन पञ्चभिः प्रातिहार्यशतैर् विनीतः; नदीगयाकाश्यपौ तु अल्पकृच्छ्रेण विनीताव् इति; भगवान् आह: एभिर् एव भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनां थे स्तोर्य् ओफ़् थे थ्रेए सोन्स् ओफ़् अ गृहपति भूतपूर्वं भिक्षवः अस्मिन्न् एव भद्रके कल्पे विंशतिवर्षसहस्रायुषि प्रयाजां काश्यपो नाम शास्ता लोक उदपादि तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविद् अनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवमनुष्याणां बुद्धो भगवान्; स वाराणसीनगरीम् उपनिश्रित्य विहरति ऋषिवदने मृगदावे; स सकलं बुद्धकार्यं कृत्वा इन्धनक्षयाद् इवाग्निर् निरुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वृतः; तस्य कृकिना राज्ञा सर्वगन्धकाष्ठैश् चितां चित्वा शरीरं ध्यापितम्; सा चिता क्षीरेण निर्वापिता; तान्य् अस्थीनि चतूरत्नमये कुम्भे प्रक्षिप्य विविक्तावकाशे पृथिवीप्रदेशे शारीरः स्तूपः प्रतिष्ठापितः, योजनम् उच्छ्रायेण अर्धयोजनं विस्तारेण; तेन खलु समयेन वाराणस्याम् अन्यतमो गृहपतिर् आढ्यो महाधनो महाभोगो विस्तीर्णविशालपरिग्रहो वैश्रवणधनसमुदितो वैश्रवणधनप्रतिस्पर्धी; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतम्; स तया सार्धाम् क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः क्रमशः त्रयः पुत्रा जाताः; यावद् असौ गृहपतिर् ग्लान्यं पतितः; स उपस्थीयते मूलगन्धपत्रपुष्पफलभैषज्यैः; न चासौ व्याधिर् उपशमं गच्छति; स कालधर्मणा संयुक्तः; ततस् तैः पुत्रैर् नीलपीतलोहितावदातैर् वस्त्रैः शिबिकाम् अलङ्कृत्य श्मशानं नीत्वा ध्यापितः; शोकविनोदनं कृत्वा पितुश् च पितृकार्याणि द्रव्यविभागसञ्जल्पं कर्तुम् आरब्धाः; ज्येष्ठो भ्राता कथयति: द्रव्यं विभजाम इति; तौ कनीयांसौ भ्रातरौ नेच्छतः; स निर्बन्धं कर्तुम् आरब्धः; तौ कथयतः: यद्य् एवं पारलौकिकं पथ्यदनं गृह्णीमः; पश्चाद् विभागं करिष्याम इति; स कथयति: किं कुर्मः? तौ कथयतः: काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पूजाम् इति; स दुःश्रद्दधानः; तेन कृच्छ्रेण प्रतिज्ञातम्; ततस् ते काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धय्स पूजां कृत्वा प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धाः; द्वाभ्याम् एवं प्रणिधानं कृतम्: अनेन कुशलमूलेन यो ऽसौ भगवता काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन उत्तरो नाम माणवो व्याक��तः भविष्यसि त्वं माणव वर्षशतायुषि प्रजायां शाक्यमुनिर् नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध इति, तस्यावां शासने प्रव्रजेव विशेसं चाधिगच्छाव इति; तयोः प्रणिधानं श्रुत्वा स ज्येष्ठो भ्राता पादयोर् निपत्य प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः; अहं खतुंको दुःश्रद्दधानश् च; अनेन कुश्लमूलेन ममाप्य् असौ शाक्यमुनिः पञ्चभिः प्रातिहार्यशतैः विनीयात्, प्रव्राजयेत्; प्ररजितश् च विशेषम् अधिगच्छेयम् इति; किं मन्यध्वे भिक्षवः यो ऽसौ ज्येष्ठो भ्राता खटुंकः दुःश्रद्दधानः एष एवासौ उरुबिल्वाकाश्यपः; यौ तौ कनीयांसौ भ्रातरौ एताव् एतौ नदीगयाकाश्यपौ; तत्प्रणिधानवशाद् उरुबिल्वाकाश्यपः पञ्चभिः प्रातिहार्यशतैर् विनीतः नदीगयाकाश्यपौ तु अल्पकृच्छ्रेण विनीतौ थे स्तोर्य् ओफ़् कलन्दकनिवाप यदा राजा बिम्बिसारः कुमारो भवति, तदा राजगृहे ऽन्यतमो गृहपतिः; तस्यारामः पुष्पफलसलिलसंपन्नः; स तत्रात्यर्थम् अध्यवसितः; यावद् बिम्बिसारेण बहिर्निर्गतेन तद् उद्यानं दृष्टम्; सो ऽत्यर्थम् अध्यवसितः कथयति: गृहपते प्रयच्छ ममैतद् उद्यानम् इति; स नानुप्रयच्छति; पुनर् अप्य् उपप्रदानेनाभिहितः; स कथयति: कुमार, कामम् अहं देशपरित्यागं कुर्यां, न चोद्यानं दद्याम् इति; बिम्बिसारः कुमारः कथयति: गृहपते स्मर्तव्यं ते वाक्यम्; यदा अहं राजा भविष्यामि, तदा स्वयम् एव ग्रहीष्यामीति; स कथयति: यदा त्वं राजा भविष्यसि, तदा अहं राजगृहात् प्रक्रमिष्यामीति; बिम्बिसारः कुमारो हुम् इति कृत्वा प्रक्रान्तः; यावद् अपरेण समयेन महापद्मो राजा कालगतः; बिम्बिसारः कुमारो राज्ये प्रतिष्ठापितः तेन तद् उद्यानं हठात् गृहीतम्; स गृहपतिर् हृद्रोगं पतितः, तस्मिन्न् उद्याने अत्यर्थम् अध्यवसितः, कालगतः; स तत्रैव आशीविष उत्पन्नः; स राज्ञो ऽभीक्ष्णं रन्ध्रान्वेषणतत्परो ऽवतिष्ठते; यावद् राजा बिम्बिसारः संप्राप्ते वसन्तकालसमये पुष्पितेषु पादपेष्व् अन्तःपुरसहीयस् तद् उद्यानं निर्गतः; स तत्र निष्पुरुषेण अन्तःपुरजनेन सार्धं रतिक्रीडां प्रत्यनुभूय मिद्धम् अवक्रान्तः; पुष्पफललोलुपो मातृग्रामः समन्तात् पर्यटितुम् आरब्धः; एका स्त्री खड्गं राज्ञ आरक्षिका स्थापिता राज्ञः पुण्यानुभावात् कलन्दका नाम पक्षिणः; तैस् तम् आशीविषं परिवार्य कलकलाशब्दः कृतः; यं श्रुत्वा असिधारिण्या स्त्रिया खद���गेन जीविताद् व्यपरोपितः; सन्त्रस्तया च महान् शब्दः कृतः; ततो राजा सन्त्रस्तो विबुद्धः कथयति, किम् एतद् इति; तया स्त्रियाभिहितम्: देव एष आशीविषः देवं दष्टुम् अबिसंप्रस्थितः कलन्दकैः पक्षिभिः कोलाहलशब्दः कृतः मया जीविताद् व्यपरोपित इति; राज्ञस् ताम् अवस्थां प्रतिश्रुत्य कुमारभटबलाग्रः राजगृहनिवासी जनकायः सन्निपतितः; अन्तर् बहिस् तद् उद्यानं महता कोलहलशब्देन क्षोभितुम् आरब्धम्; प्रजावत्सलो राजा; भूयसा अन्तःपुरजनकायो ऽश्रुपर्याकुलेक्षणो व्यवस्थितः; ततो राजा कथयति: भवन्तो यो राजानं क्षत्रियं मूर्धाभिषिक्तं जीवितेनाच्छादयति, कस् तस्य वर इति; जनकायः कथयति: उपार्धं राज्यस्येति; राजा कथयति: भवन्तः कलन्दकैः पक्षिभिर् मम जीवितं दत्तम्; तद् एभ्यो दत्तम् उपार्धं राज्यस्य इति; अमात्याः कथयन्ति: देव पक्षिण एते तिर्यग्योनिगताः; किम् एषाम् उपार्धराज्येन; यस्मिन्न् एते वेणुवने प्रतिवसन्ति तत्रैषां निवापः प्रज्ञप्यताम् इति; राजा कथयति: एवं क्रियताम् इति; तद् उद्यानं वेणुवनपरिवेष्टितम्; अमात्यैस् तेषां वेणुवनसामन्तके निवापः प्रज्ञप्तः; तस्य वेणुवनं कलन्दकनिवाप इति संज्ञा संवृत्ता; राज्ञो बिम्बिसारस्य मातुल आजीविकानां मध्ये प्रव्रजितः; तेन तद् उद्यानं तस्मै निवासाय दत्तं बिम्बिसार प्रेसेन्त्स् वेणुवन तो थे बुद्ध यावद् भगवान् मगधेषु जनपदेषु चारिकां चरन् राजगृहम् अनुप्राप्तो ऽन्यतमस्मिन् वृक्षमूले ऽवस्थितः; अश्रौशीद् राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः, भगवान् मागधेसु जनपदेषु चारिकां चरन् राजगृहम् अनुप्राप्तो ऽन्यतमस्मिन् वृक्षमूले ऽवतिष्ठतीति; श्रुत्वा च पुनर् महत्या राजऋद्ध्या, महता राजानुभावेन, राजगृहान् निष्क्रम्य येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः; एकान्तनिषण्णं राजानं मागधं श्रेण्यं बिम्बिसारं भगवान् रम्यया कथया सन्दर्शयति, समादापयति, समुत्तेजयति, संप्रहर्षयति; अनेकपर्यायेण धर्म्यया कथया सन्दर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य तूष्णीम्; अथ राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसार <उत्थायासनाद् एकांशम् उत्तरासन्गं कृत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अधिवासयतु मे भगवांश् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षुसङ्घे���: अधिवासयति भगवान् राज्ञो मागधस्य श्रेण्यस्य बिम्बिसारस्य तूष्णिम्भावेन;> अथ राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारो भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा, भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा उत्थायासनात् प्रक्रान्तः; राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारस् ताम् एव रात्रिं शुचि प्रणीतं खादनीयभोजनीयं समुदानीय कल्यम् एवोत्थायासनानि प्रज्ञप्य उदकमणीन् प्रतिष्ठाप्य भगवतो दूतेन कालम् आरोचयति: समयो भदन्त; सज्जं भक्तम् यस्येदानीं कालं मन्यते इति; अथ भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य, पात्रचीवरम् आदाय भिक्षुगणपरिवृतो भिक्षुसङ्घपुरस्कृतो येन राज्ञो मागधस्य श्रेण्यस्य बिम्बिसारस्य निवासस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसंक्रम्य पुरस्ताद् भिक्षुसङ्घस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; अथ राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः सुखोपनिषण्णं बुद्धप्रमुखं भिक्षुसङ्घं विदित्वा शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं सन्तर्पयति, संप्रवारयति; अनेकपर्यायेण शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं सन्तर्प्य संप्रवार्य, भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तम् अपनीतपात्रं सौवर्णं भृङ्गारं गृहीत्वा तद् उद्यानं भगवते निर्यातयति: इदं भदन्त वेणुवनं, कलन्दकनिवापम्; अत्र भगवान् विहरतु यथासुखम् इति; तथा स्थविरैर् अपि सूत्रान्तेषूपनिबद्धं, भगवान् राजगृहे विहरति वेणुवने कलन्दकनिवाप इति अनाथपिण्डद मेएत्स् थे बुद्ध तेन खलु समयेन भगवान् राजगृहे विहरति वेणुवने कलन्दकनिवापे; राजगृहे ऽन्यतमो गृहपतिः; तेन भगवान् गृहे उपनिमन्त्रितः सार्धं भिक्षुसङ्घेन; तस्मिंश् च समये अनाथपिण्डदो गृहपतिः राजगृहम् अनुप्राप्तः केनचिद् एव करणीयेन; स तस्य गृहपतेर् निवेशने रात्रिं वासम् उपगतः; अथ स गृहपतिः सरात्रम् एवोत्थायान्तर्जनम् आमन्त्रयते: उत्तिष्ठत आर्या उत्तिष्ठत भद्रमुखाः; कष्ठानि पाटयत; समिधं प्रज्वालयत; भक्तं पचत; सूपिकं पचत; खाद्यकान्य् उल्लाडयत; प्रतिजागृत मण्डलवाटम् इति; अथानाथपिण्डदस्य गृहपतेर् एतद् अभवत्: किं पुनर् अस्य गृहपतेर् आवाहो वा भविष्यति, विवाहो वा, राष्ट्रं वा, श्रेणी वा, पूगा वा पर्षदो वा राजा <वा> अनेन मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन निमन्त्रितो भविष्यति; इति विदित्वा तं गृहपतिम् इदम् अवोचत्: किं पुनस् ते गृहपते आवाहो वा भविष्यति व��वाहो वा राष्ट्रं वा श्रेणी वा पूगा वा पर्षदो वा राजा वा ते मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेनोपनिमन्त्रितः? न मे गृहपते आवाहो, न विवाहो, न राष्ट्रं, न श्रेणी, न पूगा, नापि पर्षदो, नापि राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेनोपनिमन्त्रितः; अपि तु बुद्धप्रमुखो भिक्षुसङ्घो ऽन्तर्गृहे भक्तेनोपनिमन्त्रितः; अनाथपिण्डदस्य गृहपतेर् बुद्ध इत्य् अश्रुतपूर्वं घोषं श्रुत्वा सर्वरोमकूपान्य् आहृष्टानि; स आहृष्टरोमकूपस् तं गृहपतिम् इदम् अवोचत्: क एष गृहपते बुद्धो नाम; अस्ति गृहपते श्रमणो गौतमः शाक्यपुत्रः शाक्यकुलात् केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; सो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धः; स एष गृहपते बुद्धो नाम; क एष गृहपते सङ्घो नाम; सन्ति गृहपते क्षत्रियकुलाद् अपि कुलपुत्राः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाण्य् <वस्त्राण्य्> आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया <अगाराद् अनागरिकां> तम् एव भगवन्तं प्रव्रजितम् अनुप्रव्रजिताः; ब्राह्मणकुलाद् अपि वैश्यकुलाद् अपि शूद्रकुलाद् अपि कुलपुत्राः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया <अगाराद् अनागारिकां> तम् एव भगवन्तं प्रव्रजितम् अनुप्रव्रजिताः; स एष गृहपते सङ्घो नाम; श्वः स मया बुद्धप्रमुखो भिक्षुसङ्घो ऽन्तर्गृहे भक्तेनोपनिमन्त्रितः; कुत्र गृहपते स भगवान् एतर्हि विहरति? अस्मिन्न् एव राजगृहे शीतवने श्मशाने; लभ्यं गृहपते सो ऽस्माभिर् भगवान् द्रष्टुम्; तेन हि गृहपते आगमय तावत् त्वम्; स्थानम् एतद् विद्यते यद् इहागतं श्वो द्रक्ष्यसि; अनाथपिण्ददो गृहपतिस् तां रात्रिं बुद्धालम्बनया स्मृत्या मिद्धम् अवक्रान्तः; सो ऽप्रभाते प्रभातसंज्ञी येन शिविकाद्वारं तेनोपसङ्क्रान्तः; तेन खलु समयेन शिविकाद्वारं रात्र्या द्वौ यामौ विवृतं तिष्ठति, पूर्वकं पश्चिमकं च, माहैव आगन्तुकानां गमिकानां च दूतानां विघातो भविष्यतीति; यावत् पश्यति शिविकाद्वारं विवृतं तिष्ठति; सालोकेन च स्फुटम्; तस्यैतद् अभवत्: नूनं प्रभाता रजनी; तथाहि शिविकाद्वारं विवृतं तिष्ठति; इति विदित्वा तेनैव आलोकेन नगरान् निष्क्रान्तः; समनन्तरनिष्क्रान्तस्य चास्य य आलोकः सो ऽन्तर्हितः; अन्ध��ारं प्रादुर्भूतम्; तस्याभूद् भयम्; अभूच् छम्भितत्वम्; अभूद् रोमहर्षः; माहैव कश्चिद् विहेठयेन् मनुष्यो वा अमनुष्यो वा धूर्तको वा असंप्राप्तं वा स्वात् प्रभूतम् कुलशुल्कम् इति; विदित्वा प्रतिनिवर्तितुकामो मधुस्कन्धस्य देवपुत्रस्य स्थण्डिलं प्रदक्षिणीकरोति, नमस्करोति च; अथ मधुस्कन्धदेवपुत्रस्य एतद् अभवत्: अद्यैवानाथपिण्डदेन गृहपतिना सत्यदर्शनं कर्तव्यम्; अद्यैवायं बुद्धं भगवन्तम् अपास्य अन्यदेवता नमस्कारं करिष्यति; इति विदित्वा यावच् च शिविकाद्वारं यावच् च शीतवनं श्मशानम् अत्रान्तराद् उदारेणावभासेनावभास्य अनाथपिण्डदं गृहपतिम् इदम् अवोचत्: अभिक्रम गृहपते, मा प्रतिक्रम; अभिक्रमतस् ते श्रेयो भवति, न प्रतिक्रमतः; तत् कस्य हेतोः शतम् अश्वा शतं निष्काः शतम् आश्वतरीरथाः नानावित्तस्य संपूर्णाः शतं च वडवारथाः पदाविहारस्यैकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् अभिक्रम गृहपते, मा प्रतिक्रम; अभिक्रमतस् ते श्रेयो <भवति>, न प्रतिक्रमतः; तत् कस्य हेतोः? शतं हैमवता नागाः सुवर्णमणिकल्पिताः ईषादन्ता महाकाया व्यूढवन्तो मतङ्गजाः पदाविहारस्यैकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् अभिक्रम गृहपते, मा प्रतिक्रम; अभिक्रमतस् ते श्रेयो भवति; न प्रतिक्रमतः; तत् कस्य हेतोः शतं काम्बोजिकाकन्याः आमुक्तमणिकुण्डलाः सुवर्णकेयूरधराः निष्कग्रीवाः स्वलङ्कृताः पदाविहारस्यैकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् अभिक्रम गृहपते, मा प्रतिक्रम; अभिक्रमतस् ते श्रेयो भवति, न प्रतिक्रमतः; अथानाथपिण्डदो गृहपतिस् तं देवपुत्रम् इदम् अवोचत्: कस् त्वं भद्रमुख; अहम् अस्मि गृहपते मधुस्कन्धो नाम माणवः, तवैव पुराणो गृहसखः; सो ऽहं शारिपुत्रमौद्गल्यायनयोर् भिक्ष्वोर् अन्तिके चित्तम् अभिप्रसाय <कालगतः> चातुर्महाराजिकेषु देवेषूपपन्नः, अस्मिन्न् एव शिविकाद्वारे नैवासिकः; तस्माद् अहम् एवं वदामि: अभिक्रम गृहपते मा प्रतिक्रम; अभिक्रमतस् ते श्रेयो भवति, न प्रतिक्रमत इति; अथानाथपिण्डदस्य गृहपतेर् एतद् अभवत्: नावरो बुद्धो भविष्यति, नावरं धर्माख्यानं, यत्रेदानीं देवता अपि औत्सुक्यम् आपद्यन्ते तस्य भगवतो दर्शनाय; इति विदित्वा येन शीतवनं श्मशानं तेनोपसङ्क्रान्तः; तेन खलु समयेन बहिर् विहारस्याभ्यवकाशे भगवान् चङ्क्रमे चङ्क्रम्यते यद्भूयसा अनाथपिण्डदं गृहप्तिम् आ��मयमानः; अद्राक्षीत् अनाथपिण्डदो गृहपतिर् भगवन्तं दूराद् एव; दृष्ट्वा च पुनर् येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवन्तम् गृहपतिः प्रतिसंमोदनया प्रतिसंमोदते: कच्चिद् भगवान् सुखं शायित इति; अथ भगवांस् तस्यां वेलायां गाथा भाषते; सर्वथा वै सुखं शेते ब्राह्मणः परिनिर्वृतः लिप्यते यो न कामैर् हि विप्रमुक्तो निरुपधिः छित्वेह सर्वम् आशक्तिं विनीय हृदयज्वरम् उपशान्तः सुखं शेते शान्तिप्राप्तेन चेतसा अथ भगवान् अनाथपिण्डदं गृहपतिम् आदाय विहारं प्रविश्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; अनाथपिण्ददो गृहपतिर् भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णण्; एकान्ते निषण्णम् अनाथपिण्डदं गृहपतिं भगवान् धर्म्यया कथया सन्दर्शयति समादापयति <समुत्तेज्यति>, संप्रहर्षयति; यासौ बुद्धानां भगवतां पूर्वकालकरणीया धर्म्या कथा, तद्यथा दानकथा शीलकथा स्वर्गकथा कामानाम् अश्वादादीनवसङ्क्लेशव्यवदाननैष्क्रम्यप्रविवेके अनुशंसव्यवदानपक्ष्यान् धर्मान् विस्तरेण संप्रकाशयति; यदा चैनं भगवान् अद्राक्षीत् हृष्टचित्तम् कल्यचित्तं मुदितचित्तं विनिवरणचित्तं भव्यं प्रतिबलं सामुत्कर्षिकीं धर्मदेशनाम् आज्ञातुम्, तदा यासौ बुद्धानां भगवतां सामुत्कर्षिकी धर्मदेशना तद्यथा दुःखं समुदयो निरोधो मार्गश् चत्वार्य् आर्यसत्यानि विस्तरेण संप्रकाशयति; अथानाथपिण्डदो गृहपतिस् तस्मिन्न् एवासने निषण्णश् चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमेति; तद्यथा दुःखं समुदयो निरोधो मार्गः; तद्यथा शुद्धं वस्त्रम् अपगतकालकं रञ्जनोपगं रङ्गे प्रक्षिप्तं सम्यग् एव रङ्गं प्रतिगृह्णाति, एवम् एवानाथपिण्डदो गृहपतिस् तस्मिन्न् एव आसने निषण्णश् चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमेति; तद्यथा दुःखं समुदयो निरोधो मार्ग इति; अनाथपिण्डदो गृहपतिर् दृष्टधर्मा प्राप्तधर्मा विदितधर्मा पर्यवगाढधर्मा तीर्णकाङ्क्षो तीर्णविचिकित्सः अपरप्रत्ययो ऽनन्यनेयः शास्तुश् शासने धर्मेषु वैशारद्यप्राप्तः उत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा, येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अभिक्रान्तो ऽहं भदन्ताभिक्रान्तः; एषो ऽहं भगवन्तं शरणं गच्छामि धर्मं च भिक्षुसङ्घं च; उपासकं मां च धारय अद्याग्रेण यावज्जीवं प्राणोपेतं शरणागतम् अभिप्रसन्नम्; अथ भगवान् ��नाथपिण्डदं गृहपतिम् इदम् अवोचत्; किन्नामा त्वं गृहपते? अहम् अस्मि भदन्त सुदत्तो नाम्ना; अपि त्व् अनाथेभ्यः पिण्डकम् अनुप्रयच्छामि; ततो माम् अनाथपिण्डदो गृहपतिर् अनाथपिण्डदो गृहपतिर् इति जनः सञ्जानीते; कुतोभूमकस् त्वं गृहपते? अस्ति भदन्त प्राचीनेषु जनपदेषु श्रावस्ती नाम कोसलानां निगमः; तत्राहं प्रतिवसामि अनाथपिण्डद इन्वितेस् थे बुद्ध तो श्रावस्ती आगच्छतु भगवान् श्रावस्तीम्; अहं भगवन्तम् उपस्थास्यामि यावज्जीवं चीवरपिण्डपातग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं भिक्षुसङ्घेन; सन्ति गृहपते विहाराः श्रावस्त्याम्? नो भदन्त; यत्र गृहपते विहाराः सन्ति तत्र भिक्षव आगन्तव्यं गन्तव्यं वस्तव्यं मन्यन्ते; आगच्छतु भगवान्; अहं तथा करिष्यामि यथा श्रावस्त्यां विहारा भविष्यन्ति; भिक्षवश् च आगन्तव्यं गन्तव्यं वस्तव्यं मंस्यन्त इति; अधिवासयति भगवान् अनाथपिण्डदस्य गृहपतेस् तूष्णींभावेन; अनाथपिण्डदो गृहपतिर् भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः; ततो ऽस्य यावद् राजगृहे कृत्यं वा करणीयं वा तत् सर्वं कृत्वा परिप्राप्य येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः; एकान्तनिषण्णो ऽनाथपिण्डदो गृहपतिर् भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अनुप्रयच्छ मे भगवन् भिक्षुं सहायकम् येन सहायकेन भगवतो ऽर्थाय विहारं कारयामीति; भगवान् संलक्षयति: कतरस्य भिक्षोर् अनाथपिण्डदो गृहपतिः सपरिवारो <श्रावस्तीनिवासी च जनकायो> विधेय; पश्यति शारिपुत्रस्य भिक्षोः; तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् आमन्त्रयते: संअन्वाहर शारिपुत्र अनाथपिण्डदं गृहपतिम् <सपरिवारं> श्रावस्तीनिवासिनं च जनकायम् इति; अधिवासयत्य् आयुष्मांश् छारिपुत्रो भगवतस् तूष्णींभावेन; अथायुष्मांश् छारिपुत्रो भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽनित्कात् प्रक्रानतः शारिपुत्र लेअवेस् फ़ोर् श्रावस्ती अथायुष्मांश् छारिपुत्रस् तस्या एव रात्रेर् अत्ययात् पूर्वाहाणे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय राजगृहं पिण्डाय प्राविक्षत्; राजगृहं पिण्डाय चरित्वा कृतभक्तकृत्यः पश्चाद्भक्तपिण्डपातप्रतिक्रान्तो यथापरिभुक्तं शयनासनं प्रतिशमय्य, समादाय पात्रचीवरं, येन श्रावस्ती तेन चारिकां प्रक्रान्तः; अथानाथपिण्डदो गृहपतिः प्रभूतं शम्बलम् आदाय एकैकरात्रिनिवासेन श्रावस्तीम् अनुप्राप्तः स प्रविशन्न् एव श्रावस्तीम् आरामेणारामम् उद्यानेनोद्यानम् उपवनेनोपवनं चङ्क्रमम् अनुचङ्क्रम्यमाणो सुविचरन्न् एवम् आह: कतरः स पृथिवीप्रदेशो भविष्यति श्रावस्त्या नातिदूरे नात्यासन्ने दिवा अल्पाकीर्णो ऽल्पविलापो रात्राव् अल्पशब्दो ऽल्पनिर्घोषः अल्पदंशमशकवातातपसरीसृपसंस्पर्शः, यत्राहं भगवतो ऽर्थाय विहारं मापयिष्यामीति; अद्राक्षीद् अनाथपिण्डदो गृहपतिर् जेतस्य कुमरस्यारामं श्रावस्त्या नातिदूरे नात्यासन्ने दिवा अल्पाकिर्णम् अल्पविलापं रात्राव् अल्पशब्दम् अल्पनिर्घोषम् अल्पदंशमशकवातातपसरीसृपस्पर्शम्; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैतद् अभवत्: अत्राहं भगवतो ऽर्थाय विहारं मापयिष्यामीति; स प्रविषन्न् एव स्वं निवेशनं येन जेतः कुमारस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य जेतं कुमारम् इदम् अवोचत्: अनुप्रयच्छ मे कुमार आरामम्; अहं तत्र भगवतो ऽर्थाय विहारं कारयामि इति; स कथयति:न मे गृहपते स आरामः; किन्तु उद्यानं तन् मेमेति; द्विर् अपि त्रिर् अप्य् अनाथपिण्डदो गृहपतिर् जेतं कुमारम् इदम् अवोचत्: अनुप्रयच्छ मे कुमार आरामम्; अहं तत्र भगवतो ऽर्थाय विहारं मापयामीति; अपरित्यक्तो <गृहपते> मे आरामः कोटिसंस्तरेणापि; पुनर् अप्य् अनाथपिण्डदो गृहपतिर् जेतं कुमारम् इदम् अवोचत्: कृतार्घो ऽसि कुमार आरामस्य; प्रतीच्छ हिरण्यसुवर्णम्; ममारामः; कः कृतार्घः? त्वं कृतार्घः; तौ कृतार्घो न कृतार्घ इति विवादम् आपन्नौ, येन व्यावहारिकपुरुषास् तेन संप्रस्थिताः; अत्रान्तरे चतुर्णां लोकपालानाम् एतद् अभवत्: अयम् अनाथपिण्डदो गृहपतिर् उद्युक्तो भगवतो ऽर्थाय विहारं मापयितुम्; साहाय्यम् अस्यानुष्ठेयम् इति; ततो व्यावहारिकपुरुषम् आत्मानम् अभिनिर्माय अर्थाधिकरणे निषण्णाः; अनाथपिण्डदो गृहपतिर् जेतश् च कुमारो व्यावहारिकसकाशम् उपसङ्क्रान्तौ; अथानाथपिण्डको गृहपतिर् व्यावहारिकपुरुषाणाम् एतम् अर्थं विस्तरेण निवेदयति; ते कथयन्ति: कृतार्घो ऽसि कुमार आरामस्य: प्रतीच्छ सुवर्णम्: गृहपतेर् आराम इति; स तूष्णीम् अवस्थितः; अनाथपिण्डदो गृहपतिः शकतैर् भारैः मूटैः पिटकैर् उष्ट्रैर् गोभिर् गर्द्भैः प्रभूतं सुवर्णम् अभिनिर्हृत्य, सर्वं जेतवनं ���ंस्तर्तुम् आरब्धः; न परिसमाप्यते; तिष्ठते एवानास्तीर्णः कश्चित् पृथिवीप्रदेशः; ततः अनाथपिण्डदो गृहपतिर् एतम् अर्थं चिन्तयन् मुहूर्तस्ं तूष्णीम् अस्थात्: कतरत् तन् निधानं भविष्यति? नातिस्तोकं, नातिप्रभूतं येन अयम् अनास्तीर्णः पृथिवीप्रदेशः आस्तरिष्यति; न च पुनर् गोपयितव्यो भविष्यतीति; जेतः कुमारः संलक्षयति: नूनम् अनाथपिण्डद्स्य गृहपतेर् विप्रतिसारः, कस्माद् आरामकारणाद् इयन्तं महान्तं धनस्कन्धं परित्यजामि; इति विदित्वा अनाथपिण्डदं गृहपतिम् इदम् अवोचत्: सचेत् ते ह गृहपते विप्रतिसारः प्रतीच्छ सुवर्णम्; ममैवारामः; न मे कुमार विप्रतिसारः; अपि त्व् अहम् एतम् एवार्थम् अनुचिन्तयन् मुहूर्तं तूष्णीम् अवस्थितः; कतरत् तन् निधानं भविष्यति? नातिस्तोकं नातिप्रभूतं, येनायम् अनास्तीर्णः पृथिवीप्रदेशः आस्तरिष्यति; न च प्र्नर् गोपयितव्यो भविष्यतीति; अथ जेतस्य कुमारस्य एतद् अभवत्:न बतावरो बुद्धो भविष्यति; नावरं धर्माख्यानम्; यत्रेदानीम् अयं गृहपतिर् आरामकारणाद् इयन्तं महान्तं धनस्कन्धं परित्यजति; इति विदित्वा अनाथपिण्डदं गृहपतिम् इदम् अवोचत्: अनुप्रयच्छ मे गृहपते अनास्तीर्णं पृथिवीप्रदेशम्; अत्राहं भगवतो ऽर्थाय द्वारकोष्ठकं मापयामि; अनाथपिण्डदो गृहपतिर् जेतस्य कुमारस्य अनास्तीर्णं पृथिवीप्रदेशम् अनुप्रयच्छति: यत्र जेतः कुमारो भगवतो ऽर्थाय द्वारकोष्ठकं मापयति ओब्स्त्रुच्तिओन् ब्य् थे तीर्थ्यस् अथानाथपिण्डदो गृहपतिर् भगवतो ऽर्थाय विहारं मापयितुम् आरब्ध इति तीव्रद्वेषपर्याकुलीकृतमनसस् तीर्थ्यास् ते संभूय येनानाथपिण्डदो गृहपतिस् तेनोपसङ्क्रान्ताः; उपसङ्क्रम्य कथयन्ति: मा त्वं गृहपते श्रमणस्य गौतमस्य अर्थायात्र विहारं कारय; किं कारणम्? अस्माभिर् नगराणि भाजितानि; श्रमणस्य गौतमस्य राजगृहम्; अस्माकं श्रावस्ती; स कथयति: भाजितानि युष्माभिर् नगराणि, न तु मदीयं स्वापतेयम्; यस्याभिप्रेतं तस्य धर्मस्कन्धं कारयामीति; ते राज्ञः सकाशं गताः; तत्राप्य् अनाथपिण्डदेन पराजिताः; ध्वाङ्क्षास् तीर्थ्या अविकृतवदनाः कथयन्ति: गृहपते न ते कामकारम् अनुप्रयच्छामः; श्रमणस्य गौतमस्याग्रश्रावकः आगतः; च यद्य् अस्मान् वादेन पराजयते कारय विहारम् इति; स कथयति: ओब्ननम्; आर्यशारिपुत्रं तावद् अवलोकयामीति; अथानाथपि���्डदो गृहपतिर् येनायुष्मान् शारिपुत्रः तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्यायुष्मतः शारिपुत्रस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः; एकान्तनिषण्णो ऽनाथपिण्डदो गृहपतिर् आयुष्मन्तं शारिपुत्रम् इदम् अवोचत्: तीर्थ्या भदन्ते शारिपुत्र एवम् आहुः: गृहपते न ते कामकारम् अनुप्रयच्छामः; श्रमणस्य गौतमस्य अग्रश्रावक आगतः; स यद्य् अस्मान् वादेन पराजयते, कारय विहारम् इति; कथम् अत्र प्रतिपत्तव्यम् इति; आयुष्मान् शारिपुत्रः संलक्षयति: किम् एषां सन्ति कानिचित् कुशलमूलानि उत न सन्तीति; पश्यति, सन्ति; कस्यान्तिके प्रतिबद्धानि; ममैव; पुनः संलक्षयति: किम् एतावन्त एव मम प्रतिबद्धा विनेया आहोस्विद् अन्ये ऽपि वादेन विनेयाः सन्तीति; पश्यति, सन्ति; कियच्चिरेण सन्निपतिष्यन्ति; पश्यति, सप्ताहस्यात्ययाद् इति; समन्वाहृत्य कथयति: गृहपते एवं भवतु; किं तु सप्तमे दिवसे; ततो ऽनाथपिण्डदो गृहपतिः प्रीतिप्रामोद्यजातो येन तीर्थ्यास् तेन उपसङ्क्रान्तह्; उपसङ्क्रम्य तीर्थ्यान् इदम् अवोचत्: भदन्त आर्यशारिपुत्रः कथयति: शोभनम्, एवं भवतु; किं तु स्पतमे दिवसे इति; ते संलक्षयन्ति; द्वाभ्याम् अत्र कारणाभ्यां भवितव्यम्; अथवासौ निष्पलायितुकामः; अथवा पक्षं समन्वेष्टुकामः; किम् अत्र प्राप्तकालं; वयम् अपि पक्षं समन्वेषामह इति; ते पक्षं समन्वेष्टुम् आरब्धाः; तैः पक्षं समन्वेषमानै रक्ताक्षो नाम परिव्राजको दृष्टः; स तैर् उक्तः: त्वम् अस्माकं सब्रह्मचारी; श्रमणस्य गौतमस्याग्रश्रावको ऽस्माभिर् वादेनाहूतः; स पक्षं समन्वेषते; त्वम् अस्माकं साहाय्यं कल्पय; कियता कालेन? इतः सप्तमे दिवसे; शोभनम्, एवं भवतु; यदा युष्माकं सन्निपातो भवति तदा ममारोचयितव्यम्; तीर्थ्याः शङ्कितोद्विग्नमनसो दिवसानुदिवसं पक्षं समन्वेषयन्ते; दिवसांश् च गणयन्ति थे तीर्थ्यस् अन्द् शारिपुत्र चोन्तेस्त् यावत् सप्तमे दिवसे अनाथपिण्डदेन गृहपतिना विस्तीर्णावकाशे पृथिवीप्रदेशे आसनप्रज्ञप्तिः कारिता; आयुष्मतश् च शारिपुत्रस्यार्थाय सिंहासनं प्रज्ञप्तम्; नानादेशनिवासिनस् तीर्थ्याः सन्निपतिताः; श्रावस्तीनिवासी जनकायः अनेकानि च तत्सामन्तनिवासीनि प्राणिशतसहस्राणि, कानिचिर् कुतूहलजातानि, कानिचित् पूर्वकैः कुशलमूलैः संचोद्यमानानि; तत आयुष्मान् शारिपुत्रो ऽनाथपिण्डदेन गृ��पतिना सपरिवारेण संपुरस्कृतो वादिमण्डलं प्रविश्य विनेयजनम् अभिसमीक्ष्य स्मितपूर्वं समशान्तेर्यापथेन सिंहासनम् अभिरुह्य निषण्णः; सर्वैव सा पर्षद् अवहितचेतस्का आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् अभिसमीक्षमाणा निषण्णा देफ़ेअत् ओफ़् थे तीर्थ्यस् तत आयुष्मान् शारिपुत्रस् तीर्थ्यान् आमन्त्रयामास: भवन्तः किं तावत् करिष्यथ? आहोसिव्द् विकरिष्यथ? ते कथयन्ति: वयं कुर्मः; त्वां विकुरु; आयुष्मान् शारिपुत्रः संलक्षयति: यद्य् अहं करिष्यामि; सदेवको ऽपि लोको न शक्ष्यति विकर्तुम्; प्राग् एव रक्ताक्षः परिव्राजकः; इति विदित्वा रक्ताक्षं परिव्राजकम् इदम् अवोचत्: त्वं कुरु, अहं विकरिष्यामीति; स इन्द्रजाले कृतावी; तेन सुपुष्पितः सहकारपादपो निर्मितः; आयुष्मता शारिपुत्रेण तुमुलो वातवर्ष उत्सृष्टः; येनासौ समूल उत्पाट्य इतश् चामुतश् च विकीर्णो योगिजनानाम् अप्य् अविषयीभूतः; ततस् तेन पद्मिनी निर्मिता; आयुष्मता शारिपुत्रेण कलभहस्ती निर्मितः; तेन सा समन्तान् मर्दिता; तेन सप्तशीर्षो नागो निर्मितः; आयुष्मता शारिपुत्रेण गरुडो निर्मितः येनासाव् अपहृतः; तेन वेताडो निर्मितः; आयुष्मता शारिपुत्रेण मन्त्रैः कीलितः; कुप्रयुक्तो वेतादा आत्मवधाय चेतयते; स तस्यैवोपरि प्रधावितः; ततो ऽसौ भीतस् त्रस्तः संविग्न आहृष्टरोमकूपः आयुष्मतः शारिपुत्रस्य पादयोर् निपतितः: आर्य शारिपुत्र त्रायस्व शरणागतो ऽस्मीति; तत आयुष्मता शारिपुत्रेण मन्त्रा उत्कीलिताः; स वेताडो व्युपशान्तः; तस्यायुष्मता शारिपुत्रेण धर्मो देशितः; स प्रसादजातः कथयति: लभेयाहम् आर्यशारिपुत्र स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्; चरेयम् अहम् आर्यशारिपुत्रस्यान्तिके ब्रह्मचर्यम् इति; आयुष्मता शारिपुत्रेण स प्रव्राजितः उपसंपादितः; अववादो दत्तः; तेनोद्यच्छमेन घटमानेन व्यायच्छमानेन सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षाकृतम्; अर्हन् संवृत्तः; त्रैधातुकवीतरागः समलोष्टकाञ्चन आकाशपाणितलसमचित्तो वासीचन्दनकल्पो विद्याविदारिताण्डकोशो विद्याभिज्ञाप्रतिसंवित्प्राप्तो भवलाभलोभपराङ्मुखः, सेन्द्रोपेन्द्राणां देवानां पूज्यो मान्यो ऽभिवाद्यश् च संवृत्तः; ततः सा पर्षद् विस्मयोत्फुल्ललोचना संवृत्ता; आयुष्मति शारिपुत्रे ऽभिप्रसन्ना कथयति: महान् आर्यशार���पुत्रेण वादिवृषभो निगृहीतः; इति विदित्वा अयुष्मतः शारिपुत्रस्य मुखे ऽवलोकिकाः संवृत्ताः; तत आयुष्मता शारिपुत्रेण तस्याः पर्षदः आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशी चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मदेशना कृता; यां श्रुत्वा अनेकैः सत्वसहस्रैः महान् विशेष आगतः; कैश्चिच् छ्रावकबोधौ चित्तान्य् उत्पादितानि; कैश्चित् प्रत्येकायां बोधौ; कैशिद् अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ; कैश्चिच् छरणगमनशिक्षापदानि गृहीतानि; कैश्चित् स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतम्; कैश्चित् सकृदागामिफलम्; कैश्चिद् अनागामिफलम्; कैश्चित् प्रव्रज्य सर्वक्लेशसंप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कृतम्; यद्भूयसा सा पर्षद् बुद्धनिम्ना, धर्मप्रवणा, सङ्घप्राग्भारा, व्यवस्थापिता; तीर्थ्याः संलक्षयन्ति: न शक्यम् अस्माभिर् अयं वादे निग्रहीतुम्; उपायसंविधानं कर्तव्यम्; अत्रैव भृतिकया कर्म कुर्मः; ततश् छिद्रं लब्ध्वा बैष्केणैनं प्रघातयाम इति; ते सर्वे संभूय अनाथपिण्डदस्य गृहपतेः सकाशं गत्वा कथयन्ति: गृहपते त्वयास्माकं सर्वाणि वृत्तिपदानि समुच्छिन्नानि; तद् अनुकम्पां कुरु; त्वदीयविहारे भृतिकया कर्म कुर्मः; चिरं वयम् अत्र अवस्थिताः; मा देशपरित्यागं कुर्म इति; अनाथपिण्डदः कथयति: आर्यशारिपुत्रं तावद् अवलोकयामि; स येनायुष्मान् शारिपुत्रस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्यायुष्मन्तं शारिपुत्रम् इदम् अवोचत्: <आर्य>, तीर्थ्याः कथयन्ति, अस्माकं त्वया सर्वाणि वृत्तिपदानि समुच्छिन्नानि; तद् अनुकम्पां कुरु; त्वदीये विहारे भृतिकया कर्म कुर्मः; चिरं वयम् अत्रावस्थिताः; मा देशपरित्यागं कुर्म इति; आयुष्मांश् छारिपुत्रः समन्वाहर्तुं प्रवृत्तः: किं तेषां सन्ति कानिचित् कुशलमूलानि आहोस्विन् न सन्ति इति; पश्यति, सन्ति; कस्यान्तिके प्रतिबद्धानि; ममैवेति; समन्वाहृत्य कथयति: गृहपते एवं भवतु, को ऽत्र विरोध इति; ते तस्मिन् विहारे भृतिकया कर्म कर्तुम् आरब्धाः; आयुष्मता शारिपुत्रेण लतावारिकः पुरुषो रौद्रो निर्मितः; स तत् कर्म कारयितुम् आरब्धः; आयुष्मान् शारिपुत्रः तेषां विनयकालं ज्ञात्वा तत्समीपे वृक्षमूलस्याधस्ताच् चङ्क्रम्यमाणस् तिष्ठति; स तैर् दृष्टः; ते संलक्षयन्ति, अयम् अस्य काल प्रघातयितुं प्रविविक्ते तिष्ठतीति; ते तस्य सकाशं उपसङ्क्रम्य परिवार���य अवस्थिताः; आयुष्मान् शारिपुत्रः संलक्षयति: कीदृशेन चित्तेन एते मत्सकाशम् उपसङ्क्रान्ता इति; यावत् पश्यति वधकचित्तेन; तेनासौ लतावारिको निर्मित उत्सृष्टः; तेन ते ऽभिद्रुता गच्छत कर्म कुरुतेति; ते कथयन्ति: आर्य शारिपुत्र परित्रायस्व; स कथयति: आयुष्मन् गच्छ; विश्राम्यन्तु तावद् इति; ते संलक्षयन्ति: ईदृशो ऽस्त्य् अयं महात्मा; वयम् अस्य वधकचित्ताः; एषो ऽस्माकं मैत्रचित्तः इति विदित्वा अभिप्रसन्नाः; तत आयुष्मता शारिपुत्रेण तेषाम् आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशी चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मदेशना कृता यां श्रुत्वा विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं चोन्वेर्सिओन् ओफ़् थे तीर्थ्यस् ते दृष्टसत्याः कथयन्ति: लभेमहि वयं शारिपुत्र स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्; चरेम वयं भदन्तशारिपुत्रस्यान्तिके ब्रह्मचर्यम् इति; ते आयुष्मता शारिपुत्रेण प्रव्राजिता उपसंपादिताः; अववादो दत्तः; तैर् युज्यमानैर्, घटमानैर्, व्यायच्छमानैर् इदम् एव पञ्चगण्डकं संसारचक्रं चलाचलं विदित्वा सर्वसंस्कारगतीः शतनपतनविकिरणविध्वंसनधर्मतया पराहत्य सर्वक्लेशपरहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कृतम् इत्य् अर्हन्तः संवृत्ताः; त्रैधातुकवीतरागाः समलोष्टकाञ्चना आकाशपाणितलसमचित्ता वासीचन्दनकल्पा विद्याविदारिताण्डकोशा विद्याभिज्ञाप्रतिसंवित्प्राप्ता भवलाभलोभसत्कारपराङ्मुखाः सेन्द्रोपेन्द्राणां देवानां पूज्या मान्या अभिवाद्याश् च संवृत्ताः चोन्स्त्रुच्तिओन् ओफ़् विहारस् तत्र आयुष्मता शरिपुत्रेण विहारसूत्रम् एकान्ते गृहीतम्; अनाथपिण्डदेनापि गृहपतिना एकान्ते गृहीतम्; आयुष्मान् शारिपुत्रः स्मितं प्राविष्कर्तुम् आरब्धः; अनाथपिण्डदो गृहपतिः कथयति: नाहेत्वप्रत्ययम् आर्यशारिपुत्र तथागता वा तथागतश्रावका वा स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति; कः आर्यशारिपुत्र हेतुः? कः प्रत्ययः स्मितस्य प्राविष्करणाय? एवम् एतद् गृहपते, एवम् एतत्; नाहेत्वप्रत्ययं तथागता वा तथागतश्रावका वा स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति; त्वया चेह सूत्रं गृहीतम्; तुषिते देवनिकाये सौवर्णं भवनम् अभिनिर्वृत्तम्; ततो ऽनाथपिण्डदो गृहपतिर् विस्मयोत्फुल्ललोचनः कथयति: आर्यशारिपुत्र यद्य् एवं, तेन हि पुनः सूत्रं प्रसारय भूयस्या मात्रया; चित्तम् अभिप्रसादयामीति; आयुष्मता शारिपुत्रेण तत् सूत्रम् गृहीतम्; अनाथपिण्डदेन गृहपतिना भूयस्या मात्रया तीव्रेण प्रसादवगेन चित्तम् अभिप्रसादितम्; येन प्रसादजातेन समनन्तरम् एव तत् सौवर्णं भवनं चतूरत्नमयं संवृत्तम्; आयुष्मता चास्य शारिपुत्रेण निवेदितम्; ततो ऽनाथपिण्डदेन गृहपतिना उत्तरोत्तरप्रवृद्धपुण्यसन्ततिना षोडशमहल्लिका विहारा मापिताः; षष्टिश् च कुटिकावस्तूनि; षोडशमहल्लिकान् विहारान् मापयित्वा षष्टिं च कुटिकावस्तूनि सर्वोपकरणैः पूरयित्वा येनायुष्मान् शारिपुत्रस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्यायुष्मन्तं शारिपुत्रम् इदम् अवोचत्: कियत्प्रमाणैर् आर्यशारिपुत्र प्रयाणकैर् भगवान् अध्वानं गच्छति; तद्यथा गृहपते राजा चक्रवर्ती; कियत्प्रमाणै राजा चक्रवर्ती; दशक्रोशकैर् गृहपते राजा चक्रवर्ती प्रयाणकैर् अध्वानं गच्छति; ततो ऽनाथपिण्डदेन गृहपतिना यावच् च श्रावस्ती यावच् च राजगृहम् अत्रान्तराद् वासकान् परिसङ्ख्याय परिक्रमणका मापिताः; दानशला कारिता; कालारोचकः पुरुषः स्थापितः; छत्रध्वजपताकाशोभिताश् चन्दनवारिपरिषिक्ताः सुरभिधूपघटिकोपनिबद्धास् तोरणाः कारिताः; कालिकानि यामिकानि च भैषज्यान्य् उपस्थापितानि मेस्सेन्गेर् तो थे बुद्ध ततः संभृतसंभारो ऽन्यतमं पुरुषम् आमन्त्रयते: एहि त्वं भोः पुरुष; येन भगवांस् तेनोपसङ्क्राम; उपसङ्क्रम्यास्माकं वचनेन भगवतः पादौ वन्दित्वा अल्पाबाधतां च पृच्छ अल्पातङ्कतां च, लघूत्थानतां च यात्रां च, बलं च, सुखं च अनवद्यतां च, स्पर्शविहारतं च; एवं च वद, आगच्छतु भगवान् श्रावस्तीम्; अहं भगवन्तम् उपस्थास्यामि यावज्जीवं चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं भिक्षुसङ्घेन <इति>; एवम् आर्य इति स पुरुषो ऽनाथपिण्डदस्य गृहपतेः प्रतिश्रुत्य येन राजगृहं तेन सम्प्रस्थितं; अनुपूर्वेण राजगृहम् अनुप्राप्तः; ततो मार्गश्रमं प्रतिविनोद्य येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते ऽस्थात्; एकान्तस्थितः स पुरुषो भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अनाथपिण्डदो भदन्त गृहपतिर् भगवतः पादौ शिरसा वन्दते; पूर्ववद् यावत् स्पर्शविहारतां च; सुखी भवतु भोः पुरुष अनाथपिण्डदो गृहपतिस् ���्वं च; अनाथपिण्डदो भदन्त गृहपतिर् एवम् आह: आगच्छतु भगवान् श्रावस्तीम्; अहं भगवन्तम् उपस्थास्यामि यावज्जीवं चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं भिक्षुसङ्घेनेति; अधिवासयति भगवांस् तस्य पुरुषस्य तूष्णींभावेन; अथ स पुरुषो भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः थे बुद्ध अर्रिवेस् अत् श्रावस्ती ततो भगवान् दान्तो दान्तपरिवारः, शान्तो शान्तपरिवारः, मुक्तो मुक्तपरिवारः, आश्वस्त आश्वस्तपरिवारः, विनीतो विनीतपरिवारः, अर्हन्न् अर्हत्परिवारः, वीतरागो वीतरागपरिवारः, प्रासादिकः प्रासादिकपरिवारः, ऋषभ इव गोगणपरिवृतः, गज इव कलभपरिवृतः, सिंह इव दंष्ट्रिगणपरिवृतः, हंस इव हंसगणपरिवृतः, सुपर्णीव पक्षिगणपरिवृतो, विप्र इव शिष्यगणपरिवृतः, सुवैद्य इवातुरगणपरिवृतः, शूर इव योधगणपरिवृतो, दैशिक इवाध्व गगणपरिवृतः, सार्थवाह इव वणिग्गणपरिवृतः, श्रेष्ठीव परिजनपरिवृतः, कोट्टराज इव मन्त्रिगणपरिवृतः, चक्रवर्तीव पुत्रसहस्रपरिवृतः, चन्द्र इव नक्षत्रगणपरिवृतः, सूर्य इव रश्मिसहस्रपरिवृतः, धृतराष्ट्र इव गन्धर्वगणपरिवृतः, विरूढक इव कुम्भाण्डगणपरिवृतः, विरूपक्ष इव नागगणपरिवृतः, धनद इव यक्षगणपरिवातः, वेमचित्रीव असुरगणपरिवृतः, शक्र इव त्रिदशगणपरिवृतः, ब्रह्मेव ब्रह्मकायिकपरिवृतः, स्तिमित इव जलनिधिः, सजल इव जलधरः, विमद इव गजपतिः, सुदान्तैर् इन्द्रियैर् असंक्षोभितेर्यापथप्रचारः, द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतः, अशीत्या चानुव्यञ्जनैर् विराजितगात्रः, व्यामप्रभालङ्कृतमूर्तिः, सूर्यसहस्रातिरेकप्रभं, जङ्गम इव रत्नपर्वतः, समन्ततोभद्रको, दशभिर् बलैश्, चतुर्भिर् वैशारद्यैस्, त्रिभिर् आवेणिकैः स्मृत्युपस्थानैर् महाकरुणया च समन्वागतः, महता भिक्षुसङ्घेन, अनाथपिण्डदेन गृहपतिना श्रावस्तीनिवासिना च महाजनकायेन, अनेकैश् च देवताशतसहस्रैर् अनुगम्यमानः, श्रावस्तीनगरीम् अनुप्राप्तः; यदा च भगवता श्रावस्तीं नगरीं प्रविशता साभिसंस्कारं नगरेन्द्रकीले दक्षिणः पादो न्यस्तः तदा षड्विकारः पृथिवीकम्पो जातः; इयं महापृथिवी चलति, संचलति, संप्रचलति; व्यथते, प्रव्यथते, संप्रव्यथते; पूर्वो दिग्भाग उन्नमति; पश्चिमो ऽवनमति; पश्चिम उन्नमति; पूर्वो ऽवनमति; दक्षिन उन्नमति; उत्तरो ऽवनमति; उत्तर उन्नमति; दक्षिणो ऽवनमति; अन्त उन्नमति; मध्यो ऽवनमति; मध्य उन्नमति; अन्तो ऽवनमति; सर्वश् चायं लोक उदारेण अवभासेन स्फुटः संवृत्तः सार्धं लोकान्तरिकाभिः; अन्तरीक्षे च देवदुन्दुभयस् तादिताः; गगनतलस्था देवता <भगवत> उपरिष्टाद् दिव्यान्य् उत्पलानि क्षेप्तुम् आरब्धाः; पद्मानि, कुमुदानि, पुण्डरीकाण्य्, अगरुचूर्णानि, तगरुचूर्णानि, चन्दनचूर्णानि, कुङ्कुमचूर्णानि, तमालपत्रानि, दिव्यानि च मान्दारकाणि पुष्पाणि <क्षिपन्ति> चैलविक्षेपांश् चाकार्षुः एफ़्फ़ेच्त्स् फ़ेल्त् फ़ोल्लोwइन्ग् बुद्धऽस् अर्रिवल् भगवतः पुरप्रवेशे इमान्य् एवंविधाश्चर्याण्य् अभूवन्; अपराणि च; संक्षिप्तानि विशालीभवन्ति; नीचान्य् उच्चानि भवन्ति; उच्चानि समानि भवन्ति; हस्तिनः क्रौञ्चन्ति; अश्वा हेषन्ते; ऋषभा नर्दन्ति; गृहगतानि विविधानि वादित्रभाण्डानि स्वयम् नदन्ति; अन्धाश् चक्षुंषि प्रतिलभन्ते; बधिराः श्रोत्रम्; मूकाः प्रव्याहरणसमर्था भवन्ति; परिशिष्टेन्द्रियविकला इन्द्रियाणि प्रतिलभन्ते; मद्यमदाक्षिप्ता विमदीभवन्ति; विषपायिता निर्विषीभवन्ति; अन्योन्यवैरिणो मैत्रीं प्रतिलभन्ते; गुर्विण्यः स्वस्तिना प्रसूयन्ते; बन्धनबद्धा मुच्यन्ते; अधना धनानि प्रैलभन्ते; इमानि चान्यानि च भगवतः पुरप्रवेशे अद्भुतशतसहस्राणि प्रादुर्भवन्ति थे जेतवन ततो भगवान् एवंविधेन महता सत्कारेण श्रावस्तीं प्रविष्टः; प्रविश्य पुरस्ताद् भिक्षुसङ्घस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; अनाथपिण्डदो गृहपतिः सुहृत्संबन्धिबान्धवजनपरिवृतः सौवर्णं भृङ्गारम् आदाय वारिधारां पातयितुम् आरब्धः; सा न प्रपतति; अनाथपिण्डदो गृहपतिर् दुर्मनाः संलक्षयति: मा मया कानिचित् सापक्षालानि कर्माणि कृतानि स्युर् इति; भगवान् आह: न त्वया गृहपते कानिचित् सापक्षालाणि कर्माणि कृतानि; अपि त्व् एतस्मिन् प्रदेशे स्थितेन त्वया पूर्वकाणां सम्यक्संबुद्धानाम् अयम् एव प्रदेशो निर्यातितः; अन्यस्मिन् प्रदेशे स्थित्वा <पातय; तेनान्यस्मिन् प्रदेशे स्थित्वा> पातिता; भगवान् पञ्चाङ्गोपेतेन स्वरेण स्वयम् एव जेतवनम् उद्घोषयति; उद्घोष्यमाणे जेतवने जेतः कुमारः संलक्षयति: अहो बत भगवान् ममापि तत्प्रथमतो नामोद्ग्रहणं कुर्याद् इति; भगवता जेतस्य कुमारस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय तत्प्रथमतो नामोद्ग्रहनं कृतम्: इदं भिक्षवो जेतवनम् अनाथपिण्डददस्यारामः; इति श्रुत्वा जेतः कुमारो ऽतीव प्रसन्नः मम भगवता तत्प्रथमतो नामोद्ग्रहणं कृतम् इति; तत्प्रीतिप्रामोद्यजातेन तद् द्रव्यजातं भगवतो ऽर्थाय चतूरत्नमयं द्वारकोष्ठकं कारितम्; तथा सङ्गीतिकारैर् अपि स्थविरैस् सूत्रान्त उपनिबद्धम्: भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने ऽनाथपिण्डदस्यारामे इति किन्ग् प्रसेनजित् मेएत्स् थे बुद्ध अश्रौषीद् राजा प्रसेनजित् कौशलः श्रमणो गौतमः कौशलेषु जनपदेषु चारिकां चरन् श्रावस्तीम् अनुप्राप्तः; श्रवस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्यारामे; स खलु भगवान् गौतमो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धो ऽस्मीत्य् आत्मानं प्रतिजानीत इति; श्रुत्वा च पुनर् येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवता सार्धं संमुखं संमोदनीं संरञ्जनीं विविधां कथां व्यतिसार्य एकान्ते निषण्णः; एकान्तनिषण्णो राजा प्रसेनजित् कौशलो भगवन्तम् इदम् अवोचत्: श्रुतं मे भो गौतम भवान् गौतमो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धो ऽस्मीत्य् आत्मानं प्रतिजानीत इति; ये ते भो गौतम एवम् आहुः कच्चित् ते एवं व्याकुर्वाणा, नो च भवन्तं गौतमम् अभ्याचक्षते, नातिसरन्ति; उक्तवादिनाश् च ते भवतो गौतमस्य <धर्मवादिनश् च धर्मस्य> चानुधर्मं व्याकुर्वन्ति? न च तेषां कश्चिद् आगच्छेत् परतः सहधर्मेण वादानुवादं गर्हास्थानीयो धर्मः; ये ते महाराज एवम् आहुस् तथ्यत एवं व्याकुर्वाणा नो च माम् अभ्याचक्षते, नातिसरन्ति; उक्तवादिनश् च ते धर्मवादिनश् च धर्मस्य चानुधर्मं व्याकुर्वन्ति; न च तेषां कश्चिद् आगच्छेत् परतः सहधर्मेण वादानुवादं गर्हास्थानीयो धर्मः; तत् कस्य हेतोर्? अहम् अस्मि महाराज अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धः; किं चापि भवान् गौतम एवम् आह; अपि तु नाहं भवतो गौतमस्य श्रद्धादेयो गच्छामि; तत् कस्य हेतोर्? ये तावद् इमे, भो गौतम, वृद्धवृद्धाः, श्रमणब्राह्मणाः, तद्यथा पूरणः काश्यपो, मस्करी गोशलीपुत्रः, सञ्जयी वैरडीपुत्रः, अजितः केशकम्बलः, ककुदः कात्ययनो, निर्ग्रन्थो ज्ञातिपुत्रः, ते तावन् नानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धा स्म इत्य् आत्मानं प्रतिजानते? कुतः पुनर् भवान् गौतमो दह्रश् च जात्या, नवकाश् च प्रव्रज्यया? थे फ़ोउर् स्मल्ल् ओने��् भगवान् आह: चत्वार इमे महाराज दह्रा नावमन्तव्याः; न परिभवितव्याः; कतमे चत्वारः? क्षत्रियो, महाराज, दह्रो नावमन्तव्यः, <दह्रो> न परिभवितव्यः; उरग, महाराज, दह्रो नावमन्तव्यः, दह्रो न परिभवितव्यः; अग्निर्, महाराज, स्तोको नावमन्तव्यः, स्तोको न परिभवितव्यः; भिक्षुर्, महाराज, दह्रो नावमन्तव्यः, दह्रो न परिभवितव्यः; तत् कस्य हेतोर्? धरश् चापि भिक्षुर् भवति अर्हन् महर्धिको; महानुभावः; इदम् अवोचत् भगवान्; इदम् उक्त्वा सुगतो ब्य् अथापरम् एतद् उवाच शास्ता: क्षत्रियं व्यञ्जनोपेतम् अभिजातं यशस्विनम् दह्रं तं नावजानीयान् नैनं परिभवेद् बुधः स्थानं हि रज्यते राजन् यद् राज्यं प्राप्य कोविदः क्षत्रियो दण्डम् आदध्यात् तस्मात् तं प्रणमेत् भृशम् तस्मात् तं नावजानीयाद् रक्षन् जीवितम् आत्मनः सम्यक् चैनं परिहरेत् संपश्यन्न् अर्थम् आत्मनः ग्रामे वा यदि वारण्ये यत्र पश्येद् भुजङ्गमम् दह्रं तं नावजानीयान् नैनं परिभवेद् बुधः उच्चावचेषु वर्णेषु नागश् चरति हैषिणाम् आसाद्य बालान् दहति नरान् नारीश् च नैकशः तस्मात् तं नावजानीयाद् रक्षन् जीवितम् आत्मनः सम्यक् चैनं परिहरेत् संपश्यन्न् अर्थम् आत्मनः प्रभूतपक्षो ज्वलनः कृष्णवर्त्मा हुताशनः स्तोकं तं नावजानीयान् नैनं परिभवेद् बुधः स्तोकं भूत्वा बहुर् भवत्य् उपादानेन पावकः तेजसा दहति क्षिप्रं ग्रामांश् च नगराणि च तस्मात् तं नावजानीयाद् रक्षन् जीवितम् आत्मनः सम्यक् चैनं परिहरेत् संपश्यन्न् अर्थम् आत्मनः यम् अग्निर् दहते दावं ग्रामांश् च नगराणि च जायन्ते पल्लवास् तत्र अहोरात्रान्वयाः क्वचित् यस् तर्हि शीलसंपन्नं भिक्षुम् आसाद्य दह्यते न तस्य पुत्रा पौत्रा वा दायादं न स विन्दति न चिरात् तालमस्तकवद् उद्दायादा भवन्ति ते तस्मात् तं नावजानीयाद् रक्षन् जीवितम् आत्मनः सम्यक् चैनं परिहरेत् संपश्यन्न् अर्थम् आत्मनः क्षत्रियं व्यञ्जनोपेतम् उरगं पावकं तथ भिक्षुं च शीलसंपन्नं नैनान् परिभवेद् बुधः तस्मात् तान् नावजानीयाद् रक्षन् जीवितम् आत्मनः सम्यक् चैनान् परिहरेत् संपश्यन्न् अर्थम् आत्मनः अथ राजा प्रसेनजित् कौशलो भगवतो भाषितम् अभिनन्द्य अनुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः उदायिन् ब्रिन्ग्स् मेस्सगेस् फ़्रोम् शुद्धोदन अन्द् हिस् ओwन् चोन्वेर��सिओन् तत्र बुद्धो भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्यारामे; राज्ञा प्रसेनजिता कौशलेन राज्ञः शुद्धोदनस्य लेखो ऽनुप्रेषितः: देव दिष्ट्या वर्धस्व; पुत्रेण ते अमृतम् अधिगतम्; अमृतेन जगत् सन्तर्पयति इति; श्रुत्वा राज्ञा शुद्धोदनेन दूतो ऽनुप्रेषितः; स तत्रैव प्रव्रजितः; द्वितीयो दूतो ऽनुप्रेषितः; सो ऽपि तत्रैव प्रव्रजितः; स्वाख्यातत्वाद् धर्मविनयस्य यं यं दूतम् अनुप्रेषयति, स तत्रैव प्रव्रजति; राजा करे कपोलं दत्वा चिन्तापरो व्यवस्थितः: यं यम् एव दूतं प्रेषयामि स तत्रैव प्रव्रजति स्वाख्यातत्वाद् धर्मविनयस्य; उदायिना दृष्ट उक्तश् च: देव कस्यार्थे त्वं करे कपोलं दत्वा चिन्तापरस् तिष्ठसीति; स कथयति: उदायिन् कथम् अहं न चिन्तापरो भवामि? यदा सर्वार्थसिद्धः कुमारो दुष्कराणि चरति तदाहं वृत्तान्तवाहकान् पुरुषान् प्रेषयामि; ते समागत्यारोचयन्ति; अनेन चानेन <च> विहारेण सर्वार्थसिद्धः कुमारो विहरतीति; इदानीम् अहं वृत्तान्तवाहकान् पुरुषान् प्रेषयामि न कश्चिद् वृत्तान्तं गृहीत्वा आगच्छति; उदायी कथयति: देव अहं गच्छामि; वृत्तान्तं गृहीत्वा आगमिष्यामीति; राजा शुद्धोदनः कथयति: उदायिन् यो गच्छति <स> शासनसंपत्तिं दृष्ट्वा तत्रैव तिष्ठति; स्थानम् एतद् विद्यते यत् त्वम् अपि तत्रैव गत्वा स्थास्यसीति; उदायी कथयति, देव आगमिष्यामीति; ततो रज्ञा शुद्धोदनेन स्वयम् एव लेखो लिखितः: गर्भात् प्रभृत्य् उपादाय भवान् संवर्धितो मया क्लेशाग्निसंप्रतप्तेन जिनवृक्षः प्ररोपितः तस्य ते ऽद्य विवृद्धस्य शिष्यशाखाप्रशाखिनः अन्ये सुखेन मोदन्ते वयं दुःखस्य भागिनः येनासि वृक्षक इवाङ्कुरमात्रपक्षः संवर्धितो शिशुर् अपत्यम् इदं ममेति प्राप्ते तनूज विषयस्य फलोपभोगे तस्मिन् गुणैर् अफलतो न तवास्ति दैन्यम् यदासि प्रथमं जात प्रतिज्ञातं तदा त्वया कृत्वा स्वकार्यं सुमहत् करिष्ये ज्ञात्यनुग्रहम् तत् ते ऽवाप्तं पदं शान्तं कुरुष्वागमने मतिम् अनुकम्पाम् उपादाय मम ज्ञातिगणस्य च उदायी लेखं गृहीत्वा सप्तमे दिवसे श्रावस्तीम् अनुप्राप्तः; मार्गश्रमं प्रतिविनोद्य भगवत्सकाशं उपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य लेखम् उपनामयति: भगवन् राज्ञा शुद्धोदनेन लेखो ऽनुप्रेषित इति; भगवता स्वयम् एव गृहीत्वा वाचितः; वाचयित्वा लेख एकान्ते स्थापितः; उदायी कथयति: किं भगवान् गमिष्यति कपिलवस्त्व् इति; भगवान् कथयति; गमिष्याम्य् उदायिन्न् इति; उदायी भगवतः पूर्वम् अतीव कृतप्रणयः; स तेनैव पूर्वकेण प्रणयेन कथयति: यदि भवान् न गमिष्यति, अहं बलान् नेष्यामीति; अथ भगवान् अस्याम् उत्पत्तौ गाथा भाषते: यस्य जालिनी विषक्तिका तृष्णा न क्वचिद् अस्ति नेत्रिका तं बुद्धम् अनन्तगोचरम् अपदं केन पदेन नेष्यसि यस्य जालिनी विषक्तिका तृष्णा न क्वचिद् अस्ति नेत्रिका तं बुद्धम् अनन्तगोचरम् अपदं केन पदेन नेष्यसि यस्य जितं नोपचीयते जितम् अस्य नान्वेति कथंचिद् एव तं बुद्धम् अनन्तगोचरम् अपदं केन पदेन नेष्यसि यस्य जितं नोपचीयते जितम् अस्य नान्वेति कथंचिद् एव तं बुद्धम् अनन्तगोचरम् अपदं केन पदेन नेष्यसि स उत्तरे प्रतिभानम् अलभमानः कथयति: भगवन् गच्छामि; राज्ञः शुद्धोदनस्य कथयामीति; उदायिन्न् एवंविधा बुद्धदूता भवन्ति; उदायी कथयति, भगवन् कीदृशा भवन्ति; प्रव्रजिताः; त्वम् अपि प्रव्रजेति; भगवन् मया राज्ञः शुद्धोदनस्य प्रतिज्ञातम् आगमिष्यामीति; भगवान् आह: उदायिन् यथाप्रतिज्ञातं कुरु; प्रव्रजित्वा गच्छ; तथा हि भगवता बोधिसत्वभूतेन मातापित्रोर् आचार्योपाध्यायानां गुरूणां गुरुस्थानीयानां च धर्म्या आज्ञा न कदाचित् प्रतिव्यूढपूर्वा; उदायी कथयति: भगवन् यद्य् एवं प्रव्रजामीति उदायिन् मदे अ मोन्क् तत्र भगवान् आयुष्मन्तं शारिपुत्रम् आमन्त्रयते: प्रव्राजय शारिपुत्र उदायिनम्; तदास्य भविष्यति दीर्घरात्रम् अर्थाय हिताय सुखायेति; एवं भदन्त इत्य् आयुष्मान् शारिपुत्रो भगवतः प्रतिश्रुत्य उदायिनं प्रव्राजितः उपसंपादितं; विस्तरेण चास्य आसमुदाचारिकम् आरोचितम् इदं ते करणीयम् इति; अद्याग्रेण ते उदायिन् मातृग्रामेण सार्धम् एकागारे शय्या न कल्पयितव्येति; एवं भदन्तेत्य् उदायी आयुष्मतः शारिपुत्रस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा प्रक्रान्तः; येन भगवांस् तेन उपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवन्तम् इदम् अवोचत्: भगवन् कपिलवस्तु गमिष्यामीति इन्स्त्रुच्तिओन्स् तो उदायिन् भगवान् आह: उदायिन् गच्छ; न ते सहसैव राजकुलं प्रवेष्टव्यम्; द्वारे स्थित्वा वक्तव्यम्, शाक्यभिक्षुर् आगत इति; यदि कथयन्ति प्रविशेति, प्रवेष्टव्यम्; प्रविष्टस्य यदि कथयन्ति, सन्त्य् अन्ये ऽपि शाक्यभिक्षव इति, ��क्तव्यं सन्तीति; यदि कथयन्ति सर्वार्थसिद्धस्यापि कुमारस्य एवंविध एव वेष इति, वक्तव्यम् एवंविध एवेति; न च ते राजकुले वस्तव्यम्; यदि कथयन्ति सर्वार्थसिद्धः कुमारो राजकुले वासं न कल्पयतीति; वक्तव्यः, न कल्पयतीति; यदि पृच्छन्ति कुत्र वासं कल्पयतीति, वक्तव्यम् अरण्ये विहारे वा; यदि पृच्छन्ति क एवंविधो विहार इति, जेतवनाकारेण लिखित्वा दर्शयितव्यम्; यदि पृच्छन्ति, आगमिष्यति सर्वार्थसिद्धः कुमार इति, वक्तव्यम् आगमिष्यति; कियच्चिरेण? सप्ताहस्यात्ययद् इति उदायिन् रेतुर्न्स् स कथयति: भगवन् गच्छामीति; भगवान् आह: गच्छेति; वचसा महीपतीनां समृद्ध्यति, चित्तेन देवानां, चित्तोत्पादेन तथा समृद्ध्यति ध्यायिनां सर्वम् इति, स भगवता तथाधिष्ठितो यथायुष्मान् उदायी तत्क्षणाद् एव कपिलवस्तु नगरं गतः; आयुष्मत उदायिनः भगवतो ऽन्तिके तीव्रः प्रसादो जातः; स राजकुलद्वारे स्थित्वा कथयति, भवन्त राज्ञो निवेदयत शाक्यभिक्षुर् आगत इति, ते कथयन्ति: किम् अन्ये ऽपि सन्ति शाक्यभिक्षवः; भवन्तः सन्ति; तै राज्ञो निवेदितं, शाक्यभिक्षुर् आगत इति; राजा कथयति: प्रविशतु; स प्रविष्टः; राज्ञा शुद्धोदनेन दृष्ट उक्तश् च; उदायिन् प्रव्रजितो ऽसि? <देव> प्रव्रजितो ऽस्मि; ननु भवताभिहितम् आगमिष्यामीति, तत् कथम् एतत्; उदायी कथयति; देव उक्तं भगवता नेदृशा बुद्धदूता भवन्तीति; सो ऽहं स्वाख्यातत्वाद् धर्मविनयस्य प्रव्रजितं; अपि त्व् अहं स्वश्रद्धया प्रव्रजितः; राज्ञा सर्वाङ्गैर् अनुपरिष्वज्य प्रज्ञप्त एवासने निषादितः; तदर्थं च पानीयं परिस्रावितम्; मूलफलानि कल्पितानि; शुचिनाहारेण भोजितः; आयुष्मता उदायिना परमोपशमदमस्थितियुक्तेन यथानुशासनीविधानेन परिभुक्तम्; राजा तम् उपलक्ष्य विस्मयम् आपन्नः कथयति: किं कुमारस्याप्य् एवंविध उपशमः? उदायी कथयति: देव अल्पमात्रं ममोपशमं; यथाकथं सुमेरुसर्षपवत्, समुद्रगोष्पदवत्, आदित्यखद्योतवत्, आकाशविवरवत्; राजा शुद्धोदनः कथयति: उदायिन् सर्वार्थसिद्धस्यापि कुमारस्य एवंविध एव वेषः? एवंविधः; श्रुत्वा राजा शुद्धोदनः मूर्छितः पृथिव्यां निपतितो महता जलप्रक्षेपेण प्रत्यागतप्राणः कथयति: उदायिन् आग्मिष्यति सर्वार्थसिद्दः कुमार इति; उदायी कथयति, आगमिष्यति: कियच्चिरेण? सप्ताहस्यात्ययात्; राजा शुद्धोदनः अमात्यान् आमन्त्रयते; भवन्तो राजकुलं शोधयत, अन्तःपुराणी च; सर्वार्थसिद्धः कुमारा आगमिष्यतीति; उदायी कथयति: देव न भगवान् अन्तःपुरे वासं कल्पयति; राजा कथयति: कुत्र वासं कल्पयति? उदायी कथयत्य् अरण्ये विहारे वा; राजा कथयति: क एवंविधो विहार इति; आयुष्मता उदायिना जेतवनाकारेण लिखित्वा दर्शितः; ततो राजा अमात्या आमन्त्रयते; भवन्तो न्यग्रोधारामे जेतवनाकारेण षोदशमहल्लकान् विहारान् मापयत; षष्टिं च कुटिकावस्तूनि; एवं देवेत्य् अमात्या राज्ञः प्रतिश्रुत्य न्यग्रोधारामे जेतवनाकारेण षोडशमहल्लकान् विहारान् मापिताः; षष्टिं च कुटिकावस्तुनि थे बुद्ध लेअवेस् फ़ोर् कपिलवस्तु तत्र भगवान् आयुष्मन्तं महामुद्गल्यायनम् आमन्त्रयते: गच्छ मौद्गल्यायन भिक्षूणाम् आरोचय, भगवान् कपिलवस्तु संप्रस्थितः; यो युष्माकम् उत्सहते पितापुत्रसमागमं द्रष्टुं स चीवराणि प्रतिगृह्णातु; एवं भदन्तेत्य् आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो भगवतः प्रतिश्रुत्य भिक्षूणाम् आरोचयति: भगवान् आयुष्मन्तः कपिलवस्तु गमिष्यति; यो युष्माकम् उत्सहते पितापुत्रसमागमं द्रष्टुं स चीवरकाणि प्रतिगृह्णात्व् इति; ततो भगवान् दान्तो दान्तपरिवारः शन्तो शान्तपरिवारः, मुक्तो मुक्तपरिवारः, आश्वस्त आश्वस्तपरिवारः, विनीतो विनीतपरिवारः, अर्हन्न् अर्हत्परिवारः, वीतरागो वीतरागपरिवारः, प्रासादिकः प्रासादिकपरिवारः, ऋषभ इव गोगणपरिवृतः, गज इव कलभपरिवृतः, सिंह इव दंष्ट्रिगणपरिवृतः, हंस इव हंसगणपरिवृतः, सुपर्णीव पक्षिगणपरिवृतो, विप्र इव शिष्यगणपरिवृतः, सुवैद्य इवातुरगणपरिवृतः, शूर इव योधगणपरिवृतो, दैशिक इवाध्व गगणपरिवृतः, सार्थवाह इव वणिग्गणपरिवृतः, श्रेष्ठीव परिजनपरिवृतः, कोट्टराज इव मन्त्रिगणपरिवृतः, चक्रवर्तीव पुत्रसहस्रपरिवृतः, चन्द्र इव नक्षत्रगणपरिवृतः, सूर्य इव रश्मिसहस्रपरिवृतः, धृतराष्ट्र इव गन्धर्वगणपरिवृतः, विरूढक इव कुम्भाण्डगणपरिवृतः, विरूपक्ष इव नागगणपरिवृतः, धनद इव यक्षगणपरिवातः, वेमचित्रीव असुरगणपरिवृतः, शक्र इव त्रिदशगणपरिवृतः, ब्रह्मेव ब्रह्मकायिकपरिवृतः, स्तिमित इव जलनिधिः, सजल इव जलधरः, विमद इव गजपतिः, सुदान्तैर् इन्द्रियैर् असंक्षोभितेर्यापथप्रचारः, द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतः, अशीत्या चानुव्यञ्जनैर् विराजितगात्रः, व्यामप्रभालङ्कृतमूर्तिः, सूर्��सहस्रातिरेकप्रभं, जङ्गम इव रत्नपर्वतः, समन्ततोभद्रको, दशभिर् बलैश्, चतुर्भिर् वैशारद्यैस्, त्रिभिर् आवेणिकैः स्मृत्युपस्थानैर् महाकरुणया च समन्वागतो, <महता> भिक्षुसङ्घेन सार्धं रोहकाम् अनुप्राप्तह्; अश्रौषीद् राजा शुद्धोदनः सर्वार्थसिद्धः कुमारो रोहकां नदीम् अनुप्राप्त इति; श्रुत्वा च पुनः राज्ञा शुद्धोदनेन कपिलवस्तुनगरम् अपगतपाषाणशर्करकठल्लं व्यवस्थापितम्; चन्दनवारिपरिषिक्तं विविधसुरभिधूपघटिकासमलङ्कृतम्, आमुक्तपट्टदामकलापम्, यावच् च रोहका नदी यावच् च न्यग्रोधाराम अत्रान्तरान् महती मार्गशोभा कारिता; विस्तीर्णावकाशे पृथिवीप्रदेशे आसनप्रज्ञप्तिर् विचित्रा कारिता; तत्र रोहकायां नद्यां केचिद् भिक्षवो हस्तौ निर्मर्दयन्ति; केचिद् दन्तकाष्ठं विसर्जयन्ति; केचित् स्नान्ति; कापिलवास्तवैः शाक्यैः श्रुतं, सर्वार्थसिद्धः कुमार आगत इति; श्रुत्वा च पुनः सर्वे न्यग्रोधारामं निर्गताः; केचित् पूर्वकैः कुशलमूलैः सञ्चोद्यमानाः, केचित् कृतकुतूहलजाताः ज्ञास्यमः किं पिता पुत्रस्य पादाभिवन्दनं करोति, आहोस्वित् पुत्रः पितुर् इति; अथ भगवत एतद् अभवत्: सचेद् अहं कपिलवस्तु पद्भ्यां प्रवेक्ष्यामि मानिनः शाक्या अप्रसादं प्रवेदयिष्यन्ते: प्रभूतं च सर्वार्थसिद्धेन कुमारेण तपोवनं गत्वावाप्तम्; यो हि नामानेकैर् देवताशतसहस्रैर् अनुगम्यमान उपैर् विहायसा निष्क्रम्य इयन्तं कालं दुष्करशतसहस्राणि चरित्वा अमृतम् अधिगम्य इदानीं पद्भ्यां प्रविष्ट इति मगिचल् एxप्लोइत्स् अथ भगवांस् तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते पूर्वस्यां दिश्य् उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य चतुर्विधम् ईर्यापथं कल्पयति; तद्यथा चङ्क्रम्यते, तिष्ठति, निषीदति, शय्यां कल्पयति, तेजोधातुम् अपि समापद्यते; तेजोधातुसमापन्नस्य भगवतो बुद्धस्य विविधान्य् अर्चींषि कायान् निश्चरन्ति, नीलानि, पीतानि, लोहितान्य्, अवदातानि, माञ्जिष्ठानि, स्फटिकवर्णानि; यमकान्य् अपि प्रातिहार्याणि विदर्शयति; अधःकायः प्रज्वलति; उपरिमात् कायाच् छीतला वारिधारा स्यन्दन्ते; उपरिमः कायः प्रज्वलति; अधःकायाच् छीतला वारिधारा स्यन्दन्ते; यथा पूर्वस्यां दिश्य् एवं दक्षिणस्यां पश्चिमायाम्, उत्तरस्यां दिशीति चतुर्दिशं चतुर्विधम् ऋद्धिप्रातिहार्यं विदर्श्य ता��् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य सप्ततालमात्रे ऽवस्थितः, <सप्ततालमात्रे> भिक्षवः, षट्सु भगवान्, षट्सु भिक्षवः; पञ्चसु भगवान्, अपि पञ्चसु भिक्षवः; चतुर्षु भगवान्, अपि चतुर्षु भिक्षवः; त्रिषु भगवान्, अपि त्रिषु भिक्षवः; द्वयोर् भगवांश्, द्वयोः भिक्षवः; तालमात्रे भगवांस्, तालमात्रे भिक्षवः; सप्तपौरुषे व्यवस्थितो भगवान्, सप्तपौरुषा भिक्षवः; षट्सु भगवान्, षट्सु भिक्ष्वः; पञ्चसु भगवान्, पञ्चसु भिक्षवः; चतुर्षु भगवान्, चतुर्षु भिक्षवः; त्रिषु भगवान्, त्रिषु भिक्षवः; द्वयोर् भगवान्, द्वयोर् भिक्षवः; साधिकपौरुषे <भगवान्, साधिकपौरुषे> भिक्षवः; पृथिव्यां राज्ञः शुद्धोदनस्य तथाविधं प्रातिहार्यं दृष्ट्वा भिक्षुत्वं च संमोहो जातः; न जानीते कतरो ऽत्र भगवान् इति; तत आयुष्मन्तम् उदायिनम् आमन्त्रयते: उदायिन् बहवो ऽत्र काषायवाससः प्रव्रजिताः; कतरः कुमारः? आयुष्मान् उदायी भगवन्तम् उपदर्शयन्न् आह: एषो ऽसौ भगवान् भवान्तकरणश् चित्तेश्वरो नायकः एष क्लेशनिषूदनो दिनकरस् तत्वार्थसन्दर्शकः एष प्राप्तमनोरथो दशबलः सर्वत्र पारङ्गतः पुत्रस् ते नृपते विभाति विमलः पश्याद्य धर्मेश्वरः अथ राजा शुद्धोदनस् तथागतस्यावनमत्कायेन पादाभिवन्दनं करोति; गाथां भाषते: इदं तृतीयं तव भूरिबुद्धे पादौ नमस्यामि समन्तचक्षोः उत्पद्यमानस्य मही प्रकम्पिता जम्ब्वाश् च छाया न जहाति कायम् ततः शाक्याः शाक्यायनिकाश् च राजानं शुद्धोदनं भगवतः पादयोर् निपतितं दृष्ट्वा अप्रसादं प्रवेदयन्ते: कथम् इदानीं पिता पुत्रस्य पादाभिवन्दनं करोतीति; राजा शुद्धोदनः शाक्यान् शाक्यायनिकाश् च संज्ञापयन्न् एवम् आह: न मया भवन्त इदानीं सर्वार्थसिद्धस्य कुमारस्य पादाभिवन्दनं कृतम्; यदापि सर्वार्थसिद्धस्य कुमारस्य जन्मनि महान् पृथिवीचालो ऽभूत् सर्वश् चायं लोक उदारेणावभासेन स्फुटो ऽभूत्; या अपि ता लोकस्य लोकान्तरिका अन्धास् तमसो ऽन्धकारतामिस्रा यत्रेमौ सूर्यचन्द्रमसौ एवंमहर्धिकाव् एवंमहानुभावाव् आभया आभां न प्रत्यनुभवतः, ता अपि तस्मिन् समये उदारेणावभासेन स्फुटा अभूवन्; तत्र ये सत्वा उपपन्नास् ते तया आभया अन्योन्यं सत्वं दृष्ट्वा संजानते अन्ये ऽपीह भवन्तस् सत्वा उपपन्ना अन्ये ऽपीह भवन्तस् सत्वा उपपन्ना इति; तदापि मया बोधिसत्वस्य भगवतः पादाभिवन्दनं कृतम्; यदापि सर्वार्थसिद्धं कुमारो मम कर्मान्तान् अनुसंयान् जम्बूछायायां निषद्य विविक्तं कामैर् विविक्तं पापकैर् अकुशलैर् धर्मैः सवितर्कं सविचारं विवेकजं प्रीतिसुखम् अनास्रवसदृशं प्रथमं ध्यानम् उपसंपद्य विहरति, अन्येषां च वृक्षाणां छाया प्राचीननिम्ना <प्राचीनप्रवणा> प्राचीनप्राग्भारा, जम्बूच्छाया बोधिसत्वस्य कायं न विजहाति, तदापि मया तदाश्चर्याद्भुतधर्मावर्जितमतिना भूयो भगवतः पादौ शिरसा वन्दितौ; इदानीं त्रिर् अपि भगवतः पादौ वन्दे यतः एवं वदामि इदं तृतीयं तव भूरिबुद्धे पादौ नमस्यामि समन्तचक्षोः उत्पद्यमानस्य मही प्रकम्पिता जम्ब्वाश् च छाया न जहाति कायम् इति; अथ भगवान् तान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य अनेकशतसहस्रां पर्षदम् अभ्यवगाह्य पुरस्ताद् भिक्षुसण्घस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः शुद्धोदनऽस् क़ुएस्तिओन्स् अन्द् बुद्धऽस् रेप्लिएस् अथ राजा शुद्धोदनः बाष्पोपरुद्ध्यमानहृदयो ऽश्रुपर्याकुलेक्षणो भगवन्तम् गाथाभिर् गीतेन प्रश्नं पृच्छति: भवनेषु महार्हेषु वसित्वा पैतृके गृहे सभयेषु अरण्येषु एकाकी वससे कथम् भगवान् आह: आर्यावासेषु दशसु वसामि मनुजाधिप वसन्ति मुनयो यत्र निर्मुक्ता गृहबन्धनात् राजा प्राह: दन्तकाञ्चनपादेषु आस्तीर्णेषु सुखेषु च पर्यङ्केषु शयित्वाथ संस्तरे शयसे कथम् भगवान् आह: विमुक्तिशयने रम्ये बोध्यङ्गकुसुमाकुले राजन् स्वपिमि निःसङ्गः परिदाहविवर्जितः राजा प्राह: हस्त्यश्वरथयानेन गत्वा वीर स्वके गृहे सकण्टकां वसुमतीं पद्भ्याम् आक्रमसे कथम् भगवान् उवचा: ऋद्धिपादरथेनाहं सम्यग्व्यायामदायिना विचरामि महीं कृत्स्नाम् अक्षतः क्लेशकण्टकैः राजा शुद्धोदनः प्राह: प्रावृतः काशिकैर् वस्त्रैः पूर्वं वीर विराजसे काषायपरुषं वासं कथं वहति ते तनुः भगवान् आह: ह्रीवस्त्रं मम सङ्घाटी राजन् प्रावरणं मम प्रावृता येन शोभन्ते शान्ते हि मुनयो वने राजा शुद्धोदनः प्राह: पुरा हि त्वं काञ्चनभाजनस्थं शाल्योदनं नैकरसोपपन्नम् भुक्त्वा विभो पिण्डपातं हि भुङ्क्षे लूहं कथं कण्ठम् उपैति ते ऽद्य भगवान् आह: अग्रं हि मे धर्मरसेन भोज्यम् नैष्क्रम्ययुक्तस्य समाहितस्य आहारतृष्णां हि विहाय सर्वां लोकानुकम्पार्थम् अहं चरामि राजा प्राह: मृद्वीकाशर्करारसं पीत्वा कण्ठसुखं बहु कथं पिबस�� तोयानि तप्तानि कलुषाणि च भगवान् आह: अहं धर्मरसं सुख्यं पिबामि मनुजाधिप यं पीत्वा सर्वपानानि विषवत् प्रतिभान्ति मे राजा शुद्धोदनः प्राह: पुरा हि त्वं हर्म्यविमानवासी प्रासादपृष्ठेषु यथार्तवेषु एकाकिनस् ते वसतो वने ऽद्य कथं भयं नाविशते सुबुद्धे भगवान् आह: यद् गौतमा सर्वभयस्य मूलं ते मे मलाः सानुशयाः प्रहीणाः सो ऽहं विशोको ह्य् अभयं वसामि न मे भयं स्वल्पम् अपीह किंचित् राजा शुद्धोदनः प्राह: पुरा हि त्वं स्नानगृहे सुरम्ये स्नातः सदा स्नानवरैर् विशिष्टैः एकाकिनं त्वा वनवासयुक्तम् इहाद्य कः स्नापयते मुनीन्द्रः भगवान् आह: धर्मो ह्रदो गौतम शीलतीर्थो ह्य् अनाविलस् सद्भिर् अपि प्रशस्तः स्नात्वा यस्मिन् वेदगुणैर् मनुष्या अनार्द्रगात्राः प्रतरन्ति पारम् राजा शुद्धोदनः प्राह: सौवर्णराजतैः कुम्भैर् स्नात्वा वीर स्वके गृहे कथं स्नायसि तोयेषु तप्तेषु कलुषेषु च भगवान् आह: शुद्धा नदी गौतम पुण्यतीर्था ह्य् अनाविल सद्भिर् अपि प्रशस्ता स्नात्वा यस्यां वेदगुणैर् मनुष्या अनार्द्रगात्राः प्रतरन्ति पारम् राजा शुद्धोदनः प्राह: हरिचन्दनलिप्ताङ्गः काशिकोत्तमसंवृतः शोभसे त्वं पुरा वीर तैर् वियुक्तो न शोभसे भगवान् आह: शीलम् आभरणं ह्य् अग्र्यं शीलम् इवानुलेपनम् किं ममोन्मादजनकैः सुवर्णमणिकुण्डलैः राजा शुद्धोदनः प्राह: कुतः परिभवो जातः कुतश् च भवभीरुता निर्वेदो वा यतो जातः पृष्ट आचक्ष्व तन् मम भगवान् आह: यतः परिभवो मह्यं यतश् च भवभीरता निर्वेदो वा यतो जातः शृणु त्वं कथयामि ते जरा व्याधिश् च मृत्युश् च यदि न स्याद् इदं त्रयम् ममापि सुमनोज्ञेषु विषयेषु रतिर् भवेत् राजा शुद्धोदनः प्राह: साधु वीर सुजातो ऽसि शाक्यानां कुलनन्दनः अष्टाभिर् लोकदर्मैस् त्वं यद् एवं नोपलिप्यसे ततः प्रहृष्टो विकसत्प्रसाद<ः> प्रदक्षिणं सङ्घम् ऋषिं च कृत्वा मुनीन्द्रपादौ शीरसा प्रणम्य स्थितः समन्तात् सुगतं निरीक्ष्य अथ राज्ञः शुद्धोदनस्य एतद् अभवत्: लाभा मे सुलब्धा यस्य मे पुत्रेण एवंविधा गुणगणा अधिगताः चोन्वेर्सिओन् ओफ़् थे शाक्यस् ततो भगवता न्यग्रोधारामे तस्याः पर्षदः आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ञात्वा तादृशी धर्मदेशना कृता यां श्रुत्वा शुद्धोदनप्रमुखैः सप्तसप्तत्या शाक्यसहस्रैः स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं स्थापयित्वा राजान��� शुद्धोदनं; देवदत्तः पापेच्छो मनाभिमानी; तेन सत्यदर्शनं न कृतम्; स क्रोधपर्यवस्थितः कथयति: यन्व् अहम् अपीदृशीम् अन्वावर्तनीं मायां जानीयाम्; अहम् अपि सर्वं लोकम् अन्वावर्तयेयम् इति; स कृतप्रणयसौमुख्यैः शाक्यैर् अभिहितः, अलं देवदत्त मा मैवं वोचः; महर्धिको भगवान् महानुभाव इति; स तूष्णीम् अवस्थितः; ब्रह्मावर्ते उद्याने तथाविधो धर्मो देशितः यं श्रुत्वा द्रोणोदनप्रमुखैः षट्सप्तत्या शाक्यसहस्रैः स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं स्थापयित्वा राजानं शुद्धोदनं; देवदत्तस् तथैव परिभाषते; रोहीतके उद्याने तथाविधो धर्मो देशितो यं श्रुत्वा अमृतोदनप्रमुखैः पञ्चसप्तत्या शाक्यसहस्रैः स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं स्थापयित्वा राजानं शुद्धोदनं; देवदत्तस् तथैव परिभाषते; अवशिष्टायाः पर्षदः कैश्चिच् छ्रावकबोधौ चित्तान्य् उत्पादितानि; कैश्चित् प्रत्येकायां बोखौ, कैश्चिद् अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ; कैश्चित् स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतम्; कैश्चित् सकृदागामिफलम्; कैश्चिद् अनागामिफलम्; कैश्चित् प्रव्रज्य सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कृतम्; केचिद् बुद्धं शरणं गताः; केचिद् धर्मम्; केचित् सङ्घम्; यद्भूयसा सा परिषद् बुद्धनिम्ना धर्मप्रवणा सङ्घप्राग्भारा व्यवस्थापिता थे प्रिदे ओफ़् शुद्धोदन अथ राज्ञः शुद्धोदनस्य एतद् अभवत्; पूर्वं भगवान् ससुरासुरस्य जगतः पूज्यश् चाभून् मान्यश् चाभूद् अभिवाद्यश् च; इदानीं मनुष्यपूजितो न देवपूजित इति; अथान्यतमः शाक्यकुमारो गाथां भाषते: सन्तर्पितेयं जनता महर्षे सद्धर्मवृष्ट्या वदतां वरेण उद्धृत्य घोराद् विनिपातमार्गात् लोको ऽह्य् अयं मोक्षपथे नियुक्तः इति; राजा शुद्धोदनः अतिहर्षात् सत्यानि न पश्यति, ममैव एकस्य पुत्र एवंमहर्धिको महानुभाव इति; भगवान् संलक्षयति: किं कारणं राजा शुद्धोदनः सत्यानि न पश्यति; तस्यैतद् अभवत्; अतिहर्षेण ममैवैकस्य पुत्र एवंमहर्धिक एवंमहानुभाव इति; सर्वथा मदापनयो ऽस्य कर्तव्य इति; द्वाभ्यां कारणाभ्यां सत्यानि न दृश्यन्ते अतिलीनतया औद्बिल्येन च; तद् अस्य लीनं चित्तम् औद्बिल्यं च; यन्व् अहम् अस्य लीनां सन्ततिम् अपनयेयम् औद्बिल्यं चेति; तत्र भगवान् आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् आमन्त्रयते: समन्वाहर मौद्गल्यायन राजानं शुद्धोदनम्; एवं भदन्ते��्य् आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो भगवतः प्रतिश्रुत्य येन राजा शुद्धोदनस् तेनोपसङ्क्रान्तः; अद्राक्षीद् राजा शुद्धोदनः आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् दूराद् एव; दृष्ट्वा च पुनर् आयुष्मन्तम् महामौद्गल्यायनम् इदम् अवोचत्: एतु भदन्त महामौद्गल्यायन, स्वागतं भवते महामौद्गल्यायनाय; निषीदतु भदन्त महामौद्गल्यायनः प्रज्ञप्त एवासने; निषण्णः आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः प्रज्ञप्त एवासने अथायुष्मान् महामौद्गल्यायनस् तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते स्वे आसने ऽन्तर्हितः पूर्वस्यां दिश्य् उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य चतुर्विधम् ईर्यापथं कल्पयति; तद्यथा चाङ्क्रम्यते, तिष्ठति, निषीदति, शय्यां कल्पयति; तेजोधातुम् अपि समापद्यते; तेजोधातुसमापन्नस्य आयुष्मतो महामौद्गल्यायनस्य विविधान्य् अर्चींषि कायान् निश्चरन्ति; तद्यथा नीलानि पीतानि लोहितान्य् अवदातानि माञ्जिष्ठानि स्फटिकवर्णानि; यमकान्य् अपि प्रातिहार्याणि विदर्शयति; अधः कायः प्रज्वलति; उपरिमात् कायाच् छीतला वारिधारा स्यन्दन्ते; उपरिमः कायः प्रज्वलति; अधःकायाच् छीतला वारिधारा स्यन्दन्ते; यथा पूर्वस्यां दिश्य् एवं दक्षिणस्यां पश्चिमायाम् उत्तरस्यां दिशीति चतुर्दिशं चतुर्विधम् ऋद्धिप्रातिहार्यं विदर्श्य तान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः अथ राजा शुद्धोदनः आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् इदम् अवोचत्: सन्ति महामौद्गल्यायन अन्ये ऽपि भगवतः श्रावका एवंमहर्धिका एवंमहानुभावा इति; सन्ति महाराज; गाथां च भाषते: महानुभावास् त्रैविद्याश् चेतःपर्याककोविदाः क्षीणास्रवास् तथार्हन्तो बहवः श्रावका मुनेः अथ राज्ञः शुद्धोदनस्य एतद् अभवत्: न खलु ममैव एकस्य पुत्र एवंमहर्धिक एवंमहानुभावः; अपि तु सन्त्य् अन्ये ऽपि प्रव्रजिता एवंमहर्धिका एवंमहानुभावा इति; तस्य यद् औद्बिल्यम् अभूत् तत् प्रतिविगतम्; अत्रान्तरे भगवता लौकिकं चित्तम् उत्पादितम्: अहो बत शक्रब्रह्मादयो देवा आगच्छेयुः; शुद्धायां देवपर्षदि धर्मं देशयेयम् इति; धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तो लौकिकं चित्तम् उत्पादयन्ति तदा कुन्तपिपीलका अपि प्राणिनस् तस्मिन् समये भगवतश् चेतसा चित्तम् आजानन्ति; प्राग् एव शक्रब्रह्मादयो देवाः; यस्मिंस् तु समये लोकोत्तरं चित्तम् उत्पादयन्ति तस्मिन् समये महाश्रावका अपि भगवतश् चेतसा चित्तं नाजानन्ति; कः पुनर् वादः शक्रब्रह्मादयो देवाः; कुत एव कुन्तपिपीलिका अपि प्राणिनः थे बुद्ध तेअछेस् तो थे गोद्स् अथ शक्रस्य देवेन्द्रस्य एतद् अभवत्: किमर्थं थगवता लौकिकं चित्तम् उत्पादितम् इति; तस्यैतद् अभवत्: शुद्धायां देवपर्षदि धर्मं देशयितुकाम इति; तेन विश्वकर्मणो देवपुत्रस्य आज्ञा दत्ता; निर्मिणु विश्वकर्मन् नयग्रोधारामे चतूरत्नमयं कूटागारं, विचित्रां चासनप्रज्ञप्तिम्; भगवान् शुद्धायं देवपर्षदि धर्मं देशयितुकाम इति; परं भद्रं बत कौशिक इति; विश्वकर्मा देवपुत्रः शक्रस्य देवेन्द्रस्य प्रतिश्रुत्य न्यग्रोधारामे चतूरत्नमयं कूटागारं निर्मिणोति, विचित्रां चासनप्रज्ञप्तिम्; तत्र चत्वारो महाराजाश् चतुर्षु द्वारेष्व् अवस्थिताः, धृतराष्ट्रो, विरूढकः, विरूपाक्षः, कुबेरश् च; पूर्वस्मिन् द्वारे धृतराष्ट्र अङ्गदकुण्डलविचित्रमाल्याभरणविभूषितः, दक्षिणे विरूढको दिव्यालङ्कारविभूषितः, पश्चिमे च विरूपाक्षो नानारत्नविभूषितः, उत्तरे कुबेरः सर्वालङ्कारविभूषितः; ततः शक्रो देवेन्द्रो न्यग्रोधारामे महतीं विभूतिं कारयित्वा येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवत एतम् अर्थं विस्तरेणारोचयति; ततो भगवान् शक्रादिभिर् अनेकैर् देवताशतसहस्रैऋ परिवृतः कूटागारं प्रविश्य महत्या देवपर्षदः पुरस्तान् नानारत्नविभूषिते सिंहासने निषण्णः; अथ आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो राजानं शुद्धोदनम् आदाय येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्यायुष्मान् महामौद्गल्यायनः प्रविष्टः; राजा शुद्धोदनो धृतराष्ट्रेण देवराजेन निवारितः, तिष्ठ <तिष्ठ> महाराज मा प्रविक्षः; किं कारणम्? भगवान् शुद्धायां देवपर्षदि धर्मं देशयति; नात्र मानुषमात्रस्य प्रवेशो ऽस्तीति; अथ राजा शुद्धोदनः दक्षिणं द्वारं गतः; विरूढकेन देवराजेन दृष्ट्वाभिहितः: तिष्ठ तिष्ठ महाराज मा प्रविक्षः; राजा शुद्धोदनः कथयति: कस् त्वं भद्रमुख; अहम् अस्मि महाराज विरूढकः; भगवान् शुद्धायां देवपर्षदि धर्मं देशयति; नात्र मनुष्यप्रवेशो ऽस्तीति; अथ राजा शुद्धोदनः पश्चिमं द्वारं गतः; विरूपाक्षेण देवराजेन दृष्ट्वाभिहितः: तिष्ठ तिष्ठ महाराज, मा प्रविक्षः; राजा शुद्धोदनः कथयति, कस् त्वं भद्रमुख; विरूपाक्षः कथयति; अहम् अस्मि महाराज विरूपाक्षः; भगवान् शुद्धायां देवपर्षदि धर्मं देशयति; यत्र मनुष्यभूतस्य न प्रवेशो लभ्यते; अथ राजा शुद्धोदन उत्तरं द्वारं गतः; वैश्रवणेन महाराजेन दृष्ट्वा अभिहितः, तिष्ठ तिष्ठ महाराज मा प्रविक्षः; राजा शुद्धोदनः कथयति, कस् त्वं भद्रमुख; वैश्रवणः कथयति, अहम् अस्मि महाराज वैश्रवणः; भगवान् शुद्धायां देवपर्षदि धर्मं देशयति; नात्र मनुष्यभूतस्य प्रवेशो लभ्यत इति अथ राज्ञः शुद्धोदनस्य स्पृहा उत्पन्ना; अहो बताहं भगवन्तम् शुद्धायां देवपर्शदि धर्मं देशयन्तं पश्येयम् इति; ततो राज्ञः शुद्धोदनस्य यासौ लीना सन्ततिः सा प्रतिविगता; भगवान् संलक्षयति: राजा शुद्धोदनो यदि मां न पश्यति, स्थानम् एतद् विद्यते यद् उष्णं शोणितं छर्दयित्वा कालं करिष्यति; तद् उपायसंविधानं कर्तव्यम् इति; भगवता यत् तत् चतूरत्नमयं कूटागारं तत् स्फटिकमयं निर्मितम्; येन राजा शुद्धोदन अनावृतं बुद्धशरीरं पश्यति; दृष्ट्वा च पुनः प्रीतिप्रामोद्यजातः भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः थे बुद्ध तेअछेस् तो शुद्धोदन अथ राज्ञः शुद्धोदनस्य आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशीं चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकीं धर्मदेशनां कृतवान्, यां श्रुत्वा राज्ञा शुद्धोदनेन विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षाक्त्कृतम्; स दृष्टसत्यस् त्रिर् उदानम् उदानयति: इदम् अस्माकं भदन्त न मात्रा कृतम्; न पित्रा, न राज्ञा, न देवताभिः, न पूर्वप्रेतैः, न श्रमणब्राह्मणैः, नान्येन स्वजनबन्धुवर्गेण, यद् भगवता अस्माकं कृतम्; उच्छोषिता रुधिराश्रुसमुद्राः; लङ्घिता अस्थिपर्वताः; पिहितान्य् अपायद्वाराणि; विवृतानि स्वर्गमोक्षद्वाराणि; प्रतिष्ठापिता देवमनुष्येषु; आह च: यत् कर्तव्यं सुपुत्रेण पितुः प्रत्युपकारिणा तत् त्वया कृतम् अस्माकं चित्तं मोक्षपरायणम् दुर्गतिभ्यः समुद्दृत्य स्वर्गे मोक्षे च ते वयम् स्थापिता सुप्रयत्नेन साधु ते दुष्करं कृतम् वणिजा इव लोभेन स्वर्गलोभेन ते वयम् लम्भिता नाथ वात्सल्याद् भवभोगाभिलाषिणः अथ राजा शुद्धोदनः उत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अधिवासयतु मे भगवान् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन, सार्धं भिक्षुसङ्घेन; अधिवासयति भगवान् राज्ञः शुद्धोदनस्य तूष्णींभावेन; अथ राजा शुद्धोदनो भगवतस् तूष्णींभावेन अधिवासनां विदित्वा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तो येन शुक्लोदनस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य शुक्लोदनम् इदम् अवोचत्: कुमार राज्याभिषेकस् ते प्राप्तः; प्रतीच्छ राज्यम्; कस्यार्थे? यतो भगवतः सकाशात् सत्यानि दृष्टानि; कतरस्मिन् दिवसे? अद्यैव; मया यम् एव दिवसं भगवता न्यग्रोधारामे धर्मो देशितस् तम् एव दिवसं सप्तसप्तत्या शाक्यसहस्रैः सार्धं सत्यानि दृष्टानीति; एवं द्रोणोदनो राज्यं प्रतीच्छेत्य् उक्तः; स कथयति: यदा भगवता ब्रह्मावर्ते उद्याने धर्मो देशितस् तदा षट्सप्तत्या शाक्यसहस्रैः सार्धं सत्यानि दृष्टानीति; एवम् अमृतोदनो राज्यं प्रतीच्छेत्य् उक्तः स कथयति, मयापि यदा भगवता रोहीतके उद्याने धर्मो देशितस् तदा पञ्चसप्तत्या शाक्यसहस्रैः सार्धं सत्यानि दृष्टानि; यद्य् एवम् इदानीं कं राज्ये प्रतिष्ठापयामः; ते कथयन्ति; भद्रिकं शाक्यराजम् इति; तैः संभूय भद्रिकः शाक्यराजो राज्यैश्वर्याधिपत्ये अभिषिक्तः देदिचतिओन् ओफ़् न्यग्रोधाराम अथ राजा शुद्धोदनस् ताम् एव रात्रिं शुचि प्रणीतं खादनीयभोजनीयं समुदानीय कल्यम् एवोत्थाय आसनकानि प्रज्ञाप्य उदकमणीन् प्रतिष्ठाप्य भगवतो दूतेन कालम् आरोचयति: समयो भदन्त; सज्जं भक्तम्; यस्येदानीं भगवान् कालं मन्यते इति; अथ भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय भिक्षुगणपरिवृतो भिक्षुसङ्घपुरस्कृतो येन राज्ञः शुद्धोदनस्य भक्ताभिसारस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य पुरस्ताद् भिक्षुसङ्घस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; अथ राजा शुद्धोदनः सुखोपनिषण्णं बुद्धप्रमुखं भिक्षुसङ्घं विदित्वा शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं सन्तर्पयति, संप्रवारयति; अनेकपर्यायेण शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं सन्तर्प्य संप्रवार्य भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तम् अपनीतपात्रं सौवर्णं भृङ्गारं गृहीत्वा भगवते न्यग्रोधारामं निर्यातितवान्; भगवता च पञ्चाङ्गोपेतेन स्वरेण दक्षिणा आदिष्टा: इतो दानाद् धि यत् पुण्यं तच् छाक्यान् उपगच्छतु प्राप्नुवन्तु पदं नित्यम् ईप्सितान् वा मनोरथान् इति; तत्र भगवान् कपिलवस्तुनि विहरति न्यग्रोधारामे; तथा स्थविरैर् अपि सूत्रान्त उपनिबद्धम्, भगवान् कपिलवस्तुनि न्यग्रोधारामे इति; भगवान् कपिलवस्तुन्य् अवस्थितः एकं दिवसं राजकुले भुक्तः, एकं दिवसम् अन्तःपुरे थे शाक्यस् फ़ोल्लोw थे बुद्ध राज्ञा शुद्धोदनेन जटिला प्रव्रजिताः भिक्षवो दृष्टाः; शान्तेर्यापथत्वाच् चित्तप्रासादिका नो तु कायप्रासादिकाः कष्टैस् तपोव्रतविशेषैः कर्शितशरीराः; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैतद् अभवत्: किं वापीमे जटिलाः शान्तेर्यापथत्वाच् चित्तप्रासादिकाः नो तु कायप्रासादिकाः; कथंरूपेण परिवारेण भगवान् शोभेत; संलक्षयति, शाक्यपरिवारेणैति; ततः सर्वशाक्यान् सन्निपात्य कथयति; भवन्तो यदि सर्वार्थसिद्धः कुमारो न प्रव्रजितो ऽभविष्यत्, को ऽभविष्यद्? राजा चक्रवर्ती; यूयं के ऽभविष्यत? अनुयात्रिकाः; इदानीं सर्वार्थसिद्धः कुमारो ऽनुत्तरो धर्मराजः; कस्मान् नानुयात्रिका भवथ; देव किं प्रव्रजामः? प्रव्रजत; किं सर्व एव? कुलैकिकया; एवं कुर्मः; राज्ञा शुद्धोदनेन कपिलवस्तुनगरे घण्टावघोषणं कारितम्; राजा एवं समाज्ञापयति मम विषयनिवासिभिः शाक्यैः कुलैकिकया प्रव्रजितव्यम् इति अनिरुद्ध अन्द् महानामन् द्रोणोदनस्य द्वौ पुत्रौ अनिरुद्धो महानामा च; तयोर् महानामा कृषिकर्मान्तानुष्ठाने अत्यर्थम् अभियुक्तः; अनिरुद्धस् तु उपरिप्रासादतलगतो निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडति रमते परिचारयति; महानामा मात्रा अभिहितः: पुत्र राज्ञा घण्टावघोषणं कारितं शाक्यैः कुलैकिकया प्रव्रजितव्यम् इति; स त्वं प्रव्रज; स कथयति, नाहं प्रव्रजामि; यस् ते प्रियः पुत्रः सुखासीनस् तिष्ठति तं प्रव्राजय; पुत्र पुण्यमहेशाख्यो ऽसौ सत्वो; मा तेन सह स्पर्धां कुरु; अम्ब त्वं तस्याभिप्रसन्ना येनासौ पुण्यमहेशाख्यः; अद्य तस्याम्ब मा किंचित् प्रेषय; ज्ञास्यामि किं पुण्यमहेशाख्यो न वेति; पुत्र एवं भवतु; प्रत्यक्षीकरोमि; तया रिक्तपिठरिकाभि <ः> पेटकं पूरयित्वा शुक्लेन वस्त्रेण आच्छाद्य मुद्रालक्षितं कृत्वा प्रेष्यदारिकाया हस्ते प्रेषितः; सन्दिष्टा, यदि पृच्छेत् किम् अत्रेति, वक्तव्यं न किंचिद् इति; सा तम् आदाय संप्रस्थिता; शक्रस्य देवेन्द्रस्य अधस्ताज् ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते; स संलक्षयति: येन नाम उपारिष्टः प्रत्येकबुद्धः पिण्डकेन प्रतिपादितः; तस्याद्य कथं भोजनेन विघातो भविष्यतीति; भोजनोप��ंहारो ऽस्य कर्तव्य इति; तेनासौ पेटको नानासूपिकरसव्यञ्जनोपेतस्याहारस्य पूरितः; यावद् असौ दारिका तम् आदाय अनिरुद्धस्य सकाशं गता; तदा तेनोक्ता दारिका, किम् अत्रेति; सा कथयति, कुमार न किंचिद् इति; अनिरुद्धः संलक्षयति: प्रियो ऽहं मातुः; किम् असौ रिक्तं प्रेषयिष्यतीति; नूनम् अत्र नाम नकिंचिद् भोजनं प्रक्षिप्तम्; पश्यामि तावद् इति समुद्घाटितम्; सर्वं तद् उद्यानम् अनेकोपकरणसुरभिगन्धसंपूर्णं व्यवस्थितम्; घ्रात्वा अनिरुद्धः परं विस्मयम् उपगतः; मातृभक्तो ऽसौ; तेन मातुर् अग्रपिण्डपातः प्रेषितः; सन्दिष्टं च अम्ब प्रतिदिवसम् ईदृशं नकिंचिन्नाम भोजनं प्रेषयितुम् अर्हसीति; सापि दृष्ट्वा परं विस्मयम् उपगता; तया महानाम्नो दर्शितम्; पुत्र दृष्टं ते? अम्ब दृष्टम्; तन् न त्वं मया पूर्वम् एवोक्तः पुण्यमहेशाख्यस् स सत्वमनुष्यसुभगः; मा तेन सह स्पर्धां कुरुष्वेति; स कथयति: अम्ब पुण्यमहेशाख्यो वा भवतु मा वा; नाहं प्रव्रजामीति; यतश् च महानामा सर्वावस्थं नाधिवासितवान् प्रव्रज्यां, ततस् तया अनिरुद्धो ऽभिहितः: पुत्र राज्ञा घण्टावघोषणं कारितम्: शाक्यैः कुलैकिकया प्रव्रजितव्यम् इति; स त्वं किं प्रव्रजसि, आहोस्विद् गृहे तिष्ठसीति; स कथयति: अम्ब प्रव्रज्यायां को ऽनुशंअसः? क आदीनवः? गृहावासे को ऽनुशंसः? क आदीनवः? पुत्र प्रव्रज्या संपद्यमाना निर्वाणावाहिका भवति; विपद्यमाना देवमनुष्यावाहिका भवति; गृहावासः सम्यक्प्रतिपाल्यमानो देवमनुष्यावाहकः; अप्रतिपाल्यमानो नरकतिर्यक्प्रेतावाहकः; अम्ब यः प्रव्रज्यायाम् आदीनवः, स गृहावासे अनुशंसः; तस्माद् अलं गृहावासेन; अनुजानीहि; प्रव्रजामीति; सा कथयति: पुत्र शोभनम्, एवं कुरु; अनिरुद्धस्य भद्रिकः शाक्यराजो वयस्यकः; स तस्य सकाशं गतः; तेन खलु समयेन भद्रिकः शाक्यराजो वीणां सारयति; तस्य वीणां सारयतः तन्त्री च्छिन्ना; स्वरः स्वरान्तरं गतः; अनिरुद्धो वीणायां कृतावी; तेन यथानुस्वरं निमित्तम् उद्गृहीतम्; स द्वारे स्थित्वा दौवारिकं पुरुषम् आमन्त्रयते: गच्छ भोः पुरुष, भद्रिकस्य राज्ञो निवेदय अनिरुद्धो द्वारे तिष्ठति देवं द्रष्टुकाम इति; दौवारिकेण गत्वा भद्रिकस्य शाक्यराजस्य निवेदितम्: देव अनिरुद्धो द्वारे तिष्ठति देवं द्रष्टुकाम इति; स कथयति: प्रविशतु भवान् अनिरुद्धः; को भवन्तम् अनिरुद्धं वा��यति; स प्रविष्टः; राज्ञा परिष्वज्य निषादितः; उक्तश् च कियच् चिरं तवागतस्येति; स कथयति; यदा तव वीणां सारयतस् तन्त्री छिन्ना; स्वरो स्वरान्तरं गत इति; स परं विस्मयम् आपन्नः कथयति: वीणायां भवान् कृतावी; भद्रिकः शाक्यराजः कथयति: कुमार किम् आगमनप्रयोजनम्; अनिरुद्धः कथयति: देव राज्ञा शुद्धोदनेन घण्टावघोषणं कारितम्: शाक्यैः कुलैकिकया प्रव्रजितव्यम् इति; तद् अवलोकितो भव; प्रव्रजामिति; राजा कथयति, यद्य् एवम् अहम् अपि प्रव्रजामीति; संप्रधारयावेति; अद्य त्वम् इहैव वासम् <उपगच्छ; स इहैव वासम्> उपगतः: शय्याकर्मान्तिकेन शाय्यायां ज्वरगन्धिकानि वस्त्राण्य् आच्छादितानि; पुष्पाणि चावकीर्णानि; अनिरुद्धः शय्यानिषण्णः; तस्य मल्लिकावृन्तम् अधस्ताद् अवस्थितम्; स स्पर्शप्रतिसंवेदी कथयति: किम् अत्राधस्ताच् छिलापुत्रकस् तिष्ठतीति; ते प्रत्यवेक्षितुम् आरब्धाः; मल्लिकावृन्तं <दृष्ट्वा> ते परं विस्मयम् आपन्नाः; अनिरुद्धो रात्रौ दुःखं सुप्तः; प्रभातायां रजन्यां राज्ञाभिहितम्: कच्चिद् अनिरुद्धः सुखं सुप्त इति; स कथयति: देव न सुखं सुप्त इति; राज्ञाभिहितम्, किमर्थम्; अनिरुद्धः कथयति; देव ज्वरगन्धानि वस्त्राणि प्रज्ञप्तानि; पुष्पाणि चावकीर्णानि; पुष्पवृन्तैः कायो द्रूयते; राज्ञा शय्याकर्मान्तिक आहूयोक्तः: किमर्थम् त्वया ज्वरगन्धानि वस्त्राणि प्रज्ञप्तानि; शय्याकर्मान्तिकेनाभिहितम्: मम भाण्डागारिकेन अनुप्रदत्तानि; राज्ञा भाण्डागारिक आहूयोक्तः: किमर्थं त्वया ज्वरगन्धिकानि वस्त्राण्य् अनुप्रदत्तानि; स कथयति; देव मम तन्तुवायेनानुप्रदत्तानि; राज्ञा तन्तुवाय आहूयोक्तः; किमर्थं त्वया ज्वरगन्धिकानि वस्त्राण्य् अनुप्रदत्तानि? तन्तुवायः कथयति: देव वस्त्रे ऊयमाने किंचिच् छेषम्; तन् मया ज्वरितेन उतम्; राजा कथयति: कुमार कथं त्वया विज्ञातम्; स कथयति, उष्णस्पर्शप्रतिसंवेदनात्; ज्वरगन्धेन च; राजा परं विस्मयम् आपन्नः कथयति: भवन्त अनिरुद्धो भवति शाक्यसुभगः; ततो भद्रिकेन शाक्यराजेनाभिहितः: यद्य् अहं प्रव्रजामि, देवदत्तः शाक्यानां राजा भविष्यति; स शाक्यानाम् अनर्थं करिष्यति; यन्नु वयं सर्वे संभूय देवदत्तं प्रोत्साहयाम इति देवदत्त एन्त्रप्पेद् स भद्रिकेन शाक्यराजेनाहूतः; ततः सर्वैः सम्भूयाभिहितः: देवदत्त वयं सर्वे प्रव्रजाम��; त्वं किं करिष्यसि; देवदत्तः संलक्षयति: यदि वक्ष्यामि न प्रव्रजामीति भद्रिकः शाक्यराजो न प्रव्रजिष्यति; तद् उपायसंविधानेन एनान् विप्रलम्भयामि; अपि नु मया यम् एव दिवसं भगवता न्यग्रोधारामे ऋद्धिप्रातिहार्यं विदर्शितं तदैव मे बुद्धिर् उत्पन्ना, यथैवानेन अन्वावर्तिन्या मायया महाजनकायो ऽन्वावर्तितः, तथैव मया अन्वावर्तितव्यः; इति विदित्वा कथयति: देव यूयं प्रव्रजथ; अहं किमर्थं तिष्ठामीति; भद्रिकः शाक्यराजः संलक्षयति: मृषावादिको ऽयम्; प्रतिज्ञायां स्थापयित्वा महाजनकायः प्रतिसंविदितः कर्तव्य इति; ततो राज्ञा तस्य तद् वचनं पत्राभिलिखितं कृत्वा कपिलवस्तुनि नगरे घण्टावघोषणं कारितम्: शृण्वन्तु भवन्तः कपिलवस्तुनिवासिनः पौरा, भद्रिकरेवतानिरुद्धदेवदत्तप्रमुखानि पञ्चशाक्यशतानि प्रव्रजिष्यन्ति; श्रुत्वा भवद्भिः प्रामोद्यम् उत्पादयितव्यम् इति; श्रुत्वा देवदत्तस्य महद् दुःखदौर्मनस्यम् उत्पन्नम्; यदि मया विज्ञातम् अभविष्यत् भद्रिकः शाक्यराजो निश्चयेन प्रव्रजेद् इति, न मया प्रतिज्ञातम् अभविष्यत्; इदानीं यदि न प्रव्रजिष्यामि, मृषावादिक इति कृत्वा राज्यम् अपि न लप्स्ये; सर्वथा किम् अत्र प्राप्तकालम्; प्रव्रजामि; प्रव्रजित एव राज्यम् कारयिष्यामीति ओर्दिनतिओन् ओफ़् फ़िवे हुन्द्रेद् शाक्यस् अथ राज्ञः शुद्धोदनस्य एतद् अभवत्: अपश्चिमां शाक्यानां विभूतिं पश्यामीति; तेन तन् नगरम् अपगतपाषाणाशर्करकठल्लं व्यवस्थापितं, चन्दनवारिपरिषिक्तम् उच्छ्रितध्वजपताकम् आमुक्तपट्टदामकलापं सुरभिधूपघटिकोपनिबद्धं नानापुष्पावकीर्णं रमणीयम्; ततः अनेकशाक्यशतसहस्रपरिवारः नगरद्वारे सिंहासने निषण्णः; शाक्यस्त्रियः शाक्यकुमार्याश् च कुतूहलजाता गवाक्षवातायनवेदिकास्व् अवस्थिताः, शाक्यानाम् विभूतिं द्रष्टुकामः नानादेशभ्यागतश् च जनकायः रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु; नैमित्तिका ब्राहमणा विपञ्चनका आहूताः शाक्यपरीक्षां प्रति, को ऽत्राराधकः को न वेति; अथ शाक्या मातापित्राव् अवलोक्य हारकटककेयूराद्यलङ्कारविभूषिताः प्रत्येकप्रत्येकं रथेष्व् अभिरुह्य निर्गन्तुम् आरब्धाः; पूर्वं भद्रिकः शाक्यराजो निर्गतः; नैमित्तिकैर् दृष्टः; ते कथयन्ति: एष तावद् आराधको भविष्यतीति; एवं रेवतानिरुद्धप्रभृतयो निर्गताः; ते ऽपि नैमि��्तिकैर् व्याकृताः; ततो देवदत्तो निर्गतः; तस्य निर्गच्छतः श्येनकेन शकुनकेन चूडामणिर् अपहृतः; नैमित्तिकैर् दृष्टः; ते कथयन्ति: यादृशम् अस्य निमित्तं नियतम् अयं शास्तरि प्रहृत्य नरकपरायणो भवतीति; कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तानां निर्गच्छतां खरेण वाशितम्; ते ऽपि नैमित्तिकैर् व्याकृताः: एते ऽपि महाश्रावकेषु वाग्दुश्चरितं कृत्वा नरकपरायणा भविष्यन्ति इति; उपनन्दस्य हस्तिस्कन्धाभिरूढस्य इतश् चामुतश् च व्यवलोकयतो मुक्ताहारः पतितः; स हस्तिस्कन्धाद् अवतीर्य गृहीतः; सो ऽपि व्याकृतः: अनेनात्यन्तलोभान् नरकेषूपपत्तव्यम् इति; ततस् तेषां शाक्यानां भद्रिकानिरुद्धदेवदत्तप्रमुखानि पञ्चशाक्यशतानि उद्यानयात्राप्रतिस्पर्धया शोभया येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तानि; भगवान् संलक्षयति: सचेद् अहं शाक्यान् एहिभिक्षुकया प्रव्राजयिष्यामि केचिद् आराधका भविष्यन्ति, केचिद् अनाराधकाः; ये अनाराधकास् तेषां भविष्यत्य् अन्यथात्वम्; सर्वश् चैहिभिक्षुश् चरमभविकः; यन्व् अहं सर्वान् एव भिक्षून् ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा प्रव्राजयेयम् उपसंपादयेयम्; इति विदित्वा भिक्षून् आमन्त्रयते: प्रव्राजयत भिक्षवः कापिलवास्तवान् शाक्यान्, उपसंपादयत ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा इति; एवं भदन्तेति ते भिक्षवो भगवतः प्रत्यश्रौषुः उपालिन्, थे बर्बेर् शाक्यानाम् उपाली नाम कल्पकः राज्ञा शुद्दोदनेन तेषां प्रव्रजतां केशावरोपकः प्रेषितः; भद्रिकस्य शाक्यराजस्य केशान् अवतारयन् सो ऽश्रुदुर्दिनवदनो बाष्पोपरुद्ध्यमानहृदयो मुहुर् निश्वासपरायणः केशान् अवतारयति; भद्रिकः शाक्यराजः कथयति: उपालिन् किमर्थं रोदिषि? स करुणदीनविलम्बितैर् अक्षरैः कथयति: देव मया जम्बूद्वीपप्रधानानां पुरुषाणाम् उपस्थानं कृत्वा, इदानीं प्राकृतपुरुषाणाम् उपस्थानं कर्तव्यं भविष्यति; कामं प्राणवियोगः, न युष्माभिः परित्यक्तस्य जीवितम् इति; भद्रिकः शाक्यराजः कथयति: अलम् उपालिन् दर्शितस् त्वया स्वामिभक्त्यनुरागः; नियच्छ शोकम्; अहं तथा करिष्यामि यथा प्राकृतपुरुषाणाम् उपस्थानं न करिष्यसि; इति विदित्वा तेनैकस्मिन् प्रदेशे पटकः प्रसारितः, शाक्यकुमाराश् च अभिहिताः: शृण्वन्तु भवन्तः कुमारा एषो ऽस्माकम् उपाली कल्पकः कृतोपस्थानः; तद् अस्य जीविकानिमित्तम् अ��ङ्कारं पटे स्थापयत; नास्माभिः पुनर् अगारे वस्तव्यम् इति; तैर् हारार्धहारकटककेयूरकुण्डलानां नानारत्नप्रत्युप्तानाम् अलङ्कारविशेषाणां पटके महान् राशिः कृतः; उपालिना तेषाम् अनुपूर्वेण केशावरोपणं कृतम्; ते स्नातुं गताः; स संलक्षयति: इमे तावत् कुमाराः कुलविभवयौवनोपेताः स्फीतान्य् अन्तःपुराणि, स्फीतानि कोशकोष्ठागाराण्य् अपास्य प्रव्रजिताः; अहम् अस्मिन्न् अलङ्कारमात्रे सक्तो ऽनयेन व्यसनम् आपत्स्ये; यद्य् अहं न नीचकुलोत्पन्नः स्याम्, अहम् अपि स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्योद्युज्येयं, घटेयं, व्यायच्छेयम्, ओघानाम् उत्तरणाय, योगानां समतिक्रमणायेति धर्मता ह्य् एषा यथा बुद्धा भगवन्तस् त्री रात्रेः, त्रिर् दिवसस्य बुद्धचक्षुषा लोकं व्यवलोकयन्ति, एवं महाश्रावका अपि; अद्राक्षीद् आयुष्मान् शारिपुत्रः उपालिनं कल्पकम् अतीव संविग्नम्; दृष्ट्वा च पुनर् येनोपाली कल्पकस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य उपालिनं कल्पकम् इदम् अवोचत्: कस्मात् त्वम् उपालिन् अतीव संविग्नः करे कपोलं दत्वा चिन्तापरस् तिष्ठसीति; स कथयति: कथम् अहं भदन्त शारिपुत्र न चिन्तापरो भवामि यत्रेदानीम् अमी कुमाराः कुलविभवयौवनोपेताः स्फीतान्य् अन्तःपुराणि स्फीतानि च कोशकोष्ठागाराण्य् अपास्य प्रव्रजिताः; अहम् अस्मिन्न् अलङ्कारमात्रे सक्तो ऽनयेन व्यसनम् आपत्स्ये? यद्य् अहं न नीचकुलोत्पन्नः स्याम् अहम् अपि स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्य उद्युज्येयं, घटेयं, व्यायच्छेयम् ओघानाम् उत्तरणाय, योगानां समतिक्रमणायेति; आयुष्मान् शारिपुत्रः कथयति: भद्रमुख नेदं मुनीन्द्रप्रवचनं जातिसारकं, न गोत्रसारकं, न श्रुतसारकम्; अपि तु प्रतिपत्तिसारकम् इदं मुनीन्द्रप्रवचनम्; न जातिकुलगोत्राणि परीक्षन्ते तथागताः; कर्माणि तु परीक्षन्ते चिरकालकृतान्य् अपि; सचेद् आकाङ्क्षसि स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदां भिक्षुभावम्, एहि भगवत्सकाशं गच्छाव; प्रव्राजयिष्यति ते भगवान् इति; तेनाधिवासितम् उपालिन् ओर्दैनेद् अथायुष्मान् शारिपुत्रः उपालिनं कल्पकम् आदाय येन भगवांस् तेनोपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अयं भदन्त उपाली आकाङ्क्षते स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्; ततो भगवान् प्रव्राजयतु, उपसंपादयतु, अनुकम्पाम् उपादायेति; स भगवता आभाषितः एहि भिक्षो चर ब्रह्मचर्यम् इति; भगवतो वाचो ऽवसानसमनन्तरम् एव मुण्डः संवृत्तः, सङ्घाटीप्रावृतः, पात्रकरकव्यग्रहस्तः, सप्ताहावरोपितकेशश्मश्रुः, वर्षशतोपसम्पन्नस्य भिक्षोर् ईर्यापथेनावस्थितः; आह चात्र: एहीति चोक्तः स तथागतेन मुण्डश् च सङ्घाटिपरीतदेहः सद्यः प्रशान्तेन्द्रिय एव तस्थौ नेपथ्यितो बुद्धमनोरथेन शाक्याः प्रव्रजिताः यथावृद्धिकया सामीचीं कार्यन्ते; भद्रिकेन शाक्यराजेन सामीचीं कुर्वता उपालिनः पादौ प्रत्यभिज्ञातौ, ततो मुखं व्यवलोकितम्; स कथयति: भगवन्न् एष उपाली; किम् अस्यापि मया पादयोर् निपतितव्यम् इति; भगवान् आह: वत्स मानप्रहाणाय प्रव्रज्या; तवैष वृद्धो निहतमदमानः; निपतेति; स तस्य पादयोर् निपतितः; षड्विकारं पृथिवीकम्पो जातः; इयं महापृथिवी चलति, संचलति, संप्रचलति; व्यथते, प्रव्यथते संप्रव्यथते; पूर्वा दिग् उन्नमति; पश्चिमावनमति; पश्चिमा उन्नमति; पुर्वा अवनमति; दक्षिणा उन्नमति; उत्तरा अवनमति; उत्तरा उन्नमति; दक्षिणा अवनमति; मध्य उन्नमति, अन्तो ऽवनमति; अन्त उन्नमति, मध्यो ऽवनमति; एवम् अनुपूर्वेण निपतिताः; देवदत्तो न निपतति; भगवान् कथयति: वत्स मानप्रहाणाय प्रव्रज्या, निपतेति; स कथयति; तव किं विद्यते? नाहम् अस्य पादयोर् निपतामीति; स न निपततीति तत्र देवदत्तेन भगवतस् तत्प्रथमतः आज्ञा प्रतिव्यूढा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भद्रिकेन शाक्यराजेन उपालिनो वन्दनायां कृतायां षड्विकारं पृथिवीकम्पो जातः इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि, यथातीते ऽपि अध्वन्य् एषा धर्मता; यो ऽसौ पादयोर् निपतितः; षड्विकारश् च पृथिवीकम्पो जातः; तच् छ्रूयताम् सुन्दर, थे स्तुदेन्त्, अन्द् भद्रा, थे हर्लोत् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां ब्रह्मदत्तो नाम राजा राज्यं कारयति, ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं च आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; तेन खलु समयेन वाराणस्यां नगर्यां भद्रा नाम रूपाजीविनी प्रतिवसति; सुन्दराश् च नाम्ना माणवकः; स तस्याः सकाशम् उपसङ्क्रान्तः कथयति: भद्रे आगच्छ परिचारयाम इति; सा कथयति; सन्ति ते पञ्च कार्षापणशतानीति; स कथयति, न सन्ति; गच्छ, पञ्च कार्षापणशतानि गृहीत्वा आगच्छ; तस्य विभवो नास्ति; स तस्याम�� अत्यर्थम् अध्यवसितः; कालेन कालं नानाविचित्राणि पुष्पाणि, फलानि चोपनाम्यति; तस्यास् तस्मिन्न् अनुनय उत्पन्नः; यावद् अपरेण समयेन वाराणस्यां पर्वा प्रत्युपस्थितः; सर्वास् स्त्रियो वस्त्रमाल्यालङ्कारविभूषिताः स्वकस्वकेषु क्रीडारतिहर्षबहुला अवतिष्ठन्ते; ता दृष्ट्वा सुन्दरो माणवः परितस्यति; भद्रा रूपाजीविनी संलक्षयति: अद्य वाराणसेया मनुष्या वस्त्रालङ्कारविभूषिता स्वकस्वकाभिः स्त्रीभिः सार्धं परिचारयिष्यन्ति; सुन्दरो माणवकः मया सार्धं परिचारयिष्यति; सा चैवं चिन्तयति; सुन्दरश् च माणवकस् तं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; सा तं दृष्ट्वा पूर्वोपकारसञ्जनितसौमनस्या कथयति: माणव गच्छ; सुगन्धानि पुष्पाण्य् आदायागच्छ; मया सार्धं परिचारयिष्यसीति; स नष्टोपलब्धप्राण इव विस्मयावर्जितसन्ततिः प्रक्रान्तः; तस्या रूपयौवनचातुर्यगुणान् विकल्पयन् मदाविष्टः कृत्स्नां रात्रिं जागरितः; प्रभातायां रजन्याम् अत्यर्थमिद्धर्पर्याकुलीकृतनयनस् तावत् सुप्तो यावद् आधित्योदय इति; सर्वोपयोगाय लोकेन यदा सर्वाणि पुष्पाण्य् उच्चितानि तदा प्रतिविबुद्धः; पुष्पनिमित्तम् इतश् चामुतश् च परिभ्रमति; नारागयति; शिरीषपुष्पाण्य् आदाय तस्याः सकाशम् उपसङ्क्रान्तः; सा गाथां भाषते: अलसो ऽजिनधार्य् अकर्मशीलो बटुकः सुन्दरको निरर्धमाषः परिपुष्पितपादपे ऽद्य काले प्रददात्य् एष हि यच् छिरीषपुष्पम् इति विदित्वा कथयति: गच्छ अन्यानि पुष्पाण्य् आदायागच्छेति; कामान् खलु प्रतिसेवमानस्य संयोजनान्य् उपचयं गच्छन्तीति स प्रवृद्धकामरागो ग्रीष्मणां पश्चिमे मासे व्यभ्रे दिने विगतबलाहके, स्थिते मध्याह्नसमये, नगराद् अतिविप्रकृष्टदेशेष्व् अरण्येषु वक्त्रापरवक्त्रं गायन् पुष्पाण्य् उच्चिनोति; राजा च ब्रह्मदत्तो मृगवधाय निर्गतः; स तीक्ष्णार्करश्मिसन्तापितः छायायाः शीतलं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; तस्य गीतशब्दं श्रुत्वा गाथां भाषते: ऊर्ध्वं तपति आदित्यः अधस्ताद् दहति वालुका कस्माद् गायसि गात्राणि न ते दहति आतपः इति; सुन्दरको ऽपि गाथां भाषते: न मां तापयत्य् आदित्यः सङ्कल्पास् तापयन्ति माम् कार्याकार्याणि लोके ऽस्मिंस् तापयन्ति तु नातपः इति; राजा संलक्षयति: नूनम् अयं माणवः शैत्यकथासु कृतावी येन स्थिते मध्याह्नसमये पुष्पाण्य् उच्चिनोतीति; स ���ेनाभिहितः: कुरु माणव शैत्यां तावत् कथाम्; शृणोमीति; स संलक्षयति; नूनम् अस्य राज्ञः शरीरदाहः, येनैवं वदतीति; तेन तस्य विचित्रा शैत्यकथा कृता, यां श्रुत्वा राज्ञः शरीरदाहः प्रतिविगतः; राजा अभिप्रसन्नः; अमात्यान् पृच्छति; भवन्तो यो राज्ञो क्षत्रियस्य मूर्धाभिषिक्तस्य जीवितम् अनुप्रयच्छति, तस्य कः प्रत्युपकारः? देव उपार्धराज्यम्; ततस् स राज्ञा अभिहितः; माणव अद्य राजकुले वासं कल्पयस्व; उपार्धराज्यं ते प्रयच्छामि इति; तस्य राजकुले प्रणीतं शयनासनं दत्तम्; स तस्मिन् शयितः भद्राम् अनुस्मृत्य चिन्तयति; तद् उपार्धराज्यं गृह्णामि यत्र भद्रा रूपाजीविनी इति; भूयः संलक्षयति: कीदृशः स राजा यत्र उपार्धराज्यं भुङ्क्ते; यन्व् अहम् एनम् जीविताद् व्यपरोपयेयम् इति; पुनः संलक्षयति: अलम् अनेन राज्येन यद् राजानं प्रघात्य इति; ग्मथां च भाषते: अप्राप्ते अर्थतर्षः प्राप्ते चार्थे न तर्षविनिवृत्तिः अप्राप्ते च विघातस् तस्माद् अर्थे मतिर् अनर्थाय इति यावत् प्रभाता रजनी संवृत्ता, स विप्रतिसारजातः शयनाद् अवतीर्य कृष्णाजीनम् आस्तीर्य भूमौ शयितः; प्रभातायां रजन्यां राजा कथयति: भवन्तः शब्दयत तं माणवम्; उपार्धराज्यं तस्मै अनुप्रयच्छामीति; राजदूता गताः पश्यन्ति; महाशयनाद् अवतीर्य भूमौ शयितः; दृष्ट्वा च पुनर् अप्रसादं प्रवेदयन्तो राज्ञः सकाशं गताः कथयन्ति: देव नासाव् अर्हति राज्यम्; राजा कथयति, किमर्थम्? ते कथयन्ति: देव यो हि नाम प्रणीतं शयनासनम् अपहाय भूमौ कृष्णाजिने शयितस् तस्य हीनाधिमुक्तस्य किं राज्येनेति; राजा कथयति: भवन्तः स प्राज्ञः, कारणेनात्र भवितव्यम्; शब्दयत इति; तैर् असौ शब्दितः: राज्ञा पृष्टः: भो माणव किमर्थं त्वं महाशयनासनाद् कृष्णाजिने शयित इति; तेन यथावृत्तं राज्ञे समाख्यातम्; ततः कथयति: देव अनुजानीहि प्रव्रजामीति; राजा कथयति: समयतो ऽनुजानामि; यदि प्रव्रजित्वा किञ्चिद् गुणगणम् अधिगच्छसि ममारोचयितव्यम् इति; तेन प्रतिज्ञातम् एवं भवत्व् इति; ततस् तेन शान्तं प्रदेशं गत्वा अनाचार्यकेण अनुपाध्यायकेन प्रत्येकबोधिर् अनुगता; स प्रत्येकबुद्धः संलक्षयति; मया तस्य राज्ञः प्रतिज्ञातम्; गच्छामि तां पूर्विकां प्रतिज्ञां निर्यातयामि इति; स राज्ञः सकाशं गत्वा उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्रातिहार्याणि कर्तुम् आरब्धः; राजा तस्य पादयोर् निपत्य गाथां भाषते: पश्याल्पकल्पप्रभवं विपाकं महान् विशेषो ह्य् उपगेन लब्धः लाभाः सुलब्धा बत माणवेन यत् प्राव्रजत् किं कुशलं गवेषी गङ्गापाल, थे बर्बेर् राज्ञो ब्रह्मदत्तस्य गङ्गापालो नाम कल्पकः; तेनासौ सुन्दरप्रोक्तां गाथां गाथां ग्राहितः; उक्तश् च: गङ्गापाल भूयो भूयः माम् एतां गाथां स्मारयिष्यसीति; गङ्गापालः कल्पकः स्वशिल्पे अत्यर्थं कृतावी; स यदा राज्ञो ब्रह्मदत्तस्य श्मश्रुकर्म करोति तदासौ मिद्धम् अवक्रामति; रिच्छतया प्रबोध्यते; प्रबुद्धश् च गङ्गापालं वरेण प्रवारयति, वद कं ते वरम् अनुप्रयच्छामीति; स कथयति, देव विज्ञापयिष्यामीति; यदा गङ्गापालो राजानं गाथां स्मारयति तदा राज्ञः कामकथायाम् अपि चित्तं न क्रामति; प्राग् एव कामाध्याचरणे; सो ऽन्तःपुरं अन् व्यवलोकयति; अन्तःपुरिकाः क्लेशमदाविष्टाः गङ्गापालस्य कथयन्ति: मातुल यदा ते देवो वरेण प्रवारयति, तदा वक्तव्यम्, यदि मे देवो ऽभिप्रसन्नः तद् अस्या गाथाया अर्थं विस्तरेण संप्रकाशयेद् इति; राज्ञा तस्या गाथाया अर्थो विस्तरेण संविभक्तः; स संविग्नः पादयोर् निपत्य कथयति: देव कृतोपस्थानो ऽहम्; प्रव्रजाम्य् अगाराद् अनगारिकाम् इति; राजा कथयति: यदि प्रव्राजितः किञ्चिद् गुणगणम् अधिगमिष्यसि मम निवेदयिष्यसीति; स कथयति: देव एवं भवतु निवेदयिष्यामीति; स गत्वा ऋषीणां मध्ये प्रव्रजितः; तेन पञ्चाभिज्ञाः साक्षात्कृताः; तस्यैतद् अभवत्: मया राज्ञो ब्रह्मदत्तस्य प्रतिज्ञातम्; गच्छामि, तां पूर्विकां प्रतिज्ञां निर्यातयामीति; स येन राजा ब्रह्मदत्तस् तेन उपसङ्क्रान्तः; उपसङ्क्रम्य उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्रातिहार्याणि कर्तुम् आरभः; अस्ति पृथग्जनस्य ऋद्धिर् आवर्जनकरी; स पादयोर् निपत्य कथयति: आर्य त्वया एवंविधगुणगणा अधिगताः? अधिगताः; राजा ब्रह्मदत्तः गङ्गापालस्य ऋषेः <पादयोर् निपतति> षड्विकारः पृथिवीकम्पो जातः; माता चास्य गाथां भाषते: एतत् ते देवाम्रवणं ब्रह्मदत्तस्य धीमतः प्रविभज्य हि यत्रैष प्राव्रजत् क्षुरभाण्डिकम् इति; राजा ब्रह्मदत्तो मातरम् अनुसंज्ञपयन् गाथां भाषते: मा वोचत ग्ङ्गपालम् एवं किञ्चिन् मौनपदेषु शिक्षमाणम् तस्यैष हि दुष्करस्य कर्ता यत्कृत्वा पृथुबुद्धयो भवन्ति तपसा ह्य् अभिभूय सर्वपापम् तपसा चाप्य् अभिभूय सर्वलोकम् तपसा ह्य् अभिभूय कर्मभाण्डम् तपसा भाति न वाच्य एष किञ्चित् इति; किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ तेन कालेन तेन समयेन ब्रह्मदत्तो नाम राजाभूद् एष एव स भद्रिकः शाक्यराजः; यो ऽसौ गङ्गपालनामा ऋषिर् एष एवासाव् उपाली; तदापि भद्रिकेन शाक्यराजेन ब्रह्मदत्तभूतेन उपालिनो गङ्गपालऋषिभूतस्य प्रणामे कृते षड्विकारः पृथिवीकम्पो जातः; एतर्ह्य् अपि भद्रिकेन शाक्यराजेन उपालिनः प्रव्रजितस्य प्रणामे कृते षड्विकारः पृथिवीकम्पो जात इति"
+sbv_18,appendix ii conversion of nandā and nandabalā atha bhagavān nandāṃ ca nandabalāṃ ca grāmikaduhitarau dhārmyayā kathayā sandarśayitvā samādāpayitvā samuttejayitvā saṃpraharṣayitvotthāyāsanāt prakrāntaḥ marvellous deeds of the buddha before urubilvā kāśyapa a) the buddha subdues a nāga atha bhagavataḥ senāyanagrāmakāt prakramyaitad abhavat: astīha magadheṣu janapadeṣu kaścic chramaṇo vā brāhmaṇo vā suśīlaḥ saṃmato yam aham anvāvartayeyaṃ yasmin me 'nvāvṛtte 'lpakṛcchreṇa mahājanakāyo 'nvāvartiṣyate; tena khalu samayenorubilvākāśyapo jaṭilo jīrṇo vṛddho mahallako; sa viṃśativarṣaśatiko jātyā māgadhakānāṃ manuṣyāṇāṃ satkṛto gurukṛto mānito pūjito 'rhan saṃmataḥ; paṃcaśataparivāro nadyā nairaṃjanāyās tīra āśramapade śāmyate; atha bhagavata etad abhavat: ayam urubilvākāśyapo jaṭilo jīrṇo mahallakaḥ pūrvavad yāvac chāmyate; yanv aham urubilvākāśyapaṃ jaṭilam anvāvartayeyaṃ yasmin me 'nvāvṛtte 'lpakṛcchreṇa mahājanakāyo 'nvāvartiṣyate atha bhagavān yenorubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapadaṃ tenopajagāma; adrākṣīd urubilvlākāśyapo jaṭilo bhagavantaṃ dūrata eva; dṛṣṭvā ca punar bhagavato 'rthāyāsanaṃ prajñapya bhagavantam idam avocat: āgaccha mahāśramaṇa svāgataṃ mahāśramaṇa; mahāśramaṇaś ciracirasya paryāyam akārṣīd ihāgamanāya; niṣīdatu mahaśṛamaṇaḥ prajñapta evāsane; nyaṣīdad bhagavān prajñapta evāsane; athorubilvākāśyapo bhagavatā sārdhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisāryaikānte nyaṣīdat; ekāntaniṣaṇṇaṃ bhagavān urubilvākāśyapaṃ jaṭilam idam avocat: yadi te kāśyapa agurv ahaṃ tavāgnyāgāra ekarātrīṃ vihareyaṃ; na me mahāśramaṇa aguru; api tu tatrāśīviṣo nāgaḥ prativasati; mā te sa viheṭhayiṣyati; aṅga tvaṃ kāśyapa anujānīhi na me sa viheṭayiṣyati; sacen mahāśramaṇa na te viheṭhayati tatra mahāśramaṇa vihara yathāsukham eva; atha bhagavān bahir agnyāgārasya pādau prakṣālya agnyāgāraṃ parviśya nyaṣīdat paryaṅkam ābhujya ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhāṃ smṛtim upasthāpya; adrākṣīd āśīviṣo nāgo bhagavantaṃ dūrata eva; dṛṣṭvā ca krodhānubhāvena dhūmayati; bhagavān apy ṛddhyānubhāvena dhūmayati; athāśiviṣo nāgaḥ krodhānubhāvena prajvalitaḥ; bhagavāṃś ca tejodhātusamādhiṃ samāpannaḥ; athāśīviṣasya nāgasya krodhānubhāvena bhagavataś ca ṛddhyānubhāvena sarvo 'gnyāgāra ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvalībhūto dhyāyati; adrākṣīd urubilvākāśyapo jaṭilo rātryāḥ pratyūṣasamaye nakṣatrāṇi vyavalokayamānaḥ sarvam agnyāgāram ādīptaṃ pradīptaṃ saṃprajvalitam ekajvalībhūtaṃ dhyāyantaṃ; dṛṣṭvā ca tasyaitad abhavat: tathā prāsādiko mahāśramaṇaḥ; mā haivāśīviṣeṇa nāgena bhasmīkṛto bhaviṣyati; hā kaṣṭaṃ mama vacanaṃ nāśrauṣīt; atha bhagavata etad abhavat: dharmadeśanārthāya urubilvākāśyapasya jaṭilasya sapariṣatkasya yanv ahaṃ tadrūpān ṛddhyabhisaṃskārān abhisaṃskuryāṃ yathāśīviṣasya nāgasya tejasā tejaḥ paryādadyāṃ na cāsya kāyaḥ klāmyeta dāntaṃ ca taṃ kṛtvā pātreṇādāya urubilvākāśyapasya jaṭilasya prayaccheyam; atha bhagavān tadrūpān ṛddhyabhisaṃskārān abhisaṃkaroti yathā samāhite citte āśīviṣasya nāgasya tejasā tejaḥ paryādadāti na cāsya kāyaḥ klāmyati; dāntaṃ ca taṃ kṛtvā pātreṇādāya yenorubilvākāśyapo jaṭilas tenopajagāma; adrākṣīd urubilvākāśyapo jaṭilo bhagavantaṃ dūrata eva; dṛṣṭvā ca bhagavantam idam avocat: jīvasi mahāśramaṇa; jīvāmi kāśyapa; kiṃ nu te mahāśramaṇa pātre; yasya te kāśyapa āśīviṣasya nāgasyānubhāvena tavāgnyāgār sa mayā dāntaḥ kṛtvā pātreṇānītaḥ; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramano mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan b) the buddha hinders the lighting of the fires of kāśyapa's students tatredāniṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; tena khalu samayenorubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade pañca māṇavaśatāni agniṃ paricaranti; ekaikas trīṇy agnikuṇḍāni saṃkṣepeṇa pañcadaśāgnikuṇḍaśatāni; atha te māṇavakā agniṃ prajvālayitvā paricartukāmā na śaknuvanti prajvālayitum; atha te māṇavakā yenorubilākāśyapo jaṭilas tenopajagmuḥ; upetyorubulvākāśyapaṃ jaṭilam idam avocat: iha vayam upādhyāyāgniṃ prajvālayitvā paricartukāmā na śaknumaḥ prajvālayitum; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati; mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; athorubilvākāśyapo jaṭilo yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: ihāsmakaṃ mahāśramaṇa te māṇavakā agniṃ prajvālayitvā paricartukāmā na śaknuvanti prajvālayitum; tasya me etad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; prajvalatu kāśyapāgniḥ; prajvalatu mahāśramaṇa; atha so 'gniḥ svayam eva prajvalito yathāpitad buddhasya buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan c) the buddha hinders the extinction of the fire of kāśyapa's students tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; atha te māṇavakā agniṃ paricaritvā nirvāpayitukāmā na śaknuvanti nirvāpayitum; atha te māṇavakā yenorubilākāśyapo jaṭilas tenopajagmuḥ; upetyorubulvākāśyapaṃ jaṭilam idam avocat: iha vayam upādhyāyāgniṃ paricaritvā nirvāpayitukāmā na śaknumo nirvāpayitum; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati; mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; athorubilvākāśyapo jaṭilo yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: ihāsmakaṃ mahāśramaṇa te māṇavakā agniṃ paricaritvā nirvāpayitukāmā na śaknuvanti nirvāpayitum; tasya me tad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; nirvātu kāśyapāgniḥ; nirvātu mahāśramaṇa; atha so 'gniḥ svayam eva nirvṛto yathāpitad buddhasya buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan d) the buddha hinders the lighting of kāśyapas's fire tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; tena khalu samayenorubilvākāśyapo jaṭilo 'gniṃ prajvālayitvā paricartukāmo na śaknoti prajvālayitum; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati; mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; athorubilvākāśyapo jaṭilo yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: ihāhaṃ mahāśramaṇāgniṃ prajvālayitvā paricartukāmo na śaknomi prajvālayitum; tasya me tad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; prajvalatu kāśyapāgniḥ; prajvalatu mahāśramaṇa; atha so 'gniḥ svayam eva prajvalito yathāpitad buddhasya buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan e) the buddha hinders the extinction of kāśyapa's fire tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; tena khalu samayenorubilvākāśyapo jaṭilo 'gniṃ paricarya nirvāpayitukāmo na śaknoti nirvāpayitum; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati; mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; athorubilvākāśyapo jaṭilo yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: ihāhaṃ mahāśramaṇāgniṃ paricarya nirvāpayitukāmā na śaknomi nirvāpayitum; tasya me etad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; nirvātu kāśyapāgniḥ; nirvātu mahāśramaṇa; atha so 'gniḥ svayam eva nirvṛto yathāpitad buddhasya buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan f) the buddha sets fire to the fire-house of kāśyapa tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; athāpareṇa samayenorubilvākāśyapasya jaṭilasya sarvo 'gnyāgāra ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāyati tam urubilvākāśyapaḥ sapariṣatko mahatā janakāyena sārdham udyato na śaknoti nirvāpayitum; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati; mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; athorubilvākāśyapo jaṭilo yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: jānīhi mahāśramaṇa ihāsmākaṃ mahāśramano sarvo 'gnyāgāra ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāyati; tam ahaṃ sapariṣatko mahatā janakāyena sārdham udyato na śaknomi nirvāpayitum; tasya me etad abhavat: mahāśramaṇo 'smākaṃ sāmantake prativasati; mā haiva tasyānubhāvo bhaviṣyati; nirvāpaya kāśyapāgnyāgāraṃ; nirvāpayitu mahāśramaṇa; atha so 'gnyāgāraḥ svayam eva nirvṛto yathāpitad buddhasya buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan g) the four heavenly kings visit the buddha tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; atha taṃ rātriṃ catvāro mahārājāno 'tikrāntavarṇā abhikrāntāyāṃ rātryāṃ yena bhagavāṃs tenopajagmuḥ; upetya bhagavatpādau śirasā vanditvaikānte nyaṣīdan; teṣām ayam eva rūpaātmabhāvas tadyathā caturṇām agniskandhānām ādīptānāṃ pradīptānāṃ saṃprajvalitānāṃ ekajvalībhūtānāṃ dhyāyatām; adrākṣīd urubilvākāśyapo jaṭilo rātryāḥ pratyūṣasamaye nakṣatrāṇi vyavalokayamāno bhagavataḥ purastāc catvāro mahānto 'gniskandhā ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitā ekajvālībhūtā dhyāyanti; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: mā haiva mahāśramaṇo 'py agniṃ paricarati tathā hy asya purato catvāro mahānto 'gniskandhā ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitā ekajvālībhūtā dhyāyanti; athorubilvākāśyapo jaṭila āśramapadam anvāhiṇḍya yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat; ihāhaṃ mahāśramaṇādrākṣaṃ rātryāḥ pratyūṣasamaye nakṣatrāṇi vyavalokayamāno mahāśramaṇasya purastāc catvāro mahānto 'gniskandhā ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitā ekajvālībhūta dhyāyanti; dṛṣṭvā ca punar me etad abhavat: mā haiva mahāśramaṇo 'py agniṃ paricarati tathā hy asya purastāc catvāro mahānto 'gniskandhā ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitā ekajvālībhūtā dhyāyanti; nāhaṃ kāśyapa agniṃ paricarāmi; na agniṃ paricariṣye; api tu imāṃ rātriṃ catvāro mahārājāno 'tikrāntavarṇā abhikrāntāyāṃ rātryāṃ yenāhaṃ tenopasaṃkrāntāḥ; upetya mama pādau śirasā vanditvā ekānte nyaṣīdan; teṣām ayam eva rūpaātmabhāvas tadyathā caturṇām agniskandhānām ādīptānāṃ pradīptānāṃ saṃprajvalitānām ekajvālībhūtānāṃ dhyāyatām; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan h) śakra visits the buddha tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; atha tāṃ rātriṃ śakro devendro 'tikrāntavarṇo abhikrāntāyāṃ rātryāṃ yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavatpādau śirasā vanditvaikānte nyaṣīdat; tasyāyam eva rūpaātmabhāvas teṣām eva caturṇām agniskandhānām uttare atikrāntataraś ca praṇītataraś ca; adrākṣīd urubilvākāśyapo jaṭilo rātryāḥ pratyūṣasamaye nakṣatrāṇi vyavalokayamāno bhagavataḥ purastān mahān agniskandha ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāti; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: mā haiva mahāśramaṇo 'py agniṃ paricarati tathā hy asya purato mahān agniskandha ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāti; athorubilvākāśyapo jaṭila āśramapadam anvāhiṇḍya yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat; ihāhaṃ mahāśramaṇādrākṣaṃ rātryāḥ pratyūṣasamaye nakṣatrāṇi vyavalokayamāno mahāśramaṇasya purato mahān agniskandha ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāti; dṛṣṭvā ca punar me etad abhavat: mā haiva mahāśramaṇo 'py agniṃ paricarati tathā hy asya purato mahān agniskandha ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāti; nāhaṃ kāśyapa agniṃ paricarāmi; na mayāgniṃ paricaritaḥ; api tu tāṃ rātriṃ śakro devendra atikrāntavarṇa abhikrāntāyāṃ rātryāṃ yenāhaṃ tenopasaṃkrāntaḥ; upetya mama pādau śirasā vanditvaikānte nyaṣīdat; tasyāyam eva rūpaātmabhāvas teṣām eva caturṇām agniskandhānām uttare atikrantataraś ca praṇītataraś ca; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan h) brahma visits the buddha tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; atha tāṃ rātriṃ brahmā sabhāpatir atikrāntavarṇo abhikrāntāyāṃ rātryāṃ yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavatpādau śirasā vanditvaikānte nyaṣīdat; tasyāyam eva rūpaātmabhāvas teṣām eva paṃcānām agniskandhānām uttare atikrāntataraś ca praṇītataraś ca; adrākṣīd urubilvākāśyapo jaṭilo rātryāḥ pratyūṣasamaye nakṣatrāṇi vyavalokayamāno bhagavataḥ purastān mahān agniskandha ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāti; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: mā haiva mahāśramaṇo 'py agniṃ paricarati tathā hy asya purato mahān agniskandha ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāti; athorubilvākāśyapo jaṭila āśramapadam anvāhiṇḍya yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat; ihāhaṃ mahāśramaṇādrākṣaṃ rātryāḥ pratyūṣasamaye nakṣatrāṇi vyavalokayamāno mahāśramaṇasya purato mahān agniskandha ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāti; dṛṣṭvā ca punar me etad abhavat: mā haiva mahāśramaṇo 'py agniṃ paricarati tathā hy asya purato mahān agniskandha ādīptaḥ pradīptaḥ saṃprajvalita ekajvālībhūto dhyāti; nāhaṃ kāśyapa agniṃ paricarāmi; na mayāgniṃ paricaritaḥ; api tu tāṃ rātriṃ brahmā sabhāpatir atikrāntavarṇa abhikrāntāyāṃ rātrau yenāhaṃ tenopasaṃkrāntaḥ; upetya mama pādau śirasā vanditvaikānte nyaṣīdat; tasyāyam eva rūpaātmabhāvas teṣām eva paṃcānām agniskandhānām uttare atikrantataraś ca praṇītataraś ca; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan j) the buddha reads kāśyapa's thoughts tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; tena khalu samayenorubilvākāśyapasya jaṭilasyāvasathe saptāhiko yajñaḥ pratyupasthitaḥ; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: saced māgadhakā manuṣyā jānīyur evaṃmahardhiko mahāśramaṇa evaṃmahānubhāvaḥ sthānam etad vidyate yad asyaiva kārā kartavyā manyeran na tathā mama; aho bata mahāśramaṇa idaṃ saptāham evānyatra viprakrameta; atha bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasya cetasā cittam ājñāya tat saptāham evānyatra viprakrāntaḥ; tat khalu saptāham urubilvākāśyapasya jaṭilasya mahāṃ lābhasatkāraḥ prādurbhūtaḥ prabhūtaṃ khādanīyabhojanīyaṃ saṃpannaṃ mahājanakāyaś ca vaśe vṛttaḥ; athorubilvākāśyapasya jaṭilasya tasya saptāhasyātyayād etad abhavat: aho tat saptāhaṃ me mahāṃ lābhasatkāraḥ prādurbhūtaḥ prabhūtaṃ khādanīyabhojanīyaṃ saṃpannaṃ mahājanakāyaś ca vaśe vṛttaḥ; aho bata mahāśramaṇa āgacchet so 'pītaḥ paribhuṃjīta; atha bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasya cetasā cittam ājñāya yenorubilvākāśyapo jaṭilas tenopajagāma adrākṣīd urubilvākāśyapo bhagavantaṃ dūrata eva; dṛṣṭvā ca punar evam āha: āgato 'si mahāśramaṇa; āgato 'smi kāśyapa; kasyārthaṃ tvaṃ mahāśramaṇa tat saptāham evānyatra viprakrāntaḥ; nanu te kāśyapa etad abhūd yadi māgadhakā manuṣyā jānīyur evaṃmaharddhiko mahāśramaṇa evaṃmahānubhāvaḥ sthānam etad vidyate yad asyaiva pūrvavad yāvad aho bata mahāśramaṇa idaṃ saptāham evānyatra viprakrameta; evaṃ mahāśramaṇa; ahaṃ tava cetasā cittam ājñāyānyatra viprakrāntaḥ; kasyārthaṃ tvaṃ mahāśramaṇa āgataḥ; nanu te kāśyapa tasya saptāhasyātyayād etad abhavad aho tat saptāhaṃ me mahāṃ lābhasatkāraḥ prādurbhūtaḥ prabhūtaṃ khādanīyabhojanīyaṃ saṃpannaṃ mahājanakāyaś ca vaśe vṛttaḥ; aho bata mahāśraṃaṇa āgacchet so 'pītaḥ paribhuṃjīta; evaṃ mahāśramaṇa; ahaṃ tava cetasā cittam ājñāyāgataḥ; paribhuṃktāṃ mahāśramaṇo yathāsukham eva; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavad āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan k) the buddha procures fruits of jambu etc,अप्पेन्दिx इइ चोन्वेर्सिओन् ओफ़् नन्दा अन्द् नन्दबला अथ भगवान् नन्दां च नन्दबलां च ग्रामिकदुहितरौ धार्म्यया कथया सन्दर्शयित्वा समादापयित्वा समुत्तेजयित्वा संप्रहर्षयित्वोत्थायासनात् प्रक्रान्तः मर्वेल्लोउस् देएद्स् ओफ़् थे बुद्ध बेफ़ोरे उरुबिल्वा काश्यप अ) थे बुद्ध सुब्दुएस् अ नाग अथ भगवतः सेनायनग्र��मकात् प्रक्रम्यैतद् अभवत्: अस्तीह मगधेषु जनपदेषु कश्चिच् छ्रमणो वा ब्राह्मणो वा सुशीलः संमतो यम् अहम् अन्वावर्तयेयं यस्मिन् मे ऽन्वावृत्ते ऽल्पकृच्छ्रेण महाजनकायो ऽन्वावर्तिष्यते; तेन खलु समयेनोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो जीर्णो वृद्धो महल्लको; स विंशतिवर्षशतिको जात्या मागधकानां मनुष्याणां सत्कृतो गुरुकृतो मानितो पूजितो ऽर्हन् संमतः; पंचशतपरिवारो नद्या नैरंजनायास् तीर आश्रमपदे शाम्यते; अथ भगवत एतद् अभवत्: अयम् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो जीर्णो महल्लकः पूर्ववद् यावच् छाम्यते; यन्व् अहम् उरुबिल्वाकाश्यपं जटिलम् अन्वावर्तयेयं यस्मिन् मे ऽन्वावृत्ते ऽल्पकृच्छ्रेण महाजनकायो ऽन्वावर्तिष्यते अथ भगवान् येनोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदं तेनोपजगाम; अद्राक्षीद् उरुबिल्व्लाकाश्यपो जटिलो भगवन्तं दूरत एव; दृष्ट्वा च पुनर् भगवतो ऽर्थायासनं प्रज्ञप्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: आगच्छ महाश्रमण स्वागतं महाश्रमण; महाश्रमणश् चिरचिरस्य पर्यायम् अकार्षीद् इहागमनाय; निषीदतु महशृअमणः प्रज्ञप्त एवासने; न्यषीदद् भगवान् प्रज्ञप्त एवासने; अथोरुबिल्वाकाश्यपो भगवता सार्धं संमोदनीं संरञ्जनीं विविधां कथां व्यतिसार्यैकान्ते न्यषीदत्; एकान्तनिषण्णं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपं जटिलम् इदम् अवोचत्: यदि ते काश्यप अगुर्व् अहं तवाग्न्यागार एकरात्रीं विहरेयं; न मे महाश्रमण अगुरु; अपि तु तत्राशीविषो नागः प्रतिवसति; मा ते स विहेठयिष्यति; अङ्ग त्वं काश्यप अनुजानीहि न मे स विहेटयिष्यति; सचेन् महाश्रमण न ते विहेठयति तत्र महाश्रमण विहर यथासुखम् एव; अथ भगवान् बहिर् अग्न्यागारस्य पादौ प्रक्षाल्य अग्न्यागारं पर्विश्य न्यषीदत् पर्यङ्कम् आभुज्य ऋजुं कायं प्रणिधाय प्रतिमुखां स्मृतिम् उपस्थाप्य; अद्राक्षीद् आशीविषो नागो भगवन्तं दूरत एव; दृष्ट्वा च क्रोधानुभावेन धूमयति; भगवान् अप्य् ऋद्ध्यानुभावेन धूमयति; अथाशिविषो नागः क्रोधानुभावेन प्रज्वलितः; भगवांश् च तेजोधातुसमाधिं समापन्नः; अथाशीविषस्य नागस्य क्रोधानुभावेन भगवतश् च ऋद्ध्यानुभावेन सर्वो ऽग्न्यागार आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वलीभूतो ध्यायति; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो रात्र्याः प्रत्यूषसमये नक्षत्राणि व्यवलोकयमानः सर्वम् अग्न्यागारम् आदीप्तं ��्रदीप्तं संप्रज्वलितम् एकज्वलीभूतं ध्यायन्तं; दृष्ट्वा च तस्यैतद् अभवत्: तथा प्रासादिको महाश्रमणः; मा हैवाशीविषेण नागेन भस्मीकृतो भविष्यति; हा कष्टं मम वचनं नाश्रौषीत्; अथ भगवत एतद् अभवत्: धर्मदेशनार्थाय उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य सपरिषत्कस्य यन्व् अहं तद्रूपान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् अभिसंस्कुर्यां यथाशीविषस्य नागस्य तेजसा तेजः पर्यादद्यां न चास्य कायः क्लाम्येत दान्तं च तं कृत्वा पात्रेणादाय उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य प्रयच्छेयम्; अथ भगवान् तद्रूपान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् अभिसंकरोति यथा समाहिते चित्ते आशीविषस्य नागस्य तेजसा तेजः पर्याददाति न चास्य कायः क्लाम्यति; दान्तं च तं कृत्वा पात्रेणादाय येनोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलस् तेनोपजगाम; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो भगवन्तं दूरत एव; दृष्ट्वा च भगवन्तम् इदम् अवोचत्: जीवसि महाश्रमण; जीवामि काश्यप; किं नु ते महाश्रमण पात्रे; यस्य ते काश्यप आशीविषस्य नागस्यानुभावेन तवाग्न्यागार् स मया दान्तः कृत्वा पात्रेणानीतः; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमनो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् ब्) थे बुद्ध हिन्देर्स् थे लिघ्तिन्ग् ओफ़् थे फ़िरेस् ओफ़् काश्यपऽस् स्तुदेन्त्स् तत्रेदानिं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; तेन खलु समयेनोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे पञ्च माणवशतानि अग्निं परिचरन्ति; एकैकस् त्रीण्य् अग्निकुण्डानि संक्षेपेण पञ्चदशाग्निकुण्डशतानि; अथ ते माणवका अग्निं प्रज्वालयित्वा परिचर्तुकामा न शक्नुवन्ति प्रज्वालयितुम्; अथ ते माणवका येनोरुबिलाकाश्यपो जटिलस् तेनोपजग्मुः; उपेत्योरुबुल्वाकाश्यपं जटिलम् इदम् अवोचत्: इह वयम् उपाध्यायाग्निं प्रज्वालयित्वा परिचर्तुकामा न शक्नुमः प्रज्वालयितुम्; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति; मा हैव तस्यानुभावो भविष्यति; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: इहास्मकं महाश्रमण ते माणवका अग्निं प्रज्वालयित्वा परिचर्तुकामा न शक्नुवन्ति प्रज्वालयितुम्; तस्य मे एतद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति मा हैव तस्यानुभावो ��विष्यति; प्रज्वलतु काश्यपाग्निः; प्रज्वलतु महाश्रमण; अथ सो ऽग्निः स्वयम् एव प्रज्वलितो यथापितद् बुद्धस्य बुद्धानुभावेन देवतानां च देवतानुभावेन; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् च्) थे बुद्ध हिन्देर्स् थे एxतिन्च्तिओन् ओफ़् थे फ़िरे ओफ़् काश्यपऽस् स्तुदेन्त्स् तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; अथ ते माणवका अग्निं परिचरित्वा निर्वापयितुकामा न शक्नुवन्ति निर्वापयितुम्; अथ ते माणवका येनोरुबिलाकाश्यपो जटिलस् तेनोपजग्मुः; उपेत्योरुबुल्वाकाश्यपं जटिलम् इदम् अवोचत्: इह वयम् उपाध्यायाग्निं परिचरित्वा निर्वापयितुकामा न शक्नुमो निर्वापयितुम्; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति; मा हैव तस्यानुभावो भविष्यति; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: इहास्मकं महाश्रमण ते माणवका अग्निं परिचरित्वा निर्वापयितुकामा न शक्नुवन्ति निर्वापयितुम्; तस्य मे तद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति मा हैव तस्यानुभावो भविष्यति; निर्वातु काश्यपाग्निः; निर्वातु महाश्रमण; अथ सो ऽग्निः स्वयम् एव निर्वृतो यथापितद् बुद्धस्य बुद्धानुभावेन देवतानां च देवतानुभावेन; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् द्) थे बुद्ध हिन्देर्स् थे लिघ्तिन्ग् ओफ़् काश्यपस्ऽस् फ़िरे तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; तेन खलु समयेनोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो ऽग्निं प्रज्वालयित्वा परिचर्तुकामो न शक्नोति प्रज्वालयितुम्; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति; मा हैव तस्यानुभावो भविष्यति; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: इहाहं महाश्रमणाग्निं प्रज्वालयित्वा परिचर्तुकामो न शक्नोमि प्रज्वालयितुम्; तस्य मे तद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति मा हैव तस्यानुभावो भविष्यति; प्रज्वलतु काश्यपाग्निः; प्रज्वलतु महाश्रमण; अथ ��ो ऽग्निः स्वयम् एव प्रज्वलितो यथापितद् बुद्धस्य बुद्धानुभावेन देवतानां च देवतानुभावेन; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् ए) थे बुद्ध हिन्देर्स् थे एxतिन्च्तिओन् ओफ़् काश्यपऽस् फ़िरे तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; तेन खलु समयेनोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो ऽग्निं परिचर्य निर्वापयितुकामो न शक्नोति निर्वापयितुम्; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति; मा हैव तस्यानुभावो भविष्यति; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: इहाहं महाश्रमणाग्निं परिचर्य निर्वापयितुकामा न शक्नोमि निर्वापयितुम्; तस्य मे एतद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति मा हैव तस्यानुभावो भविष्यति; निर्वातु काश्यपाग्निः; निर्वातु महाश्रमण; अथ सो ऽग्निः स्वयम् एव निर्वृतो यथापितद् बुद्धस्य बुद्धानुभावेन देवतानां च देवतानुभावेन; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् फ़्) थे बुद्ध सेत्स् फ़िरे तो थे फ़िरे-होउसे ओफ़् काश्यप तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; अथापरेण समयेनोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य सर्वो ऽग्न्यागार आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्यायति तम् उरुबिल्वाकाश्यपः सपरिषत्को महता जनकायेन सार्धम् उद्यतो न शक्नोति निर्वापयितुम्; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति; मा हैव तस्यानुभावो भविष्यति; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: जानीहि महाश्रमण इहास्माकं महाश्रमनो सर्वो ऽग्न्यागार आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्यायति; तम् अहं सपरिषत्को महता जनकायेन सार्धम् उद्यतो न शक्नोमि निर्वापयितुम्; तस्य मे एतद् अभवत्: महाश्रमणो ऽस्माकं सामन्तके प्रतिवसति; मा हैव तस्यानुभावो भविष्यति; निर्वापय काश्यपाग्न्यागारं; निर्वापयितु महाश्रमण; अथ सो ऽग्न्यागारः स्वयम् एव निर्वृतो यथापितद् बुद्धस्य बुद्धानुभावेन देवतानां च देवतानुभावेन; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् ग्) थे फ़ोउर् हेअवेन्ल्य् किन्ग्स् विसित् थे बुद्ध तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; अथ तं रात्रिं चत्वारो महाराजानो ऽतिक्रान्तवर्णा अभिक्रान्तायां रात्र्यां येन भगवांस् तेनोपजग्मुः; उपेत्य भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते न्यषीदन्; तेषाम् अयम् एव रूपआत्मभावस् तद्यथा चतुर्णाम् अग्निस्कन्धानाम् आदीप्तानां प्रदीप्तानां संप्रज्वलितानां एकज्वलीभूतानां ध्यायताम्; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो रात्र्याः प्रत्यूषसमये नक्षत्राणि व्यवलोकयमानो भगवतः पुरस्ताच् चत्वारो महान्तो ऽग्निस्कन्धा आदीप्ताः प्रदीप्ताः संप्रज्वलिता एकज्वालीभूता ध्यायन्ति; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: मा हैव महाश्रमणो ऽप्य् अग्निं परिचरति तथा ह्य् अस्य पुरतो चत्वारो महान्तो ऽग्निस्कन्धा आदीप्ताः प्रदीप्ताः संप्रज्वलिता एकज्वालीभूता ध्यायन्ति; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिल आश्रमपदम् अन्वाहिण्ड्य येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्; इहाहं महाश्रमणाद्राक्षं रात्र्याः प्रत्यूषसमये नक्षत्राणि व्यवलोकयमानो महाश्रमणस्य पुरस्ताच् चत्वारो महान्तो ऽग्निस्कन्धा आदीप्ताः प्रदीप्ताः संप्रज्वलिता एकज्वालीभूत ध्यायन्ति; दृष्ट्वा च पुनर् मे एतद् अभवत्: मा हैव महाश्रमणो ऽप्य् अग्निं परिचरति तथा ह्य् अस्य पुरस्ताच् चत्वारो महान्तो ऽग्निस्कन्धा आदीप्ताः प्रदीप्ताः संप्रज्वलिता एकज्वालीभूता ध्यायन्ति; नाहं काश्यप अग्निं परिचरामि; न अग्निं परिचरिष्ये; अपि तु इमां रात्रिं चत्वारो महाराजानो ऽतिक्रान्तवर्णा अभिक्रान्तायां रात्र्यां येनाहं तेनोपसंक्रान्ताः; उपेत्य मम पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते न्यषीदन्; तेषाम् अयम् एव रूपआत्मभावस् तद्यथा चतुर्णाम् अग्निस्कन्धानाम् आदीप्तानां प्रदीप्तानां संप्रज्वलितानाम् एकज्वालीभूतानां ध्यायताम्; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् ह्) शक्र विसित्स् थे बुद्ध तत्रेदानी�� भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; अथ तां रात्रिं शक्रो देवेन्द्रो ऽतिक्रान्तवर्णो अभिक्रान्तायां रात्र्यां येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते न्यषीदत्; तस्यायम् एव रूपआत्मभावस् तेषाम् एव चतुर्णाम् अग्निस्कन्धानाम् उत्तरे अतिक्रान्ततरश् च प्रणीततरश् च; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो रात्र्याः प्रत्यूषसमये नक्षत्राणि व्यवलोकयमानो भगवतः पुरस्तान् महान् अग्निस्कन्ध आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्याति; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: मा हैव महाश्रमणो ऽप्य् अग्निं परिचरति तथा ह्य् अस्य पुरतो महान् अग्निस्कन्ध आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्याति; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिल आश्रमपदम् अन्वाहिण्ड्य येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्; इहाहं महाश्रमणाद्राक्षं रात्र्याः प्रत्यूषसमये नक्षत्राणि व्यवलोकयमानो महाश्रमणस्य पुरतो महान् अग्निस्कन्ध आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्याति; दृष्ट्वा च पुनर् मे एतद् अभवत्: मा हैव महाश्रमणो ऽप्य् अग्निं परिचरति तथा ह्य् अस्य पुरतो महान् अग्निस्कन्ध आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्याति; नाहं काश्यप अग्निं परिचरामि; न मयाग्निं परिचरितः; अपि तु तां रात्रिं शक्रो देवेन्द्र अतिक्रान्तवर्ण अभिक्रान्तायां रात्र्यां येनाहं तेनोपसंक्रान्तः; उपेत्य मम पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते न्यषीदत्; तस्यायम् एव रूपआत्मभावस् तेषाम् एव चतुर्णाम् अग्निस्कन्धानाम् उत्तरे अतिक्रन्ततरश् च प्रणीततरश् च; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् ह्) ब्रह्म विसित्स् थे बुद्ध तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; अथ तां रात्रिं ब्रह्मा सभापतिर् अतिक्रान्तवर्णो अभिक्रान्तायां रात्र्यां येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते न्यषीदत्; तस्यायम् एव रूपआत्मभावस् तेषाम् एव पंचानाम् अग्निस्कन्धानाम् उत्तरे अतिक्रान्ततरश् च प्रणीततरश् च; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो रात्र्याः प्रत्यूषसमये नक्षत्राणि व्यवलोकयमानो भगवतः पुरस्तान् महान् अग्निस्कन्ध आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्याति; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: मा हैव महाश्रमणो ऽप्य् अग्निं परिचरति तथा ह्य् अस्य पुरतो महान् अग्निस्कन्ध आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्याति; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिल आश्रमपदम् अन्वाहिण्ड्य येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्; इहाहं महाश्रमणाद्राक्षं रात्र्याः प्रत्यूषसमये नक्षत्राणि व्यवलोकयमानो महाश्रमणस्य पुरतो महान् अग्निस्कन्ध आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्याति; दृष्ट्वा च पुनर् मे एतद् अभवत्: मा हैव महाश्रमणो ऽप्य् अग्निं परिचरति तथा ह्य् अस्य पुरतो महान् अग्निस्कन्ध आदीप्तः प्रदीप्तः संप्रज्वलित एकज्वालीभूतो ध्याति; नाहं काश्यप अग्निं परिचरामि; न मयाग्निं परिचरितः; अपि तु तां रात्रिं ब्रह्मा सभापतिर् अतिक्रान्तवर्ण अभिक्रान्तायां रात्रौ येनाहं तेनोपसंक्रान्तः; उपेत्य मम पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते न्यषीदत्; तस्यायम् एव रूपआत्मभावस् तेषाम् एव पंचानाम् अग्निस्कन्धानाम् उत्तरे अतिक्रन्ततरश् च प्रणीततरश् च; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् ज्) थे बुद्ध रेअद्स् काश्यपऽस् थोउघ्त्स् तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; तेन खलु समयेनोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यावसथे सप्ताहिको यज्ञः प्रत्युपस्थितः; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: सचेद् मागधका मनुष्या जानीयुर् एवंमहर्धिको महाश्रमण एवंमहानुभावः स्थानम् एतद् विद्यते यद् अस्यैव कारा कर्तव्या मन्येरन् न तथा मम; अहो बत महाश्रमण इदं सप्ताहम् एवान्यत्र विप्रक्रमेत; अथ भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय तत् सप्ताहम् एवान्यत्र विप्रक्रान्तः; तत् खलु सप्ताहम् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य महां लाभसत्कारः प्रादुर्भूतः प्रभूतं खादनीयभोजनीयं संपन्नं महाजनकायश् च वशे वृत्तः; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य तस्य सप्ताहस्यात्ययाद् एतद् अभवत्: अहो तत् सप्ताहं मे महां लाभसत्कारः प्रादुर्भूतः प्रभूतं खादनीयभोजनी���ं संपन्नं महाजनकायश् च वशे वृत्तः; अहो बत महाश्रमण आगच्छेत् सो ऽपीतः परिभुंजीत; अथ भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय येनोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलस् तेनोपजगाम अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो भगवन्तं दूरत एव; दृष्ट्वा च पुनर् एवम् आह: आगतो ऽसि महाश्रमण; आगतो ऽस्मि काश्यप; कस्यार्थं त्वं महाश्रमण तत् सप्ताहम् एवान्यत्र विप्रक्रान्तः; ननु ते काश्यप एतद् अभूद् यदि मागधका मनुष्या जानीयुर् एवंमहर्द्धिको महाश्रमण एवंमहानुभावः स्थानम् एतद् विद्यते यद् अस्यैव पूर्ववद् यावद् अहो बत महाश्रमण इदं सप्ताहम् एवान्यत्र विप्रक्रमेत; एवं महाश्रमण; अहं तव चेतसा चित्तम् आज्ञायान्यत्र विप्रक्रान्तः; कस्यार्थं त्वं महाश्रमण आगतः; ननु ते काश्यप तस्य सप्ताहस्यात्ययाद् एतद् अभवद् अहो तत् सप्ताहं मे महां लाभसत्कारः प्रादुर्भूतः प्रभूतं खादनीयभोजनीयं संपन्नं महाजनकायश् च वशे वृत्तः; अहो बत महाश्रंअण आगच्छेत् सो ऽपीतः परिभुंजीत; एवं महाश्रमण; अहं तव चेतसा चित्तम् आज्ञायागतः; परिभुंक्तां महाश्रमणो यथासुखम् एव; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवद् आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् क्) थे बुद्ध प्रोचुरेस् फ़्रुइत्स् ओफ़् जम्बु एत्च्
+sbv_19,"tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; athorubilvākāśyapo jaṭilo bhagavantam idam avocat: tena hi mahāśramaṇāsmākaṃ sāmantake prativasa; ahaṃ te yātrādharmeṇa; adhivāsayati bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasya tūṣṇīṃbhāvena; athorubilvākāśyapo jaṭilo bhagavato 'rthāya bhojanaṃ pratipādayitvā yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: samayo mahāśramaṇa sadyo bhaktaṃ yasyedānīṃ mahāśramaṇaḥ kālaṃ manyate; tena hi kāśyapa gaccha; eṣa āgacchāmi; atha bhagavān aciraprakrāntam urubilvākāśyapaṃ jaṭilaṃ viditvā yasyā jaṃbvā nāmnā jaṃbudvīpaḥ prajñāyate tato jaṃbupeśīnāṃ varṇagandharasopetānāṃ pātrapūram ādāya yenorubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapadaṃ tenopajagāma; upetya prajñapta evāsane nyaṣīdat; tataḥ paścād āgata urubilvākāsyapo jaṭilaḥ; adrākṣīd urubilvākāśyapo jaṭilo bhagavantam āśramapade niṣaṇṇam; dṛṣṭvā ca punar evam āha: āgato 'si mahāśramaṇa; āgato 'smi kāśyapa; kin nu te mahāśramaṇa pātre; ihāham aciraprakrānte tvayi tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte yasyā jaṃbvā nāmnā jaṃbudvīpaḥ prajñāyate tato jaṃbupeśīnāṃ varṇagandharasopetānāṃ pātrapūram ādāyāgataḥ; saced ākāṃkṣasi paribhuṃkṣva; paribhuṃktāṃ mahāśramaṇo yathāsukham eva; athorubilvākāsyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan; yathā jambupeśīnāṃ tathāpi āmalakapeśīnām; uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptānāṃ taṇḍulaphalaśālīnāṃ pātrapūram ādāya yenorubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapadaṃ tenopajagāma; upetya prajñapta evāsane nyaṣīdat; tataḥ paścād āgata urubilvākāśyapo jaṭilaḥ; adrākṣīd urubilvākāśyapo jaṭilo bhagavantam āśramapade niṣaṇṇam; dṛṣṭvā ca punar evam āha: āgato 'si mahāśramaṇa; āgato 'smi kāśyapa; kin nu te mahāśramaṇa pātre; ihāham aciraprakrānte tvayi tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptānāṃ taṇḍulaphalaśālīnāṃ pātrapūram ādāya āgataḥ; saced ākāṃkṣasi paribhuṃkṣva; paribhuṃktāṃ mahāśramaṇo yathāsukham eva; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan o) śakra supplies the buddha with water tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; athorubilvākāśyapo jaṭilo bhagavato 'rthāya bhojanaṃ pratipādayitvā yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat; samayo mahāśramaṇa sadyo bhaktaṃ yasyedānīṃ mahāśramaṇaḥ kālaṃ manyate; atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya yenorubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapadaṃ tenopajagāma; upetya prajñapta evāsane nyaṣīdat; athorubilvākāśyapo jaṭilaḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ bhagavantaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena pātraṃ pūrayitvā partipāditaḥ; atha bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāntikāt piṇḍapātam ādāya anyatarasmiṃ pradeśe bhaktakṛtyam akārṣīt; tatra bhagavata udakenodakakāryam utpannam; atha śakro devendro bhagavata udakenotpannam udakakāryaṃ viditvā bhagavataḥ purataḥ pāṇinā pṛthivīṃ parāhanti; tatra mahad udapānaṃ prādurbhūtaṃ vāriviṣyandi; yato bhagavān udakakāryam akārṣīt; adrākṣīd urubilvākāśyapo jaṭila āśramapade caṃkraman mahad udapānaṃ prādurbhūtaṃ vāriviṣyandi; dṛṣṭvā ca tasyaitad abhavat: na idaṃ pūrve udapānaṃ mayā dṛṣṭam: etarhi udakaṃ kuta āgatam: athorubilvākāśyapo jaṭilo yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: jānīhi mahāśramaṇa; ihāham āśramapade caṃkramann adrākṣaṃ mahad udapānaṃ vāriviṣyandi; dṛṣṭvā ca mamaitad abhavat: na idaṃ mahāśramaṇa pūrve udapānaṃ mayā dṛṣṭaṃ, etarhi udakaṃ kuta āgataṃ; atra tava kāśyapa antikāt piṇḍapātam ādāya anyatarasmiṃ pradeśe bhaktakṛtyaṃ kṛtvā mama udakenodakakāryam utpannam; atha śakro devendro mama udakenotpannam udakakāryaṃ viditvāsmiṃ pradeśe pāṇinā pṛthivīṃ parāhanti; atra mahad udapānaṃ prādurbhūtaṃ yato 'ham udakenodakakāryam akārṣam; pāṇikhātā nāma kāśyapa eṣā puṣkariṇī; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan p) an arjuna-tree inclines the branch tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; atha bhagavān sāyāhne pratisaṃlayanād vyutthāya yena pāṇikhātā puṣkariṇī tenopajagāma; upetya pāṇikhātāyāḥ puṣkariṇyās tīre ekāntaṃ cīvarakāṇy upanikṣipya pāṇikhātāṃ puṣkariṇīm abhyavagāhya gātrāṇi pariṣicya pāṇikhātāyāḥ puṣkariṇyā uttartukāmo yena kakubhavṛkṣas tena bāhuṃ prasārayati; tataḥ sā mahatī kakubhaśākhā natā yām avalaṃbya bhagavān pāṇikhātāyāḥ puṣkariṇyā uttīrṇaḥ; adrākṣīd urubilvākāśyapo jaṭila āśramapadam anvāhiṇḍan pāṇikhātāyāḥ puṣkariṇyās tīre mahatīṃ kakubhaśākhāṃ natāṃ; dṛṣṭvā ca tasyaitad abhavat: naiṣā me pūrve kakubhaśākhā namati; na ko mahatīṃ kakubhaśākhāṃ namayati; athorubilvākāśyapo jaṭilo yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: jānīhi mahāśramaṇa; ihāhaṃ āśramapadam anvāhiṇḍann adrākṣaṃ pāṇikhātāyāḥ puṣkariṇyās tīre mahatīṃ kakubhaśākhāṃ natām; dṛṣṭvā ca mamaitad abhavat: naiṣā me mahāśramaṇa pūrve kakubhaśākhā namati; mā kaścin mahatīṃ kakubhaśākhāṃ namayati; ihāhaṃ kāśyapa sāyāhne pratisaṃlayanād vyutthāya yena pāṇikhātā puṣkariṇī tenopajagāma; upetya pāṇikhātāyāḥ puṣkariṇyās tīre ekāntaṃ cīvarakāṇy upanikṣipya pāṇikhātāṃ puṣkariṇīm abhyavagāhya; gātrāṇi pariṣicya pāṇikhātāyāḥ puṣkariṇyā uttartukāmo yena kakubhavṛkṣas tena bāhuṃ prasārayami; tataḥ sā mahatī kakubhaśākhā namati yām avalaṃbya pāṇikhātāyāḥ puṣkariṇyā aham uttīrṇaḥ; bāhugṛhīto nāma kāśyapa eṣa kakubhaḥ; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan q) śakra makes the washing of clothes possible tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; tena khalu samayena bhagavataḥ śāṇakāni pāṃsukūlāni saṃpannāni; atha bhagavata etad abhavat: kutra nv ahaṃ śāṇakāni pāṃsukūlāni praviṣiṃceyam; atha khalu śakro devendro bhagavataś cetasā cittam ājñāyānyatarasmāt pradeśāṃ mahatīṃ pāṣāṇaśilām ādāya yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: iha bhagavāñ śāṇakāni pāṃsukūlāni praviṣiṃcatu; tatra bhagavatā śāṇakāni pāṃsukūlāni praviṣiktāni; atha bhagavata etad abhavat: kutra nv ahaṃ śāṇakāni pāṃsukūlāni śocayeyam; atha khalu śakro devendro bhagavataś cetasā cittam ājñāyānyatarasmāt pradeśān mahatīṃ pāṣāṇaśilām ādāya yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: iha bhagavāñ śāṇakāni pāṃsukūlāni śocayatu; tatra bhagavatā śāṇakāni pāṃsukūlāni śocitāni; adrākṣīd urubilvākāśyapa āśramapadam anvāhiṇḍaṃs te mahatyau pāśāṇaśile; dṛṣṭvā ca tasyaitad abhavat: naite mahatyau pāṣāṇaśile pūrve abhūtam; kena te etarhy ānīte; atha urubilvākāśyapo jaṭilo yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: jānīhi mahāśramaṇa; ihāham āśramapadam anvāhiṇḍann adrākṣaṃ mahatyau pāṣāṇaśile; dṛṣṭvā ca mamaitad abhavat: naite mahatyau pāṣāṇaśile pūrve abhūtam; kena te etarhy ānīte; iha mama kāśyapa śāṇakāni pāṃsukūlāni saṃpannāni; tasya me etad abhavat: kutra nv ahaṃ śāṇakāni pāṃsukūlāni praviṣiṃceyam; atha khalu śakro devendro mama cetasā cittam ājñāyānyatarasmāt pradeśāṃ mahatīṃ pāṣāṇaśilām ādāya yenāhaṃ tenopajagāma; upetya mām idam avocat: iha bhagavāñ śāṇakāni pāṃsukūlāni praviṣiṃcatu; tatra mayā śāṇakāni pāṃsukūlāni praviṣiktāni; tasya me etad abhavat: kutra nv ahaṃ śāṇakāni pāṃsukūlāni śocayeyam; atha khalu śakro devendro mama cetasā cittam ājñāyānyatarasmāt pradeśān mahatīṃ pāṣāṇaśilām ādāya yenāhaṃ tenopajagāma; upetya mām idam avocat: iha bhagavāñ śāṇakāni pāṃsukūlāni śocayatu; tatra mayā śāṇakāni pāṃsukūlāni śocitāni; yakṣāhṛtā nāma kāśyapa eṣā mahatī pāṣāṇaśilā; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan r) buddha's command on the element water tatredānīṃ bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapade viharati vanagulmake; tena khalu samayena nairaṃjanāyā mahodakavāhaḥ prādurbhūtaḥ; atha bhagavān sādhikapauruṣeṇodakaskandhena parikṣipto reṇuhate 'bhyavakāśe caṃkramati; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: tathā prāsādiko mahāśramaṇaḥ; mā haivodakavāhena hṛto bhaviṣyati iti mahāśramaṇaṃ samanveṣiṣyāmīty ekavṛkṣikāṃ nāvam adhirohan bhagavantaṃ samanveṣati; adrākṣīd urubilvākāsyapo jaṭilo bhagavantaṃ sādhikapauruṣeṇodakaskandhena parikṣiptaṃ reṇuhate 'bhyavakāśe caṃkramantam; dṛṣṭvā ca punar bhagavantam idam avocat: jīvasi mahāśramaṇa; jīvāmi kāśyapa; adhiroha mahāśramaṇa; adhirokṣyasi mahāśramaṇa ekavṛkṣikāṃ nāvam; adhirohāmi kāśyapa; atha bhagavata etad abhavat: yanv ahaṃ tadrūpān ṛddhyābhisaṃskārān abhisaṃskuryāṃ yathā samāhite citte yathodakam eva ekavṛkṣikāṃ nāvam adhiroheyam; atha bhagavān tadrūpan ṛddhyābhisaṃskārān abhisaṃskaroti yathā samāhite citte yathodakam eva ekavṛkṣikāṃ nāvam adhirohati; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: āścaryaṃ yāvan maharddhiko mahāśramaṇo mahānubhāvaḥ; api tv aham apy arhan conversion of urubilvākāśyapa and of his five hundred students atha bhagavān urubilvākāśyapasya jaṭilasya cetasā cittaṃ ājñāya urubilvākāśyapaṃ jaṭilam idam avocat: naiva tvaṃ kāśyapārhan naivārhatvaphalasākṣātkriyāṃ samāpanno naivājānāsy arhatvamārgam; athorubilvākāśyapasya jaṭilasyaitad abhavat: jānāti me mahāśramaṇaś cetasā cittam; iti viditvā bhagavantam idam avocat: labheyāhaṃ mahāśramaṇasyāntike pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; careyam ahaṃ mahāśramaṇasyāntike brahmacaryam; atha bhagavān urubilvākāśyapam āmantrayate: avalokitā te kāśyapa pariṣan no śramaṇa; tena hi kāśyapa pariṣadaṃ tāvad avalokaya; pariṣadavalokanam eva sādhu yathāpitat tvādṛśānāṃ yaśasvināṃ jñātamanuṣyāṇām; athorubilvākāśyapo jaṭilo māṇavakān āmantrayati: ahaṃ māṇavakā mahāśramaṇasyāntike brahmacaryaṃ cariṣyāmi; bhavantaḥ kiṃ kariṣyanti; yat kiñcid vayam upādhyāya prajānīmaḥ sarvaṃ tad upādhyāyam āgamya; saced upādhyāyo mahāśramaṇasyāntike brahmacaryaṃ cariṣyati te vayam upādhyāyaṃ pravrajitam anupravrajiṣyāmaḥ; tena hi yūyaṃ māṇavakā etāny ajināni valkalāni daṇḍakamaṇḍalūni srugbhājanāni nadyāṃ nairaṃjanāyāṃ prakṣipata; evam upādhyāya; iti te māṇavakā ajināni valkalāni daṇḍakamaṇḍalūni srugbhājanāni nadyāṃ nairaṃjanāyāṃ prakṣipya yenorubilvākāśyapo jaṭilas tenopajagmuḥ; upetyorubilvākāśyapaṃ jaṭilam idam avocan: upādhyāya evam asmābhiḥ kṛtam; asti kiṃcit karaṇīyam; athorubilvākāsyapo jaṭilaḥ paṃcaśataṃ jaṭilamāṇavakān ādāya yena bhagavāṃs tenopajagāma; upetya bhagavantam idam avocat: avalokitā me mahāśramaṇa pariṣat; labheyāhaṃ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; careyam ahaṃ mahāśramaṇasyāntike brahmacaryam; labdhavān urubilvākāśyapo jaṭilo bhagavato 'ntike brahmacaryam; sā evāsyāyuṣmataḥ pravrajyābhūd upasaṃpad bhikṣubhāvaḥ conversion of nadī- and gayākāśyapa with their two hundred and fifty students tena khalu samayenorubilvākāśyapasya jaṭilasya nadīgayākāśyapau bhrātarāv ardhatṛtīyaśataparivārau nadyā nairaṃjanāyā adhastādbhāgenāśramapade śāmyete; adrāṣṭāṃ nadīgayākāśyapau bhrātarāv ajināni valkalāni daṇḍakamaṇḍalūni srugbhājanāni nadyāṃ nairaṃjanāyām uhyamānāni; dṛṣṭvā ca kāśyapayor etad abhavat: mā haivāvayoḥ sabrahmacāriṇāṃ kaścid evādīnavo bhaviṣyati rājato vā caurato vā agnito vā udakato vā; yanv cāvāṃ sabrahmacāriṇo 'nveṣeva; atha nadīgayākāśyapau bhrātarāv anveṣantāv urubilvākāśyapaṃ yenorubilvākāśyapasya jaṭilasyāśramapadam tenopajagmatuḥ; tena samayenorubilvākāśyapo jaṭilo muṇḍaḥ saṃghāṭīprāvṛto bhagavataḥ purato niṣaṇṇaḥ dharmaśravaṇāya; apaśyatāṃ nadīgayākāśyapau bhrātarāv urubilvākāśyapaṃ jaṭilaṃ muṇḍaṃ saṃghāṭīprāvṛtaṃ bhagavataḥ purato niṣaṇṇaṃ dharmaśravaṇāya; dṛṣṭvā coruvilvākāsyapaṃ jaṭilam idam ūcatuḥ; etat kāśyapa varaṃ nedam; idaṃ kāśyapau varaṃ naitat; atha nadīgayākāśyapayor etad abhavat: na batāvaro buddho bhaviṣyati nāvaraṃ dharmākhyānaṃ yatredānīṃ urubilvākāśyapo jaṭilo jīrṇo vṛddho mahallakaḥ sa viṃśativarṣaśatiko jātyā māgadhakānāṃ manuṣyāṇāṃ satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rhan sammataḥ sa mahāśramaṇasyāntike dvir api pravrajyām upagataḥ; yanv āvām api mahāśramaṇasyāntike brahmacaryāṃ careva; iti viditvā bhagavantam idam avocatāṃ: labhevahy āvāṃ mahāśramaṇa svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; careva āvāṃ mahāśramaṇasyāntike brahmacaryam; avalokitā vāṃ kāśyapau pariṣan no mahaśramaṇa; tena hi kāśyapau pariṣadaṃ tāvad avalokayatām; pariṣadavalokanam eva sādhu yathāpitad yuṣmadvidhānāṃ yaśasvināṃ jñātamanuṣyāṇām; atha nadīgayākāśyapau bhrātarau yena svakīyāśramas tenopajagmatuḥ; upetya svakān māṇavakān idam avocatām: āvāṃ māṇavakā mahāśramaṇasyāntike brahmacaryaṃ cariṣyāvaḥ; bhavantaḥ kiṃ kariṣyanti; yat kiṃcid vayam upādhyāyau prajānīmaḥ sarvaṃ tad upādhyāyāv āgamya; saced upādhyāyau mahāśramaṇasyāntike brahmacaryaṃ cariṣyatas te vayam upādhyāyau pravrajitāv anupravrajiṣyāmaḥ; yasyedānīṃ māṇavakāḥ kālaṃ manyadhve; atha nadīgayākāśyapau bhrātarāv ardhatṛtīyśataparivārau yena bhagavāṃs tenopajagmatuḥ; upetya bhagavantam idam avocatām; avalokitā nau mahāśramaṇa pariṣat; labhevahy āvāṃ mahāśramaṇasyāntike pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; carevāvāṃ mahāśramaṇasyāntike brahmacaryam; labdhavantau nadīgayākāśyapau bhrātarau bhagavato brahmacaryam; sā evānayor āyuṣmantoḥ pravrajyābhūd upasaṃpad bhikṣubhāvaḥ the sermon at gayāśīrṣa atha bhagavāṃs tad jaṭilasahasraṃ pravrājayitvopasaṃpādayitvā yathābhiramyam urubilvāyāṃ vihṛtya yena gayā tena cāryāṃ prakrāntaḥ; anupūrveṇa cāryāṃ caran gayām anuprāptaḥ; viharati gayāśīrṣe caitye sārdhaṃ bhikṣusahasreṇa sarvaiḥ purāṇajaṭilaiḥ; tatra bhagavāṃs tad bhikṣusahasraṃ tṛbhiḥ prātihāryair avavadati; ṛddhiprātihāryeṇādeśanāprātihāryeṇānuśāsanīprātihāryeṇa; tatredaṃ bhagavata ṛddhiprātihāryam; atha bhagavāṃs tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte svasminn āsane 'ntarhitaḥ pūrvasyān diśy upari vihāyasam abhyudgamya caturvidham īryāpathaṃ kalpayati caṃkramati tiṣṭhati niṣīdati śayyāṃ kalpayati; tejodhātum api samāpadyate; tejodhātuṃ samāpannasya buddhasya bhagavato vividhāny arcīṃṣi kāyān niścaranti nīlāni pītāni lohitāny avadātāni māṃjiṣṭhāni spaṭikavarṇāni; yamakāni ca prātihāryāṇi vidarśayati; adhaḥ kāyaḥ prajvalati; uparimāt kāyāc chītalā vāridhārāḥ syandante; uparimaḥ kāyaḥ prajvalati; adhaḥ kāyāc chītalā vāridhārāḥ syandante; evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimasyām uttarasyān diśy; atha caturdiśaṃ caturvidhaṃ vividham ṛddhiprātihāryaṃ vidarśayitvā tān ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane nyaṣīdat; idaṃ tatra bhagavata ṛddhiprātihāryam; tatredaṃ bhagavata ādeśanāprātihāryam; yuṣmākaṃ bhikṣavaś cittam evam; mana idam; vijñānam idaṃ; vitarkayatedaṃ mā vitarkayatedam; manasikurutedaṃ; na manasikurutedam; prajahatedaṃ; mā prajahatedam; idaṃ kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharata; idaṃ tatra bhagavatā ādeśanāprātihāryam; tatredaṃ bhagavato 'nuśāsanīprātihāryam; sarvaṃ bhikṣavaḥ ādīptaṃ; kiṃ ca sarvam ādīptaṃ; cakṣur ādīptaṃ rūpaṃ cakṣurvijñānaṃ cakṣuḥsaṃsparśaḥ; yad api cakṣuḥsaṃsparśapratyayam ādhyātmam utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkham asukhaṃ vā tad apy ādīptaṃ; evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mana ādīptam; ādīptaṃ manovijñānaṃ manaḥsaṃsparśaḥ; yad api manaḥsaṃsparśapratyayam adhyātmam utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkham asukhaṃ vā tad apy ādīptaṃ; kenādīptaṃ; rāgāgninā dveṣāgninā mohāgninā; ādīptaṃ jātijarāvyādhimaraṇaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ; ādiptaṃ duḥkheneti; idaṃ tatra bhagavato 'nuśasanīprātihāryam; asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe tasya bhikṣusahasrasyānupādāyāsravebhyaś cittaṃ vimuktaṃ the first anouncement of the birth of a great man atha bhagavān gayāyāṃ gayāśīrṣe caitya eva viharati sārdhaṃ bhikṣusahasreṇa sarvaiḥ purāṇajaṭilaiḥ sarvaiś cārhadbhiḥ kṣīṇāsravaiḥ kṛtakṛtyaiḥ kṛtakaraṇīyair avahṛtabhārair anuprāptasvakārthaiḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaiḥ samyagājñayā suvimuktacittaiḥ; aśrauṣū rājño māgadhasya śraiṇyasya biṃbisārasya pauruṣeyā janapadān anvāhiṇḍantaḥ; śākyānāṃ kumāra utpanno 'nuhimavatpārśve nadyā bhāgirathyās tīre kapilasyarṣer āśramapadasya nātidūre; sa brāhmaṇair nimittikair vipaṃcanakair vyākṛtaḥ; saced agāram adhyāvatsyati rājā bhaviṣyati cakravartī caturantyāṃ vijetā dhārmiko dharmarājā saptaratnasamanvāgataḥ; tasyaivaṃrūpāṇi sapta ratnāni bhaviṣyanti tadyathā cakraratnaṃ hastiratnaṃ aśvaratnaṃ maṇiratnaṃ strīratnaṃ gṛhahapatiratnaṃ pariṇāyakaratnam eva saptamam; pūrṇaṃ cāsya bhaviṣyati sahasraṃ putrāṇāṃ śūrāṇāṃ vīrāṇāṃ varāṅgarūpiṇāṃ parasainyapramardakānām; sa imāṃ samudraparyantāṃ mahāpṛthivīm akhilām akaṇṭakām anutpātām adaṇḍenāśastreṇa dharmeṇa samenābhinirjityādhyavatsyati; sacet keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayāgārād anagārikāṃ pravrajiṣyati tathāgato bhaviṣyaty arhan samyaksaṃbuddho vighuṣṭaśabdo loke; śrutvā ca punar yena rājā māgadhaḥ śraiṇyo biṃbisāras tenopajagmuḥ; upetya rājānaṃ māgadhaṃ śraiṇyaṃ biṃbisāram idam avocan: yat khalu deva jānīyāḥ; iha vayam aśrauṣma devasya janapadān anvāhiṇḍantaḥ; śākyānāṃ kumāra utpanno 'nuhimavatpārśve nadyā bhāgirathyās tīre kapilasyarṣer āśramapadasya nātidūre; sa brāhmaṇair nimittikair vipaṃcanakair vyākṛtaḥ; saced agāram adhyāvatsyati rājā bhaviṣyati cakravartī caturantyāṃ vijetā pūrvavad yāvad pariṇāyakaratnam eva saptamam; pūrṇaṃ cāsya bhaviṣyati sahasraṃ putrāṇāṃ pūrvavad yāvad dharmeṇa samenābhinirjityādhyavatsyati; sacet keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya pūrvavad yācad arhan samyaksaṃbuddho vighuṣṭaśabdo loke; taṃ devo ghātayatu; m the buddha in magadha","तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो भगवन्तम् इदम् अवोचत्: तेन हि महाश्रमणास्माकं सामन्तके प्रतिवस; अहं ते यात्राधर्मेण; अधिवासयति भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य तूष्णींभावेन; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो भगवतो ऽर्थाय भोजनं प्रतिपादयित्वा येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: समयो महाश्रमण सद्यो भक्तं यस्येदानीं महाश्रमणः कालं मन्यते; तेन हि काश्यप गच्छ; एष आगच्छामि; अथ भगवान् अचिरप्रक्रान्तम् उरुबिल्वाकाश्यपं जटिलं विदित्वा यस्या जंब्वा नाम्ना जंबुद्वीपः प्रज्ञायते ततो जंबुपेशीनां वर्णगन्धरसोपेतानां पात्रपूरम् आदाय येनोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदं तेनोपजगाम; उपेत्य प��रज्ञप्त एवासने न्यषीदत्; ततः पश्चाद् आगत उरुबिल्वाकास्यपो जटिलः; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो भगवन्तम् आश्रमपदे निषण्णम्; दृष्ट्वा च पुनर् एवम् आह: आगतो ऽसि महाश्रमण; आगतो ऽस्मि काश्यप; किन् नु ते महाश्रमण पात्रे; इहाहम् अचिरप्रक्रान्ते त्वयि तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते यस्या जंब्वा नाम्ना जंबुद्वीपः प्रज्ञायते ततो जंबुपेशीनां वर्णगन्धरसोपेतानां पात्रपूरम् आदायागतः; सचेद् आकांक्षसि परिभुंक्ष्व; परिभुंक्तां महाश्रमणो यथासुखम् एव; अथोरुबिल्वाकास्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन्; यथा जम्बुपेशीनां तथापि आमलकपेशीनाम्; उत्तरकुरुद्वीपं गत्वा अकृष्टोप्तानां तण्डुलफलशालीनां पात्रपूरम् आदाय येनोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदं तेनोपजगाम; उपेत्य प्रज्ञप्त एवासने न्यषीदत्; ततः पश्चाद् आगत उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलः; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो भगवन्तम् आश्रमपदे निषण्णम्; दृष्ट्वा च पुनर् एवम् आह: आगतो ऽसि महाश्रमण; आगतो ऽस्मि काश्यप; किन् नु ते महाश्रमण पात्रे; इहाहम् अचिरप्रक्रान्ते त्वयि तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते उत्तरकुरुद्वीपं गत्वा अकृष्टोप्तानां तण्डुलफलशालीनां पात्रपूरम् आदाय आगतः; सचेद् आकांक्षसि परिभुंक्ष्व; परिभुंक्तां महाश्रमणो यथासुखम् एव; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् ओ) शक्र सुप्प्लिएस् थे बुद्ध wइथ् wअतेर् तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो भगवतो ऽर्थाय भोजनं प्रतिपादयित्वा येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्; समयो महाश्रमण सद्यो भक्तं यस्येदानीं महाश्रमणः कालं मन्यते; अथ भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय येनोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदं तेनोपजगाम; उपेत्य प्रज्ञप्त एवासने न्यषीदत्; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलः सुखोपनिषण्णं भगवन्तं विदित्वा शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन पात्रं पूरयित्वा पर्तिपादितः; अथ भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यान्तिकात् पिण्डपातम् आदाय अन्यतरस्मिं प्रदेशे भक्तकृत्यम् अकार्षीत्; तत्र भगवत उदकेनोदककार्यम् उत्पन्नम्; अथ शक्रो देवेन्द्रो भगवत उदकेनोत्पन्नम् उदककार्यं विदित्वा भगवतः पुरतः पाणिना पृथिवीं पराहन्ति; तत्र महद् उदपानं प्रादुर्भूतं वारिविष्यन्दि; यतो भगवान् उदककार्यम् अकार्षीत्; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिल आश्रमपदे चंक्रमन् महद् उदपानं प्रादुर्भूतं वारिविष्यन्दि; दृष्ट्वा च तस्यैतद् अभवत्: न इदं पूर्वे उदपानं मया दृष्टम्: एतर्हि उदकं कुत आगतम्: अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: जानीहि महाश्रमण; इहाहम् आश्रमपदे चंक्रमन्न् अद्राक्षं महद् उदपानं वारिविष्यन्दि; दृष्ट्वा च ममैतद् अभवत्: न इदं महाश्रमण पूर्वे उदपानं मया दृष्टं, एतर्हि उदकं कुत आगतं; अत्र तव काश्यप अन्तिकात् पिण्डपातम् आदाय अन्यतरस्मिं प्रदेशे भक्तकृत्यं कृत्वा मम उदकेनोदककार्यम् उत्पन्नम्; अथ शक्रो देवेन्द्रो मम उदकेनोत्पन्नम् उदककार्यं विदित्वास्मिं प्रदेशे पाणिना पृथिवीं पराहन्ति; अत्र महद् उदपानं प्रादुर्भूतं यतो ऽहम् उदकेनोदककार्यम् अकार्षम्; पाणिखाता नाम काश्यप एषा पुष्करिणी; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् प्) अन् अर्जुन-त्रेए इन्च्लिनेस् थे ब्रन्छ् तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; अथ भगवान् सायाह्ने प्रतिसंलयनाद् व्युत्थाय येन पाणिखाता पुष्करिणी तेनोपजगाम; उपेत्य पाणिखातायाः पुष्करिण्यास् तीरे एकान्तं चीवरकाण्य् उपनिक्षिप्य पाणिखातां पुष्करिणीम् अभ्यवगाह्य गात्राणि परिषिच्य पाणिखातायाः पुष्करिण्या उत्तर्तुकामो येन ककुभवृक्षस् तेन बाहुं प्रसारयति; ततः सा महती ककुभशाखा नता याम् अवलंब्य भगवान् पाणिखातायाः पुष्करिण्या उत्तीर्णः; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिल आश्रमपदम् अन्वाहिण्डन् पाणिखातायाः पुष्करिण्यास् तीरे महतीं ककुभशाखां नतां; दृष्ट्वा च तस्यैतद् अभवत्: नैषा मे पूर्वे ककुभशाखा नमति; न को महतीं ककुभशाखां नमयति; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: जानीहि महाश्रमण; इहाहं आश्रमपदम् अन्वाहिण्डन्न् अद्राक��षं पाणिखातायाः पुष्करिण्यास् तीरे महतीं ककुभशाखां नताम्; दृष्ट्वा च ममैतद् अभवत्: नैषा मे महाश्रमण पूर्वे ककुभशाखा नमति; मा कश्चिन् महतीं ककुभशाखां नमयति; इहाहं काश्यप सायाह्ने प्रतिसंलयनाद् व्युत्थाय येन पाणिखाता पुष्करिणी तेनोपजगाम; उपेत्य पाणिखातायाः पुष्करिण्यास् तीरे एकान्तं चीवरकाण्य् उपनिक्षिप्य पाणिखातां पुष्करिणीम् अभ्यवगाह्य; गात्राणि परिषिच्य पाणिखातायाः पुष्करिण्या उत्तर्तुकामो येन ककुभवृक्षस् तेन बाहुं प्रसारयमि; ततः सा महती ककुभशाखा नमति याम् अवलंब्य पाणिखातायाः पुष्करिण्या अहम् उत्तीर्णः; बाहुगृहीतो नाम काश्यप एष ककुभः; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् क़्) शक्र मकेस् थे wअस्हिन्ग् ओफ़् च्लोथेस् पोस्सिब्ले तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; तेन खलु समयेन भगवतः शाणकानि पांसुकूलानि संपन्नानि; अथ भगवत एतद् अभवत्: कुत्र न्व् अहं शाणकानि पांसुकूलानि प्रविषिंचेयम्; अथ खलु शक्रो देवेन्द्रो भगवतश् चेतसा चित्तम् आज्ञायान्यतरस्मात् प्रदेशां महतीं पाषाणशिलाम् आदाय येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: इह भगवाञ् शाणकानि पांसुकूलानि प्रविषिंचतु; तत्र भगवता शाणकानि पांसुकूलानि प्रविषिक्तानि; अथ भगवत एतद् अभवत्: कुत्र न्व् अहं शाणकानि पांसुकूलानि शोचयेयम्; अथ खलु शक्रो देवेन्द्रो भगवतश् चेतसा चित्तम् आज्ञायान्यतरस्मात् प्रदेशान् महतीं पाषाणशिलाम् आदाय येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: इह भगवाञ् शाणकानि पांसुकूलानि शोचयतु; तत्र भगवता शाणकानि पांसुकूलानि शोचितानि; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकाश्यप आश्रमपदम् अन्वाहिण्डंस् ते महत्यौ पाशाणशिले; दृष्ट्वा च तस्यैतद् अभवत्: नैते महत्यौ पाषाणशिले पूर्वे अभूतम्; केन ते एतर्ह्य् आनीते; अथ उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: जानीहि महाश्रमण; इहाहम् आश्रमपदम् अन्वाहिण्डन्न् अद्राक्षं महत्यौ पाषाणशिले; दृष्ट्वा च ममैतद् अभवत्: नैते महत्यौ पाषाणशिले पूर्वे अभूतम्; केन ते एतर्ह्य् आनीते; इह मम काश्यप शाणकानि पांसुकूलानि संपन्नानि; तस्य मे एतद् अभवत��: कुत्र न्व् अहं शाणकानि पांसुकूलानि प्रविषिंचेयम्; अथ खलु शक्रो देवेन्द्रो मम चेतसा चित्तम् आज्ञायान्यतरस्मात् प्रदेशां महतीं पाषाणशिलाम् आदाय येनाहं तेनोपजगाम; उपेत्य माम् इदम् अवोचत्: इह भगवाञ् शाणकानि पांसुकूलानि प्रविषिंचतु; तत्र मया शाणकानि पांसुकूलानि प्रविषिक्तानि; तस्य मे एतद् अभवत्: कुत्र न्व् अहं शाणकानि पांसुकूलानि शोचयेयम्; अथ खलु शक्रो देवेन्द्रो मम चेतसा चित्तम् आज्ञायान्यतरस्मात् प्रदेशान् महतीं पाषाणशिलाम् आदाय येनाहं तेनोपजगाम; उपेत्य माम् इदम् अवोचत्: इह भगवाञ् शाणकानि पांसुकूलानि शोचयतु; तत्र मया शाणकानि पांसुकूलानि शोचितानि; यक्षाहृता नाम काश्यप एषा महती पाषाणशिला; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् र्) बुद्धऽस् चोम्मन्द् ओन् थे एलेमेन्त् wअतेर् तत्रेदानीं भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदे विहरति वनगुल्मके; तेन खलु समयेन नैरंजनाया महोदकवाहः प्रादुर्भूतः; अथ भगवान् साधिकपौरुषेणोदकस्कन्धेन परिक्षिप्तो रेणुहते ऽभ्यवकाशे चंक्रमति; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: तथा प्रासादिको महाश्रमणः; मा हैवोदकवाहेन हृतो भविष्यति इति महाश्रमणं समन्वेषिष्यामीत्य् एकवृक्षिकां नावम् अधिरोहन् भगवन्तं समन्वेषति; अद्राक्षीद् उरुबिल्वाकास्यपो जटिलो भगवन्तं साधिकपौरुषेणोदकस्कन्धेन परिक्षिप्तं रेणुहते ऽभ्यवकाशे चंक्रमन्तम्; दृष्ट्वा च पुनर् भगवन्तम् इदम् अवोचत्: जीवसि महाश्रमण; जीवामि काश्यप; अधिरोह महाश्रमण; अधिरोक्ष्यसि महाश्रमण एकवृक्षिकां नावम्; अधिरोहामि काश्यप; अथ भगवत एतद् अभवत्: यन्व् अहं तद्रूपान् ऋद्ध्याभिसंस्कारान् अभिसंस्कुर्यां यथा समाहिते चित्ते यथोदकम् एव एकवृक्षिकां नावम् अधिरोहेयम्; अथ भगवान् तद्रूपन् ऋद्ध्याभिसंस्कारान् अभिसंस्करोति यथा समाहिते चित्ते यथोदकम् एव एकवृक्षिकां नावम् अधिरोहति; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: आश्चर्यं यावन् महर्द्धिको महाश्रमणो महानुभावः; अपि त्व् अहम् अप्य् अर्हन् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् उरुबिल्वाकाश्यप अन्द् ओफ़् हिस् फ़िवे हुन्द्रेद् स्तुदेन्त्स् अथ भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य चेतसा चित्तं आज्ञाय उरुबिल��वाकाश्यपं जटिलम् इदम् अवोचत्: नैव त्वं काश्यपार्हन् नैवार्हत्वफलसाक्षात्क्रियां समापन्नो नैवाजानास्य् अर्हत्वमार्गम्; अथोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्यैतद् अभवत्: जानाति मे महाश्रमणश् चेतसा चित्तम्; इति विदित्वा भगवन्तम् इदम् अवोचत्: लभेयाहं महाश्रमणस्यान्तिके प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्; चरेयम् अहं महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यम्; अथ भगवान् उरुबिल्वाकाश्यपम् आमन्त्रयते: अवलोकिता ते काश्यप परिषन् नो श्रमण; तेन हि काश्यप परिषदं तावद् अवलोकय; परिषदवलोकनम् एव साधु यथापितत् त्वादृशानां यशस्विनां ज्ञातमनुष्याणाम्; अथोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो माणवकान् आमन्त्रयति: अहं माणवका महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि; भवन्तः किं करिष्यन्ति; यत् किञ्चिद् वयम् उपाध्याय प्रजानीमः सर्वं तद् उपाध्यायम् आगम्य; सचेद् उपाध्यायो महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यं चरिष्यति ते वयम् उपाध्यायं प्रव्रजितम् अनुप्रव्रजिष्यामः; तेन हि यूयं माणवका एतान्य् अजिनानि वल्कलानि दण्डकमण्डलूनि स्रुग्भाजनानि नद्यां नैरंजनायां प्रक्षिपत; एवम् उपाध्याय; इति ते माणवका अजिनानि वल्कलानि दण्डकमण्डलूनि स्रुग्भाजनानि नद्यां नैरंजनायां प्रक्षिप्य येनोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलस् तेनोपजग्मुः; उपेत्योरुबिल्वाकाश्यपं जटिलम् इदम् अवोचन्: उपाध्याय एवम् अस्माभिः कृतम्; अस्ति किंचित् करणीयम्; अथोरुबिल्वाकास्यपो जटिलः पंचशतं जटिलमाणवकान् आदाय येन भगवांस् तेनोपजगाम; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अवलोकिता मे महाश्रमण परिषत्; लभेयाहं स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्; चरेयम् अहं महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यम्; लब्धवान् उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम्; सा एवास्यायुष्मतः प्रव्रज्याभूद् उपसंपद् भिक्षुभावः चोन्वेर्सिओन् ओफ़् नदी- अन्द् गयाकाश्यप wइथ् थेइर् त्wओ हुन्द्रेद् अन्द् फ़िफ़्त्य् स्तुदेन्त्स् तेन खलु समयेनोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्य नदीगयाकाश्यपौ भ्रातराव् अर्धतृतीयशतपरिवारौ नद्या नैरंजनाया अधस्ताद्भागेनाश्रमपदे शाम्येते; अद्राष्टां नदीगयाकाश्यपौ भ्रातराव् अजिनानि वल्कलानि दण्डकमण्डलूनि स्रुग्भाजनानि नद्यां नैरंजनायाम् उह्यमानानि; दृष्ट्वा च काश्यपयोर् एतद् अभवत्: मा हैवावयोः सब्रह्मचारिणां कश्चिद् एवादीनवो भविष्यति राजतो वा चौरतो वा अग्नितो वा उदकतो वा; यन्व् चावां सब्रह्मचारिणो ऽन्वेषेव; अथ नदीगयाकाश्यपौ भ्रातराव् अन्वेषन्ताव् उरुबिल्वाकाश्यपं येनोरुबिल्वाकाश्यपस्य जटिलस्याश्रमपदम् तेनोपजग्मतुः; तेन समयेनोरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो मुण्डः संघाटीप्रावृतो भगवतः पुरतो निषण्णः धर्मश्रवणाय; अपश्यतां नदीगयाकाश्यपौ भ्रातराव् उरुबिल्वाकाश्यपं जटिलं मुण्डं संघाटीप्रावृतं भगवतः पुरतो निषण्णं धर्मश्रवणाय; दृष्ट्वा चोरुविल्वाकास्यपं जटिलम् इदम् ऊचतुः; एतत् काश्यप वरं नेदम्; इदं काश्यपौ वरं नैतत्; अथ नदीगयाकाश्यपयोर् एतद् अभवत्: न बतावरो बुद्धो भविष्यति नावरं धर्माख्यानं यत्रेदानीं उरुबिल्वाकाश्यपो जटिलो जीर्णो वृद्धो महल्लकः स विंशतिवर्षशतिको जात्या मागधकानां मनुष्याणां सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो ऽर्हन् सम्मतः स महाश्रमणस्यान्तिके द्विर् अपि प्रव्रज्याम् उपगतः; यन्व् आवाम् अपि महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यां चरेव; इति विदित्वा भगवन्तम् इदम् अवोचतां: लभेवह्य् आवां महाश्रमण स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्; चरेव आवां महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यम्; अवलोकिता वां काश्यपौ परिषन् नो महश्रमण; तेन हि काश्यपौ परिषदं तावद् अवलोकयताम्; परिषदवलोकनम् एव साधु यथापितद् युष्मद्विधानां यशस्विनां ज्ञातमनुष्याणाम्; अथ नदीगयाकाश्यपौ भ्रातरौ येन स्वकीयाश्रमस् तेनोपजग्मतुः; उपेत्य स्वकान् माणवकान् इदम् अवोचताम्: आवां माणवका महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यं चरिष्यावः; भवन्तः किं करिष्यन्ति; यत् किंचिद् वयम् उपाध्यायौ प्रजानीमः सर्वं तद् उपाध्यायाव् आगम्य; सचेद् उपाध्यायौ महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यं चरिष्यतस् ते वयम् उपाध्यायौ प्रव्रजिताव् अनुप्रव्रजिष्यामः; यस्येदानीं माणवकाः कालं मन्यध्वे; अथ नदीगयाकाश्यपौ भ्रातराव् अर्धतृतीय्शतपरिवारौ येन भगवांस् तेनोपजग्मतुः; उपेत्य भगवन्तम् इदम् अवोचताम्; अवलोकिता नौ महाश्रमण परिषत्; लभेवह्य् आवां महाश्रमणस्यान्तिके प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्; चरेवावां महाश्रमणस्यान्तिके ब्रह्मचर्यम्; लब्धवन्तौ नदीगयाकाश्यपौ भ्रातरौ भगवतो ब्रह्मचर्यम्; सा एवानयोर् आयुष्मन्तोः प्रव्रज्याभूद् उपसंपद् भिक्षुभावः थे सेर्मोन् अत् गयाशीर्ष अथ भगवांस् तद् जटिलसहस्रं प्रव्राजयित्वोपसंपादयित्वा यथाभिरम्यम् उरुबिल्वायां विहृत्य येन गया तेन चार्यां प्रक्रान्तः; अनुपूर्वेण चार्यां चरन् गयाम् अनुप्राप्तः; विहरति गयाशीर्षे चैत्ये सार्धं भिक्षुसहस्रेण सर्वैः पुराणजटिलैः; तत्र भगवांस् तद् भिक्षुसहस्रं तृभिः प्रातिहार्यैर् अववदति; ऋद्धिप्रातिहार्येणादेशनाप्रातिहार्येणानुशासनीप्रातिहार्येण; तत्रेदं भगवत ऋद्धिप्रातिहार्यम्; अथ भगवांस् तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते स्वस्मिन्न् आसने ऽन्तर्हितः पूर्वस्यान् दिश्य् उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य चतुर्विधम् ईर्यापथं कल्पयति चंक्रमति तिष्ठति निषीदति शय्यां कल्पयति; तेजोधातुम् अपि समापद्यते; तेजोधातुं समापन्नस्य बुद्धस्य भगवतो विविधान्य् अर्चींषि कायान् निश्चरन्ति नीलानि पीतानि लोहितान्य् अवदातानि मांजिष्ठानि स्पटिकवर्णानि; यमकानि च प्रातिहार्याणि विदर्शयति; अधः कायः प्रज्वलति; उपरिमात् कायाच् छीतला वारिधाराः स्यन्दन्ते; उपरिमः कायः प्रज्वलति; अधः कायाच् छीतला वारिधाराः स्यन्दन्ते; एवं दक्षिणस्यां पश्चिमस्याम् उत्तरस्यान् दिश्य्; अथ चतुर्दिशं चतुर्विधं विविधम् ऋद्धिप्रातिहार्यं विदर्शयित्वा तान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने न्यषीदत्; इदं तत्र भगवत ऋद्धिप्रातिहार्यम्; तत्रेदं भगवत आदेशनाप्रातिहार्यम्; युष्माकं भिक्षवश् चित्तम् एवम्; मन इदम्; विज्ञानम् इदं; वितर्कयतेदं मा वितर्कयतेदम्; मनसिकुरुतेदं; न मनसिकुरुतेदम्; प्रजहतेदं; मा प्रजहतेदम्; इदं कायेन साक्षात्कृत्वोपसंपद्य विहरत; इदं तत्र भगवता आदेशनाप्रातिहार्यम्; तत्रेदं भगवतो ऽनुशासनीप्रातिहार्यम्; सर्वं भिक्षवः आदीप्तं; किं च सर्वम् आदीप्तं; चक्षुर् आदीप्तं रूपं चक्षुर्विज्ञानं चक्षुःसंस्पर्शः; यद् अपि चक्षुःसंस्पर्शप्रत्ययम् आध्यात्मम् उत्पद्यते वेदयितं सुखं वा दुःखं वा अदुःखम् असुखं वा तद् अप्य् आदीप्तं; एवं श्रोत्रं घ्राणं जिह्वा कायो मन आदीप्तम्; आदीप्तं मनोविज्ञानं मनःसंस्पर्शः; यद् अपि मनःसंस्पर्शप्रत्ययम् अध्यात्मम् उत्पद्यते वेदयितं सुखं वा दुःखं वा अदुःखम् असुखं वा तद् ��प्य् आदीप्तं; केनादीप्तं; रागाग्निना द्वेषाग्निना मोहाग्निना; आदीप्तं जातिजराव्याधिमरणपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः; आदिप्तं दुःखेनेति; इदं तत्र भगवतो ऽनुशसनीप्रातिहार्यम्; अस्मिन् खलु धर्मपर्याये भाष्यमाणे तस्य भिक्षुसहस्रस्यानुपादायास्रवेभ्यश् चित्तं विमुक्तं थे फ़िर्स्त् अनोउन्चेमेन्त् ओफ़् थे बिर्थ् ओफ़् अ ग्रेअत् मन् अथ भगवान् गयायां गयाशीर्षे चैत्य एव विहरति सार्धं भिक्षुसहस्रेण सर्वैः पुराणजटिलैः सर्वैश् चार्हद्भिः क्षीणास्रवैः कृतकृत्यैः कृतकरणीयैर् अवहृतभारैर् अनुप्राप्तस्वकार्थैः परिक्षीणभवसंयोजनैः सम्यगाज्ञया सुविमुक्तचित्तैः; अश्रौषू राज्ञो मागधस्य श्रैण्यस्य बिंबिसारस्य पौरुषेया जनपदान् अन्वाहिण्डन्तः; शाक्यानां कुमार उत्पन्नो ऽनुहिमवत्पार्श्वे नद्या भागिरथ्यास् तीरे कपिलस्यर्षेर् आश्रमपदस्य नातिदूरे; स ब्राह्मणैर् निमित्तिकैर् विपंचनकैर् व्याकृतः; सचेद् अगारम् अध्यावत्स्यति राजा भविष्यति चक्रवर्ती चतुरन्त्यां विजेता धार्मिको धर्मराजा सप्तरत्नसमन्वागतः; तस्यैवंरूपाणि सप्त रत्नानि भविष्यन्ति तद्यथा चक्ररत्नं हस्तिरत्नं अश्वरत्नं मणिरत्नं स्त्रीरत्नं गृहहपतिरत्नं परिणायकरत्नम् एव सप्तमम्; पूर्णं चास्य भविष्यति सहस्रं पुत्राणां शूराणां वीराणां वराङ्गरूपिणां परसैन्यप्रमर्दकानाम्; स इमां समुद्रपर्यन्तां महापृथिवीम् अखिलाम् अकण्टकाम् अनुत्पाताम् अदण्डेनाशस्त्रेण धर्मेण समेनाभिनिर्जित्याध्यवत्स्यति; सचेत् केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धयागाराद् अनगारिकां प्रव्रजिष्यति तथागतो भविष्यत्य् अर्हन् सम्यक्संबुद्धो विघुष्टशब्दो लोके; श्रुत्वा च पुनर् येन राजा मागधः श्रैण्यो बिंबिसारस् तेनोपजग्मुः; उपेत्य राजानं मागधं श्रैण्यं बिंबिसारम् इदम् अवोचन्: यत् खलु देव जानीयाः; इह वयम् अश्रौष्म देवस्य जनपदान् अन्वाहिण्डन्तः; शाक्यानां कुमार उत्पन्नो ऽनुहिमवत्पार्श्वे नद्या भागिरथ्यास् तीरे कपिलस्यर्षेर् आश्रमपदस्य नातिदूरे; स ब्राह्मणैर् निमित्तिकैर् विपंचनकैर् व्याकृतः; सचेद् अगारम् अध्यावत्स्यति राजा भविष्यति चक्रवर्ती चतुरन्त्यां विजेता पूर्ववद् यावद् परिणायकरत्नम् एव सप्तमम्; पूर्णं चास्य भव��ष्यति सहस्रं पुत्राणां पूर्ववद् यावद् धर्मेण समेनाभिनिर्जित्याध्यवत्स्यति; सचेत् केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य पूर्ववद् याचद् अर्हन् सम्यक्संबुद्धो विघुष्टशब्दो लोके; तं देवो घातयतु; म् थे बुद्ध इन् मगध"
+sbv_20,the invitation of bimbisāra aśrauṣū rajño māgadhasya śraiṇyasya bimbisārasya pauruṣeyā janapadān anvāhiṇḍantaḥ: śākyānāṃ kumāra utpanno 'nuhimavatpārśve nadyā bhāgirathyās tīre kapilasyarṣer āśramapadasya nātidūre; sa brāhmaṇair nimittikair vipaṃcanakair vyākṛtaḥ pūrvavad yāvad vighuṣṭaśabdo loke; sa keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayāgārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho gayāyāṃ viharati gayāśīrṣe caitye sārdhaṃ bhikṣusahasreṇa sarvaiḥ purāṇajaṭilaiḥ sarvaiś cārhadbhiḥ kṣīṇāsravaiḥ kṛtakṛtyaiḥ kṛtakaraṇīyair avahṛtabhārair anuprāptasvakārthaiḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaiḥ samyagājñayā suvimuktacittaiḥ; śrutvā ca punar yena rājā māgadhaḥ śraiṇyo bimbisāras tenopajagmuḥ; upetya rājānaṃ māgadhaṃ śraiṇyaṃ bimbisāram idam avocan: yat khalu jānīyāḥ; iha vayaṃ aśrauṣma devasya janapadān anvāhiṇḍantaḥ: yaḥ śākyānāṃ kumāra utpannaḥ pūrvavad yāvad vighuṣṭaśabdo loke; sa keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayāgārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho gayāyāṃ gayāśīrṣe caitye eva viharati sārdhaṃ bhikṣusahasreṇa sarvaiḥ purāṇajaṭilaiḥ sarvaiś cārhadbhiḥ kṣīṇāsravaiḥ kṛtakṛtyaiḥ pūrvavad yāvad samyagājñayā suvimuktacittaiḥ; tan devaḥ paryupāsīta; evaṃ devaḥ the visit of biṃbisāra,थे इन्विततिओन् ओफ़् बिम्बिसार अश्रौषू रज्ञो मागधस्य श्रैण्यस्य बिम्बिसारस्य पौरुषेया जनपदान् अन्वाहिण्डन्तः: शाक्यानां कुमार उत्पन्नो ऽनुहिमवत्पार्श्वे नद्या भागिरथ्यास् तीरे कपिलस्यर्षेर् आश्रमपदस्य नातिदूरे; स ब्राह्मणैर् निमित्तिकैर् विपंचनकैर् व्याकृतः पूर्ववद् यावद् विघुष्टशब्दो लोके; स केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धयागाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; सो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धो गयायां विहरति गयाशीर्षे चैत्ये सार्धं भिक्षुसहस्रेण सर्वैः पुराणजटिलैः सर्वैश् चार्हद्भिः क्षीणास्रवैः कृतकृत्यैः कृतकरणीयैर् अवहृतभारैर् अनुप्राप्तस्वकार्थैः परिक्षीणभवसंयोजनैः सम्यगाज्ञया सुविमुक्तचित्तैः; श्रुत्वा च पुनर् येन राजा मागधः श्रैण्यो बिम्बिसारस् तेनोपजग्मुः; उपेत्य राजानं मागधं श्रैण्यं बिम्बिसारम् इदम् अवोचन्: यत् खलु जानीयाः; इह वयं अश्रौष्म देवस्य जनपदान् अन्वाहिण्डन्तः: यः शाक्यानां कुमार उत्पन्नः पूर्ववद् यावद् विघुष्टशब्दो लोके; स केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धयागाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; सो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धो गयायां गयाशीर्षे चैत्ये एव विहरति सार्धं भिक्षुसहस्रेण सर्वैः पुराणजटिलैः सर्वैश् चार्हद्भिः क्षीणास्रवैः कृतकृत्यैः पूर्ववद् यावद् सम्यगाज्ञया सुविमुक्तचित्तैः; तन् देवः पर्युपासीत; एवं देवः थे विसित् ओफ़् बिंबिसार
+sbv_21,urubilvākāśyapa and the buddha rājā bhadanta māgadhaḥ śraiṇyo biṃbisāra evaṃ vadati: āgacchatu bhagavān rājagṛham; ahaṃ bhagavantaṃ yāvajjīvam upasthāsyāmi cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghena; adhivāsayati bhagavāṃs tasya puruṣasya tūṣṇīṃbhāvena; atha so puruṣo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavatpādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ; atha bhagavān mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ bhikṣusahasreṇa sarvaiḥ purāṇajaṭilaiḥ sarvaiś cārhadbhiḥ kṣīṇāsravaiḥ kṛtakṛtyaiḥ kṛtakaraṇīyair avahṛtabhārair anuprāptasvakārthaiḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaiḥ samyagājñayā suvimuktacittair māgadheṣu janapadeṣu caryāṃ caran yena yaṣṭivanaṃ supratiṣṭhito māgadhakānāṃ caityas tena caryāṃ prakrāntaḥ; atha bhagavān supratiṣṭhitaṃ caityaṃ anuprāpto yaṣṭivane supratiṣṭhite viharati māgadhakānāṃ caitye; aśrauṣīd rājā māgadhaḥ śrainyo biṃbisāraḥ; bhagavān mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ bhikṣusahasreṇa sarvaiḥ pūrvavad yāvat samyagājñayā suvimuktacittair māgadheṣu janapadeṣu caryāṃ caran yena yaṣṭivanaṃ supratiṣṭhito māgadhakānāṃ caityas tenānuprāpto yaṣṭivane viharati māgadhakānāṃ caitye fol,उरुबिल्वाकाश्यप अन्द् थे बुद्ध राजा भदन्त मागधः श्रैण्यो बिंबिसार एवं वदति: आगच्छतु भगवान् राजगृहम्; अहं भगवन्तं यावज्जीवम् उपस्थास्यामि चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं भिक्षुसंघेन; अधिवासयति भगवांस् तस्य पुरुषस्य तूष्णींभावेन; अथ सो पुरुषो भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा भगवत्पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः; अथ भगवान् महता भिक्षुसंघेन सार्धं भिक्षुसहस्रेण सर्वैः पुराणजटिलैः सर्वैश् चार्हद्भिः क्षीणास्रवैः कृतकृत्यैः कृतकरणीयैर् अवहृतभारैर् अनुप्राप्तस्वकार्थैः परिक्षीणभवसंयोजनैः सम्यगाज्ञया सुविमुक्तचित्तैर् मागधेषु जनपदेषु चर्यां चरन् येन यष्टिवनं सुप्रतिष्ठितो मागधकानां चैत्यस् तेन चर्यां प्रक्रान्तः; अथ भगवान् सुप्रतिष्ठितं चैत्यं अनुप्राप्तो यष्टिवने सुप्रतिष्ठिते विहरति मागधकानां चैत्ये; अश्रौषीद् राजा मागधः श्रैन्यो बिंबिसारः; भगवान् महता भिक्षुसंघेन सार्धं भिक्षुसहस्रेण सर्वैः पूर्ववद् यावत् सम्यगाज्ञया सुविमुक्तचित्तैर् मागधेषु जनपदेषु चर्यां चरन् येन यष्टिवनं सुप्रतिष्ठितो मागधकानां चैत्यस् तेनानुप्राप्तो यष्टिवने विहरति मागधकानां चैत्ये फ़ोल्
+sbv_25,"uddānam: kauṇḍinyo nandīpālaś ca modakā udakaṃ pibet pūpako madhuvāsiṣṭho vinayāgraṃ gaṇitena ca karakaḥ kalabhuś caiva viśvabhug vanarathena ca chatraṃ kītaśirāmaitrī tathā ghaṇṭena ghoṣitā yadā āyuṣmatā kauṇḍinyena sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam <iti> bhagavatā saṅghāṭīdhvajadhāriṇām agro nirdiṣṭaḥ, tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā kauṇḍinyena karma kṛtam yena bhagavatā saṅghāṭīdhvajadhāriṇām agro nirdiṣṭaḥ? bhagavān āha: kauṇḍinyena bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; kauṇḍinyenaiva karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau; api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām story of kauṇḍinya bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe varṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi, vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati karakacchedake parvate; yāvad apareṇa samayena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ pūrvāhṇe nivāsya, pātracīvaram ādāya vārāṇasīṃ praviśati; pañcamātrāṇi ca goṣṭhikaśatāni nirgacchanti; adrākśus te goṣṭhikās taṃ buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtam, aśityā cānuvyañjanair virājitagatram, vyāmaprabhālaṅkṛtaṃ, sūryasahasrātirekaprabham, jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam; sahadarśanāc ca prasādajātāḥ sañjalpaṃ kartum ārabdhāḥ: bhavanto 'smābhir asya sakāśe pravrajitavyam iti; teṣām evaṃ kṛtasaṅketānāṃ kecin mahāsamudram avatīrṇāh; kecid deśāntaraṃ gatāḥ; kecit kāladharmeṇa saṃyuktāḥ; ṣodaśajanāḥ pariśiṣṭāḥ; te kara<ka>cchedakaṃ parvataṃ gatvā kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya sakāśe pravrajitāḥ; te tatra dhyānādhyayanayogenāvasthitāḥ; yāvad apareṇa samayena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgniḥ ṛṣivadane mṛgadāve nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtah; teṣāṃ devatābhir ārocitam: bhavantaḥ kāśyapaḥ parinirvṛtaḥ; saptāhaparinirvṛtasya cāsya śāsanam antarhitam; kiṃ yūyam aphalakaṃbukā puratastiṣṭhata iti; te śrutvā akṛtakāryatvān mahatā duḥkhenābhyāhatāh; pañca sahaśravaṇād eva karakacchedakāt parvatād avatīrya vārāṇasīṃ praviṣṭāḥ; ṣaḍbhis tenaiva saṃvegena vīryam avalambya pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā; pañca paścād avatīrya vārāṇasīṃ praveṣṭum ārabdhāḥ; yāvac chakaṭasārtho nirgacchati; ekasya śākaṭikasya balīvardā durbalāḥ; sa tān pratodayaṣṭyā bhūyo tāḍayati; durbalaprāṇatvān na śaknuvanti gantum; sa ca śākaṭikas tasya śakaṭasārthasyāgrato yāyī; sa tair bhikṣubhir uktaḥ: bhoḥ śākaṭika taveme balīvardā durbalāḥ; kim etān pratodayaṣṭyā bhūyobhūyas tāḍayasi? yadi na śaknuvanti gantum, visrabdhagatipracāratayā pṛṣṭhato 'nugaccheti; sa kathayati: mamāgrato gacchato na śakyam anena śakaṭasārthena sārdhaṃ gantum; yady ahaṃ pṛṣṭhato 'nugacchāmi, nūnam ayaṃ śakaṭasārtho chorayitvā gacchatīti; te śākaṭikasyāntike asadvikalpasaṃjñanitavaimukhyāḥ parasparaṃ kathayanti: bhavantaḥ kāśyape samyaksaṃbuddhe parinirvṛte vayaṃ vilambitā ity anenāsmākam eṣā codanā kṛtā; yan nu vayaṃ vīryam ārabhemahi; iti viditvā gāthāṃ bhāṣante: yady apy antarhito dharmaḥ kāśyapasya mahāmuneḥ vīryaṃ na sraṃsayiṣyāmaḥ samyaksaṃbuddhadeśitam parikṣayaṃ na yāsyanti yady apy asmākam āsrāvāḥ śrāvakāgrā bhaviṣyāmaḥ śākyasiṃhasya tāyinaḥ iti; te vārāṇasīṃ praviśya piṇḍapātaṃ caritvā punar api karakacchedakaṃ parvataṃ gatvā dhyānādhyayanayogenāvasthitāḥ; teṣāṃ catvāraḥ kālagatāḥ; eko 'vasthitaḥ; sa utsuka udānam udānayati: ayam eva sa karakacchedakaḥ parvato yatra mayā kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ paryupāsitaḥ; dṛṣṭaś ca tasya viṃśatibhikṣusaharāṇām ekaḥ sakalajambūdvīpe 'pi saṅghāṭīdhvajadhārīti; sa praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yan mayā bhagavati kāśyape samyaksaṃbuddhe yāvadāyur brahmacaryaṃ caritam; na kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ; anenāhaṃ kuśalamūlena yo 'sau bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena uttaro nāma māṇavo vyākṛtaḥ, bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgataḥ arhan samyaksaṃbuddhaḥ iti; tasyāhaṃ śāsane pravrajya tatprathamataḥ sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkuryām; māṃ ca bhagavān śākyamuniḥ saṅghāṭīdhvajadhāriṇām agraṃ nirdiśed iti","उद्��ानम्: कौण्डिन्यो नन्दीपालश् च मोदका उदकं पिबेत् पूपको मधुवासिष्ठो विनयाग्रं गणितेन च करकः कलभुश् चैव विश्वभुग् वनरथेन च छत्रं कीतशिरामैत्री तथा घण्टेन घोषिता यदा आयुष्मता कौण्डिन्येन सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कृतम् <इति> भगवता सङ्घाटीध्वजधारिणाम् अग्रो निर्दिष्टः, तदा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मता कौण्डिन्येन कर्म कृतम् येन भगवता सङ्घाटीध्वजधारिणाम् अग्रो निर्दिष्टः? भगवान् आह: कौण्डिन्येन भिक्षुणा कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; कौण्डिन्येनैव कर्माणि कृतान्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति? न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते, नाब्धातौ, न तेजोधातौ, न वायुधातौ; अपि तूपात्तेष्व् एव स्कन्धधात्वायतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च; न प्रणश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अपि सामग्रीम् प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम् स्तोर्य् ओफ़् कौण्डिन्य भूतपूर्वं भिक्षवः अस्मिन्न् एव भद्रके कल्पे वर्षसहस्रायुषि प्रजायां काश्यपो नाम सम्यक्संबुद्धो लोक उदपादि, विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविद् अनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवमनुष्याणां बुद्धो भगवान्; स वाराणसीं नगरीम् उपनिश्रित्य विहरति करकच्छेदके पर्वते; यावद् अपरेण समयेन काश्यपः सम्यक्संबुद्धः पूर्वाह्णे निवास्य, पात्रचीवरम् आदाय वाराणसीं प्रविशति; पञ्चमात्राणि च गोष्ठिकशतानि निर्गच्छन्ति; अद्राक्शुस् ते गोष्ठिकास् तं बुद्धं भगवन्तं द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलङ्कृतम्, अशित्या चानुव्यञ्जनैर् विराजितगत्रम्, व्यामप्रभालङ्कृतं, सूर्यसहस्रातिरेकप्रभम्, जङ्गमम् इव रत्नपर्वतं समन्ततो भद्रकम्; सहदर्शनाच् च प्रसादजाताः सञ्जल्पं कर्तुम् आरब्धाः: भवन्तो ऽस्माभिर् अस्य सकाशे प्रव्रजितव्यम् इति; तेषाम् एवं कृतसङ्केतानां केचिन् महासमुद्रम् अवतीर्णाह्; केचिद् देशान्तरं गताः; केचित् कालधर्मेण संयुक्ताः; षोदशजनाः परिशिष्टाः; ते कर<क>च्छेदकं पर्वतं गत्वा काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य सकाशे प्रव्रजिताः; ते तत्र ध्यानाध्ययनयोगेनावस्थिताः; यावद् अपरेण समयेन काश्यपः सम्यक्संबुद्धः सकलं बुद्धकार्यं कृत्वा इन्धनक्षयाद् इवाग्निः ऋषिवदने मृगदावे निरुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वृतह्; तेषां देवताभिर् आरोचितम्: भवन्तः काश्यपः परिनिर्वृतः; सप्ताहपरिनिर्वृतस्य चास्य शासनम् अन्तर्हितम्; किं यूयम् अफलकंबुका पुरतस्तिष्ठत इति; ते श्रुत्वा अकृतकार्यत्वान् महता दुःखेनाभ्याहताह्; पञ्च सहश्रवणाद् एव करकच्छेदकात् पर्वताद् अवतीर्य वाराणसीं प्रविष्टाः; षड्भिस् तेनैव संवेगेन वीर्यम् अवलम्ब्य प्रत्येकबोधिः साक्षात्कृता; पञ्च पश्चाद् अवतीर्य वाराणसीं प्रवेष्टुम् आरब्धाः; यावच् छकटसार्थो निर्गच्छति; एकस्य शाकटिकस्य बलीवर्दा दुर्बलाः; स तान् प्रतोदयष्ट्या भूयो ताडयति; दुर्बलप्राणत्वान् न शक्नुवन्ति गन्तुम्; स च शाकटिकस् तस्य शकटसार्थस्याग्रतो यायी; स तैर् भिक्षुभिर् उक्तः: भोः शाकटिक तवेमे बलीवर्दा दुर्बलाः; किम् एतान् प्रतोदयष्ट्या भूयोभूयस् ताडयसि? यदि न शक्नुवन्ति गन्तुम्, विस्रब्धगतिप्रचारतया पृष्ठतो ऽनुगच्छेति; स कथयति: ममाग्रतो गच्छतो न शक्यम् अनेन शकटसार्थेन सार्धं गन्तुम्; यद्य् अहं पृष्ठतो ऽनुगच्छामि, नूनम् अयं शकटसार्थो छोरयित्वा गच्छतीति; ते शाकटिकस्यान्तिके असद्विकल्पसंज्ञनितवैमुख्याः परस्परं कथयन्ति: भवन्तः काश्यपे सम्यक्संबुद्धे परिनिर्वृते वयं विलम्बिता इत्य् अनेनास्माकम् एषा चोदना कृता; यन् नु वयं वीर्यम् आरभेमहि; इति विदित्वा गाथां भाषन्ते: यद्य् अप्य् अन्तर्हितो धर्मः काश्यपस्य महामुनेः वीर्यं न स्रंसयिष्यामः सम्यक्संबुद्धदेशितम् परिक्षयं न यास्यन्ति यद्य् अप्य् अस्माकम् आस्रावाः श्रावकाग्रा भविष्यामः शाक्यसिंहस्य तायिनः इति; ते वाराणसीं प्रविश्य पिण्डपातं चरित्वा पुनर् अपि करकच्छेदकं पर्वतं गत्वा ध्यानाध्ययनयोगेनावस्थिताः; तेषां चत्वारः कालगताः; एको ऽवस्थितः; स उत्सुक उदानम् उदानयति: अयम् एव स करकच्छेदकः पर्वतो यत्र मया काश्यपः सम्यक्संबुद्धः पर्युपासितः; दृष्टश् च तस्य विंशतिभिक्षुसहराणाम् एकः सकलजम्बूद्वीपे ऽपि सङ्घाटीध्वजधारीति; स प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः: यन् मया भगवति काश्यपे सम्यक्संबुद्धे यावदायुर् ब्रह्मचर्यं चरितम्; न कश्चिद् गुणगणो ऽधिगतः; अनेनाहं कुशलमूलेन यो ऽसौ भगवता काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन उत्तरो नाम माणवो व्याकृतः, भविष्यसि त्वं माणव वर्षशतायुषि प्रजायां शाक्यमुनिर् नाम तथागतः अर्हन् सम्यक्संबुद्धः इति; तस्याहं शासने प्रव्रज्य तत्प्रथमतः सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कुर्याम्; मां च भगवान् शाक्यमुनिः सङ्घाटीध्वजधारिणाम् अग्रं निर्दिशेद् इति"
+sbv_26,"kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau tena kālena samayena bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya viṃśatibhikṣusaharāṇām sakalajambūdvīpe eko bhikṣur avaśiṣṭaḥ saṅghāṭīdhvajadhārī, yena tatkarakacchedake parvate praṇidhānaṃ kṛtam, eṣa evāsau kauṇḍinyo bhikṣuḥ; tatpraṇidhānvaśād etarhi bhagavatā saṅghāṭīdhvajadhāriṇām agratāyāṃ nirdiṣṭaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam","किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ तेन कालेन समयेन भगवतः काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य परिनिर्वृतस्य विंशतिभिक्षुसहराणाम् सकलजम्बूद्वीपे एको भिक्षुर् अवशिष्टः सङ्घाटीध्वजधारी, येन तत्करकच्छेदके पर्वते प्रणिधानं कृतम्, एष एवासौ कौण्डिन्यो भिक्षुः; तत्प्रणिधान्वशाद् एतर्हि भगवता सङ्घाटीध्वजधारिणाम् अग्रतायां निर्दिष्टः; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः, एकान्तशुक्लानाम् एकान्तशुक्लः, व्यतिमिश्राणां व्यतिमिश्रः; तस्मात् तर्हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानि कर्माण्य् अपास्य व्यतिमिश्राणि च, एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगः करणीयः; इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्"
+sbv_27,"yadā bhagavatā āyuṣmataḥ kauṇḍinyasya ākāryākārya dharmo deśitaḥ, ājñātas te kauṇḍinya dharmaḥ? ājñato bhagavan; ājñatas te kauṇḍinya dharmaḥ? ājñatas sugata, iti, tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātaḥ sarvasaṃśayachettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta ājñātakauṇḍinyena karma kṛtaṃ yenāsya bhagavatā ākāryākārya dharmo deśitaḥ, ājñātas te kauṇḍinya dharmaḥ? ājñato bhagavan; ājñatas te kauṇḍinya dharmaḥ? ājñatas sugata iti; bhagavān āha: kauṇḍinyenaiva bhikṣavo bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām","यदा भगवता आयुष्मतः कौण्डिन्यस्य आकार्याकार्य धर्मो देशितः, आज्ञातस् ते कौण्डिन्य धर्मः? आज्ञतो भगवन्; आज्ञतस् ते कौण्डिन्य धर्मः? आज्ञतस् सुगत, इति, तदा भिक्षवः संशयजातः सर्वसंशयछेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आज्ञातकौण्डिन्येन कर्म कृतं येनास्य भगवता आकार्याकार्य धर्मो देशितः, आज्ञातस् ते कौण्डिन्य धर्मः? आज्ञतो भगवन्; आज्ञतस् ते कौण्डिन्य धर्मः? आज्ञतस् सुगत इति; भगवान् आह: कौण्डिन्येनैव भिक्षवो भिक्षुणा कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि पूर्ववद् यावत् फलन���ति खलु देहिनाम्"
+sbv_28,"story of kāśisundaraka bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati, ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; so 'pareṇa samayena devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ devī āpannasatvā saṃvṛttā; aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ, abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate, kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti; amātyāḥ ūcuḥ: deva ācaritaṃ madhyadeśe yo 'bhirūpo bhavati prāsādikaḥ sa sundara ity ucyate; ayaṃ ca dārakaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ, kāśirājasya ca putraḥ; bhavatu dārakasya kāśisundara iti nāmeti; tasya kāśisundara iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam; kāśisundaro dārakaḥ aṣṭābhyo dhātrībhyo dattaḥ; dvābhyām aṅgadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām; aṣṭābhir dhātrībhir unnīyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpirmaṇḍena anyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam","स्तोर्य् ओफ़् काशिसुन्दरक भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां ब्रह्मदत्तो नाम राजा राज्यं कारयति, ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं च आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; सो ऽपरेण समयेन देव्या सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः देवी आपन्नसत्वा संवृत्ता; अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः, अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गोपेतः; तस्य जातौ जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते, किं भवतु दारकस्य नामेति; अमात्याः ऊचुः: देव आचरितं मध्यदेशे यो ऽभिरूपो भवति प्रासादिकः स सुन्दर इत्य् उच्यते; अयं च दारकः अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः, काशिराजस्य च पुत्रः; भवतु दारकस्य काशिसुन्दर इति नामेति; तस्य काशिसुन्दर इति नामधेयं व्यवस्थापितम्; काशिसुन्दरो दारकः अष्टाभ्यो धात्रीभ्यो दत्तः; द्वाभ्याम् अङ्गधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्षीरधात्रीभ्यां द्वाभ्यां मलधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्रीडनिकाभ्यां धात्रीभ्याम्; अष्टाभिर् धात्रीभिर् उन्नीयते क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिर्मण्डेन अन्यैश् चोत्तप्तोत्तप्तैर् उपकरणविशेषैर् आशु वर्धते ह्रदस्थम् इव पङ्कजम्"
+sbv_29,"bhūyo 'pi rājñaḥ krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ devī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; yasminn eva divase vārāṇasyāṃ paurajānapadānāṃ mahān kalir utpannaḥ; tasyāpi jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate, kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti; antaḥpurajanaḥ kathayati: deva asya janmani vārāṇasyāṃ paurajānapadānāṃ mahān kalir abhūt; tasmād bhavatu dārakasya kalibhūr iti nāmeti; rājā brahmadattaḥ dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayati; kāśisundaraḥ kumāraḥ paśyati pitaraṃ dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayantam; dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat: aham api pitur atyayād rājā bhaviṣyāmi; aham api dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayitvā narakaparāyaṇo bhaviṣyāmi; yannv aham agārād anagārikāṃ pravrajeyam iti; sa pitus sakāśam upasaṃkrāntaḥ; pādayor nipatya kathayati: tāta anujāniṣva, pravrajāmy agārād anagārikām iti; sa kathayati: putra yasyārthe yajñā ijyante, homā hūyante, tapāṃsi tapyante, tat tava karatalagataṃ rājyam; kasyārthe apāsya pravrajasīti; sa gāthāṃ bhāṣate: varaṃ vane valkalacīravāsasā phalāśinā vyāḍamṛgaiḥ sahoṣitam na rājyahetor vadhabandhatāḍanaṃ budhena kartuṃ paralokabhīruṇā iti; rāja kathayati; yat khalu kumāra jānīyās tvam asmākam ekaputraḥ priyo manāpaḥ kṣānto 'pratikūlaḥ; maraṇena te vayam akāmakā viyujyema; na tu jīvantaṃ parityakṣyāmaḥ; kāśisundaraḥ kumāraḥ kathayati; tāta saced anujñāsyasīty evaṃ kuśalam; no ced anujñāsyasi, adya na bhokṣye, na pāsyāmīti; tatra kāśisundaraḥ kumāraḥ ekam api bhaktacchedam akārṣīd, dvau, trīn, yāvad ṣaḍ bhaktacchedān akārṣīt; atha rāja brahmadattaḥ kāśisundaraṃ kumāram idam avocat: yat khalu tāta kumāra jānīyā duścaraṃ brahmacaryam, duṣkaraṃ prāvivekyaṃ, durabhiramam ekatve, durabhisaṃbudhāny araṇyavanaprasthāni, prāntāni śayanāsanāny adhyāvastum, duḥkham ekākino 'raṇye vāsaḥ; yāvajjīvaṃ te vyāḍamṛgaiḥ saha vastavyam; yāvajjīvaṃ te paradattabhojino bhavitavyam; yāvajjīvaṃ te mānuṣakebhyaḥ kāmebhyaḥ āvaraṇaṃ kartavyam; yāvajjīvaṃ te mānuṣikābhyo ratikrīḍābhya āvaraṇaṃ kartavyam; ehi tvaṃ tāta kumāra ihaiva sthito yauvarājyaṃ kāraya; kāmāṃś ca paribhuṃkṣva; dānāni ca dehi puṇyāni ca kuru; evam ukta kāśisundaraḥ kumāras tūṣṇīm","भूयो ऽपि राज्ञः क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः देवी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः; यस्मिन्न् एव दिवसे वाराणस्यां पौरजानपदानां महान् कलिर् उत्पन्नः; तस्यापि जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते, किं भवतु दारकस्य नामेति; अन्तःपुरजनः कथयति: देव अस्य जन्मनि वाराणस्यां पौरजानपदानां महान् कलिर् अभूत्; तस्माद् भवतु दारकस्य कलिभूर् इति नामेति; राजा ब्रह्मदत्तः धर्माधर्मेण राज्यं कारयति; काशिसुन्दरः कुमारः पश्यति पितरं धर्माधर्मेण राज्यं कारयन्तम्; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैतद् अभवत्: अहम् अपि पितुर् अत्ययाद् राजा भविष्यामि; अहम् अपि धर्माधर्मेण राज्यं कारयित्वा नरकपरायणो भविष्यामि; यन्न्व् अहम् अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजेयम् इति; स पितुस् सकाशम् उपसंक्रान्तः; पादयोर् निपत्य कथयति: तात अनुजानिष्व, प्रव्रजाम्य् अगाराद् अनगारिकाम् इति; स कथयति: पुत्र यस्यार्थे यज्ञा इज्यन्ते, होमा हूयन्ते, तपांसि तप्यन्ते, तत् तव करतलगतं राज्यम्; कस्यार्थे अपास्य प्रव्रजसीति; स गाथां भाषते: वरं वने वल्कलचीरवाससा फलाशिना व्याडमृगैः सहोषितम् न राज्यहेतोर् वधबन्धताडनं बुधेन कर्तुं परलोकभीरुणा इति; राज कथयति; यत् खलु कुमार जानीयास् त्वम् अस्माकम् एकपुत्रः प्रियो मनापः क्षान्तो ऽप्रतिकूलः; मरणेन ते वयम् अकामका वियुज्येम; न तु जीवन्तं परित्यक्ष्यामः; काशिसुन्दरः कुमारः कथयति; तात सचेद् अनुज्ञास्यसीत्य् एवं कुशलम्; नो चेद् अनुज्ञास्यसि, अद्य न भोक्ष्ये, न पास्यामीति; तत्र काशिसुन्दरः कुमारः एकम् अपि भक्तच्छेदम् अकार्षीद्, द्वौ, त्रीन्, यावद् षड् भक्तच्छेदान् अकार्षीत्; अथ राज ब्रह्मदत्तः काशिसुन्दरं कुमारम् इदम् अवोचत्: यत् खलु तात कुमार जानीया दुश्चरं ब्रह्मचर्यम्, दुष्करं प्राविवेक्यं, दुरभिरमम् एकत्वे, दुरभिसंबुधान्य् अरण्यवनप्रस्थानि, प्रान्तानि शयनासनान्य् अध्यावस्तुम्, दुःखम् एकाकिनो ऽरण्ये वासः; यावज्जीवं ते व्याडमृगैः सह वस्तव्यम्; यावज्जीवं ते परदत्तभोजिनो भवितव्यम्; यावज्जीवं ते मानुषकेभ्यः कामेभ्यः आवरणं कर्तव्यम्; यावज्जीवं ते मानुषिकाभ्यो रतिक्रीडाभ्य आवरणं कर्तव्यम्; एहि त्वं तात कुमार इहैव स्थितो यौवराज्यं कारय; कामांश् च परिभुंक्ष्व; दानानि च देहि पुण्यानि च कुरु; एवम् उक्त काशिसुन्दरः कुमारस् तूष्णीम्"
+sbv_30,"atha rājā brahmadattaḥ antaḥpuram amātyān paurohitāṃś codyojayati; aṅga tāvad bhavantaḥ kumāram utthāpayata; evaṃ devety antaḥpurāmātyapaurohitā yena kāśisundaraḥ kumāras tenopasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya kāśisundaraṃ kumāraṃ idam avocan: yat khalu tāta kumāra jānīyās, tvaṃ hi sukumāraḥ sukhaiṣī; na tvaṃ jñātā duḥkhasya; duścaraṃ brahmacaryam; duṣkaraṃ prāvivekyaṃ, durabhiramam ekatve, durabhisaṃbudhāny araṇyavanaprasthāni, prāntāni śayanāsanāny adhyāvastum, duḥkham ekākino 'raṇye vāsaḥ; yāvajjīvaṃ te vyāḍamṛgaiḥ saha vastavyam; yāvajjīvaṃ te paradattabhojino bhavitavyam; yāvajjīvaṃ te mānuṣakebhyaḥ kāmebhyaḥ āvaraṇaṃ kartavyam; yāvajjīvaṃ te mānuṣikābhyo ratikrīḍābhya āvaraṇaṃ kartavyam; ehi tvaṃ tāta kumāra ihaiva sthito yauvarājyaṃ kāraya; kāmāṃś ca paribhuṃkṣva; dānāni ca <dehi puṇyāni ca> kuru; evam ukta kāśisundaraḥ kumāras tūṣṇīm","अथ राजा ब्रह्मदत्तः अन्तःपुरम् अमात्यान् पौरोहितांश् चोद्योजयति; अङ्ग तावद् भवन्तः कुमारम् उत्थापयत; एवं देवेत्य् अन्तःपुरामात्यपौरोहिता येन काशिसुन्दरः कुमारस् तेनोपसंक्रान्ताः; उपसंक्रम्य काशिसुन्दरं कुमारं इदम् अवोचन्: यत् खलु तात कुमार जानीयास्, त्वं हि सुकुमारः सुखैषी; न त्वं ज्ञाता दुःखस्य; दुश्चरं ब्रह्मचर्यम्; दुष्करं प्राविवेक्यं, दुरभिरमम् एकत्वे, दुरभिसंबुधान्य् अरण्यवनप्रस्थानि, प्रान्तानि शयनासनान्य् अध्यावस्तुम्, दुःखम् एकाकिनो ऽरण्ये वासः; यावज्जीवं ते व्याडमृगैः सह वस्तव्यम्; यावज्जीवं ते परदत्तभोजिनो भवितव्यम्; यावज्जीवं ते मानुषकेभ्यः कामेभ्यः आवरणं कर्तव्यम्; यावज्जीवं ते मानुषिकाभ्यो रतिक्रीडाभ्य आवरणं कर्तव्यम्; एहि त्वं तात कुमार इहैव स्थितो यौवराज्यं कारय; कामांश् च परिभुंक्ष्व; दानानि च <देहि पुण्यानि च> कुरु; एवम् उक्त काशिसुन्दरः कुमारस् तूष्णीम्"
+sbv_31,"atha rājā brahmadattaḥ kāśisunadrasya kumārasya pāṃsukrīḍanakāmātyaputrān paurohitaputrān anyāṃś ca kumārāṇ udyojayati; aṅga tāvad kumārakāḥ kāśisundaraṃ kumāram utthāpayata; athāmātyaputrāḥ purohitaputrāḥ kumārāś ca rājño brahmadattasya pratiśrutya, yena kāśisundaraḥ kumāras tenopasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya kāśisundaraṃ kumāraṃ idam avocan: yat khalu somya kumāra jānīyās tvaṃ hi sukumāraḥ sukhaiṣī; na tvaṃ jñātā duḥkhasya; duścaraṃ brahmacaryam; duṣkaraṃ prāvivekyaṃ, durabhiramam ekatve; durabhisaṃbudhāny araṇyavanaprasthāni, prāntāni śayanāsanāny adhyāvastum, duḥkham ekākino 'raṇye vāsaḥ; yāvajjīvaṃ te vyāḍamṛgaiḥ saha vastavyam; yāvajjīvaṃ te paradattabhojino bhavitavyam; yāvajjīvaṃ te mānuṣakebhyaḥ kāmebhyaḥ āvaraṇaṃ kartavyam; yāvajjīvaṃ te mānuṣikābhyo ratikrīḍābhyaḥ āvaraṇaṃ kartavyam; ehi tvaṃ somya kumāra ihaiva sthito yauvarājyaṃ kāraya; kāmāṃś ca paribhuṃkṣva; dānāni <ca> dehi; puṇyāni ca kuru; evam ukta kāśisundaraḥ kumāras tūṣṇīm","अथ राजा ब्रह्मदत्तः काशिसुनद्रस्य कुमारस्य पांसुक्रीडनकामात्यपुत्रान् पौरोहितपुत्रान् अन्यांश् च कुमाराण् उद्योजयति; अङ्ग तावद् कुमारकाः काशिसुन्दरं कुमारम् उत्थापयत; अथामात्यपुत्राः पुरोहितपुत्राः कुमाराश् च राज्ञो ब्रह्मदत्तस्य प्रतिश्रुत्य, येन काशिसुन्दरः कुमारस् तेनोपसंक्रान्ताः; उपसंक्रम्य काशिसुन्दरं कुमारं इदम् अवोचन्: यत् खलु सोम्य कुमार जानीयास् त्वं हि सुकुमारः सुखैषी; न त्वं ज्ञाता दुःखस्य; दुश्चरं ब्रह्मचर्यम्; दुष्करं प्राविवेक्यं, दुरभिरमम् एकत्वे; दुरभिसंबुधान्य् अरण्यवनप्रस्थानि, प्रान्तानि शयनासनान्य् अध्यावस्तुम्, दुःखम् एकाकिनो ऽरण्ये वासः; यावज्जीवं ते व्याडमृगैः सह वस्तव्यम्; यावज्जीवं ते परदत्तभोजिनो भवितव्यम्; यावज्जीवं ते मानुषकेभ्यः कामेभ्यः आवरणं कर्तव्यम्; यावज्जीवं ते मानुषिकाभ्यो रतिक्रीडाभ्यः आवरणं कर्तव्यम्; एहि त्वं सोम्य कुमार इहैव स्थितो यौवराज्यं कारय; कामांश् च परिभुंक्ष्व; दानानि <च> देहि; पुण्यानि च कुरु; एवम् उक्त काशिसुन्दरः कुमारस् तूष्णीम्"
+sbv_32,"athāmātyaputrāḥ purohitaputrāḥ ca yena rājā brahmadattas tenopasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya rājānaṃ brahmadattam idam avocan: anujānīhi deva somyaṃ kāśisundaraṃ kumāram; kiṃ hi mṛtena kariṣyasi? vijñapraśastā hi pravrajyā; saced abhiraṃsyase, jīvantam enaṃ drakṣyasi; no ced abhiraṃsyase, punar āvartikā hi ṛṣayo bhavanti; kānyā putrasya gatir, anyatra mātāpitṛbhyām","अथामात्यपुत्राः पुरोहितपुत्राः च येन राजा ब्रह्मदत्तस् तेनोपसंक्रान्ताः; उपसंक्रम्य राजानं ब्रह्मदत्तम् इदम् अवोचन्: अनुजानीहि देव सोम्यं काशिसुन्दरं कुमारम्; किं हि मृतेन करिष्यसि? विज्ञप्रशस्ता हि प्रव्रज्या; सचेद् अभिरंस्यसे, जीवन्तम् एनं द्रक्ष्यसि; नो चेद् अभिरंस्यसे, पुनर् आवर्तिका हि ऋषयो भवन्ति; कान्या पुत्रस्य गतिर्, अन्यत्र मातापितृभ्याम्"
+sbv_33,"rājā brahmadattaḥ kathayati: kumārakā yady evam, anujñato bhavatu; athāmātyaputrāḥ purohitaputrāḥ kumārāś ca yena kāśisundaraḥ kumāras tenopasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya kāśisundaraṃ kumāraṃ idam avocan: yat khalu somya kumāra jānīyāḥ, anujñato 'si rājñā pravrajyāyai, yasyedānīṃ kālaṃ manyase: atha kāśisundaraḥ kumāraḥ maṇḍānupūrv��ṃ kṛtvā kāyasya sthāma ca balaṃ ca vīryaṃ ca sañjanya vārāṇasyāḥ ca niṣkramya ṛṣīṇāṃ madhye pravrajitaḥ; tenodyacchamānena, vyāyacchamānena, kāmeṣu vairagyaṃ kṛtvā maitrī samadhigatā; so 'tyantaṃ satveṣu dayāvān saṃvṛttaḥ; tasyaitayā matryā vyāḍamṛgā apy āśramapade viśvāsam āpadyante; nāparādhyante; tasya kṣāntivādī kṣāntīvādīti saṃjñāsaṃvṛttā; yāvad apareṇa samayena rājā brahmadattaḥ kālagataḥ; kalabhū rājye pratiṣṭhāpitaḥ; sa dharmādharmeṇa <rājyaṃ> kārayati; kṣāntivādī ṛṣiḥ kathayati: upādhyāya mamānnapānābhivarjitam; na śaknomy āraṇyakābhir oṣadhībhir yāpayitum; grāmāntaṃ samavasarāmīti; kathayati: vatsa grāme vāraṇye <vā> vasato ṛṣiṇo rakṣitavyāṇy evendriyāṇi; gaccha vārāṇasīsāmantakam; gatvā śākhāparṇakuṭīrakāṇi kṛtvā vāsaṃ kalpayeti; sa upādhyāyāl labdhānujño vārāṇasīṃ gatvā śāntavihārasamanveṣaṇayā itaś cāmutaś ca paribhramann anupūrveṇa pituḥ santakam udyānaṃ gataḥ; tena tasmin paryaṭatā śāntaḥ pradeśo dṛṣṭaḥ; sa tatrāvasthitaḥ","राजा ब्रह्मदत्तः कथयति: कुमारका यद्य् एवम्, अनुज्ञतो भवतु; अथामात्यपुत्राः पुरोहितपुत्राः कुमाराश् च येन काशिसुन्दरः कुमारस् तेनोपसंक्रान्ताः; उपसंक्रम्य काशिसुन्दरं कुमारं इदम् अवोचन्: यत् खलु सोम्य कुमार जानीयाः, अनुज्ञतो ऽसि राज्ञा प्रव्रज्यायै, यस्येदानीं कालं मन्यसे: अथ काशिसुन्दरः कुमारः मण्डानुपूर्वीं कृत्वा कायस्य स्थाम च बलं च वीर्यं च सञ्जन्य वाराणस्याः च निष्क्रम्य ऋषीणां मध्ये प्रव्रजितः; तेनोद्यच्छमानेन, व्यायच्छमानेन, कामेषु वैरग्यं कृत्वा मैत्री समधिगता; सो ऽत्यन्तं सत्वेषु दयावान् संवृत्तः; तस्यैतया मत्र्या व्याडमृगा अप्य् आश्रमपदे विश्वासम् आपद्यन्ते; नापराध्यन्ते; तस्य क्षान्तिवादी क्षान्तीवादीति संज्ञासंवृत्ता; यावद् अपरेण समयेन राजा ब्रह्मदत्तः कालगतः; कलभू राज्ये प्रतिष्ठापितः; स धर्माधर्मेण <राज्यं> कारयति; क्षान्तिवादी ऋषिः कथयति: उपाध्याय ममान्नपानाभिवर्जितम्; न शक्नोम्य् आरण्यकाभिर् ओषधीभिर् यापयितुम्; ग्रामान्तं समवसरामीति; कथयति: वत्स ग्रामे वारण्ये <वा> वसतो ऋषिणो रक्षितव्याण्य् एवेन्द्रियाणि; गच्छ वाराणसीसामन्तकम्; गत्वा शाखापर्णकुटीरकाणि कृत्वा वासं कल्पयेति; स उपाध्यायाल् लब्धानुज्ञो वाराणसीं गत्वा शान्तविहारसमन्वेषणया इतश् चामुतश् च परिभ्रमन्न् अनुपूर्वेण पितुः सन्तकम् उद्यानं गतः; तेन तस्मिन् पर्यटता शान्तः प्रदेशो दृष्टः; स तत्रावस्थितः"
+sbv_34,"yāvad apareṇa samayena kalabhū rājā saṃprāpte vasantakālasamaye saṃpuṣpiteṣu pādapeṣu haṃsakrauñcamayūraśukaśārikākokilajīvañjīvakonnādite vanaṣaṇḍe antaḥpurasahīyaḥ udyānabhūmiṃ nirgataḥ; sa tatrodyāne sukham anubhūya khedam āpanno middham avakrāntaḥ; puṣpaphalalolupo mātṛgrāmas tasminn udyāne itaś ca amutaś ca paribhramitum ārabdhaḥ; yāvat paśyanti kṣāntivādinam ṛṣim ekānte śānteryāpathe niṣaṇṇam; dṛṣṭvā ca punar gauravāpyāyitacittasantatyaḥ tasya ṛṣeḥ praṇāmaṃ kṛtvā parivāryāvasthitāḥ; kṣāntivādī ṛṣis tās striyo śāntatareṇeryāpathena dharmaṃ deśayitum ārabdhaḥ; yāvat kalabhū rājā nidrāklamaṃ prativinodya prabuddho na paśyaty antaḥpurajanam; sa khaḍgam ādāya yuvatijanaṃ samanveṣitum ārabdhaḥ; yāvat paśyati kṣāntivādinaṃ riṣiṃ parivārya avasthitāḥ; dṛṣṭvā ca punar īrṣyājanitakrodhaparyākulīkṛtātmabhāvaḥ tasya riṣeḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ; mātṛgrāmo rājñaḥ sakāśam avasthānaṃ dṛṣṭvā santrasto vidrutaḥ; rājā sāvaṣṭambhaṃ kṣāntivādinam uvāca: bhoḥ puruṣa, kas tvaṃ? sa kathayati: kṣāntivādī; kalabhū rājā kathayati: mayi vikupite kṣāntivādinam ātmānaṃ pratijānīṣe? idānīṃ kṣāntivādī vā bhavān na veti tena tasya hastau chinnau; bhūyaḥ pṛcchati; ko bhavān iti; sa kathayati, kṣāntivādī; tena tasya pādau chinnau; sa chidyamāneṣv aṅgapratyaṅgeṣu gāthāṃ bhāṣate: yadi tilaśatam api kṛtvā kṣepsyase kāyam urvyām na tyajāmi kṣāntiṃ tilaśato 'pi cūrṇitagātraḥ yasya mama śubhā maitrī cetasi paribhāvitā sadā kṣāntim tāṃ notsahe vihantuṃ sutam iva sutavatsalā jananī sa evaṃ gāthābhir gītena rujaṃ vinodya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yathaiṣa rājā kleśābhiniviṣṭabuddhir mamākāryākārya aṅgapratyaṅgāni chinatti; tathāhaṃ kṣāntisauratyasamanvāgatena kuśalamūlena kleśagaṇam ātmīyam abhinirjitya anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau abhisaṃbuddhaḥ syām; tataḥ prajñāśastreṇasya ākāryākārya tatprathamataḥ kleśān pramlāyeyam iti","यावद् अपरेण समयेन कलभू राजा संप्राप्ते वसन्तकालसमये संपुष्पितेषु पादपेषु हंसक्रौञ्चमयूरशुकशारिकाकोकिलजीवञ्जीवकोन्नादिते वनषण्डे अन्तःपुरसहीयः उद्यानभूमिं निर्गतः; स तत्रोद्याने सुखम् अनुभूय खेदम् आपन्नो मिद्धम् अवक्रान्तः; पुष्पफललोलुपो मातृग्रामस् तस्मिन्न् उद्याने इतश् च अमुतश् च परिभ्रमितुम् आरब्धः; यावत् पश्यन्ति क्षान्तिवादिनम् ऋषिम् एकान्ते शान्तेर्यापथे निषण्णम्; दृष्ट्वा च पुनर् गौरवाप्यायितचित्तसन्तत्यः तस्य ऋषेः प्रणामं कृत्वा परिवार्यावस्थिताः; क्षान्तिवादी ऋषिस् तास् स्त्रियो शान्ततरेणेर्यापथेन धर्मं देशयितुम् आरब्धः; यावत् कलभू राजा निद्राक्लमं प्रतिविनोद्य प्रबुद्धो न पश्यत्य् अन्तःपुरजनम्; स खड्गम् आदाय युवतिजनं समन्वेषितुम् आरब्धः; यावत् पश्यति क्षान्तिवादिनं रिषिं परिवार्य अवस्थिताः; दृष्ट्वा च पुनर् ईर्ष्याजनितक्रोधपर्याकुलीकृतात्मभावः तस्य रिषेः सकाशम् उपसंक्रान्तः; मातृग्रामो राज्ञः सकाशम् अवस्थानं दृष्ट्वा सन्त्रस्तो विद्रुतः; राजा सावष्टम्भं क्षान्तिवादिनम् उवाच: भोः पुरुष, कस् त्वं? स कथयति: क्षान्तिवादी; कलभू राजा कथयति: मयि विकुपिते क्षान्तिवादिनम् आत्मानं प्रतिजानीषे? इदानीं क्षान्तिवादी वा भवान् न वेति तेन तस्य हस्तौ छिन्नौ; भूयः पृच्छति; को भवान् इति; स कथयति, क्षान्तिवादी; तेन तस्य पादौ छिन्नौ; स छिद्यमानेष्व् अङ्गप्रत्यङ्गेषु गाथां भाषते: यदि तिलशतम् अपि कृत्वा क्षेप्स्यसे कायम् उर्व्याम् न त्यजामि क्षान्तिं तिलशतो ऽपि चूर्णितगात्रः यस्य मम शुभा मैत्री चेतसि परिभाविता सदा क्षान्तिम् तां नोत्सहे विहन्तुं सुतम् इव सुतवत्सला जननी स एवं गाथाभिर् गीतेन रुजं विनोद्य प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः: यथैष राजा क्लेशाभिनिविष्टबुद्धिर् ममाकार्याकार्य अङ्गप्रत्यङ्गानि छिनत्ति; तथाहं क्षान्तिसौरत्यसमन्वागतेन कुशलमूलेन क्लेशगणम् आत्मीयम् अभिनिर्जित्य अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ अभिसंबुद्धः स्याम्; ततः प्रज्ञाशस्त्रेणस्य आकार्याकार्य तत्प्रथमतः क्लेशान् प्रम्लायेयम् इति"
+sbv_35,"atha yā devatā kṣāntivādiny abhiprasannā sā saṃlakṣayati: anena kalirājena ayam ṛṣir adūṣy anapakārī karacaraṇaśūnyo vyavasthāpitaḥ; yanv aham asya vairaṃ niryātayeyam; iti viditvā tīvreṇa paryavasthānena kṣāntivādinaḥ purastād gāthāṃ bhāṣate: kalabhūṃ saputradāraṃ sabandhuvargaṃ sapaurajānapadam kṛtsnaṃ ca jīvalokam ājñāpaya nāśayiṣyāmi iti; so 'pi gāthāṃ bhāṣate: karacaraṇanāśavikalaṃ kṛtaṃ mama śarīram ākulaṃ yena tasyāpi pāpam aṇv api necchāmi kutaḥ punar adūṣino jagataḥ tasyāpi yā devatā vārāṇasyām ītis tata itaḥ sṛṣṭā; mūṣikāḥ śalabhāḥ śukāḥ prabalāḥ saṃvṛttāḥ; devo na varṣati; janakāyo mriyate; rājñā naimittikā āhūya pṛṣṭāḥ: bhavantaḥ kimarthaṃ devo na varṣati? muṣikāḥ śalabhāḥ śukāḥ prabalāḥ saṃvṛttāḥ; janakāyaś ca mriyate iti; te kathayanti: deva devatāprakopa iti; yā devatā kṣāntivādino ṛṣer abhiprasannā sā kupitā; tayā eṣā ītiḥ sṛṣṭā iti; rājā kathayati: bhavantaḥ katham atra pratipattavyam iti; naimittikāḥ kathayanti: deva balimālyopahāreṇa devatāḥ prakupitā ārādhyante; balimālyopahāraṃ kṛtvā kṣamāpayitavyā sa ca ṛṣir iti; tato rājñā vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam: śṛṇvantu bhavanto vārāṇasīnivāsinaḥ paurāḥ, udyānanivāsinī devatā kṣāntivādino ṛṣer abhiprasannā; tayā ītir utsṛṣṭā; yena devo na varṣati; mūṣikāḥ śalabhāḥ śukāḥ prabalāḥ saṃvṛttāḥ; janakāyaś ca mriyate; tad yuṣmābhir ītivyupaśamārthaṃ śvo balimālyopahārasametair udyānaṃ gatvā tasyāḥ pūjā saṃvidhātavyā iti","अथ या देवता क्षान्तिवादिन्य् अभिप्रसन्ना सा संलक्षयति: अनेन कलिराजेन अयम् ऋषिर् अदूष्य् अनपकारी करचरणशून्यो व्यवस्थापितः; यन्व् अहम् अस्य वैरं निर्यातयेयम्; इति विदित्वा तीव्रेण पर्यवस्थानेन क्षान्तिवादिनः पुरस्ताद् गाथां भाषते: कलभूं सपुत्रदारं सबन्धुवर्गं सपौरजानपदम् कृत्स्नं च जीवलोकम् आज्ञापय नाशयिष्यामि इति; सो ऽपि गाथां भाषते: करचरणनाशविकलं कृतं मम शरीरम् आकुलं येन तस्यापि पापम् अण्व् अपि नेच्छामि कुतः पुनर् अदूषिनो जगतः तस्यापि या देवता वाराणस्याम् ईतिस् तत इतः सृष्टा; मूषिकाः शलभाः शुकाः प्रबलाः संवृत्ताः; देवो न वर्षति; जनकायो म्रियते; राज्ञा नैमित्तिका आहूय पृष्टाः: भवन्तः किमर्थं देवो न वर्षति? मुषिकाः शलभाः शुकाः प्रबलाः संवृत्ताः; जनकायश् च म्रियते इति; ते कथयन्ति: देव देवताप्रकोप इति; या देवता क्षान्तिवादिनो ऋषेर् अभिप्रसन्ना सा कुपिता; तया एषा ईतिः सृष्टा इति; राजा कथयति: भवन्तः कथम् अत्र प्रतिपत्तव्यम् इति; न��मित्तिकाः कथयन्ति: देव बलिमाल्योपहारेण देवताः प्रकुपिता आराध्यन्ते; बलिमाल्योपहारं कृत्वा क्षमापयितव्या स च ऋषिर् इति; ततो राज्ञा वाराणस्यां घण्टावघोषणं कारितम्: शृण्वन्तु भवन्तो वाराणसीनिवासिनः पौराः, उद्याननिवासिनी देवता क्षान्तिवादिनो ऋषेर् अभिप्रसन्ना; तया ईतिर् उत्सृष्टा; येन देवो न वर्षति; मूषिकाः शलभाः शुकाः प्रबलाः संवृत्ताः; जनकायश् च म्रियते; तद् युष्माभिर् ईतिव्युपशमार्थं श्वो बलिमाल्योपहारसमेतैर् उद्यानं गत्वा तस्याः पूजा संविधातव्या इति"
+sbv_36,"janakāyas tām eva rātriṃ balimālyopahāraṃ samudānīya tad udyānaṃ gataḥ; rājā cāntaḥpurasahīyaḥ; tato janakāyena śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakebhyo dānāni datvā devatāsthāne ca mahatīṃ pūjāṃ kṛtvā sā devatā kṣamitā; tato rājā ṛṣeḥ kṣāntivādinaḥ sakāśaṃ gatvā pādayor nipatya kṣamayitum ārabdhaḥ: kṣamasva me maharṣe yan mayā viṣayādhyavasitena krodhaparyākulīkṛtamatinā tavāparāddham iti; kṣāntivādī kathayati: kṣāntaṃ mahārāja; yathākathaṃ jñāyate? sa gāthāṃ bhāṣate: gātreṣu vahasi śastraṃ maitrī me sarvasatveṣu yadi saṃśayo 'tra bhavatāṃ paśyata rudhiraṃ prasannaṃ me iti; tasya tad rudhiraṃ parāvṛtam; pāpakarmakārī sa rājā prātihāryasandarśanenāpi na śraddhatte; sa bhūyaḥ kathayati, kṣamasva maharṣe; kṣāntaṃ mahārāja; yathākathaṃ jñāyate? tato bodhisatvaḥ chinnāny aṅgapratyaṅgāni yathāsve sthāne sthāpayitvā satyopayācanayā gāthāṃ bhāṣate: chidyamāneṣu gātreṣu tvayā rājan yathā na me āghāto 'sti susūkṣmo 'pi syān me kāyas tathā purā iti; tasya satyopayācanayā śarīraṃ yathāpuraṃ saṃvṛttam; tato rājā vismayotphullalocano gāthāṃ bhāṣate: aho vratam idaṃ siddham aho dharmas svanuṣṭhitaḥ chidyamāneṣu gātreṣu yasya te nāsti vikriyā rājā kalabhūḥ sāntaḥpurāmātyapauranajānapadaḥ tasya ṛṣeḥ pādau śirasā vanditvā prakrāntaḥ","जनकायस् ताम् एव रात्रिं बलिमाल्योपहारं समुदानीय तद् उद्यानं गतः; राजा चान्तःपुरसहीयः; ततो जनकायेन श्रमणब्राह्मणकृपणवनीपकेभ्यो दानानि दत्वा देवतास्थाने च महतीं पूजां कृत्वा सा देवता क्षमिता; ततो राजा ऋषेः क्षान्तिवादिनः सकाशं गत्वा पादयोर् निपत्य क्षमयितुम् आरब्धः: क्षमस्व मे महर्षे यन् मया विषयाध्यवसितेन क्रोधपर्याकुलीकृतमतिना तवापराद्धम् इति; क्षान्तिवादी कथयति: क्षान्तं महाराज; यथाकथं ज्ञायते? स गाथां भाषते: गात्रेषु वहसि शस्त्रं मैत्री मे सर्वसत्वेषु यदि संशयो ऽत्र भवतां पश्यत रुधिरं प्रसन्नं मे इति; तस्य तद् रुधिरं परावृतम्; पापकर्मकारी स राजा प्रातिहार्यसन्दर्शनेनापि न श्रद्धत्ते; स भूयः कथयति, क्षमस्व महर्षे; क्षान्तं महाराज; यथाकथं ज्ञायते? ततो बोधिसत्वः छिन्नान्य् अङ्गप्रत्यङ्गानि यथास्वे स्थाने स्थापयित्वा सत्योपयाचनया गाथां भाषते: छिद्यमानेषु गात्रेषु त्वया राजन् यथा न मे आघातो ऽस्ति सुसूक्ष्मो ऽपि स्यान् मे कायस् तथा पुरा इति; तस्य सत्योपयाचनया शरीरं यथाप���रं संवृत्तम्; ततो राजा विस्मयोत्फुल्ललोचनो गाथां भाषते: अहो व्रतम् इदं सिद्धम् अहो धर्मस् स्वनुष्ठितः छिद्यमानेषु गात्रेषु यस्य ते नास्ति विक्रिया राजा कलभूः सान्तःपुरामात्यपौरनजानपदः तस्य ऋषेः पादौ शिरसा वन्दित्वा प्रक्रान्तः"
+sbv_37,"kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau <tena kālena samayena> kṣāntivādī ṛṣir aham eva sa; yo 'sau kalibhū rājā eṣa evāsau kauṇḍinyabhikṣuḥ; yan mayā tasyāntike maitracittam utpādya praṇidhānaṃ kṛtam, anenāhaṃ kuśalamūlenāsya ākāryākārya kleśān chedayeyam iti; tatpraṇidhānavaśād etarhi tathāgatena asya ākāryākārya dharmo deśitaḥ; ekāntakṛṣṇānāṃ ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam","किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ <तेन कालेन समयेन> क्षान्तिवादी ऋषिर् अहम् एव स; यो ऽसौ कलिभू राजा एष एवासौ कौण्डिन्यभिक्षुः; यन् मया तस्यान्तिके मैत्रचित्तम् उत्पाद्य प्रणिधानं कृतम्, अनेनाहं कुशलमूलेनास्य आकार्याकार्य क्लेशान् छेदयेयम् इति; तत्प्रणिधानवशाद् एतर्हि तथागतेन अस्य आकार्याकार्य धर्मो देशितः; एकान्तकृष्णानां एकान्तकृष्णो विपाकः, पूर्ववद् यावद् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्"
+sbv_38,yadā bhagavatā aśītir devatāsahasrāṇi dharmarasena saṃgṛhya satyeṣu pratiṣṭhāpitāni tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā aśītir devatāsahasrāṇi dharmarasena saṃgṛhya satyeṣu pratiṣṭhāpitāni; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathātīte 'py adhvani mayaitāni aśītir vaṇiksahasrāṇi āmiṣeṇa saṃgṛhya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāni; tac chrūyatām,यदा भगवता अशीतिर् देवतासहस्राणि धर्मरसेन संगृह्य सत्येषु प्रतिष्ठापितानि तदा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भगवता अशीतिर् देवतासहस्राणि धर्मरसेन संगृह्य सत्येषु प्रतिष्ठापितानि; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथातीते ऽप्य् अध्वनि मयैतानि अशीतिर् वणिक्सहस्राणि आमिषेण संगृह्य पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापितानि; तच् छ्रूयताम्
+sbv_39,"the story of the two merchants bhūtapūrvaṃ bhikṣavo dvau sārthavāhau abhūvatāṃ viśvabhuk suyātraś ca; ekaikaś ca catvāriṃśadvaṇiksahasraparivāraḥ; tatra suyātro naiṣkramyābhinandī; sa riṣīnāṃ madhye pravrajitaḥ; tenaikākinā vīryam āsthāya anācāryeṇānupādhyāyakena saptatriṃśadbodhipakṣyān dharmān saṃmukhīkṛtya pratyekabodhiḥ sākṣākṛtā; tasya te sārthikā sārthavāham apaśyantaḥ itaś cāmutaḥ ca samanveṣitum ārabdhāḥ; yadā sarvathā nārāgayantas tadānīṃ viśvabhujaḥ sārthavāho 'navalokya prakrāntaḥ; samanviṣṭo 'smābhir nārāgitaḥ; katham atra pratipattavyam? iti; sa kathayati: tiṣṭhata, mā kāhalībhavata; samanveṣāmaḥ sārthavāham iti; tato viśvabhuk sārthavāha aśītyā vaṇiksahasraiḥ parivṛtaḥ suyātraṃ sārthavāhaṃ samanveṣitum ārabdhaḥ udyānāvasathatapovaneṣu; sa tena dṛṣṭaḥ pṛṣṭaś ca: kasmāt tvaṃ sārtham apahāya pravrajita iti; kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī; tenāsau sārthavāhaḥ saparivāro jvalanatapanavarṣanavidyotanaprātihāryair āvarjitaḥ; tena tāny aśītir vaṇiksahasrāṇi āmiṣopasaṃhāropasaṃhṛtāny uktāni: asmai kārān kuruta; asmai kārāḥ kṛtā niyataṃ phaladāyakā bhavanti; taiḥ tasminn anekāḥ kārāḥ kṛtāḥ","थे स्तोर्य् ओफ़् थे त्wओ मेर्छन्त्स् भूतपूर्वं भिक्षवो द्वौ सार्थवाहौ अभूवतां विश्वभुक् सुयात्रश् च; एकैकश् च चत्वारिंशद्वणिक्सहस्रपरिवारः; तत्र सुयात्रो नैष्क्रम्याभिनन्दी; स रिषीनां मध्ये प्रव्रजितः; तेनैकाकिना वीर्यम् आस्थाय अनाचार्येणानुपाध्यायकेन सप्तत्रिंशद्बोधिपक्ष्यान् धर्मान् संमुखीकृत्य प्रत्येकबोधिः साक्षाकृता; तस्य ते सार्थिका सार्थवाहम् अपश्यन्तः इतश् चामुतः च समन्वेषितुम् आरब्धाः; यदा सर्वथा नारागयन्तस् तदानीं विश्वभुजः सार्थवाहो ऽनवलोक्य प्रक्रान्तः; समन्विष्टो ऽस्माभिर् नारागितः; कथम् अत्र प्रतिपत्तव्यम्? इति; स कथयति: तिष्ठत, मा काहलीभवत; समन्वेषामः सार्थवाहम् इति; ततो विश्वभुक् सार्थवाह अशीत्या वणिक्सहस्रैः परिवृतः सुयात्रं सार्थवाहं समन्वेषितुम् आरब्धः उद्यानावसथतपोवनेषु; स तेन दृष्टः पृष्टश् च: कस्मात् त्वं सार्थम् अपहाय प्रव्रजित इति; कायिकी तेषां महात्मनां धर्मदेशना न वाचिकी; तेनासौ सार्थवाहः सपरिवारो ज्वलनतपनवर्षनविद्योतनप्रातिहार्यैर् आवर्जितः; तेन तान्य् अशीतिर् वणिक्सहस्राणि आमिषोपसंहारोपसंहृतान्य् उक्तानि: अस्मै कारान् कुरुत; अस्मै काराः कृता नियतं फलदायका भवन्ति; तैः तस्मिन्न् अनेकाः काराः कृताः"
+sbv_40,kiṃ manyadhve bhikṣavo yo' sāv viśvabhuk sārthavāha aham eva sa tena kālena tena samayena; yāni vaṇiksahasrāṇy etāny eva tāny aśītir devatāsahasrāṇi; tadāpy etāni mayāmiṣeṇopasaṃhṛtya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāni; etarhy apy etāni mayā saddharmarasenopasaṃhṛtya satyeṣu pratiṣṭhāpitāni; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmāṇāṃ vyatimiśraḥ yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam,किं मन्यध्वे भिक्षवो योऽ साव् विश्वभुक् सार्थवाह अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; यानि वणिक्सहस्राण्य् एतान्य् एव तान्य् अशीतिर् देवतासहस्राणि; तदाप्य् एतानि मयामिषेणोपसंहृत्य पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापितानि; एतर्ह्य् अप्य् एतानि मया सद्धर्मरसेनोपसंहृत्य सत्येषु प्रतिष्ठापितानि; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्माणां व्यतिमिश्रः यावद् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्
+sbv_41,"yadā bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttārya indriyabalabodhyaṅgaratnaiḥ saṃvibhaktāḥ saddharmarasena saṃtarpitāḥ, tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttārya saddharmarasena saṃtarpitā iti; bhagavān āha: kim atra, bhikṣava, āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttarya saddharmarasena saṃtarpitāḥ; yat tu mayāpi atīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijārāvyadhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sārthavāhabhūtena paṃcakaiḥ kāntāramārge kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptāḥ salilaṃ vinā prāṇair viyujyamānā devatāyācanaṃ kṛtvā māhendrā salilavarṣeṇa saṃtarpitāḥ; tac chrūyatām","यदा भगवता पंचका भिक्षवः संसारकान्ताराद् उत्तार्य इन्द्रियबलबोध्यङ्गरत्नैः संविभक्ताः सद्धर्मरसेन संतर्पिताः, तदा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भगवता पंचका भिक्षवः संसारकान्ताराद् उत्तार्य सद्धर्मरसेन संतर्पिता इति; भगवान् आह: किम् अत्र, भिक्षव, आश्चर्यं यद् इदानीं मया विगतरागेण विगतद्वेषेण विगतमोहेन परिमुक्तेन जातिजराव्याधिमरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः सर्वज्ञेन सर्वाकारज्ञेन सर्वज्ञानज्ञेयवशिप्राप्तेन पंचका भिक्षवः संसारकान्ताराद् उत्तर्य सद्धर्मरसेन संतर्पिताः; यत् तु मयापि अतीते ऽध्वनि सरागेण सद्वेषेण समोहेनापरिमुक्तेन जातिजाराव्यधिमरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः सार्थवाहभूतेन पंचकैः कान्तारमार्गे कृच्छ्रसंकटसंबाधप्राप्ताः सलिलं विना प्राणैर् वियुज्यमाना देवतायाचनं कृत्वा माहेन्द्रा सलिलवर्षेण संतर्पिताः; तच् छ्रूयताम्"
+sbv_42,the story of the thirsty caravan bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ viśvabhuṅ nāma sārthavāhaḥ paṃcavaṇikśataiḥ sārdhaṃ saṃvyavaharann alpasalilakāntāramārgaṃ pratipannaḥ anupūrveṇa vindhyāṭavīṃ saṃprāptaḥ; teṣāṃ tatra sarvaṃ salilaṃ parikṣīṇam; vaṇiksārthaḥ salilavirahāt pratisaṃkhyāne saṃprasthitaḥ; paṃca tu vaṇijaḥ salilam alabhamānā atyarthaṃ kāhalībhūtāḥ; viśvabhuk sārthavāhas tān tathāvidhān dṛṣṭvā kāruṇyād ākaṃpitahṛdayo ūrdhvamukho devatāyācanaṃ kartum ārabdhaḥ: śṛṇvantu bhavantaḥ śivavaruṇakuberavāsavādyā devā yena satyena satyavacanena mama sarveṣu samapravṛttā dayā anena satyena satyavacanena māhendro devo varṣatu; bodhisatvānubhāvena māhendraṃ bhavanam ākampitam; śakrasya devendrasyādhastāj jñānadarśanaṃ pravartate; sa saṃlakṣayati: kena māhendraṃ bhavanam ākampitam? paśyati bodhisatvenānubhāvāt; tena tathāvidhaṃ māhendraṃ varṣam utsṛṣṭaṃ enāsau vaṇiksārthaḥ saṃtarpitaḥ kāntāramārgaṃ samatikrāntaḥ,थे स्तोर्य् ओफ़् थे थिर्स्त्य् चरवन् भूतपूर्वं भिक्षवः विश्वभुङ् नाम सार्थवाहः पंचवणिक्शतैः सार्धं संव्यवहरन्न् अल्पसलिलकान्तारमार्गं प्रतिपन्नः अनुपूर्वेण विन्ध्याटवीं संप्राप्तः; तेषां तत्र सर्वं सलिलं परिक्षीणम्; वणिक्सार्थः सलिलविरहात् प्रतिसंख्याने संप्रस्थितः; पंच तु वणिजः सलिलम् अलभमाना अत्यर्थं काहलीभूताः; विश्वभुक् सार्थवाहस् तान् तथाविधान् दृष्ट्वा कारुण्याद् आकंपितहृदयो ऊर्ध्वमुखो देवतायाचनं कर्तुम् आरब्धः: शृण्वन्तु भवन्तः शिववरुणकुबेरवासवाद्या देवा येन सत्येन सत्यवचनेन मम सर्वेषु समप्रवृत्ता दया अनेन सत्येन सत्यवचनेन माहेन्द्रो देवो वर्षतु; बोधिसत्वानुभावेन माहेन्द्रं भवनम् आकम्पितम्; शक्रस्य देवेन्द्रस्याधस्ताज् ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते; स संलक्षयति: केन माहेन्द्रं भवनम् आकम्पितम्? पश्यति बोधिसत्वेनानुभावात्; तेन तथाविधं माहेन्द्रं वर्षम् उत्सृष्टं एनासौ वणिक्सार्थः संतर्पितः कान्तारमार्गं समतिक्रान्तः
+sbv_43,"kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ, yo 'sau viśvabhuk sārthavāhaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; ye te paṃca vaṇijaḥ salilavirahād atyarthaṃ kāhalībhūtā eta eva te paṃcakā bhikṣavaḥ; tadāpy ete mayā salilena saṃtarpya kāntāramārgād uttāritāḥ; etarhy api mayā ete saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāritāḥ","किं मन्यध्वे भिक्षवः, यो ऽसौ विश्वभुक् सार्थवाहः अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; ये ते पंच वणिजः सलिलविरहाद् अत्यर्थं काहलीभूता एत एव ते पंचका भिक्षवः; तदाप्य् एते मया सलिलेन संतर्प्य कान्तारमार्गाद् उत्तारिताः; एतर्ह्य् अपि मया एते सद्धर्मरसेन संतर्प्य संसारकान्ताराद् उत्तारिताः"
+sbv_44,"yadā bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttārya indriyabalabodhyaṅgaiḥ saṃvibhaktāḥ, tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttārya indriyabalabodhyaṅgaratnaiḥ saṃvibhaktāḥ; bhagavān āha: kim atra, bhikṣava, āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena paṃcakā bhikṣavaḥ saṃsārakāntārād uttarya indriyabalabodhyaṅgaratnaiḥ saṃvibhaktāḥ; yat tu mayāpi atīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijārāvyadhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sārthavāhabhūtena ete svajīvitaparityāgena mahāsamudrād uttārya ratnaiḥ saṃvibhaktāḥ; tac chrūyatām","यदा भगवता पंचका भिक्षवः संसारकान्ताराद् उत्तार्य इन्द्रियबलबोध्यङ्गैः संविभक्ताः, तदा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भगवता पंचका भिक्षवः संसारकान्ताराद् उत्तार्य इन्द्रियबलबोध्यङ्गरत्नैः संविभक्ताः; भगवान् आह: किम् अत्र, भिक्षव, आश्चर्यं यद् इदानीं मया विगतरागेण विगतद्वेषेण विगतमोहेन परिमुक्तेन जातिजराव्याधिमरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः सर्वज्ञेन सर्वाकारज्ञेन सर्वज्ञानज्ञेयवशिप्राप्तेन पंचका भिक्षवः संसारकान्ताराद् उत्तर्य इन्द्रियबलबोध्यङ्गरत्नैः संविभक्ताः; यत् तु मयापि अतीते ऽध्वनि सरागेण सद्वेषेण समोहेनापरिमुक्तेन जातिजाराव्यधिमरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः सार्थवाहभूतेन एते स्वजीवितपरित्यागेन महासमुद्राद् उत्तार्य रत्नैः संविभक्ताः; तच् छ्रूयताम्"
+sbv_45,"the story of the merchant dhanaratha bhūtapūrvaṃ, bhikṣavo, dhanaratho nāma mahāsārthavāho babhūva; paṃcabhiḥ sārthavāhaiḥ sārdhaṃ mahāsamudraṃ saṃprasthitaḥ; te tasya sārthavāhasya anyonyakathālāpasaumukhyā anyonyakṛtapraṇayā saṃvṛttāḥ; yāvad anupūrveṇa samudratīram anuprāptaiḥ pratyekaṃ vahanāni sajjīkṛtāni; avataraṇakāle tair dhanarathaḥ sārthavāho 'bhihitaḥ; sārthavāha vayaṃ tvayā vinā dhṛtiṃ na labhāmahe; sa kathayati: yady evam ihaivābhiruhataḥ vahanāni mucyantām iti; te tatrābhirūḍhāḥ, vātaś cotthitḥ; saṃtrastānāṃ dhanarathaḥ kathayati: bhavanto mā bibhīta; yadā vahanaṃ vināśam upaiti tadā mama kaṇṭhe lageta, ahaṃ vo uttārayiṣyāmi iti; kuśalā bhavanti bodhisatvās teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu; tena mahārhāni ratnāni kakṣāyām upanibaddhāni; yānapātraṃ vipannam; te sārthavāhasy lagnāḥ; te tena śrāntakāyena īṣajjīvitāvaśeṣeṇa samudratīrasaṃprāptitāḥ; taiś cāsau sthalaprāptaiḥ pratimuktaḥ; so 'tyantanirutsāhaḥ kālagataḥ; tair asau jalāt sthalam uttāritaḥ; yāvat paśyanti kakṣopanibaddhāni mahārhāni ratnāni; te tāny ādāya prakrāntāḥ","थे स्तोर्य् ओफ़् थे मेर्छन्त् धनरथ भूतपूर्वं, भिक्षवो, धनरथो नाम महासार्थवाहो बभूव; पंचभिः सार्थवाहैः सार्धं महासमुद्रं संप्रस्थितः; ते तस्य सार्थवाहस्य अन्योन्यकथालापसौमुख्या अन्योन्यकृतप्रणया संवृत्ताः; यावद् अनुपूर्वेण समुद्रतीरम् अनुप्राप्तैः प्रत्येकं वहनानि सज्जीकृतानि; अवतरणकाले तैर् धनरथः सार्थवाहो ऽभिहितः; सार्थवाह वयं त्वया विना धृतिं न लभामहे; स कथयति: यद्य् एवम् इहैवाभिरुहतः वहनानि मुच्यन्ताम् इति; ते तत्राभिरूढाः, वातश् चोत्थित्ः; संत्रस्तानां धनरथः कथयति: भवन्तो मा बिभीत; यदा वहनं विनाशम् उपैति तदा मम कण्ठे लगेत, अहं वो उत्तारयिष्यामि इति; कुशला भवन्ति बोधिसत्वास् तेषु तेषु शिल्पस्थानकर्मस्थानेषु; तेन महार्हानि रत्नानि कक्षायाम् उपनिबद्धानि; यानपात्रं विपन्नम्; ते सार्थवाहस्य् लग्नाः; ते तेन श्रान्तकायेन ईषज्जीवितावशेषेण समुद्रतीरसंप्राप्तिताः; तैश् चासौ स्थलप्राप्तैः प्रतिमुक्तः; सो ऽत्यन्तनिरुत्साहः कालगतः; तैर् असौ जलात् स्थलम् उत्तारितः; यावत् पश्यन्ति कक्षोपनिबद्धानि महार्हानि रत्नानि; ते तान्य् आदाय प्रक्रान्ताः"
+sbv_46,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau dhanaratho nāma sārthavāha aham eva sa tena kālena tena samayena; ye te paṃcakā bhikṣavaḥ tadāpy ete mayā mahāsamudrād uttārya ratnaiḥ saṃvibhaktāḥ; etarhy apy mayā saṃsārakāntārād uttārya indriyabalabodhyaṅgaratnaiḥ saṃvibhaktāḥ,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ धनरथो नाम सार्थवाह अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; ये ते पंचका भिक्षवः तदाप्य् एते मया महासमुद्राद् उत्तार्य रत्नैः संविभक्ताः; एतर्ह्य् अप्य् मया संसारकान्ताराद् उत्तार्य इन्द्रियबलबोध्यङ्गरत्नैः संविभक्ताः
+sbv_47,"yadāyuṣmān ājñātakauṇḍinyo vṛddhānte niṣīdati, tadā parṣadaṃ chatrīkṛtya niṣīdati; bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā ājñātakauṇḍinyena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena chatrīkṛtya parṣadaṃ niṣīdati? bhagavān āha: kauṇḍinyena bhikṣavo bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām","यदायुष्मान् आज्ञातकौण्डिन्यो वृद्धान्ते निषीदति, तदा पर्षदं छत्रीकृत्य निषीदति; भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मता आज्ञातकौण्डिन्येन कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन छत्रीकृत्य पर्षदं निषीदति? भगवान् आह: कौण्डिन्येन भिक्षवो भिक्षुणा कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभारानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम्"
+sbv_48,"the story of saṃdhāna, the householder bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ saṃdhano nāma gṛhapatiḥ prativasaty āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; yāvan naimittikair dvādaśavārṣikā anāvṛṣṭir adiṣṭā; brahmadattena rājñā svaviṣaye ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam: śṛṇvantu bhavanto madviṣayanivāsinaḥ paurāḥ; naimittikair dvādaśavārṣikā anāvṛṣṭir ādiṣṭā; tad yeṣāṃ yuṣmākaṃ dvādaśavarṣikam annapānam asti tair madviṣaye vastavyam; anyair nānādikṣu viprakramitavyam; dvādaśavarṣasamatikrame punar āgantavyam iti; tataḥ saṃdhāno gṛhapatiḥ koṣṭhāgārikapuruṣam āmantrayate: bhoḥ puruṣa asti koṣṭhāgāre dvādaśavārṣikam annapānam iti; sa kathayati: ārya bhaviṣyati iti; <tataḥ saṃdhāno gṛhapatiḥ saparivāro niṣaṇṇaḥ> janakāyaḥ samantād vidrutaḥ; mahad durbhikṣaṃ prādurbhūtaṃ kṛcchraḥ kāntāraḥ durlabhaḥ piṇḍako yācanakena; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loke utpadyante hīnadīnānukampakā prāntāśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nātidūre anyatamasminn āśramapade paṃca pratyekabuddhaśatāni prativasanti; yadā durbhikṣakālamṛtyubhayabhīto janakāyaḥ samantād vidrutaḥ tadā teṣāṃ piṇḍakā samucchinnāḥ; te sarva eva saṃbhūya saṃdhanasya gṛhapates sakāśam upasaṃkrāntāḥ kathayanti: gṛhapate, asmākaṃ paṃcānāṃ pravrajitaśatānām piṇḍakena yogodvahanaṃ kuruṣva iti; sa kathayati: koṣṭhāgārkaṃ tāvad avalokayāmi iti; sa koṣṭhāgārikam āmantrayate: asti bhoḥ puruṣa asmākaṃ koṣṭhāgāre annapānam yad asmākaṃ syād eṣāṃ ca paṃcānāṃ pravrajitaśatānāṃ dvādaśavarṣāṇi iti; sa kathayati ārya bhaviṣyati iti; saṃdhānena gṛhapatinā paṃcānāṃ pravrajitaśatānāṃ piṇḍaka upanibaddha iti; śrutvā aparāṇi paṃca pratyekabuddhaśatāni saṃdhānasya gṛhapateḥ sakāśam upasaṃkrāntāni; upasaṃkramya saṃdhānaṃ gṛhapatim idam avocan: gṛhapate asmākaṃ paṃcānāṃ pravrajitaśatānāṃ piṇḍakena yogodvahanaṃ kuruṣva iti; sa kathayati: āryakā dattam eva yuṣmākaṃ kiṃ bhūyaḥ prārthayata iti; te kathayanti gṛhapate anye te vayam anye iti; sa kathayati: āryakā, yady evaṃ koṣṭhāgārikaṃ tāvad avalokayāmi iti; sa koṣṭhāgārikaṃ puruṣam āmantrayate: bhoḥ puruṣa asti asmākaṃ koṣṭhāgāre annapānaṃ yad asmākaṃ syād asya ca pravrajitasahasrasya dvādaśavarṣāṇi iti; sa kathayati: bhaviṣyati iti; tena te pratyekabuddhā uktā: āryakā tiṣṭhata; ko yuṣmākaṃ bhaktakāla iti; te kathayanti: gṛhapate apariṇato madhyāhnaḥ; tataḥ saṃdhānena gṛhapatinā dānaśālā māpitā dānādhisthāyikaḥ puruṣaḥ sthāpitaḥ kālārocakaś ca; te pratidinam āgamya bhaktakṛtyaṃ kurvanti; tasya pratyekabuddhasahasrasya yaḥ saṃghasthaviraḥ so 'tīva prāsādikaḥ chatrākāraśirās tāṃ parṣadaṃ chatrīkṛtyāvatiṣṭhate; saṃdhānasya gṛhapater duhitā tasya saṃghasthavirasya chatrākāraśiraskatāṃ varṇapuṣkalatāṃ dṛṣṭvātīvābhiprasannā; yāvad apareṇa samayena bhaktakāle devo varṣitum ārabdhaḥ; tataḥ tayā dārikayā saṃghasthavirasya mūrdhni chatraṃ dhāritam; bhuktasya ca pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtam: anenāhaṃ kuśalamūlena evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī syāṃ yādṛśo 'yam āryaḥ yathā cāyaṃ chatrīkṛtya parṣadi niṣaṇṇaḥ evam aham api chatrīkṛtya parṣadaṃ niṣīdeyam iti","थे स्तोर्य् ओफ़् संधान, थे होउसेहोल्देर् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां संधनो नाम गृहपतिः प्रतिवसत्���् आढ्यो महाधनो महाभोगो विस्तीर्णविशालपरिग्रहो वैश्रवणधनसमुदितो वैश्रवणधनप्रतिस्पर्धी; तेन खलु समयेन वाराणस्यां ब्रह्मदत्तो नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं चाकीर्णबहुजनमनुष्यं च; यावन् नैमित्तिकैर् द्वादशवार्षिका अनावृष्टिर् अदिष्टा; ब्रह्मदत्तेन राज्ञा स्वविषये घण्टावघोषणं कारितम्: शृण्वन्तु भवन्तो मद्विषयनिवासिनः पौराः; नैमित्तिकैर् द्वादशवार्षिका अनावृष्टिर् आदिष्टा; तद् येषां युष्माकं द्वादशवर्षिकम् अन्नपानम् अस्ति तैर् मद्विषये वस्तव्यम्; अन्यैर् नानादिक्षु विप्रक्रमितव्यम्; द्वादशवर्षसमतिक्रमे पुनर् आगन्तव्यम् इति; ततः संधानो गृहपतिः कोष्ठागारिकपुरुषम् आमन्त्रयते: भोः पुरुष अस्ति कोष्ठागारे द्वादशवार्षिकम् अन्नपानम् इति; स कथयति: आर्य भविष्यति इति; <ततः संधानो गृहपतिः सपरिवारो निषण्णः> जनकायः समन्ताद् विद्रुतः; महद् दुर्भिक्षं प्रादुर्भूतं कृच्छ्रः कान्तारः दुर्लभः पिण्डको याचनकेन; असति बुद्धानाम् उत्पादे प्रत्येकबुद्धा लोके उत्पद्यन्ते हीनदीनानुकम्पका प्रान्ताशयनासनभक्ता एकदक्षिणीया लोकस्य; तेन खलु समयेन वाराणस्यां नातिदूरे अन्यतमस्मिन्न् आश्रमपदे पंच प्रत्येकबुद्धशतानि प्रतिवसन्ति; यदा दुर्भिक्षकालमृत्युभयभीतो जनकायः समन्ताद् विद्रुतः तदा तेषां पिण्डका समुच्छिन्नाः; ते सर्व एव संभूय संधनस्य गृहपतेस् सकाशम् उपसंक्रान्ताः कथयन्ति: गृहपते, अस्माकं पंचानां प्रव्रजितशतानाम् पिण्डकेन योगोद्वहनं कुरुष्व इति; स कथयति: कोष्ठागार्कं तावद् अवलोकयामि इति; स कोष्ठागारिकम् आमन्त्रयते: अस्ति भोः पुरुष अस्माकं कोष्ठागारे अन्नपानम् यद् अस्माकं स्याद् एषां च पंचानां प्रव्रजितशतानां द्वादशवर्षाणि इति; स कथयति आर्य भविष्यति इति; संधानेन गृहपतिना पंचानां प्रव्रजितशतानां पिण्डक उपनिबद्ध इति; श्रुत्वा अपराणि पंच प्रत्येकबुद्धशतानि संधानस्य गृहपतेः सकाशम् उपसंक्रान्तानि; उपसंक्रम्य संधानं गृहपतिम् इदम् अवोचन्: गृहपते अस्माकं पंचानां प्रव्रजितशतानां पिण्डकेन योगोद्वहनं कुरुष्व इति; स कथयति: आर्यका दत्तम् एव युष्माकं किं भूयः प्रार्थयत इति; ते कथयन्ति गृहपते अन्ये ते वयम् अन्ये इति; स कथयति: आर्यका, यद्य् एवं कोष्ठागारिकं तावद् अवलोकयामि इति; स कोष्ठागारिकं पुरुषम् आमन्त्रयते: भोः पुरुष अस्ति अस्माकं कोष्ठागारे अन्नपानं यद् अस्माकं स्याद् अस्य च प्रव्रजितसहस्रस्य द्वादशवर्षाणि इति; स कथयति: भविष्यति इति; तेन ते प्रत्येकबुद्धा उक्ता: आर्यका तिष्ठत; को युष्माकं भक्तकाल इति; ते कथयन्ति: गृहपते अपरिणतो मध्याह्नः; ततः संधानेन गृहपतिना दानशाला मापिता दानाधिस्थायिकः पुरुषः स्थापितः कालारोचकश् च; ते प्रतिदिनम् आगम्य भक्तकृत्यं कुर्वन्ति; तस्य प्रत्येकबुद्धसहस्रस्य यः संघस्थविरः सो ऽतीव प्रासादिकः छत्राकारशिरास् तां पर्षदं छत्रीकृत्यावतिष्ठते; संधानस्य गृहपतेर् दुहिता तस्य संघस्थविरस्य छत्राकारशिरस्कतां वर्णपुष्कलतां दृष्ट्वातीवाभिप्रसन्ना; यावद् अपरेण समयेन भक्तकाले देवो वर्षितुम् आरब्धः; ततः तया दारिकया संघस्थविरस्य मूर्ध्नि छत्रं धारितम्; भुक्तस्य च पादयोर् निपत्य प्रणिधानं कृतम्: अनेनाहं कुशलमूलेन एवंविधानां गुणानां लाभी स्यां यादृशो ऽयम् आर्यः यथा चायं छत्रीकृत्य पर्षदि निषण्णः एवम् अहम् अपि छत्रीकृत्य पर्षदं निषीदेयम् इति"
+sbv_49,"kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yāsau saṃdhānasdya gṛhapater duhitā eṣa evāsau kauṇḍinyo bhikṣuḥ; yad anena kumārikābhūtena pratyekabuddhasaṃghasthavirasya chatraṃ vidhārya praṇidhānaṃ kṛtaṃ evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī syāṃ chatrīkṛtya ca parṣadaṃ niṣīdeyam iti, tad etarhi sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtaṃ chatrīkṛtya ca parṣadam avasthitaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam","किं मन्यध्वे भिक्षवः? यासौ संधानस्द्य गृहपतेर् दुहिता एष एवासौ कौण्डिन्यो भिक्षुः; यद् अनेन कुमारिकाभूतेन प्रत्येकबुद्धसंघस्थविरस्य छत्रं विधार्य प्रणिधानं कृतं एवंविधानां गुणानां लाभी स्यां छत्रीकृत्य च पर्षदं निषीदेयम् इति, तद् एतर्हि सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कृतं छत्रीकृत्य च पर्षदम् अवस्थितः; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः पूर्ववद् यावद् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्"
+sbv_50,yadā bhagavatā ājñātakauṇḍinyam āgamya aśītir devatāsahasrāṇi saddharmarasena saṃtarpitāni tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā āyuṣmantam ājñātakauṇḍinyam āgamya aśītir devatāsahasrāṇi saddharmarasena saṃtarpitāni; bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena ājñātakauṇḍinyam āgamya aśītir devatāsahasrāṇi dharmarasena saṃtarpitāni? yat tu mayātīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijārāvyadhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ vinipatitaśarīreṇa tiryagyonāv upapannena aśitikīṭasahasrāṇi kauṇḍinyaṃ kīṭikībhūtam āgamya svarudhireṇa saṃtarpitāni; tac chrūyatām,यदा भगवता आज्ञातकौण्डिन्यम् आगम्य अशीतिर् देवतासहस्राणि सद्धर्मरसेन संतर्पितानि तदा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भगवता आयुष्मन्तम् आज्ञातकौण्डिन्यम् आगम्य अशीतिर् देवतासहस्राणि सद्धर्मरसेन संतर्पितानि; भगवान् आह: किम् अत्र भिक्षव आश्चर्यं यद् इदानीं मया विगतरागेण विगतद्वेषेण विगतमोहेन परिमुक्तेन जातिजराव्याधिमरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः सर्वज्ञेन सर्वाकारज्ञेन सर्वज्ञानज्ञेयवशिप्राप्तेन आज्ञातकौण्डिन्यम् आगम्य अशीतिर् देवतासहस्राणि धर्मरसेन संतर्पितानि? यत् तु मयातीते ऽध्वनि सरागेण सद्वेषेण समोहेनापरिमुक्तेन जातिजाराव्यधिमरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः विनिपतितशरीरेण तिर्यग्योनाव् उपपन्नेन अशितिकीटसहस्राणि कौण्डिन्यं कीटिकीभूतम् आगम्य स्वरुधिरेण संतर्पितानि; तच् छ्रूयताम्
+sbv_51,"the story of the tortoise bhūtapūrvaṃ, bhikṣava, aniyatarāśyavasthito bodhisatvo mahāsamudre kacchapeṣūpapannas teṣām adhipatir babhūva; yāvat paṃcavaṇikśatāni mahāsamudrayānapātraṃ pratipadya mahāsamudram avatīrṇāni; tato nānāratnasaṃgrahaṃ kṛtvā pratinirvṛttāni; yāvad vahanaṃ makareṇa matsyajātenānayena vyasanam āpāditam; tatra mahān kolāhalo jātaḥ; tacchabdaśravaṇāt kacchapo mahāsamudrād utthitaḥ; sa teṣāṃ sakāśam upasaṃkramya kathayati: alaṃ bhavatāṃ viṣādena mama pṛṣṭham abhiruheta ahaṃ vas tārayiṣyāmi iti; te naṣṭopalabdhaprāṇāḥ sarve kūrmapṛṣṭham abhirūḍhāḥ; sa tān ādāya samudratīrābhimukhaḥ saṃprasthitaḥ; atyantabhārāvaṣṭabdho 'pi vīryam āsthāya viṣādaṃ nāpadyate; sa śrāntakāyaḥ teṣu saṃkīrṇeṣu grīvām abhiprasārya suptaḥ; tasya nātidūre kīṭikānāṃ nagaram; tasmād ekā kīṭikā paribhramantī gandhaṃ ghrātvā tasya sakāśam upasaṃkrāntā; tatas taṃ mahatpramāṇākāravikāraṃ dṛṣṭvā tvaritagatipracārikī kīṭikānagaram abhigatā; svasvasaṃjñayā kīṭikāḥ prabodhya aśītiḥ kīṭikāsahasrāṇy ādāya kacchapasakāśaṃ gatā; tataḥ taṃ suotaṃ mṛtam iva niśceṣṭaprāṇaṃ bhakṣayitum ārabdhāḥ; yadāsya sthūlaṃ māṃsaṃ bhakṣayanti śramanaparikhinno gāḍhamiddhāvaṣṭabdho na cetayate; yadā tu marmasthāneṣu māṃsaṃ bhakṣayanti tadā prabuddhaḥ paśyati kīṭikābhiḥ sarvaṃ śarīram ākīrṇam; sa saṃlakṣayati: yadi kāyaṃ calayiṣye vā saṃparivartayiṣye vā niyatam etāḥ praghātayiṣyāmi; kāmaṃ prāṇaviyogo na tu prāṇoparodhaḥ; iti viditvā chidyamāneṣu marmasu mucyamāneṣu saṃdhiṣu praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yathā mayā etāni aśītir kīṭikāsahasrāṇi māṃsarudhireṇa saṃtarpitāni, tāny evam aham anāgate 'dhvani anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhya saddharmarasena saṃtarpayeyam iti","थे स्तोर्य् ओफ़् थे तोर्तोइसे भूतपूर्वं, भिक्षव, अनियतराश्यवस्थितो बोधिसत्वो महासमुद्रे कच्छपेषूपपन्नस् तेषाम् अधिपतिर् बभूव; यावत् पंचवणिक्शतानि महासमुद्रयानपात्रं प्रतिपद्य महासमुद्रम् अवतीर्णानि; ततो नानारत्नसंग्रहं कृत्वा प्रतिनिर्वृत्तानि; यावद् वहनं मकरेण मत्स्यजातेनानयेन व्यसनम् आपादितम्; तत्र महान् कोलाहलो जातः; तच्छब्दश्रवणात् कच्छप�� महासमुद्राद् उत्थितः; स तेषां सकाशम् उपसंक्रम्य कथयति: अलं भवतां विषादेन मम पृष्ठम् अभिरुहेत अहं वस् तारयिष्यामि इति; ते नष्टोपलब्धप्राणाः सर्वे कूर्मपृष्ठम् अभिरूढाः; स तान् आदाय समुद्रतीराभिमुखः संप्रस्थितः; अत्यन्तभारावष्टब्धो ऽपि वीर्यम् आस्थाय विषादं नापद्यते; स श्रान्तकायः तेषु संकीर्णेषु ग्रीवाम् अभिप्रसार्य सुप्तः; तस्य नातिदूरे कीटिकानां नगरम्; तस्माद् एका कीटिका परिभ्रमन्ती गन्धं घ्रात्वा तस्य सकाशम् उपसंक्रान्ता; ततस् तं महत्प्रमाणाकारविकारं दृष्ट्वा त्वरितगतिप्रचारिकी कीटिकानगरम् अभिगता; स्वस्वसंज्ञया कीटिकाः प्रबोध्य अशीतिः कीटिकासहस्राण्य् आदाय कच्छपसकाशं गता; ततः तं सुओतं मृतम् इव निश्चेष्टप्राणं भक्षयितुम् आरब्धाः; यदास्य स्थूलं मांसं भक्षयन्ति श्रमनपरिखिन्नो गाढमिद्धावष्टब्धो न चेतयते; यदा तु मर्मस्थानेषु मांसं भक्षयन्ति तदा प्रबुद्धः पश्यति कीटिकाभिः सर्वं शरीरम् आकीर्णम्; स संलक्षयति: यदि कायं चलयिष्ये वा संपरिवर्तयिष्ये वा नियतम् एताः प्रघातयिष्यामि; कामं प्राणवियोगो न तु प्राणोपरोधः; इति विदित्वा छिद्यमानेषु मर्मसु मुच्यमानेषु संधिषु प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः: यथा मया एतानि अशीतिर् कीटिकासहस्राणि मांसरुधिरेण संतर्पितानि, तान्य् एवम् अहम् अनागते ऽध्वनि अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्ध्य सद्धर्मरसेन संतर्पयेयम् इति"
+sbv_52,"kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau kīṭikānāṃ mārgoddeśika eṣa evāsau kauṇḍinyo bhikṣuḥ; yāni tāni aśītir kīṭikāsahasrāṇi tam āgamya māṃsarudhireṇa saṃtarpitāni, tāny aśītir devatāsahasrāṇi; tadāpy etānimayā svarudhireṇa saṃtarpitāni; etarhy apy etāni mayā saddharmarasena saṃtarpitāni; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānām iti yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam","किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ कीटिकानां मार्गोद्देशिक एष एवासौ कौण्डिन्यो भिक्षुः; यानि तानि अशीतिर् कीटिकासहस्राणि तम् आगम्य मांसरुधिरेण संतर्पितानि, तान्य् अशीतिर् देवतासहस्राणि; तदाप्य् एतानिमया स्वरुधिरेण संतर्पितानि; एतर्ह्य् अप्य् एतानि मया सद्धर्मरसेन संतर्पितानि; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानाम् इति यावद् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्"
+sbv_53,yadā bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitā tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ iti; bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ? yat tu mayātīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijārāvyadhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsair ete svarudhireṇa saṃtarpya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ; tac chrūyatām,यदा भगवता पंचका भिक्षवः सद्धर्मरसेन संतर्प्य संसारकान्ताराद् उत्तार्यात्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापिता तदा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भगवता भिक्षवः सद्धर्मरसेन संतर्प्य संसारकान्ताराद् उत्तार्यात्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापिताः इति; भगवान् आह: किम् अत्र भिक्षव आश्चर्यं यद् इदानीं मया विगतरागेण विगतद्वेषेण विगतमोहेन परिमुक्तेन जातिजराव्याधिमरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः सर्वज्ञेन सर्वाकारज्ञेन सर्वज्ञानज्ञेयवशिप्राप्तेन पंचका भिक्षवः सद्धर्मरसेन संतर्प्य संसारकान्ताराद् उत्तार्यात्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापिताः? यत् तु मयातीते ऽध्वनि सरागेण सद्वेषेण समोहेनापरिमुक्तेन जातिजाराव्यधिमरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैर् एते स्वरुधिरेण संतर्प्य पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापिताः; तच् छ्रूयताम्
+sbv_54,the story of the king vajrabāhu bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ vajrabāhur nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; sa rājā śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśayaḥ ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ sarvapradaḥ sarvaparityāgī niḥsaṅgaparityāgī ca mahati tyāge vartate; tenātyantaṃ maitrī svabhyastā; trir divasasya maitrīṃ samāpadyate; tasya maitrīṃ samāpadyamānasya yācanakajano vihanyate; tenāmātyānām ājñā dattā; bhavanto vārāṇasyāṃ caturṣu nagaradvāreṣu dānaśālā māpayitvā śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavaṇīpakādhvagayācanakebhyo yo yenārthī tasmai tad anuprayacchata iti; evaṃ deva ity amātyā rajño vajrabāhor pratiśutya vārāṇasyāṃ caturṣu nagaradvāreṣu dānaśālā māpayitvā annapānavastraśayanāsanahiraṇyasuvarṇamuktāvaiḍūryaśaṃkhaśilāpravāḍajātarūparajatāśmagarbhamusāragalbalohitikādakṣiṇāvartādidravyasaṃbhārenāvasthitāḥ yācanakajanaṃ saṃtarpanāya; yāvad apareṇa samayena vaiśravaṇena rājñā aḍakavattāyāṃ rājadhānyāṃ paṃca yakṣā ojohārā nirvāsitāḥ; itaś cāmutaś ca paribhramanto vārāṇasīm anuprāptāḥ; te gopālakān paśupālakān tṛṇahārakān kāṣṭhahārakān pathājīvān utpathājīvāṃś ca manuṣyān dṛṣṭvā kathayanti: bhavanto na yūyam asmān bibhīta? iti; bhavantaḥ kimarthaṃ bibhīmaḥ yeṣām asmākaṃ rājā maitryātmakaḥ kāruṇikaḥ sarvasatvahitādhyāśayena trir divasasya maitrīṃ samāpadyate? iti; tataḥ te brāhmaṇaveṣam ātmānam abhinirmāya vārāṇasyām caturṣu dvāreṣu dānaśālāṃ pratyavekṣya vajrabāhuṃ rājānaṃ maitryā vyutthitaṃ jñātvā vinītaveṣadhāriṇo rajñaḥ sakāśam upasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya jayenāyuṣā ca rājānaṃ vardhayitvā ūcuḥ: deva bubhukṣitāḥ smāhāreṇa anugrahaṃ kuruṣva iti; rājñā amātyān āhūyoktāḥ: bhavanta etān brāhmaṇān praṇītenāhāreṇa saṃtarpayata iti; te kathayanti: māṃsarudhirabhakṣā vayamiti; rājñā amātyā abhihitā: bhavanto yadi māṃsasya <na> saṃbhavo 'sti rudhirasya vā vīthyā dharmanyāyalabdhaṃ rudhiraṃ prayacchata iti; te kathayanti: sadyohatarudhiramāṃsabhakṣakā vayam; sadyohatena māṃsarudhireṇānugrahaṃ kuruṣva iti; rājā saṃlakṣayati: kutaḥ sadyohatasya māṃsarudhirasya saṃbhavaḥ parasya pīḍām akṛtvā? yanv aham ebhyaḥ svarudhiram anuprayaccheyam iti; tato vaidyān āhūya kathayati: bhavanto mama sarvāṅgikaṃ śirāvedhaṃ kuruta; yācanakajanaṃ saṃtarpayiṣyāmi iti; vaidyāḥ kathayanti: na vayaṃ prākṛtapuruṣāṇām arthāya devasya śarīre śastraṃ nipātayāmaḥ; kuśalāḥ bhavanti bodhisatvās teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu; tena svayam eva paṃcasu gātreṣu śastranipātaḥ kṛtaḥ; tataḥ svarudhireṇa saṃtarpya teṣāṃ tādṛśī dharmadeśanā kṛtvā yāṃ śrutvā te yakṣāḥ paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ,थे स्तोर्य् ओफ़् थे किन्ग् वज्रबाहु भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां वज्रबाहुर् नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च यावद् आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; स राजा श्राद्धो भद्रः कल्याणाशयः आत्महितपरहितप्रतिपन्नः कारुणिको महात्मा धर्मकामः प्रजावत्सलः सर्वप्रदः सर्वपरित्यागी निःसङ्गपरित्यागी च महति त्यागे वर्तते; तेनात्यन्तं मैत्री स्वभ्यस्ता; त्रिर् दिवसस्य मैत्रीं समापद्यते; तस्य मैत्रीं समापद्यमानस्य याचनकजनो विहन्यते; तेनामात्यानाम् आज्ञा दत्ता; भवन्तो वाराणस्यां चतुर्षु नगरद्वारेषु दानशाला मापयित्वा श्रमणब्राह्मणकृपणवणीपकाध्वगयाचनकेभ्यो यो येनार्थी तस्मै तद् अनुप्रयच्छत इति; एवं देव इत्य् अमात्या रज्ञो वज्रबाहोर् प्रतिशुत्य वाराणस्यां चतुर्षु नगरद्वारेषु दानशाला मापयित्वा अन्नपानवस्त्रशयनासनहिरण्यसुवर्णमुक्तावैडूर्यशंखशिलाप्रवाडजातरूपरजताश्मगर्भमुसारगल्बलोहितिकादक्षिणावर्तादिद्रव्यसंभारेनावस्थिताः याचनकजनं संतर्पनाय; यावद् अपरेण समयेन वैश्रवणेन राज्ञा अडकवत्तायां राजधान्यां पंच यक्षा ओजोहारा निर्वासिताः; इतश् चामुतश् च परिभ्रमन्तो वाराणसीम् अनुप्राप्ताः; ते गोपालकान् पशुपालकान् तृणहारकान् काष्ठहारकान् पथाजीवान् उत्पथाजीवांश् च मनुष्यान् दृष्ट्वा कथयन्ति: भवन्तो न यूयम् अस्मान् बिभीत? इति; भवन्तः किमर्थं बिभीमः येषाम् अस्माकं राजा मैत्र्यात्मकः कारुणिकः सर्वसत्वहिताध्याशयेन त्रिर् दिवसस्य मैत्रीं समापद्यते? इति; ततः ते ब्राह्मणवेषम् आत्मानम् अभिनिर्माय वाराणस्याम् चतुर्षु द्वारेषु दानशालां प्रत्यवेक्ष्य वज्रबाहुं राजानं मैत्र्या व्युत्थितं ज्ञात्वा विनीतवेषधारिणो रज्ञः सकाशम् उपसंक्रान्ताः; उपसंक्रम्य जयेनायुषा च राजानं वर्धयित्वा ऊचुः: देव बुभुक्षिताः स्माहारेण अनुग्रहं कुरुष्व इति; राज्ञा अमात्यान् आहूयोक्ताः: भवन्त एतान् ब्राह्मणान् प्रणीतेनाहारेण संतर्पयत इति; ते कथयन्ति: मांसरुधिरभक्षा वयमिति; राज्ञा अमात्या अभिहिता: भवन्तो यदि मांसस्य <न> संभवो ऽस्ति रुधिरस्य वा वीथ्या धर्मन्यायलब्धं रुधिरं प्रयच्छत इति; ते कथयन्ति: सद्योहतरुधिरमांसभक्षका वयम्; सद्योहतेन मांसरुधिरेणानुग्रहं कुरुष्व इति; राजा संलक्षयति: कुतः सद्योहतस्य मांसरुधिरस्य संभवः परस्य पीडाम् अकृत्वा? यन्व् अहम् एभ्यः स्वरुधिरम् अनुप्रयच्छेयम् इति; ततो वैद्यान् आहूय कथयति: भवन्तो मम सर्वाङ्गिकं शिरावेधं कुरुत; याचनकजनं संतर्पयिष्यामि इति; वैद्याः कथयन्ति: न वयं प्राकृतपुरुषाणाम् अर्थाय देवस्य शरीरे शस्त्रं निपातयामः; कुशलाः भवन्ति बोधिसत्वास् तेषु तेषु शिल्पस्थानकर्मस्थानेषु; तेन स्वयम् एव पंचसु गात्रेषु शस्त्रनिपातः कृतः; ततः स्वरुधिरेण संतर्प्य तेषां तादृशी धर्मदेशना कृत्वा यां श्रुत्वा ते यक्षाः पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापिताः
+sbv_55,<kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau vajrabāhur nāma rājā aham eva sa tena kālena tena samayena; ye amī paṃca yakṣā ojohārās te evāmī paṃca bhikṣavaḥ; tadāpy ete svarudhireṇa saṃtarpya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ>; etarhy apy ete mayā saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitā,<किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ वज्रबाहुर् नाम राजा अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; ये अमी पंच यक्षा ओजोहारास् ते एवामी पंच भिक्षवः; तदाप्य् एते स्वरुधिरेण संतर्प्य पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापिताः>; एतर्ह्य् अप्य् एते मया सद्धर्मरसेन संतर्प्य संसारकान्ताराद् उत्तार्यात्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापिता
+sbv_56,yadā bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitās tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ iti; bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa yāvat sarvajñānajñeyavaśiprāptena paṃcakā bhikṣavaḥ saddharmarasena saṃtarpya saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ; yat tu mayātīte 'dhvani sarāgeṇa pūrvavat duḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ ete svarudhireṇa saṃtarpya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ; tac chrūyatām,यदा भगवता पंचका भिक्षवः सद्धर्मरसेन संतर्प्य संसारकान्ताराद् उत्तार्यात्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापितास् तदा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भगवता पंचका भिक्षवः सद्धर्मरसेन संतर्प्य संसारकान्ताराद् उत्तार्यात्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापिताः इति; भगवान् आह: किम् अत्र भिक्षव आश्चर्यं यद् इदानीं मया विगतरागेण यावत् सर्वज्ञानज्ञेयवशिप्राप्तेन पंचका भिक्षवः सद्धर्मरसेन संतर्प्य संसारकान्ताराद् उत्तार्यात्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापिताः; यत् तु मयातीते ऽध्वनि सरागेण पूर्ववत् दुःखदौर्मनस्योपायासैः एते स्वरुधिरेण संतर्प्य पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापिताः; तच् छ्रूयताम्
+sbv_57,"the story of maitrabala bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ maitrabalo nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad bahujanamanuṣyaṃ ca; maitryātmakaḥ kāruṇiko mahātmā sarvasatveṣu dayāvān; yāvad apareṇa samayena vaiśravaṇena rājñā aḍakavattāyāṃ rājadhānyāṃ paṃca ojohārā yakṣāḥ kasmiṇcid eva aparādhe pravāsitāḥ; te taṃ janapadam anvāhiṇḍya vārāṇasīm anuprāptāḥ; teṣāṃ na kaścid balimālyopahāraṃ kurute; taiḥ prakopam āpannair ītir utsṛṣṭā; vārāṇasyāṃ janakāyo mriyate; amātyai rājñe maitrabalāya niveditam: deva vārāṇasyām atīva janakāyo mṛta iti; rājñā teṣām ājñā dattā: gacchata vārāṇasyām evaṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayata: bhadanto rājā maitrabalaḥ samājñāpayati, ahaṃ sarvasatvahitādhyāśayatatpareṇa manasā rātrindivam atinamayāmi; tad yuṣmābhir api sarvasatvānugatā maitrī manasi kartavyā; evaṃ vaḥ śāntir bhaviṣyatīti; te sarvasatvānugatāṃ maitrīṃ manasi kartum ārabdhā; ojohārā yakṣā vārāṇasīsāmantakena paribhramitum ārabdhāḥ; praveśaṃ na labhante; te praveśam alabhamānā gopālakāṃ paśupālakān tṛṇahārakāṃ kāṣṭhahārakāṃ pathājīvān utpathājīvāṃś ca manuṣyān dṛṣṭvā kathayanti: bhavanto na yūyam asmad bibhīta? iti; te kathayanti: na bibhīmaḥ; kiṃ kāraṇaṃ? vayaṃ hi yad rājā maitrabalaś cintayati tac cintayāmaḥ; kiṃ maitrabalo rājā cintayati? sarvasatvānugatāṃ maitrīṃ; te saṃlakṣayanti: idam atra kāraṇaṃ yena vayam idānīm avatāraṃ na labhāmaha iti; te vārāṇasyāṃ dvāreṇa dvāraṃ paribhramanti: kadācid rājānaṃ maitrabalaṃ drakṣyāmaḥ iti; yāvad apareṇa samayena maitrabalo rājā bahir udyānāya saṃprasthitaḥ; tatas te brāhmaṇaveṣam ātmānam abhinirmāya śānteryāpathena rājānam upasaṃkramya jayenāyuṣā ca vardhayitvocuḥ: deva bubhukṣitā sma; āhāreṇānugrahaṃ kuruṣva iti; rājñā amātyā āhūyoktāḥ: bhavanta etān brāhmaṇān praṇītenāhāreṇa saṃtarpayata; te kathayanti: deva māṃsarudhirabhakṣā vayam iti; rājñā amātyā abhihitāḥ: bhavanta yadi māṃsasya <na> saṃbhavo 'sti rudhirasya vā vithyā dharmanyāyalabdhaṃ māṃsaṃ rudhiraṃ ca prayacchata iti; deva sadyohatarudhiramāṃsabhakṣā vayaṃ sadyohatena māṃsenānugrahaṃ kuruṣva iti; rājā saṃlakṣayati: kutas sadyohatasya māṃsarudhirasya saṃbhavaḥ parasyapīḍām akṛtvā; yanv aham ebhyaḥ svarudhiram anuprayaccheyam iti; tato vaidyān āhūya kathayati: bhavanto mama sarvāṅgikaṃ śirāvedhaṃ kuruta iti yācanakajanaṃ saṃtarpayiṣyāmi iti; vaidyāḥ kathayanti: deva na vayaṃ prākṛtapuruṣāṇām arthāya devasya śarīre śastraṃ nipātayāmaḥ; kuśalā bhavanti bodhisatvās teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu; tena svayam eva paṃcasu gātreṣu śāstranipātaḥ kṛtaḥ; tataḥ svarudhireṇa saṃtarpya teṣāṃ tādṛśī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā te yakṣā paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ","थे स्तोर्य् ओफ़् मैत्रबल भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां मैत्रबलो नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च यावद् बहुजनमनुष्यं च; मैत्र्यात्मकः कारुणिको महात्मा सर्वसत्वेषु दयावान्; यावद् अपरेण समयेन वैश्रवणेन राज्ञा अडकवत्तायां राजधान्यां पंच ओजोहारा यक्षाः कस्मिण्चिद् एव अपराधे प्रवासिताः; ते तं जनपदम् अन्वाहिण्ड्य वाराणसीम् अनुप्राप्ताः; तेषां न कश्चिद् बलिमाल्योपहारं कुरुते; तैः प्रकोपम् आपन्नैर् ईतिर् ��त्सृष्टा; वाराणस्यां जनकायो म्रियते; अमात्यै राज्ञे मैत्रबलाय निवेदितम्: देव वाराणस्याम् अतीव जनकायो मृत इति; राज्ञा तेषाम् आज्ञा दत्ता: गच्छत वाराणस्याम् एवं घण्टावघोषणं कारयत: भदन्तो राजा मैत्रबलः समाज्ञापयति, अहं सर्वसत्वहिताध्याशयतत्परेण मनसा रात्रिन्दिवम् अतिनमयामि; तद् युष्माभिर् अपि सर्वसत्वानुगता मैत्री मनसि कर्तव्या; एवं वः शान्तिर् भविष्यतीति; ते सर्वसत्वानुगतां मैत्रीं मनसि कर्तुम् आरब्धा; ओजोहारा यक्षा वाराणसीसामन्तकेन परिभ्रमितुम् आरब्धाः; प्रवेशं न लभन्ते; ते प्रवेशम् अलभमाना गोपालकां पशुपालकान् तृणहारकां काष्ठहारकां पथाजीवान् उत्पथाजीवांश् च मनुष्यान् दृष्ट्वा कथयन्ति: भवन्तो न यूयम् अस्मद् बिभीत? इति; ते कथयन्ति: न बिभीमः; किं कारणं? वयं हि यद् राजा मैत्रबलश् चिन्तयति तच् चिन्तयामः; किं मैत्रबलो राजा चिन्तयति? सर्वसत्वानुगतां मैत्रीं; ते संलक्षयन्ति: इदम् अत्र कारणं येन वयम् इदानीम् अवतारं न लभामह इति; ते वाराणस्यां द्वारेण द्वारं परिभ्रमन्ति: कदाचिद् राजानं मैत्रबलं द्रक्ष्यामः इति; यावद् अपरेण समयेन मैत्रबलो राजा बहिर् उद्यानाय संप्रस्थितः; ततस् ते ब्राह्मणवेषम् आत्मानम् अभिनिर्माय शान्तेर्यापथेन राजानम् उपसंक्रम्य जयेनायुषा च वर्धयित्वोचुः: देव बुभुक्षिता स्म; आहारेणानुग्रहं कुरुष्व इति; राज्ञा अमात्या आहूयोक्ताः: भवन्त एतान् ब्राह्मणान् प्रणीतेनाहारेण संतर्पयत; ते कथयन्ति: देव मांसरुधिरभक्षा वयम् इति; राज्ञा अमात्या अभिहिताः: भवन्त यदि मांसस्य <न> संभवो ऽस्ति रुधिरस्य वा विथ्या धर्मन्यायलब्धं मांसं रुधिरं च प्रयच्छत इति; देव सद्योहतरुधिरमांसभक्षा वयं सद्योहतेन मांसेनानुग्रहं कुरुष्व इति; राजा संलक्षयति: कुतस् सद्योहतस्य मांसरुधिरस्य संभवः परस्यपीडाम् अकृत्वा; यन्व् अहम् एभ्यः स्वरुधिरम् अनुप्रयच्छेयम् इति; ततो वैद्यान् आहूय कथयति: भवन्तो मम सर्वाङ्गिकं शिरावेधं कुरुत इति याचनकजनं संतर्पयिष्यामि इति; वैद्याः कथयन्ति: देव न वयं प्राकृतपुरुषाणाम् अर्थाय देवस्य शरीरे शस्त्रं निपातयामः; कुशला भवन्ति बोधिसत्वास् तेषु तेषु शिल्पस्थानकर्मस्थानेषु; तेन स्वयम् एव पंचसु गात्रेषु शास्त्रनिपातः कृतः; ततः स्वरुधिरेण संतर्प्य तेषां तादृशी धर्मदेशना कृता यां श्रुत्वा ते यक्षा पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापिताः"
+sbv_58,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau maitrabalo nāma rājā 'bhūd aham eva sa tena kālena tena samayena; ye te paṃca ojohārās yakṣā ete eva te paṃcakā bhikṣavaḥ; tadāpy ete mayā svarudhireṇa saṃtarpya paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ; etarhy apy ete mayā saddharmarasena saṃtarpitāḥ saṃsārakāntārād uttāryātyantaniṣṭhe yogakṣeme nirvāṇe pratiṣṭhāpitā,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ मैत्रबलो नाम राजा ऽभूद् अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; ये ते पंच ओजोहारास् यक्षा एते एव ते पंचका भिक्षवः; तदाप्य् एते मया स्वरुधिरेण संतर्प्य पंचसु व्रतपदेषु प्रतिष्ठापिताः; एतर्ह्य् अप्य् एते मया सद्धर्मरसेन संतर्पिताः संसारकान्ताराद् उत्तार्यात्यन्तनिष्ठे योगक्षेमे निर्वाणे प्रतिष्ठापिता
+sbv_59,"yadā bhagavatā ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ caritam; anuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbuddhā, vārāṇasyāṃ gatvā dharmacakraṃ pravartitaṃ, paṃcakā vinīta upapaṃcakāḥ ṣaṣṭibhadravargīyāḥ pūgāḥ, bhikṣubahutvaṃ jātam, tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ caritam; bhagavān āha: tathāgatenaivaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām","यदा भगवता षड्वर्षाणि दुष्करं चरितम्; अनुत्तरा सम्यक्संबोधिर् अभिसंबुद्धा, वाराणस्यां गत्वा धर्मचक्रं प्रवर्तितं, पंचका विनीत उपपंचकाः षष्टिभद्रवर्गीयाः पूगाः, भिक्षुबहुत्वं जातम्, तदा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भगवता कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन षड्वर्षाणि दुष्करं चरितम्; भगवान् आह: तथागतेनैवैतानि भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभारानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम्"
+sbv_60,"the story of nandapāla the potter bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vaibhiḍiṅgī nāma grāmanigamo 'bhūd ṛddhaś ca sphītaś ca bahujanamanuṣyaś ca; vaibhiḍiṅgyāṃ bhikṣavo grāmanigame nyagrodho nāma brāhmaṇamahāśālaḥ prativasati, āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ sphītaḥ, vaibhiḍiṅgīṃ paribhuṃkte sotsadāṃ satṛṇakāṣṭhodakāṃ kṛkinā rājñā brahmadeyāṃ dattām; nyagrodhasya khalu bhikṣavo brāhmaṇamahaśālasya uttaro nāmo māṇavo 'ntevāsī upeto mātṛtaḥ pitṛtaḥ saṃśuddho gṛhiṇyām anākṣipto jātivādena gotravādena ca yāvad āsaptamaṃ mātāmahapaitāmahaṃ yugam upādāya; adhyāpako mantradharo trayāṇāṃ vedānāṃ pāraṃgataḥ sanighaṇṭukaiṭabhānāṃ sākṣaraprabhedānām itihāsapaṃcamānāṃ sādṛśo vyākarakaḥ, abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ; nyagrodhasya brāhmaṇamahaśālasya paṃcamātrāṇi māṇavakaśatāni brāhmaṇakān mantrān vācayanti; vaibhiḍiṅgyāṃ bhikṣavo grāmanigame nandīpālo ghaṭīkaraḥ prativasati; buddhe 'bhiprasanno dharme saṃghe 'bhiprasannaḥ; buddhaṃ śaraṇaṃ gato dhammaṃ saṃghaṃ śaraṇaṃ gataḥ; buddhe ekāntiko dharme saṃghe ekāntikaḥ; buddhe niṣkāṃkṣo nirvicikitso dharme saṃghe niṣkāṃkṣo nirvicitaḥ; duḥkhe samudaye nirodhe mārge niṣkāṃkṣo nirvicikitso dṛṣṭasatya āgataphalābhisamitavāṃ nikṣiptaparṇamusalo na svahastaṃ pṛthivīṃ khanati na khānayati; nānyatra, yat tad bhavati dakaprarugnaṃ vā mūṣikotkirā vā tataḥ kāyena mṛttikāṃ saṃhṛtya niṣprāṇakenodakena tīmayitvā bhājanāni kṛtvā ekāntam upanikṣipya evam āha: eta āryā eta bhadramukhā tilān vā taṇḍulān vā mudgaprabhṛtīn vā māṣaprabhṛtīn vā ekānta upanikṣipya yo vā yena bhājanenārthī sa tad ādāya prakrāmatu iti; sa tasmād andhau mātāpitarau bibharti; kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kālena kālaṃ piṇḍakena pratipādayati; uttarasya māṇavasya mitraṃ suhṛd vayasyako ca nandīpālo ghaṭīkaro yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā ekāntaniṣaṇṇaḥ; ekāntaniṣaṇṇaṃ nandīpālaṃ ghaṭīkaraṃ kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm; atha nandīpālo ghaṭīkaraḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā utthāyāsanāt prakrāntaḥ; tena khalu samayena uttaro māṇavaḥ sarvaśvetaṃ vaḍavāratham abhiruhya sauvarṇena daṇḍakamaṇḍalunā dhāryamānena māṇavakagaṇaparivṛto māṇavakagaṇapuraskṛto vaibhiḍiṅgyān niryāti; bahir vaibhiḍiṅgyāḥ brāhmaṇakān mantrān vācayitukāmaḥ adrākṣīd uttaro māṇavo nandīpālaṃ ghaṭīkaraṃ dūrād eva; dṛṣṭvā ca punar evam āha: kutas tvaṃ somya nandīpāla etarhy āgacchasi? ito 'haṃ somya uttara etarhy āgacchāmi kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsya; ehy āvāṃ somya uttara gamiṣyāvāḥ; kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsiṣyāvahe; alaṃ somya nandīpāla kāśyapena samyaksaṃbuddhena dṛṣṭenālaṃ paryupāsitena; tat kasya hetoḥ; kutas tasmin muṇḍake śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; mā tvaṃ somya uttara evaṃ vada: kutas tasmin śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; api tu buddhaḥ sa bhagavān, buddhāś cānena sarvadharmā iti; dvir api trir api nandīpālo ghaṭīkaraḥ uttaraṃ māṇavakam idam avocat: ehy āvāṃ somya uttara gamiṣyāvaḥ; kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsiṣyāvahe iti; dvir api trir api uttaro māṇavo nandīpālaṃ ghaṭīkaram idam avoat: alaṃ somya nandīpāla kāśyapena samyaksaṃbuddhena dṛṣṭena alaṃ paryupāsitena; tat kasya hetoḥ? kutas tasmin muṇḍale śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; mā tvaṃ somyottara evaṃ vada kutas tasmin muṇḍake śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; api tu buddhaḥ sa bhagavān, buddhāś cānena sarvadharmā iti; atha nandīpālo ghaṭīkara uttarasya māṇavasya ratham abhiruhya uttaraṃ māṇavam idam avocat: ehy āvāṃ somya uttara gamiṣyāvaḥ; kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsiṣyāvahe iti; athottarasya māṇavasyaitad abhavat: na batāvaro buddho bhaviṣyati; nāvaraṃ dharmākhyānaṃ; yatredaṇīṃ nandīpālo ghaṭīkaro dīrgharātram acaṇḍo 'rabhaso 'karkaśa 'sāhasikaḥ keśagrahaṇam apy agamad iti viditvā nandīpālaṃ ghaṭīkaram idam avocat: somya nandīpāla ato 'pi yāvat; somya uttara, ato 'pi yāvat; ato 'pi yāvat somya nandīpāla; ato 'pi yāvat, somya uttara; tena hi somya nandīpāla muṃca, gamiṣyāvaḥ, kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paryupāsiṣyāvahe; athottaro māṇavo nandīpālaś ca ghaṭīkaraḥ ratham abhiruhya yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntau; tayor yāvatī yānasya bhūmis tāvad yānena gatvā yānād avatīrya yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntau; upasaṃkramya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇo nandīpālo ghaṭīkaraḥ kāśyapaṃ samyaksaṃbuddham idam avocat: ayaṃ bhadanta uttaro māṇavo na buddhe 'bhiprasanno na dharme na saṃghe 'bhiprasannaḥ; sādhv asya bhagavān tathā dharmaṃ deśayed yathā uttaro māṇavo buddhe 'bhiprasīded dharme saṃghe 'bhiprasīded iti; adhivāsayati kāśyapaḥ samyaksaṃbuddha uttaraṃ māṇavaṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm; athottaro māṇavo nandīpālaṃ ghaṭīkaram idam avocat: kasmāt tvaṃ, somya nandīpāla, svākhyātaṃ dharmavinayaṃ śrutvā na pravrajasi samyag eva śraddhayā agārād anāgārikām? na tvaṃ, somya kumāra, jānīṣe yathāham andhaṃ mātāpitaraṃ bibharmi, kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kālena ca kālaṃ piṇḍakena pratipādayāmi; pravraja tvaṃ somya nandīpāla mā vā; ahaṃ tāvat pravrajiṣye iti; atha nandīpālo ghaṭīkaraḥ kāśyapaṃ samyaksaṃbuddham idam avocat: ayaṃ bhadanta uttaro māṇava ākāṃkṣati svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; taṃ bhagavān pravrājayatūpasaṃpādayatu anukaṃpām upādāya iti; adhivāsayati kāśyapaḥ samyaksaṃbuddho nandīpālasya ghaṭīkarasya tūṣṇīṃbhāvena; atha nandīpālo ghaṭīkaraḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ; atha kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaś aciraprakrāntaṃ nandīpālaṃ ghaṭīkaraṃ viditvā uttaraṃ māṇavaṃ pravrājya upasaṃpādya yathābhiramyaṃ vaibhiḍiṃgyāṃ vihṛtya yena vārāṇasī kāśīnāṃ nigamas tena cārikāṃ prakrāntaḥ; anupūrveṇa cārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ; vārāṇasyāṃ viharati ṛṣivadane mṛgadāve","थे स्तोर्य् ओफ़् नन्दपाल थे पोत्तेर् भूतपूर्वं भिक्षवो वैभिडिङ्गी नाम ग्रामनिगमो ऽभूद् ऋद्धश् च स्फीतश् च बहुजनमनुष्यश् च; वैभिडिङ्ग्यां भिक्षवो ग्रामनिगमे न्यग्रोधो नाम ब्राह्मणमहाशालः प्रतिवसति, आढ्यो महाधनो महाभोगः स्फीतः, वैभिडिङ्गीं परिभुंक्ते सोत्सदां सतृणकाष्ठोदकां कृकिना राज्ञा ब्रह्मदेयां दत्ताम्; न्यग्रोधस्य खलु भिक्षवो ब्राह्मणमहशालस्य उत्तरो नामो माणवो ऽन्तेवासी उपेतो मातृतः पितृतः संशुद्धो गृहिण्याम् अनाक्षिप्तो जातिवादेन गोत्रवादेन च यावद् आसप्तमं मातामहपैतामहं युगम् उपादाय; अध्यापको मन्त्रधरो त्रयाणां वेदानां पारंगतः सनिघण्टुकैटभानां साक्षरप्रभेदानाम् इतिहासपंचमानां सादृशो व्याकरकः, अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः; न्यग्रोधस्य ब्राह्मणमहशालस्य पंचमात्राणि माणवकशतानि ब्राह्मणकान् मन्त्रान् वाचयन्ति; वैभिडिङ्ग्यां भिक्षवो ग्रामनिगमे नन्दीपालो घटीकरः प्रतिवसति; बुद्धे ऽभिप्रसन्नो धर्मे संघे ऽभिप्रसन्नः; बुद्धं शरणं गतो धम्मं संघं शरणं गतः; बुद्धे एकान्तिको धर्मे संघे एकान्तिकः; बुद्धे निष्कांक्षो निर्विचिकित्सो धर्मे संघे निष्कांक्षो निर्विचितः; दुःखे समुदये निरोधे मार्गे निष्कांक्षो निर्विचिकित्सो दृष्टसत्य आगतफलाभिसमितवां निक्षिप्तपर्णमुसलो न स्वहस्तं पृथिवीं खनति न खानयति; नान्यत्र, यत् तद् भवति दकप्ररुग्नं वा मूषिकोत्किरा वा ततः कायेन मृत्तिकां संहृत्य निष्प्राणकेनोदकेन तीमयित्वा भाजनानि कृत्वा एकान्तम् उपनिक्षिप्य एवम् आह: एत आर्या एत भद्रमुखा तिलान् वा तण्डुलान् वा मुद्गप्रभृतीन् वा माषप्रभृतीन् वा एकान्त उपनिक्षिप्य यो वा येन भाजनेनार्थी स तद् आदाय प्रक्रामतु इति; स तस्माद् अन्धौ मातापितरौ बिभर्ति; काश्यपं सम्यक्संबुद्धं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादयति; उत्तरस्य माणवस्य मित्रं सुहृद् वयस्यको च नन्दीपालो घटीकरो येन काश्यपः सम्यक्संबुद्धः तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्तनिषण्णः; एकान्तनिषण्णं नन्दीपालं घटीकरं काश्यपः सम्यक्संबुद्धः धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति; अनेकपर्यायेण धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य तूष्णीम्; अथ नन्दीपालो घटीकरः काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा उत्थायासनात् प्रक्रान्तः; तेन खलु समयेन उत्तरो माणवः सर्वश्वेतं वडवारथम् अभिरुह्य सौवर्णेन दण्डकमण्डलुना धार्यमानेन माणवकगणपरिवृतो माणवकगणपुरस्कृतो वैभिडिङ्ग्यान् निर्याति; बहिर् वैभिडिङ्ग्याः ब्राह्मणकान् मन्त्रान् वाचयितुकामः अद्राक्षीद् उत्तरो माणवो नन्दीपालं घटीकरं दूराद् एव; दृष्ट्वा च पुनर् एवम् आह: कुतस् त्वं सोम्य नन्दीपाल एतर्ह्य् आगच्छसि? इतो ऽहं सोम्य उत्तर एतर्ह्य् आगच्छामि काश्यपं सम्यक्संबुद्धं पर्युपास्य; एह्य् आवां सोम्य उत्तर गमिष्यावाः; काश्यपं सम्यक्संबुद्धं पर्युपासिष्यावहे; अलं सोम्य नन्दीपाल काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन दृष्टेनालं पर्युपासितेन; तत् कस्य हेतोः; कुतस् तस्मिन् मुण्डके श्रमणके बोधिः; बोधिर् हि परमदुष्करा; मा त्वं सोम्य उत्तर एवं वद: कुतस् तस्मिन् श्रमणके बोधिः; बोधिर् हि परमदुष्करा; अपि तु बुद्धः स भगवान्, बुद्धाश् चानेन सर्वधर्मा इति; द्विर् अपि त्रिर् अपि नन्दीपालो घटीकरः उत्तरं माणवकम् इदम् अवोचत्: एह्य् आवां सोम्य उत्तर गमिष्यावः; काश्यपं सम्यक्संबुद्धं पर्युपासिष्यावहे इति; द्विर् अपि त्रिर् अपि उत्तरो माणवो नन्दीपालं घटीकरम् इदम् अवोअत्: अलं सोम्य नन्दीपाल काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन दृष्टेन अलं पर्युपासितेन; तत् कस्य हेतोः? कुतस् तस्मिन् मुण्डले श्रमणके बोधिः; बोधिर् हि परमदुष्करा; मा त्वं सोम्योत्तर एवं वद कुतस् तस्मिन् मुण्डके श्रमणके बोधिः; बोधिर् हि परमदुष्करा; अपि तु बुद्धः स भगवान्, बुद्धाश् चानेन सर्वधर्मा इति; अथ नन्दीपालो घटीकर उत्तरस्य माणवस्य रथम् अभिरुह्य उत्तरं माणवम् इदम् अवोचत्: एह्य् आवां सोम्य उत्तर गमिष्यावः; काश्यपं सम्यक्संबुद्धं पर्युपासिष्यावहे इति; अथोत्तरस्य माणवस्यैतद् अभवत्: न बतावरो बुद्धो भविष्यति; नावरं धर्माख्यानं; यत्रेदणीं नन्दीपालो घटीकरो दीर्घरात्रम् अचण्डो ऽरभसो ऽकर्कश ऽसाहसिकः केशग्रहणम् अप्य् अगमद् इति विदित्वा नन्दीपालं घटीकरम् इदम् अवोचत्: सोम्य नन्दीपाल अतो ऽपि यावत्; सो���्य उत्तर, अतो ऽपि यावत्; अतो ऽपि यावत् सोम्य नन्दीपाल; अतो ऽपि यावत्, सोम्य उत्तर; तेन हि सोम्य नन्दीपाल मुंच, गमिष्यावः, काश्यपं सम्यक्संबुद्धं पर्युपासिष्यावहे; अथोत्तरो माणवो नन्दीपालश् च घटीकरः रथम् अभिरुह्य येन काश्यपः सम्यक्संबुद्धस् तेनोपसंक्रान्तौ; तयोर् यावती यानस्य भूमिस् तावद् यानेन गत्वा यानाद् अवतीर्य येन काश्यपः सम्यक्संबुद्धस् तेनोपसंक्रान्तौ; उपसंक्रम्य काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णौ; एकान्तनिषण्णो नन्दीपालो घटीकरः काश्यपं सम्यक्संबुद्धम् इदम् अवोचत्: अयं भदन्त उत्तरो माणवो न बुद्धे ऽभिप्रसन्नो न धर्मे न संघे ऽभिप्रसन्नः; साध्व् अस्य भगवान् तथा धर्मं देशयेद् यथा उत्तरो माणवो बुद्धे ऽभिप्रसीदेद् धर्मे संघे ऽभिप्रसीदेद् इति; अधिवासयति काश्यपः सम्यक्संबुद्ध उत्तरं माणवं धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति; अनेकपर्यायेण धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य तूष्णीम्; अथोत्तरो माणवो नन्दीपालं घटीकरम् इदम् अवोचत्: कस्मात् त्वं, सोम्य नन्दीपाल, स्वाख्यातं धर्मविनयं श्रुत्वा न प्रव्रजसि सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनागारिकाम्? न त्वं, सोम्य कुमार, जानीषे यथाहम् अन्धं मातापितरं बिभर्मि, काश्यपं सम्यक्संबुद्धं कालेन च कालं पिण्डकेन प्रतिपादयामि; प्रव्रज त्वं सोम्य नन्दीपाल मा वा; अहं तावत् प्रव्रजिष्ये इति; अथ नन्दीपालो घटीकरः काश्यपं सम्यक्संबुद्धम् इदम् अवोचत्: अयं भदन्त उत्तरो माणव आकांक्षति स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्; तं भगवान् प्रव्राजयतूपसंपादयतु अनुकंपाम् उपादाय इति; अधिवासयति काश्यपः सम्यक्संबुद्धो नन्दीपालस्य घटीकरस्य तूष्णींभावेन; अथ नन्दीपालो घटीकरः काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वोत्थायासनात् प्रक्रान्तः; अथ काश्यपः सम्यक्संबुद्धश् अचिरप्रक्रान्तं नन्दीपालं घटीकरं विदित्वा उत्तरं माणवं प्रव्राज्य उपसंपाद्य यथाभिरम्यं वैभिडिंग्यां विहृत्य येन वाराणसी काशीनां निगमस् तेन चारिकां प्रक्रान्तः; अनुपूर्वेण चारिकां चरन् वाराणसीम् अनुप्राप्तः; वाराणस्यां विहरति ऋषिवदने ��ृगदावे"
+sbv_61,"aśrauṣīt kṛkī rājā kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kāśiṣu janapade cārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāpto vārāṇasyāṃ viharati ṛṣivadane mṛgadāve iti; śrutvā ca punar vārāṇasyāḥ niṣkramya yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya upasaṃkramya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇaṃ kṛkiṃ rājānaṃ kāśyapaḥ samyaksaṃbuddho dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm; atha kṛkī rājā utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ tenāñjaliṃ praṇamya kāśyapam idam avocat: adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena iti; adhivāsayati kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kṛkino rājñas tūṣṇīṃbhāvena; atha kṛkī rājā kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā kāsyapasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ; atha kṛkī rājā tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kālyam evotthāyāsanakāni prajñapya udakamaṇiṃ pratiṣṭhāpya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya dūtena kālam ārocayati: samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyate iti; atha kāsyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto yena kṛkeḥ rājño bhaktābhisāras tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; atha kṛkī rājā sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpayati saṃpravārayati; anekaparyāyeṇa śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpya saṃpravārya kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ sauvarṇaṃ bhṛṅgāram ādāya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya purato 'sthād āyācamānaḥ: adhivāsayatu me bhagavān traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghena; ahaṃ bhagavato 'rthāya paṃca vihāraśatāni māpayiṣyāmi; paṃca maṃcapīṭhavṛṣikocavabimbopadhānacaturaśrakaśatāni kārayiṣyāmi; anena caivaṃrūpena parṇopagūḍhena śālinā bhagavantaṃ upasthāsyāmi bhikṣusaṃghaṃ ca; alaṃ mahārājā kṛtam etāvad yāvad eva cittam abhiprasannam; dvir api trir api kṛkī rājā kāśyapaṃ samyaksaṃbuddham idam avocat: adhivāsayatu me bhagavān traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghena; ahaṃ bhagavato 'rthāya paṃca vihāraśatāni māpayiṣyāmi; paṃca maṃcapīṭhavṛṣikocavabimbopadhānacaturaśrakaśatāni kārayiṣyāmi; anena caivaṃrūpena parṇopagūḍhena śālinā bhagavantaṃ upasthāsyāmi bhikṣusaṃghaṃ ca; dvir api trir api kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhāḥ kṛkiṃ rājānam idam avocat: alaṃ mahārājā kṛtam etāvad yāvad eva cittam abhiprasannam; atha kṛkī rājā kāśyapaṃ saṃyaksaṃbuddham idam avocat: asti kaścid bhagavan yo 'py evaṃrūpa upasthāyakaḥ tadyathā aham etarhy? asti mahārāja tavaiva vijite vaibhiḍiṃgī nāma grāmanigamaḥ; tatra nandīpālo nāma ghaṭīkara prativasati; sa buddhe 'bhiprasanno dharme saṃghe 'bhiprasannaḥ; buddhaṃ śaraṇaṃ gato dhammaṃ saṃghaṃ śaraṇaṃ gataḥ; buddhe ekāntiko dharme saṃghe ekāntikaḥ; buddhe niṣkāṃkṣo nirvicikitso dharme saṃghe duḥkhe samudaye nirodhe mārge niṣkāṃkṣo nirvicikitso dṛṣṭasatye āgataphalo 'bhisamitavāṃ nikṣiptaparṇamusalaḥ sa na svahastaṃ pṛthivīṃ khanati na khānayati; nānyatra, yat tad bhavati dakaprarugnaṃ vā mūṣikotkirā vā tataḥ kāyena mṛttikāṃ saṃhṛtya niṣprāṇakenodakena tīmayitvā bhājanāni kṛtvaikāntam upanikṣipyaivam āha: eta āryā eta bhadramukhā tilān vā taṇḍulān vā mudgaprabhṛtīn vā māṣaprabhṛtīn vā ekānta upanikṣipya yo vā yena bhājanenārthī bhavati sa tad ādāya prakrāmatu; sa tasmād andhaṃ mātāpitarau bibharti; māṃ ca kālena kālaṃ piṇḍakena pratipādayati; ekam ahaṃ mahārāja samayaṃ vaibhiḍiṃgīṃ grāmanigamam upaniśritya viharāmi; so 'haṃ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya vaibhiḍiṃgīṃ grāmanigamaṃ piṇḍāya prāvikṣam; sāvādānaṃ vaibhiḍaṃgīṃ piṇḍāya caran yena ghaṭīkarasya niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya śanair mandamandam argaḍam ākoṭayāmi; tena khalu samayena nandīpālo ghaṭīkaraḥ bahir nirgato 'bhūt kenacid eva karaṇīyena; aśrauṣṭāṃ nandīpālasya ghaṭīkarasy��ndhau mātāpitarāv argaḍasyākoṭanaśabdam; śrutvā ca punar evam āhatuḥ; ka eṣa āryaḥ ka eṣa bhadramukhaḥ śanair mandamandam argaḍam ākoṭayati? tāv aham evaṃ vadāmi: ahaṃ kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ piṇḍakenārthī; tāv evam āhatuḥ: praviśatu āryaḥ praviśatu bhadramukha ete kuṇḍālikāyāṃ kulmāṣāḥ piṭhirikāyāṃ ca sūpikam; saced ākāṃkṣasy ātmanā gṛhītvā paribhuṃkṣva; bahirgata te upasthāyaka iti; so 'haṃ mahārāja uttarakauravaṃ samayam adhiṣṭhāya svayam eva kuṇḍalikāyāḥ kulmāṣān piṭhirikāyāś ca sūpikaṃ gṛhītvā bhuktavān; tataḥ paścād āgato nandīpālo ghaṭīkaraḥ; adrākṣīn nandīpālo ghaṭīkaraḥ kuṇḍalikāyāṃ kulmāṣān piṭhirikāyāṃ ca sūpikaṃ paribhuktam; dṛṣṭvā ca punar andhau mātāpitarāv idam avocat: amba tāta kenaite kuṇḍalikāyāṃ kulmāṣāḥ piṭhirikāyāṃ ca sūpikaṃ paribhuktam; tāv evam āhatuḥ: iha te somya nandīpāla aciranirgatasyāśrauṣva argaḍakasyākoṭanaśabdam; śrutvā ca punar evaṃ vadāvaḥ: ka eṣa āryaḥ ka eṣa bhadramukhaḥ śanair mandamandam argaḍam ākoṭayati? sa evam āha: ahaṃ kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ piṇḍakenārthī; tam enam evaṃ vadāvaḥ: praviśatu ārya praviśatu bhadramukha; ete kuṇḍalikāyāṃ kulmāṣāḥ piṭhirikāyāṃ sūpikam; saced ākāṃkṣasy ātmanā gṛhītvā paribhuṃkṣva; bahirgatas te upasthāyakaḥ; tena te kuṇḍālikāyāṃ kulmāṣāḥ piṭhirikāyāṃ ca sūpikaṃ paribhuktaṃ bhaviṣyati; atha nandīpālasya ghaṭīkarasyaitad abhavat: lābhā me sulabdhā yasya me kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kule 'tyarthaṃ viśvasto viśvāsam āpannaḥ iti viditvā tenaiva prītiprāmodyena saptāham ekaparyaṃkenātināmayati ardhamāsaṃ cāsya satatasahagatā smṛtiḥ kāyaṃ na vijahāti; sāvyucchinnā kāye vartate; saptāhaṃ mātāpitroḥ yathā kuṇḍālikāyāḥ kulmāṣam","अश्रौषीत् कृकी राजा काश्यपः सम्यक्संबुद्धः काशिषु जनपदे चारिकां चरन् वाराणसीम् अनुप्राप्तो वाराणस्यां विहरति ऋषिवदने मृगदावे इति; श्रुत्वा च पुनर् वाराणस्याः निष्क्रम्य येन काश्यपः सम्यक्संबुद्धस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य उपसंक्रम्य काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णौ; एकान्तनिषण्णं कृकिं राजानं काश्यपः सम्यक्संबुद्धो धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति; अनेकपर्यायेण धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य तूष्णीम्; अथ कृकी राजा उत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासंगं कृत्वा येन काश्यपः सम्यक्संबुद्धः तेनाञ्जलिं प्रणम्य काश्यपम् इदम् अवोचत्: अधिवासयतु मे भगवान् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेन इति; अधिवासयति काश्यपः सम्यक्संबुद्धः कृकिनो राज्ञस् तूष्णींभावेन; अथ कृकी राजा काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा कास्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वोत्थायासनात् प्रक्रान्तः; अथ कृकी राजा ताम् एव रात्रिं शुचि प्रणीतं खादनीयभोजनीयं समुदानीय काल्यम् एवोत्थायासनकानि प्रज्ञप्य उदकमणिं प्रतिष्ठाप्य काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य दूतेन कालम् आरोचयति: समयो भदन्त सज्जं भक्तं यस्येदानीं भगवान् कालं मन्यते इति; अथ कास्यपः सम्यक्संबुद्धः पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय भिक्षुगणपरिवृतो भिक्षुसंघपुरस्कृतो येन कृकेः राज्ञो भक्ताभिसारस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; अथ कृकी राजा सुखोपनिषण्णं बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं विदित्वा शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं संतर्पयति संप्रवारयति; अनेकपर्यायेण शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं संतर्प्य संप्रवार्य काश्यपं सम्यक्संबुद्धं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तम् अपनीतपात्रं सौवर्णं भृङ्गारम् आदाय काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पुरतो ऽस्थाद् आयाचमानः: अधिवासयतु मे भगवान् त्रैमासीं चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं भिक्षुसंघेन; अहं भगवतो ऽर्थाय पंच विहारशतानि मापयिष्यामि; पंच मंचपीठवृषिकोचवबिम्बोपधानचतुरश्रकशतानि कारयिष्यामि; अनेन चैवंरूपेन पर्णोपगूढेन शालिना भगवन्तं उपस्थास्यामि भिक्षुसंघं च; अलं महाराजा कृतम् एतावद् यावद् एव चित्तम् अभिप्रसन्नम्; द्विर् अपि त्रिर् अपि कृकी राजा काश्यपं सम्यक्संबुद्धम् इदम् अवोचत्: अधिवासयतु मे भगवान् त्रैमासीं चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं भिक्षुसंघेन; अहं भगवतो ऽर्थाय पंच विहारशतानि मापयिष्यामि; पंच मंचपीठवृषिकोचवबिम्बोपधानचतुरश्रकशतानि कारयिष्यामि; अनेन चैवंरूपेन पर्णोपगूढेन शालिना भगवन्तं उपस्थास्यामि भिक्षुसंघं च; द्विर् अपि त्रिर् अपि काश्यपः सम्यक्संबुद्धाः कृकिं राजानम् इदम् अवोचत्: अलं महाराजा कृतम् एतावद् यावद् एव चित्तम् अभिप्रसन्नम्; अथ कृकी राजा काश्यपं संयक्संबुद्धम् इदम् अवोचत्: अस्ति कश्चिद् भगवन् यो ऽप्य् एवंरूप उपस्थायकः तद्यथा अहम् एतर्ह्य्? अस्ति महाराज तवैव विजिते वैभिडिंगी नाम ग्रामनिगमः; तत्र नन्दीपालो नाम घटीकर प्रतिवसति; स बुद्धे ऽभिप्रसन्नो धर्मे संघे ऽभिप्रसन्नः; बुद्धं शरणं गतो धम्मं संघं शरणं गतः; बुद्धे एकान्तिको धर्मे संघे एकान्तिकः; बुद्धे निष्कांक्षो निर्विचिकित्सो धर्मे संघे दुःखे समुदये निरोधे मार्गे निष्कांक्षो निर्विचिकित्सो दृष्टसत्ये आगतफलो ऽभिसमितवां निक्षिप्तपर्णमुसलः स न स्वहस्तं पृथिवीं खनति न खानयति; नान्यत्र, यत् तद् भवति दकप्ररुग्नं वा मूषिकोत्किरा वा ततः कायेन मृत्तिकां संहृत्य निष्प्राणकेनोदकेन तीमयित्वा भाजनानि कृत्वैकान्तम् उपनिक्षिप्यैवम् आह: एत आर्या एत भद्रमुखा तिलान् वा तण्डुलान् वा मुद्गप्रभृतीन् वा माषप्रभृतीन् वा एकान्त उपनिक्षिप्य यो वा येन भाजनेनार्थी भवति स तद् आदाय प्रक्रामतु; स तस्माद् अन्धं मातापितरौ बिभर्ति; मां च कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादयति; एकम् अहं महाराज समयं वैभिडिंगीं ग्रामनिगमम् उपनिश्रित्य विहरामि; सो ऽहं पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय वैभिडिंगीं ग्रामनिगमं पिण्डाय प्राविक्षम्; सावादानं वैभिडंगीं पिण्डाय चरन् येन घटीकरस्य निवेशनं तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य शनैर् मन्दमन्दम् अर्गडम् आकोटयामि; तेन खलु समयेन नन्दीपालो घटीकरः बहिर् निर्गतो ऽभूत् केनचिद् एव करणीयेन; अश्रौष्टां नन्दीपालस्य घटीकरस्यान्धौ मातापितराव् अर्गडस्याकोटनशब्दम्; श्रुत्वा च पुनर् एवम् आहतुः; क एष आर्यः क एष भद्रमुखः शनैर् मन्दमन्दम् अर्गडम् आकोटयति? ताव् अहम् एवं वदामि: अहं काश्यपः सम्यक्संबुद्धः पिण्डकेनार्थी; ताव् एवम् आहतुः: प्रविशतु आर्यः प्रविशतु भद्रमुख एते कुण्डालिकायां कुल्माषाः पिठिरिकायां च सूपिकम्; सचेद् आकांक्षस्य् आत्मना गृहीत्वा परिभुंक्ष्व; बहिर्गत ते उपस्थायक इति; सो ऽहं महाराज उत्तरकौरवं समयम् अधिष्ठाय स्वयम् एव कुण्डलिकायाः कुल्माषान् पिठिरिकायाश् च सूपिकं गृहीत्वा भुक्तवान्; ततः पश्चाद् आगतो नन्दीपालो घटीकरः; अद्राक्षीन् नन्दीपालो घटीकरः कुण्डलिकायां कुल्माषान् पिठिरिकायां च सूपिकं परिभुक्तम्; दृष्ट्वा च पुनर् अन्धौ मातापितराव् इदम् अवोचत्: अम्ब तात केनैते कुण्डलिकायां कुल्माषाः पिठिरिकायां च सूपिकं परिभुक्तम्; ताव् एवम् आहतुः: इह ते सोम्य नन्दीपाल अचिरनिर्गतस्याश्रौष्व अर्गडकस्याकोटनशब्दम्; श्रुत्वा च पुनर् एवं वदावः: क एष आर्यः क एष भद्रमुखः शनैर् मन्दमन्दम् अर्गडम् आकोटयति? स एवम् आह: अहं काश्यपः सम्यक्संबुद्धः पिण्डकेनार्थी; तम् एनम् एवं वदावः: प्रविशतु आर्य प्रविशतु भद्रमुख; एते कुण्डलिकायां कुल्माषाः पिठिरिकायां सूपिकम्; सचेद् आकांक्षस्य् आत्मना गृहीत्वा परिभुंक्ष्व; बहिर्गतस् ते उपस्थायकः; तेन ते कुण्डालिकायां कुल्माषाः पिठिरिकायां च सूपिकं परिभुक्तं भविष्यति; अथ नन्दीपालस्��� घटीकरस्यैतद् अभवत्: लाभा मे सुलब्धा यस्य मे काश्यपः सम्यक्संबुद्धः कुले ऽत्यर्थं विश्वस्तो विश्वासम् आपन्नः इति विदित्वा तेनैव प्रीतिप्रामोद्येन सप्ताहम् एकपर्यंकेनातिनामयति अर्धमासं चास्य सततसहगता स्मृतिः कायं न विजहाति; साव्युच्छिन्ना काये वर्तते; सप्ताहं मातापित्रोः यथा कुण्डालिकायाः कुल्माषम्"
+sbv_62,piṭhirikāyaś ca sūpikam evaṃ kuṇḍikāyā odanaṃ piṭhirikāyāś ca sūpikam; ekam imaṃ mahārāja samayaṃ vaibhiḍiṃgīṃ grāmanigamam upaniśritya ahaṃ varṣā upagataḥ; tasya mama tatprathamavarṣiṇā devena vihāro 'bhivṛṣyate; tena khalu samayena nandīpālasya ghaṭīkārasyāveśanaśālā navatṛṇapraticchannā 'bhūt; so 'ham upasthāyakān bhikṣūn āmantrayāmi: gacchata yūyaṃ bhikṣavo nandīpālasya ghaṭīkārasyāveśanaśālāṃ navatṛṇapraticchannām avacchādya mama vihāraṃ chādayata; te mama om iti pratiśrutya nandīpālasya ghaṭīkārasya navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādayanti; tena khalu samayena nandīpālo ghaṭīkaro bahirnirgato 'bhūt kenacid eva karaṇīyena; aśrauṣṭāṃ nandīpālasya ghaṭīkarasyāndhau mātāpitarāv āveśanaśālāyām avacchādanaśabdaṃ; śrutvā ca punar evam āhatuḥ: ka eṣa āryaḥ ka eṣa bhadramukho nandīpālasya ghaṭīkarasya navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādayati? te evam āhur vayaṃ bhikṣavaḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyopasthāyikāḥ; kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya tatprathamavarṣiṇā devena vihāro vṛṣyate; te vayaṃ nandīpālasya ghaṭīkārasya navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya vihāraṃ praticchādayāmaḥ; tāv evam āhatuḥ harata āryā harata bhadramukhā bahirnirgato vaḥ upasthāyakaḥ; tais tām avacchādya mama vihāraḥ praticchāditaḥ; paścād āgato nandīpālo ghaṭīkaro 'drākṣīn navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchāditāṃ; dṛṣṭvā ca punar andhau mātāpitarāv idam avocat: amba tāta kenaiṣā navatṛṇapraticchannā āveśanaśālā avacchāditā; tāv evam āhatuḥ: iha te somya nandīpāla aciranirgatasya aśrauṣva navatṛṇapraticchannāyā āveśanaśālāyā avacchādanaśabdam; śrutvā ca punar evaṃ vadāvaḥ ka eṣa āryaḥ ka eṣa bhadramukho navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādayati? te evam āhur vayaṃ bhikṣavaḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyopasthāyikāḥ; kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya tatprathamavarṣiṇā devena vihāro vṛṣyate; te vayaṃ nandīpālasya ghaṭīkarasya navatṛṇapraticchannām āveśanaśālām avacchādya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya vihāraṃ praticchādayāmaḥ; tān āvām evaṃ vadāvaḥ harata āryā harata bhadramukhā bahirnirgato vaḥ upasthāyakaḥ; tair eṣā āveśanaśālā avacchāditā bhaviṣyati,पिठिरिकायश् च सूपिकम् एवं कुण्डिकाया ओदनं पिठिरिकायाश् च सूपिकम्; एकम् इमं महाराज समयं वैभिडिंगीं ग्रामनिगमम् उपनिश्रित्य अहं वर्षा उपगतः; तस्य मम तत्प्रथमवर्षिणा देवेन विहारो ऽभिवृष्यते; तेन खलु समयेन नन्दीपालस्य घटीकारस्यावेशनशाला नवतृणप्रतिच्छन्ना ऽभूत्; सो ऽहम् उपस्थायकान् भिक्षून् आमन्त्रयामि: गच्छत यूयं भिक्षवो नन्दीपालस्य घटीकारस्यावेशनशालां नवतृणप्रतिच्छन्नाम् अवच्छाद्य मम विहारं छादयत; ते मम ॐ इति प्रतिश्रुत्य नन्दीपालस्य घटीकारस्य नवतृणप्रतिच्छन्नाम् आवेशनशालाम् अवच्छादयन्ति; तेन खलु समयेन नन्दीपालो घटीकरो बहिर्निर्गतो ऽभूत् केनचिद् एव करणीयेन; अश्रौष्टां नन्दीपालस्य घटीकरस्यान्धौ मातापितराव् आवेशनशालायाम् अव���्छादनशब्दं; श्रुत्वा च पुनर् एवम् आहतुः: क एष आर्यः क एष भद्रमुखो नन्दीपालस्य घटीकरस्य नवतृणप्रतिच्छन्नाम् आवेशनशालाम् अवच्छादयति? ते एवम् आहुर् वयं भिक्षवः काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्योपस्थायिकाः; काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य तत्प्रथमवर्षिणा देवेन विहारो वृष्यते; ते वयं नन्दीपालस्य घटीकारस्य नवतृणप्रतिच्छन्नाम् आवेशनशालाम् अवच्छाद्य काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य विहारं प्रतिच्छादयामः; ताव् एवम् आहतुः हरत आर्या हरत भद्रमुखा बहिर्निर्गतो वः उपस्थायकः; तैस् ताम् अवच्छाद्य मम विहारः प्रतिच्छादितः; पश्चाद् आगतो नन्दीपालो घटीकरो ऽद्राक्षीन् नवतृणप्रतिच्छन्नाम् आवेशनशालाम् अवच्छादितां; दृष्ट्वा च पुनर् अन्धौ मातापितराव् इदम् अवोचत्: अम्ब तात केनैषा नवतृणप्रतिच्छन्ना आवेशनशाला अवच्छादिता; ताव् एवम् आहतुः: इह ते सोम्य नन्दीपाल अचिरनिर्गतस्य अश्रौष्व नवतृणप्रतिच्छन्नाया आवेशनशालाया अवच्छादनशब्दम्; श्रुत्वा च पुनर् एवं वदावः क एष आर्यः क एष भद्रमुखो नवतृणप्रतिच्छन्नाम् आवेशनशालाम् अवच्छादयति? ते एवम् आहुर् वयं भिक्षवः काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्योपस्थायिकाः; काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य तत्प्रथमवर्षिणा देवेन विहारो वृष्यते; ते वयं नन्दीपालस्य घटीकरस्य नवतृणप्रतिच्छन्नाम् आवेशनशालाम् अवच्छाद्य काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य विहारं प्रतिच्छादयामः; तान् आवाम् एवं वदावः हरत आर्या हरत भद्रमुखा बहिर्निर्गतो वः उपस्थायकः; तैर् एषा आवेशनशाला अवच्छादिता भविष्यति
+sbv_63,atha nandīpālasya ghaṭīkarasyaitad abhavat: lābhā me sulabdhā yasya me kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kule 'tyarthaṃ viśvasto viśvāsam āpannaḥ iti viditvā tenaiva prītiprāmodyena saptāham ekaparyaṃkenātināmayati ardhamāsaṃ cāsya satatasamitā smṛtiḥ kāyaṃ na jahāti; sā cāvyucchinnā kāye vartate; saptāhaṃ mātāpitroḥ taṃ khalu varṣāvāsaṃ nandīpālasya ghaṭīkarasyāveśanaśālā ekavāribindunāpi nābhivṛṣṭā; yathāpitad buddhasya buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena,अथ नन्दीपालस्य घटीकरस्यैतद् अभवत्: लाभा मे सुलब्धा यस्य मे काश्यपः सम्यक्संबुद्धः कुले ऽत्यर्थं विश्वस्तो विश्वासम् आपन्नः इति विदित्वा तेनैव प्रीतिप्रामोद्येन सप्ताहम् एकपर्यंकेनातिनामयति अर्धमासं चास्य सततसमिता स्मृतिः कायं न जहाति; सा चाव्युच्छिन्ना काये वर्तते; सप्ताहं मातापित्रोः तं खलु वर्षावासं नन्दीपालस्य घटीकरस्यावेशनशाला एकवारिबिन्दुनापि नाभिवृष्टा; यथापितद् बुद्धस्य बुद्धानुभावेन देवतानां च देवतानुभावेन
+sbv_64,syāt khalu te mahārāja cetaso 'nyathātvam nādhivāsayati me kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhas traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān? na tv eva nandīpālasya ghaṭīkarasya navatṛṇapraticchannāyām āveśanaśālāyām avacchāditāyāṃ cetaso 'nyathātvaṃ; lābhā bhadanta nandīpālena ghaṭīkareṇa sulabdhā yasyāsya bhagavān kule 'tyarthaṃ viśvasto viśvāsam āpannaḥ,स्यात् खलु ते महाराज चेतसो ऽन्यथात्वम् नाधिवासयति मे काश्यपः सम्यक्संबुद्धस् त्रैमासीं चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारान्? न त्व् एव नन्दीपालस्य घटीकरस्य नवतृणप्रतिच्छन्नायाम् आवेशनशालायाम् अवच्छादितायां चेतसो ऽन्यथात्वं; लाभा भदन्त नन्दीपालेन घटीकरेण सुलब्धा यस्यास्य भगवान् कुले ऽत्यर्थं विश्वस्तो विश्वासम् आपन्नः
+sbv_65,atha kāsyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kṛkeḥ rājñas taddānam anayābhyanumodanayābhyanumodate; agnihotramukhā yajñāḥ gāyatrī chandasāṃ mukham rājā mukhaṃ manuṣyāṇāṃ nadīnāṃ sāgaro mukham nakṣatrāṇāṃ mukhaṃ candra ādityas tapatāṃ mukham ūrdhvaṃ tiryag adhaś cāpi yāvatī jagato gatiḥ sadevakeṣu lokeṣu saṃbuddho hījyatāṃ varaḥ atha kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ kṛkiṇaṃ rājānaṃ dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ; atha kṛkī rājā aciraprakrāntaṃ kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ yatrotsadanadharmakaṃ tat sarvaṃ visarjanadharmakam iti kṛtvā kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhaḥ; atha kṛkī rājā kāsyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ yāvat tāvat pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhya kāśyapasya pādau śirasā vanditvā kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ trir pradakṣiṇīkṛtya tata eva pratinivṛttaḥ; atha kṛkī rājā aciraprakrāntaṃ kāśyapaṃ samyaksaṃbuddhaṃ viditvā anyatamaṃ puruṣam āmantrayate: ehi tvaṃ bhoḥ puruṣa parṇopagūḍhasya śāleḥ paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni pūrayitvā yena nandīpālo ghaṭīkaras tenopasaṃkrāma; upasaṃkramya nandīpālaṃ ghaṭīkaram idam avocaḥ: imāni te somya nandīpāla kṛkiṇā rājñā paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni parṇopagūḍhasya śāler anupreṣitāni; atas tvam ātmānaṃ samyak sukhena prīṇaya andhaṃ ca mātāpitaram; kāśyapaṃ ca samyaksaṃbuddhaṃ kālena kālaṃ piṇḍakena pratipādaya; evaṃ deva iti sa puruṣaḥ kṛke rajñaḥ pratiśrutya parṇopagūḍhasya śāleḥ paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni pūrayitvā yena nandīpālp ghaṭīkaras tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya nandīpālaṃ ghaṭīkaram idam avocat: imāni te somya nandīpāla kṛkiṇā rājñā parṇopagūḍhasya śāleḥ paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāny anupreṣitāni; atas tvam ātmānaṃ samyak sukhena prīṇaya andhaṃ ca mātāpitaram; kāśyapaṃ ca samyaksaṃbuddhaṃ kālena kālaṃ piṇḍakena pratipādaya; bhoḥ puruṣa rājā bahukṛtyo bahukaraṇīya ity uktvā nādhivāsayati,अथ कास्यपः सम्यक्संबुद्धः कृकेः राज्ञस् तद्दानम् अनयाभ्यनुमोदनयाभ्यनुमोदते; अग्निहोत्रमुखा यज्ञाः गायत्री छन्दसां मुखम् राजा मुखं मनुष्याणां नदीनां सागरो मुखम् नक्षत्राणां मुखं चन्द्र आदित्यस् तपतां मुखम् ऊर्ध्वं तिर्यग् अधश् चापि यावती जगतो गतिः सदेवकेषु लोकेषु संबुद्धो हीज्यतां वरः अथ काश्यपः सम्यक्संबुद्धः कृकिणं राजानं धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्योत्थायासनात् प्रक्रान्तः; अथ कृकी राजा अचिरप्रक्रान्तं काश्यपं सम्यक्संबुद्धं यत्रोत्सदनधर्मकं तत् सर्वं विसर्जनधर्मकम् इति कृत्वा काश्यपं सम्यक्संबुद्धं पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धः; अथ कृकी राजा कास्यपं सम्यक्संबुद्धं यावत् तावत् पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्ध्य काश्यपस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा काश्यपं सम्यक्संबुद्धं त्रिर् प्रदक्षिणीकृत्य तत एव प्रतिनिवृत्तः; अथ कृकी राजा अचिरप्रक्रान्तं काश्यपं सम्यक्संबुद्धं विदित्वा अन्यतमं पुरुषम् आमन्त्रयते: एहि त्वं भोः पुरुष पर्णोपगूढस्य शालेः पंचमात्राणि शकटशतानि पूरयित्वा येन नन्दीपालो घटीकरस् तेनोपसंक्राम; उपसंक्रम्य नन्दीपालं घटीकरम् इदम् अवोचः: इमानि ते सोम्य नन्दीपाल कृकिणा राज्ञा पंचमात्राणि शकटशतानि पर्णोपगूढस्य शालेर् अनुप्रेषितानि; अतस् त्वम् आत्मानं सम्यक् सुखेन प्रीणय अन्धं च मातापितरम्; काश्यपं च सम्यक्संबुद्धं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय; एवं देव इति स पुरुषः कृके रज्ञः प्रतिश्रुत्य पर्णोपगूढस्य शालेः पंचमात्राणि शकटशतानि पूरयित्वा येन नन्दीपाल्प् घटीकरस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य नन्दीपालं घटीकरम् इदम् अवोचत्: इमानि ते सोम्य नन्दीपाल कृकिणा राज्ञा पर्णोपगूढस्य शालेः पंचमात्राणि शकटशतान्य् अनुप्रेषितानि; अतस् त्वम् आत्मानं सम्यक् सुखेन प्रीणय अन्धं च मातापितरम्; काश्यपं च सम्यक्संबुद्धं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय; भोः पुरुष राजा बहुकृत्यो बहुकरणीय इत्य् उक्त्वा नाधिवासयति
+sbv_66,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau uttaro māṇavaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yan mayā kāśyape samyaksaṃbuddhe kharaṃ vākkarma niścaritaṃ: kutaḥ tasmin muṇḍake śramaṇake bodhiḥ; bodhir hi paramaduṣkarā; tasya karmaṇo vipākena etarhi mayā ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ caritaṃ; yadi punar bodhir apavaditābhaviṣyat punar api mayā triṇi kalpāsaṃkhyeyāni ātmabodhinimittaṃ parikhedito 'bhaviṣyam; iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ उत्तरो माणवः अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; यन् मया काश्यपे सम्यक्संबुद्धे खरं वाक्कर्म निश्चरितं: कुतः तस्मिन् मुण्डके श्रमणके बोधिः; बोधिर् हि परमदुष्करा; तस्य कर्मणो विपाकेन एतर्हि मया षड्वर्षाणि दुष्करं चरितं; यदि पुनर् बोधिर् अपवदिताभविष्यत् पुनर् अपि मया त्रिणि कल्पासंख्येयानि आत्मबोधिनिमित्तं परिखेदितो ऽभविष्यम्; इति हि भिक्षव एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः पूर्ववद् यावद् एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगः करणीयः; इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्
+sbv_67,"yaśodharā brings forth a son yam eva divasaṃ bodhisatvo nirgatas tam eva divasaṃ yaśodharā āpannasatvā saṃvṛttā; yadā bodhisatvo duṣkarāṇi carati tadāntaḥpuram api duṣkaraṃ caritum ārabdhaṃ; yaśodharāyāḥ sa garbho layaṃ gataḥ; yadā bhagavān niṣkiṃcanaṃ duṣkaram iti viditvā yathāsukham āśvasiti; yathāsukhaṃ praśvasiti; odārikam āhāram āharaty odanakulmāṣaṃ, sarpistailābhyāṃ gātrāṇi mrakṣayati sukhodakena ca kāyaṃ pariṣiṃcati; antaḥpuram api tadā yathāsukham āśvasiti, yathāsukhaṃ praśvasiti, odārikam āhāram āharaty odanakulmāṣān, sarpistailābhyāṃ gātrāṇi mrakṣayati, sukhodakena ca kāyaṃ pariṣiṃcati; tadāsau garbhaḥ punar api puṣṭiṃ gataḥ tasyā garbhanimittāni prādurbhūtāni; sā śākyaiḥ saparihāsam ucyate: tvaṃ bodhisatve tapovanaṃ gate vyabhicaritā iti; sā kathayati: śāntaṃ pāpaṃ, nāhaṃ vyabhicarāmi; kathaṃ jñāyate? yuṣmākaṃ pratyāyayiṣyāmi; yāvad asau prasūtā, dārako jātaḥ; yam eva divasaṃ jātaḥ, tam eva divasaṃ rāhuṇā candro gṛhītaḥ; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate; kiṃ bhavatu dārakasya nāma iti; tasya jñātayaḥ kathayanti: asya janmani rāhuṇā candro gṛhītaḥ tad bhavatu dārakasya rāhula iti nāma iti; jāte kumāre bhūyasyā mātrayā śākyā vibruvate eva; tayāsau satyopayācanaṃ kṛtvā rāhulabhadro bodhisatvasya vyāyāmaśilāyāṃ sthāpayitvā krīḍāpuṣkariṇyām āplāvitaḥ: yady ayaṃ bodhisatvena jātaḥ plavatām iti; plavitum ārabdhaḥ; sā kathayati: pārād apāram āgacchatu iti; sa pārād apāram āgataḥ; te vismayam āpannāḥ; yaśodharā kathayati: bhūyo 'pi bhavatāṃ pratyakṣīkariṣyāmi yathāyaṃ bodhisatvena jātaḥ, nāhaṃ vyabhicaritā iti","यशोधरा ब्रिन्ग्स् फ़ोर्थ् अ सोन् यम् एव दिवसं बोधिसत्वो निर्गतस् तम् एव दिवसं यशोधरा आपन्नसत्वा संवृत्ता; यदा बोधिसत्वो दुष्कराणि चरति तदान्तःपुरम् अपि दुष्करं चरितुम् आरब्धं; यशोधरायाः स गर्भो लयं गतः; यदा भगवान् निष्किंचनं दुष्करम् इति विदित्वा यथासुखम् आश्वसिति; यथासुखं प्रश्वसिति; ओदारिकम् आहारम् आहरत्य् ओदनकुल्माषं, सर्पिस्तैलाभ्यां गात्राणि म्रक्षयति सुखोदकेन च कायं परिषिंचति; अन्तःपुरम् अपि तदा यथासुखम् आश्वसिति, यथासुखं प्रश्वसिति, ओदारिकम् आहारम् आहरत्य् ओदनकुल्माषान्, सर्पिस्तैलाभ्यां गात्राणि म्रक्षयति, सुखोदकेन च कायं परिषिंचति; तदासौ गर्भः पुनर् अपि पुष्टिं गतः तस्या गर्भनिमित्तानि प्रादुर्भूतानि; सा शाक्यैः सपरिहासम् उच्यते: त्वं बोधिसत्वे तपोवनं गते व्यभिचरिता इति; सा कथयति: शान्तं पापं, नाहं व्यभिचरामि; कथं ज्ञायते? युष्माकं प्रत्याययिष्यामि; यावद् असौ प्रसूता, दारको जातः; यम् एव दिवसं जातः, तम् एव दिवसं राहुणा चन्द्रो गृहीतः; तस्य जातौ जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते; किं भवतु दारकस्य नाम इति; तस्य ज्ञातयः कथयन्ति: अस्य जन्मनि राहुणा चन्द्रो गृहीतः तद् भवतु दारकस्य राहुल इति नाम इति; जाते कुमारे भूयस्या मात्रया शाक्या विब्रुवते एव; तयासौ सत्योपयाचनं कृत्वा राहुलभद्रो बोधिसत्वस्य व्यायामशिलायां स्थापयित्वा क्रीडापुष्करिण्याम् आप्लावितः: यद्य् अयं बोधिसत्वेन जातः प्लवताम् इति; प्लवितुम् आरब्धः; सा कथ��ति: पाराद् अपारम् आगच्छतु इति; स पाराद् अपारम् आगतः; ते विस्मयम् आपन्नाः; यशोधरा कथयति: भूयो ऽपि भवतां प्रत्यक्षीकरिष्यामि यथायं बोधिसत्वेन जातः, नाहं व्यभिचरिता इति"
+sbv_68,"yadā bhagavān atikrāntaḥ ṣaḍvarṣāṇy abhisaṃbuddhaḥ kapilavastv anuprāptaḥ ekaṃ divasaṃ rājakule bhuṃkte, ekam antaḥpure; tadā yaśodharāyā etad abhavat: ko 'sāv upāyaḥ syād yenāhaṃ bhagavantam anvāvarteyam it; kapilavastuni cānyatamā parivrājikā vaśīkaraṇādikarmasv atyarthaṃ pravīṇā; yaśodharayā tasyāḥ paṃcakārṣāpaṇaśatāni dattāni: ārye kārṣāpaṇair vaśīkaraṇaṃ kṛtvā preṣaya iti; tayā vaśīkaraṇamodako yaśodharāyāḥ preṣitaḥ; yaśodharayā rāhulasya haste datta uktaś ca: putra yas tava pitā tasmai anuprayaccha iti; atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātaṃ; bhagavān saṃlakṣayati: yaśodharāyā asacchabdo nirgataḥ; tasyāpannayāḥ kartavya iti; bhagavatā paṃcabuddhaśatāni nirmitāni; rāhulena sarvān buddhān pratyavekṣya bhagavato vṛddhānte sthitasya dattaḥ; bhagavatā gṛhītvā punas tasyaiva dattaḥ; rāhulena bhakṣitaḥ; bhagavān dakṣiṇādeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ; rāhulabhadraḥ kumāro bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhato 'nubaddhaḥ nirvartyamāno 'pi na nirvartate: arodīt iti; bhagavān saṃlakṣayati: caramabhaviko 'yaṃ satvaḥ, na śakyam anena gṛhavāse vastum iti; rāhulena bhagavataḥ pratyabhijñātena kṛtena rājā śuddhodanaḥ sāntaḥpurajanaḥ śākyāś ca paraṃ vismayam upagatāḥ yaśodharāyāṃ cātyartham abhiprasannāḥ; tato yaśodharābhyākhyānaṃ sarveṇa sarvaṃ prativugataṃ; bhagavān rāhulaṃ kumāraṃ pravrājayitum ārabdhaḥ; rājñā śuddhodanena śrutaṃ; sa bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavantam idam avocat: bhagavan, yadi rāhulabhadraḥ kumāro 'vaśyaṃ pravrājyate adyaikaṃ divasaṃ tiṣṭhatu yāvad aham asya pūjāṃ karomi iti; rājñā śuddhodanena rāhulasya mahān utsavaḥ kṛtaḥ; tatra bhagavatā āyuṣmān śāriputro 'bhihitaḥ; pravrājaya, śāriputra, rāhulaṃ kumāram iti; evaṃ bhadanta ity āyuṣmatā śāriputreṇa bhagavataḥ pratiśrutya rāhulabhadraḥ kumāraḥ pravrājitaḥ","यदा भगवान् अतिक्रान्तः षड्वर्षाण्य् अभिसंबुद्धः कपिलवस्त्व् अनुप्राप्तः एकं दिवसं राजकुले भुंक्ते, एकम् अन्तःपुरे; तदा यशोधराया एतद् अभवत्: को ऽसाव् उपायः स्याद् येनाहं भगवन्तम् अन्वावर्तेयम् इत्; कपिलवस्तुनि चान्यतमा परिव्राजिका वशीकरणादिकर्मस्व् अत्यर्थं प्रवीणा; यशोधरया तस्याः पंचकार्षापणशतानि दत्तानि: आर्ये कार्षापणैर् वशीकरणं कृत्वा प्रेषय इति; तया वशीकरणमोदको यशोधरायाः प्रेषितः; यशोधरया राहुलस्य हस्ते दत्त उक्तश् च: पुत्र यस् तव पिता तस्मै अनुप्रयच्छ इति; अत्रान्तरे नास्ति किंचिद् बुद्धानां भगवताम् अज्ञातम् अदृष्टम् अविदितम् अविज्ञातं; भगवान् संलक्षयति: यशोधराया असच्छब्दो निर्गतः; तस्यापन्नयाः कर्तव्य इति; भगवता पंचबुद्धशतानि निर्मितानि; राहुलेन सर्वान् बुद्धान् प्रत्यवेक्ष्य भगवतो वृद्धान्ते स्थितस्य दत्तः; भगवता गृहीत्वा पुनस् तस्यैव दत्तः; राहुलेन भक्षितः; भगवान् दक्षिणादेशनां कृत्वा प्रक्रान्तः; राहुलभद्रः कुमारो भगवतः पृष्ठतः पृष्ठतो ऽनुबद्धः निर्वर्त्यमानो ऽपि न निर्वर्तते: अरोदीत् इति; भगवान् सं��क्षयति: चरमभविको ऽयं सत्वः, न शक्यम् अनेन गृहवासे वस्तुम् इति; राहुलेन भगवतः प्रत्यभिज्ञातेन कृतेन राजा शुद्धोदनः सान्तःपुरजनः शाक्याश् च परं विस्मयम् उपगताः यशोधरायां चात्यर्थम् अभिप्रसन्नाः; ततो यशोधराभ्याख्यानं सर्वेण सर्वं प्रतिवुगतं; भगवान् राहुलं कुमारं प्रव्राजयितुम् आरब्धः; राज्ञा शुद्धोदनेन श्रुतं; स भगवत्सकाशम् उपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: भगवन्, यदि राहुलभद्रः कुमारो ऽवश्यं प्रव्राज्यते अद्यैकं दिवसं तिष्ठतु यावद् अहम् अस्य पूजां करोमि इति; राज्ञा शुद्धोदनेन राहुलस्य महान् उत्सवः कृतः; तत्र भगवता आयुष्मान् शारिपुत्रो ऽभिहितः; प्रव्राजय, शारिपुत्र, राहुलं कुमारम् इति; एवं भदन्त इत्य् आयुष्मता शारिपुत्रेण भगवतः प्रतिश्रुत्य राहुलभद्रः कुमारः प्रव्राजितः"
+sbv_69,bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadantāyuṣmatā rāhulena bhagavān modakena mahājanakāyasya madhye vijñāta iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhyi yathātīte 'py adhvani aham anena rāhulena mālayā vijñātaḥ; tac chrūyatām,भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्तायुष्मता राहुलेन भगवान् मोदकेन महाजनकायस्य मध्ये विज्ञात इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्ह्यि यथातीते ऽप्य् अध्वनि अहम् अनेन राहुलेन मालया विज्ञातः; तच् छ्रूयताम्
+sbv_70,"the story of the great thief bhūtapūrvaṃ bhikṣavo anyatarasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; sa patnīm āmantrayate: bhadre jāto 'smākaṃ dhanaharo ṛṇaharaḥ; gacchāmi paṇyam ādāya mahāsamudram avatarāmi iti; sā kathayati: āryaputra evaṃ kuruṣva iti; sa paṇyam ādāya mahāsamudram avatīrṇaḥ; sa tatraiva ca nidhanam upayātaḥ; tatas tasya patnyā śokavinodanaṃ kṛtvā sa dārako hastabalena jñātibalena cāpyāyitaḥ poṣitaḥ saṃvardhitaḥ; tasya nātidūre kuvindaḥ prativasati svaśilpakṛtāvī; tasya svaśilpāt sarvaṃ saṃpadyate; sā tasya svaśilpād bhogasaṃpattiṃ dṛṣṭvā kathayati: varaṃ kuvindakarma na samudrāvataraṇaṃ; tasmin gate anayena vyasanam āpadyante iti; tayāsau kuvindo 'bhihitaḥ: bhrāta imam api bhāgineyaṃ kuvindakarma śikṣayeti; sa kathayati: śobhanam evaṃ bhavatu iti; sa taṃ śikṣayitum ārabdhaḥ; paṭupracāro 'sau; tenālpīyasā kālena kuvindakarma śikṣitaṃ; sa kuvindaḥ susnātaḥ suprāvṛtaḥ praṇītam āhāraṃ bhuṃkte; sā dārakaḥ kathayati: mātula tvam api tad eva karma karoṣi; aham api tad eva; atha kasmāt tvaṃ susnātaḥ suprāvṛtaḥ praṇītam āhāraṃ bhuṃkṣe; mama tu na saṃpadyate iti; sa kathayati: bhāgineya ahaṃ karmadvayaṃ karomi, divā kuvindatvaṃ rātrau cauryam iti; sa kathayati: mātula yady evam aham api cauryaṃ karomi; bhāgineya śakṣyasi tvaṃ cauryaṃ kartuṃ? mātula śakṣyāmi; sa saṃlakṣayati: jijñāsayāmi tāvad enam iti; sa tam ādāya vīthiṃ gataḥ; tena tatra śaśakaḥ krītvā tasya dattaḥ bhāgineya sādhaya tāvad yad ahaṃ snātvāgacchāmi; sa snātvā āgataḥ; tena taṃ laghu laghv eva sādhayitvā ekapādo bhakṣitaḥ; sa kuvindaḥ snātvā āgataḥ; bhāgineya sādhitaḥ śaśakaḥ? mātula sādhitaḥ; paśyāmi tāvat; tena samarpitaḥ; paśyati pādatrayaṃ; sa kathayati bhāgineyāsya caturthaḥ pādaḥ kva gataḥ? sa kathayati: mātula śaśakasya caturthaḥ pādo nāsti; kva gamiṣyati? iti; sa saṃlakṣayati: ahaṃ tāvac coraḥ, aya��� tu mahācora iti; sa tam ādāya tripādakaṃ ca śaśakaṃ pānāgāraṃ praviṣṭaḥ: bhāgineya madyaṃ pibāmaḥ; pibāmaḥ; tābhyāṃ pītaṃ; kuvindaḥ kathayati: bhāgineya madyamūlyam apalapāmaḥ; sa kathayati: mātula yena pītaṃ so 'palapatu; ahaṃ naiva pibāmi; kim apalapāmi iti; sa kuvindaḥ saṃlakṣayati: mahācoro 'yaṃ; śakyam anena sārdhaṃ cauryaṃ kartum iti; sa tena sārdhaṃ cauryaṃ kartum ārabdhaḥ; sa kuvindaḥ sandhau śiraḥ prakṣipati; tenocyate: mātula cauryam api na jñāyate tvayā kartuṃ; pādau pūrvaṃ prakṣeptavyaṃ na śiraḥ; yadi śiraḥ chidyate pratyabhijñāyate, kulaṃ sarvaṃ vināśam upaiti; pādau prakṣipa iti; tena pādau prakṣiptau; tataś coraś cora iti kolāhalo jāta iti padbhyāṃ gṛhītaḥ; mahājanakāyo lagnaḥ; sa eko na śaknoty ākarṣṭuṃ; sa śiraś chitvā tad ādāya prakrāntaḥ; amātyai rājño nivedita: deva ekaś coraḥ sandhiṃ praviṣṭo gṛhītaḥ; tasya ko 'pi śiraś chitvā tad ādāya prakrāntaḥ; rāja kathayati: bhavantaḥ yaḥ śiraś chitvā prakrāntaḥ sa mahācoraḥ; gacchata taṃ kabandhaṃ caturmahāpathe sthāpayitvā pratigupte pradeśe tiṣṭhata; yas taṃ gṛhītvā roditi tenaikacoreṇa bhavitavyaṃ, gṛhṇīta iti; tatas te rājapuruṣāḥ taṃ kabandhaṃ caturmahāpathe sthāpayitvā pratigupte pradeśe sthitāḥ; sa ekacoraḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā mātulaṃ kaṇṭhe gṛhītvā roditavyaṃ; sa unmattakaveṣam ātmānaṃ kṛtvā striyam api kaṇṭhe gṛhṇāti; puruṣam api vṛkṣam api aśvam api vṛṣabham api mahiṣam api chāgam api kukkuram api grahītum ārabdhaḥ; yadā lokena vijñāta unmattako 'yam iti tadā taṃ kabandhaṃ kaṇṭhe gṛhītvā yāvadāptaṃ ruditvā prakrāntaḥ; rājapuruṣai rājño niveditaṃ: deva unmattakas taṃ kabandhaṃ kaṇṭhe gṛhītvā yāvadāptaṃ ruditvā prakrānta iti; rāja kathayati: bhavantaḥ sa evāsāv ekacorakaḥ; na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhītaḥ; idānīṃ gṛhṇīta iti; ekacorakaḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā mātulaḥ satkārayitavyaḥ? iti; sa śākaṭikaveṣaṃ kṛtvā kāṣṭhasya śakaṭaṃ pūrayitvā taṃ pradeśaṃ gataḥ; tasyopari śakaṭaṃ kāṣṭhapūrṇaṃ sthāpayitvā balīvardān utsṛjya śakaṭe agniṃ datvā prakrāntaḥ; tena dahyamānena sa kabandho dagdhaḥ; rājapuruṣai rājña niveditaṃ: deva sa ekacorako dagdhaḥ; rājā kathayati, kena; tair yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; rājā kathayati: bhavanto yo 'sau śākaṭikaḥ sa evāsāv ekacorikaḥ; na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhītaḥ; gṛhṇīta iti; sa ekacorikaḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā mātulasya śmaśāne pitṛkāryaṃ kṛtam iti; sa brahmaṇaveṣaṃ kṛtvā adhiṣṭhāne bhikṣām aṭitvā taya tāṃ bhikṣāṃ śmaśāne paktvā piṇḍān datvā prakrāntaḥ; rājapuruṣai rājño niveditaṃ: deva brāhmaṇenādhiṣṭhāne bhikṣām aṭitvā yasmin pradeśe sa kabandho dagdhaḥ tatra paṃca piṇḍān datvā prakrānta iti; rājā kathayati: bhavantaḥ sa evāsāv ekacorikaḥ; na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhīta iti; ekacorikaḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā mātulasyāsthīni gaṃgāyāṃ prakṣeptavyāni? iti; sa kāpālikaveṣaṃ kṛtvā taṃ pradeśaṃ gataḥ; sa tatra gātraṃ bhasmanā uddhūlayitvā asthīnāṃ bhasmanāṃ ca karparakaṃ pūrayitvā gaṃgāyāṃ prakṣipya prakrāntaḥ; rājapuruṣai rājño yathāvṛttam ārocitaṃ; rājā kathayati: bhavantaḥ sa evāsāv ekacorikaḥ; na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhītaḥ; sarvathā tiṣṭhata yūyaṃ; aham evainaṃ gṛhṇāmi iti; rājñā gaṃgāyāṃ naubhir udyānaṃ kāritaṃ; ubhayakūle ārakṣakāḥ puruṣāḥ sthāpitāḥ; rājño duhitā abhirūpā darśanīyā prāsādikā tasmin jalodyāne sthāpitā; uktā ca yadi tvāṃ kaścid gṛhṇāti rāvayiṣyasi iti: ārakṣakapuruṣāṇāṃ cājñā dattā: yadaiṣā rāvayati tadā yuṣmābhir jalodyānaṃ gantavyaṃ; yadi kaścit tatra puruṣo bhavati sa gṛhītvā māṃ neyaḥ iti; ekacorakaḥ saṃlakṣayati: na nāma mayā rājaduhitryā sārdhaṃ paricārayitavyam iti; sa tatra gaṃgāyām anusroto 'vasthitaḥ; sa tatra riktapiṭharikān kṣeptum ārabdhaḥ; ekaḥ kṣiptaḥ; ārakṣakapuruṣāḥ cora iti kṛtvā dhāvitāḥ; tair asau prahāreṇa bhagnaḥ; dvitīyaḥ kṣiptaḥ; so 'pi bhagnaḥ; tṛtīyaḥ kṣiptaḥ; so 'pi bhagnaḥ; ārakṣakā riktapiṭharikā eta uhyante ity apy upekṣitā vyavasthitāḥ; tato 'sāv ekacorikaḥ riktapiṭharikāyāṃ śiraḥ prakṣipya śrotasā uhyamānas taṃ pradeśam āgataḥ; tato nāvam abhirūḍho dārikāyāḥ kathayati: mā śabdaṃ kariṣyasi; na tvāṃ praghātayiṣyāmi iti; sā saṃtrastā tūṣṇīm avsthitā; tayā sārdhaṃ paricārya prakrāntaḥ; sā pralapitum ārabdhā: eṣa coro māṃ paricārya gacchati iti; ārakṣakāḥ kathayanti: yadā paricārayati tadā tūṣ��īṃ tiṣṭhasi; yadā paricārayitvā prakrāntas tadā rodiṣi; idānīṃ kutra samanveṣāma iti; ārakṣakai rājño yathāvṛttam ārocitaṃ; rājā kathayati: na śobhanaṃ kṛtaṃ yan na gṛhītaḥ iti; dārikā coreṇa sārdhaṃ paricārayitvā āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; ekacorakena śrutaṃ; sa saṃlakṣayati: na mayā putrasya janmani pramodaḥ kṛtaḥ iti; sa kāṃcukīyam ātmānaṃ kṛtvā rājakulān nirgamya pauruṣeyān āmantrayate: bhavanto deva ājñāpayati pattanaṃ luṇṭhayata iti; te saṃlakṣayanti: rājño naptā jātaḥ; tenāsmābhir ājñā dattā; luṇṭhayāmaḥ; te luṇṭhayitum ārabdhāḥ; uccaśabdamahāśabdo jātaḥ; rājā pṛcchati kim etad iti; amātyair vistareṇa samākhyātaṃ; sa kathayati: evam apy ahaṃ tena khalīkṛtaḥ; rājyaṃ vā parityajāmi tasya vā nigrahaṃ karomi iti; tena viditvā maṇḍalavāṭaḥ kāritaḥ; kaṃcit kālaṃ vinodya amātyānām ājñā dattā: bhavanta adhiṣṭhāne evaṃvidhaṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayata; yāvanto puruṣāḥ prativasanti taiḥ sarvair niṣparihārair bhūtvā maṇḍalavāṭaṃ praveṣṭavyaṃ; yo na praviśati tasya vadho daṇḍa iti; āmatyair ghaṇṭāvaghoṣaṇā kāritā; sarve 'dhiṣṭhānanivāsinaḥ puruṣā praviṣṭāḥ; tato rājñā tasmai dārakāya mālāṃ datvā uktaṃ: yas tava pitā tasmai tāṃ mālām anuprayaccha iti; ārakṣakāś ca puruṣā uktāḥ: yasyāyaṃ dārako mālāṃ dadāti yuṣmābhir gṛhītvā matsakāśam upaneyaḥ iti; tatas tāṃ puṣpamālāṃ gṛhītvā paribhramitum ārabdho janakāyān nirīkṣamāṇaḥ; tenāsau coro dṛṣṭaḥ; acintyaḥ satvānāṃ karmavipākaḥ; tena tasmai mālā dattā; rājapuruṣai ekacoro gṛhītvā rājña upanāmitaḥ; rājā amātyān āmantrayate: bhavantaḥ katham atra pratipattavyaṃ? iti; te kathayanti; deva praghātyatām iti; rājā kathayati: bhavantaḥ katham īdṛśo vīrapuruṣaḥ praghātyaḥ; upasaṃgraho 'sya kartavyaḥ iti; tena tasmai sā duhitā sarvālaṃkāravibhūṣitā bhāryārthaṃ dattā; upārdharājyena saṃvibhaktaḥ","थे स्तोर्य् ओफ़् थे ग्रेअत् थिएफ़् भूतपूर्वं भिक्षवो अन्यतरस्मिन् कर्वटके गृहपतिः प्रतिवसति; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः; स पत्नीम् आमन्त्रयते: भद्रे जातो ऽस्माकं धनहरो ऋणहरः; गच्छामि पण्यम् आदाय महासमुद्रम् अवतरामि इति; सा कथयति: आर्यपुत्र एवं कुरुष्व इति; स पण्यम् आदाय महासमुद्रम् अवतीर्णः; स तत्रैव च निधनम् उपयातः; ततस् तस्य पत्न्या शोकविनोदनं कृत्वा स दारको हस्तबलेन ज्ञातिबलेन चाप्यायितः पोषितः संवर्धितः; तस्य नातिदूरे कुविन्दः प्रतिवसति स्वशिल्पकृतावी; तस्य स्वशिल्पात् सर्वं संपद्यते; सा तस्य स्वशिल्पाद् भोगसंपत्तिं दृष्ट्वा कथयति: वरं कुविन्दकर्म न समुद्रावतरणं; तस्मिन् गते अनयेन व्यसनम् आपद्यन्ते इति; तयासौ कुविन्दो ऽभिहितः: भ्रात इमम् अपि भागिनेयं कुविन्दकर्म शिक्षयेति; स कथयति: शोभनम् एवं भवतु इति; स तं शिक्षयितुम् आरब्धः; पटुप्रचारो ऽसौ; तेनाल्पीयसा कालेन कुविन्दकर्म शिक्षितं; स कुविन्दः सुस्नातः सुप्रावृतः प्रणीतम् आहारं भुंक्ते; सा दारकः कथयति: मातुल त्वम् अपि तद् एव कर्म करोषि; अहम् अपि तद् एव; अथ कस्मात् त्वं सुस्नातः सुप्रावृतः प्रणीतम् आहारं भुंक्षे; मम तु न संपद्यते इति; स कथयति: भागिनेय अहं कर्मद्वयं करोमि, दिवा कुविन्दत्वं रात्रौ चौर्यम् इति; स कथयति: मातुल यद्य् एवम् अहम् अपि चौर्यं करोमि; भागिनेय शक्ष्यसि त्वं चौर्यं कर्तुं? मातुल शक्ष्यामि; स संलक्षयति: जिज्ञासयामि तावद् एनम् इति; स तम् आदाय वीथिं गतः; तेन तत्र शशकः क्रीत्वा तस्य दत्तः भागिनेय साधय तावद् यद् अहं स्नात्वागच्छामि; स स्नात्वा आगतः; तेन तं लघु लघ्व् एव साधयित्वा एकपादो भक्षितः; स कुविन्दः स्नात्वा आगतः; भागिनेय साधितः शशकः? मातुल साधितः; पश्यामि तावत्; तेन समर्पितः; पश्यति पादत्रयं; स कथयति भागिनेयास्य चतुर्थः पादः क्व गतः? स कथयति: मातुल शशकस्य चतुर्थः पादो नास्ति; क्व गमिष्यति? इति; स संलक्षयति: अहं तावच् चोरः, अयं तु महाचोर इति; स तम् आदाय त्रिपादकं च शशकं पानागारं प्रविष्टः: भागिनेय मद्यं पिबामः; पिबामः; ताभ्यां पीतं; कुविन्दः कथयति: भागिनेय मद्यमूल्यम् अपलपामः; स कथयति: मातुल येन पीतं सो ऽपलपतु; अहं नैव पिबामि; किम् अपलपामि इति; स कुविन्दः संलक्षयति: महाचोरो ऽयं; शक्यम् अनेन सार्धं चौर्यं कर्तुम् इति; स तेन सार्धं चौर्यं कर्तुम् आरब्धः; स कुविन्दः सन्धौ शिरः प्रक्षिपति; तेनोच्यते: मातुल चौर्यम् अपि न ज्ञायते त्वया कर्तुं; पादौ पूर्वं प्रक्षेप्तव्यं न शिरः; यदि शिरः छिद्यते प्रत्यभिज्ञायते, कुलं सर्वं विनाशम् उपैति; पादौ प्रक्षिप इति; तेन पादौ प्रक्षिप्तौ; ततश् चोरश् चोर इति कोलाहलो जात इति पद्भ्यां गृहीतः; महाजनकायो लग्नः; स एको न शक्नोत्य् आकर्ष्टुं; स शिरश् छित्वा तद् आदाय प्रक्रान्तः; अमात्यै राज्ञो निवेदित: देव एकश् चोरः सन्धिं प्रविष्टो गृहीतः; तस्य को ऽपि शिरश् छित्वा तद् आदाय प्रक्रान्तः; राज कथयति: भवन्तः यः शिरश् छित्वा प्रक्रान्तः स महाचोरः; गच्छत तं कबन्धं चतुर्महापथे स्थापयित्वा प्रतिगुप्ते प्रदेशे तिष्ठत; यस् तं गृहीत्वा रोदिति तेनैकचोरेण भवितव्यं, गृह्णीत इति; ततस् ते राजपुरुषाः तं कबन्धं चतुर्महापथे स्थापयित्वा प्रतिगुप्ते प्रदेशे स्थिताः; स एकचोरः संलक्षयति: न नाम मया मातुलं कण्ठे गृहीत्वा रोदितव्यं; स उन्मत्तकवेषम् आत्मानं कृत्वा स्त्रियम् अपि कण्ठे गृह्णाति; पुरुषम् अपि वृक्षम् अपि अश्वम् अपि वृषभम् अपि महिषम् अपि छागम् अपि कुक्कुरम् अपि ग्रहीतुम् आरब्धः; यदा लोकेन विज्ञात उन्मत्तको ऽयम् इति तदा तं कबन्धं कण्ठे गृहीत्वा यावदाप्तं रुदित्वा प्रक्रान्तः; राजपुरुषै राज्ञो निवेदितं: देव उन्मत्तकस् तं कबन्धं कण्ठे गृहीत्वा यावदाप्तं रुदित्वा प्रक्रान्त इति; राज कथयति: भवन्तः स एवासाव् एकचोरकः; न शोभनं कृतं यन् न गृहीतः; इदानीं गृह्णीत इति; एकचोरकः संलक्षयति: न नाम मया मातुलः सत्कारयितव्यः? इति; स शाकटिकवेषं कृत्वा काष्ठस्य शकटं पूरयित्वा तं प्रदेशं गतः; तस्योपरि शकटं काष्ठपूर्णं स्थापयित्वा बलीवर्दान् उत्सृज्य शकटे अग्निं दत्वा प्रक्रान्तः; तेन दह्यमानेन स कबन्धो दग्धः; राजपुरुषै राज्ञ निवेदितं: देव स एकचोरको दग्धः; राजा कथयति, केन; तैर् यथावृत्तं समाख्यातं; राजा कथयति: भवन्तो यो ऽसौ शाकटिकः स एवासाव् एकचोरिकः; न शोभनं कृतं यन् न गृहीतः; गृह्णीत इति; स एकचोरिकः संलक्षयति: न नाम मया मातुलस्य श्मशाने पितृकार्यं कृतम् इति; स ब्रह्मणवेषं कृत्वा अधिष्ठाने भिक्षाम् अटित्वा तय तां भिक्षां श्मशाने पक्त्वा पिण्डान् दत्वा प्रक्रान्तः; राजपुरुषै राज्ञो निवेदितं: देव ब्राह्मणेनाधिष्ठाने भिक्षाम् अटित्वा यस्मिन् प्रदेशे स कबन्धो दग्धः तत्र पंच पिण्डान् दत्वा प्रक्रान्त इति; राजा कथयति: भवन्तः स एवासाव् एकचोरिकः; न शोभनं कृतं यन् न गृहीत इति; एकचोरिकः संलक्षयति: न नाम मया मातुलस्यास्थीनि गंगायां प्रक्षेप्तव्यानि? इति; स कापालिकवेषं कृत्वा तं प्रदेशं गतः; स तत्र गात्रं भस्मना उद्धूलयित्वा अस्थीनां भस्मनां च कर्परकं पूरयित्वा गंगायां प्रक्षिप्य प्रक्रान्तः; राजपुरुषै राज्ञो यथावृत्तम् आरोचितं; राजा कथयति: भवन्तः स एवासाव् एकचोरिकः; न शोभनं कृतं यन् न गृहीतः; सर्वथा तिष्ठत यूयं; अहम् एवैनं गृह्णामि इति; राज्ञा गंगायां नौभिर् उद्यानं कारितं; उभयकूले आरक्षकाः पुरुषाः स्थापिताः; राज्ञो दुहिता अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका तस्मिन् जलोद्याने स्थापिता; उक्ता च यदि त्वां कश्चिद् गृह्णाति रावयिष्यसि इति: आरक्षकपुरुषाणां चाज्ञा दत्ता: यदैषा रावयति तदा युष्माभिर् जलोद्यानं गन्तव्यं; यदि कश्चित् तत्र पुरुषो भवति स गृहीत्वा मां नेयः इति; एकचोरकः संलक्षयति: न नाम मया राजदुहित्र्या सार्धं परिचारयितव्यम् इति; स तत्र गंगायाम् अनुस्रोतो ऽवस्थितः; स तत्र रिक्तपिठरिकान् क्षेप्तुम् आरब्धः; एकः क्षिप्तः; आरक्षकपुरुषाः चोर इति कृत्वा धाविताः; तैर् असौ प्रहारेण भग्नः; द्वितीयः क्षिप्तः; सो ऽपि भग्नः; तृतीयः क्षिप्तः; सो ऽपि भग्नः; आरक्षका रिक्तपिठरिका एत उह्यन्ते इत्य् अप्य् उपेक्षिता व्यवस्थिताः; ततो ऽसाव् एकचोरिकः रिक्तपिठरिकायां शिरः प्रक्षिप्य श्रोतसा उह्यमानस् तं प्रदेशम् आगतः; ततो नावम् अभिरूढो दारिकायाः कथयति: मा शब्दं करिष्यसि; न त्वां प्रघातयिष्यामि इति; सा संत्रस्ता तूष्णीम् अव्स्थिता; तया सार्धं परिचार्य प्रक्रान्तः; सा प्रलपितुम् आरब्धा: एष चोरो मां परिचार्य गच्छति इति; आरक्षकाः कथयन्ति: यदा परिचारयति तदा तूष्णीं तिष्ठसि; यदा परिचारयित्वा प्रक्रान्तस् तदा रोदिषि; इदानीं कुत्र समन्वेषाम इति; आरक्षकै राज्ञो यथावृत्तम् आरोचितं; राजा कथयति: न शोभनं कृतं यन् न गृहीतः इति; दारिका चोरेण सार्धं परिचारयित्वा आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः; एकचोरकेन श्रुतं; स संलक्षयति: न मया पुत्रस्य जन्मनि प्रमोदः कृतः इति; स कांचुकीयम् आत्मानं कृत्वा राजकुलान् निर्गम्य पौरुषेयान् आमन्त्रयते: भवन्तो देव आज्ञापयति पत्तनं लुण्ठयत इति; ते संलक्षयन्ति: राज्ञो नप्ता जातः; तेनास्माभिर् आज्ञा दत्ता; लुण्ठयामः; ते लुण्ठयितुम् आरब्धाः; उच्चशब्दमहाशब्दो जातः; राजा पृच्छति किम् एतद् इति; अमात्यैर् विस्तरेण समाख्यातं; स कथयति: एवम् अप्य् अहं तेन खलीकृतः; राज्यं वा परित्यजामि तस्य वा निग्रहं करोमि इति; तेन विदित्वा मण्डलवाटः कारितः; कंचित् कालं विनोद्य अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: भवन्त अधिष्ठाने एवंविधं घण्टावघोषणं कारयत; यावन्तो पुरुषाः प्रतिवसन्ति तैः सर्वैर् निष्परिहारैर् भूत्वा मण्डलवाटं प्रवेष्टव्यं; यो न प्रविशति तस्य वधो दण्ड इति; आमत्यैर् घण्टावघोषणा कारिता; सर्वे ऽधिष्ठाननिवासिनः पुरुषा प्रविष्टाः; ततो राज्ञा तस्मै दारकाय मालां दत्वा उक्तं: यस् तव पिता तस्मै तां मालाम् अनुप्रयच्छ इति; आरक्षकाश् च पुरुषा उक्ताः: यस्यायं दारको मालां ददाति युष्माभिर् गृहीत्वा मत्सकाशम् उपनेयः इति; ततस् तां पुष्पमालां गृहीत्वा परिभ्रमितुम् आरब्धो जनकायान् निरीक्षमाणः; तेनासौ चोरो दृष्टः; अचिन्त्यः सत्वानां कर्मविपाकः; तेन तस्मै माला दत्ता; राजपुरुषै एकचोरो गृहीत्वा राज्ञ उपनाम��तः; राजा अमात्यान् आमन्त्रयते: भवन्तः कथम् अत्र प्रतिपत्तव्यं? इति; ते कथयन्ति; देव प्रघात्यताम् इति; राजा कथयति: भवन्तः कथम् ईदृशो वीरपुरुषः प्रघात्यः; उपसंग्रहो ऽस्य कर्तव्यः इति; तेन तस्मै सा दुहिता सर्वालंकारविभूषिता भार्यार्थं दत्ता; उपार्धराज्येन संविभक्तः"
+sbv_71,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sāv ekacorika aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau tasya putraḥ eṣa evāsau rāhulas tena kālena tena samayena; tadāpy anena mālayā vijñātaḥ; etarhy apy aham anena modakena vijñātaḥ; evaṃ hi vo bhikṣavo 'cintyaḥ satvānāṃ karmavipākaḥ iti karmaparāyaṇair bhavitavyaṃ,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसाव् एकचोरिक अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ तस्य पुत्रः एष एवासौ राहुलस् तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् अनेन मालया विज्ञातः; एतर्ह्य् अप्य् अहम् अनेन मोदकेन विज्ञातः; एवं हि वो भिक्षवो ऽचिन्त्यः सत्वानां कर्मविपाकः इति कर्मपरायणैर् भवितव्यं
+sbv_72,"yaśodharā seeks to bring the buddha back to her yaśodharā saṃlakṣayati: yadi rāhulasya pitā antaḥpuraṃ praviśati tathāivānucaritavyo yathā na bhūyo nirgacchati iti; tata ātmānam ādau kṛtvā gopikāmṛgajāpramukhāni ṣaṣṭistrīsahasrāṇi nānāvidhālaṃkārair alaṃkṛtāni surabhimālyadhūpavastrair vibhūṣitāni; atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto vineyajanāpekṣā antaḥpuraṃ praviṣṭaḥ; tato yaśodharāmṛgajāgopikāpramukhāni ṣaṣṭistrīsahasrāṇi rūpayauvanavibhramāśākhedākulavilasitacalitaśithilamekhalākalāpanisvanair hasitamadhuragītamadhunetrabhrūvikārotkaṃpanapayodharodaradarśanāṃgavispaṣṭaceṣṭitair bhāvaṃ darśayām āsuḥ; atha bhagavata etad abhavat: saced bhokṣye vaineyajanakālātikramo bhaviṣyati; etāḥ striyāḥ kāmarāgābhibhūtāḥ satyānām abhājanabhūtā bhaviṣyanti; asty āśu pṛthagjanasya riddhir āvarjanakarī; yannv aham antaḥpuram ṛddhiprātihāryeṇāvarjayeyam iti; viditvā pūrvasyāṃ diśy upari vihāyasam abhyudgamya caturvidham īryāpathaṃ kalpayati; tadyathā caṃkramyate tiṣṭhati niṣīdati śayyāṃ kalpayati; tejodhātum api samāpadyate; tejodhātusamāpannasya buddhasya bhagavato vividhāny arcīṃṣi kāyān niścaranti; tadyathā nīlāni pītāni lohitāny avadātāni maṃjiṣṭhāni sphaṭikavarṇāni; yamakāny api prātihāryāṇi vidarśayati; adhaḥkāyaḥ prajvalati, uparimāt kāyāc chitalā vāridhārāḥ syandante, uparimaḥ prajvalati, adhaḥkāyāc chitalā vāridhārā syandante; yathā pūrvasyāṃ diśy avaṃ dakṣiṇāyāṃ paścimāyām uttarasyāṃ diśi iti caturdiśaṃ caturvidham ṛddhiprātihāryaṃ vidarśayan ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; atha tāḥ striyo bhagavata ṛddhiprātihāryaṃ dṛṣṭvā āvarjitā mūlanikṛntā iva drumā bhagavataḥ pādayor nipatya purastān niṣaṇṇāḥ dharmaśravaṇāya; tato bhagavatā tāsām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā gopikāmṛgajāpramukhaiḥ ṣaṣṭistrīsahasraiḥ srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; yaśodharāyā atyarthaṃ kāmarāgābhibhūtāyā satyadarśanaṃ na kṛtaṃ; tasyā etad abhavat: yannv ahaṃ bhagavantaṃ rasatṛṣṇayā anvāvarteyam iti; viditvā svayam eva bhagavato 'rthāya annapānaṃ sādhayitvā kathayati: adyāhaṃ svahastaṃ bhagavantaṃ saṃtarpayāmi iti; śrutvā bhikṣubhir bhagavata ārocayanti: yaśodharā bhadanta bhagavantaṃ svahastaṃ rasatṛṣṇayā anvāvartayitukāma iti; bhagavān āha: pūrvam ahaṃ bhikṣavaḥ sarāgaḥ sadveṣaḥ samohaḥ rasapratisaṃvedī rasarāgapratisaṃvedī ca; etarhy ahaṃ vigatarāgo vigatadveṣo vigatamoho rasapratisaṃvedī no tu rasarāgapratisaṃvedī; tat katham idānīṃ yaśodharā rasatṛṣṇayā anvāvartayati iti","यशोधरा सेएक्स् तो ब्रिन्ग् थे बुद्ध बच्क् तो हेर् यशोधरा संलक्षयति: यदि राहुलस्��� पिता अन्तःपुरं प्रविशति तथाइवानुचरितव्यो यथा न भूयो निर्गच्छति इति; तत आत्मानम् आदौ कृत्वा गोपिकामृगजाप्रमुखानि षष्टिस्त्रीसहस्राणि नानाविधालंकारैर् अलंकृतानि सुरभिमाल्यधूपवस्त्रैर् विभूषितानि; अथ भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय भिक्षुगणपरिवृतो भिक्षुसंघपुरस्कृतो विनेयजनापेक्षा अन्तःपुरं प्रविष्टः; ततो यशोधरामृगजागोपिकाप्रमुखानि षष्टिस्त्रीसहस्राणि रूपयौवनविभ्रमाशाखेदाकुलविलसितचलितशिथिलमेखलाकलापनिस्वनैर् हसितमधुरगीतमधुनेत्रभ्रूविकारोत्कंपनपयोधरोदरदर्शनांगविस्पष्टचेष्टितैर् भावं दर्शयाम् आसुः; अथ भगवत एतद् अभवत्: सचेद् भोक्ष्ये वैनेयजनकालातिक्रमो भविष्यति; एताः स्त्रियाः कामरागाभिभूताः सत्यानाम् अभाजनभूता भविष्यन्ति; अस्त्य् आशु पृथग्जनस्य रिद्धिर् आवर्जनकरी; यन्न्व् अहम् अन्तःपुरम् ऋद्धिप्रातिहार्येणावर्जयेयम् इति; विदित्वा पूर्वस्यां दिश्य् उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य चतुर्विधम् ईर्यापथं कल्पयति; तद्यथा चंक्रम्यते तिष्ठति निषीदति शय्यां कल्पयति; तेजोधातुम् अपि समापद्यते; तेजोधातुसमापन्नस्य बुद्धस्य भगवतो विविधान्य् अर्चींषि कायान् निश्चरन्ति; तद्यथा नीलानि पीतानि लोहितान्य् अवदातानि मंजिष्ठानि स्फटिकवर्णानि; यमकान्य् अपि प्रातिहार्याणि विदर्शयति; अधःकायः प्रज्वलति, उपरिमात् कायाच् छितला वारिधाराः स्यन्दन्ते, उपरिमः प्रज्वलति, अधःकायाच् छितला वारिधारा स्यन्दन्ते; यथा पूर्वस्यां दिश्य् अवं दक्षिणायां पश्चिमायाम् उत्तरस्यां दिशि इति चतुर्दिशं चतुर्विधम् ऋद्धिप्रातिहार्यं विदर्शयन् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; अथ ताः स्त्रियो भगवत ऋद्धिप्रातिहार्यं दृष्ट्वा आवर्जिता मूलनिकृन्ता इव द्रुमा भगवतः पादयोर् निपत्य पुरस्तान् निषण्णाः धर्मश्रवणाय; ततो भगवता तासाम् आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशी चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मदेशना कृता यां श्रुत्वा गोपिकामृगजाप्रमुखैः षष्टिस्त्रीसहस्रैः स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं; यशोधराया अत्यर्थं कामरागाभिभूताया सत्यदर्शनं न कृतं; तस्या एतद् अभवत्: यन्न्व् अहं भगवन्तं रसतृष्णया अन्वावर्तेयम् इति; विदित्वा स्वयम् ए�� भगवतो ऽर्थाय अन्नपानं साधयित्वा कथयति: अद्याहं स्वहस्तं भगवन्तं संतर्पयामि इति; श्रुत्वा भिक्षुभिर् भगवत आरोचयन्ति: यशोधरा भदन्त भगवन्तं स्वहस्तं रसतृष्णया अन्वावर्तयितुकाम इति; भगवान् आह: पूर्वम् अहं भिक्षवः सरागः सद्वेषः समोहः रसप्रतिसंवेदी रसरागप्रतिसंवेदी च; एतर्ह्य् अहं विगतरागो विगतद्वेषो विगतमोहो रसप्रतिसंवेदी नो तु रसरागप्रतिसंवेदी; तत् कथम् इदानीं यशोधरा रसतृष्णया अन्वावर्तयति इति"
+sbv_73,"bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta yaśodharā bhagavantaṃ vaśīkaraṇamodakenānvāvartayitukāmārabdhā; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathātīte 'py adhvani aham anayā modakenānvāvartitaḥ; tac chrūyatām the story of ṛṣyaśṛṅga bhūtapūrvaṃ bhikṣavo anyatamasmin grāmake 'raṇyāyatane puṣpaphalasalilakandasaṃpanne riṣiḥ prativasati; sa kaṣṭatapā mūlaphalāmbubhakṣo 'jinavalkalavāsā; anena paṃcābhijñāḥ sākṣātkṛtā; tasya vyāḍamṛgā apy āśramapade viśvastavihāriṇo viharanti; so 'nyatamaṃ pradeśaṃ prasrāvaṃ kartum abhisaṃprasthitaḥ; mṛgī pṛṣṭhataḥ samanubaddhā; tena saśukaḥ prasrāvaḥ kṛtaḥ; sa tayā mṛgyā pītaḥ; strīndriyaṃ jihvayā nirlīḍham; acintyaḥ satvānāṃ karmavipākaḥ; āpannasatvā saṃvṛttā; prasavanakāle tam eva deśam āgamya prasūtā; dārako jātaḥ; sā gandhaṃ ghrātvā visabhāgaḥ satvaḥ iti saṃtrastā mūtrapurīṣam utsṛjantī chorayitvā prakrāntā; yāvad asau riṣis taṃ pradeśam anuprāptaḥ; tena sa dārako dṛṣṭaḥ; sa samanvāhartuṃ pravṛttaḥ kasyāyaṃ putraḥ iti; paśyati atmanaḥ; tena svāśramapadaṃ nītvā āpāyitaḥ poṣitaḥ saṃvardhitaḥ; tasyāpi vṛddhiṃ gacchataḥ śirasi mṛgaḍṛṅge prādurbhūte; tasya mṛgasya yādṛśe śṛṅge iti riṣyaśṛṇga iti saṃjñā saṃvṛttā; yāvad asau riṣir mlānaḥ saṃvṛttaḥ; sa ṛṣiḥ pratirūpair bhaiṣajyair upasthīyate; na cāsau vyādhir upaśamaṃ gacchati; yadā tasya maraṇāntikī vedanā prādurbhūtā na cireṇa kālaṃ kariṣyāmi iti; tadā tenāsau putro 'bhihitaḥ; putra asminn āśramapade nānādeśanivāsinaḥ riṣayaḥ kālena kālam upasaṃkrāmanti; te tvayā matpriyatayā svāgatavādasamudācāreṇa saṃmodya āsanenopanimantrayitavyā yathāśaktitaś ca phalamūlaiḥ pratipādyāḥ ity uktvā sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam iti kāladharmeṇa saṃyuktaḥ; sa tena ṛṣidharmasamudācāreṇa dhyāpitaḥ; tena pitṛśokābhibhūtena saṃvegāt paṃcābhijñāḥ sākṣātkṛtāḥ; so 'pareṇa samayena salilārthī ghaṭam ādāya saṃprasthitaḥ; devaś ca varṣitum ārabdhaḥ; sa pānīyaghaṭaṃ pūrayitvā āgantum ārabdhaḥ; skhalitaḥ patitaḥ; āśuprakopino riṣayaḥ; tena pānīyastokaṃ gṛhītvā kṣipatā śāpo dattaḥ; durācāra tvayā pānīyaghaṭaḥ pūrṇo bhagnaḥ; tasmāt tvayā idaṃ divasam upādāya dvādaśavarṣāṇi na varṣitavyam iti; devo na varṣitum ārabdhaḥ; vārāṇasyāṃ mahādurbhikṣaṃ prādurbhūtaṃ; janakāyaḥ samantād vidrutaḥ; rajñā naimittikā āhūya pṛṣṭāḥ: bhavantaḥ kasyānubhāvād devo na varṣati iti; te kathayanti: deva riṣiprakopād yady ayaṃ riṣis tasmāt tapasaḥ cālayituṃ śakyeta, evaṃ devo varṣati, anyathā na iti; rājā cintāparo vyavasthitaḥ; antaḥpurāmātyakumārair ucyate: deva kimarthaṃ cintāparaḥ? sa kathayati: riṣiprakopād devo na varṣayati; naimittikāś caivaṃ kathayanti, yady asau riṣis tasmāt tapasaś cālyate evaṃ devo varṣayati; anyathā na; tan na vijñāyate: kas taṃ śaknoti tasmāt tapaśaś cālayitum iti; tasya rājño duhitā śāntā nāma; sā kathayati: deva yady evam alpotsuko bhava; ahaṃ tathā kariṣyāmi yathāsau riṣis tasmāt tapasaḥ calati iti; sa kathayati kenopāyena? sā kathayati: māṃ brāhmaṇakān mantrān pāṭhaya anyāṃś ca kanyāḥ; nausaṃkrame ca āśramapadaṃ kāraya puṣpaphalasalilasaṃpannam iti; tena brāhamṇakān mantrān pāṭhitā anyāś ca kanyāḥ, nausaṃkrame ca tādṛśam āśramapadaṃ kāritaṃ, tataḥ tayā tāni phalāni vaśīkaraṇadravyaiḥ madyena ca samāpūritāni; aparāṇi ca nānāvicitrāṇi ca phalāni kāritāni; ri��iveṣaḥ kṛtaḥ; sā cīvaravalkalaprāvṛtā; sā tābhiḥ kanyābhiḥ brāhmaṇakān mantrān pāṭhayantī āśramapadaṃ gatā; riṣeḥ śiṣyair niveditam upādhyāya bahavas tavāśramapadaṃ riṣaya āgatāḥ; svāgataṃ riṣīṇāṃ praviśantu iti; te praviṣṭāḥ; sa dṛṣṭvā gāthāṃ bhāṣate: vyāyāmahīnā ca gatiḥ salīlā mukhāni ca śmaśruvivarjitāni urāṃsi caiṣāṃ viṣamonnatāni veṣo hy apūrvo 'yaṃ mahāriṣīnām iti; tena tā vicikitsāparyākulīkṛtamatināpi mūlaphalaiḥ pravāritāḥ; tābhis tāni phalāni paribhujya sa riṣir abhihito: yuṣmākam etāni phalāni kaṭukatiktakaṣayāni; asmākaṃ tv āśramo jalamadhye yatra phalāny amṛtaprakhyāni; api tu tvam asmābhir āśramapade upanimantrito bhava; tenādhivāsitaṃ; sa tābhiḥ nausaṃkramodyānam abhirohitaḥ; tasya tatra madyapūrṇāni vaśīkaraṇadravyasaṃyuktāni nārikelaphalāni ca dattāni; sa madyamadākṣipto vaśīkaraṇadravyayogāt tayā sārdhaṃ vipratipannaḥ riddhiparihīṇaḥ; meghāḥ samantād unnatāḥ; varṣābhiprāyā devateti ṛṣiṇā santarjitā; śāntā kathayati: adyāpi tvam ātmānaṃ na jānīṣe ko 'ham iti; sa tayā rāgapāśapāśito rājñaḥ sakāsam unnītaḥ deva ayaṃ sa riṣiḥ iti; tato devo varṣitum ārabdhaḥ; subhikṣaṃ prādurbhūtaṃ; rājñā sā tasyaiva riṣer bhāryārthaṃ saparivārā dattā; sa śāntāṃ pratyākhyāya tābhir anyābhiḥ sārdhaṃ paricārayitum ārabdhaḥ; tatra śāntā īrṣyākulīkṛtahṛdayā tasyāsatkāraṃ kartum ārabdhā; tata uttarād uttaraṃ; sa tayā sopānatkena pādena śirasi parāhataḥ; sa saṃlakṣayati: yo 'haṃ meghasyāpi garjitaṃ na sahe sa idānīṃ rāgapāśitaḥ strīmātreṇaivaṃ khalīkṛtaḥ iti; tena vīryam āsthāya punar api paṃcābhijñāḥ sākṣātkṛtāḥ","भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त यशोधरा भगवन्तं वशीकरणमोदकेनान्वावर्तयितुकामारब्धा; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथातीते ऽप्य् अध्वनि अहम् अनया मोदकेनान्वावर्तितः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् ऋष्यशृङ्ग भूतपूर्वं भिक्षवो अन्यतमस्मिन् ग्रामके ऽरण्यायतने पुष्पफलसलिलकन्दसंपन्ने रिषिः प्रतिवसति; स कष्टतपा मूलफलाम्बुभक्षो ऽजिनवल्कलवासा; अनेन पंचाभिज्ञाः साक्षात्कृता; तस्य व्याडमृगा अप्य् आश्रमपदे विश्वस्तविहारिणो विहरन्ति; सो ऽन्यतमं प्रदेशं प्रस्रावं कर्तुम् अभिसंप्रस्थितः; मृगी पृष्ठतः समनुबद्धा; तेन सशुकः प्रस्रावः कृतः; स तया मृग्या पीतः; स्त्रीन्द्रियं जिह्वया निर्लीढम्; अचिन्त्यः सत्वानां कर्मविपाकः; आपन्नसत्वा संवृत्ता; प्रसवनकाले तम् एव देशम् आगम्य प्रसूता; दारको जातः; सा गन्धं घ्रात्वा विसभागः सत्वः इति संत्रस्ता मूत्रपुरीषम् उत्सृजन्ती छोरयित्वा प्रक्रान्ता; यावद् असौ रिषिस् तं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; तेन स दारको दृष्टः; स समन्वाहर्तुं प्रवृत्तः कस्यायं पुत्रः इति; पश्यति अत्मनः; तेन स्वाश्रमपदं नीत्वा आपायितः पोषितः संवर्धितः; तस्यापि वृद्धिं गच्छतः शिरसि मृगडृङ्गे प्रादुर्भूते; तस्य मृगस्य यादृशे शृङ्गे इति रिष्यशृण्ग इति संज्ञा संवृत्ता; यावद् असौ रिषिर् म्लानः संवृत्तः; स ऋषिः प्रतिरूपैर् भैषज्यैर् उपस्थीयते; न चासौ व्याधिर् उपशमं गच्छति; यदा तस्य मरणान्तिकी वेदना प्रादुर्भूता न चिरेण कालं करिष्यामि इति; तदा तेनासौ पुत्रो ऽभिहितः; पुत्र अस्मिन्न् आश्रमपदे नानादेशनिवासिनः रिषयः कालेन कालम् उपसंक्रामन्ति; ते त्वया मत्प्रियतया स्वागतवादसमुदाचारेण संमोद्य आसनेनोपनिमन्त्रयितव्या यथाशक्तितश् च फलमूलैः प्रतिपाद्याः इत्य् उक्त्वा सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् इति कालधर्मेण संयुक्तः; स तेन ऋषिधर्मसमुदाचारेण ध्यापितः; तेन पितृशोकाभिभूतेन संवेगात् पंचाभिज्ञाः साक्षात्कृताः; सो ऽपरेण समयेन सलिलार्थी घटम् आदाय संप्रस्थितः; देवश् च वर्षितुम् आरब्धः; स पानीयघटं पूरयित्वा आगन्तुम् आरब्धः; स्खलितः पतितः; आशुप्रकोपिनो रिषयः; तेन पानीयस्तोकं गृहीत्वा क्षिपता शापो दत्तः; दुराचार त्वया पानीयघटः पूर्णो भग्नः; तस्मात् त्वया इदं दिवसम् उपादाय द्वादशवर्षाणि न वर्षितव्यम् इति; देवो न वर्षितुम् आरब्धः; वाराणस्यां महादुर्भिक्षं प्रादुर्भूतं; जनकायः समन्ताद् विद्रुतः; रज्ञा नैमित्तिका आहूय पृष्टाः: भवन्तः कस्यानुभावाद् देवो न वर्षति इति; ते कथयन्ति: देव रिषिप्रकोपाद् यद्य् अयं रिषिस् तस्मात् तपसः चालयितुं शक्येत, एवं देवो वर्षति, अन्यथा न इति; राजा चिन्तापरो व्यवस्थितः; अन्तःपुरामात्यकुमारैर् उच्यते: देव किमर्थं चिन्तापरः? स कथयति: रिषिप्रकोपाद् देवो न वर्षयति; नैमित्तिकाश् चैवं कथयन्ति, यद्य् असौ रिषिस् तस्मात् तपसश् चाल्यते एवं देवो वर्षयति; अन्यथा न; तन् न विज्ञायते: कस् तं शक्नोति तस्मात् तपशश् चालयितुम् इति; तस्य राज्ञो दुहिता शान्ता नाम; सा कथयति: देव यद्य् एवम् अल्पोत्सुको भव; अहं तथा करिष्यामि यथासौ रिषिस् तस्मात् तपसः चलति इति; स कथयति केनोपायेन? सा कथयति: मां ब्राह्मणकान् मन्त्रान् पाठय अन्यांश् च कन्याः; नौसंक्रमे च आश्रमपदं कारय पुष्पफलसलिलसंपन्नम् इति; तेन ब्राहम्णकान् मन्त्रान् पाठिता अन्याश् च कन्याः, नौसंक्रमे च तादृशम् आश्रमपदं कारितं, ततः तया तानि फलानि वशीकरणद्रव्यैः मद्येन च समापूरितानि; अपराणि च नानाविचित्राणि च फलानि कारितानि; रिषिवेषः कृतः; सा चीवरवल्कलप्रावृता; सा ताभिः कन्याभिः ब्राह्मणकान् मन्त्रान् पाठयन्ती आश्रमपदं गता; रिषेः शिष्यैर् निवेदितम् उपाध्याय बहवस् तवाश्रमपदं रिषय आगताः; स्वागतं रिषीणां प्रविशन्तु इति; ते प्रविष्टाः; स दृष्ट्वा गाथां भाषते: व्यायामहीना च गतिः सलीला मुखानि च श्मश्रुविवर्जितानि उरांसि चैषां विषमोन्नतानि वेषो ह्य् अपूर्वो ऽयं महारिषीनाम् इति; तेन ता विचिकित्सापर्याकुलीकृतमतिनापि मूलफलैः प्रवारिताः; ताभिस् तानि फलानि परिभुज्य स रिषिर् अभिहितो: युष्माकम् एतानि फलानि कटुकतिक्तकषयानि; अस्माकं त्व् आश्रमो जलमध्ये यत्र फलान्य् अमृतप्रख्यानि; अपि तु त्वम् अस्माभिर् आश्रमपदे उपनिमन्त्रितो भव; तेनाधिवासितं; स ताभिः नौसंक्रमोद्यानम् अभिरोहितः; तस्य तत्र मद्यपूर्णानि वशीकरणद्रव्यसंयुक्तानि नारिकेलफलानि च दत्तानि; स मद्यमदाक्षिप्तो वशीकरणद्रव्ययोगात् तया सार्धं विप्रतिपन्नः रिद्धिपरिहीणः; मेघाः समन्ताद् उन्नताः; वर्षाभिप्राया देवतेति ऋषिणा सन्तर्जिता; शान्ता कथयति: अद्यापि त्वम् आत्मानं न जानीषे को ऽहम् इति; स तया रागपाशपाशितो राज्ञः सकासम् उन्नीतः देव अयं स रिषिः इति; ततो देवो वर्षितुम् आरब्धः; सुभिक्षं प्रादुर्भूतं; राज्ञा सा तस्यैव रिषेर् भार्यार्थं सपरिवारा दत्ता; स शान्तां प्रत्याख्याय ताभिर् अन्याभिः सार्धं परिचारयितुम् आरब्धः; तत्र शान्ता ईर्ष्याकुलीकृतहृदया तस्यासत्कारं कर्तुम् आरब्धा; तत उत्तराद् उत्तरं; स तया सोपानत्केन पादेन शिरसि पराहतः; स संलक्षयति: यो ऽहं मेघस्यापि गर्जितं न सहे स इदानीं रागपाशितः स्त्रीमात्रेणैवं खलीकृतः इति; तेन वीर्यम् आस्थाय पुनर् अपि पंचाभिज्ञाः साक्षात्कृताः"
+sbv_74,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sāv ṛṣir aham eva sa tena kālena tena samayena; yāsau śāntā eṣaiva sā yaśodharā; tadāpy aham anayā rasatṛṣṇayā anvāvartitaḥ; etarhy apy eṣā māṃ modakenānvāvartituṃ pravṛttā,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसाव् ऋषिर् अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; यासौ शान्ता एषैव सा यशोधरा; तदाप्य् अहम् अनया रसतृष्णया अन्वावर्तितः; एतर्ह्य् अप्य् एषा मां मोदकेनान्वावर्तितुं प्रवृत्ता
+sbv_75,yaśodharā attempts to commit suicide yadā bhagavān antaḥpurān bhuktvā niṣkrāmati tadā yaśodharayā nairāśyam āpannayā bhartuḥ snehavaimukhyāc charaṇapṛṣṭham abhiruhya ātmā muktaḥ; asaṃmoṣadharmāṇo buddhā bhagavataḥ; sā bhagavatā ṛddhyā pratigṛhītā,यशोधरा अत्तेम्प्त्स् तो चोम्मित् सुइचिदे यदा भगवान् अन्तःपुरान् भुक्त्वा निष्क्रामति तदा यशोधरया नैराश्यम् आपन्नया भर्तुः स्नेहवैमुख्याच् छरणपृष्ठम् अभिरुह्य आत्मा मुक्तः; असंमोषधर्माणो बुद्धा भगव���ः; सा भगवता ऋद्ध्या प्रतिगृहीता
+sbv_76,"bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta yaśodharayā bhagavanto 'rthāya śaraṇapṛṣṭhād ātmā muktaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathātīte 'py adhvany anayā mamārthāyātmā parityaktaḥ; tac chrūyatām the story of the kinnara and the kinnarī bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā babhūva; so 'pareṇa samayena mṛgavadhāya nirgataḥ; anupūrveṇa parvatakandaraṃ praviṣṭaḥ; tena tatra kinnaraḥ kinnarī ca dṛṣṭā; kinnaraḥ suptaḥ, kinnarī jāgarti; rajñā ākarṇaṃ dhanuḥ pūrayitvā kinnaraḥ śareṇa marmani tāḍitaḥ; prāṇair viyuktaḥ; rājñā kinnarī gṛhitā bhāryāṛthāya; rājā tām ādāya saṃprasthitaḥ; sā kathayati: deva tiṣṭhatu tāvat, anujānīhi māṃ yāvad asya kinnarasya śarīrapūjāṃ kariṣyāmi iti; rājā saṃlakṣayati: kva gamiṣyati; paśyāmi tāvat katham asya śarīrapūjāṃ karoti iti; sā tena samanujñātā; tatas tayā taṃ kinnaraṃ kāṣṭhair avaṣṭabhya citāṃ prajvālyātmā prakṣiptaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate anyathā cintito py artha anyathā parivartitaḥ kinnarīṃ ramayāmīti kṛtaṃ prāṇivadhadvayam iti kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau kinnara aham eva sa tena kālena tena samayena; yāsau kinnarī eṣaiva sā yaśodharā; tadāpy anayā mamārthāyātmā citāyāṃ muktaḥ; etarhy apy anayā mamārthāyātmā śaraṇapṛṣṭhān muktaḥ iti","भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त यशोधरया भगवन्तो ऽर्थाय शरणपृष्ठाद् आत्मा मुक्तः इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथातीते ऽप्य् अध्वन्य् अनया ममार्थायात्मा परित्यक्तः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे किन्नर अन्द् थे किन्नरी भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां ब्रह्मदत्तो नाम राजा बभूव; सो ऽपरेण समयेन मृगवधाय निर्गतः; अनुपूर्वेण पर्वतकन्दरं प्रविष्टः; तेन तत्र किन्नरः किन्नरी च दृष्टा; किन्नरः सुप्तः, किन्नरी जागर्ति; रज्ञा आकर्णं धनुः पूरयित्वा किन्नरः शरेण मर्मनि ताडितः; प्राणैर् वियुक्तः; राज्ञा किन्नरी गृहिता भार्याऋथाय; राजा ताम् आदाय संप्रस्थितः; सा कथयति: देव तिष्ठतु तावत्, अनुजानीहि मां यावद् अस्य किन्नरस्य शरीरपूजां करिष्यामि इति; राजा संलक्षयति: क्व गमिष्यति; पश्यामि तावत् कथम् अस्य शरीरपूजां करोति इति; सा तेन समनुज्ञाता; ततस् तया तं किन्नरं काष्ठैर् अवष्टभ्य चितां प्रज्वाल्यात्मा प्रक्षिप्तः; देवता गाथां भाषते अन्यथा चिन्तितो प्य् अर्थ अन्यथा परिवर्तितः किन्नरीं रमयामीति कृतं प्राणिवधद्वयम् इति किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ किन्नर अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; यासौ किन्नरी एषैव सा यशोधरा; तदाप्य् अनया ममार्थायात्मा चितायां मुक्तः; एतर्ह्य् अप्य् अनया ममार्थायात्मा शरणपृष्ठान् मुक्तः इति"
+sbv_77,conversion of yaśodharā bhagavān saṃlakṣayati: idānīṃ yaśodharāyā prāpto vinayakālaḥ; yad aham enāṃ saṃsārakāntārād uttārayeyam iti viditvā tasya tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā yaśodharayā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; sā samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitā; yāvad arhantinī saṃvṛttā; svakulasaṃśānurūpatayā āryamārgapratilambhāc ca bhikṣuṇīnāṃ madhye samutpanneṣu kāryeṣv atyarthaṃ jihreti; tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayati: eṣāgrā me bhikṣavo bhikṣuṇīnāṃ mama śrāvikānāṃ hrīmatīnāṃ yaduta yaśodharā rāhulamātā iti,चोन्वेर्सिओन् ओफ़् यशोधरा भगवान् संलक्षयति: इदानीं यशोधराया प्राप्तो विनयकालः; यद् अहम् एनां संसारकान्ताराद् उत्तारयेयम् इति विदित्वा तस्य तादृशी चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मदेशना कृता यां श्रुत्वा यशोधरया विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं; सा सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिता; यावद् अर्हन्तिनी संवृत्ता; स्वकुलसंशानुरूपतया आर्यमार्गप्रतिलम्भाच् च भिक्षुणीनां मध्ये समुत्पन्नेषु कार्येष्व् अत्यर्थं जिह्रेति; तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयति: एषाग्रा मे भिक्षवो भिक्षुणीनां मम श्राविकानां ह्रीमतीनां यदुत यशोधरा राहुलमाता इति
+sbv_78,punar api bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta yaśodharayā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena ṣaḍvarṣāṇi kukṣiṇā garbho dhāritaḥ iti; bhagavān āha: yaśodharayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātīṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvad phalanti khalu dehinām,पुनर् अपि भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त यशोधरया कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन षड्वर्षाणि कुक्षिणा गर्भो धारितः इति; भगवान् आह: यशोधरयैव भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातीषु कर्माणि कृतान्य् उपचितानि पूर्ववद् यावद् फलन्ति खलु देहिनाम्
+sbv_79,"the story of the two ābhīrīs bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin gokule dvau ābhīryau prativasataḥ; mātā ca duhtā ca; te abhikṣṇaṃ mathitaghaṭam ādāya grāmāntaṃ gacchataḥ; tayor duhitā śāṭhyasamudācārajātā mātā ṛjukā; duhitā kathayati: amba gṛhāṇa tāvan mathitaghaṭaṃ prasrāvaṃ karomi iti; sāgṛhītvā saṃprasthitā; sā śāṭhyasamudācāreṇa pṛṣṭhato lambata eva, na tām anugacchati; evaṃ tayāsau mātā ṣaṭkroṣān mathitaghaṭaṃ vāhitā","थे स्तोर्य् ओफ़् थे त्wओ आभीरीस् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्मिन् गोकुले द्वौ आभीर्यौ प्रतिवसतः; माता च दुह्ता च; ते अभिक्ष्णं मथितघटम् आदाय ग्रामान्तं गच्छतः; तयोर् दुहिता शाठ्यसमुदाचारजाता माता ऋजुका; दुहिता कथयति: अम्ब गृहाण तावन् मथितघटं प्रस्रावं करोमि इति; सागृहीत्वा संप्रस्थिता; सा शाठ्यसमुदाचारेण पृष्ठतो लम्बत एव, न ताम् अनुगच्छति; एवं तयासौ माता षट्क्रोषान् मथितघटं वाहिता"
+sbv_80,"kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yāsāv ābhīrīduhitā eṣā eva sā yaśodharā tena kālena tena samayena; yad anayā mātā śāṭhyasamudācāreṇa ṣaṭkroṣān mathitaghaṭaṃ vāhitā, tasya karmaṇo vipākenānayā rāhulaḥ ṣaḍvarṣāṇi kukṣiṇā ūḍhaḥ iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānām karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam","किं मन्यध्वे भिक्षवः? यासाव् आभीरीदुहिता एषा एव सा यशोधरा तेन कालेन तेन समयेन; यद् अनया माता शाठ्यसमुदाचारेण षट्क्रोषान् मथितघटं वाहिता, तस्य कर्मणो विपाकेनानया राहुलः षड्वर्षाणि कुक्षिणा ऊढः इति हि भिक्षव एकान्तकृष्णानाम् कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः पूर्ववद् यावद् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्"
+sbv_81,"bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā rāhulena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena mātuḥ kukṣau ṣaḍvarṣāṇy avasthitaḥ iti; bhagavān āha: rāhulenaiva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; rāhulena karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati; na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni na bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām story of śaṅkha and likhita bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ vārāṇasyāṃ nātidūre puṣpaphalasaṃpannam āśramapadaṃ nānāvihaganikūjitaṃ viśvastamṛgapakṣiniṣevitam; tatra dvāv ṛṣī bhrātarau prativasataḥ phalamūlāmbubhakṣāv ajinavalkaladhāriṇau śaṅkhaś ca likhitaś ca; śaṅkha upādhyāya likhitaś ca śiṣyaḥ; tau vārāṇasyāṃ sarvalokaprakhyātau; rājñāpi brahmadatte<na> viditau: amuṣminn udyāne dvāv ṛṣī bhrātarau prativasataḥ śaṅkhaś ca likhitaś ca; tatra śaṅkha upādhyāyo likhitaś ca śiṣyaḥ iti; yāvad apareṇa samayena śaṅkha udakasya kuṇḍikāṃ pūrayitvā mūlaphalānām arthe vanaṃ gataḥ; likhitas tu sarātram evotthāya pūrvataraṃ gataḥ; sa puṣpaphalāny ādāya tvaritam āgataḥ; ātmīyām āṭikāṃ pratyavekṣate; svalpaṃ pānīyaṃ; sa tṛṣṇārtaḥ saṃlakṣayati upādhyāyasantakaṃ pānīyaṃ pibāmi iti; tena pītaṃ; yāvat śaṅkha riṣir mūlaphalāny ādāya tṛṣāparyākulīkṛtamukhaḥ āśramaṃ praviṣṭaḥ; kuṇḍikāṃ pratyavekṣate; paśyati riltikāṃ; sa saṃjātāmarṣaḥ kathayati, kena coreṇa pānīyam apahṛtaṃ? iti; likhitaḥ kathayati: upādhyāya ahaṃ coraḥ; mayā pītaṃ; daṇḍaṃ prayaccha iti; sa kathayati: tvaṃ mama bhrātā śiṣyaś ca; yadi pītaṃ supītaṃ yathāsukham iti; sa kathayati: upādhyāya na śaknomy aham etat kaukṛtyaṃ prativinodayituṃ; prayaccha me gurukaṃ daṇḍaṃ yaś corasya pradīyate iti; evam uktaḥ śaṅkha ṛṣiḥ prakupitaḥ kathayati: nāhaṃ daṇḍam anuprayacchāmi: yadi tvaṃ daṇḍenārthī rājñaḥ sakāśaṃ gaccha iti; sa rājñaḥ sakāśaṃ gataḥ; tasmiṃś ca samaye rājā mṛgavadhāya saṃprasthitaḥ; tenāsau jayenāyuṣā vardhayitvā gāthayā vijñaptaḥ: ahaṃ coro mahārāja yo 'syādattaṃ jalaṃ pibet prayaccha me guruṃ daṇḍaṃ yaś corasya pradīyate rājā kathayati: nāsti pānīyasyādattādānam iti; api tu kasya santakaṃ tvayā jalam apahṛtaṃ? <iti>; tena yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; rājā kathayati: sa tava bhrātā upādhyāyaś ca; gaccha na tvaṃ daṇḍārhaḥ iti; sa kathayati deva na śaknomy ahaṃ kaukṛtyaṃ prativinodayituṃ; prayaccha me guruṃ daṇḍaṃ yaś corasya pradīyate iti; evam ukte rājā prakupitaḥ tīvreṇa paryavasthānena paryavasthitaḥ; sa kathayati: yady evam atraiva tiṣṭha na tāvat prayātavyaṃ yāvad ahaṃ pratinirvṛttaḥ iti; sa rājā mṛgavadhaṃ kṛtvā saṃcintyānyena dvāreṇa praviṣṭaḥ na bhūyo nirgacchati; amātyai ṣaṣṭe divase rājño niveditaṃ: deva tasya riṣer adya ṣaḍdivasā<n> tasminn eva pradeśe tiṣṭhataḥ ājñāṃ dātum arhasi iti; rājā kathayati: uddhṛtadaṇḍo bhavatu; gacchatu, eṣaivāsya daṇḍaḥ iti; amātyais tasya riṣer ākhyātaṃ: ṛṣe deva kathayati uddhṛtadaṇḍo 'sau gacchatv eṣa evāsya daṇḍaḥ iti; sa vigatakaukṛtyaḥ prakrāntaḥ","भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मता राहुलेन कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन मातुः कुक्षौ षड्वर्षाण्य् अवस्थितः इति; भगवान् आह: राहुलेनैव भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; राहुलेन कर्माणि कृतान्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति; न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि न बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते, नाब्धातौ, न तेजोधातौ, न वायुधातौ, अपि तूपात्तेष्व् एव स्कन्धधात्वायतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च; न प्रणश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अपि सामग्रीम् प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम् स्तोर्य् ओफ़् शङ्ख अन्द् लिखित भूतपूर्वं भिक्षवः वाराणस्यां नातिदूरे पुष्पफलसंपन्नम् आश्रमपदं नानाविहगनिकूजितं विश्वस्तमृगपक्षिनिषेवितम्; तत्र द्वाव् ऋषी भ्रातरौ प्रतिवसतः फलमूलाम्बुभक्षाव् अजिनवल्कलधारिणौ शङ्खश् च लिखितश् च; शङ्ख उपाध्याय लिखितश् च शिष्यः; तौ वाराणस्यां सर्वलोकप्रख्यातौ; राज्ञापि ब्रह्मदत्ते<न> विदितौ: अमुष्मिन्न् उद्याने द्वाव् ऋषी भ्रातरौ प्रतिवसतः शङ्खश् च लिखितश् च; तत्र शङ्ख उपाध्यायो लिखितश् च शिष्यः इति; यावद् अपरेण समयेन शङ्ख उदकस्य कुण्डिकां पूरयित्वा मूलफलानाम् अर्थे वनं गतः; लिखितस् तु सरात्रम् एवोत्थाय पूर्वतरं गतः; स पुष्पफलान्य् आदाय त्वरितम् आगतः; आत्मीयाम् आटिकां प्रत्यवेक्षते; स्वल्पं पानीयं; स तृष्णार्तः संलक्षयति उपाध्यायसन्तकं पानीयं पिबामि इति; तेन पीतं; यावत् शङ्ख रिषिर् मूलफलान्य् आदाय तृषापर्याकुलीकृतमुखः आश्रमं प्रविष्टः; कुण्डिकां प्रत्यवेक्षते; पश्यति रिल्तिकां; स संजातामर्षः कथयति, केन चोरेण पानीयम् अपहृतं? इति; लिखितः कथयति: उपाध्याय अहं चोरः; मया पीतं; दण्डं प्रयच्छ इति; स कथयति: त्वं मम भ्राता शिष्यश् च; यदि पीतं सुपीतं यथासुखम् इति; स कथयति: उपाध्याय न शक्नोम्य् अहम् एतत् कौकृत्यं प्रतिविनोदयितुं; प्रयच्छ मे गुरुकं दण्डं यश् चोरस्य प्रदीयते इति; एवम् उक्तः शङ्ख ऋषिः प्रकुपितः कथयति: नाहं दण्डम् अनुप्रयच्छामि: यदि त्वं दण्डेनार्थी राज्ञः सकाशं गच्छ इति; स राज्ञः सकाशं गतः; तस्मिंश् च समये राजा मृगवधाय संप्रस्थितः; तेनासौ जयेनायुषा वर्धयित्वा गाथया विज्ञप्तः: अहं चोरो महाराज यो ऽस्यादत्तं जलं पिबेत् प्रयच्छ मे गुरुं दण्डं यश् चोरस्य प्रदीयते राजा कथयति: ���ास्ति पानीयस्यादत्तादानम् इति; अपि तु कस्य सन्तकं त्वया जलम् अपहृतं? <इति>; तेन यथावृत्तं समाख्यातं; राजा कथयति: स तव भ्राता उपाध्यायश् च; गच्छ न त्वं दण्डार्हः इति; स कथयति देव न शक्नोम्य् अहं कौकृत्यं प्रतिविनोदयितुं; प्रयच्छ मे गुरुं दण्डं यश् चोरस्य प्रदीयते इति; एवम् उक्ते राजा प्रकुपितः तीव्रेण पर्यवस्थानेन पर्यवस्थितः; स कथयति: यद्य् एवम् अत्रैव तिष्ठ न तावत् प्रयातव्यं यावद् अहं प्रतिनिर्वृत्तः इति; स राजा मृगवधं कृत्वा संचिन्त्यान्येन द्वारेण प्रविष्टः न भूयो निर्गच्छति; अमात्यै षष्टे दिवसे राज्ञो निवेदितं: देव तस्य रिषेर् अद्य षड्दिवसा<न्> तस्मिन्न् एव प्रदेशे तिष्ठतः आज्ञां दातुम् अर्हसि इति; राजा कथयति: उद्धृतदण्डो भवतु; गच्छतु, एषैवास्य दण्डः इति; अमात्यैस् तस्य रिषेर् आख्यातं: ऋषे देव कथयति उद्धृतदण्डो ऽसौ गच्छत्व् एष एवास्य दण्डः इति; स विगतकौकृत्यः प्रक्रान्तः"
+sbv_82,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau rājā brahmadatta eṣa eva sa rāhulaḥ tena kālena tena samayena; yad anena cittaṃ pradūṣya riṣir abhihitaḥ; tasmin pradeśa tiṣṭha; na te gantavyam iti; tasya karmaṇo vipākena mātuḥ kukṣau ṣaḍvarṣāṇy uṣitaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ राजा ब्रह्मदत्त एष एव स राहुलः तेन कालेन तेन समयेन; यद् अनेन चित्तं प्रदूष्य रिषिर् अभिहितः; तस्मिन् प्रदेश तिष्ठ; न ते गन्तव्यम् इति; तस्य कर्मणो विपाकेन मातुः कुक्षौ षड्वर्षाण्य् उषितः; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः पूर्ववद् यावद् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्
+sbv_83,"bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā bhadrikeṇa karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena pradhānapuruṣāṇāṃ rājā saṃvṛttaḥ? bhagavān āha: bhadrikeṇaiva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; bhadrikeṇaiva karmāṇy upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati; na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni <na> bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām story of the beggar bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamaḥ koṭṭamallakaḥ janapadād vārāṇasīm āgataḥ; sa tannivāsibhiḥ koṭṭamallakaiḥ īrṣyā<svabhāvaiḥ> pratyākhacapeṭāprahārādibhiḥ pratāḍitaṃ kṛtvā niṣkāsitaḥ; sa bahir vārāṇasyāṃ rājakīya udyāne 'vasthitaḥ; yāvad rājā brahmadattaḥ samprāpte vasantakālasamaye saṃpuṣpiteṣu pādapeṣu haṃsakrauñcamayūraśukaśārikākokilajīvañjīvakonnādite vanaṣaṇḍe 'ntaḥpurasahīyaḥ udyānabhūmiṃ nirgataḥ; sa tatrāntaḥpureṇa sārdham udyāne sukham anubhūya middham avakrāntaḥ; puṣpaphalalolupo mātṛgrāmaḥ puṣpaphalāni samanveṣamāṇaḥ paribhramitum ārabdhaḥ; yāvad rājā brahmadattaḥ nidrālasyaṃ prativinodya laghu laghv eva vārāṇasīṃ praviṣṭaḥ; antaḥpurajano 'pi tvaritatvaritaṃ saṃprasthitaḥ; yāvad anyatamā strī saṃbhrāntā muktāhāraṃ chorayitvā prakrāntā; yāvad asau koṭṭamallakas tasminn udyāne paribhramitum ārabdhaḥ; tenāsau muktāhāro dṛṣṭaḥ; sa saṃlakṣayati: kiṃ mamānena prayojanaṃ; sthānam etad vidyate yad arthāyānarthaṃ prāpayāmi iti; tenāsau latāyāṃ baddhvā udyāne 'vasthitaḥ; yasya santako bhaviṣyati sa grahīṣyati iti; yāvad antaḥpurikābhiḥ rājā vijñaptaḥ; deva amukayā udyāne muktāhāro vismṛtaḥ iti; rājñāmātyānām ājñā dattā: bhavanta udyāne uktāhāro vismṛtaḥ, samanveṣata iti; te udyānaṃ gatvā samanveṣayitum ārabdhāḥ; yāvat paśyati latāyām upanibaddhaṃ; te saṃlakṣayanti: vicārayāmas tāvat kenaiṣa baddha iti; te udyānaṃ paribhramitum ārabdhāḥ; yāvat paśyanti koṭṭamallakaṃ; sa tair uktaḥ: bhoḥ puruṣa kenaiṣa muktāhāro latāyāṃ baddhvāvasthāpitaḥ; tena yathāvṛttaṃ teṣāṃ samākhyātam; amātyai rajño muktāhāro dattaḥ; yathāvṛttam ārocitaṃ; rājā kathayati bhavantas taṃ koṭṭamallakaṃ śabdāpayata; paśyāmi iti; taiḥ śabditaḥ; rājñā pṛṣṭaḥ bhoḥ puruṣa kasmāt tvayā muktāhāro latāyāṃ baddhvāvasthapitaḥ, na svīkṛtaḥ iti; sa kathayati: deva nāham asya bhāgī devasyaivārhati iti; rājā abhiprasannaḥ kathayati: bhoḥ puruṣa varārhas tvaṃ; vada kaṃ te varam anuprayacchāmi iti; sa kathayati: yadi devaḥ parituṣṭaḥ koṭṭamallakān bhojayitvā teṣāṃ pratyekam ekaikaṃ vastrayugenācchādya mām adhipatiṃ sthāpayatu iti; rājñāmātyānām ājñā dattā: bhavanto yuṣmābhiḥ koṭṭamallakān bhojayitvā pratyekam ekaikaṃ vastrayugenācchādya etaṃ puruṣaṃ teṣām adhipatiṃ sthāpayata; taiḥ vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritaṃ: devasamājñāpayati yāvantaḥ koṭṭamallakāḥ vārāṇasyāṃ sarvair amuṣminn udyāne saṃnipatitavyam; ahaṃ koṭṭamallakān bhojayāmi ekaikaṃ vastrayugenācchādayāmi iti; te sarve saṃnipatitāḥ āmatyaiḥ praṇītenāhāreṇa saṃtarpitāḥ; pratyekaṃ vastrayugenācchāditāḥ; uktāś ca: deva samājñāpayati, adyāgreṇa yuṣmākam eṣa koṭṭamallako rājā; yuṣmābhir asyājñā kartavyā iti; te praṇītenāhāreṇa saṃtarpitāḥ vastrayugenācchāditāḥ prītamanasaḥ kathayanti yathā devaḥ samājñāpayati iti; so koṭṭamallako 'dhipatiḥ saṃvṛttaḥ; prakṛtyaiva koṭṭamallakāḥ kṣutpipāsābhibhūtāḥ vīthyām annapānam ācchindanti; te rājñā satkṛtā iti bhūyasyā mātrayā ācchettum ārabdhāḥ; pattanopajīvi janakāyaḥ kṣubdhaḥ; rājño niveditaṃ; rājā kathayati apramattair bhavadbhir ārakṣā kartavyā, na tu te tāḍayitavyāḥ iti; yāvad anyatamaḥ puruṣaḥ pūpakān ādāya vīthīmadhyena gacchati; tena koṭṭamallakādhipatinā tasya sakāśāt pūpikā ācchinnāḥ; sa tān ādāya pratiguptaṃ pradeśaṃ gataḥ; koṭṭamallakair anubaddhaḥ; sa tair upadrūyamāno nadīṃ vārakām uttīrya anyatamasmin vṛkṣamūle 'vasthitaḥ; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya; yāvad anyatamaḥ pratyekabuddho daivāt taṃ pradeśam āgataḥ; tenāsau dṛṣṭaḥ kāyaprāsādikaḥ śānteryāpathaś ca; sa saṃlakṣayati: nūnaṃ mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kārā na kṛtā yenāhaṃ mānuṣyam āsādya koṭṭamallako jātaḥ; yady ayaṃ mahātmā mamāntikāt pūpān pratigṛhṇīyād aham asmai dadyām iti; tatas tena pratyekabuddhena tasya cetasā cittam ājñāya parānugrahakāraṇāt pātram upanāmitaṃ; tena tasmai satkṛtya pūpikā dattāḥ; kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī; sa upari vihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ; asty āśu pṛthagjanasya riddhir āvarjanakarī; sa mūlanikṛnta iva drumaḥ pratyekabuddhasya pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yan mayaivaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kārāḥ kṛtāḥ, anenāhaṃ kuśalamūlena pradhānapuruṣāṇāṃ rājā syām; prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyam eva na virāgayeyam iti; tataḥ te koṭṭamallakāḥ saṃprāptāḥ kathayanti: asmākam api pūpikāṃ prayaccha iti; sa kathayati: ayaṃ mahātmā riṣiḥ; asmai mayā pratipaditā iti; te kathayanti: pratipādya kiṃ tvayā praṇidhānaṃ kṛtam iti; sa kathayati: pradhānapuruṣāṇāṃ rājā syām iti; te kathayanti: vayam eva te pradhānapuruṣāḥ syāma yeṣāṃ tvaṃ rājā bhaviṣyasi iti; sa kathayati: śobhanam evaṃ bhavatu; kiṃ tv asya riṣeḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kuruta iti; tais tasya pratyekabuddhasya pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtaṃ vayaṃ te pradhānapuruṣāḥ syāma yeṣām ayaṃ rājā bhaviṣyati iti","भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्त��� पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मता भद्रिकेण कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन प्रधानपुरुषाणां राजा संवृत्तः? भगवान् आह: भद्रिकेणैव भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; भद्रिकेणैव कर्माण्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति; न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि <न> बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते, नाब्धातौ, न तेजोधातौ, न वायुधातौ, अपि तूपात्तेष्व् एव स्कन्धधात्वायतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च; न प्रणश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अपि सामग्रीम् प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम् स्तोर्य् ओफ़् थे बेग्गर् भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमः कोट्टमल्लकः जनपदाद् वाराणसीम् आगतः; स तन्निवासिभिः कोट्टमल्लकैः ईर्ष्या<स्वभावैः> प्रत्याखचपेटाप्रहारादिभिः प्रताडितं कृत्वा निष्कासितः; स बहिर् वाराणस्यां राजकीय उद्याने ऽवस्थितः; यावद् राजा ब्रह्मदत्तः सम्प्राप्ते वसन्तकालसमये संपुष्पितेषु पादपेषु हंसक्रौञ्चमयूरशुकशारिकाकोकिलजीवञ्जीवकोन्नादिते वनषण्डे ऽन्तःपुरसहीयः उद्यानभूमिं निर्गतः; स तत्रान्तःपुरेण सार्धम् उद्याने सुखम् अनुभूय मिद्धम् अवक्रान्तः; पुष्पफललोलुपो मातृग्रामः पुष्पफलानि समन्वेषमाणः परिभ्रमितुम् आरब्धः; यावद् राजा ब्रह्मदत्तः निद्रालस्यं प्रतिविनोद्य लघु लघ्व् एव वाराणसीं प्रविष्टः; अन्तःपुरजनो ऽपि त्वरितत्वरितं संप्रस्थितः; यावद् अन्यतमा स्त्री संभ्रान्ता मुक्ताहारं छोरयित्वा प्रक्रान्ता; यावद् असौ कोट्टमल्लकस् तस्मिन्न् उद्याने परिभ्रमितुम् आरब्धः; तेनासौ मुक्ताहारो दृष्टः; स संलक्षयति: किं ममानेन प्रयोजनं; स्थानम् एतद् विद्यते यद् अर्थायानर्थं प्रापयामि इति; तेनासौ लतायां बद्ध्वा उद्याने ऽवस्थितः; यस्य सन्तको भविष्यति स ग्रहीष्यति इति; यावद् अन्तःपुरिकाभिः राजा विज्ञप्तः; देव अमुकया उद्याने मुक्ताहारो विस्मृतः इति; राज्ञामात्यानाम् आज्ञा दत्ता: भवन्त उद्याने उक्ताहारो विस्मृतः, समन्वेषत इति; ते उद्यानं गत्वा समन्वेषयितुम् आरब्धाः; यावत् पश्यति लतायाम् उपनिबद्धं; ते संलक्षयन्ति: विचारयामस् तावत् केनैष बद्ध इति; ते उद्यानं परिभ्रमितुम् आरब्धाः; यावत् पश्यन्ति कोट्टमल्लकं; स तैर् उक��तः: भोः पुरुष केनैष मुक्ताहारो लतायां बद्ध्वावस्थापितः; तेन यथावृत्तं तेषां समाख्यातम्; अमात्यै रज्ञो मुक्ताहारो दत्तः; यथावृत्तम् आरोचितं; राजा कथयति भवन्तस् तं कोट्टमल्लकं शब्दापयत; पश्यामि इति; तैः शब्दितः; राज्ञा पृष्टः भोः पुरुष कस्मात् त्वया मुक्ताहारो लतायां बद्ध्वावस्थपितः, न स्वीकृतः इति; स कथयति: देव नाहम् अस्य भागी देवस्यैवार्हति इति; राजा अभिप्रसन्नः कथयति: भोः पुरुष वरार्हस् त्वं; वद कं ते वरम् अनुप्रयच्छामि इति; स कथयति: यदि देवः परितुष्टः कोट्टमल्लकान् भोजयित्वा तेषां प्रत्येकम् एकैकं वस्त्रयुगेनाच्छाद्य माम् अधिपतिं स्थापयतु इति; राज्ञामात्यानाम् आज्ञा दत्ता: भवन्तो युष्माभिः कोट्टमल्लकान् भोजयित्वा प्रत्येकम् एकैकं वस्त्रयुगेनाच्छाद्य एतं पुरुषं तेषाम् अधिपतिं स्थापयत; तैः वाराणस्यां घण्टावघोषणं कारितं: देवसमाज्ञापयति यावन्तः कोट्टमल्लकाः वाराणस्यां सर्वैर् अमुष्मिन्न् उद्याने संनिपतितव्यम्; अहं कोट्टमल्लकान् भोजयामि एकैकं वस्त्रयुगेनाच्छादयामि इति; ते सर्वे संनिपतिताः आमत्यैः प्रणीतेनाहारेण संतर्पिताः; प्रत्येकं वस्त्रयुगेनाच्छादिताः; उक्ताश् च: देव समाज्ञापयति, अद्याग्रेण युष्माकम् एष कोट्टमल्लको राजा; युष्माभिर् अस्याज्ञा कर्तव्या इति; ते प्रणीतेनाहारेण संतर्पिताः वस्त्रयुगेनाच्छादिताः प्रीतमनसः कथयन्ति यथा देवः समाज्ञापयति इति; सो कोट्टमल्लको ऽधिपतिः संवृत्तः; प्रकृत्यैव कोट्टमल्लकाः क्षुत्पिपासाभिभूताः वीथ्याम् अन्नपानम् आच्छिन्दन्ति; ते राज्ञा सत्कृता इति भूयस्या मात्रया आच्छेत्तुम् आरब्धाः; पत्तनोपजीवि जनकायः क्षुब्धः; राज्ञो निवेदितं; राजा कथयति अप्रमत्तैर् भवद्भिर् आरक्षा कर्तव्या, न तु ते ताडयितव्याः इति; यावद् अन्यतमः पुरुषः पूपकान् आदाय वीथीमध्येन गच्छति; तेन कोट्टमल्लकाधिपतिना तस्य सकाशात् पूपिका आच्छिन्नाः; स तान् आदाय प्रतिगुप्तं प्रदेशं गतः; कोट्टमल्लकैर् अनुबद्धः; स तैर् उपद्रूयमानो नदीं वारकाम् उत्तीर्य अन्यतमस्मिन् वृक्षमूले ऽवस्थितः; असति बुद्धानाम् उत्पादे प्रत्येकबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते हीनदीनानुकम्पाः प्रान्तशयनासनभक्ता एकदक्षिणीया लोकस्य; यावद् अन्यतमः प्रत्येकबुद्धो दैवात् तं प्रदेशम् आगतः; तेनासौ दृष्टः कायप्रासादिकः शान्तेर्यापथश् च; स संलक्षयति: नूनं मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये कारा न कृता येनाहं मानुष्यम् आसाद्य कोट्टमल्लको जातः; यद्य् अयं महात्मा ममान्तिकात् पूपान् प्रतिगृह्णीयाद् अहम् अस्मै दद्याम् इति; ततस् तेन प्रत्येकबुद्धेन तस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय परानुग्रहकारणात् पात्रम् उपनामितं; तेन तस्मै सत्कृत्य पूपिका दत्ताः; कायिकी तेषां महात्मनां धर्मदेशना न वाचिकी; स उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्रातिहार्याणि कर्तुम् आरब्धः; अस्त्य् आशु पृथग्जनस्य रिद्धिर् आवर्जनकरी; स मूलनिकृन्त इव द्रुमः प्रत्येकबुद्धस्य पादयोर् निपत्य प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः: यन् मयैवंविधे सद्भूतदक्षिणीये काराः कृताः, अनेनाहं कुशलमूलेन प्रधानपुरुषाणां राजा स्याम्; प्रतिविशिष्टतरं चातः शास्तारम् आरागयेयम् एव न विरागयेयम् इति; ततः ते कोट्टमल्लकाः संप्राप्ताः कथयन्ति: अस्माकम् अपि पूपिकां प्रयच्छ इति; स कथयति: अयं महात्मा रिषिः; अस्मै मया प्रतिपदिता इति; ते कथयन्ति: प्रतिपाद्य किं त्वया प्रणिधानं कृतम् इति; स कथयति: प्रधानपुरुषाणां राजा स्याम् इति; ते कथयन्ति: वयम् एव ते प्रधानपुरुषाः स्याम येषां त्वं राजा भविष्यसि इति; स कथयति: शोभनम् एवं भवतु; किं त्व् अस्य रिषेः पादयोर् निपत्य प्रणिधानं कुरुत इति; तैस् तस्य प्रत्येकबुद्धस्य पादयोर् निपत्य प्रणिधानं कृतं वयं ते प्रधानपुरुषाः स्याम येषाम् अयं राजा भविष्यति इति"
+sbv_84,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau koṭṭamallakādhipatir eṣa eva sa bhadrikaḥ śākyarājaḥ iti tena kālena tena samayena; ye te koṭṭamallakā etāny eva tāni pañcaśākyaśatāni; bhadrikeṇa koṭṭamallakabhūtena pratyekabuddhe praṇidhānaṃ kṛtaṃ; tasya karmaṇo vipākena eṣāṃ pañcānāṃ śākyaśatānāṃ rājā saṃvṛttaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ कोट्टमल्लकाधिपतिर् एष एव स भद्रिकः शाक्यराजः इति तेन कालेन तेन समयेन; ये ते कोट्टमल्लका एतान्य् एव तानि पञ्चशाक्यशतानि; भद्रिकेण कोट्टमल्लकभूतेन प्रत्येकबुद्धे प्रणिधानं कृतं; तस्य कर्मणो विपाकेन एषां पञ्चानां शाक्यशतानां राजा संवृत्तः; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः पूर्ववद् यावद् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्
+sbv_85,"the story of madhuvāsiṣṭha buddho bhagavān nādikāyāṃ viharati guñjikāvasathe; tena khalu samayena saṃbahulāni pātrāṇy abhyavakāśa upari kṣiptāni; bhagavataś ca pātram; athānyatamo markataḥ śālavṛkṣād avatīrya yena pātrāṇi tenopasaṃkramati; bhikṣavas taṃ vārayanti, m�� bhetsyati pātrāṇi iti; tatra bhagavān bhikṣūṇām āmantrayate sma: mā bhikṣavaḥ etaṃ markaṭaṃ vārayata; tat kasya hetoḥ; naiṣa bhetsyate pātrāṇi; atha sa markaṭo yena bhagavataḥ pātraṃ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pātram ādāya taṃ śālāvṛkṣam abhiruhya kṣaudrasya madhuno 'neḍakasya pūrayitvā śanair mandamandaṃ śālavṛkṣād avatīrya bhagavata upanāmayati; tasya bhagavān na pratigṛhṇāti saprāṇakam iti kṛtvā; atha sa markaṭa ekānte prakramya niṣprāṇakaṃ kṛtvā bhagavata upanāmayati; tasya bhagavān na pratigṛhṇāti akalpikam iti kṛtvā; atha sa markaṭa ekānte prakramya śītalena vāriṇā pariṣicya bhagavata upanāmayati; tasya bhagavān pratigṛhṇāti kṛtakalpikam iti; atha sa markaṭa pratigṛhītaṃ me bhagavatā madhupātram iti viditvā hṛṣṭatuṣṭapramuditaḥ udagraprītisaumanasyajātaḥ prāñjalīkṛtaḥ pratipuṭakaṃ pratyavasṛto nartamānaḥ bhagavantaṃ namasyamānaḥ bhagavati prasādajāto bhagavantaṃ nirīkṣamāṇaḥ pṛṣṭhato nāvalokayati; kūpe patitaḥ; kālagataḥ; nādikāyām eva ṣaṭkarmanirate brāhmaṇakule upapannaḥ; yam eva divasaṃ pratisandhir gṛhītas tam eva divasaṃ madhuvarṣaṃ patitaṃ; pitrā cāsya naimittikā āhūya pṛṣṭāḥ; te kathayanti: asya satvasyānubhāva iti; yāvad asau brāhmaṇī aṣṭānāṃ va nāvānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; yam eva divasaṃ jātas tam api divasaṃ madhuvarṣaṃ patitaṃ; tasya jñātayaḥ saṃgamya samāgamya trīṇi saptakāny ekaviṃṣatidivasān vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate, kiṃ bhavatu dārakasya nāma iti; jñātaya ūcuḥ: ayaṃ dārako yam eva divasaṃ mātuḥ kukṣim avakrāntas tam eva divasaṃ madhuvarṣaṃ patitaṃ; yam api divasaṃ jātaḥ tam api divasaṃ madhuvarṣaṃ patitaṃ; vāsiṣṭhasagotraś ca; tasmād bhavatu dārakasya madhuvāsiṣṭha iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; yadā mahān saṃvṛttaḥ tadā svyākhyāte dharmavinaye pravrajitaḥ; tasya pravrajitasyāpi sataḥ dine dine trīṇi madhupātrāṇi saṃpadyante; sa teṣām ekaṃ bhagavato 'nuprayacchati; dvitīyaṃ saṃghāya; tritīyaṃ sapremakaiḥ sārdhaṃ paribhuṅkte","थे स्तोर्य् ओफ़् मधुवासिष्ठ बुद्धो भगवान् नादिकायां विहरति गुञ्जिकावसथे; तेन खलु समयेन संबहुलानि पात्राण्य् अभ्यवकाश उपरि क्षिप्तानि; भगवतश् च पात्रम्; अथान्यतमो मर्कतः शालवृक्षाद् अवतीर्य येन पात्राणि तेनोपसंक्रमति; भिक्षवस् तं वारयन्ति, मा भेत्स्यति पात्राणि इति; तत्र भगवान् भिक्षूणाम् आमन्त्रयते स्म: मा भिक्षवः एतं मर्कटं वारयत; तत् कस्य हेतोः; नैष भेत्स्यते पात्राणि; अथ स मर्कटो येन भगवतः पात्रं तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवतः पात्रम् आदाय तं शालावृक्षम् अभिरुह्य क्षौद्रस्य मधुनो ऽनेडकस्य पूरयित्वा शनैर् मन्दमन्दं शालवृक्षाद् अवतीर्य भगवत उपनामयति; तस्य भगवान् न प्रतिगृह्णाति सप्राणकम् इति कृत्वा; अथ स मर्कट एकान्ते प्रक्रम्य निष्प्राणकं कृत्वा भगवत उपनामयति; तस्य भगवान् न प्रतिगृह्णाति अकल्पिकम् इति कृत्वा; अथ स मर्कट एकान्ते प्रक्रम्य शीतलेन वारिणा परिषिच्य भगवत उपनामयति; तस्य भगवान् प्रतिगृह्णाति कृतकल्पिकम् इति; अथ स मर्कट प्रतिगृहीतं मे भगवता मधुपात्रम् इति विदित्वा हृष्टतुष्टप्रमुदितः उदग्रप्रीतिसौमनस्यजातः प्राञ्जलीकृतः प्रतिपुटकं प्रत्यवसृतो नर्तमानः भगवन्तं नमस्यमानः भगवति प्रसादजातो भगवन्तं निरीक्षमाणः पृष्ठतो नावलोकयति; कूपे पतितः; कालगतः; नादिकायाम् एव षट्कर्मनिरते ब्राह्मणकुले उपपन्नः; यम् एव दिवसं प्रतिसन्धिर् गृहीतस् तम् एव दिवसं मधुवर्षं पतितं; पित्रा चास्य नैमित्तिका आहूय पृष्टाः; ते कथयन्ति: अस्य सत्वस्यानुभाव इति; यावद् असौ ब्राह्मणी अष्टानां व नावानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः; यम् एव दिवसं जातस् तम् अपि दिवसं मधुवर्षं पतितं; तस्य ज्ञातयः संगम्य समागम्य त्रीणि सप्तकान्य् एकविंषतिदिवसान् विस्तरेण जातस्य जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते, किं भवतु दारकस्य नाम इति; ज्ञातय ऊचुः: अयं दारको यम् एव दिवसं मातुः कुक्षिम् अवक्रान्तस् तम् एव दिवसं मधुवर्षं पतितं; यम् अपि दिवसं जातः तम् अपि दिवसं मधुवर्षं पतितं; वासिष्ठसगोत्रश् च; तस्माद् भवतु दारकस्य मधुवासिष्ठ इति नामधेयं व्यवस्थापितं; स उन्नीतो वर्धितो महान् संवृत्तः; यदा महान् संवृत्तः तदा स्व्याख्याते धर्मविनये प्रव्रजितः; तस्य प्रव्रजितस्यापि सतः दिने दिने त्रीणि मधुपात्राणि संपद्यन्ते; स तेषाम् एकं भगवतो ऽनुप्रयच्छति; द्वितीयं संघाय; त्रितीयं सप्रेमकैः सार्धं परिभुङ्क्ते"
+sbv_86,bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadantāyuṣmatā madhuvāsiṣṭhena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākenāsya dine dine trīṇi pātrāṇi saṃpadyante iti; bhagavān āha: madhuvāsiṣṭhenaiva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāni pūrvavad yāvad phalanti khalu dehināṃ; dṛṣṭo yuṣmābhir bhikṣavaḥ sa markaṭaḥ yena tathāgatasya madhupātram upanāmitaṃ? dṛṣṭo bhadanta; yo 'sau markaṭa eṣa evāsau madhuvāsiṣṭhaḥ tena kālena tena samayena; tena tathāgatasya madhupātram upanāmitaṃ; tasya karmaṇo vipākena ṣaṭkarmanirate brāhmaṇakule upapannaḥ pratisandhau cāsya jātau ca madhuvarṣaṃ patitaṃ; yāvad etarhy api divase divase trīṇi madhupātrāṇi saṃpadyante; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ; tat kasya hetoḥ; yadi madhuvāsiṣṭho bhikṣuḥ pūrvaṃ mahāsamudraṃ madhv adhimucyate; tad api madhu syāt; evaṃ hi bhikṣavaḥ aprameyā tathāgatadakṣiṇā iti,भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्तायुष्मता मधुवासिष्ठेन कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेनास्य दिने दिने त्रीणि पात्राणि संपद्यन्ते इति; भगवान् आह: मधुवासिष्ठेनैव भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितानि पूर्ववद् यावद् फलन्ति खलु देहिनां; दृष्टो युष्माभिर् भिक्षवः स मर्कटः येन तथागतस्य मधुपात्रम् उपनामितं? दृष्टो भदन्त; यो ऽसौ मर्कट एष एवासौ मधुवासिष्ठः तेन कालेन तेन समयेन; तेन तथागतस्य मधुपात्रम् उपनामितं; तस्य कर्मणो विपाकेन षट्कर्मनिरते ब्राह्मणकुले उपपन्नः प्रतिसन्धौ चास्य जातौ च मधुवर्षं पतितं; यावद् एतर्ह्य् अपि दिवसे दिवसे त्रीणि मधुपात्राणि संपद्यन्ते; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः पूर्ववद् यावद् एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगः करणीयः; तत् कस्य हेतोः; यदि मधुवासिष्ठो भिक्षुः पूर्वं महासमुद्रं मध्व् अधिमुच्यते; तद् अपि मधु स्यात्; एवं हि भिक्षवः अप्रमेया तथागतदक्षिणा इति
+sbv_87,bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadantāyuṣmatā upālinā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena rājenāpitaḥ saṃvṛttaḥ; bhagavān āha: upālinaiva bhikṣavaḥ aprameyā tathāgatadakṣiṇā iti pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvad phalanti khalu dehināṃ,भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्तायुष्मता उपालिना कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन राजेनापितः संवृत्तः; भगवान् आह: उपालिनैव भिक्षवः अप्रमेया तथागतदक्षिणा इति पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि पूर्ववद् यावद् फलन्ति खलु देहिनां
+sbv_88,"the story of the royal barber bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasya rājanāpitasya pratyekabuddhaḥ upasaṃkrāntaḥ: bhadramukha keśān me 'vatārya, puṇyaṃ bhaviṣyati iti; sa ca rājakulaṃ saṃprasthitaḥ; tena bhāgineya uktaḥ: bhāgineya asya pravrajitasya keśān avatāraya; ahaṃ rājakulaṃ saṃprasthitaḥ; tathā cāvatāraya yathā rājñaḥ iti; sa saṃlakṣayati: yathā mātulaḥ kathayati; nūnam atra puṇyena bhavitavyam iti; tenādaraṃ kṛtvā keśaśmaśrv avatāritaṃ; pratyekabuddhaḥ saṃlakṣayati: bahv anena satvena puṇyaṃ prasutaṃ; kuśalamūlāvaropaṇam asya kartavyam iti viditvā tasyānukampārtham upari vihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ; asty āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī; sa mūlanikṛnta iva drumaḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: anenāhaṃ kuśalamūlena yathā me mātulo rājanāpitaḥ evam aham api rājanāpitaḥ syām iti","थे स्तोर्य् ओफ़् थे रोयल् बर्बेर् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्य राजनापितस्य प्रत्येकबुद्धः उपसंक्रान्तः: भद्रमुख केशान् मे ऽवतार्य, पुण्यं भविष्यति इति; स च राजकुलं संप्रस्थितः; तेन भागिनेय उक्तः: भागिनेय अस्य प्रव्रजितस्य केशान् अवतारय; अहं राजकुलं संप्रस्थितः; तथा चावतारय यथा राज्ञः इति; स संलक्षयति: यथा मातुलः कथयति; नूनम् अत्र पुण्येन भवितव्यम् इति; तेनादरं कृत्वा केशश्मश्र्व् अवतारितं; प्रत्येकबुद्धः संलक्षयति: बह्व् अनेन सत्वेन पुण्यं प्रसुतं; कुशलमूलावरोपणम् अस्य कर्तव्यम् इति विदित्वा तस्यानुकम्पार्थम् उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्रातिहार्याणि कर्तुम् आरब्धः; अस्त्य् आशु पृथग्जनस्य ऋद्धिर् आवर्जनकरी; स मूलनिकृन्त इव द्रुमः पादयोर् निपत्य प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः: अनेनाहं कुशलमूलेन यथा मे मातुलो राजनापितः एवम् अहम् अपि राजनापितः स्याम् इति"
+sbv_89,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo' sau rājanāpitasya bhāgineya eṣa evāsāv upālir bhikṣuḥ; yad anena pratyekabuddhasya keśaśmaśrūṇy avatārya praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena rajanāpitaḥ saṃvṛttaḥ; bhūyo 'pi yad anena praṇidhānaṃ kṛtaṃ tac chrūyatām,किं मन्यध्वे भिक्षवः? योऽ सौ राजनापितस्य भागिनेय एष एवासाव् उपालिर् भिक्षुः; यद् अनेन प्रत्येकबुद्धस्य केशश्मश्रूण्य् अवतार्य प्रणिधानं कृतं तस्य कर्मणो विपाकेन रजनापितः संवृत्तः; भूयो ऽपि यद् अनेन प्रणिधानं कृतं तच् छ्रूयताम्
+sbv_90,"another story of a barber bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatarasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; bhūyo 'pi krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; bhūyo 'pi krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; yāvat krameṇa sapta putrāḥ jātāḥ; tasya rājanāpito vayasyaḥ; so 'putraḥ; kare kapolaṃ kṛtvā cintāparo 'vasthitaḥ; na me putro na duhitā; mamātyayāt sarvaṃ svāpateyam aputrakam iti kṛtvā rājavidheyaṃ bhaviṣyati iti; sa tena gṛhapatinā dṛṣṭa uktaś ca: vayasya kim asi cintāparaḥ? sa kathayati: vayasya kathaṃ na cintāparo bhaviṣyāmi yasya me iyat dhanajātaṃ na putro na duhitā, mamātyayāt sarvam etad rājavidheyaṃ bhaviṣyati iti; sa kathayati: yady evam eṣa mama sarvakanīyān putraḥ: sa mayā tava dattaḥ iti; tenāsau pratigṛhītaḥ; yāvad gṛhapatiḥ kālagataḥ; te tasya putrāḥ yadā kenacit sārdhaṃ kaliṃ kurvanti tadā tena paribhāṣyante: yūyam api kaliṃ kurutha yeṣāṃ bhrātā nāpitaḥ iti; te daurmanasyajātāḥ saṃlakṣayanti: yat kiṃcid vayaṃ paribhūtāḥ sarvaṃ tad asya bhrātur doṣāt; sarvathā ācchettavya iti; sa tair ācchinno nāpitaḥ; tena sarvanāpitāḥ kriyākāraṃ kāritāḥ, amukasya gṛhapateḥ putrāṇāṃ na kenacit śmaśrukarma kartavyam iti; te dīrghaśmaśrunakhā jātāḥ; te rājñā dṛṣṭā uktāś ca: bhavantaḥ kimarthaṃ yūyaṃ dīrghaśmaśrunakhās tiṣṭhatha? iti te kathayanti anena nāpitena sarvanāpitā nivāritāḥ; na kenacid eṣāṃ śmaśrukarma kartavyam iti; kiṃ kāraṇāt; tair yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; rājā kathayati: arhati pitā putraṃ dātuṃ; kim iti yuṣmābhir ācchinnaḥ? tasyaiva prayacchata iti; tair akāmakaiḥ pratimuktaḥ; te daurmanasyajātāḥ lokāpavādabhayāt taṃ ghātayitum icchanti; mitrāmitramadhyamo lokaḥ; tasyāparaiḥ samākhyātaṃ; tenāsau nāpita uktaḥ: te māṃ praghātayitum icchanti; anujānīhi pravrajāmi iti; sa saṃlakṣayati: kāmam eva pravrajatu mā taiḥ prāṇān viyokṣyata iti viditvā uktaḥ: putra yady evaṃ gaccha pravraja; yat kiṃcid guṇagaṇam adhigacchethās tadā mamārocayiṣyasi iti; sa labdhānujño riṣīṇāṃ madhye pravrajitaḥ; tenānupacāryakenānupādhyāyakena pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā; sa saṃlakṣayati: mayā tasya pituḥ pratijñātam upadarśayiṣyāmi iti; gacchāmi, tām imāṃ pūrvikāṃ pratijñāṃ niryātayāmi iti; sa tasya sakāśaṃ gatvā jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryaṃ yāvat mūlanikṛnta iva drumaḥ sa pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kārāḥ kṛtāḥ anenāhaṃ kuśalamūlena rājanāpitaḥ syām iti; bhūyo 'pi anena pañcasu pratyekabuddhaśateṣu kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtam: anenāhaṃ kuśalamūlena rājanāpitaḥ syām iti; punar api caturṣu samyaksaṃbuddheṣu kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtam anenāhaṃ kuśalamūlena rājanāpitaḥ syām iti; tasya karmaṇo vipākena bahūn vārān rājanāpitaḥ saṃvṛttaḥ","अनोथेर् स्तोर्य् ओफ़् अ बर्बेर् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतरस्मिन् कर्वटके गृहपतिः प्रतिवसति; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रम���े परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः; भूयो ऽपि क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः; भूयो ऽपि क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः; यावत् क्रमेण सप्त पुत्राः जाताः; तस्य राजनापितो वयस्यः; सो ऽपुत्रः; करे कपोलं कृत्वा चिन्तापरो ऽवस्थितः; न मे पुत्रो न दुहिता; ममात्ययात् सर्वं स्वापतेयम् अपुत्रकम् इति कृत्वा राजविधेयं भविष्यति इति; स तेन गृहपतिना दृष्ट उक्तश् च: वयस्य किम् असि चिन्तापरः? स कथयति: वयस्य कथं न चिन्तापरो भविष्यामि यस्य मे इयत् धनजातं न पुत्रो न दुहिता, ममात्ययात् सर्वम् एतद् राजविधेयं भविष्यति इति; स कथयति: यद्य् एवम् एष मम सर्वकनीयान् पुत्रः: स मया तव दत्तः इति; तेनासौ प्रतिगृहीतः; यावद् गृहपतिः कालगतः; ते तस्य पुत्राः यदा केनचित् सार्धं कलिं कुर्वन्ति तदा तेन परिभाष्यन्ते: यूयम् अपि कलिं कुरुथ येषां भ्राता नापितः इति; ते दौर्मनस्यजाताः संलक्षयन्ति: यत् किंचिद् वयं परिभूताः सर्वं तद् अस्य भ्रातुर् दोषात्; सर्वथा आच्छेत्तव्य इति; स तैर् आच्छिन्नो नापितः; तेन सर्वनापिताः क्रियाकारं कारिताः, अमुकस्य गृहपतेः पुत्राणां न केनचित् श्मश्रुकर्म कर्तव्यम् इति; ते दीर्घश्मश्रुनखा जाताः; ते राज्ञा दृष्टा उक्ताश् च: भवन्तः किमर्थं यूयं दीर्घश्मश्रुनखास् तिष्ठथ? इति ते कथयन्ति अनेन नापितेन सर्वनापिता निवारिताः; न केनचिद् एषां श्मश्रुकर्म कर्तव्यम् इति; किं कारणात्; तैर् यथावृत्तं समाख्यातं; राजा कथयति: अर्हति पिता पुत्रं दातुं; किम् इति युष्माभिर् आच्छिन्नः? तस्यैव प्रयच्छत इति; तैर् अकामकैः प्रतिमुक्तः; ते दौर्मनस्यजाताः लोकापवादभयात् तं घातयितुम् इच्छन्ति; मित्रामित्रमध्यमो लोकः; तस्यापरैः समाख्यातं; तेनासौ नापित उक्तः: ते मां प्रघातयितुम् इच्छन्ति; अनुजानीहि प्रव्रजामि इति; स संलक्षयति: कामम् एव प्रव्रजतु मा तैः प्राणान् वियोक्ष्यत इति विदित्वा उक्तः: पुत्र यद्य् एवं गच्छ प्रव्रज; यत् किंचिद् गुणगणम् अधिगच्छेथास् तदा ममारोचयिष्यसि इति; स लब्धानुज्ञो रिषीणां मध्ये प्रव्रजितः; तेनानुपचार्यकेनानुपाध्यायकेन प्रत्येकबोधिः साक्षात्कृता; स संलक्षयति: मया तस्य पितुः प्रतिज्ञातम् उपदर्शयिष्यामि इति; गच्छामि, ताम् इमां पूर्विकां प्रतिज्ञां निर्यातयामि इति; स तस्य सकाशं गत्���ा ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्रातिहार्यं यावत् मूलनिकृन्त इव द्रुमः स पादयोर् निपत्य प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः: यन् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये काराः कृताः अनेनाहं कुशलमूलेन राजनापितः स्याम् इति; भूयो ऽपि अनेन पञ्चसु प्रत्येकबुद्धशतेषु कारान् कृत्वा प्रणिधानं कृतम्: अनेनाहं कुशलमूलेन राजनापितः स्याम् इति; पुनर् अपि चतुर्षु सम्यक्संबुद्धेषु कारान् कृत्वा प्रणिधानं कृतम् अनेनाहं कुशलमूलेन राजनापितः स्याम् इति; तस्य कर्मणो विपाकेन बहून् वारान् राजनापितः संवृत्तः"
+sbv_91,"bhūyo 'pi bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta upālinā karma kṛtaṃ yena vinayadhārāṇām agro nirdiṣṭaḥ iti; bhagavān āha: kutra praṇidhānaṃ kṛtaṃ? upāli is the foremost among those who master and know the vinaya bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣivadane mṛgadāve; tasyāyaṃ pravacane pravrajitaḥ; yaḥ pravrajito bhikṣuḥ sa punaḥ kāśyapena samyaksaṃbuddhena vinayadharāṇām agro nirdiṣṭaḥ; tatrānena yāvadāyur brahmacaryaṃ caritaṃ; na kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ; tad anena maraṇakālasamaye praṇidhānaṃ kartum ārabdhaṃ: yad mayā kāśyape bhagavati samyaksaṃbuddhe yāvadāyur brahmacaryaṃ caritaṃ, na kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ; anenāhaṃ kuśalamūlena yo 'sau bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena uttaro nāma māṇavo vyākṛto bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha iti; tasyāhaṃ pravacane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkuryām; yathā ca me upādhyāyena bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena vinayadhārāṇām agro nirdiṣṭaḥ; evaṃ mām api sa bhagavāṃs śākyamunir vinayadharāṇām agraṃ nirdiṣed iti tatpraṇidhānavaśāt tathāgatena vinayadharāṇām agro nirdiṣṭaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam","भूयो ऽपि भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त उपालिना कर्म कृतं येन विनयधाराणाम् अग्रो निर्दिष्टः इति; भगवान् आह: कुत्र प्रणिधानं कृतं? उपालि इस् थे फ़ोरेमोस्त् अमोन्ग् थोसे wहो मस्तेर् अन्द् क्नोw थे विनय भूतपूर्वं भिक्षवो ऽस्मिन्न् एव भद्रके कल्पे विंशतिवर्षसहस्रायुषि प्रजायां काश्यपो नाम सम्यक्संबुद्धो लोक उदपादि पूर्ववद् यावत् स वाराणसीं नगरीम् उपनिश्रित्य विहरति ऋषिवदने मृगदावे; तस्यायं प्रवचने प्रव्रजितः; यः प्रव्रजितो भिक्षुः स पुनः काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन विनयधराणाम् अग्रो निर्दिष्टः; तत्रानेन यावदायुर् ब्रह्मचर्यं चरितं; न कश्चिद् गुणगणो ऽधिगतः; तद् अनेन मरणकालसमये प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धं: यद् मया काश्यपे भगवति सम्यक्संबुद्धे यावदायुर् ब्रह्मचर्यं चरितं, न कश्चिद् गुणगणो ऽधिगतः; अनेनाहं कुशलमूलेन यो ऽसौ भगवता काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन उत्तरो नाम माणवो व्याकृतो भविष्यसि त्वं माणव वर्षशतायुषि प्रजायां शाक्यमुनिर् नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध इति; तस्याहं प्रवचने प्रव्रज्य सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कुर्याम्; यथा च मे उपाध्यायेन भगवता काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन विनयधाराणाम् अग्रो निर्दिष्टः; एवं माम् अपि स भगवांस् शाक्यमुनिर् विनयधराणाम् अग्रं निर्दिषेद् इति तत्प्रणिधानवशात् तथागतेन विनयधराणाम् अग्रो निर्दिष्टः; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः पूर्ववद् यावद् आभोगः करणीयः; इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्"
+sbv_92,"untrue announcement of the death of the buddha and the birth of ānanda yadā bhagavatā ṣaṭtriṃśadbhūtakoṭiparivāraṃ māraṃ papīyaṃsam abhinirjitya anuttaraṃ jñānam adhigataṃ, tadā sāntaḥpurāmātyapaurajanapadasyārocitam: adya śramaṇo gautamaḥ kālagataḥ iti; rājā śuddhodanaḥ sāntaḥpurakumārāmātyapaurajanapadaḥ śocitum ārabdhaḥ; devatānāṃ darśanam adhastāt pravartate; śuddhāvāsakāyikābhir devatābhir arocitaṃ: na bhagavān kālagato 'pi tu bhagavatānuttaraṃ jñānam adhigatam iti; tato rājā śuddhodanaḥ param ānandam upāgataḥ; ten asamayenāmṛtodanasya dārako jātaḥ; tasya jātau jātimahaṃ vistareṇa kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate, kiṃ bhavatu dārakasya nāma iti; jñātasya kathayaṃti: ayaṃ dārakaḥ ānande vartamāne jātaḥ; tad bhavatu dārakasyānanda iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam; ānando dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo 'nupradattaḥ; dvābhyām aṃśadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ; sa dhātryaṃśagato naimittikair vyākṛto 'nena dārakeṇa bhagavataḥ śākyamuner upasthānaṃ kartavyam iti; dārako naimittikair vyākṛta iti śrutvā amṛtodanaḥ saṃlakṣayati: yady evaṃ bhagavān pravrājayiṣyati, na tatpurastād avatāro 'py anena kartavya iti; sa yadā bhagavān kapilavastv āgacchati tadā vaiśālīn nīyate; yadā bhagavān vaiśālīṃ gacchati tadā punaḥ kapilavastu nīyate; atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātaṃ; dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttānām ekārakṣāṇāṃ śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitamatīnāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ pañcāṅgaviprahīnānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya ca buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkataprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyaṃ; kasya anavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyaṃ? kasyāvaropitāni paripācayeyaṃ? kasya pakvāni vimocayeyam? āha ca: apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet ānanda's conversion bhagavān saṃlakṣayati: caramabhaviko ānando dārakaḥ; sa mama śāsane pravrajiṣyati, pravrajya cānena mamopasthānaṃ kartavyaṃ vacanaṃ ca dhārayitavyaṃ mayi ca parinirvṛte amṛtam adhigantavyaṃ yan nv aham ānandaṃ kumāraṃ śāsane 'vatārayeyam iti; apravidita eva kapilavastunagaraṃ praviśyāmṛtodanasya bhavanam āgamya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; amṛtodanenānandaḥ kumāro 'vavarakaṃ praviśya sthāpitaḥ; bhagavatā tathādhiṣṭhito yena svayam eva dvāram apāvṛtaṃ; prathamata eva ca bhagavato pādau śirasā vanditvā bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ sthito 'bhūd vyajanaṃ gṛhītvā ca bhagavantaṃ vījayamānaḥ; tato 'mṛtodano bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ; ekānte niṣaṇṇaṃm amṛtodanaṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya āsanād utthāya prakrāntaḥ; mahad api hetubalaṃ pratyayabalam apekṣate; ity ānandaś caramabhavikaḥ satvo bhagavantaḥ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhaḥ; amṛtodanena sāntaḥpuraparivāreṇa na śakyate nivartayituṃ; bhagavān āha: ayaṃ caramabhavikaḥ satvaḥ na tvayā śakyate nivartayituṃ, mā nivarteta iti; amṛtodanaḥ kathayati; bhagavan yady evam ānupūrvīm asya kurmaḥ; bhagavān āha: evaṃ kuru; tato 'mṛtodanena śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavaṇīpakaparivrājakayācanakebhyo dānāni dīyante; puṇyāni kriyante; svabandhujanaṃ ca kṣamāpayitvā sarvālaṃkāravibhūṣito hastiskandham abhiruhya anekajanaparivṛto nyagrodhārāmābhimukho bhagavatsakāśaṃ preṣitaḥ; tataś ca tasya vīthīmadhyena gacchato hastinā utpalahastako nigīrṇaḥ; naimittikair dṛṣṭaḥ; te kathayanti: anena kumāreṇa śrutidharāṇām agreṇa bhavitavyam iti; tasya yānasya yāvatī bhūmis tāvad yānena gatvā yānād avatīrya padbhyām eva nyagrodhārāmaṃ praviśya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ; bhagavatā daśabalakāśyapasya samarpitaḥ kāśyapa pravrājaya kumāram iti; tena pravrājita upasaṃpāditaḥ; atha bhagavān yathābhiramyaṃ kapilavastuni vihṛtya yena rājagṛhaṃ tena cārikāṃ prakrāntaḥ; anupūrveṇa cārikāṃ caran rājagṛham anuprāptaḥ; rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpe","उन्त्रुए अन्नोउन्चेमेन्त् ओफ़् थे देअथ् ओफ़् थे बुद्ध अन्द् थे बिर्थ् ओफ़् आनन्द यदा भगवता षट्त्रिंशद्भूतकोटिपरिवारं मारं पपीयंसम् अभिनिर्जित्य अनुत्तरं ज्ञानम् अधिगतं, तदा सान्तःपुरामात्यपौरजनपदस्यारोचितम्: अद्य श्रमणो गौतमः कालगतः इति; राजा शुद्धोदनः सान्तःपुरकुमारामात्यपौरजनपदः शोचितुम् आरब्धः; देवतानां दर्शनम् अधस्तात् प्रवर्तते; शुद्धावासकायिकाभिर् देवताभिर् अरोचितं: न भगवान् कालगतो ऽपि तु भगवतानुत्तरं ज्ञानम् अधिगतम् इति; ततो राजा शुद्धोदनः परम् आनन्दम् उपागतः; तेन् असमयेनामृतोदनस्य दारको जातः; तस्य जातौ जातिमहं विस्तरेण कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते, किं भवतु दारकस्य नाम इति; ज्ञातस्य कथयंति: अयं दारकः आनन्दे वर्तमाने जातः; तद् भवतु दारकस्यानन्द इति नामधेयं व्यवस्थापितम्; आनन्दो दारको ऽष्टाभ्यो धात्रीभ्यो ऽनुप्रदत्तः; द्वाभ्याम् अंशधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्रीडनिकाभ्यां धात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्षीरधात्रीभ्यां द्वाभ्यां मलधात्रीभ्यां; स धात्र्यंशगतो नैमित्तिकैर् व्याकृतो ऽनेन दारकेण भगवतः शाक्यमुनेर् उपस्थानं कर्तव्यम् इति; दारको नैमित्तिकैर् व्याकृत इति श्रुत्वा अमृतोदनः संलक्षयति: यद्य् एवं भगवान् प्रव्राजयिष्यति, न तत्पुरस्ताद् अवतारो ऽप्य् अनेन कर्तव्य इति; स यदा भगवान् कपिलवस्त्व् आगच्छति तदा वैशालीन् नीयते; यदा भगवान् वैशालीं गच्छति तदा पुनः कपिलवस्तु नीयते; अत्रान्तरे नास्ति किंचिद् बुद्धानां भगवताम् अज्ञातम् अदृष्टम् अविदितम् अविज्ञातं; धर्मत��� खलु बुद्धानां भगवतां महाकारुणिकानां लोकानुग्रहप्रवृत्तानाम् एकारक्षाणां शमथविपश्यनाविहारिणां त्रिदमथवस्तुकुशलानां चतुरोघोत्तीर्णानां चतुरृद्धिपादचरणतलसुप्रतिष्ठितमतीनां चतुर्षु संग्रहवस्तुषु दीर्घरात्रकृतपरिचयानां पञ्चाङ्गविप्रहीनानां पञ्चगतिसमतिक्रान्तानां षडङ्गसमन्वागतानां षट्पारमितापरिपूर्णानां सप्तबोध्यङ्गकुसुमाढ्यानाम् अष्टाङ्गमार्गदेशिकानां नवानुपूर्वविहारसमापत्तिकुशलानां दशबलिनां दशदिक्समापूर्णयशसां दशशतवशवर्तिप्रतिविशिष्टानां त्री रात्रेस् त्रिर् दिवसस्य च बुद्धचक्षुषा लोकं व्यवलोक्य ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते: को हीयते को वर्धते कः कृच्छ्रप्राप्तः कः संकतप्राप्तः कः संबाधप्राप्तः को ऽपायनिम्नः को ऽपायप्रवणः को ऽपायप्राग्भारः कम् अहम् अपायाद् उद्धृत्य स्वर्गे मोक्षे च प्रतिष्ठापयेयं; कस्य अनवरोपितानि कुशलमुलान्य् अवरोपयेयं? कस्यावरोपितानि परिपाचयेयं? कस्य पक्वानि विमोचयेयम्? आह च: अप्य् एवातिक्रमेद् वेलां सागरो मकरालयः न तु वैनेयवत्सानां बुद्धो वेलाम् अतिक्रमेत् आनन्दऽस् चोन्वेर्सिओन् भगवान् संलक्षयति: चरमभविको आनन्दो दारकः; स मम शासने प्रव्रजिष्यति, प्रव्रज्य चानेन ममोपस्थानं कर्तव्यं वचनं च धारयितव्यं मयि च परिनिर्वृते अमृतम् अधिगन्तव्यं यन् न्व् अहम् आनन्दं कुमारं शासने ऽवतारयेयम् इति; अप्रविदित एव कपिलवस्तुनगरं प्रविश्यामृतोदनस्य भवनम् आगम्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; अमृतोदनेनानन्दः कुमारो ऽववरकं प्रविश्य स्थापितः; भगवता तथाधिष्ठितो येन स्वयम् एव द्वारम् अपावृतं; प्रथमत एव च भगवतो पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतः पृष्ठतः स्थितो ऽभूद् व्यजनं गृहीत्वा च भगवन्तं वीजयमानः; ततो ऽमृतोदनो भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते निषण्णः; एकान्ते निषण्णंम् अमृतोदनं भगवान् धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य आसनाद् उत्थाय प्रक्रान्तः; महद् अपि हेतुबलं प्रत्ययबलम् अपेक्षते; इत्य् आनन्दश् चरमभविकः सत्वो भगवन्तः पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धः; अमृतोदनेन सान्तःपुरपरिवारेण न शक्यते निवर्तयितुं; भगवान् आह: अयं चरमभविकः सत्वः न त्वया शक्यते निवर्तयितुं, मा निवर्तेत इति; अमृतोदनः कथयति; भगवन् यद्य् एवम् आनुपूर्वीम् अस्य कुर्मः; भगवान् आह: एवं कुरु; ततो ऽमृतोदनेन श्रमणब्राह्मणकृपणवणीपकपरिव्राजकयाचनकेभ्यो दानानि दीयन्ते; पुण्यानि क्रियन्ते; स्वबन्धुजनं च क्षमापयित्वा सर्वालंकारविभूषितो हस्तिस्कन्धम् अभिरुह्य अनेकजनपरिवृतो न्यग्रोधारामाभिमुखो भगवत्सकाशं प्रेषितः; ततश् च तस्य वीथीमध्येन गच्छतो हस्तिना उत्पलहस्तको निगीर्णः; नैमित्तिकैर् दृष्टः; ते कथयन्ति: अनेन कुमारेण श्रुतिधराणाम् अग्रेण भवितव्यम् इति; तस्य यानस्य यावती भूमिस् तावद् यानेन गत्वा यानाद् अवतीर्य पद्भ्याम् एव न्यग्रोधारामं प्रविश्य येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते निषण्णः; भगवता दशबलकाश्यपस्य समर्पितः काश्यप प्रव्राजय कुमारम् इति; तेन प्रव्राजित उपसंपादितः; अथ भगवान् यथाभिरम्यं कपिलवस्तुनि विहृत्य येन राजगृहं तेन चारिकां प्रक्रान्तः; अनुपूर्वेण चारिकां चरन् राजगृहम् अनुप्राप्तः; राजगृहे विहरति वेणुवने कलन्दकनिवापे"
+sbv_93,āyuṣmataḥ ānandasya mūrdhni piṭako jātaḥ; bhagavatā jīvikasyājñā dattā ānandasya bhikṣoś cikitsāṃ kuruṣva iti; evaṃ bhadanta iti jīvikaḥ kumārabhṛto bhagavataḥ pratyaśauṣīd; atha bhagavān purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ dharmaṃ deśayati; āyuṣmān apy ānandas tatraiva niṣaṇṇaḥ dharmaśravaṇāya; jīvikaḥ kumārabhṛtaḥ saṃlakṣayati: ayam asya kalaś cikitsāyāḥ; dharmavegaprāpto 'yaṃ na cetayiṣyati iti; tena tasya piṭake pācanaṃ dattaṃ; tatraiva ca pāṭitaḥ; tatra paryavasite dharme jīvakaḥ kathayati: bhagavan mayā aryānandasyātraiva niṣaṇṇasya piṭakaḥ pācitaḥ pāṭito rohitaś ca; āyuṣmān ānandaḥ kathayati: yadi mama śarīraṃ tilaśaś chinnam abhaviṣyat tathāpi mayā na parijñātam abhaviṣyad bhagavato dharmaṃ deśayato dharmānvayaprasādāvarjitasantatinā; jīvakaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ,आयुष्मतः आनन्दस्य मूर्ध्नि पिटको जातः; भगवता जीविकस्याज्ञा दत्ता आनन्दस्य भिक्षोश् चिकित्सां कुरुष्व इति; एवं भदन्त इति जीविकः कुमारभृतो भगवतः प्रत्यशौषीद्; अथ भगवान् पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः धर्मं देशयति; आयुष्मान् अप्य् आनन्दस् तत्रैव निषण्णः धर्मश्रवणाय; जीविकः कुमारभृतः संलक्षयति: अयम् अस्य कलश् चिकित्सायाः; धर्मवेगप्राप्तो ऽयं न चेतयिष्यति इति; तेन तस्य पिटके पाचनं दत्तं; तत्रैव च पाटितः; तत्र पर्यवसिते धर्मे जीवकः कथयति: भगवन् मया अर्यानन्दस्यात्रैव निषण्णस्य पिटकः पाचितः पाटितो रोहितश् च; आयुष्मान् आनन्दः कथयति: यदि मम शरीरं तिलशश् छिन्नम् अभविष्यत् तथापि मया न परिज्ञातम् अभविष्यद् भगवतो धर्मं देशयतो धर्मान्वयप्रसादावर्जितसन्ततिना; जीवकः परं विस्मयम् आपन्नः
+sbv_94,bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā ānandena karma kṛtaṃ yenāsya pṛṣṭhe piṭako jātaḥ iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavaḥ bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvad phalanti khalu dehināṃ,भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मता आनन्देन कर्म कृतं येनास्य पृष्ठे पिटको जातः इति; भगवान् आह: आनन्देनैव भिक्षवः भिक्षुणा कर्माणि कृतान्य् उपचितानि पूर्ववद् यावद् फलन्ति खलु देहिनां
+sbv_95,the story of the king kirātas bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin karvaṭake kirātānām adhipatiḥ prativasati; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktāḥ ekadakṣiṇīyā lokasya; athānyatamaḥ pratyekabuddhas tena tenānvāhiṇḍamānaḥ kirātanagaram anuprāptaḥ; sa tatra piṇḍārthī kirātarājasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ; sa tena saṃjātāmarṣeṇa cittaṃ pradūṣya guḍikayā pṛṣṭhe tāḍitaḥ; sa mahātmā nihatamadamānatvāt tasyābhavyatāṃ jñātvā prakrāntaḥ,थे स्तोर्य् ओफ़् थे किन्ग् किरातस् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्मिन् कर्वटके किरातानाम् अधिपतिः प्रतिवसति; असति बुद्धानाम् उत्पादे प्रत्येकबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते हीनदीनानुकम्पकाः प्रान्तशयनासनभक्ताः एकदक्षिणीया लोकस्य; अथान्यतमः प्रत्येकबुद्धस् तेन तेनान्वाहिण्डमानः किरातनगरम् अनुप्राप्तः; स तत्र पिण्डार्थी किरातराजस्य गृहं प्रविष्टः; स तेन संजातामर्षेण चित्तं प्रदूष्य गुडिकया पृष्ठे ताडितः; स महात्मा निहतमदमानत्वात् तस्याभव्यतां ज्ञात्वा प्रक्रान्तः
+sbv_96,"kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau kirātarājaḥ eṣa eva sa ānando bhikṣuḥ; yad anena pratyekabuddhaḥ saṃjātāmarṣeṇa cittaṃ pradūṣya pṛṣṭhe guḍikayā tāḍitaḥ tasya karmaṇo vipākena yatra yatra jāyate tatra tatrāsya paṃcajanmaśatāni pṛṣṭhe piṭako jāyate; yāvad etarhy apy asya carame bhave pṛṣṭhe piṭako jātaḥ ānanda follows the buddha and makes an exhibition of mathematical knowledge yadā āyuṣmān ānando bhagavatā sārdhaṃ gacchati tadāsya bhagavati tīvraprasādagauravaṃ hrīvyapatrāpyaṃ chambitatvaṃ copatiṣṭhati; yadā nirmāṇena na tādṛśaṃ prasādagauravaṃ hrīvyapatrāpyaṃ chambitatvaṃ copatiṣṭhati; yāvad anyatamena gṛhapatinā buddhapramukho bhikṣusaṃgho 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ; bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛtaḥ tasya gṛhapater gṛhaṃ praviśya bhuktvā prakrāntaḥ; bhikṣubhir āyuṣmān ānandaḥ pṛṣṭaḥ; āyuṣmann ānanda kiṃ tvam adya bhagavatā sārdhaṃ gataḥ āhosvin nirmāṇena iti; sa kathayati: bhagavatā sārdhaṃ gato na buddhanirmāṇena; kathaṃ kṛtvā; yadāhaṃ bhagavatā sārdhaṃ gacchāmi tato mama bhagavato 'ntike tīvraprasādagauravaṃ hrīvyapatrāpyaṃ chambitatvaṃ copatiṣṭhati; yadā buddhanirmāṇena tadā na tathā iti bhikṣavaḥ parasparaṃ mantrayanti: āyuṣmān ānando nimittakuśalaḥ iti; digvidikṣu śabdo visṛtaḥ ānando bhikṣur nimittakuśalaḥ iti; atha bhagavān yathābhiramya rājagṛhe vihṛtya yena śrāvastī tena cārikāṃ prakrāntaḥ; anupūrveṇa cārikāṃ caran śrāvastīm anuprāptaḥ; śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme; athāyuṣmān ānandaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣat; anyatamena brāhmaṇena dṛṣṭaḥ; sa saṃlakṣayati: ayaṃ śramaṇasya gautamasya śrāvakaḥ ānando bhikṣuḥ, yo 'sau śrūyate nimittakuśala iti; pṛcchāmi tāvad enam asyāḥ śiṃśapāyāḥ kiyanti patrāṇi iti; sa tena pṛṣṭaḥ: ārya asyāḥ śiṃśapāyāḥ kiyanti patrāṇi iti; sa kathayati: etāvanti śatāni sahasrāṇi śatasahasrāṇi ity uktvā prakrāntaḥ; tena brāhmaṇena katipayāni patrāṇy apanīya gaṇayitvā choritāni; āyuṣmān ānandaḥ piṇḍapātam aṭitvā pratinivṛttaḥ; tena brāhmaṇena bhūya uktaḥ; ārya idānīṃ jānīṣva asyāḥ śiṃśapāyāḥ kiyanti patrāṇi iti; sa kathayati: pūrvam etāvanti śatāni sahasrāṇi śatasahasrāṇi ca; ata etāvanty apanītāni iti uktvā prakrāntaḥ; sa brāhmaṇaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ; īdṛśo 'py āryo gaṇite kṛtāvī iti","किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ किरातराजः एष एव स आनन्दो भिक्षुः; यद् अनेन प्रत्येकबुद्धः संजातामर्षेण चित्तं प्रदूष्य पृष्ठे गुडिकया ताडितः तस्य कर्मणो विपाकेन यत्र यत्र जायते तत्र तत्रास्य पंचजन्मशतानि पृष्ठे पिटको जायते; यावद् एतर्ह्य् अप्य् अस्य चरमे भवे पृष्ठे पिटको जातः आनन्द फ़ोल्लोwस् थे बुद्ध अन्द् मकेस् अन् एxहिबितिओन् ओफ़् मथेमतिचल् क्नोwलेद्गे यदा आयुष्मान् आनन्दो भगवता सार्धं गच्छति तदास्य भगवति तीव्रप्रसादगौरवं ह्रीव्यपत्राप्यं छम्बितत्वं चोपतिष्ठति; यदा निर्माणेन न तादृशं प्रसादगौरवं ह्रीव्यपत्राप्यं छम्बितत्वं चोपतिष्ठति; यावद् अन्यतमेन गृहपतिना बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघो ऽन्तर्गृहे भक्तेनोपनिमन्त्रितः; भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय भिक्षुगणपरिवृतो भिक्षुसंघपुरस्कृतः तस्य गृहपतेर् गृहं प्रविश्य भुक्त्वा प्रक्रान्तः; भिक्षुभिर् आयुष्मान् आनन्दः पृष्टः; आयुष्मन्न् आनन्द किं त्वम् अद्य भगवता सार्धं गतः आहोस्विन् निर्माणेन इति; स कथयति: भगवता सार्धं गतो न बुद्धनिर्माणेन; कथं कृत्वा; यदाहं भगवता सार्धं गच्छामि ततो मम भगवतो ऽन्तिके तीव्रप्रसादगौरवं ह्रीव्यपत्राप्यं छम्बितत्वं चोपतिष्ठति; यदा बुद्धनिर्माणेन तदा न तथा इति भिक्षवः परस्परं मन्त्रयन्ति: आयुष्मान् आनन्दो निमित्तकुशलः इति; दिग्विदिक्षु शब्दो विसृतः आनन्दो भिक्षुर् निमित्तकुशलः इति; अथ भगवान् यथाभिरम्य राजगृहे विहृत्य येन श्रावस्ती तेन चारिकां प्रक्रान्तः; अनुपूर्वेण चारिकां चरन् श्रावस्तीम् अनुप्राप्तः; श्रावस्त्यां विहरति जेतवने ऽनाथपिण्डदस्यारामे; अथायुष्मान् आनन्दः पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षत्; अन्यतमेन ब्राह्मणेन दृष्टः; स संलक्षयति: अयं श्रमणस्य गौतमस्य श्रावकः आनन्दो भिक्षुः, यो ऽसौ श्रूयते निमित्तकुशल इति; पृच्छामि तावद् एनम् अस्याः शिंशपायाः कियन्ति पत्राणि इति; स तेन पृष्टः: आर्य अस्याः शिंशपायाः कियन्ति पत्राणि इति; स कथयति: एतावन्ति शतानि सहस्राणि शतसहस्राणि इत्य् उक्त्वा प्रक्रान्तः; ते��� ब्राह्मणेन कतिपयानि पत्राण्य् अपनीय गणयित्वा छोरितानि; आयुष्मान् आनन्दः पिण्डपातम् अटित्वा प्रतिनिवृत्तः; तेन ब्राह्मणेन भूय उक्तः; आर्य इदानीं जानीष्व अस्याः शिंशपायाः कियन्ति पत्राणि इति; स कथयति: पूर्वम् एतावन्ति शतानि सहस्राणि शतसहस्राणि च; अत एतावन्त्य् अपनीतानि इति उक्त्वा प्रक्रान्तः; स ब्राह्मणः परं विस्मयम् आपन्नः; ईदृशो ऽप्य् आर्यो गणिते कृतावी इति"
+sbv_97,bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatānandena karma kṛtaṃ yena nimittakuśalo jātaḥ iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavaḥ bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehināṃ,भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मतानन्देन कर्म कृतं येन निमित्तकुशलो जातः इति; भगवान् आह: आनन्देनैव भिक्षवः भिक्षुणा कर्माणि कृतान्य् उपचितानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनां
+sbv_98,"the story of the astronomer bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyām anyatamo brāhmaṇaḥ, tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; tasya trīṇi saptakāny ekaviṃṣatidivasān vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā kulasadṛśaṃ nāmadheyaṃ vyavasthāpyataṃ; sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; tena deśāntaraṃ gatvā ṣaṣṭisahasrakaṃ horāśāstram adhītam; evaṃ yāvat saṃsāre saṃsaratā paṃca janmaśatāni horājñānam adhītaṃ; pareṣāṃ copadiṣṭaṃ; tena hetunā tena pratyayena yatra yatropapannaḥ tatra tatra naimittikānām agro jātaḥ; yāvad etarhy api paścime bhave naimittikānām agro jātaḥ","थे स्तोर्य् ओफ़् थे अस्त्रोनोमेर् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्याम् अन्यतमो ब्राह्मणः, तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः; तस्य त्रीणि सप्तकान्य् एकविंषतिदिवसान् विस्तरेण जातस्य जातिमहं कृत्वा कुलसदृशं नामधेयं व्यवस्थाप्यतं; स उन्नीतो वर्धितो महान् संवृत्तः; तेन देशान्तरं गत्वा षष्टिसहस्रकं होराशास्त्रम् अधीतम्; एवं यावत् संसारे संसरता पंच जन्मशतानि होराज्ञानम् अधीतं; परेषां चोपदिष्टं; तेन हेतुना तेन प्रत्ययेन यत्र यत्रोपपन्नः तत्र तत्र नैमित्तिकानाम् अग्रो जातः; यावद् एतर्ह्य् अपि पश्चिमे भवे नैमित्तिकानाम् अग्रो जातः"
+sbv_99,"the story of the rice, the two patridges and the sugar-cane rājñaḥ prasenajitaḥ kośalasya pratidinaṃ bhojanakāle śālyodanaṃ phelāyāṃ nipatati tittirī dvāv ikṣuyaṣṭiś ca; tayor ekaḥ phelāyāṃ dvitīyo bhūmyāṃ; tenāyuṣmata ānandasya niveditaṃ; tena bhikṣūṇām","थे स्तोर्य् ओफ़् थे रिचे, थे त्wओ पत्रिद्गेस् अन्द् थे सुगर्-चने राज्ञः प्रसेनजितः कोशलस्य प्रतिदिनं भोजनकाले शाल्योदनं फेलायां निपतति तित्तिरी द्वाव् इक्षुयष्टिश् च; तयोर् ए���ः फेलायां द्वितीयो भूम्यां; तेनायुष्मत आनन्दस्य निवेदितं; तेन भिक्षूणाम्"
+sbv_100,"bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta rājñā prasenajitā kośalena karma kṛtaṃ yenāsya bhojanavelāyāṃ śālyodanaṃ phelāyāṃ nipatati tittirī dvāv ikṣuyaṣṭiś ca; tayor ekaḥ phelāyāṃ, dvitīyo bhūmyāṃ? iti; bhagavān āha: rājñaiva bhikṣavaḥ prasenajitā kośalena pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni yenāsya bhojanavelāyāṃ śālyodanaṃ phelāyāṃ nipatati tittirī dvāv ikṣuyaṣṭiś ca; tayor ekaḥ phelāyāṃ, dvitīyo bhūmyāṃ","भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त राज्ञा प्रसेनजिता कोशलेन कर्म कृतं येनास्य भोजनवेलायां शाल्योदनं फेलायां निपतति तित्तिरी द्वाव् इक्षुयष्टिश् च; तयोर् एकः फेलायां, द्वितीयो भूम्यां? इति; भगवान् आह: राज्ञैव भिक्षवः प्रसेनजिता कोशलेन पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतान्य् उपचितानि येनास्य भोजनवेलायां शाल्योदनं फेलायां निपतति तित्तिरी द्वाव् इक्षुयष्टिश् च; तयोर् एकः फेलायां, द्वितीयो भूम्यां"
+sbv_101,bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ anyatamo gṛhapatiḥ prativasaty āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ; tasya paricārakaiḥ krṣigrāmān navaśālir ānītaḥ; dve tittirī ikṣuṣaṣṭiś ca; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktāḥ ekadakṣiṇīyā lokasya; anyatamaḥ pratyekabuddho vārāṇasīm anuprāptaḥ; sa pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya piṇḍapātam aṭaṃs tasya gṛhapater niveśanaṃ praviṣṭaḥ; sa tena dṛṣṭaḥ kāyaprāsādikaḥ cittaprāsādikaś ca; tena tasmai tatprathamato navānnam ānetavyam iti kṛtvā śālyodanam ikṣuyaṣṭis tittiridvayaṃ dattaṃ; tatraikaḥ pātre nipatito dvitīyo bhūmyāṃ,भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां अन्यतमो गृहपतिः प्रतिवसत्य् आढ्यो महाधनो महाभोगः; तस्य परिचारकैः क्र्षिग्रामान् नवशालिर् आनीतः; द्वे तित्तिरी इक्षुषष्टिश् च; असति बुद्धानाम् उत्पादे प्रत्येकबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते हीनदीनानुकम्पकाः प्रान्तशयनासनभक्ताः एकदक्षिणीया लोकस्य; अन्यतमः प्रत्येकबुद्धो वाराणसीम् अनुप्राप्तः; स पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय पिण्डपातम् अटंस् तस्य गृहपतेर् निवेशनं प्रविष्टः; स तेन दृष्टः कायप्रासादिकः चित्तप्रासादिकश् च; तेन तस्मै तत्प्रथमतो नवान्नम् आनेतव्यम् इति कृत्वा शाल्योदनम् इक्षुयष्टिस् तित्तिरिद्वयं दत्तं; तत्रैकः पात्रे निपतितो द्वितीयो भूम्यां
+sbv_102,bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau gṛhapatir eṣa evāsau rājā prasenajit kośālas tena kālena tena samayena; yad anena pratyekabuddhāya navaṃ śālyodanam ikṣuyaṣṭis tittiridvayaṃ ca dattaṃ tena karmaṇā bahūni varṣāṇī bahūni varṣaśatāni bahūni varṣaśatasahasrāṇi divyamānuṣaṃ saukhyam anubhūtam; etarhy apy asya bhojanavelāyāṃ śālyodanam ikṣuyaṣṭis tittiridvayaṃ ekaḥ phelāyāṃ patati dvitīyo bhūmyāṃ,भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ गृहपतिर् एष एवासौ राजा प्रसेनजित् कोशालस् त��न कालेन तेन समयेन; यद् अनेन प्रत्येकबुद्धाय नवं शाल्योदनम् इक्षुयष्टिस् तित्तिरिद्वयं च दत्तं तेन कर्मणा बहूनि वर्षाणी बहूनि वर्षशतानि बहूनि वर्षशतसहस्राणि दिव्यमानुषं सौख्यम् अनुभूतम्; एतर्ह्य् अप्य् अस्य भोजनवेलायां शाल्योदनम् इक्षुयष्टिस् तित्तिरिद्वयं एकः फेलायां पतति द्वितीयो भूम्यां
+sbv_103,rājñā prasenajitā kośalena śrutaṃ: mama bhagavatā evaṃ karmaplotir vyākṛtā; tad ayaṃ prāktanasya karmaṇaḥ phalavipāka iti viditvā bhagavati saśrāvakasaṃghe prasannaḥ; sa caivaṃ karmavipākāvarjitamatis tiṣṭhati; naimittikena ca vyākṛtam āryānandasya paṭṭabandho bhaviṣyati iti; yāvat prabhātāyāṃ rajanyām āyuṣmata ānandasya lalāṭe piṭako jātaḥ; rājñā prasenajitā kośalena śrutaṃ; tasyaitad abhavat; bhavati dakṣiṇīyeṣu kārān kṛtvā avandhyapuṇyaphalaviśeṣaḥ; yannv aham asya svayam evopasthānaṃ kūryām iti; tena sarvavaidyā āhūtaḥ: āryānandasya cikitsāṃ kuruta iti; te tasya cikitsāṃ kartum ārabdhāḥ; rājñā prasenajitā kośalena āyuṣmata ānandasya svayam eva śataśalākaṃ chatraṃ dhāritaṃ; śirāyāṃ ca muktāyāṃ lalāṭe paṭṭo baddhaḥ,राज्ञा प्रसेनजिता कोशलेन श्रुतं: मम भगवता एवं कर्मप्लोतिर् व्याकृता; तद् अयं प्राक्तनस्य कर्मणः फलविपाक इति विदित्वा भगवति सश्रावकसंघे प्रसन्नः; स चैवं कर्मविपाकावर्जितमतिस् तिष्ठति; नैमित्तिकेन च व्याकृतम् आर्यानन्दस्य पट्टबन्धो भविष्यति इति; यावत् प्रभातायां रजन्याम् आयुष्मत आनन्दस्य ललाटे पिटको जातः; राज्ञा प्रसेनजिता कोशलेन श्रुतं; तस्यैतद् अभवत्; भवति दक्षिणीयेषु कारान् कृत्वा अवन्ध्यपुण्यफलविशेषः; यन्न्व् अहम् अस्य स्वयम् एवोपस्थानं कूर्याम् इति; तेन सर्ववैद्या आहूतः: आर्यानन्दस्य चिकित्सां कुरुत इति; ते तस्य चिकित्सां कर्तुम् आरब्धाः; राज्ञा प्रसेनजिता कोशलेन आयुष्मत आनन्दस्य स्वयम् एव शतशलाकं छत्रं धारितं; शिरायां च मुक्तायां ललाटे पट्टो बद्धः
+sbv_104,bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadantāyuṣmatānandena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena rājñā prasenajitā kośalena mūrdhni śataśalākaṃ chatraṃ dhāritaṃ svayam eva śuklapaṭṭo baddhaḥ upasthānaṃ ca kṛtam iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavaḥ bhikṣuṇā pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehināṃ,भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्तायुष्मतानन्देन कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन राज्ञा प्रसेनजिता कोशलेन मूर्ध्नि शतशलाकं छत्रं धारितं स्वयम् एव शुक्लपट्टो बद्धः उपस्थानं च कृतम् इति; भगवान् आह: आनन्देनैव भिक्षवः भिक्षुणा पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतान्य् उपचितानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनां
+sbv_105,the story of the physician bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyām anyatamo vaidyaḥ prativasati; tasya samīpe pratyekabuddho glāna upasaṃkrāntaḥ; sa tena sarvopakaraṇaiḥ pravāritaḥ; svayam eva cikitsā kṛtā upasthānaṃ ca,थे स्तोर्य् ओफ़् थे फ्य्सिचिअन् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्याम् अन्यतमो वैद्यः प्रतिवसति; तस्य समीपे प्रत्येकबुद्धो ग्लान उपसंक्रान्तः; स तेन सर्वोपकरणैः प्रवारितः; स्वयम् एव चिकित्सा कृता उपस्थानं च
+sbv_106,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau vaidya eṣa evāsau ānanadabhikṣuḥ tena kālena tena samayena; yad anena pratyekabuddhāya kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena anekāni varṣāṇi varṣaśatāni varṣasahasrāṇi rājāmātyabrāhmaṇagṛhapatibhir asyopasthānaṃ kṛtaṃ; yāvad etarhy asya rājñā prasenajitā kośalena śatiśalākaṃ chatraṃ dhāritaṃ; svayaṃ copasthānaṃ kṛtam iti,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ वैद्य एष एवासौ आननदभिक्षुः तेन कालेन तेन समयेन; यद् अनेन प्रत्येकबुद्धाय कारान् कृत्वा प्रणिधानं कृतं तस्य कर्मणो विपाकेन अनेकानि वर्षाणि वर्षशतानि वर्षसहस्राणि राजामात्यब्राह्मणगृहपतिभिर् अस्योपस्थानं कृतं; यावद् एतर्ह्य् अस्य राज्ञा प्रसेनजिता कोशलेन शतिशलाकं छत्रं धारितं; स्वयं चोपस्थानं कृतम् इति
+sbv_107,"the buddha chooses ānanda as servant atha bhagavān yathābhiramyaṃ śrāvastyāṃ viharati; yena śālā tena cārikāṃ <caran> prakrāntaḥ; anupūrveṇa cārikāṃ caran śālām anuprāptḥ; śālāyāṃ viharati brāhmaṇagrāmake; tena khalu samayena evaṃrūpā saṃbahulā sthavirasthavirā mahāśrāvakā bhagavataḥ sāmantakam upaniśritya viharanty araṇyakuṭikāyā<ṃ>, tadyathā āyuṣmān ājñātakauṇḍinyaḥ, āyuṣmān aśvajid bhadrikaḥ bāṣpaḥ mahānāmā yaśā pūrṇaḥ vimalaḥ gavāmpatiḥ subāhuḥ āyuṣmān śāriputraḥ āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmān mahākauṣṭhilaḥ āyuṣmān mahākapphinaḥ āyuṣmān aniruddhaḥ nandikaḥ kimpilaḥ yaśā śālāviharīyakasthaviraḥ pūrṇaḥ kuṇḍopadhānīyakasthavira itīme cānye ca sthavirasthavirā mahāśrāvakā bhagavataḥ sāmantakam upaniśritya viharanti","थे बुद्ध छोओसेस् आनन्द अस् सेर्वन्त् अथ भगवान् यथाभिरम्यं श्रावस्त्यां विहरति; येन शाला तेन चारिकां <चरन्> प्रक्रान्तः; अनुपूर्वेण चारिकां चरन् शालाम् अनुप्राप्त्ः; शालायां विहरति ब्राह्मणग्रामके; तेन खलु समयेन एवंरूपा संबहुला स्थविरस्थविरा महाश्रावका भगवतः सामन्तकम् उपनिश्रित्य विहरन्त्य् अरण्यकुटिकाया<ं>, तद्यथा आयुष्मान् आज्ञातकौण्डिन्यः, आयुष्मान् अश्वजिद् भद्रिकः बाष्पः महानामा यशा पूर्णः विमलः गवाम्पतिः सुबाहुः आयुष्मान् शारिपुत्रः आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः आयुष्मान् महाकाश्यपः आयुष्मान् महाकौष्ठिलः आयुष्मान् महाकप्फिनः आयुष्मान् अनिरुद्धः नन्दिकः किम्पिलः यशा शालाविहरीयकस्थविरः पूर्णः कुण्डोपधानीयकस्थविर इतीमे चान्ये च स्थविरस्थविरा महाश्रावका भगवतः सामन्तकम् उपनिश्रित्य विहरन्ति"
+sbv_108,"tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: aham asmi bhikṣavaḥ etarhi jīrṇo vṛddho mahallakaḥ, klāmyāmi catasraḥ parṣado 'vavadituṃ bhikṣūn bhikṣuṇīḥ upāsikān upāsikyaḥ; utsāhayata me bhikṣavo bhikṣum upasthāyakaṃ yo mām upasthānaṃ kariṣyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svam arthaṃ ca na riṃciṣyati; athāyuṣmān ājñātakauṇḍinya utthāyāsanād ekāṃśam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat: ahaṃ bhadantam upasthāsyāmi manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyāmi, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyāmi; tvaṃ tāvat kauṇḍinya jīrṇo vṛddho mahallakaḥ; tavaiva tāvad upasthāyakena karaṇīyaṃ; niṣīda tvaṃ kauṇḍinya yathāsvake āsane; niṣaṇṇa āyuṣmān ājñātakauṇḍinyo yathāsvake āsane; athāyuṣmān aśvajid bhadrikaḥ bāṣpaḥ mahānāmā yaśā pūrṇaḥ vimalaḥ gavaṃpatiḥ subāhuḥ āyuṣmān śāriputraḥ āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmān mahākauṣṭhilaḥ āyuṣmān mahākapphinaḥ āyuṣmān aniruddhaḥ nandikaḥ kiṃpilaḥ yaśā śālāvihārīyakasthaviraḥ pūrṇaḥ kuṇḍopadhānīyakasthavira utthāyāsanād ekāṃśam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocan: ahaṃ bhadantam bhagavantam upasthāsyāmi manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyāmi, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyāmi; tvam api pūrṇo jīrṇo vṛddho mahallakaḥ; tavaiva tāvad upasthāyakena karaṇīyaṃ; niṣīda tvaṃ pūrṇa yathāsvake āsane; niṣaṇṇa āyuṣmān pūrṇo yathāsvake āsane","तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: अहम् अस्मि भिक्षवः एतर्हि जीर्णो वृद्धो महल्लकः, क्लाम्यामि चतस्रः पर्षदो ऽववदितुं भिक्षून् भिक्षुणीः उपासिकान् उपासिक्यः; उत्साहयत मे भिक्षवो भिक्षुम् उपस्थायकं यो माम् उपस्थानं करिष्यति मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यति, स्वम् अर्थं च न रिंचिष्यति; अथायुष्मान् आज्ञातकौण्डिन्य उत्थायासनाद् एकांशम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: अहं भदन्तम् उपस्थास्यामि मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यामि, स्वं चार्थं न रिंचिष्यामि; त्वं तावत् कौण्डिन्य जीर्णो वृद्धो महल्लकः; तवैव तावद् उपस्थायकेन करणीयं; निषीद त्वं कौण्डिन्य यथास्वके आसने; निषण्ण आयुष्मान् आज्ञातकौण्डिन्यो यथास्वके आसने; अथायुष्मान् अश्वजिद् भद्रिकः बाष्पः महानामा यशा पूर्णः विमलः गवंपतिः सुबाहुः आयुष्मान् शारिपुत्रः आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः आयुष्मान् महाकाश्यपः आयुष्मान् महाकौष्ठिलः आयुष्मान् महाकप्फिनः आयुष्मान् अनिरुद्धः नन्दिकः किंपिलः यशा शालाविहारीयकस्थविरः पूर्णः कुण्डोपधानीयकस्थविर उत्थायासनाद् एकांशम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचन्: अहं भदन्तम् भगवन्तम् उपस्थास्यामि मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यामि, स्वं चार्थं न रिंचिष्यामि; त्वम् अपि पूर्णो जीर्णो वृद्धो महल्लकः; तवैव तावद् उपस्थायकेन करणीयं; निषीद त्वं पूर्ण यथास्वके आसने; निषण्ण आयुष्मान् पूर्णो यथास्वके आसने"
+sbv_109,"athāyuṣmato mahāmaudgalyāyanasyaitad abhavat: kaḥ punar bhagavato bhikṣur abhipreta upasthāyako bhaviṣyati? yannv ahaṃ tadrūpaṃ samādhiṃ samāpadyeyaṃ yathā samāhite citte bhagavato mānasam avalokayeyam; athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte bhagavataḥ mānasam avalokayati; adrākṣīd āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavato mānasaṃ āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; dṛṣṭvā ca punas tasmāt samādher vyutthāyāyuṣmantaṃ śāriputram idam avocat: yat khalu āyuṣman jānīyāḥ bhagavato mānasam āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; tadyathā kūṭāgāre vā kūṭāgāraśālāyāṃ vā uttarāyatāyāṃ prācīnāyatāyāṃ pūrveṇa vātāyanena sūryaraśmayaḥ praviṣya paścimāṃ bhittiṃ niśritya tiṣṭheyuḥ; evam eva bhagavato mānasam āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; ehi gatvā utsāhayāvaḥ","अथायुष्मतो महामौद्गल्यायनस्यैतद् अभवत्: कः पुनर् भगवतो भिक्षुर् अभिप्रेत उपस्थायको भविष्यति? यन्न्व् अहं तद्रूपं समाधिं समापद्येयं यथा समाहिते चित्ते भगवतो मानसम् अवलोकयेयम्; अथायुष्मान् महामौद्गल्यायनस् तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते भगवतः मानसम् अवलोकयति; अद्राक्षीद् आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो भगवतो मानसं आयुष्मत्य् आनन्दे प्रतिष्ठितम् आनन्दो मे भिक्षुर् उपस्थास्यति मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यति, स्वं चार्थं न रिंचिष्यति; दृष्ट्वा च पुनस् तस्मात् समाधेर् व्युत्थायायुष्मन्तं शारिपुत्रम् इदम् अवोचत्: यत् खलु आयुष्मन् जानीयाः भगवतो मानसम् आयुष्मत्य् आनन्दे प्रतिष्ठितम् आनन्दो मे भिक्षुर् उपस्थास्यति मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यति, स्वं चार्थं न रिंचिष्यति; तद्यथा कूटागारे वा कूटागारशालायां वा उत्तरायतायां प्राचीनायतायां पूर्वेण वातायनेन सूर्यरश्मयः प्रविष्य पश्चिमां भित्तिं निश्रित्य तिष्ठेयुः; एवम् एव भगवतो मानसम् आयुष्मत्य् आनन्दे प्रतिष्ठितम् आनन्दो मे भिक्षुर् उपस्थास्यति मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यति, स्वं चार्थं न रिंचिष्यति; एहि गत्वा उत्साहयावः"
+sbv_110,"athāyuṣmān chāriputra āyuṣmāṃ ca mahāmaudgalyāyano yenāyuṣmān ānandas tenopasaṃkrāntau; upasaṃkramyāyuṣmatā ānandena sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisārya ekānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇāv āyuṣmatśāriputramaudgalyāyanau; āyuṣmān śāriputra āyuṣmantam ānandam idam avocat: utsaha tvam āyuṣman ānanda bhagavantam upasthātuṃ, maharddhikā te bhaviṣyati sugataparicaryā; nāhaṃ āyuṣman śāriputra utsahe bhagavantam upasthātuṃ; tat kasya hetoḥ; durāsadā hi buddhā bhagavanto duṣprasahāḥ; tadyathā agniḥ prajvalito durāsado bhavati duṣprasaho yadutārcirantarikayā, evam eva durāsadā buddhā bhagavanto duṣprasahāḥ; nāham utsahe bhagavantam upasthātuṃ; tadyathā siṃho mṛgarājā giriguhāgato durāsado bhavati duṣprasaho yaduta daṃṣṭrāntarikayā, evam eva durāsadā buddhā bhagavanto duṣprasahāḥ; tadyathā rājño nāgo matto mātaṅgaḥ kuñjaraḥ ṣaṣṭihāyana īṣādanto vyūḍhoraskaḥ saṃgrāmāvacaraḥ saṃgrāmamadhyagato durāsado bhavati duṣprasaho yaduta dantāntarikayā, evam eva durāsadā buddhā bhagavanto duṣprasahāḥ; nāhaṃ āyuṣman śāriputra utsahe bhagavantam upasthātuṃ","अथायुष्मान् छारिपुत्र आयुष्मां च महामौद्गल्यायनो येनायुष्मान् आनन्दस् तेनोपसंक्रान्तौ; उपसंक्रम्यायुष्मता आनन्देन सार्धं संमुखं संमोदनीं संरञ्जनीं विविधां कथां व्यतिसार्य एकान्ते निषण्णौ; एकान्तनिषण्णाव् आयुष्मत्शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ; आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तम् आनन्दम् इदम् अवोचत्: उत्सह त्वम् आयुष्मन् आनन्द भगवन्तम् उपस्थातुं, महर्द्धिका ते भविष्यति सुगतपरिचर्या; नाहं आयुष्मन् शारिपुत्र उत्सहे भगवन्तम् उपस्थातुं; तत् कस्य हेतोः; दुरासदा हि बुद्धा भगवन्तो दुष्प्रसहाः; तद्यथा अग्निः प्रज्वलितो दुरासदो भवति दुष्प्रसहो यदुतार्चिरन्तरिकया, एवम् एव दुरासदा बुद्धा भगवन्तो दुष्प्रसहाः; नाहम् उत्सहे भगवन्तम् उपस्थातुं; तद्यथा सिंहो मृगराजा गिरिगुहागतो दुरासदो भवति दुष्प्रसहो यदुत दंष्ट्रान्तरिकया, एवम् एव दुरासदा बुद्धा भगवन्तो दुष्प्रसहाः; तद्यथा राज्ञो नागो मत्तो मातङ्गः कुञ्जरः षष्टिहायन ईषादन्तो व्यूढोरस्कः संग्रामावचरः संग्राममध्यगतो दुरासदो भवति दुष्प्रसहो यदुत दन्तान्तरिकया, एवम् एव दुरासदा बुद्धा भगवन्तो दुष्प्रसहाः; नाहं आयुष्मन् शारिपुत्र उत्सहे भगवन्तम् उपस्थातुं"
+sbv_111,"athāyuṣmān mahāmaudgalyāyana āyuṣmantam ānandam idam avocat: yat khalu āyuṣman jānīyaḥ bhagavato mānasam āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; tadyathā kūṭāgāre vā kūṭāgāraśālāyāṃ vā uttarāyatāyāṃ prācīnāyatāyāṃ pūrveṇa vātāyanena sūryaraśmayaḥ praviṣya paścimāṃ bhittiṃ niśritya tiṣṭheyuḥ; evam eva bhagavato mānasam āyuṣmaty ānande pratiṣṭhitam ānando me bhikṣur upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; utsaha tvam āyuṣman ānanda bhagavantam upasthātuṃ, maharddhikā te bhaviṣyati sugataparicaryā; evam aham āyuṣmān mahāmaudgalyāyana utasahe bhagavantam upasthātuṃ sacen me bhagavān trīn varān dadyāt, nāhaṃ bhagavato nirvasanaṃ cīvaraṃ dhārayeyaṃ; nāhaṃ bhagavataḥ paudgalikaṃ nimantraṇaṃ svīkūryāṃ; na ca me kaścid akālaḥ syād bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramituṃ paryupāsanāya; sacen me āyuṣman mahāmaudgalyāyana bhagavān imān trīn varāṃ dadyāt, evam aham utsahe bhagavantam upasthātuṃ, nānyathā","अथायुष्मान् महामौद्गल्यायन आयुष्मन्तम् आनन्दम् इदम् अवोचत्: यत् खलु आयुष्मन् जानीयः भगवतो मानसम् आयुष्मत्य् आनन्दे प्रतिष्ठितम् आनन्दो मे भिक्षुर् उपस्थास्यति मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यति, स्वं चार्थं न रिंचिष्यति; तद्यथा कूटागारे वा कूटागारशालायां वा उत्तरायतायां प्राचीनायतायां पूर्वेण वातायनेन सूर्यरश्मयः प्रविष्य पश्चिमां भित्तिं निश्रित्य तिष्ठेयुः; एवम् एव भगवतो मानसम् आयुष्मत्य् आनन्दे प्रतिष्ठितम् आनन्दो मे भिक्षुर् उपस्थास्यति मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यति, स्वं चार्थं न रिंचिष्यति; उत्सह त्वम् आयुष्मन् आनन्द भगवन्तम् उपस्थातुं, महर्द्धिका ते भविष्यति सुगतपरिचर्या; एवम् अहम् आयुष्मान् महामौद्गल्यायन उतसहे भगवन्तम् उपस्थातुं सचेन् मे भगवान् त्रीन् वरान् दद्यात्, नाहं भगवतो निर्वसनं चीवरं धारयेयं; नाहं भगवतः पौद्गलिकं निमन्त्रणं स्वीकूर्यां; न च मे कश्चिद् अकालः स्याद् भगवन्तं दर्शनायोपसंक्रमितुं पर्युपासनाय; सचेन् मे आयुष्मन् महामौद्गल्यायन भगवान् इमान् त्रीन् वरां दद्यात्, एवम् अहम् उत्सहे भगवन्तम् उपस्थातुं, नान्यथा"
+sbv_112,"athāyuṣmān mahāmaudgalyāyana āyuṣmān śāriputra āyuṣmantam ānandaṃ bhagavata upasthāyakam utsāhya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntau; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇo āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavantam idam avocat: utsāhita āvābhyaṃ bhadanta bhikṣur bhagavata upasthāyako yadutāyuṣmān ānanda; sa evam āha: sacen me āyuṣman mahāmaudgalyāyana bhagavāṃs trīn varān dadyād evam aham utsahe bhagavantam upasthātuṃ; nāhaṃ bhagavato nirvasanaṃ cīvaraṃ dhārayeyaṃ, nāhaṃ bhagavataḥ paudgalikaṃ nimantraṇaṃ svīkūryāṃ; na ca me kaścid akālaḥ syād bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramituṃ paryupāsanāya; saced bhagavān imān trīn varān dadyāt, evam aham utsahe bhagavantam upasthātuṃ; sādhu sādhu maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ; sa paśyaty anāgataṃ sabrahmacāriṇām antikād vādānuvādaṃ garhasthānīyaṃ dharmaṃ; syur me atonidānaṃ sabrahmacāriṇo vaktāraḥ, cīvarahetor ānando bhikṣuḥ śāstāram upatiṣṭhati; maudgalyāyana ānandasya bhikṣor āścaryādbhuto dharmaḥ; sādhu sādhu maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ; sa paśyaty anāgataṃ sabrahmacāriṇām antikād vādānuvādaṃ garhasthānīyaṃ dharmaṃ; syur me atonidānaṃ sabrahmacāriṇo vaktāraḥ, piṇḍapātahetor ānando bhikṣuḥ śāstāram upatiṣṭhati; sādhu sādhu maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ kālajñaḥ kālavit; sa kālaṃ jñāsyaty ayaṃ me kālo bhagavantaṃ darśanayopasaṃkramitum, ayam akālaḥ; ayaṃ kālo bhikṣusaṃghasya bhikṣuṇīsaṃghasya upāsakaparṣadaḥ upāsikāparṣadaḥ ayaṃ kālo 'nyatīrthikaparivrājakānāṃ darśanayopasaṃkramitum, ayam akālaḥ; amī anyatīrthikaparivrājikā bhagavataḥ kathāprātibhānikā amī na kathāprātibhānikāḥ; idaṃ khādanīyabhojanīyaṃ bhagavataḥ sukhopacayāya saṃvarteta, idaṃ na saukhopacayāya; maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ kālajñaḥ kālavit; sa kālaṃ jñāsyati ayaṃ me kālo bhagavantaṃ darśanayopasaṃkramitum, ayam akālaḥ; ayaṃ kālo bhikṣusaṃghasya bhikṣuṇīsaṃghasyopāsakaparṣadaḥ upāsikāparṣadaḥ ayaṃ kālo 'nyatīrthikaparivrājakānāṃ bhagavantaṃ darśanayopasaṃkramitum, ayam akālaḥ; amī anyatīrthikaparivrājikā bhagavataḥ kathāprātibhānikā amī na kathāprātibhānikāḥ; idaṃ khādanīyabhojanīyaṃ bhagavataḥ sukhopacayāya saṃvarteta, idaṃ na saukhopacayāya; ayaṃ maudgalyāyana ānandasya bhikṣor āścaryādbhuto dharmaḥ; sādhu sādhu maudgalyāyana paṇḍita ānando bhikṣuḥ; sa cetaḥparyāyakuśalaḥ; evaṃ saṃjñāsyati tathāgataṃ sāyāhne pratisaṃlayanād vyutthitaṃ nimittena vā parikathayā vā ādeṣṭum; anena cānena ca sukhavihāreṇa bhagavān bahulaṃ vyāhārṣīd; anena cānena ca sukhavihāreṇa sugato bahulaṃ vyāhārṣīd; yac ca yadā ādekṣyati tat sarvaṃ tathaiva bhaviṣyati, nānyathā; ayaṃ maudgalyāyana ānandasya bhikṣor āścaryādbhuto dharmaḥ; sa tathāgatam upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati; yan maudgalyāyanānando bhikṣuḥ tathāgatam upasthāsyati manāpena nāmanāpena, bhāṣitaṃ codgrahīṣyati, svaṃ cārthaṃ na riṃciṣyati, ayam ānandasya bhikṣoḥ āścaryādbhuto dharmaḥ","अथायुष्मान् महामौ���्गल्यायन आयुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तम् आनन्दं भगवत उपस्थायकम् उत्साह्य येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तौ; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते निषण्णौ; एकान्तनिषण्णो आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो भगवन्तम् इदम् अवोचत्: उत्साहित आवाभ्यं भदन्त भिक्षुर् भगवत उपस्थायको यदुतायुष्मान् आनन्द; स एवम् आह: सचेन् मे आयुष्मन् महामौद्गल्यायन भगवांस् त्रीन् वरान् दद्याद् एवम् अहम् उत्सहे भगवन्तम् उपस्थातुं; नाहं भगवतो निर्वसनं चीवरं धारयेयं, नाहं भगवतः पौद्गलिकं निमन्त्रणं स्वीकूर्यां; न च मे कश्चिद् अकालः स्याद् भगवन्तं दर्शनायोपसंक्रमितुं पर्युपासनाय; सचेद् भगवान् इमान् त्रीन् वरान् दद्यात्, एवम् अहम् उत्सहे भगवन्तम् उपस्थातुं; साधु साधु मौद्गल्यायन पण्डित आनन्दो भिक्षुः; स पश्यत्य् अनागतं सब्रह्मचारिणाम् अन्तिकाद् वादानुवादं गर्हस्थानीयं धर्मं; स्युर् मे अतोनिदानं सब्रह्मचारिणो वक्तारः, चीवरहेतोर् आनन्दो भिक्षुः शास्तारम् उपतिष्ठति; मौद्गल्यायन आनन्दस्य भिक्षोर् आश्चर्याद्भुतो धर्मः; साधु साधु मौद्गल्यायन पण्डित आनन्दो भिक्षुः; स पश्यत्य् अनागतं सब्रह्मचारिणाम् अन्तिकाद् वादानुवादं गर्हस्थानीयं धर्मं; स्युर् मे अतोनिदानं सब्रह्मचारिणो वक्तारः, पिण्डपातहेतोर् आनन्दो भिक्षुः शास्तारम् उपतिष्ठति; साधु साधु मौद्गल्यायन पण्डित आनन्दो भिक्षुः कालज्ञः कालवित्; स कालं ज्ञास्यत्य् अयं मे कालो भगवन्तं दर्शनयोपसंक्रमितुम्, अयम् अकालः; अयं कालो भिक्षुसंघस्य भिक्षुणीसंघस्य उपासकपर्षदः उपासिकापर्षदः अयं कालो ऽन्यतीर्थिकपरिव्राजकानां दर्शनयोपसंक्रमितुम्, अयम् अकालः; अमी अन्यतीर्थिकपरिव्राजिका भगवतः कथाप्रातिभानिका अमी न कथाप्रातिभानिकाः; इदं खादनीयभोजनीयं भगवतः सुखोपचयाय संवर्तेत, इदं न सौखोपचयाय; मौद्गल्यायन पण्डित आनन्दो भिक्षुः कालज्ञः कालवित्; स कालं ज्ञास्यति अयं मे कालो भगवन्तं दर्शनयोपसंक्रमितुम्, अयम् अकालः; अयं कालो भिक्षुसंघस्य भिक्षुणीसंघस्योपासकपर्षदः उपासिकापर्षदः अयं कालो ऽन्यतीर्थिकपरिव्राजकानां भगवन्तं दर्शनयोपसंक्रमितुम्, अयम् अकालः; अमी अन्यतीर्थिकपरिव्राजिका भगवतः कथाप्रातिभानिका अमी न कथाप्रातिभानिकाः; इदं खादनीयभोजनीयं भगवतः सुखोपचयाय संवर्तेत, इद�� न सौखोपचयाय; अयं मौद्गल्यायन आनन्दस्य भिक्षोर् आश्चर्याद्भुतो धर्मः; साधु साधु मौद्गल्यायन पण्डित आनन्दो भिक्षुः; स चेतःपर्यायकुशलः; एवं संज्ञास्यति तथागतं सायाह्ने प्रतिसंलयनाद् व्युत्थितं निमित्तेन वा परिकथया वा आदेष्टुम्; अनेन चानेन च सुखविहारेण भगवान् बहुलं व्याहार्षीद्; अनेन चानेन च सुखविहारेण सुगतो बहुलं व्याहार्षीद्; यच् च यदा आदेक्ष्यति तत् सर्वं तथैव भविष्यति, नान्यथा; अयं मौद्गल्यायन आनन्दस्य भिक्षोर् आश्चर्याद्भुतो धर्मः; स तथागतम् उपस्थास्यति मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यति, स्वं चार्थं न रिंचिष्यति; यन् मौद्गल्यायनानन्दो भिक्षुः तथागतम् उपस्थास्यति मनापेन नामनापेन, भाषितं चोद्ग्रहीष्यति, स्वं चार्थं न रिंचिष्यति, अयम् आनन्दस्य भिक्षोः आश्चर्याद्भुतो धर्मः"
+sbv_113,"yadāyuṣmadbhyāṃ śāriputramaudgalyāyanābhyām āyuṣmān ānando bhagavata upasthāyaka utsāhitaḥ, bhagavatā cānuvarṇitaḥ, tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā ānandena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena bhagavato bhrātā saṃvṛttaḥ, upasthāyako, bahuśrutaḥ., śrutadharaḥ, śrutasannicaya iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavaḥ bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehināṃ","यदायुष्मद्भ्यां शारिपुत्रमौद्गल्यायनाभ्याम् आयुष्मान् आनन्दो भगवत उपस्थायक उत्साहितः, भगवता चानुवर्णितः, तदा भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मता आनन्देन कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन भगवतो भ्राता संवृत्तः, उपस्थायको, बहुश्रुतः., श्रुतधरः, श्रुतसन्निचय इति; भगवान् आह: आनन्देनैव भिक्षवः भिक्षुणा कर्माणि कृतान्य् उपचितानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनां"
+sbv_114,"the story of bhānumān and bhānumantaḥ bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ bhānur nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; sa devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate, kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti; amātyāḥ kathayanti; pitāsya bhānuḥ, tasmād bhavatu dārakasya bhānumān iti nāma; tasya bhānumān iti nāma kṛtaṃ; sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; pitrā yauvarājye 'bhiṣiktaḥ; bhūyo 'py asya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; tasyāpi jātau jātimahaṃ kṛtvā bhānumanta iti nāma kṛtaṃ; bhānumān kumāro naiṣkramyābhinandī; sa pitaraṃ paśyati dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayantaṃ; sa saṃlakṣayati; aham api pitur atyayād rājā bhaviṣyāmi; aham api dharmādharmeṇa rājyaṃ kārayitvā narakaparāyaṇo bhaviṣyāmi iti; sa pituḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ pādayor nipatya kathayati: deva anujānīhi pravrajāmi iti; sa kathayati: putra yasyārthe yajñā ijyante homā hūyante tapāṃsi tapyante tat tava karatalagataṃ rājyaṃ; kasyārthe pravrajasi iti; sa nivāryamāṇo 'pi nāvatiṣṭhate; rājñā avaśyanirbandhaṃ jñātvā anujñātaḥ; sa ṛṣīṇāṃ madhye pravrajitaḥ; rājñā bhānumantaḥ kumāro yauvarājye abhiṣiktaḥ; bhānumatā ṛṣimadhye pravrajitena ekānte prakramya anācāryakeṇa anupādhyāyakena pratyekabodhiḥ s��kṣātkṛtā; so 'pareṇa samayena glānaḥ saṃvṛttaḥ; sa itaś cānutaś ca paribhraman vārāṇasīm anuprāptaḥ; rājñā śrutaṃ; bhānumatā pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā, sa ceha iti; sa tasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ pādayor nipatya kathayati: maharṣe tvaṃ piṇḍakenārthī, ahaṃ puṇyena; ihaiva madīye udyāne prativasa; ahaṃ te sarvopakaraṇair vaighātaṃ karomi iti; tenādhivāsitaṃ; rājñā tasya bhānumantaḥ kumāraḥ upasthāyako dattaḥ; sa tasyopasthānaṃ kartuṃ pravṛttaḥ; pratyekabuddhena tasya alpalakṣaṇaṃ dṛṣṭaṃ, saptāhasyātyayāt kālaṃ kariṣyatīti; sa tenoktaḥ: bhrātaḥ kimarthaṃ na pravrajasi? iti; sa kathayati: maharṣe pravrajāmi; yady evaṃ gaccha, pitaram avalokya; sa rājñaḥ sakāśaṃ gataḥ; deva anujānīhi māṃ, pravrajāmi; rājā kathayati: tava bhrātā pravrajitaḥ; mamātyayāt tvam eva rājā; kimarthaṃ pravrajasi iti; sa na labhate pravrajyāṃ; sa pratyekabuddhaḥ svayam eva rājñaḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya gāthayā kathayati: muñca bhāno bhānumantaṃ pravrājayati bhānumān pravrajyā śreyasi bhāno yasmāt saṃvarṇitā jinaiḥ iti; rājā kathayati: maharṣe tvaṃ pravrajitaḥ; eṣa mamātyayād rājā bhaviṣyati; ihaiva dānāni dāsyati; puṇyāni kariṣyati; kimarthaṃ pravrajati iti; pratyekabuddho gāthāṃ bhāṣate: anyathā cintitā hy arthā anyathā parivartitāḥ alpakaṃ jīvitaṃ bhāno paraṃ saptāham eva tu maharṣe asya saptāhaṃ jīvitaṃ? pratyekabuddhaḥ kathayati, saptāhaṃ; rājā kathayati: maharṣe yady evam anujñāto bhavatu; pravrājaya; sa ātmanaḥ alpakaṃ jīvitaṃ jñātvā tīvreṇa prasādena tasyopasthānaṃ kartum ārabdhaḥ; sa pratyekabuddho vyāvābādhikaḥ; tasya pātraṃ karatale hṛhītvā bhuṃjānasya vāyunā hastaḥ kampate; tatas tena rājakumāreṇa kaṭakam avatārya pātrasya ādhārako dattaḥ; tatpātraṃ niścalaṃ sthitaṃ; sa taṃ dṛṣṭvā praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yathaitat pātraṃ niścalaṃ, evaṃ mamānena kuśalamūlena ye dharmasantāne praviśeyuḥ te niścalā avatiṣṭheyuḥ iti; sa tasya pūrvaṃ parimaṇḍalaiḥ padavyañjanair dharmaṃ deśayati; sa kathayati: tvaṃ pūrvam āgārikabhūtaḥ parimaṇḍalaparimaṇḍalaiḥ padair vyañjanair dharmaṃ deśayasi; idānīṃ tvayā pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā; kimarthaṃ na deśayasi iti; sa kathayati: nāhaṃ deśayāmi; artho ko deśayati? ye te tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ te buddhā bhagavantaḥ parimaṇḍalaparimaṇḍalaiḥ padavyañjanair dharmaṃ deśayanti iti; tena praṇidhānaṃ kṛtaṃ; yo 'sau buddho bhagavān parimaṇḍalaparimaṇḍalaiḥ padavyañjanair dharmaṃ deśayati, tasyāhaṃ bhrātā syām upasthāyakaś ca; sa tena pratyekabuddhena pravrājitaḥ uktaś ca: vatsa etad eva te manasi kartavyaṃ mayā saptāhasyātyayāt martavyam iti; tena tena saptāhena na kiṃcid adhigataṃ; sa maraṇakālasamaye praṇidhānaṃ karoti; anenāhaṃ kuśalamūlena tasya bhagavatas tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya śāsane pravrajya bahuśrutaḥ syāṃ, śrutadharaḥ, śrutasannicaya iti","थे स्तोर्य् ओफ़् भानुमान् अन्द् भानुमन्तः भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां भानुर् नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च यावद् आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; स देव्या सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः; तस्य जातौ जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते, किं भवतु दारकस्य नामेति; अमात्याः कथयन्ति; पितास्य भानुः, तस्माद् भवतु दारकस्य भानुमान् इति नाम; तस्य भानुमान् इति नाम कृतं; स उन्नीतो वर्धितो महान् संवृत्तः; पित्रा यौवराज्ये ऽभिषिक्तः; भूयो ऽप्य् अस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः; तस्यापि जातौ जातिमहं कृत्वा भानुमन्त इति नाम कृतं; भानुमान् कुमारो नैष्क्रम्याभिनन्दी; स पितरं पश्यति धर्माधर्मेण राज्यं कारयन्तं; स संलक्षयति; अहम् अपि पितुर् अत्ययाद् र���जा भविष्यामि; अहम् अपि धर्माधर्मेण राज्यं कारयित्वा नरकपरायणो भविष्यामि इति; स पितुः सकाशम् उपसंक्रान्तः पादयोर् निपत्य कथयति: देव अनुजानीहि प्रव्रजामि इति; स कथयति: पुत्र यस्यार्थे यज्ञा इज्यन्ते होमा हूयन्ते तपांसि तप्यन्ते तत् तव करतलगतं राज्यं; कस्यार्थे प्रव्रजसि इति; स निवार्यमाणो ऽपि नावतिष्ठते; राज्ञा अवश्यनिर्बन्धं ज्ञात्वा अनुज्ञातः; स ऋषीणां मध्ये प्रव्रजितः; राज्ञा भानुमन्तः कुमारो यौवराज्ये अभिषिक्तः; भानुमता ऋषिमध्ये प्रव्रजितेन एकान्ते प्रक्रम्य अनाचार्यकेण अनुपाध्यायकेन प्रत्येकबोधिः साक्षात्कृता; सो ऽपरेण समयेन ग्लानः संवृत्तः; स इतश् चानुतश् च परिभ्रमन् वाराणसीम् अनुप्राप्तः; राज्ञा श्रुतं; भानुमता प्रत्येकबोधिः साक्षात्कृता, स चेह इति; स तस्य सकाशम् उपसंक्रान्तः पादयोर् निपत्य कथयति: महर्षे त्वं पिण्डकेनार्थी, अहं पुण्येन; इहैव मदीये उद्याने प्रतिवस; अहं ते सर्वोपकरणैर् वैघातं करोमि इति; तेनाधिवासितं; राज्ञा तस्य भानुमन्तः कुमारः उपस्थायको दत्तः; स तस्योपस्थानं कर्तुं प्रवृत्तः; प्रत्येकबुद्धेन तस्य अल्पलक्षणं दृष्टं, सप्ताहस्यात्ययात् कालं करिष्यतीति; स तेनोक्तः: भ्रातः किमर्थं न प्रव्रजसि? इति; स कथयति: महर्षे प्रव्रजामि; यद्य् एवं गच्छ, पितरम् अवलोक्य; स राज्ञः सकाशं गतः; देव अनुजानीहि मां, प्रव्रजामि; राजा कथयति: तव भ्राता प्रव्रजितः; ममात्ययात् त्वम् एव राजा; किमर्थं प्रव्रजसि इति; स न लभते प्रव्रज्यां; स प्रत्येकबुद्धः स्वयम् एव राज्ञः सकाशम् उपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य गाथया कथयति: मुञ्च भानो भानुमन्तं प्रव्राजयति भानुमान् प्रव्रज्या श्रेयसि भानो यस्मात् संवर्णिता जिनैः इति; राजा कथयति: महर्षे त्वं प्रव्रजितः; एष ममात्ययाद् राजा भविष्यति; इहैव दानानि दास्यति; पुण्यानि करिष्यति; किमर्थं प्रव्रजति इति; प्रत्येकबुद्धो गाथां भाषते: अन्यथा चिन्तिता ह्य् अर्था अन्यथा परिवर्तिताः अल्पकं जीवितं भानो परं सप्ताहम् एव तु महर्षे अस्य सप्ताहं जीवितं? प्रत्येकबुद्धः कथयति, सप्ताहं; राजा कथयति: महर्षे यद्य् एवम् अनुज्ञातो भवतु; प्रव्राजय; स आत्मनः अल्पकं जीवितं ज्ञात्वा तीव्रेण प्रसादेन तस्योपस्थानं कर्तुम् आरब्धः; स प्रत्येकबुद्धो व्यावाबाधिकः; तस्य पात्रं करतले हृहीत्वा ���ुंजानस्य वायुना हस्तः कम्पते; ततस् तेन राजकुमारेण कटकम् अवतार्य पात्रस्य आधारको दत्तः; तत्पात्रं निश्चलं स्थितं; स तं दृष्ट्वा प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः: यथैतत् पात्रं निश्चलं, एवं ममानेन कुशलमूलेन ये धर्मसन्ताने प्रविशेयुः ते निश्चला अवतिष्ठेयुः इति; स तस्य पूर्वं परिमण्डलैः पदव्यञ्जनैर् धर्मं देशयति; स कथयति: त्वं पूर्वम् आगारिकभूतः परिमण्डलपरिमण्डलैः पदैर् व्यञ्जनैर् धर्मं देशयसि; इदानीं त्वया प्रत्येकबोधिः साक्षात्कृता; किमर्थं न देशयसि इति; स कथयति: नाहं देशयामि; अर्थो को देशयति? ये ते तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः ते बुद्धा भगवन्तः परिमण्डलपरिमण्डलैः पदव्यञ्जनैर् धर्मं देशयन्ति इति; तेन प्रणिधानं कृतं; यो ऽसौ बुद्धो भगवान् परिमण्डलपरिमण्डलैः पदव्यञ्जनैर् धर्मं देशयति, तस्याहं भ्राता स्याम् उपस्थायकश् च; स तेन प्रत्येकबुद्धेन प्रव्राजितः उक्तश् च: वत्स एतद् एव ते मनसि कर्तव्यं मया सप्ताहस्यात्ययात् मर्तव्यम् इति; तेन तेन सप्ताहेन न किंचिद् अधिगतं; स मरणकालसमये प्रणिधानं करोति; अनेनाहं कुशलमूलेन तस्य भगवतस् तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य शासने प्रव्रज्य बहुश्रुतः स्यां, श्रुतधरः, श्रुतसन्निचय इति"
+sbv_115,kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau rājakumāraḥ pratyekabuddhasya bhrātā eṣa evāsāv ānando bhikṣuḥ; yad anena pratyekabuddhasya bhrātur upasthānaṃ kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena bhagavato bhrātā saṃvṛttaḥ upasthāyako bahuśrutaḥ śrutadharaḥ śrutasannicayaś ca,किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ राजकुमारः प्रत्येकबुद्धस्य भ्राता एष एवासाव् आनन्दो भिक्षुः; यद् अनेन प्रत्येकबुद्धस्य भ्रातुर् उपस्थानं कृत्वा प्रणिधानं कृतं तस्य कर्मणो विपाकेन भगवतो भ्राता संवृत्तः उपस्थायको बहुश्रुतः श्रुतधरः श्रुतसन्निचयश् च
+sbv_116,bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā ānandena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena bhagavatā bahuśrutāṇāṃ śrutadharāṇāṃ śrutasannicayāṇām agro nirdiṣṭa iti; bhagavān āha: ānandenaiva bhikṣavo bhikṣuṇā karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti khalu dehināṃ,भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मता आनन्देन कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन भगवता बहुश्रुताणां श्रुतधराणां श्रुतसन्निचयाणाम् अग्रो निर्दिष्ट इति; भगवान् आह: आनन्देनैव भिक्षवो भिक्षुणा कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनां
+sbv_117,"ānanda is the foremost among the learned monks bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminn eva bhadrake kalpe vi��śativarṣaśatāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi, vidyācaraṇasaṃpannaḥ yāvad buddho bhagavān; sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣivadane mṛgadāve; tasyāyaṃ pravacane pravrajitaḥ; tatrānena na kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ; yasya sakāśe pravrajitaḥ bhagavatā kāśyapena bahuśrutānāṃ śrutadharāṇāṃ śrutasannicayānām agro vyākṛtaḥ; sa maraṇakālasamaye praṇidhānaṃ karoti: yan mayā bhagavati kāśyape samyaksaṃbuddhe anuttare dakṣiṇīye yāvadāyur brahmacaryaṃ caritaṃ, na kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ; anenāhaṃ kuśalamūlena yo 'sau bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena uttaro māṇavo vyākṛtaḥ, bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha iti; tasyāhaṃ pravacane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkuryām; yathā ca me upādhyāyo bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena bahudhārāṇām śrutadharāṇāṃ śrutasannicayāṇām agro vyākṛtaḥ; evaṃ mām api sa bhagavān śākyamunir śākyādhirāja bahuśrutānāṃ śrutadharāṇāṃ śrutasannicayānām agraṃ vyākuryād; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānām iti yāvad ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam","आनन्द इस् थे फ़ोरेमोस्त् अमोन्ग् थे लेअर्नेद् मोन्क्स् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽस्मिन्न् एव भद्रके कल्पे विंशतिवर्षशतायुषि प्रजायां काश्यपो नाम सम्यक्संबुद्धो लोक उदपादि, विद्याचरणसंपन्नः यावद् बुद्धो भगवान्; स वाराणसीं नगरीम् उपनिश्रित्य विहरति ऋषिवदने मृगदावे; तस्यायं प्रवचने प्रव्रजितः; तत्रानेन न कश्चिद् गुणगणो ऽधिगतः; यस्य सकाशे प्रव्रजितः भगवता काश्यपेन बहुश्रुतानां श्रुतधराणां श्रुतसन्निचयानाम् अग्रो व्याकृतः; स मरणकालसमये प्रणिधानं करोति: यन् मया भगवति काश्यपे सम्यक्संबुद्धे अनुत्तरे दक्षिणीये यावदायुर् ब्रह्मचर्यं चरितं, न कश्चिद् गुणगणो ऽधिगतः; अनेनाहं कुशलमूलेन यो ऽसौ भगवता काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन उत्तरो माणवो व्याकृतः, भविष्यसि त्वं माणव वर्षशतायुषि प्रजायां शाक्यमुनिर् नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध इति; तस्याहं प्रवचने प्रव्रज्य सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कुर्याम्; यथा च मे उपाध्यायो भगवता काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन बहुधाराणाम् श्रुतधराणां श्रुतसन्निचयाणाम् अग्रो व्याकृतः; एवं माम् अपि स भगवान् शाक्यमुनिर् शाक्याधिराज बहुश्रुतानां श्रुतधराणां श्रुतसन्निचयानाम् अग्रं व्याकुर्याद्; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानाम् इति यावद् इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्"
+sbv_118,uddānaṃ: ṛddhiḥ śāstā tṛkā vaktā caṇḍālenāyaṃ gayā yasya caite parādhyanti satvaśrāṇāś ca kukkurāḥ famine in rājagṛha cf,उद्दानं: ऋद्धिः शास्ता तृका वक्ता चण्डालेनायं गया यस्य चैते पराध्यन्ति सत्वश्राणाश् च कुक्कुराः फ़मिने इन् राजगृह च्फ़्
+sbv_119,"matsuda, ""a vinaya fragment of the msv from 'bendall's puka'"", fests","मत्सुद, ""अ विनय फ़्रग्मेन्त् ओफ़् थे म्स्व् फ़्रोम् ऽबेन्दल्ल्ऽस् पुकऽ"", फ़ेस्त्स्"
+sbv_120,bechert bhagavān r��jagṛhe viharati venuvane kalandakanivāpe; tena khalu samayena durbhikṣam abhūt kṛcchraḥ kāntāro durlabhaḥ piṇḍako yācanakena; tatra ye bhikṣavaḥ ṛddher lābhinas te yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tato varṇagandharasopetānāṃ jambūpeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; sataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; yadvā punar asyās sāmantakena bilvavanaṃ kapitthavanam āmalakīvanaṃ tato varṇagandharasopetānām āmalakapeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptasya taṇḍulaphalaśāleḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; cāturmahārājikān trayastriṃśān devān gatvā divyāyāḥ sudhāyāḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; ye vā te janapadāḥ ṛddhāś ca yāvad ākirṇabahujanamanuṣyāś ca tataḥ śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante,बेछेर्त् भगवान् राजगृहे विहरति वेनुवने कलन्दकनिवापे; तेन खलु समयेन दुर्भिक्षम् अभूत् कृच्छ्रः कान्तारो दुर्लभः पिण्डको याचनकेन; तत्र ये भिक्षवः ऋद्धेर् लाभिनस् ते यस्या जम्ब्वा नाम्ना जम्बूद्वीपः प्रज्ञायते ततो वर्णगन्धरसोपेतानां जम्बूपेशीनां पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; सतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; यद्वा पुनर् अस्यास् सामन्तकेन बिल्ववनं कपित्थवनम् आमलकीवनं ततो वर्णगन्धरसोपेतानाम् आमलकपेशीनां पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; उत्तरकुरुद्वीपं गत्वा अकृष्टोप्तस्य तण्डुलफलशालेः पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; चातुर्महाराजिकान् त्रयस्त्रिंशान् देवान् गत्वा दिव्यायाः सुधायाः पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; ये वा ते जनपदाः ऋद्धाश् च यावद् आकिर्णबहुजनमनुष्याश् च ततः शुचिनः प्रणीतस्य खादनीयभोजनीयस्य पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते
+sbv_121,devadatta strives to win magical power cf,देवदत्त स्त्रिवेस् तो wइन् मगिचल् पोwएर् च्फ़्
+sbv_122,"matsuda, ""a vinaya fragment of the msv from 'bendall's puka'"", festsch","मत्सुद, ""अ विनय फ़्रग्मेन्त् ओफ़् थे म्स्व् फ़्रोम् ऽबेन्दल्ल्ऽस् पुकऽ"", फ़ेस्त्स्छ्"
+sbv_123,bechert atha devadattasya etad abhavat: etarhi durbhikṣaṃ kṛcchraḥ kāntāro durlabhaḥ piṇḍako yācanakena; ye bhikṣavaḥ ṛddhilābhinas te yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tato varṇagandharasopetānāṃ jambūpeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; sataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; yadvā punar asyās sāmantakena bilvavanaṃ kapitthavanam āmalakīvanaṃ tato varṇagandharasopetānām āmalakapeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptasya taṇḍulaphalaśāleḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; cāturmahārājikān trayastriṃśān devān gatvā divyāyāḥ sudhāyāḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; ye vā te janapadāḥ ṛddhāś ca yāvad ākirṇabahujanamanuṣyāś ca tataḥ śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; aham api yadi ṛddher lābhī syām aham api yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tato varṇagandharasopetānāṃ jambūpeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjīya; sataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; yadvā punar asyās sāmantakena bilvavanaṃ kapitthavanam āmalakīvanaṃ tato varṇagandharasopetānām āmalakapeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptasya taṇḍulaphalaśāleḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; cāturmahārājikān trayastriṃśān devān gatvā divyāyāḥ sudhāyāḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante; ye vā te janapadāḥ ṛddhāś ca yāvad ākirṇabahujanamanuṣyāś ca tataḥ śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya pātrapūram ādāya ātmanā paribhuṃjate; śataś ca śeṣeṇa bhikṣūn saṃvibhajante,बेछेर्त् अथ देवदत्तस्य एतद् अभवत्: एतर्हि दुर्भिक्षं कृच्छ्रः कान्तारो दुर्लभः पिण्डको याचनकेन; ये भिक्षवः ऋद्धिलाभिनस् ते यस्या जम्ब्वा नाम्ना जम्बूद्वीपः प्रज्ञायते ततो वर्णगन्धरसोपेतानां जम्बूपेशीनां पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; सतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; यद्वा पुनर् अस्यास् सामन्तकेन बिल्ववनं कपित्थवनम् आमलकीवनं ततो वर्णगन्धरसोपेतानाम् आमलकपेशीनां पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; उत्तरकुरुद्वीपं गत्वा अकृष्टोप्तस्य तण्डुलफलशालेः पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; चातुर्महाराजिकान् त्रयस्त्रिंशान् देवान् गत्वा दिव्यायाः सुधायाः पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; ये वा ते जनपदाः ऋद्धाश् च यावद् आकिर्णबहुजनमनुष्याश् च ततः शुचिनः प्रणीतस्य खादनीयभोजनीयस्य पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; अहम् अपि यदि ऋद्धेर् लाभी स्याम् अहम् अपि यस्या जम्ब्वा नाम्ना जम्बूद्वीपः प्रज्ञायते ततो वर्णगन्धरसोपेतानां जम्बूपेशीनां पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजीय; सतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; यद्वा पुनर् अस्यास् सामन्तकेन बिल्ववनं कपित्थवनम् आमलकीवनं ततो वर्णगन्धरसोपेतानाम् आमलकपेशीनां पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; उत्तरकुरुद्वीपं गत्वा अकृष्टोप्तस्य तण्डुलफलशालेः पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते; चातुर्महाराजिकान् त्रयस्त्रिंशान् देवान् गत्वा दिव्यायाः सुधायाः पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् सं��िभजन्ते; ये वा ते जनपदाः ऋद्धाश् च यावद् आकिर्णबहुजनमनुष्याश् च ततः शुचिनः प्रणीतस्य खादनीयभोजनीयस्य पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभुंजते; शतश् च शेषेण भिक्षून् संविभजन्ते
+sbv_124,"atha ko nu me pratilabhaḥ syād ṛddher mārgaṃ vyapadeṣṭum iti; atha devadatto yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt; ekāntasthito devadatto bhagavantam idam avocat; vyapadiśatu me bhagavān ṛddher mārgam iti; atha bhagavān devadattasya idam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgatam utpannaṃ viditvā devadattam idam avocat: adhiśīle tvaṃ gautama yoniśo manasi kuru, ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; adhicitte adhiprajñe tvaṃ gautama yoniśo manasi kuru; ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; atha devadattasyaitad abhavat: na vyapadiśati me bhagavān ṛddher mārgam iti viditvā prakrāntaḥ; yena āyuṣmān ājñātakauṇḍinyas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya āyuṣmantam ājñātakauṇḍinyam idam avocat: vyapadiśatu me sthavira ṛddher mārgaṃ; athāyuṣmān ājñātakauṇḍinyo bhagavato mānasaṃ vyavalokya devadattasya cedam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgataṃ viditvā devadattam idam avocat: rūpaṃ tvaṃ devadatta yoniśo manasi kuru, ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; atha devadattasyaitad abhavat: sthaviro 'pi me kauṇḍinyo na vyapadiśati ṛddher mārgam iti viditvā āyuṣmān aśvajid bhadriko bāṣpo mahānāmā pūrṇo vimalo gavaṃpatiḥ subāhur yena paṃca sthaviraśatāni tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya paṃca sthaviraśatāni idam avocat: vyapadiśantu me sthavirā ṛddher mārgaṃ; atha paṃca sthaviraśatāni bhagavato mānasaṃ vyavalokya sthavirasthavirāṇāṃ ca bhikṣūṇāṃ devadattasya cedam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgataṃ viditvā devadattam idam avocat: rūpaṃ tvaṃ devadatta yoniśo manasi kuru, ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; vedanāsaṃjñāsaṃskārān vijñānaṃ tvaṃ devadatta yoniśo manasi kuru, ṛddhiś ca te bhaviṣyati, anyac ca; atha devadattasyaitad abhavat: paṃcāpi sthaviraśatāni ṛddher mārgaṃ na vyapadiśanti; kiṃ punar ebhir āyuṣmadbhir bhagavatā sārdhaṃ purvam eva saṅgītaṃ bhaviṣyati? tathā hi me na kaścid vyapadiśanti ṛddher mārgaṃ; atha devadattasyaitad abhavat: atha ko nu me pratibalaḥ syād ṛddher mārgaṃ vyapadeṣṭuṃ? daśabalakāśyapa teaches to devadatta the way to obtain magical power cf","अथ को नु मे प्रतिलभः स्याद् ऋद्धेर् मार्गं व्यपदेष्टुम् इति; अथ देवदत्तो येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते अस्थात्; एकान्तस्थितो देवदत्तो भगवन्तम् इदम् अवोचत्; व्यपदिशतु मे भगवान् ऋद्धेर् मार्गम् इति; अथ भगवान् देवदत्तस्य इदम् एवंरूपं पापकम् इच्छागतम् उत्पन्नं विदित्वा देवदत्तम् इदम् अवोचत्: अधिशीले त्वं गौतम योनिशो मनसि कुरु, ऋद्धिश् च ते भविष्यति, अन्यच् च; अधिचित्ते अधिप्रज्ञे त्वं गौतम योनिशो मनसि कुरु; ऋद्धिश् च ते भविष्यति, अन्यच् च; अथ देवदत्तस्यैतद् अभवत्: न व्यपदिशति मे भगवान् ऋद्धेर् मार्गम् इति विदित्वा प्रक्रान्तः; येन आयुष्मान् आज्ञातकौण्डिन्यस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य आयुष्मन्तम् आज्ञातकौण्डिन्यम् इदम् अवोचत्: व्यपदिशतु मे स्थविर ऋद्धेर् मार्गं; अथायुष्मान् आज्ञातकौण्डिन्यो भगवतो मानसं व्यवलोक्य देवदत्तस्य चेदम् एवंरूपं पापकम् इच्छागतं विदित्वा देवदत्तम् इदम् अवोचत्: रूपं त्वं देवदत्त योनिशो मनसि कुर��, ऋद्धिश् च ते भविष्यति, अन्यच् च; अथ देवदत्तस्यैतद् अभवत्: स्थविरो ऽपि मे कौण्डिन्यो न व्यपदिशति ऋद्धेर् मार्गम् इति विदित्वा आयुष्मान् अश्वजिद् भद्रिको बाष्पो महानामा पूर्णो विमलो गवंपतिः सुबाहुर् येन पंच स्थविरशतानि तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य पंच स्थविरशतानि इदम् अवोचत्: व्यपदिशन्तु मे स्थविरा ऋद्धेर् मार्गं; अथ पंच स्थविरशतानि भगवतो मानसं व्यवलोक्य स्थविरस्थविराणां च भिक्षूणां देवदत्तस्य चेदम् एवंरूपं पापकम् इच्छागतं विदित्वा देवदत्तम् इदम् अवोचत्: रूपं त्वं देवदत्त योनिशो मनसि कुरु, ऋद्धिश् च ते भविष्यति, अन्यच् च; वेदनासंज्ञासंस्कारान् विज्ञानं त्वं देवदत्त योनिशो मनसि कुरु, ऋद्धिश् च ते भविष्यति, अन्यच् च; अथ देवदत्तस्यैतद् अभवत्: पंचापि स्थविरशतानि ऋद्धेर् मार्गं न व्यपदिशन्ति; किं पुनर् एभिर् आयुष्मद्भिर् भगवता सार्धं पुर्वम् एव सङ्गीतं भविष्यति? तथा हि मे न कश्चिद् व्यपदिशन्ति ऋद्धेर् मार्गं; अथ देवदत्तस्यैतद् अभवत्: अथ को नु मे प्रतिबलः स्याद् ऋद्धेर् मार्गं व्यपदेष्टुं? दशबलकाश्यप तेअछेस् तो देवदत्त थे wअय् तो ओब्तैन् मगिचल् पोwएर् च्फ़्"
+sbv_125,"matsuda, ""a vinaya fragment of the msv from 'bendall's puka'"", festsch","मत्सुद, ""अ विनय फ़्रग्मेन्त् ओफ़् थे म्स्व् फ़्रोम् ऽबेन्दल्ल्ऽस् पुकऽ"", फ़ेस्त्स्छ्"
+sbv_126,bechert tena khalu samayena āyuṣmān daśabalakāśyapo rāhagṛhe viharati senikāguhāyaṃ atha devadattasyaitad abhavat: ayaṃ sthaviro daśabalakāśyapo dīrgharātram aśaṭha amāyāvī; ṛjukaṛjukajātīyo bhrātṛsālohitasya ca me nandasya upādhyāyo bhavati; pratibalaś ca me sthaviro daśabalakāśyapaḥ ṛddher mārgaṃ vyapadeṣṭum iti viditvā yenāyuṣmān daśabalakāśyapas tena upasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya āyuṣmato daśabalakāśyapasya pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt; ekāntasthito devadattaḥ āyuṣmantaṃ daśabalakāśyapam idam avocat: vyapadiśatu me sthaviro ṛddher mārgaṃ; athāyuṣmān daśabalakāśyapaḥ bhagavato mānasam avyavalokya sthavirasthavirāṇāṃ ca bhikṣūṇāṃ devadattasya cedam evaṃrūpaṃ pāpakam icchāgatam utpannam ity aviditvā ṛddher mārgaṃ vyapadiśati; tatra devadattena pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktena viharatā prathamaṃ dhyānaṃ niśritya ṛddhir abhinirhṛtā; sa eko bhūtvā bahudhā bhavati; bahudhā bhūtvā ekībhavati: āvirbhāvatirobhāvaṃ jñānadarśanena pratyanubhavati; tiraḥkuḍyaṃ tiraḥśailaṃ tiraḥprākāram asajjamānena kāyena gacchati tadyathā ākāśe; pṛthivyāṃ unmajjananimajjanaṃ karoti tadyathā udake; udake 'py abhinnasroto gacchati tadyathā pṛthivyām; ākāśe paryaṅkena krāmati tadyathā pakṣī śakunakaḥ imau vā sūryācandramasau evaṃmahardhikāv evaṃmahānubhāvau pāṇinā āmārṣṭi parimārṣṭi,बेछेर्त् तेन खलु समयेन आयुष्मान् दशबलकाश्यपो राहगृहे विहरति सेनिकागुहायं अथ देवदत्तस्यैतद् अभवत्: अयं स्थविरो दशबलकाश्यपो दीर्घरात्रम् अशठ अमायावी; ऋजुकऋजुकजातीयो भ्रातृसालोहितस्य च मे नन्दस्य उपाध्यायो भवति; प्रतिबलश् च मे स्थविरो दशबलकाश्यपः ऋद्धेर् मा��्गं व्यपदेष्टुम् इति विदित्वा येनायुष्मान् दशबलकाश्यपस् तेन उपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य आयुष्मतो दशबलकाश्यपस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते अस्थात्; एकान्तस्थितो देवदत्तः आयुष्मन्तं दशबलकाश्यपम् इदम् अवोचत्: व्यपदिशतु मे स्थविरो ऋद्धेर् मार्गं; अथायुष्मान् दशबलकाश्यपः भगवतो मानसम् अव्यवलोक्य स्थविरस्थविराणां च भिक्षूणां देवदत्तस्य चेदम् एवंरूपं पापकम् इच्छागतम् उत्पन्नम् इत्य् अविदित्वा ऋद्धेर् मार्गं व्यपदिशति; तत्र देवदत्तेन पूर्वरात्रापररात्रं जागरिकायोगम् अनुयुक्तेन विहरता प्रथमं ध्यानं निश्रित्य ऋद्धिर् अभिनिर्हृता; स एको भूत्वा बहुधा भवति; बहुधा भूत्वा एकीभवति: आविर्भावतिरोभावं ज्ञानदर्शनेन प्रत्यनुभवति; तिरःकुड्यं तिरःशैलं तिरःप्राकारम् असज्जमानेन कायेन गच्छति तद्यथा आकाशे; पृथिव्यां उन्मज्जननिमज्जनं करोति तद्यथा उदके; उदके ऽप्य् अभिन्नस्रोतो गच्छति तद्यथा पृथिव्याम्; आकाशे पर्यङ्केन क्रामति तद्यथा पक्षी शकुनकः इमौ वा सूर्याचन्द्रमसौ एवंमहर्धिकाव् एवंमहानुभावौ पाणिना आमार्ष्टि परिमार्ष्टि
+sbv_127,atha devadattasyaitad abhavat: kiṃ punar me yasyā jambvā nāmnā jambūdvīpaḥ prajñāyate tato varṇagandharasopetānāṃ jambūpeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? sataś ca bhikṣūn śeṣeṇa saṃvibhaktuṃ? yadvā punar asyās sāmantakena bilvavanaṃ kapitthavanam āmalakīvanaṃ tato varṇagandharasopetānām āmalakapeśīnāṃ pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? śataś ca bhikṣūn śeṣeṇa saṃvibhaktuṃ? uttarakurudvīpaṃ gatvā akṛṣṭoptasya taṇḍulaphalaśāleḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? śataś ca bhikṣūn śeṣeṇa saṃvibhaktuṃ? cāturmahārājikān trayastriṃśān ca devān gatvā divyāyāḥ sudhāyāḥ pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? śataś ca bhikṣūn śeṣeṇa saṃvibhaktuṃ? ye vā te janapadā ṛddhāś ca yāvad ākirṇabahujanamanuṣyāś ca tataḥ śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya pātrapūram ādāya ātmanā paribhoktuṃ? śataś ca bhikṣūn śeṣeṇa saṃvibhaktuṃ? devadatta seduces prince ajātaśatru atha devadattasyaitad abhavat: kiṃ punar aham asmin magadhakṣetre pradhānapuruṣam anvāvartayeyaṃ: yasminn anvāvṛtte akṛcchreṇa mahājanakāyo 'nvāvarteta; atha devadattasyaitead abhavat: ayam ajātaśatruḥ kumāraḥ pitur atyayāt paitryarājyaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāsyati; yannv aham ajātaśatrum anvāvartayeyaṃ; yasmin me anvāvṛtte alpakṛcchreṇa mahājanakāyo 'nvāvartiṣyate; atha devadattaḥ abhijāto hastyājāneyo bhūtvā ajātaśatroḥ kumārasya niveśanam apadvāreṇa praviśya dvāreṇa pratiniṣkrāmati; dvāreṇa praviśya apadvāreṇa pratiniṣkrāmati abhijātaḥ aśvājāneyaḥ bhikṣur api muṇḍaḥ saṅghāṭīprāvṛtaḥ; dahro 'pīdānīṃ kumāraḥ suvarṇamekhalādhārī bhūtvā ajātaśatroḥ kumārasya utsaṅge āvartate; parivartate saṃvartate; ajātaśatrur api enaṃ kumāram āliṅgati cumbati pariṣvajati; apīdānīṃ kheṭapiṇḍam apy āsye prakṣipati; tad api devadatto 'bhyavaharati yathāpital lābhasatkāreṇa abhibhūtaḥ paryādattacittaḥ iti; tatrājātaśatruḥ kumāro bhūyasyā mātrayā pāpakaṃ dṛṣṭigataṃ pratilabdhavān: mahardhikataro batāryo devadattaḥ śāstur antikāt iti; prasannaś cāsya prasannādhikāram akārṣīt; paṃcamātrai rathaśataiḥ sārdhaṃ sāyaṃ ca prātaś ca upasthānakaro niryāti; paṃcamātrāṇi cāsya sthālīpākaśatāni bhaktābhisāre bhaktābhisāre upasaṃharati; devadatto 'pi paṃcamātrair bhikṣuśatair bhaktāgra upaniṣīdati,अथ देवदत्तस्यैतद् अभवत्: किं पुनर् मे यस्या जम्ब्वा नाम्ना जम्बूद्वीपः प्रज्ञायते ततो वर्णगन्धरसोपेतानां जम्बूपेशीनां पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभोक्तुं? सतश् च भिक्षून् शेषेण संविभक्तुं? यद्वा पुनर् अस्यास् सामन्तकेन बिल्ववनं कपित्थवनम् आमलकीवनं ततो वर्णगन्धरसोपेतानाम् आमलकपेशीनां पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभोक्तुं? शतश् च भिक्षून् शेषेण संविभक्तुं? उत्तरकुरुद्वीपं गत्वा अकृष्टोप्तस्य तण्डुलफलशालेः पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभोक्तुं? शतश् च भिक्षून् शेषेण संविभक्तुं? चातुर्महाराजिकान् त्रयस्त्रिंशान् च देवान् गत्वा दिव्यायाः सुधायाः पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभोक्तुं? शतश् च भिक्षून् शेषेण संविभक्तुं? ये वा ते जनपदा ऋद्धाश् च यावद् आकिर्णबहुजनमनुष्याश् च ततः शुचिनः प्रणीतस्य खादनीयभोजनीयस्य पात्रपूरम् आदाय आत्मना परिभोक्तुं? शतश् च भिक्षून् शेषेण संविभक्तुं? देवदत्त सेदुचेस् प्रिन्चे अजातशत्रु अथ देवदत्तस्यैतद् अभवत्: किं पुनर् अहम् अस्मिन् मगधक्षेत्रे प्रधानपुरुषम् अन्वावर्तयेयं: यस्मिन्न् अन्वावृत्ते अकृच्छ्रेण महाजनकायो ऽन्वावर्तेत; अथ देवदत्तस्यैतेअद् अभवत्: अयम् अजातशत्रुः कुमारः पितुर् अत्ययात् पैत्र्यराज्यैश्वर्याधिपत्ये प्रतिष्ठास्यति; यन्न्व् अहम् अजातशत्रुम् अन्वावर्तयेयं; यस्मिन् मे अन्वावृत्ते अल्पकृच्छ्रेण महाजनकायो ऽन्वावर्तिष्यते; अथ देवदत्तः अभिजातो हस्त्याजानेयो भूत्वा अजातशत्रोः कुमारस्य निवेशनम् अपद्वारेण प्रविश्य द्वारेण प्रतिनिष्क्रामति; द्वारेण प्रविश्य अपद्वारेण प्रतिनिष्क्रामति अभिजातः अश्वाजानेयः भिक्षुर् अपि मुण्डः सङ्घाटीप्रावृतः; दह्रो ऽपीदानीं कुमारः सुवर्णमेखलाधारी भूत्वा अजातशत्रोः कुमारस्य उत्सङ्गे आवर्तते; परिवर्तते संवर्तते; अजातशत्रुर् अपि एनं कुमारम् आलिङ्गति चुम्बति परिष्वजति; अपीदानीं खेटपिण्डम् अप्य् आस्ये प्रक्षिपति; तद् अपि देवदत्तो ऽभ्यवहरति यथापितल् लाभसत्कारेण अभिभूतः पर्यादत्तचित्तः इति; तत्राजातशत्रुः कुमारो भूयस्या मात्रया पापकं दृष्टिगतं प्रतिलब्धवान्: महर्धिकतरो बतार्यो देवदत्तः शास्तुर् अन्तिकात् इति; प्रसन्नश् चास्य प्रसन्नाधिकारम् अकार्षीत्; पंचमात्रै रथशतैः सार्धं सायं च प्रातश् च उपस्थानकरो निर्याति; पंचमात्राणि चास्य स्थालीपाकशतानि भक्ताभिसारे भक्ताभिसारे उपसंहरति; देवदत्तो ऽपि पंचमात्रैर् भिक्षुशतैर् भक्ताग्र उपनिषीदति
+sbv_128,"the gifts and honours of ajātaśatru infatuate devadatta and his magical powers leave him entirely atha saṃbahulā bhikṣavaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ piṇḍāya prāvikṣan; aśrauṣuḥ saṃbahulā bhikṣavaḥ rājagṛhaṃ piṇḍāya carantaḥ; devadattasya ayam evaṃrūpo lābhasatkāra udapādi; rājāsya māgadhaḥ ajātaśatruḥ vaidehīputraḥ paṃcamātrai rathaśataiḥ sārdhaṃ sāyaṃ ca prātaś ca upasthānakaro niryāti; paṃcamātrāṇi cāsya sthālīpākaśatāni bhaktābhisāre bhaktābhisāre upasaṃharati; devadattaḥ paṃcamātrair bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ bhaktāgra upaniṣīdati iti; śrutvā punaḥ rājagṛhaṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyāḥ paścādbhaktapiṇḍapātapratikrāntaḥ pātracīvaraṃ pratiśamayya pādau prakṣālya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrantāḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ; ekāntaniṣaṇṇāḥ saṃbahulā bhikṣavo bhagavantam idam avocan: iha vayaṃ bhadanta saṃbahulā bhikṣavaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ prāvikṣāma; aśrauṣma vayaṃ bhadanta saṃbahulā bhikṣavo rājagṛhaṃ piṇḍāya caranto: devadattasyāyam evaṃrūpo lābhsatkāraḥ udapādi; rājasya māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ paṃcamātrai rathaśataiḥ sārdhaṃ sāyaṃ ca prātaś ca upasthānakaro niryāti; paṃcamātrāṇi cāsya sthālīpākaśatāni bhaktābhisāre bhaktābhisāre upasaṃharati; devadatto 'pi paṃcamātrair bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ bhaktāgra upaniṣīdati; mā yūyaṃ bhikṣavo devadattasya lābhasatkāraṃ spṛhayata; tat kasya hetoḥ? vadhāya devadattasya lābhasatkāraḥ; parābhavāya devadattasya lābhasatkāraḥ; tadyathā bhikṣavo vadhāya kadalī phalaṃ dadāti parābhavāya kadalī phalaṃ dadāti; evam eva vadhāya devadattasya lābhasatkāraḥ; parābhavāya devadattasya lābhasatkāraḥ; tadyathā vadhāya veṇur naḍaḥ phalaṃ dadāti; evam eva vadhāya devadattasya lābhasatkāraḥ; parābhavāya devadattasya lābhasatkāraḥ; tadyathā vadhāya aśvatarī garbhaṃ gṛhṇāti; parābhavāya aśvatarī garbhaṃ gṛhṇāti; evam eva vadhāya devadattasya lābhasatkāraḥ; yāvac ca bhikṣavo devadattasya ayam evaṃrūpo lābhasatkāraḥ utpadyate, tat kasya bhaviṣyati mohapuruṣasya dīrgharātram anarthāya duḥkhāya; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ evaṃ śikṣitavyaṃ yal lābhasatkāram abhibhaviṣyāmaḥ; na ca na utpanno lābhasatkāraḥ cittaṃ paryādāya sthāsyati; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyaṃ; phalaṃ vai kadalīṃ hanti phalaṃ veṇuṃ phalaṃ naḍam <satkāraḥ> puruṣaṃ hanti svagarbho 'śvatarīṃ yathā yāvad eva hy anarthāya jñāto bhavati bāliśaḥ hanti bālasya śuklāṃsaṃ mūrdhno 'py asya nipātayat atha devadattasya lābhasatkārābhibhūtasya paryādattacittasya idam evaṃrūpo pāpakam icchāgatam utpannam: etarhi bhagavān jīrṇo vṛddho mahallakaḥ klāmyati catasraḥ parṣado 'vavaditum; aho vata bhagavān mama bhikṣusaṃghaṃ pratinisṛjet; ahaṃ bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayeyaṃ; bhagavān alpotsuko viharet dṛṣṭadharmasukhavihāram anuyuktaḥ iti; sahacittotpādāt sa punar devadattas tasya ṛddheḥ parihīṇaḥ; parihīṇaś ca punar nājñāsīd ity apy ahaṃ parihīṇaḥ iti","थे गिफ़्त्स् अन्द् होनोउर्स् ओफ़् अजातशत्रु इन्फ़तुअते देवदत्त अन्द् हिस् मगिचल् पोwएर्स् लेअवे हिम् एन्तिरेल्य् अथ संबहुला भिक्षवः पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय राजगृहं पिण्डाय प्राविक्षन्; अश्रौषुः संबहुला भिक्षवः राजगृहं पिण्डाय चरन्तः; देवदत्तस्य अयम् एवंरूपो लाभसत्कार उदपादि; राजास्य मागधः अजातशत्रुः वैदेहीपुत्रः पंचमात्रै रथशतैः सार्धं सायं च प्रातश् च उपस्थानकरो निर्याति; पंचमात्राणि चास्य स्थालीपाकशतानि भक्ताभिसारे भक्ताभिसारे उपसंहरति; देवदत्��ः पंचमात्रैर् भिक्षुशतैः सार्धं भक्ताग्र उपनिषीदति इति; श्रुत्वा पुनः राजगृहं पिण्डाय चरित्वा कृतभक्तकृत्याः पश्चाद्भक्तपिण्डपातप्रतिक्रान्तः पात्रचीवरं प्रतिशमय्य पादौ प्रक्षाल्य येन भगवांस् तेनोपसंक्रन्ताः; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः; एकान्तनिषण्णाः संबहुला भिक्षवो भगवन्तम् इदम् अवोचन्: इह वयं भदन्त संबहुला भिक्षवः पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय राजगृहं प्राविक्षाम; अश्रौष्म वयं भदन्त संबहुला भिक्षवो राजगृहं पिण्डाय चरन्तो: देवदत्तस्यायम् एवंरूपो लाभ्सत्कारः उदपादि; राजस्य मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः पंचमात्रै रथशतैः सार्धं सायं च प्रातश् च उपस्थानकरो निर्याति; पंचमात्राणि चास्य स्थालीपाकशतानि भक्ताभिसारे भक्ताभिसारे उपसंहरति; देवदत्तो ऽपि पंचमात्रैर् भिक्षुशतैः सार्धं भक्ताग्र उपनिषीदति; मा यूयं भिक्षवो देवदत्तस्य लाभसत्कारं स्पृहयत; तत् कस्य हेतोः? वधाय देवदत्तस्य लाभसत्कारः; पराभवाय देवदत्तस्य लाभसत्कारः; तद्यथा भिक्षवो वधाय कदली फलं ददाति पराभवाय कदली फलं ददाति; एवम् एव वधाय देवदत्तस्य लाभसत्कारः; पराभवाय देवदत्तस्य लाभसत्कारः; तद्यथा वधाय वेणुर् नडः फलं ददाति; एवम् एव वधाय देवदत्तस्य लाभसत्कारः; पराभवाय देवदत्तस्य लाभसत्कारः; तद्यथा वधाय अश्वतरी गर्भं गृह्णाति; पराभवाय अश्वतरी गर्भं गृह्णाति; एवम् एव वधाय देवदत्तस्य लाभसत्कारः; यावच् च भिक्षवो देवदत्तस्य अयम् एवंरूपो लाभसत्कारः उत्पद्यते, तत् कस्य भविष्यति मोहपुरुषस्य दीर्घरात्रम् अनर्थाय दुःखाय; तस्मात् तर्हि भिक्षवः एवं शिक्षितव्यं यल् लाभसत्कारम् अभिभविष्यामः; न च न उत्पन्नो लाभसत्कारः चित्तं पर्यादाय स्थास्यति; इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यं; फलं वै कदलीं हन्ति फलं वेणुं फलं नडम् <सत्कारः> पुरुषं हन्ति स्वगर्भो ऽश्वतरीं यथा यावद् एव ह्य् अनर्थाय ज्ञातो भवति बालिशः हन्ति बालस्य शुक्लांसं मूर्ध्नो ऽप्य् अस्य निपातयत् अथ देवदत्तस्य लाभसत्काराभिभूतस्य पर्यादत्तचित्तस्य इदम् एवंरूपो पापकम् इच्छागतम् उत्पन्नम्: एतर्हि भगवान् जीर्णो वृद्धो महल्लकः क्लाम्यति चतस्रः पर्षदो ऽववदितुम्; अहो वत भगवान् मम भिक्षुसंघं प्रतिनिसृजेत्; अहं भिक्षुसंघं परिकर्षयेयं; भगवान् अल्प���त्सुको विहरेत् दृष्टधर्मसुखविहारम् अनुयुक्तः इति; सहचित्तोत्पादात् स पुनर् देवदत्तस् तस्य ऋद्धेः परिहीणः; परिहीणश् च पुनर् नाज्ञासीद् इत्य् अप्य् अहं परिहीणः इति"
+sbv_129,"maudgalyāyana informs the buddha as devadatta is aiming at the direction of the congregation tena khalu samayena kakudo bhikṣuḥ kroḍaputro bhagavataḥ śrāvako bhagavato 'ntike brahmacaryaṃ caritvā caturo brahmavihārān bhāvayitvā, kāmeṣu kāmacchandaṃ prahāya, tadbahulavihārī brahmalokasabhāgatāyām utpannaḥ; tena khalu samayena āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ bhārgaveṣu viharati śiśumāragirau bhīṣaṇikāvane mṛgadāve; atha kakudo brahmā devadattaṃ tasyā ṛddheḥ parihīṇaṃ viditvā, tadyathā balavān puruṣaḥ saṃkucitaṃ vā bāhuṃ prasārayet, prasāritaṃ vā saṃkucayed evam eva kakudo brahmā brahmaloke 'ntarhito bhārgaveṣu pratyaṣṭhād āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya purastād; atha kakudo brahmā āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat; yat khalu bhadanta maudgalyāyana jānīyā devadattasya lābhasatkāreṇābhibhūtasya paryādattacittasya idam evaṃrūpo pāpakam icchāgatam utpannam: etarhi bhagavān jīrṇo vṛddho mahallakaḥ klāmyati catasraḥ parṣado 'vavaditum; aho vata bhagavān mama bhikṣusaṃghaṃ pratinisṛjet; ahaṃ bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayeyaṃ; bhagavān alpotsuko viharet dṛṣṭadharmasukhavihārayogam anuyuktaḥ iti; sahacittotpādāt sa punas tasyā ṛddheḥ parihīṇaḥ; parihīṇaś ca punar nājñāsīd ity apy ahaṃ parihīṇa iti; bhadanta sādhu maudgalyāyana yena bahagavāṃs tenopasaṃkrāmeḥ; upasaṃkramya bhagavantam etam evārthaṃ vistareṇārocayeḥ anukampām upādāya; adhivāsayaty āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ kakudasya brahmaṇas tūṣṇīṃbhāvena; atha kakudo brahmā āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pādau śirasā vanditvā tatraivāntarhitaḥ; athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ aciraprakrāntaṃ kakudaṃ brahmāṇaṃ viditvā tadrūpaṃ samādhiṃ samāpannaḥ, yathā samāhite citte bhārgeṣv antarhitaḥ rājagṛhe pratyaṣṭhād veṇuvane kalandakanivāpe; athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano yena bhagavāṃś tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; ekāntaniṣaṇṇa āyuṣmān mahāmaudgalyāyano yāvān evābhūt kakudena brahmaṇā sārdham antarākathāsamudāhāras tat sarvaṃ vistareṇārocayati; evam ukto bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat: na khalu maudgalyāyana devadattaḥ pūrvam eva cetasā spharitvā viditaḥ? kiṃ tataḥ paścāt kakudena brahmaṇā ārocitam? evaṃ bhadanta iti; iyaṃ ca punar bhagavata āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena sārdham antarākathā viprasṛtā","मौद्गल्यायन इन्फ़ोर्म्स् थे बुद्ध अस् देवदत्त इस् ऐमिन्ग् अत् थे दिरेच्तिओन् ओफ़् थे चोन्ग्रेगतिओन् तेन खलु समयेन ककुदो भिक्षुः क्रोडपुत्रो भगवतः श्रावको भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यं चरित्वा चतुरो ब्रह्मविहारान् भावयित्वा, कामेषु कामच्छन्दं प्रहाय, तद्बहुलविहारी ब्रह्मलोकसभागतायाम् उत्पन्नः; तेन खलु समयेन आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः भार्गवेषु विहरति शिशुमारगिरौ भीषणिकावने मृगदावे; अथ ककुदो ब्रह्मा देवदत्तं तस्या ऋद्धेः परिहीणं विदित्वा, तद्यथा बलवान् पुरुषः संकुचितं वा बाहुं प्रसारयेत्, प्रसारितं वा संकुचयेद् एवम् एव ककुदो ब्रह्मा ब्रह्मलोके ऽन्तर्हितो भार्गवेषु प्रत्यष्ठाद् आयुष्मतो महामौद्गल्यायनस्य पुरस्ताद्; अथ ककुदो ब्रह्मा आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् इदम् अवोचत्; यत् खलु भदन्त मौद्गल्यायन जानीया देवदत्तस्य लाभसत्कारेणाभिभूतस्य पर्यादत्तचित्तस्य इदम् एवंरूपो पापकम् इच्छागतम् उत्पन्नम्: एतर्हि भगवान् जीर्णो वृद्धो महल्लकः क्लाम्यति चतस्रः पर्षदो ऽववदितुम्; अहो वत भगवान् मम भिक्षुसंघं प्रतिनिसृजेत्; अहं भिक्षुसंघं परिकर्षयेयं; भगवान् अल्पोत्सुको विहरेत् दृष्टधर्मसुखविहारयोगम् अनुयुक्तः इति; सहचित्तोत्पादात् स पुनस् तस्या ऋद्धेः परिहीणः; परिहीणश् च पुनर् नाज्ञासीद् इत्य् अप्य् अहं परिहीण इति; भदन्त साधु मौद्गल्यायन येन बहगवांस् तेनोपसंक्रामेः; उपसंक्रम्य भगवन्तम् एतम् एवार्थं विस्तरेणारोचयेः अनुकम्पाम् उपादाय; अधिवासयत्य् आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः ककुदस्य ब्रह्मणस् तूष्णींभावेन; अथ ककुदो ब्रह्मा आयुष्मतो महामौद्गल्यायनस्य तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा आयुष्मतो महामौद्गल्यायनस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा तत्रैवान्तर्हितः; अथायुष्मान् महामौद्गल्यायनः अचिरप्रक्रान्तं ककुदं ब्रह्माणं विदित्वा तद्रूपं समाधिं समापन्नः, यथा समाहिते चित्ते भार्गेष्व् अन्तर्हितः राजगृहे प्रत्यष्ठाद् वेणुवने कलन्दकनिवापे; अथायुष्मान् महामौद्गल्यायनो येन भगवांश् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः; एकान्तनिषण्ण आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो यावान् एवाभूत् ककुदेन ब्रह्मणा सार्धम् अन्तराकथासमुदाहारस् तत् सर्वं विस्तरेणारोचयति; एवम् उक्तो भगवान् आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् इदम् अवोचत्: न खलु मौद्गल्यायन देवदत्तः पूर्वम् एव चेतसा स्फरित्वा विदितः? किं ततः पश्चात् ककुदेन ब्रह्मणा आरोचितम्? एवं भदन्त इति; इयं च पुनर् भगवत आयुष्मता महामौद्गल्यायनेन सार्धम् अन्तराकथा विप्रसृता"
+sbv_130,"devadatta visits the buddha and departs indignant atha devadattaś catubhir bhikṣubhiḥ sahāyakaiḥ kokālikena khaṇḍadravyeṇa kaṭamorakatiṣyeṇa samudradattena ca sārdhaṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; adrākṣīd bhagavān devadattaṃ dūrād eva dṛṣṭvā ca punar āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: rakṣedānīṃ maudgalyāyana, rakṣedānīṃ maudgalyāyana, eṣa gacchati devadattaḥ; idānīṃ eṣa mohapuruṣo mama purastād ātmanaivātmānaṃ vyākariṣyati; athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā tadrūpaṃ samādhiṃ samāpannaḥ, yathā samāhite citte veṇuvane 'ntarhito bhārgaveṣu pratyaṣṭhād śiśumāragirau bhīṣaṇikāvane mṛgadāve","देवदत्त विसित्स् थे बुद्ध अन्द् देपर्त्स् इन्दिग्नन्त् अथ देवदत्तश् चतुभिर् भिक्षुभिः सहायकैः कोकालिकेन खण्डद्रव्येण कटमोरकतिष्येण समुद्रदत्तेन च सार्धं येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः; अद्रा���्षीद् भगवान् देवदत्तं दूराद् एव दृष्ट्वा च पुनर् आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् आमन्त्रयते: रक्षेदानीं मौद्गल्यायन, रक्षेदानीं मौद्गल्यायन, एष गच्छति देवदत्तः; इदानीं एष मोहपुरुषो मम पुरस्ताद् आत्मनैवात्मानं व्याकरिष्यति; अथायुष्मान् महामौद्गल्यायनः भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा तद्रूपं समाधिं समापन्नः, यथा समाहिते चित्ते वेणुवने ऽन्तर्हितो भार्गवेषु प्रत्यष्ठाद् शिशुमारगिरौ भीषणिकावने मृगदावे"
+sbv_131,atha devadatto yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt; ekāntasthito devadattao bhagavantam idam avocat: etarhi bhagavān jīrṇo vṛddho mahallakaḥ klāmyati catasraḥ parṣado 'vavaditum; aho vata bhagavān mama bhikṣusaṃghaṃ pratinisṛjet; ahaṃ bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayeyaṃ; bhagavān alpotsuko viharet dṛṣṭadharmasukhavihārayogam anuyukta; śāriputramaudgalyāyanayos tāvad ahaṃ mohapuruṣa peśalayoḥ sabrahmacāriṇor api bhikṣusaṃghaṃ na pratinisṛjāmi; kutaḥ punas tvayi nisrakṣyāmi śave kheṭāśake? atha devadattasyaitad abhavat: bhagavān śāriputramaudgalyāyanayor varṇaṃ bhāṣate; māṃ ca śavakheṭāśakavādena samudācarati iti; tatra devadatto bhagavato 'ntike kopaṃ ca dveṣaṃ ca mānaṃ ca mrakṣaṃ ca āghātaṃ ca akṣāntiṃ ca apratyayaṃ ca prāviṣkārṣīt; atha devadatto hum iti kṛtvā triḥ śiraḥ kampayitva bhagavato antikāt prakrāntaḥ,अथ देवदत्तो येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते अस्थात्; एकान्तस्थितो देवदत्तओ भगवन्तम् इदम् अवोचत्: एतर्हि भगवान् जीर्णो वृद्धो महल्लकः क्लाम्यति चतस्रः पर्षदो ऽववदितुम्; अहो वत भगवान् मम भिक्षुसंघं प्रतिनिसृजेत्; अहं भिक्षुसंघं परिकर्षयेयं; भगवान् अल्पोत्सुको विहरेत् दृष्टधर्मसुखविहारयोगम् अनुयुक्त; शारिपुत्रमौद्गल्यायनयोस् तावद् अहं मोहपुरुष पेशलयोः सब्रह्मचारिणोर् अपि भिक्षुसंघं न प्रतिनिसृजामि; कुतः पुनस् त्वयि निस्रक्ष्यामि शवे खेटाशके? अथ देवदत्तस्यैतद् अभवत्: भगवान् शारिपुत्रमौद्गल्यायनयोर् वर्णं भाषते; मां च शवखेटाशकवादेन समुदाचरति इति; तत्र देवदत्तो भगवतो ऽन्तिके कोपं च द्वेषं च मानं च म्रक्षं च आघातं च अक्षान्तिं च अप्रत्ययं च प्राविष्कार्षीत्; अथ देवदत्तो हुम् इति कृत्वा त्रिः शिरः कम्पयित्व भगवतो अन्तिकात् प्रक्रान्तः
+sbv_132,"the buddha assembles the monks the sermon on the five teachers tena khalu samayena āyuṣmān ānando bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ sthito 'bhūd vyajanaṃ gṛhītvā ca bhagavantaṃ vījayamānaḥ; tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate: gacchānanda yāvanto veṇuvanaṃ kalandakanivāpam upaniśritya viharanti tān sarvān upasthānaśālāyāṃ sannipātaya; evaṃ bhadanta ity āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya, yāvanto bhikṣavo veṇuvanaṃ kalandakanivāpam upaniśritya viharanti tān sarvān upasthānaśālāyāṃ sannipātya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthāt; ekāntasthita āyuṣmān ānando bhagavantam idam avocat: yāvanto bhadanta bhikṣavo veṇuvanaṃ kalandakanivāpam upaniśritya viharanti, te sarve upasthānaśālāyāṃ sanniṣa���ṇāḥ, sannipatitāḥ; yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyata iti","थे बुद्ध अस्सेम्ब्लेस् थे मोन्क्स् थे सेर्मोन् ओन् थे फ़िवे तेअछेर्स् तेन खलु समयेन आयुष्मान् आनन्दो भगवतः पृष्ठतः स्थितो ऽभूद् व्यजनं गृहीत्वा च भगवन्तं वीजयमानः; तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते: गच्छानन्द यावन्तो वेणुवनं कलन्दकनिवापम् उपनिश्रित्य विहरन्ति तान् सर्वान् उपस्थानशालायां सन्निपातय; एवं भदन्त इत्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्रतिश्रुत्य, यावन्तो भिक्षवो वेणुवनं कलन्दकनिवापम् उपनिश्रित्य विहरन्ति तान् सर्वान् उपस्थानशालायां सन्निपात्य येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते अस्थात्; एकान्तस्थित आयुष्मान् आनन्दो भगवन्तम् इदम् अवोचत्: यावन्तो भदन्त भिक्षवो वेणुवनं कलन्दकनिवापम् उपनिश्रित्य विहरन्ति, ते सर्वे उपस्थानशालायां सन्निषण्णाः, सन्निपतिताः; यस्येदानीं भगवान् कालं मन्यत इति"
+sbv_133,"atha bhagavān yenopasthānaśālā tenopasaṃkrāntaḥ, upasaṃkramya purastāt bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; niṣadya bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma; paṃceme bhikṣavaḥ śāstāraḥ santaḥ saṃvidyamānā loke; katame paṃca? 1) ihaikaḥ śāstā apariśuddhaśīla eva san pariśuddhaṃ me śīlam akliṣṭa iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā apariśuddhaśīla eva san pariśuddhaṃ me śīlam asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ śīlavanto 'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikāt śīlānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ prathamaḥ śāstā san sanvidyamāno loke","अथ भगवान् येनोपस्थानशाला तेनोपसंक्रान्तः, उपसंक्रम्य पुरस्तात् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; निषद्य भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म; पंचेमे भिक्षवः शास्तारः सन्तः संविद्यमाना लोके; कतमे पंच? १) इहैकः शास्ता अपरिशुद्धशील एव सन् परिशुद्धं मे शीलम् अक्लिष्ट इति प्रतिजानीते; तम् एनं श्रावकाः संवासान्वयात् प्रतिजानन्ति: अयं भगवान् शास्ता अपरिशुद्धशील एव सन् परिशुद्धं मे शीलम् असंक्लिष्ट इति प्रतिजानीते; वयं चेद् एनं परेषाम् आरोचयेम तेनास्य स्याद् अमनापं; येनास्य स्याद् अमनापं किं वयं तेन शास्तारं समुदाचरिष्यामः? एष भगवान् शास्ता स्वयम् एव प्रतिजानाति; स्मन्वाहरत्य् एषो ऽस्मान् यदुत चीवरपरिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः; इत्य् अप्य् एनं श्रावकाः शीलवन्तो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; एवंरूपः शास्ता श्रावकाणाम् अन्तिकात् शीलानुरक्षनं प्रत्याशंसति; अयं प्रथमः शास्ता सन् सन्विद्यमानो लोके"
+sbv_134,2) punar aparam ihaikaḥ śāstā apariśuddhajīva eva pariśuddho me ajīvaḥ akliṣṭa iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā apariśuddhajīva eva san pariśuddho me ājīva asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ ājīvato 'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikāt śīlānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ dvitīyaḥ śāstā san sanvidyamāno loke,२) पुनर् अपरम् इहैकः शास्ता अपरिशुद्धजीव एव परिशुद्धो मे अजीवः अक्लिष्ट इति प्रतिजानीते; तम् एनं श्रावकाः संवासान्वयात् प्रतिजानन्ति: अयं भगवान् शास्ता अपरिशुद्धजीव एव सन् परिशुद्धो मे आजीव असंक्लिष्ट इति प्रतिजानीते; वयं चेद् एनं परेषाम् आरोचयेम तेनास्य स्याद् अमनापं; येनास्य स्याद् अमनापं किं वयं तेन शास्तारं समुदाचरिष्यामः? एष भगवान् शास्ता स्वयम् एव प्रतिजानाति; स्मन्वाहरत्य् एषो ऽस्मान् यदुत चीवरपरिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः; इत्य् अप्य् एनं श्रावकाः आजीवतो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; एवंरूपः शास्ता श्रावकाणाम् अन्तिकात् शीलानुरक्षनं प्रत्याशंसति; अयं द्वितीयः शास्ता सन् सन्विद्यमानो लोके
+sbv_135,3) punar aparam ihaikaḥ śāstā apariśuddhajñānadarśana eva san pariśuddhaṃ me jñānadarśanam akliṣṭa iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā apariśuddhajñānadarśana eva san pariśuddhaṃ me jñānadarśanam asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ jñānadarśanato 'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikād jñānadarśanānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ tṛtīyaḥ śāstā san sanvidyamāno loke,३) पुनर् अपरम् इहैकः शास्ता अपरिशुद्धज्ञानदर्शन एव सन् परिशुद्धं मे ज्ञानदर्शनम् अक्लिष्ट इति प्रतिजानीते; तम् एनं श्रावकाः संवासान्वयात् प्रतिजानन्ति: अयं भगवान् शास्ता अपरिशुद्धज्ञानदर्शन एव सन् परिशुद्धं मे ज्ञानदर्शनम् असंक्लिष्ट इति प्रतिजानीते; वयं चेद् एनं परेषाम् आरोचयेम तेनास्य स्याद् अमनापं; येनास्य स्याद् अमनापं किं वयं तेन शास्तारं समुदाचरिष्यामः? एष भगवान् शास्ता स्वयम् एव प्रतिजानाति; स्मन्वाहरत्य् एषो ऽस्मान् यदुत चीवरपरिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः; इत्य् अप्य् एनं श्रावकाः ज्ञानदर्शनतो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; एवं���ूपः शास्ता श्रावकाणाम् अन्तिकाद् ज्ञानदर्शनानुरक्षनं प्रत्याशंसति; अयं तृतीयः शास्ता सन् सन्विद्यमानो लोके
+sbv_136,4) punar aparam ihaikaḥ śāstā asaṃpannavyākaraṇa eva san saṃpannaṃ me vyākaraṇam asaṃkliṣṭam iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā asaṃpannavyākaraṇa eva san saṃpannaṃ me vyākaraṇam asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ saṃpannavyākaraṇo 'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikāt saṃpannavyākaraṇānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ caturthaḥ śāstā san sanvidyamāno loke,४) पुनर् अपरम् इहैकः शास्ता असंपन्नव्याकरण एव सन् संपन्नं मे व्याकरणम् असंक्लिष्टम् इति प्रतिजानीते; तम् एनं श्रावकाः संवासान्वयात् प्रतिजानन्ति: अयं भगवान् शास्ता असंपन्नव्याकरण एव सन् संपन्नं मे व्याकरणम् असंक्लिष्ट इति प्रतिजानीते; वयं चेद् एनं परेषाम् आरोचयेम तेनास्य स्याद् अमनापं; येनास्य स्याद् अमनापं किं वयं तेन शास्तारं समुदाचरिष्यामः? एष भगवान् शास्ता स्वयम् एव प्रतिजानाति; स्मन्वाहरत्य् एषो ऽस्मान् यदुत चीवरपरिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः; इत्य् अप्य् एनं श्रावकाः संपन्नव्याकरणो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; एवंरूपः शास्ता श्रावकाणाम् अन्तिकात् संपन्नव्याकरणानुरक्षनं प्रत्याशंसति; अयं चतुर्थः शास्ता सन् सन्विद्यमानो लोके
+sbv_137,5) punar aparam ihaikaḥ śāstā durākhyātadharmavinaya eva san svākhyāto me dharmavinayaḥ asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; tam enaṃ śrāvakāḥ saṃvāsānvayāt pratijānanti: ayaṃ bhagavān śāstā durākhyātadharmavinaya eva san svākhyāto me dharmavinayaḥ asaṃkliṣṭa iti pratijānīte; vayaṃ ced enaṃ pareṣām ārocayema tenāsya syād amanāpaṃ; yenāsya syād amanāpaṃ kiṃ vayaṃ tena śāstāraṃ samudācariṣyāmaḥ? eṣa bhagavān śāstā svayam eva pratijānāti; smanvāharaty eṣo 'smān yaduta cīvarapariṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; ity apy enaṃ śrāvakāḥ svākhyātadharmavinayato 'nurakṣitavyaṃ manyante; evaṃrūpaḥ śāstā śrāvakāṇām antikāt svākhyātadharmavinayānurakṣanaṃ pratyāśaṃsati; ayaṃ paṃcamaḥ śāstā san sanvidyamāno loke,५) पुनर् अपरम् इहैकः शास्ता दुराख्यातधर्मविनय एव सन् स्वाख्यातो मे धर्मविनयः असंक्लिष्ट इति प्रतिजानीते; तम् एनं श्रावकाः संवासान्वयात् प्रतिजानन्ति: अयं भगवान् शास्ता दुराख्यातधर्मविनय एव सन् स्वाख्यातो मे धर्मविनयः असंक्लिष्ट इति प्रतिजानीते; वयं चेद् एनं परेषाम् आरोचयेम तेनास्य स्याद् अमनापं; येनास्य स्याद् अमनापं किं वयं तेन शास्तारं समुदाचरिष्यामः? एष भगवान् शास्ता स्वयम् एव प्रतिजानाति; स्मन्वाहरत्य् एषो ऽस्मान् यदुत चीवरपरिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कार��ः; इत्य् अप्य् एनं श्रावकाः स्वाख्यातधर्मविनयतो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; एवंरूपः शास्ता श्रावकाणाम् अन्तिकात् स्वाख्यातधर्मविनयानुरक्षनं प्रत्याशंसति; अयं पंचमः शास्ता सन् सन्विद्यमानो लोके
+sbv_138,"atha khalu bhikṣavaḥ pariśuddhśīla eva san pariśuddhaṃ me śīlam asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na me śrāvakā śīlavato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikāt śīlānurakṣanaṃ pratyāśaṃsāmi; ayaṃ khalu bhikṣavaḥ pariśuddhajīva eva san pariśuddho me ajīvaḥ asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na māṃ śrāvakā ājīvato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikād ājīvānurakṣaṇaṃ pratyāśaṃsāmi; ahaṃ khalu bhikṣavaḥ pariśuddhajñānadarśana eva san pariśuddhaṃ me jñānadarśanam asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na māṃ śrāvakāḥ jñānadarśanato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikād jñānadarśanānurakṣanaṃ pratyāśaṃsāmi; ahaṃ khalu bhikṣavaḥ saṃpannavyākaraṇa eva san saṃpannaṃ me vyākaraṇam asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na māṃ śrāvakāḥ saṃpannavyākaraṇato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikāt saṃpannavyākaraṇānurakṣanaṃ pratyāśaṃsāmi; ahaṃ khalu bhikṣavaḥ svākhyātadharmavinaya eva san svākhyāto me dharmavinayaḥ asaṃkliṣṭa iti pratijāne; na māṃ śrāvakāḥ svākhyātadharmavinayato 'nurakṣitavyaṃ manyante; nāhaṃ śrāvakāṇām antikāt svākhyātadharmavinayānurakṣanaṃ pratyāśaṃsāmi; nigṛhya nigṛhya vo 'haṃ bhikṣavaḥ pravakṣyāmi, prasahya prasahya; na ca vo dhanayiṣye, kumbhakāra ivāmabhājanānāṃ; yat sāraṃ tat sthāsyati; kṣamāś ca yūyaṃ bhagavato vacanapathānāṃ","अथ खलु भिक्षवः परिशुद्ध्शील एव सन् परिशुद्धं मे शीलम् असंक्लिष्ट इति प्रतिजाने; न मे श्रावका शीलवतो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; नाहं श्रावकाणाम् अन्तिकात् शीलानुरक्षनं प्रत्याशंसामि; अयं खलु भिक्षवः परिशुद्धजीव एव सन् परिशुद्धो मे अजीवः असंक्लिष्ट इति प्रतिजाने; न मां श्रावका आजीवतो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; नाहं श्रावकाणाम् अन्तिकाद् आजीवानुरक्षणं प्रत्याशंसामि; अहं खलु भिक्षवः परिशुद्धज्ञानदर्शन एव सन् परिशुद्धं मे ज्ञानदर्शनम् असंक्लिष्ट इति प्रतिजाने; न मां श्रावकाः ज्ञानदर्शनतो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; नाहं श्रावकाणाम् अन्तिकाद् ज्ञानदर्शनानुरक्षनं प्रत्याशंसामि; अहं खलु भिक्षवः संपन्नव्याकरण एव सन् संपन्नं मे व्याकरणम् असंक्लिष्ट इति प्रतिजाने; न मां श्रावकाः संपन्नव्याकरणतो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; नाहं श्रावकाणाम् अन्तिकात् संपन्नव्याकरणानुरक्षनं प्रत्याशंसामि; अहं खलु भिक्षवः स्वाख्यातधर्मविनय एव सन् स्वाख्यातो मे धर्मविनयः असंक्लिष्ट इति प्रतिजाने; न मां श्रावकाः स्वाख्यातधर्मविनयतो ऽनुरक्षितव्यं मन्यन्ते; नाहं श्रावकाणाम् अन्तिकात् स्वाख्यातधर्मविनयानुरक्षनं प्रत्याशंसामि; निगृह्य निगृह्य वो ऽहं भिक्षवः प्रवक्ष्यामि, प्रसह्य प्रसह्य; न च वो धनयिष्ये, कुम्भकार इवामभाजनानां; यत् सारं तत् स्थास्यति; क्षमाश् च यूयं भगवतो वचनपथानां"
+sbv_139,"devadatta decides to bring about schism in the congregation atha devadattaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattan āmantrayate: eta evaṃ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ; tiṣṭhate eva śramaṇasya gautamasya samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhetsyāmaḥ; cakrabhedaṃ kariṣyāmaḥ; tad asmākam abhyatītakālagatānāṃ digvidikṣu udāraḥ kalyāṇaḥ kīrtiśabdaślokaḥ abhyudgamiṣyati; tiṣṭhata eva śramaṇasya gautamasya tāvanmahardhikasya tāvanmahānubhāvasya devadattena kokālikena khaṇḍadravyeṇa kaṭamorakatiṣyeṇa samudradattena samagraḥ śrāvakasaṃghaḥ bhinnaś cakrabhedaś ca kriyate iti; te kathayanti: na śakṣyāmo vayaṃ devadatta bhagavataḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhettuṃ; tat kasya hetoḥ? santy āyuṣman devadatta bhagavataḥ śrāvakāḥ mahardhikā mahānubhāvā divyacakṣuṣaḥ paracittavidaḥ; ye dūrād api paśyanti, antike 'pi na dṛśyante; te cetasā cittaṃ spharitvā manasā mano vijānanti; te asmān parisarpata eva jñāsyanti iti; sa kathayati: asti kokālika upāyaḥ; ete vayaṃ sthavirasthavirān bhikṣūn upasaṃkramāmaḥ sarvopakaraṇaiḥ alpotsukhā bhavantu sthavirā vayaṃ sthavirāṇāṃ sarvopakaraṇair avighātaṃ kariṣyāma iti; navakāṃś ca bhikṣūn upasthāpayāmaḥ upalāḍāyāmaḥ pātreṇa cīvareṇa śikyena saritena kāyabandhanena uddeśena pāṭhena svādhyāyena yogena manasikāreṇa; asty eṣa āyuṣman devadatta upāya iti; tatra devadattaḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramitum ārabdhaḥ","देवदत्त देचिदेस् तो ब्रिन्ग् अबोउत् स्छिस्म् इन् थे चोन्ग्रेगतिओन् अथ देवदत्तः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तन् आमन्त्रयते: एत एवं कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः; तिष्ठते एव श्रमणस्य गौतमस्य समग्रं श्रावकसंघं भेत्स्यामः; चक्रभेदं करिष्यामः; तद् अस्माकम् अभ्यतीतकालगतानां दिग्विदिक्षु उदारः कल्याणः कीर्तिशब्दश्लोकः अभ्युद्गमिष्यति; तिष्ठत एव श्रमणस्य गौतमस्य तावन्महर्धिकस्य तावन्महानुभावस्य देवदत्तेन कोकालिकेन खण्डद्रव्येण कटमोरकतिष्येण समुद्रदत्तेन समग्रः श्रावकसंघः भिन्नश् चक्रभेदश् च क्रियते इति; ते कथयन्ति: न शक्ष्यामो वयं देवदत्त भगवतः समग्रं श्रावकसंघं भेत्तुं; तत् कस्य हेतोः? सन्त्य् आयुष्मन् देवदत्त भगवतः श्रावकाः महर्धिका महानुभावा दिव्यचक्षुषः परचित्तविदः; ये दूराद् अपि पश्यन्ति, अन्तिके ऽपि न दृश्यन्ते; ते चेतसा चित्तं स्फरित्वा मनसा मनो विजानन्ति; ते अस्मान् परिसर्पत एव ज्ञास्यन्ति इति; स कथयति: अस्ति कोकालिक उपायः; एते वयं स्थविरस्थविरान् भिक्षून् उपसंक्रमामः सर्वोपकरणैः अल्पोत्सुखा भवन्तु स्थविरा वयं स्थविराणां सर्वोपकरणैर् अविघातं करिष्याम इति; नवकांश् च भिक्षून् उपस्थापयामः उपलाडायामः पात्रेण चीवरेण शिक्येन सरितेन कायबन्धनेन उद्देशेन पाठेन स्वाध्यायेन योगेन मनसिकारेण; अस्त्य् एष आयुष्मन् देवदत्त उपाय इति; तत्र देवदत्तः समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमितुम् आरब्धः"
+sbv_140,"the behaviour of devadatta is discussed in the congregation sthavirasthavirair bhikṣubhiḥ parisarpann eva vijñātaḥ devadattaḥ, samagrasya saṃghasya bhedāya parākramati iti; etat prakaraṇaṃ bhikṣavaḥ bhagavata ārocayanti; bhadanta devadattaḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramati iti; tān bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: ājñāpayata yūyaṃ bhikṣavo devadattaṃ meṣakena iti, yo vā punar anyo 'py evaṃjātīyaḥ evaṃ ca punar ājñāpayitavyaḥ; mā tvaṃ devadatta samagrasya saṃghasya bhedāya parākrama; mā bhedakaraṇasaṃvartanīyam adhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭha; sametu te devadatta sārdhaṃ saṃghena; samagro hi saṃghaḥ sahitaḥ saṃmodamānaḥ avivadamānaḥ ekāgraḥ ekoddeśaḥ ekakṣīrodakībhūtaḥ śāstuḥ śāsanaṃ dīpayan sukhasparśaṃ viharatu iti; ājñāpayanti te bhikṣavo devadattaṃ meṣakena; meṣakenājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśya abhiniviśyānuvyavaharati: idam eva satyaṃ moham anyad iti","थे बेहविओउर् ओफ़् देवदत्त इस् दिस्चुस्सेद् इन् थे चोन्ग्रेगतिओन् स्थविरस्थविरैर् भिक्षुभिः परिसर्पन्न् एव विज्ञातः देवदत्तः, समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमति इति; एतत् प्रकरणं भिक्षवः भगवत आरोचयन्ति; भदन्त देवदत्तः समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमति इति; तान् भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: आज्ञापयत यूयं भिक्षवो देवदत्तं मेषकेन इति, यो वा पुनर् अन्यो ऽप्य् एवंजातीयः एवं च पुनर् आज्ञापयितव्यः; मा त्वं देवदत्त समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रम; मा भेदकरणसंवर्तनीयम् अधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठ; समेतु ते देवदत्त सार्धं संघेन; समग्रो हि संघः सहितः संमोदमानः अविवदमानः एकाग्रः एकोद्देशः एकक्षीरोदकीभूतः शास्तुः शासनं दीपयन् सुखस्पर्शं विहरतु इति; आज्ञापयन्ति ते भिक्षवो देवदत्तं मेषकेन; मेषकेनाज्ञाप्यमानस् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्य अभिनिविश्यानुव्यवहरति: इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति"
+sbv_141,"etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti: ājñāpto 'smābhir bhadanta devadatto meṣakena; meṣakenājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśya abhiniviśyānuvyavaharati idam eva satyaṃ moham anyad iti; bhagavān āha: ājñāpayata yūyaṃ bhikṣavo devadattaṃ jñapticaturthena karmaṇā iti, yo vā punar anyo 'py evaṃjātīyaḥ evaṃ ca punar ājñāpayitavyaḥ","एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति: आज्ञाप्तो ऽस्माभिर् भदन्त देवदत्तो मेषकेन; मेषकेनाज्ञाप्यमानस् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्य अभिनिविश्यानुव्यवहरति इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति; भगवान् आह: आज्ञापयत यूयं भिक्षवो देवदत्तं ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा इति, यो वा पुनर् अन्यो ऽप्य् एवंजातीयः एवं च पुनर् आज्ञापयितव्यः"
+sbv_142,śayanāsanaprajñaptiṃ kṛtvā gaṇḍīm ākoṭya pṛṣṭavācikayā bhikṣūn samanuyujya sarvasaṃghe sanniṣaṇṇe sannipatite ekena bhikṣuṇā jñaptiṃ kṛtvā karma kartavyaṃ,शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीम् आकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षून् समनुयुज्य सर्वसंघे सन्निषण्णे सन्निपतिते एकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यं
+sbv_143,śṛṇotu bhadantāḥ saṃghaḥ; ayaṃ devadattaḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramate; bhedakaraṇasaṃvartanīyaṃ cādhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭhati; sa eṣa saṃbahulair bhikṣubhir meṣakenājñaptaḥ; meṣakenājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśya anuvyavaharati idam eva satyaṃ moham anyad iti; sacet saṃghasya prāptakālaṃ kṣameta ānujānīyāt saṃgho yat saṃghaḥ devadattaṃ jñapticaturthena karmaṇā ājñāpayet mā tvaṃ devadatta samagrasya saṃghasya bhedāya parākrama; mā bhedakaraṇasaṃvartanīyam adhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭha; sametu te devadatta sārdhaṃ saṃghena; samagro hi saṃghaḥ sahitaḥ saṃmodamānaḥ avivadamānaḥ ekāgraḥ ekoddeśaḥ ekakṣīrodakībhūtaḥ śāstuḥ śāsanaṃ dīpayan sukhasparśaṃ viharatu; niḥsṛja tvaṃ devadatta idam evaṃrūpaṃ saṃghabhedakaraṃ vastu; ity eṣā jñaptiḥ; evaṃ ca karma kartavyaṃ,शृणोतु भदन्ताः संघः; अयं देवदत्तः समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमते; भेदकरणसंवर्तनीयं चाधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठति; स एष संबहुलैर् भिक्षुभिर् मेषकेनाज्ञप्तः; मेषकेनाज्ञाप्यमानस् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्य अनुव्यवहरति इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति; सचेत् संघस्य प्राप्तकालं क्षमेत आनुजानीयात् संघो यत् संघः देवदत्तं ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा आज्ञापयेत् मा त्वं देवदत्त समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रम; मा भेदकरणसंवर्तनीयम् अधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठ; समेतु ते देवदत्त सार्धं संघेन; समग्रो हि संघः सहितः संमोदमानः अविवदमानः एकाग्रः एकोद्देशः एकक्षीरोदकीभूतः शास्तुः शासनं दीपयन् सुखस्पर्शं विहरतु; निःसृज त्वं देवदत्त इदम् एवंरूपं संघभेदकरं वस्तु; इत्य् एषा ज्ञप्तिः; एवं च कर्म कर्तव्यं
+sbv_144,śṛṇotu bhadantāḥ saṃghaḥ; ayaṃ devadattaḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramate; bhedakaraṇasaṃvartanīyaṃ cādhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭhati; sa eṣa saṃbahulair bhikṣubhir meṣakenājñaptaḥ; meṣakenājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśya abhiniviśyānuvyavaharati idam eva satyaṃ moham anyad iti; tat saṃghaḥ devadattaṃ jñapticaturthena karmaṇā ājñāpayati: mā tvaṃ devadatta samagrasya saṃghasya bhedāya parākrama; mā bhedakaraṇasaṃvartanīyam cādhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭha; sametu te devadatta sārdhaṃ saṃghena; samagro hi saṃghaḥ sahitaḥ saṃmodamānaḥ avivadamānaḥ ekāgraḥ ekoddeśaḥ ekakṣīrodakībhūtaḥ śāstuḥ śāsanaṃ dīpayan sukhasparśaṃ viharatv iti; yeṣām āyuṣmatāṃ kṣamate devadattaṃ jñapticaturthena karmaṇā ājñāpayituṃ; mā tvaṃ devadatta samagrasya saṃghasya bhedāya parākrama; bhedakaraṇasaṃvartanīyam cādhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭha; sametu te devadatta sārdhaṃ saṃghena; samagro hi saṃghaḥ sahitaḥ saṃmodamānaḥ avivadamānaḥ ekāgraḥ ekoddeśaḥ ekakṣīrodakībhūtaḥ śāstuḥ śāsanaṃ dīpayan sukhasparśaṃ viharatu iti te tūṣṇīṃ; na kṣamante bhāṣantām iyaṃ prathamā karmavācanā; evaṃ dvitīyā tṛtīyā karmavācanā,शृणोतु भदन्ताः संघः; अयं देवदत्तः समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमते; भेदकरणसंवर्तनीयं चाधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठति; स एष संबहुलैर् भिक्षुभिर् मेषकेनाज्ञप्तः; मेषकेनाज्ञाप्यमानस् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्य अभिनिविश्यानुव्यवहरति इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति; तत् संघः देवदत्तं ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा आज्ञापयति: मा त्वं देवदत्त स��ग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रम; मा भेदकरणसंवर्तनीयम् चाधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठ; समेतु ते देवदत्त सार्धं संघेन; समग्रो हि संघः सहितः संमोदमानः अविवदमानः एकाग्रः एकोद्देशः एकक्षीरोदकीभूतः शास्तुः शासनं दीपयन् सुखस्पर्शं विहरत्व् इति; येषाम् आयुष्मतां क्षमते देवदत्तं ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा आज्ञापयितुं; मा त्वं देवदत्त समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रम; भेदकरणसंवर्तनीयम् चाधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठ; समेतु ते देवदत्त सार्धं संघेन; समग्रो हि संघः सहितः संमोदमानः अविवदमानः एकाग्रः एकोद्देशः एकक्षीरोदकीभूतः शास्तुः शासनं दीपयन् सुखस्पर्शं विहरतु इति ते तूष्णीं; न क्षमन्ते भाषन्ताम् इयं प्रथमा कर्मवाचना; एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना
+sbv_145,ājñāpayanti te bhikṣavo devadattaṃ jñapticaturthena karmaṇā; ājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśyābhiniviśya anuvyavaharati: idam eva satyaṃ moham anyad iti,आज्ञापयन्ति ते भिक्षवो देवदत्तं ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा; आज्ञाप्यमानस् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्याभिनिविश्य अनुव्यवहरति: इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति
+sbv_146,"the behaviour of the four monks followers of devadatta is discused in the congregation catvāraś cāsya bhikṣavaḥ sahāyakāḥ anuvartino vyagravāditāyāṃ, kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ; te bhikṣūn evaṃ vadanti: mā yūyam āyuṣmanto 'sya bhikṣoḥ kiṃcid vocata kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā; tat kasya hetoḥ? eṣa hi bhikṣur dharmavādī vinayavādī; dharmaṃ caiṣa bhikṣur vinayaṃ ca samādāya pragṛhya anuvyavaharati; jānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, nājānan; yac cāsmai bhikṣave rocate, kṣamate ca, asmākam api tad rocate kṣamate ca iti","थे बेहविओउर् ओफ़् थे फ़ोउर् मोन्क्स् फ़ोल्लोwएर्स् ओफ़् देवदत्त इस् दिस्चुसेद् इन् थे चोन्ग्रेगतिओन् चत्वारश् चास्य भिक्षवः सहायकाः अनुवर्तिनो व्यग्रवादितायां, कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः; ते भिक्षून् एवं वदन्ति: मा यूयम् आयुष्मन्तो ऽस्य भिक्षोः किंचिद् वोचत कल्याणं वा पापकं वा; तत् कस्य हेतोः? एष हि भिक्षुर् धर्मवादी विनयवादी; धर्मं चैष भिक्षुर् विनयं च समादाय प्रगृह्य अनुव्यवहरति; जानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, नाजानन्; यच् चास्मै भिक्षवे रोचते, क्षमते च, अस्माकम् अपि तद् रोचते क्षमते च इति"
+sbv_147,"etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti: ājñāpto 'smābhir bhadanta devadattaḥ jñapticaturthena karmaṇā ājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśya abhiniviśyānuvyavaharati idam eva satyaṃ moham anyad iti; catvāraś cāsya bhikṣavaḥ sahāyakāḥ anuvartino vyagravāditāyāṃ, kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ; te bhikṣūn evaṃ vadanti: mā yūyam āyuṣmanto 'sya bhikṣoḥ kiṃcid vocata kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā; eṣa hi bhikṣur dharmavādī vinayavādī; dharmaṃ caiṣa bhikṣur vinayaṃ ca samādāya pragṛhyānuvyavaharati; jānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, nājānan; yac cāsmai bhikṣave rocate ca kṣamate ca, asmākam api tad rocate ca kṣamate ca iti","एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति: आज्ञाप्तो ऽस्माभिर् भदन्त देवदत्तः ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा आज्ञाप्यमानस् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्य अभिनिविश्यानुव्यवहरति इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति; चत्वारश् चास्य भिक्षवः सहायकाः अनुवर्तिनो व्यग्रवादितायां, कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः; ते भिक्षून् एवं वदन्ति: मा यूयम् आयुष्मन्तो ऽस्य भिक्षोः किंचिद् वोचत कल्याणं वा पापकं वा; एष हि भिक्षुर् धर्मवादी विनयवादी; धर्मं चैष भिक्षुर् विनयं च समादाय प्रगृह्यानुव्यवहरति; जानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, नाजानन्; यच् चास्मै भिक्षवे रोचते च क्षमते च, अस्माकम् अपि तद् रोचते च क्षमते च इति"
+sbv_148,"bhagavān āha: ājñāpayata yūyaṃ bhikṣavaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattā meṣakena; evaṃ punar ājñāpayitavyāḥ: mā yūyaṃ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ jānanto yo bhikṣusamagrasya saṃghasya bhedāya parākramate, bhedakaraṇasaṃvartanīyaṃ cādhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭhati, tasyānuvartino bhavata vyagravāditāyāṃ; mā ca bhikṣūn evaṃ vadata: mā yūyam āyuṣmantaḥ asya bhikṣoḥ kiṃcid vocata kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā; tat kasya hetoḥ? dharmavādī caiṣo āyuṣmanto bhikṣuḥ, vinayavādī ca; dharmaṃ caiṣa bhikṣur vinayaṃ ca samādāya pragṛhyānuvyavaharati; jānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, nājānan; yac cāsmai bhikṣave rocate ca kṣamate ca, asmākam api tad rocate ca kṣamate ca iti; mā yūyam āyuṣmantaḥ saṃghabhedaṃ rocayata; sametv āyuṣmatāṃ sārdhaṃ saṃghena; samagro hi saṃghaḥ sahitaḥ saṃmodamāno 'vivadamāna ekāgraḥ ekoddeśaḥ ekakṣīrodakībhūtaḥ śāstuḥ śāsanaṃ dīpayan sukhasparśaṃ viharatu; niḥsṛjantv āyuṣmantaḥ imām evaṃrūpaṃ saṃghabhedānuvartanīṃ vyagravāditām iti; ājñāpayanti te bhikṣavaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattān meṣakena; te meṣakenājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśyānuvyavaharati idam eva satyaṃ moham anyad iti","भगवान् आह: आज्ञापयत यूयं भिक्षवः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ता मेषकेन; एवं पुनर् आज्ञापयितव्याः: मा यूयं कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः जानन्तो यो भिक्षुसमग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमते, भेदकरणसंवर्तनीयं चाधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठति, तस्यानुवर्तिनो भवत व्यग्रवादितायां; मा च भिक्षून् एवं वदत: मा यूयम् आयुष्मन्तः अस्य भिक्षोः किंचिद् वोचत कल्याणं वा पापकं वा; तत् कस्य हेतोः? धर्मवादी चैषो आयुष्मन्तो भिक्षुः, विनयवादी च; धर्मं चैष भिक्षुर् विनयं च समादाय प्रगृह्यानुव्यवहरति; जानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, नाजानन्; यच् चास्मै भिक्षवे रोचते च क्षमते च, अस्माकम् अपि तद् रोचते च क्षमते च इति; मा यूयम् आयुष्मन्तः संघभेदं रोचयत; समेत्व् आयुष्मतां सार्धं संघेन; समग्रो हि संघः सहितः संमोदमानो ऽविवदमान एकाग्रः एकोद्देशः एकक्षीरोदकीभूतः शास्तुः शासनं दीपयन् सुखस्पर्शं विहरतु; निःसृजन्त्व् आयुष्मन्तः इमाम् एवंरूपं संघभेदानुवर्तनीं व्यग्रवादिताम् इति; आज्ञापयन्ति ते भिक्षवः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तान् मेषकेन; ते मेषकेनाज्ञाप्यमानस् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्यानुव्यवहरति इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति"
+sbv_149,"etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti: ājñāptā asmābhir bhadanta kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ meṣakena; te meṣakenājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśya abhiniviśya anuvyavaharati idam eva satyaṃ moham anyad iti; bhagavān āha: ājñāpayata yūyaṃ bhikṣavaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattān jñapticaturthena karmaṇā iti, ye vā punar anye 'py evaṃjātīyaḥ evaṃ ca punar ājñāpayitavyāḥ","एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति: आज्ञाप्ता अस्माभिर् भदन्त कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः मेषकेन; ते मेषकेनाज्ञाप्यमानस् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्य अभिनिविश्य अनुव्यवहरति इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति; भगवान् आह: आज्ञापयत यूयं भिक्षवः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तान् ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा इति, ये वा पुनर् अन्ये ऽप्य् एवंजातीयः एवं च पुनर् आज्ञापयितव्याः"
+sbv_150,śayanāsanaprajñaptiṃ kṛtvā gaṇḍīm ākoṭya pṛṣṭavācikayā bhikṣūn samanuyujya sarvasaṃghe sanniṣaṇṇe sannipatite ekena bhikṣuṇā jñaptiṃ kṛtvā karma kartavyaṃ,शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीम् आकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षून् समनुयुज्य सर्वसंघे सन्निषण्णे सन्निपतिते एकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म कर्तव्यं
+sbv_151,"śṛṇotu bhadantāḥ saṃghaḥ; ime kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ jānanto yo bhikṣuḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramati, tasyānuvartino bhaviṣyanti vyagravāditāyāṃ; bhikṣūṃś caivaṃ vadanti: mā yūyam āyuṣmanto 'sya bhikṣoḥ kiṃcid vocata kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā; tat kasya hetoḥ? dharmavādī caiṣo āyuṣmanto bhikṣuḥ, vinayavādī ca; dharmaṃ ca eṣa bhikṣur vinayaṃ ca samādāya pragṛhya anuvyavaharati; jānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, na ajānan; yac cāsmai bhikṣave rocate kṣamate ca, asmākam api tad rocate kṣamate ca iti; ta evaṃ saṃbahulair bhikṣubhir meṣakena ājñāpyamānās tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśyābhiniviśya anuvyavaharanti idam eva satyaṃ moham anyad iti; sacet saṃghasya prāptakālaṃ kṣameta anujānīyāt saṃgho yat saṃghaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattān jñapticaturthena karmaṇā ājñāpayati: mā yūyaṃ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ jānanto yo bhikṣuḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramati bhedakaraṇasaṃvartanīyaṃ cādhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭhati; tasyānuvartino bhavata vyagravāditāyāṃ; mā ca bhikṣūn evaṃ vadata: mā yūyam āyuṣmanto 'sya bhikṣoḥ kiṃcid vocata kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā; tat kasya hetoḥ? dharmavādī caiṣa bhikṣuḥ, vinayavādī ca; dharmaṃ ca eṣa bhikṣur vinayaṃ ca samādāya pragṛhya anuvyavaharati; jānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, na ajānan; yac cāsmai bhikṣave rocate ca kṣamate ca, asmākam api tad rocate ca kṣamate ca iti; tat kasya hetoḥ? naiṣa āyuṣmanto bhikṣur dharmavādī vinayavādī ca; adharmavādī caiṣa bhikṣur avinayavādī ca; adharmaṃ caiṣa bhikṣur avinayaṃ ca samādāya pragṛhya anuvyavaharati; ajānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, na ajānan; niḥsṛjantv āyuṣmantaḥ imām evaṃrūpāṃ saṃghabhedānuvartinīṃ vyagravāditāyāṃ; sametv āyuṣmatāṃ sārdhaṃ saṃghena; samagro hi saṃghaḥ saṃmodamānaḥ avivadamāna��� ekāgraḥ ekoddeśaḥ ekakṣīrodakībhūtaḥ śāstuḥ śāsanaṃ dīpayan sukhasparśaṃ viharatu; ity eṣā jñaptiḥ; evaṃ ca karma kartavyaṃ","शृणोतु भदन्ताः संघः; इमे कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः जानन्तो यो भिक्षुः समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमति, तस्यानुवर्तिनो भविष्यन्ति व्यग्रवादितायां; भिक्षूंश् चैवं वदन्ति: मा यूयम् आयुष्मन्तो ऽस्य भिक्षोः किंचिद् वोचत कल्याणं वा पापकं वा; तत् कस्य हेतोः? धर्मवादी चैषो आयुष्मन्तो भिक्षुः, विनयवादी च; धर्मं च एष भिक्षुर् विनयं च समादाय प्रगृह्य अनुव्यवहरति; जानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, न अजानन्; यच् चास्मै भिक्षवे रोचते क्षमते च, अस्माकम् अपि तद् रोचते क्षमते च इति; त एवं संबहुलैर् भिक्षुभिर् मेषकेन आज्ञाप्यमानास् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्याभिनिविश्य अनुव्यवहरन्ति इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति; सचेत् संघस्य प्राप्तकालं क्षमेत अनुजानीयात् संघो यत् संघः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तान् ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा आज्ञापयति: मा यूयं कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः जानन्तो यो भिक्षुः समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमति भेदकरणसंवर्तनीयं चाधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठति; तस्यानुवर्तिनो भवत व्यग्रवादितायां; मा च भिक्षून् एवं वदत: मा यूयम् आयुष्मन्तो ऽस्य भिक्षोः किंचिद् वोचत कल्याणं वा पापकं वा; तत् कस्य हेतोः? धर्मवादी चैष भिक्षुः, विनयवादी च; धर्मं च एष भिक्षुर् विनयं च समादाय प्रगृह्य अनुव्यवहरति; जानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, न अजानन्; यच् चास्मै भिक्षवे रोचते च क्षमते च, अस्माकम् अपि तद् रोचते च क्षमते च इति; तत् कस्य हेतोः? नैष आयुष्मन्तो भिक्षुर् धर्मवादी विनयवादी च; अधर्मवादी चैष भिक्षुर् अविनयवादी च; अधर्मं चैष भिक्षुर् अविनयं च समादाय प्रगृह्य अनुव्यवहरति; अजानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, न अजानन्; निःसृजन्त्व् आयुष्मन्तः इमाम् एवंरूपां संघभेदानुवर्तिनीं व्यग्रवादितायां; समेत्व् आयुष्मतां सार्धं संघेन; समग्रो हि संघः संमोदमानः अविवदमानः एकाग्रः एकोद्देशः एकक्षीरोदकीभूतः शास्तुः शासनं दीपयन् सुखस्पर्शं विहरतु; इत्य् एषा ज्ञप्तिः; एवं च कर्म कर्तव्यं"
+sbv_152,"śṛṇotu bhadantāḥ saṃghaḥ; ime kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ jānanto yo bhikṣuḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramati, tasyānuvartino bhaviṣyanti vyagravāditāyāṃ; bhikṣūṃś caivaṃ vadanti: mā yūyam āyuṣmanto 'sya bhikṣoḥ kiṃcid vocata kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā; tat kasya hetoḥ? dharmavādī caiṣo āyuṣmanto bhikṣuḥ, vinayavādī ca; dharmaṃ ca eṣa bhikṣur vinayaṃ ca samādāya pragṛhya anuvyavaharati; jānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, na ajānan; yac cāsmai bhikṣave rocate kṣamate ca, asmākam api tad rocate kṣamate ca iti; ta evaṃ saṃbahulair bhikṣubhir meṣakena ājñāpyamānās tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśyābhiniviśya anuvyavaharanti idam eva satyaṃ moham anyad iti; tat saṃghaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattān jñapticaturthena karmaṇājñāpayati: mā yūyaṃ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattā jānanto yo bhikṣuḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramate bhedakaraṇasaṃvartanīyaṃ cādhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭhati; tasyānuvartino bhavata vyagravāditāyāṃ; mā ca bhikṣūn evaṃ vadata: mā yūyam āyuṣmanto 'sya bhikṣoḥ kiṃcid vocata kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā; tat kasya hetoḥ? dharmavādī caiṣa bhikṣuḥ, vinayavādī ca; dharmaṃ caiṣa bhikṣur vinayaṃ ca samādāya pragṛhya anuvyavaharati; jānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, na ajānan; yac cāsmai bhikṣave rocate ca kṣamate ca, asmākam api tad rocate ca kṣamate ca iti; tat kasya hetoḥ? naiṣa bhikṣur dharmavādī na vinayavādī; adharmaṃ caiṣa bhikṣur avinayaṃ ca samādāya pragṛhyānuvyavaharati; ajānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, na jānan; mā āyuṣmantaḥ saṃghabhedaṃ rocayantu; saṃghasāmagrīm eva rocayantu; sametv āyuṣmatāṃ sārdhaṃ saṃghena; samagro hi saṃghaḥ sahitaḥ saṃmodamānaḥ avivadamānaḥ ekāgraḥ ekoddeśaḥ ekakṣīrodakībhūtaḥ śāstuḥ śāsanaṃ dīpayan sukhasparśaṃ viharatu; niḥsṛjantv āyuṣmantaḥ imām evaṃrūpaṃ saṃghabhedānuvartinīṃ vyagravāditām iti","शृणोतु भदन्ताः संघः; इमे कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः जानन्तो यो भिक्षुः समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमति, तस्यानुवर्तिनो भविष्यन्ति व्यग्रवादितायां; भिक्षूंश् चैवं वदन्ति: मा यूयम् आयुष्मन्तो ऽस्य भिक्षोः किंचिद् वोचत कल्याणं वा पापकं वा; तत् कस्य हेतोः? धर्मवादी चैषो आयुष्मन्तो भिक्षुः, विनयवादी च; धर्मं च एष भिक्षुर् विनयं च समादाय प्रगृह्य अनुव्यवहरति; जानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, न अजानन्; यच् चास्मै भिक्षवे रोचते क्षमते च, अस्माकम् अपि तद् रोचते क्षमते च इति; त एवं संबहुलैर् भिक्षुभिर् मेषकेन आज्ञाप्यमानास् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्याभिनिविश्य अनुव्यवहरन्ति इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति; तत् संघः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तान् ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणाज्ञापयति: मा यूयं कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ता जानन्तो यो भिक्षुः समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमते भेदकरणसंवर्तनीयं चाधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठति; तस्यानुवर्तिनो भवत व्यग्रवादितायां; मा च भिक्षून् एवं वदत: मा यूयम् आयुष्मन्तो ऽस्य भिक्षोः किंचिद् वोचत कल्याणं वा पापकं वा; तत् कस्य हेतोः? धर्मवादी चैष भिक्षुः, विनयवादी च; धर्मं चैष भिक्षुर् विनयं च समादाय प्रगृह्य अनुव्यवहरति; जानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, न अजानन्; यच् चास्मै भिक्षवे रोचते च क्षमते च, अस्माकम् अपि तद् रोचते च क्षमते च इति; तत् कस्य हेतोः? नैष भिक्षुर् ��र्मवादी न विनयवादी; अधर्मं चैष भिक्षुर् अविनयं च समादाय प्रगृह्यानुव्यवहरति; अजानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, न जानन्; मा आयुष्मन्तः संघभेदं रोचयन्तु; संघसामग्रीम् एव रोचयन्तु; समेत्व् आयुष्मतां सार्धं संघेन; समग्रो हि संघः सहितः संमोदमानः अविवदमानः एकाग्रः एकोद्देशः एकक्षीरोदकीभूतः शास्तुः शासनं दीपयन् सुखस्पर्शं विहरतु; निःसृजन्त्व् आयुष्मन्तः इमाम् एवंरूपं संघभेदानुवर्तिनीं व्यग्रवादिताम् इति"
+sbv_153,"yeṣām āyuṣmatāṃ kṣamante kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattān jñapticaturthena karmaṇā ājñāpayituṃ; mā yūyaṃ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ jānanto yo bhikṣuḥ samagrasya saṃghasya bhedāya parākramate bhedakaraṇasaṃvartanīyaṃ cādhikaraṇaṃ samādāya pragṛhya tiṣṭhati; tasyānuvartino bhavata vyagravāditāyāṃ; mā ca bhikṣūn evaṃ vadata: mā yūyam āyuṣmanto 'sya bhikṣoḥ kiṃcid vocata kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā; tat kasya hetoḥ? dharmavādī caiṣa bhikṣuḥ, vinayavādī ca; dharmaṃ caiṣa bhikṣur vinayaṃ ca samādāya pragṛhya anuvyavaharati; jānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, na ajānan; yac cāsmai bhikṣave rocate ca kṣamate ca, asmākam api tad rocate ca kṣamate ca iti; tat kasya hetoḥ? naiṣa bhikṣur dharmavādī na vinayavādī; adharmaṃ caiṣa bhikṣur avinayaṃ ca samādāya pragṛhyānuvyavaharati; ajānaṃś caiṣa bhikṣur bhāṣate, na jānan; mā āyuṣmantaḥ saṃghabhedaṃ rocayantu; saṃghasāmagrīm eva rocayantu; sametv āyuṣmatāṃ sārdhaṃ saṃghena; samagro hi saṃghaḥ sahitaḥ saṃmodamānaḥ avivadamānaḥ ekāgraḥ ekoddeśaḥ ekakṣīrodakībhūtaḥ śāstuḥ śāsanaṃ dīpayan sukhasparśaṃ viharatu; niḥsṛjantv āyuṣmantaḥ imām evaṃrūpaṃ saṃghabhedānuvartinīṃ vyagravāditām iti te tūṣṇīṃ; na kṣamante bhāṣantām iyaṃ prathamā karmavācanā; evaṃ dvitīyā tṛtīyā karmavācanā","येषाम् आयुष्मतां क्षमन्ते कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तान् ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा आज्ञापयितुं; मा यूयं कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः जानन्तो यो भिक्षुः समग्रस्य संघस्य भेदाय पराक्रमते भेदकरणसंवर्तनीयं चाधिकरणं समादाय प्रगृह्य तिष्ठति; तस्यानुवर्तिनो भवत व्यग्रवादितायां; मा च भिक्षून् एवं वदत: मा यूयम् आयुष्मन्तो ऽस्य भिक्षोः किंचिद् वोचत कल्याणं वा पापकं वा; तत् कस्य हेतोः? धर्मवादी चैष भिक्षुः, विनयवादी च; धर्मं चैष भिक्षुर् विनयं च समादाय प्रगृह्य अनुव्यवहरति; जानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, न अजानन्; यच् चास्मै भिक्षवे रोचते च क्षमते च, अस्माकम् अपि तद् रोचते च क्षमते च इति; तत् कस्य हेतोः? नैष भिक्षुर् धर्मवादी न विनयवादी; अधर्मं चैष भिक्षुर् अविनयं च समादाय प्रगृह्यानुव्यवहरति; अजानंश् चैष भिक्षुर् भाषते, न जानन्; मा आयुष्मन्तः संघभेदं रोचयन्तु; संघसामग्रीम् एव रोचयन्तु; समेत्व् आयुष्मतां सार्धं संघेन; समग्रो हि संघः सहितः संमोदमानः अविवदमानः एकाग्रः एकोद्देशः एकक्षीरोदकीभूतः शास्तुः शा��नं दीपयन् सुखस्पर्शं विहरतु; निःसृजन्त्व् आयुष्मन्तः इमाम् एवंरूपं संघभेदानुवर्तिनीं व्यग्रवादिताम् इति ते तूष्णीं; न क्षमन्ते भाषन्ताम् इयं प्रथमा कर्मवाचना; एवं द्वितीया तृतीया कर्मवाचना"
+sbv_154,ājñāpayanti te bhikṣavaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattān jñapticaturthena karmaṇā; te bhkṣubhir jñapticaturthena karmaṇā ājñāpyamānas tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśya abhiniviśya anuvyavaharati: idam eva satyaṃ moham anyad iti,आज्ञापयन्ति ते भिक्षवः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तान् ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा; ते भ्क्षुभिर् ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा आज्ञाप्यमानस् तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्य अभिनिविश्य अनुव्यवहरति: इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति
+sbv_155,the monks inform the buddha of the result of the motion,थे मोन्क्स् इन्फ़ोर्म् थे बुद्ध ओफ़् थे रेसुल्त् ओफ़् थे मोतिओन्
+sbv_156,devadatta gets stronger in his resolution to bring about the schism in the congregation etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti: ājñāptā asmābhir bhadanta kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ jñapticaturthena karmaṇā; ājñāpyamānas te tad eva vastu sthāmaśaḥ parāmṛśyābhiniviśya anuvyavaharati: idam eva satyaṃ moham anyad iti; tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: pratibalo me bhikṣavo devadattaḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhettuṃ cakrabhedaṃ ca kartuṃ; tathā cāsya catvāro bhikṣavaḥ sahāyakāḥ anuvartino vyagravāditāyāṃ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ,देवदत्त गेत्स् स्त्रोन्गेर् इन् हिस् रेसोलुतिओन् तो ब्रिन्ग् अबोउत् थे स्छिस्म् इन् थे चोन्ग्रेगतिओन् एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति: आज्ञाप्ता अस्माभिर् भदन्त कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणा; आज्ञाप्यमानस् ते तद् एव वस्तु स्थामशः परामृश्याभिनिविश्य अनुव्यवहरति: इदम् एव सत्यं मोहम् अन्यद् इति; तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: प्रतिबलो मे भिक्षवो देवदत्तः समग्रं श्रावकसंघं भेत्तुं चक्रभेदं च कर्तुं; तथा चास्य चत्वारो भिक्षवः सहायकाः अनुवर्तिनो व्यग्रवादितायां कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः
+sbv_157,"devadattena śrutaṃ vyākṛto 'haṃ śramaṇena gautamena pratibalo me bhikṣavo devadattaḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhettuṃ cakrabhedaṃ ca kartuṃ; tathā cāsya catvāro bhikṣavaḥ sahāyakāḥ anuvartino vyagravāditāyāṃ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ iti; śrutvā ca punaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattān āmantrayate: yat khalu kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ jānīyāta, vyākṛto 'haṃ śramaṇena gautamena pratibalo devadattaḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhettuṃ cakrabhedaṃ ca kartuṃ; tathā cāsya catvāro bhikṣavaḥ sahāyakāḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattā iti; yannv ahaṃ bhūyasyā matrayā saṃghabhedāya parākrameya iti; sa paṃcabhir bhikṣuśataiḥ sārdham ante ārāmasya gaṇabhojanaṃ bhuṅkte; etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti","देवदत्तेन श्रुतं व्याकृतो ऽहं श्रमणेन गौतमेन प्रतिबलो मे भिक्षवो देवदत्तः समग्रं श्रावकसंघं भेत्तुं चक्रभेदं च कर्तुं; तथा चास्य चत्वारो भिक्षवः सहायकाः अनुवर्तिनो व्यग्रवादितायां कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः इति; श्रुत्वा च पुनः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तान् आमन्त्रयते: यत् खलु कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः जानीयात, व्याकृतो ऽहं श्रमणेन गौतमेन प्रतिबलो देवदत्तः समग्रं श्रावकसंघं भेत्तुं चक्रभेदं च कर्तुं; तथा चास्य चत्वारो भिक्षवः सहायकाः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ता इति; यन्न्व् अहं भूयस्या मत्रया संघभेदाय पराक्रमेय इति; स पंचभिर् भिक्षुशतैः सार्धम् अन्ते आरामस्य गणभोजनं भुङ्क्ते; एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति"
+sbv_158,"bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? kimarthaṃ tathāgatena trikabhojanam anujñātaṃ; gaṇabhojanaṃ pratikṣiptaṃ? nanu dvāv arthāu saṃpaśyatā, kulodayatāṃ ca pratītya, pāpecchānāṃ ca pudgalānāṃ pakṣapralopanārthaṃ; mā haiva pāpecchaḥ pudgalaḥ saṃgham evāgamya, saṃgham evoddiśya, saṃgham evāvedayitvā pāṣaṇḍika iva kṛtvā saṃghenaiva sārdhaṃ vigṛhya vivādaṃ sthāpayet iti","भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवः? किमर्थं तथागतेन त्रिकभोजनम् अनुज्ञातं; गणभोजनं प्रतिक्षिप्तं? ननु द्वाव् अर्थाउ संपश्यता, कुलोदयतां च प्रतीत्य, पापेच्छानां च पुद्गलानां पक्षप्रलोपनार्थं; मा हैव पापेच्छः पुद्गलः संघम् एवागम्य, संघम् एवोद्दिश्य, संघम् एवावेदयित्वा पाषण्डिक इव कृत्वा संघेनैव सार्धं विगृह्य विवादं स्थापयेत् इति"
+sbv_159,"devadatta loses his magical powers yadā āyuṣmatā daśabalakāśyapena devadattasya ṛddher mārgo vyapadiṣṭaḥ, tadāsau bhikṣubhir ucyate: kasmāt tvayā sthavira devadattasya pāpecchasya ṛddher mārgo vyapadiṣṭaḥ? sa kathayati: nāham āyuṣmanto jāne yathāyaṃ pāpeccha iti; yadi mayā jñātam abhaviṣyat ṛkāro 'py asya mayā na vyapadiṣṭo 'bhaviṣyat; prāg eva ṛddher mārgaḥ iti; tato devadattaḥ bhikṣubhiḥ praṇayam āsthāyocyate; devadatta yā kācit śrīsaubhāgyasaṃpat, sarvāsau sthaviraṃ daśabalakāśyapam āgamya; na tvaṃ tasya sakāśam upasaṃkrāmasi iti; te saṃlakṣayanti: apy eva nāmāyam asmābhiḥ prabodhitaḥ tasya sakāśam upasaṃkrāmet; sa evaṃ pratinivartayet iti; sa evaṃ praticoditaḥ kathayati: kiṃ mama tena kṛtaṃ? nanu mayā vīryam ādhāya, pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktena viharatā prathamaṃ dhyānaṃ niśritya ṛddhir abhinirhṛtā iti; sa vākpravyāharaṇakālasamanantaram eva tayā akṛtajñatayā ṛddheḥ parihīṇaḥ","देवदत्त लोसेस् हिस् मगिचल् पोwएर्स् यदा आयुष्मता दशबलकाश्यपेन देवदत्तस्य ऋद्धेर् मार्गो व्यपदिष्टः, तदासौ भिक्षुभिर् उच्यते: कस्मात् त्वया स्थविर देवदत्तस्य पापेच्छस्य ऋद्धेर् मार्गो व्यपदिष्टः? स कथयति: नाहम् आयुष्मन्तो जाने यथायं पापेच्छ इति; यदि मया ज्ञातम् अभविष्यत् ऋकारो ऽप्य् अस्य मया न व्यपदिष्टो ऽभविष्यत्; प्राग् एव ऋद्धेर् मार्गः इति; ततो देवदत्तः भिक्षुभिः प्रणयम् आस्थायोच्यते; देवदत्त या काचित् श्रीसौभाग्य���ंपत्, सर्वासौ स्थविरं दशबलकाश्यपम् आगम्य; न त्वं तस्य सकाशम् उपसंक्रामसि इति; ते संलक्षयन्ति: अप्य् एव नामायम् अस्माभिः प्रबोधितः तस्य सकाशम् उपसंक्रामेत्; स एवं प्रतिनिवर्तयेत् इति; स एवं प्रतिचोदितः कथयति: किं मम तेन कृतं? ननु मया वीर्यम् आधाय, पूर्वरात्रापररात्रं जागरिकायोगम् अनुयुक्तेन विहरता प्रथमं ध्यानं निश्रित्य ऋद्धिर् अभिनिर्हृता इति; स वाक्प्रव्याहरणकालसमनन्तरम् एव तया अकृतज्ञतया ऋद्धेः परिहीणः"
+sbv_160,"bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattaḥ akṛtajñatayā ṛddheḥ parihīṇaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi, yathā atīte 'py adhvany eṣaḥ akṛtajñatayā vidyāyāḥ parihīṇaḥ; tac chrūyatāṃ","भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्तः अकृतज्ञतया ऋद्धेः परिहीणः इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि, यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् एषः अकृतज्ञतया विद्यायाः परिहीणः; तच् छ्रूयतां"
+sbv_161,"the story of an out-caste versed in magic and of a brāhmaṇa student bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tatra caṇḍālo vidyāmantradharo vidyāmantrakuśalaḥ gāndhārīvidyāṃ parivartya ṛddhyā gandhamādanāt parvatāt akālartukāni puṣpaphalāny ādāya rājñe brahmadattāyopanayati; rājā brahmadattas tasyābhiprasannaḥ abhisāram anuprayacchati; yāvad anyatamo māṇavo mantrārthī mantragavaṣī śravaparampayā janapadāt vārāṇasīm anuprāptaḥ; tato mārgaśramaṃ prativinodya tasya caṇḍālasya vidyāmantradhāriṇaḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya kathayati: icchāmy aham upādhyāyasya śuśrūṣāṃ kartuṃ; kasyārthe? vidyāyāḥ; sa gāthāṃ bhāṣate: na vidyā kasyacid deyā martavyaṃ saha vidyayā prayacched vidyayā vidyāṃ śuśrūṣābhir dhanena vā <iti> sa kathayati: upādhyāya yady evam ahaṃ śuśrūṣāṃ karomi; kiyantaṃ kālaṃ kartavyā? sa kathayati: dvādaśabhir varṣaiḥ śuśrūṣayā dīyeta vā na vā; so 'tyarthaṃ vidyāpratipannaḥ anujñātavān; tata ārādhanaparamaḥ satkṛtya guruśuśrūṣāṃ kartum ārabdhaḥ; yāvad apareṇa samayenāsau caṇḍālo madyamadākṣipto gṛham āgataḥ; sa māṇavaḥ saṃlakṣayati; ayam upādhyāyaḥ atīva madyamadākṣiptaḥ; pārśve asya śayyā kalpayitavyā iti; yāvad asau caṇḍālaḥ saṃparivartitum ārabdhaḥ; tasya saṃparivartamānasya khaṭvāyā aṅgaṇikā bhagnā; māṇavaḥ śrutvā pratibuddhaḥ; sa saṃlakṣayati: upādhyāyaḥ duḥkhaṃ śayiṣyate; yannv aham aṅgaṇikāyāṃ pṛṣṭhaṃ datvā avasthitaḥ; dharmatā hy eṣā śauṇḍānāṃ yo balavāṃs tasya vāntir bhavati; tasya prathame yāme madyaṃ vigacchati; tena tīkṣṇamadyavegāt māṇavasya pṛṣṭhe vāntaṃ; sa saṃlakṣayati: yady ahaṃ kāyaṃ cālayeyaṃ vācaṃ vā niścārayeyaṃ sthānam etad vidyate yad upādhyāyaḥ śabdaṃ śrutvā pratibuddho na punaḥ śayyāṃ kalpayet; sa pratisaṅkhyānena avasthitaḥ; yāvad caṇḍālaḥ svayam eva pratibuddhaḥ paśyati taṃ tathā viprakṛtaṃ; tataḥ pṛcchati, ko 'yaṃ; sa kathayati: upādhyāya ahaṃ somaśarmā; vatsa kim asy evaṃsthitaḥ? tena yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; so 'bhiprasannaḥ kathayati: vatsa parituṣṭo 'haṃ; gatvā snātvā āgaccha; vidyāṃ tubhyam anuprayacchāmi iti; somaśarmā āgataḥ; tena tasmai vidyā dattā; capalā brāhmaṇā bhavanti; sa vegam asahamānaḥ cintayati; ihaiva tāvad enāṃ vidyāṃ jijñāsayāmi, tato 'nyatra gamiṣyāmi iti; tena sā vidyā parivartitā; bhavanatalam utpatya, āśv eva gandhamādanaṃ parvataṃ gatvā, akālartukāni puṣpāny ādāya āgataḥ; tena tāni rājñaḥ purohitāya dattāni; tenāpi rājñe brahmadattāya; rājā kathayati: kutas tavaitāni; sa kathayati: viprakṛṣṭād deśān māṇavo 'bhyāgataḥ; tenaitāni mama dattāni; sa cātyarthaṃ vidyāmantradhārī akāmakaraṇīyaś ca brāhmaṇaḥ; kim anena caṇḍālena sarvalokapratyākhyātena? tasya vṛttim ācchidya asmai māṇavāya dīyatām iti; rājā kathayati: evaṃ kāraya iti; tataḥ purohitena caṇḍālād vṛttim ācchidya tasmai brāhmaṇāya dattā; sa tayā akṛtajñatayā tasya vidyāyāḥ parihīṇaḥ","थे स्तोर्य् ओफ़् अन् ओउत्-चस्ते वेर्सेद् इन् मगिच् अन्द् ओफ़् अ ब्राह्मण स्तुदेन्त् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां ब्रह्मदत्तो नाम राज्यं कारयति ऋद्धं च यावद् आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; तत्र चण्डालो विद्यामन्त्रधरो विद्यामन्त्रकुशलः गान्धारीविद्यां परिवर्त्य ऋद्ध्या गन्धमादनात् पर्वतात् अकालर्तुकानि पुष्पफलान्य् आदाय राज्ञे ब्रह्मदत्तायोपनयति; राजा ब्रह्मदत्तस् तस्याभिप्रसन्नः अभिसारम् अनुप्रयच्छति; यावद् अन्यतमो माणवो मन्त्रार्थी मन्त्रगवषी श्रवपरम्पया जनपदात् वाराणसीम् अनुप्राप्तः; ततो मार्गश्रमं प्रतिविनोद्य तस्य चण्डालस्य विद्यामन्त्रधारिणः सकाशम् उपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य कथयति: इच्छाम्य् अहम् उपाध्यायस्य शुश्रूषां कर्तुं; कस्यार्थे? विद्यायाः; स गाथां भाषते: न विद्या कस्यचिद् देया मर्तव्यं सह विद्यया प्रयच्छेद् विद्यया विद्यां शुश्रूषाभिर् धनेन वा <इति> स कथयति: उपाध्याय यद्य् एवम् अहं शुश्रूषां करोमि; कियन्तं कालं कर्तव्या? स कथयति: द्वादशभिर् वर्षैः शुश्रूषया दीयेत वा न वा; सो ऽत्यर्थं विद्याप्रतिपन्नः अनुज्ञातवान्; तत आराधनपरमः सत्कृत्य गुरुशुश्रूषां कर्तुम् आरब्धः; यावद् अपरेण समयेनासौ चण्डालो मद्यमदाक्षिप्तो गृहम् आगतः; स माणवः संलक्षयति; अयम् उपाध्यायः अतीव मद्यमदाक्षिप्तः; पार्श्वे अस्य शय्या कल्पयितव्या इति; यावद् असौ चण्डालः संपरिवर्तितुम् आरब्धः; तस्य संपरिवर्तमानस्य खट्वाया अङ्गणिका भग्ना; माणवः श्रुत्वा प्रतिबुद्धः; स संलक्षयति: उपाध्यायः दुःखं शयिष्यते; यन्न्व् अहम् अङ्गणिकायां पृष्ठं दत्वा अवस्थितः; धर्मता ह्य् एषा शौण्डानां यो बलवांस् तस्य वान्तिर् भवति; तस्य प्रथमे यामे मद्यं विगच्छति; तेन तीक्ष्णमद्यवेगात् माणवस्य पृष्ठे वान्तं; स संलक्षयति: यद्य् अहं कायं चालयेयं वाचं वा निश्चारयेयं स्थानम् एतद् विद्यते यद् उपाध्यायः शब्दं श्रुत्वा प्रतिबुद्धो न पुनः शय्यां कल्पयेत्; स प्रतिसङ्ख्यानेन अवस्थितः; यावद् चण्डालः स्वयम् एव प्रतिबुद्धः पश्यति तं तथा विप्रकृतं; ततः पृच्छति, को ऽयं; स कथयति: उपाध्याय अहं सोमशर्मा; वत्स किम् अस्य् एवंस्थितः? तेन यथावृत्तं समाख्यातं; सो ऽभिप्रसन्नः कथयति: वत्स परितुष्टो ऽहं; गत्वा स्नात्वा आगच्छ; विद्यां तुभ्यम् अनुप्रयच्छामि इति; सोमशर्मा आगतः; तेन तस्मै विद्या दत्ता; चपला ब्राह्मणा भवन्ति; स वेगम् असहमानः चिन्तयति; इहैव तावद् एनां विद्यां जिज्ञासयामि, ततो ऽन्यत्र गमिष्यामि इति; तेन सा विद्या परिवर्तिता; भवनतलम् उत्पत्य, आश्व् एव गन्धमादनं पर्वतं गत्वा, अकालर्तुकानि पुष्पान्य् आदाय आगतः; तेन तानि राज्ञः पुरोहिताय दत्तानि; तेनापि राज्ञे ब्रह्मदत्ताय; राजा कथयति: कुतस् तवैतानि; स कथयति: विप्रकृष्टाद् देशान् माणवो ऽभ्यागतः; तेनैतानि मम दत्तानि; स चात्यर्थं विद्यामन्त्रधारी अकामकरणीयश् च ब्राह्मणः; किम् अनेन चण्डालेन सर्वलोकप्रत्याख्यातेन? तस्य वृत्तिम् आच्छिद्य अस्मै माणवाय दीयताम् इति; राजा कथयति: एवं कारय इति; ततः पुरोहितेन चण्डालाद् वृत्तिम् आच्छिद्य तस्मै ब्राह्मणाय दत्ता; स तया अकृतज्ञतया तस्य विद्यायाः परिहीणः"
+sbv_162,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ yo 'sau caṇḍālaḥ eṣa evāsau daśabalakāśyapaḥ tena kālena tena samayena; so 'sau māṇavaḥ eṣa eva asau devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa vidyāyāḥ parihīṇaḥ; adyāpy eṣa ṛddheḥ parihīṇaḥ; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ evaṃ śikṣitavyaṃ yat kṛtajñā bhaviṣyāmaḥ; svalpam api kṛtaṃ na nāśayiṣyāmaḥ prāg eva prabhūtataram; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyaṃ,किं मन्यध्वे भिक्षवः यो ऽसौ चण्डालः एष एवासौ दशबलकाश्यपः तेन कालेन तेन समयेन; सो ऽसौ माणवः एष एव असौ देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष विद्यायाः परिहीणः; अद्याप्य् एष ऋद्धेः परिहीणः; तस्मात् तर्हि भिक्षवः एवं शिक्षितव्यं यत् कृतज्ञा भविष्यामः; स्वल्पम् अपि कृतं न नाशयिष्यामः प्राग् एव प्रभूततरम्; इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यं
+sbv_163,"the buddha goes to gayā atha bhagavān yathābhiramyaṃ rājagṛhe vihṛtya bhikṣugaṇaparivṛtaḥ bhikṣusaṃghapuraskṛtaḥ, magadheṣu janapadeṣu cārikāṃ caran gayām anuprāptaḥ gayāyāṃ viharati; rājñā bimbisāreṇa bhagavataḥ parṇopagūḍhasya śāleḥ paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni prāpitāni; devadattena ajātaśatrur abhihitaḥ: paśya vṛddharājā śramaṇasya gautamasya kīdṛśān kārān karoti; aham api janapadacārikāṃ cariṣyāmi; asmākam api tvayā piṇḍakena avighātaḥ karaṇīyaḥ","थे बुद्ध गोएस् तो गया अथ भगवान् यथाभिरम्यं राजगृहे विहृत्य भिक्षुगणपरिवृतः भिक्षुसंघपुरस्कृतः, मगधेषु जनपदेषु चारिकां चरन् गयाम् अनुप्राप्तः गयायां विहरति; राज्ञा बिम्बिसारेण भगवतः पर्णोपगूढस्य शालेः पंचमात्राणि शकटशतानि प्रापितानि; देवदत्तेन अजातशत्रुर् अभिहितः: पश्य वृद्धराजा श्रमणस्य गौतमस्य कीदृशान् कारान् करोति; अहम् अपि जनपदचारिकां चरिष्यामि; अस्माकम् अपि त्वया पिण्डकेन अविघातः करणीयः"
+sbv_164,atha devadatto 'pi paṃcaśataparivāro janapadacārikāṃ prakrāntaḥ; devadattasyājātaśatruṇā rājñā parṇopagūḍhasya śāleḥ paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni pratimārgaṃ preṣitāni; bhikṣavo dṛṣṭvā saṃlakṣayanti: kasyaitāni paṃca śakaṭaśatāny āgacchanti iti; taiḥ kutūhalajātaiḥ adhvagatapuruṣāḥ pṛṣṭāḥ; tair vistareṇa samākhyātaṃ,अथ देवदत्तो ऽपि पंचशतपरिवारो जनपदचारिकां प्रक्रान्तः; देवदत्तस्याजातशत्रुणा राज्ञा पर्णोपगूढस्य शालेः पंचमात्राणि शकटशतानि प्रतिमार्गं प्रेषितानि; भिक्षवो दृष्ट्वा संलक्षयन्ति: कस्यैतानि पंच शकटशतान्य् आगच्छन्ति इति; तैः कुतूहलजातैः अध्वगतपुरुषाः पृष्टाः; तैर् विस्तरेण समाख्यातं
+sbv_165,"bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta rājā ajātaśatrur apātram apātravarṣī ca iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi, rājā ajātaśatrur apātram apātravarṣī, yathā atīte 'py adhvany eṣaḥ apātram apātravarṣī; tac chrūyatāṃ","भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त राजा अजातशत्रुर् अपात्रम् अपात्रवर्षी च इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि, राजा अजातशत्रुर् अपात्रम् अपात्रवर्षी, यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् एषः अपात्रम् अपात्रवर्षी; तच् छ्रूयतां"
+sbv_166,"the story of a mango tree bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasminn agrāmake araṇyāyatane ṛṣīṇām āśramapadaṃ, nānāpuṣpaphalasalilasaṃpannaṃ; tatra ṛṣayaḥ prativasanti phalamūlāmbhubhakṣāḥ, jaṭāvalkaladhāriṇaḥ, pramuktaphalabhojinaḥ; yāvat tasminn āśramapade āmravṛkṣaḥ phalabhārāvanataśākhaḥ pakvaphalas tiṣṭhati; ṛśayaḥ phalāni yācante; yā tasmin vṛkṣe adhyuṣitā devatā sā mātsaryābhibhūtā na prayacchati; tatas te ṛṣayaḥ mūlārthinaḥ ekam ṛṣim āśramapade sthāpayitvā bhrāntāḥ; tatsamanantaram eva paṃca coraśatāny āśramapadam anuprāptāni; tair asau vṛkṣo dattaḥ; te kathayanti: katham asmāt phalāni paribhoktavyāni iti; corasenāpatiḥ kathayati: vṛkṣaṃ paraśunā mūle chitvā phalāni bhakṣayata iti; evam ukte devatayā sarvāṇi phalāni bhūmyāṃ pātitāni; corā yāvadāptaṃ bhakṣayitvā prakrāntāḥ; ṛṣaya āgatāḥ pṛcchanti: kena tāny āmraphalāni bhakṣitāni? coraiḥ; sa ṛṣir gāthāṃ bhāṣate: dadāti vṛkṣo na phalaṃ śāntānāṃ brahmacāriṇāṃ dadāti tu phalaṃ teṣāṃ corāṇāṃ pāpakāriṇāṃ iti te pṛcchanti: ṛṣe kim etat? tena yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; te avadhyātum ārabdhāḥ; mātsaryābhibhūtayā devatayā phalāni ṛṣīṇāṃ na dattāni; apātrāṇāṃ corāṇāṃ dattāni iti","थे स्तोर्य् ओफ़् अ मन्गो त्रेए भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन्न् अग्रामके अरण्यायतने ऋषीणाम् आश्रमपदं, नानापुष्पफलसलिलसंपन्नं; तत्र ऋषयः प्रतिवसन्ति फलमूलाम्भुभक्षाः, जटावल्कलधारिणः, प्रमुक्तफलभोजिनः; यावत् तस्मिन्न् आश्रमपदे आम्रवृक्षः फलभारावनतशाखः पक्वफलस् तिष्ठति; ऋशयः फलानि याचन्ते; या तस्मिन् वृक्षे अध्युषिता देवता सा मात्सर्याभिभूता न प्रयच्छति; ततस् ते ऋषयः मूलार्थिनः एकम् ऋषिम् आश्रमपदे स्थापयित्वा भ्रान्ताः; तत्समनन्तरम् एव पंच चोरशतान्य् आश्रमपदम् अनुप्राप्तानि; तैर् असौ वृक्षो दत्तः; ते कथयन्ति: कथम् अस्मात् फलानि परिभोक्तव्यानि इति; चोरसेनापतिः कथयति: वृक्षं परशुना मूले छित्वा फलानि भक्षयत इति; एवम् उक्ते देवतया सर्वाणि फलानि भूम्यां पातितानि; चोरा यावदाप्तं भक्षयित्वा प्रक्रान्ताः; ऋषय आगताः पृच्छन्ति: केन तान्य् आम्रफलानि भक्षितानि? चोरैः; स ऋषिर् गाथां भाषते: ददाति वृक्षो न फलं शान्तानां ब्रह्मचारिणां ददाति तु फलं तेषां चोराणां पापकारिणां इति ते पृच्छन्ति: ऋषे किम् एतत्? तेन यथावृत्तं समाख्यातं; ते अवध्यातुम् आरब्धाः; मात्सर्याभिभूतया देवतया फलानि ऋषीणां न दत्तानि; अपात्राणां चोराणां दत्तानि इति"
+sbv_167,bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ yāsau devatā eṣa evāsav ajātaśatruḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa ajātaśatruḥ devatābhūtaḥ apātram apātravarṣī ca; etarhi apy eṣa apātram apātravarṣī ca iti,भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवः यासौ देवता एष एवासव् अजातशत्रुः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अजातशत्रुः देवताभूतः अपात्रम् अपात्रवर्षी च; एतर्हि अप्य् एष अपात्रम् अपात्रवर्षी च इति
+sbv_168,"the buddha in rājagṛha atha bhagavān magadheṣu janapadeṣu cārikāṃ caran rājagṛham anuprāptaḥ rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpe; devadatto rājagṛhanivāsino janakāyasya nityam evāparādhaṃ karoti; yasya yasyāparādhaḥ kriyate, sa bhagavata upālambhaṃ preṣayati; tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate: gaccha ānanda saṃghāṭīm ādāya anyatamena bhikṣuṇā paścācchramaṇena rājagṛhe rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu brāhmaṇagṛhapatīnām ārocaya yad devadatto vā, devadattapakṣiko vā aparādhaṃ karoti; na tena buddho vā dharmo vā saṃgho vā saṃbadhyate iti; yadi kathayanti: mahardhiko devadatto mahānubhāvaḥ iti, vaktavyāḥ: āsīn mahardhikaḥ; idānīṃ parihīṇas tasyā ṛddheḥ iti; tena gatvā rājagṛhe nagararathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu brāhmaṇagṛhapatīnām ārocitaṃ, te na bhūyo bhagavata upālambhaṃ preṣayanti","थे बुद्ध इन् राजगृह अथ भगवान् मगधेषु जनपदेषु चारिकां चरन् राजगृहम् अनुप्राप्तः राजगृहे विहरति वेणुवने कलन्दकनिवापे; देवदत्तो राजगृहनिवासिनो जनकायस्य नित्यम् एवापराधं करोति; यस्य यस्यापराधः क्रियते, स भगवत उपालम्भं प्रेषयति; तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते: गच्छ आनन्द संघाटीम् आदाय अन्यतमेन भिक्षुणा पश्चाच्छ्रमणेन राजगृहे रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु ब्राह्मणगृहपतीनाम् आरोचय यद् देवदत्तो वा, देवदत्तपक्षिको वा अपराधं करोति; न तेन बुद्धो वा धर्मो वा संघो वा संबध्यते इति; यदि कथयन्ति: महर्धिको देवदत्तो महानुभावः इति, वक्तव्याः: आसीन् महर्धिकः; इदानीं परिहीणस् तस्या ऋद्धेः इति; तेन गत्वा राजगृहे नगररथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु ब्राह्मणगृहपतीनाम् आरोचितं, ते न भूयो भगवत उपालम्भं प्रेषयन्ति"
+sbv_169,"the buddho grows ill bhagavato glānyam utpannaṃ; jīvakena bhagavate nārācaghṛtam upanītaṃ; tatra bhagavān jīvakaṃ vaidyarājam āmantrayate: āścaryaṃ jīvaka? āścaryaṃ bhagavan; adbhutaṃ jīvaka? adbhutaṃ bhagavan, jānāsi jīvaka? jānāmi bhagavan; na jānāsi jīvaka; na cāpi sugata; 1) kiṃ jīvaka āścaryaṃ? bhagavan gāvas tṛṇāni caranti; pānīyaṃ pibanti; tata idam amṛtaṃ samutpannaṃ; yenedaṃ nārācaghrtaṃ pakvan; 2) kim adbhutaṃ? bhagavan buddhotpādaḥ, saddharmasya ca deśanā, saṃghasya ca supratipattiḥ; 3) kiṃ jānāsi? bhagavan jātenāvaśyaṃ martavyaṃ; 4) kiṃ na jānāsi? bhagavan kena kutra martavyam iti","थे बुद्धो ग्रोwस् इल्ल् भगवतो ग्लान्यम् उत्पन्नं; जीवकेन भगवते नाराचघृतम् उपनीतं; तत्र भगवान् जीवकं वैद्यराजम् आमन्त्रयते: आश्चर्यं जीवक? आश्चर्यं भगवन्; अद्भुतं जीवक? अद्भुतं भगवन्, जानासि जीवक? जानामि भगवन्; न जानासि जीवक; न चापि सुगत; १) किं जीवक आश्चर्यं? भगवन् गावस् तृणानि चरन्ति; पानीयं पिबन्ति; तत इदम् अमृतं समुत्पन्नं; येनेदं नाराचघ्र्तं पक्वन्; २) किम् अद्भुतं? भगवन् बुद्धोत्पादः, सद्धर्मस्य च देशना, संघस्य च सुप्रतिपत्तिः; ३) किं जानासि? भगवन् जातेनावश्यं मर्तव्यं; ४) किं न जानासि? भगवन् केन कुत्र मर्तव्यम् इति"
+sbv_170,"bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta jīvakena bhagavataḥ saṃdhāya bhāṣitaṃ vijñātam iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi, yathā atīte 'py adhvany anena mama saṃdhāya bhāṣitaṃ vijñātaṃ; tac chrūyatāṃ","भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त जीवकेन भगवतः संधाय भाषितं विज्ञातम् इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि, यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् अनेन मम संधाय भाषितं विज्ञातं; तच् छ्रूयतां"
+sbv_171,"the story of a gṛhapati and his son bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati, āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ va nāvānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārikā jātā; tasyās trīṇi saptakāny ekaviṃṣatidivasān jātāyāḥ jātimahaṃ kṛtvā valayeti nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; bhūyo 'py asya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; tasyāpi kulasadṛśaṃ nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sa saṃlakṣayati: jāto me ṛṇaharo dhanaharaś ca; gacchāmi paṇyam ādāya deśāntaram iti; bhūyaḥ sa saṃlakṣayati: iyaṃ mama patnī rūpavatī; yady aham asyāḥ prabhūtān kārṣāpaṇān datvā gacchāmi, sthānam etad vidyate yat parapuruṣaiḥ sārdhaṃ vikariṣyati; yannv aham asyāḥ svalpān kārṣāpaṇān datvā gaccheyam iti; sa tasyāḥ stokān kārṣāpaṇān datvā, avaśiṣṭaṃ suvarṇakalaśe prakṣipya, grīvāyāṃ muktāhāraṃ baddhvā śmaśāne aśvakarṇasya mūle nikhanya paṇyam ādāya deśāntaraṃ gataḥ; tasya tatra prabhūto lābhaḥ saṃpannaḥ; sa tatraiva dārasaṅgrahaṃ kṛtvā avasthitaḥ; tasya ca bahavaḥ putrā jātāḥ; tatas tayā pūrvikayā patnyā valayā sa ca dārakaḥ hastabalena jñātibalena ca pāyitau, poṣitau, saṃvardhitau; tau kathayataḥ: amba pitā asmākaṃ kva gataḥ? sā kathayati: putra asmin deśe amukam adhiṣṭhānaṃ tatra tiṣṭhati tasya ca mahatī dhanasaṃpattiḥ śrūyate, gaccha yadi kiṃcid asyojjīvanopāyas te bhaviṣyati iti; sa pitaraṃ samanveṣamāṇaḥ anupūrveṇa tasya sakāśaṃ gataḥ; sa vīthyām anvāhiṇḍamānaḥ pitrā mukhabimbakena pratyabhijñātaḥ; śabdayitvyā abhihitaḥ: kutas tvam ihāgacchasi? kutra vā gantum? iti; tena vistareṇa samākhyātaṃ; sa saṃlakṣayati: eṣa evāsau mama putraḥ iti; sa tena svagṛhītaḥ uktaś ca: putra na te kasyacid ākhyeyaṃ, mamāyaṃ pitā iti; sa tasy��tyarthaṃ snehaṃ kartuṃ ārabdhaḥ; tatas tair anyaiḥ putrair ucyate: tāta kasyāyaṃ dārakaḥ? sa kathayati: mamāyaṃ vayasyasya putraḥ iti; taiḥ saṃlakṣitaṃ: yathāyam asyātyarthaṃ snehavān nūnam asyaiva putraḥ iti; te parasparaṃ saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ: ayam aparo bhrātā iti; sa saṃlakṣayati: preṣayāmy enaṃ; pratikruṣṭam etad vairāṇāṃ, yaduta sāpatnyakaṃ; sthānam etad vidyate yad enaṃ praghātayiṣyanti; yadi ca kiṃcid dāsyāmi antarmārge dāyādyakāraṇād ghātayiṣyanti; yannv aham evaṃ preṣayeyam iti viditvā cīrikā likhitvā dattā: grāmaśmaśāne hayakarṇamūlaṃ prāgbhūmito yojanam antareṇa tasmin khanan vai nipuṇo 'pramatto dāyādyam ātmīyam upaiṣyasi tvaṃ kaṇṭhe tu yat tad valayāyā deyam iti","थे स्तोर्य् ओफ़् अ गृहपति अन्द् हिस् सोन् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्मिन् कर्वटके गृहपतिः प्रतिवसति, आढ्यो महाधनो महाभोगः; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां व नावानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारिका जाता; तस्यास् त्रीणि सप्तकान्य् एकविंषतिदिवसान् जातायाः जातिमहं कृत्वा वलयेति नामधेयं व्यवस्थापितं; भूयो ऽप्य् अस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः; तस्यापि कुलसदृशं नामधेयं व्यवस्थापितं; स संलक्षयति: जातो मे ऋणहरो धनहरश् च; गच्छामि पण्यम् आदाय देशान्तरम् इति; भूयः स संलक्षयति: इयं मम पत्नी रूपवती; यद्य् अहम् अस्याः प्रभूतान् कार्षापणान् दत्वा गच्छामि, स्थानम् एतद् विद्यते यत् परपुरुषैः सार्धं विकरिष्यति; यन्न्व् अहम् अस्याः स्वल्पान् कार्षापणान् दत्वा गच्छेयम् इति; स तस्याः स्तोकान् कार्षापणान् दत्वा, अवशिष्टं सुवर्णकलशे प्रक्षिप्य, ग्रीवायां मुक्ताहारं बद्ध्वा श्मशाने अश्वकर्णस्य मूले निखन्य पण्यम् आदाय देशान्तरं गतः; तस्य तत्र प्रभूतो लाभः संपन्नः; स तत्रैव दारसङ्ग्रहं कृत्वा अवस्थितः; तस्य च बहवः पुत्रा जाताः; ततस् तया पूर्विकया पत्न्या वलया स च दारकः हस्तबलेन ज्ञातिबलेन च पायितौ, पोषितौ, संवर्धितौ; तौ कथयतः: अम्ब पिता अस्माकं क्व गतः? सा कथयति: पुत्र अस्मिन् देशे अमुकम् अधिष्ठानं तत्र तिष्ठति तस्य च महती धनसंपत्तिः श्रूयते, गच्छ यदि किंचिद् अस्योज्जीवनोपायस् ते भविष्यति इति; स पितरं समन्वेषमाणः अनुपूर्वेण तस्य सकाशं गतः; स वीथ्याम् अन्वाहिण्डमानः पित्रा मुखबिम्बकेन प्रत्यभिज्ञातः; शब्दयित्व्या अभिहितः: कुतस् त्वम् इहागच्छसि? कुत्र वा गन्तुम्? इति; तेन विस्तरेण समाख्यातं; स संलक्षयति: एष एवासौ मम पुत्रः इति; स तेन स्वगृहीतः उक्तश् च: पुत्र न ते कस्यचिद् आख्य��यं, ममायं पिता इति; स तस्यात्यर्थं स्नेहं कर्तुं आरब्धः; ततस् तैर् अन्यैः पुत्रैर् उच्यते: तात कस्यायं दारकः? स कथयति: ममायं वयस्यस्य पुत्रः इति; तैः संलक्षितं: यथायम् अस्यात्यर्थं स्नेहवान् नूनम् अस्यैव पुत्रः इति; ते परस्परं संजल्पं कर्तुम् आरब्धाः: अयम् अपरो भ्राता इति; स संलक्षयति: प्रेषयाम्य् एनं; प्रतिक्रुष्टम् एतद् वैराणां, यदुत सापत्न्यकं; स्थानम् एतद् विद्यते यद् एनं प्रघातयिष्यन्ति; यदि च किंचिद् दास्यामि अन्तर्मार्गे दायाद्यकारणाद् घातयिष्यन्ति; यन्न्व् अहम् एवं प्रेषयेयम् इति विदित्वा चीरिका लिखित्वा दत्ता: ग्रामश्मशाने हयकर्णमूलं प्राग्भूमितो योजनम् अन्तरेण तस्मिन् खनन् वै निपुणो ऽप्रमत्तो दायाद्यम् आत्मीयम् उपैष्यसि त्वं कण्ठे तु यत् तद् वलयाया देयम् इति"
+sbv_172,"sa cīrikām ādāya saṃprasthitaḥ; antarmārge bhrātṛbhir gṛhītaḥ; uktaś ca: kiṃ tvayā pituḥ sakāśāl labdhaṃ sa kathayati: na kiṃcid iyaṃ cīrikā; te saṃlakṣayanti: vyaṃśito 'yaṃ pitrā; gacchatu iti; sa tair muktaḥ; anupūrveṇa svagṛhe praviṣṭo mārgaśramaṃ prativinodayati; mātrā abhihitaḥ: kiṃ tvayā pituḥ sakāśāl labdham iti; sa kathayati: na kiṃcid api, kiṃtu iyaṃ cīrikā; sā kathayati: vyaṃśitas tvaṃ tena, mārgaśramaś ca jāto, na kiṃcit saṃpannam iti; sa kathayati: amba mahātmāsau; na māṃ vyaṃśayiṣyati iti; sa tāṃ cīrikāṃ vācayitum ārabdhaḥ: grāmeti, yatra jāyate so 'tra grāmo 'bhipretaḥ; śmaśāneti, yatra mṛto dahyate; hayakarṇamūle iti, hayā ucyante aśvāḥ; tatkarṇanāmā vṛkṣaḥ; aśvakarṇamūle ity uktaṃ bhavati; prāgbhūmita iti, pūrvasyāṃ diśi; yojanam antareṇeti, yugamātram antarena iti; sa evaṃ gāthārthaṃ vicārya niḥsaṃpātavelāyāṃ śmaśānaṃ gataḥ; tatsamīpe paśyati, aśvakarṇavṛkṣaḥ, sa tasya pūrve digbhāge yugamātraṃ māpayitvā khanitum ārabdhaḥ; yāvat paśyati suvarṇakalaśaṃ; grīvāyāṃ cāsya hāraṃ baddhaṃ; sa tam ādāya āttamanāttamano gṛhaṃ gataḥ; muktāhāraṃ cāpanīya valayāyaiva dattavān","स चीरिकाम् आदाय संप्रस्थितः; अन्तर्मार्गे भ्रातृभिर् गृहीतः; उक्तश् च: किं त्वया पितुः सकाशाल् लब्धं स कथयति: न किंचिद् इयं चीरिका; ते संलक्षयन्ति: व्यंशितो ऽयं पित्रा; गच्छतु इति; स तैर् मुक्तः; अनुपूर्वेण स्वगृहे प्रविष्टो मार्गश्रमं प्रतिविनोदयति; मात्रा अभिहितः: किं त्वया पितुः सकाशाल् लब्धम् इति; स कथयति: न किंचिद् अपि, किंतु इयं चीरिका; सा कथयति: व्यंशितस् त्वं तेन, मार्गश्रमश् च जातो, न किंचित् संपन्नम् इति; स कथयति: अम्ब महात्मासौ; न मां व्यंशयिष्यति इति; स तां चीरिकां वाचयितुम् आरब्धः: ग्रामेति, यत्र जायते सो ऽत्र ग्रामो ऽभिप्रेतः; श्मशानेति, यत्र मृतो दह्यते; हयकर्णमूले इति, हया उच्यन्ते अश्वाः; तत्कर्णनामा वृक्षः; अश्वकर्णमूले इत्य् उक्तं भवति; प्राग्भूमित इति, पूर्वस्यां दिशि; योजनम् अन्तरेणेति, युगमात्रम् अन्तरेन इति; स एवं गाथार्थं विचार्य निःसंपातवेलायां श्मशानं गतः; तत्समीपे पश्यति, अश्वकर्णवृक्षः, स तस्य पूर्वे दिग्भागे युगमात्रं मापयित्वा खनितुम् आरब्धः; यावत् पश्यति सुवर्णकलशं; ग्रीवायां चास्य हारं बद्धं; स तम् आदाय आत्तमनात्तमनो गृहं गतः; मुक्ताहारं चापनीय वलयायैव दत्तवान्"
+sbv_173,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau gṛhapatir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau tasya putraḥ eṣa evāsau jīvakaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy anena mama saṃdhāya bhāṣitaṃ vijñātaṃ,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ गृहपतिर् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ तस्य पुत्रः एष एवासौ जीवकः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् अनेन मम संधाय भाषितं विज्ञातं
+sbv_175,the buddha heals devadatta jīvakaḥ saṃlakṣayati: vajrakāyaśarīro bhagavān bṛhatkāyaś ca; na śakyam atyalpena ghṛtena cikitsāṃ kartuṃ; tena pātraṃ gṛhītvā dvātriṃśad ghṛtapalāni tulonmitāni kṛtvā bhagavate pradattāni; bhagavatā pātraśeṣaṃ bhikṣūṇāṃ cāryate; bhikṣavaḥ bhagavataḥ pātraśeṣam iti kṛtvā namasyanti,थे बुद्ध हेअल्स् देवदत्त जीवकः संलक्षयति: वज्रकायशरीरो भगवान् बृहत्कायश् च; न शक्यम् अत्यल्पेन घृतेन चिकित्सां कर्तुं; तेन पात्रं गृहीत्वा द्वात्रिंशद् घृतपलानि तुलोन्मितानि कृत्वा भगवते प्रदत्तानि; भगवता पात्रशेषं भिक्षूणां चार्यते; भिक्षवः भगवतः पात्रशेषम् इति कृत्वा नमस्यन्ति
+sbv_176,devadattaḥ saṃlakṣayati: aham api ghṛtaṃ pibāmīti; tena jīvakaḥ pṛṣṭaḥ: jīvaka kiyati mātrā ghṛtasya śramaṇena gautamena pītā? iti; sa kathayati: dvātriṃśat palāni iti; sa kathayati: aham api dvātriṃśat palāni pibāmi iti; jīvakaḥ kathayati: vajramayaśarīro bhagavān bṛhatkāyaś ca; śaknoti iyatīṃ mātrāṃ jarayituṃ; tvaṃ punar na śakṣyasi jarayitum iti; sa kathayati: aham api vajraśarīraḥ; kimarthaṃ na jarayāmi? iti; tena dvātriṃśatpalikā mātrā balāt pītā; bhagavataḥ samyak pariṇataṃ; devadattasya na pariṇatam; aparasminn eva divase jīvakena bhagavato maṇḍo dattaḥ; devadattena mānād bhagavān pibatīti ajīrṇe eva ghṛte maṇḍaḥ pītaḥ; śūlaḥ samutpannaḥ; marmoparodhikī vedanā prādurbhūtā; sa tannimittaṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate; na rātrau na divā nidrām āsādayati,देवदत्तः संलक्षयति: अहम् अपि घृतं पिबामीति; तेन जीवकः पृष्टः: जीवक कियति मात्रा घृतस्य श्रमणेन गौतमेन पीता? इति; स कथयति: द्वात्रिंशत् पलानि इति; स कथयति: अहम् अपि द्वात्रिंशत् पलानि पिबामि इति; जीवकः कथयति: वज्रमयशरीरो भगवान् बृहत्कायश् च; शक्नोति इयतीं मात्रां जरयितुं; त्वं पुनर् न शक्ष्यसि जरयितुम् इति; स कथयति: अहम् अपि वज्रशरीरः; किमर्थं न जरयामि? इति; तेन द्वात्रिंशत्पलिका मात्रा बलात् पीता; भगवतः सम्यक् परिणतं; देवदत्तस्य न परिणतम्; अपरस्मिन्न् एव दिवसे जीवकेन भगवतो मण्डो दत्तः; देवदत्तेन मानाद् भगवान् पिबतीति अजीर्णे एव घृते मण्डः पीतः; शूलः समुत्पन्नः; मर्मोपरोधिकी वेदना प्रादुर्भूता; स तन्निमित्तं दुःखां तीव्���ां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयते; न रात्रौ न दिवा निद्राम् आसादयति
+sbv_177,āyuṣmān ānando jñātivatsalaḥ; tena sa vṛttānto bhagavate niveditaḥ; tato bhagavatā gajabhujasadṛśaṃ bāhum abhiprasārya gṛdhrakūṭaṃ parvataṃ bhitvā caktasvastikanandyāvartena anekapuṇyaśatanirjātena bhītānām āśvāsanakaraṃ karaṃ devadattasya sthāpayitvā satyopayācanaṃ kṛtaṃ; yena satyena yathā rāhulabhadre priye ekaputrake cittam anūnānadhikaṃ tathaiva devadatte tena satyena rujā śamaṃ gacched iti; satyopayācanakālasamanantaram eva devadattasya rujā praśāntā; sa naṣṭopalabdhaprāṇo bhagavataḥ pāṇiṃ nirīkṣate; tena saṃprarijñātaṃ; sa saṃlakṣayati: śramaṇasya gautamasya pāṇir iti; so 'nalpakalpaśāṭhyasamudācāramadāvalepāvarjitasantaiḥ; tathāpi buddhamāhātmyopaśāntarujaḥ kathayati: śobhanaṃ te siddhārtha vaidyakam adhigataṃ; śakṣyasy anena jīvikāṃ kalpayitum iti; sāmantakena śabdo visṛtaḥ: devadatto bhagavatā satyopayācanayā pragāḍhavedanābhibhūtaḥ prāṇair viyujyamānaḥ svasthīkṛtaḥ iti; yaṃ śrutvā devadattapakṣyā apy atyantābhiniviṣṭā bhagavaty āścaryaṃ praveditavantaḥ: aho 'sya samyaksaṃpannā maitrī; aho satveṣu subhāvitā karuṇā iti,आयुष्मान् आनन्दो ज्ञातिवत्सलः; तेन स वृत्तान्तो भगवते निवेदितः; ततो भगवता गजभुजसदृशं बाहुम् अभिप्रसार्य गृध्रकूटं पर्वतं भित्वा चक्तस्वस्तिकनन्द्यावर्तेन अनेकपुण्यशतनिर्जातेन भीतानाम् आश्वासनकरं करं देवदत्तस्य स्थापयित्वा सत्योपयाचनं कृतं; येन सत्येन यथा राहुलभद्रे प्रिये एकपुत्रके चित्तम् अनूनानधिकं तथैव देवदत्ते तेन सत्येन रुजा शमं गच्छेद् इति; सत्योपयाचनकालसमनन्तरम् एव देवदत्तस्य रुजा प्रशान्ता; स नष्टोपलब्धप्राणो भगवतः पाणिं निरीक्षते; तेन संप्ररिज्ञातं; स संलक्षयति: श्रमणस्य गौतमस्य पाणिर् इति; सो ऽनल्पकल्पशाठ्यसमुदाचारमदावलेपावर्जितसन्तैः; तथापि बुद्धमाहात्म्योपशान्तरुजः कथयति: शोभनं ते सिद्धार्थ वैद्यकम् अधिगतं; शक्ष्यस्य् अनेन जीविकां कल्पयितुम् इति; सामन्तकेन शब्दो विसृतः: देवदत्तो भगवता सत्योपयाचनया प्रगाढवेदनाभिभूतः प्राणैर् वियुज्यमानः स्वस्थीकृतः इति; यं श्रुत्वा देवदत्तपक्ष्या अप्य् अत्यन्ताभिनिविष्टा भगवत्य् आश्चर्यं प्रवेदितवन्तः: अहो ऽस्य सम्यक्संपन्ना मैत्री; अहो सत्वेषु सुभाविता करुणा इति
+sbv_178,"bhikṣubhir devadatto 'bhihitaḥ: devadatta tvaṃ bhagavatā svasthīkṛtaḥ; anyathā prāṇair viyuktaḥ syāḥ iti; sa kathayati: jānāty asāv anvāvartanīṃ māyāṃ, yayā lokaṃ samanvāvartayati iti; bhikṣavaḥ kathayanti: devadatta alam anena vikatthitena; svacittaṃ pratilabhasva; svasthīkṛtas tvaṃ bhagavatā iti; sa kathayati: kiṃ mama tena kṛtaṃ? ghṛte pariṇate rujā vyupaśāntā iti","भिक्षुभिर् देवदत्तो ऽभिहितः: देवदत्त त्वं भगवता स्वस्थीकृतः; अन्यथा प्राणैर् वियुक्तः स्याः इति; स कथयति: जानात्य् असाव् अन्वावर्तनीं मायां, यया लोकं समन्वावर्तयति इति; भिक्षवः कथयन्ति: देवदत्त अलम् अनेन विकत्थितेन; स्वचित्तं प्रतिलभस्व; स्वस्थीकृतस् त्वं भगवता इति; ��� कथयति: किं मम तेन कृतं? घृते परिणते रुजा व्युपशान्ता इति"
+sbv_179,"akṛtajño 'yam akṛtavedī iti kṛtvā prakrāntāḥ; yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya saṃśayajātaḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattaḥ akṛtajñaḥ akṛtavedī; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi, yathā atīte 'py adhvani eṣa akṛtajña akṛtavedī; tac chrūyatāṃ","अकृतज्ञो ऽयम् अकृतवेदी इति कृत्वा प्रक्रान्ताः; येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्ताः; उपसंक्रम्य संशयजातः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्तः अकृतज्ञः अकृतवेदी; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि, यथा अतीते ऽप्य् अध्वनि एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; तच् छ्रूयतां"
+sbv_180,"uddānaṃ: kauśiko mahendrasena āmrāṇi dārukoṭakaḥ dvau ṛkṣau śibirājā ca vidārā jujjukena ca the story of a sage and of an ungrateful elephant bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasminn agrāmake araṇyāyatane nānāvidhapuṣpaphalasalilasaṃpannam udyānaṃ; tasmin kauśikasagotro ṛṣiḥ prativasati; pramuktaphalabhojī mūlaphalāmbubhakṣaḥ ajinavalkalavāsāḥ; tasyāśramapadasamantake viśvastā mṛgapakṣiṇo yatheṣṭaṃ viharanti; tasya nātidūre hastinī prasūtā; tatprasavasamanantaraṃ siṃhena nādo muktaḥ; sā bhītā trastā kalabhaṃ parityajya mūtrapurīṣam utsṛjantī niṣpalāyitā; yāvad asau ṛṣir āśramapadān niṣkramya āśramapadasāmantakena diśo vyavalokayan saṃparibhramitum ārabdhaḥ; yāvat paśyati tam abhinavajātaṃ hastikalabhakaṃ; tato 'sau ṛṣiḥ kāruṇyād ākampitahṛdayaḥ tanmātṛsamanveṣaṇābhiniviṣṭabuddhiḥ samantato vyavalokayitum ārabdhaḥ; yadā sarvāvasthaṃ na paśyati tadā tam ādāyāśramapadaṃ praviṣṭaḥ; sa tena putravad āpāyitaḥ poṣitaḥ saṃvardhitaḥ; mahān saṃvṛttaḥ; tadā tasya ṛṣer āśramapade aparādhyate; puṣpaviṭapān utpāṭayati; phalavṛkṣān śākhāḥ bhinatti; etāni cānyāni cāparādhasahasrāṇi karoti; sa ṛṣis taṃ tarjayati; ṛṣiṇā santarjitaḥ saṃkocam āpadyate; sa yadā saṃjātarāgaḥ saṃvṛttaḥ tadā santarjyamāno 'py avajñāṃ karoti; yāvad apareṇa samayena ṛṣiṇā bhṛśaṃ tarjitaḥ, tam eva ṛṣiṃ hantuṃ pradhāvitaḥ; sa ṛṣer dehaikadeśaṃ bhaṅktvā niṣpalāyitaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate: na saṃgatiḥ kāpuruṣeṇa bhadrika kṛtaghnasatvena sudāruṇena cirānuyāto 'pi karoti pāpikaṃ nāgo yathaivāśramakauśikasya iti kim ādarād durjanaṃ sevase tvam annena pānena tathobhayena avaśyam ante sa nihanti mitraṃ nāgo yathaivāśramakauśikasya iti bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau ṛṣir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau hastināgaḥ eṣa evāsau devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajña akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; punar api yathaiṣa akṛtajña akṛtavedī, tac chrūyatāṃ","उद्दानं: कौशिको महेन्द्रसेन आम्राणि दारुकोटकः द्वौ ऋक्षौ शिबिराजा च विदारा जुज्जुकेन च थे स्तोर्य् ओफ़् अ सगे अन्द् ओफ़् अन् उन्ग्रतेफ़ुल् एलेफन्त् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्मिन्न् अग्रामके अरण्यायतने नानाविधपुष्पफलसलिलसंपन्नम् उद्यानं; तस्मिन् कौशिकसगोत्रो ऋषिः प्रतिवसति; प्रमुक्तफलभोजी मूलफलाम्बुभक्षः अजिनवल्कलवासाः; तस्याश्रमपदसमन्तके विश्वस्ता मृगपक्षिणो यथेष्टं विहरन्ति; तस्य नातिदूरे हस्तिनी प्रसूता; तत्प्रसवसमनन्तरं सिंहेन नादो मुक्तः; सा भीता त्रस्ता कलभं परित्यज्य मूत्रपुरीषम् उत्सृजन्ती निष्पलायिता; यावद् असौ ऋषिर् आश्रमपदान् निष्क्रम्य आश्रमपदसामन्तके�� दिशो व्यवलोकयन् संपरिभ्रमितुम् आरब्धः; यावत् पश्यति तम् अभिनवजातं हस्तिकलभकं; ततो ऽसौ ऋषिः कारुण्याद् आकम्पितहृदयः तन्मातृसमन्वेषणाभिनिविष्टबुद्धिः समन्ततो व्यवलोकयितुम् आरब्धः; यदा सर्वावस्थं न पश्यति तदा तम् आदायाश्रमपदं प्रविष्टः; स तेन पुत्रवद् आपायितः पोषितः संवर्धितः; महान् संवृत्तः; तदा तस्य ऋषेर् आश्रमपदे अपराध्यते; पुष्पविटपान् उत्पाटयति; फलवृक्षान् शाखाः भिनत्ति; एतानि चान्यानि चापराधसहस्राणि करोति; स ऋषिस् तं तर्जयति; ऋषिणा सन्तर्जितः संकोचम् आपद्यते; स यदा संजातरागः संवृत्तः तदा सन्तर्ज्यमानो ऽप्य् अवज्ञां करोति; यावद् अपरेण समयेन ऋषिणा भृशं तर्जितः, तम् एव ऋषिं हन्तुं प्रधावितः; स ऋषेर् देहैकदेशं भङ्क्त्वा निष्पलायितः; देवता गाथां भाषते: न संगतिः कापुरुषेण भद्रिक कृतघ्नसत्वेन सुदारुणेन चिरानुयातो ऽपि करोति पापिकं नागो यथैवाश्रमकौशिकस्य इति किम् आदराद् दुर्जनं सेवसे त्वम् अन्नेन पानेन तथोभयेन अवश्यम् अन्ते स निहन्ति मित्रं नागो यथैवाश्रमकौशिकस्य इति भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ ऋषिर् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ हस्तिनागः एष एवासौ देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; पुनर् अपि यथैष अकृतज्ञ अकृतवेदी, तच् छ्रूयतां"
+sbv_181,"the story of mahendrasena bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ atīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ mahendrasena nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tasya candraprabhā nāma devī satyasvapnā; yat kiṃcit svapne paśyati sarvaṃ tat tathaiva bhavati; tasya ca rājño vijite suvarṇapārśvo nāma bodhisatvaḥ mṛgeṣūpapanno mṛgāṇām adhipatiḥ; so 'cintanīyarūpaprabhāvayogāt sarvalokamanonayanaprahlādanakaraḥ, prārthanīyaś ca; yas taṃ paśyati sa nirīkṣamānas tatraiva tiṣṭhati; so 'tyartham abhivīkṣyamānaḥ śaṅkī saṃvṛttaḥ; sa lubdhakabhayād anyalokabhayāc ca bhītaś carati; dharmatā hy eṣā aciravyativṛtte lokasanniveśe tiryañco 'pi vākpravyāharaṇasamarthā bhavanti; athānyataraḥ kākas tasya samīpam upasaṃkrāntaḥ; sa tena sārdhaṃ premapraṇayasaukhyaḥ kathayati: bho mātula kasmāt tvam evaṃ bhītabhītaś carasi? iti; sa kathayati: bhāgineya mamedaṃ rūpaṃ sarvalokaśubhaṃ saṃprārthanīyaṃ ca; so 'haṃ lokabhayāl lubdhakabhayāc ca bhītabhītaś carāmi iti; sa kathayati: mamāpy atīvolūkabhayaṃ; tad anyonyaṃ rakṣāṃ kurvaḥ; ahaṃ tvāṃ divā rakṣāmi; tvaṃ māṃ rātrau rakṣa iti; tāv evaṃ kṛtamaryādau vyavasthitau; yāvad anyatamaḥ puruṣo dviṣadbhiḥ paścādbāhugāḍhabandhanabaddho navāmbupūrṇāyāṃ hemalohyāṃ hemamālinyāṃ śīghrasrotasi nadyāṃ prakṣiptaḥ; tatra uhyamāna ārtasvaraṃ vilalāpa: paryadevata: bhavāmi kasya dāso 'haṃ kasya vā paricārakaḥ yo me 'dya jīvitaṃ dadyād yal lokeṣu sudurlabham iti; daivād asau mṛgādhipatiḥ salilāśayāt mṛgagaṇaparivṛto nadīsamīpam upasaṃkrāntaḥ; tataḥ puruṣavirāvaṃ śrutvā te mṛgāḥ samantād vidrutāḥ; dharmatā hy eṣā bodhisatvānāṃ yad api kāyena vinipatanti, no tu cittena; tataḥ sa mṛgādhipatiḥ kāruṇyād āmreḍitahṛdayaḥ sahasā nadīm avatartum ārabdhaḥ; kākaś cāsya pūrvamaryādāvadhṛtamatiḥ p���ṣṭhataḥ anubaddha eva saṃrakṣaṇāya; sa taṃ puruṣaṃ kṛtoddharaṇavyavasāyaṃ viditvā evam āha: alam alaṃ mṛgādhipate; mā sāhasaṃ kārṣīḥ; akṛtajñā hy ete manuṣyāḥ nopakāraṃ manyante iti; anivartakā bhavanti bodhisatvā mahāsatvāḥ; sa tasya vacanam avacanaṃ kṛtvā nadīm avagāhya taṃ puruṣaṃ priyam ivaikaputraṃ pṛṣṭham abhirohya, nadyās tīraṃ saṃprāpya, bandhanāny avamucya, muhūrtaṃ samāśvāsya, kathayati: vatsa anena pathā yatheṣṭaṃ gaccha iti; tato 'sau puruṣaḥ kṛtāṃjaliḥ pādayor nipatya taṃ mṛgādhipatim idam avocat: tava dāso hy ahaṃ tāta tavaiva paricārakaḥ tvayā me jīvitaṃ dattaṃ yal lokeṣu sudurlabham iti sa kathayati ma me tvam adya dāsaḥ syāḥ mā caiva paricārakaḥ na vācyas tv aham anyebhyo hanyur māṃ carmakāraṇāt api tu vatsa idaṃ tvayā kartavyaṃ; kṛte pratyupakārāt nāhaṃ tvayā kasyacin nivedyaḥ; atilobhanīyam idaṃ me śarīraṃ prārthanīyaṃ sarvalokasya iti; tatas sa puruṣa tatheti pratijñāya mṛgādhipatiṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya pādayor nipatya prakrāntaḥ; yāvad apareṇa samayena candraprabhā devī ratiparikhedakhinnā mahāśayane atyarthaṃ middham avakrāntā rātryāḥ paścime yāme svapnam adrākṣīd atiparamaramaṇīyaśarīraṃ mṛgādhipatiṃ siṃhāsane niṣadya mahatyāṃ rājaparṣadi dharmaṃ deśayantaṃ; dṛṣṭvā ca punaḥ pratyakṣavat svapnadarśanasaṃjanitasaumanasyā laghu laghv eva mahāśayanād utthāya rājño niveditavatī; śrutvā rājā tasyāḥ satyasvapnāyāḥ paraṃ vismayam āpannaḥ: aniṣṭagatyupapannena satā kathaṃ nāma siṃhāsane niṣadya mahatyāṃ rājaparṣadi dharmo deśayitavyaḥ iti; tataś candraprabhā devī priyamadhuracāturyakathāsamudācārayogena muhūrtaṃ rājānam upalāḍya kathayati: deva kriyatāṃ yatnaḥ tasya mṛgasyānayanāya iti; tato rājñā amātyānām ājñā dattā: bhavanto yāvanto madviṣayanivāsino mṛgalubdhakās tiṣṭhanti te sarve matsakāśam upaneyāḥ iti; amātyaiḥ pratiprativiṣayeṣu rājapuruṣāṇām ājñā dattā: devaḥ samājñāpayati madviṣayanivāsibhir mṛgalubdhakair ihāgantavyam iti; tad yuṣmābhiḥ sarvamṛgalubdhakā iha preṣayitavyāḥ iti; taiḥ sarve viṣayanivāsino mṛgalubdhakā rājñaḥ sakāśaṃ preṣitāḥ; amātyai rajñe upanītāḥ; rājā kathayati: bhavanto śrutaṃ mayā madvijite paramaramaṇīyarūpavigraho mṛgo 'stīti; sa yuṣmābhir mṛduśithilabandhanopanibaddho matsakāśam akhedita upaneyaḥ iti; te kathayanti: deva vayaṃ tajjīvina eva; iyatā kālena devasya vijite paryaṭadbhir na kadācid evaṃvidho mṛgavaraḥ śrutapūrvaḥ; kimuta dṛṣṭaḥ tam arhati devaḥ śravaparamparayā samanveṣya amuṣmin deśe tiṣṭhatīti; asmākam ājñātum; evaṃ devasya vayaṃ niyatam ājñāṃ saṃpādayāmaḥ iti; tato rājñā amātyānām ājñā dattā: bhavanto vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayata samājñāpayati devaḥ; atiramaṇīyavigraho mṛgādhipatir asti; yo me tasya pravṛttiṃ nivedayati tam ahaṃ mahatā satkāreṇa satkaromi; paṃca cāsmai grāmavarān prayacchāmi iti; amātyai rājñaḥ pratiśrutya vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritaṃ: śṛṇvantu bhavanto vārāṇasīnivāsinaḥ paurā nānādeśābhyāgatāś ca janāḥ; deva evaṃ samājñāpayati madvijite atiparamaramaṇīyavigraho mṛgādhipatir asti; yo me tasya pravṛttiṃ nivedayati tam ahaṃ mahatā satkāreṇa satkaromi; paṃca cāsmai grāmavarān prayacchāmi iti; tatas taddarśinaḥ puruṣasya etad abhavat: kiṃ tāvat kuṭumbam anupālayāmi, āhosvit kṛtajñatām? iti; kāmān khalu pratisevamānasya nāsti kiṃcit pāpakaṃ karma akaraṇīyam iti sa kāmanidānotthena dveṣavahnitīvreṇa santāpitahṛdayaḥ saṃlakṣayti: tiṣṭhatu kṛtajñatā; śatror vairaniryātanāya samupasthitaḥ kālaḥ; kiṃ mayā punas tādṛśī avasthā prāpayitavyā? tasya tāvad vairaniryātanaṃ karomi iti; sa prabhātāyāṃ rajanyāṃ rājñaḥ parṣadi sanniṣaṇṇasya rājakāryam adhitiṣṭhataḥ, anivārite rājakuladvāre nānāvicitrasurabhipuṣpāṇy ādāya dauvārikāmātyaparaṃparayā rājānaṃ saṃśrāvya parṣadam abhyavagāhya satkāravidhipūrvakeṇa rājño niveditayati: amuṣmin deśe nānātaruṣaṇḍamaṇḍite viśvastamṛgapakṣiṇi suvarṇapārśvo mṛgādhipatir anekamṛgagaṇaparivṛtas tiṣṭhati; ahaṃ taṃ devasya atiramaṇīyavigrahaṃ mṛgavaram upadarśayāmi iti; tato rājā tacchravaṇasaṃjanitasaumanasyaḥ anekāmātyaśatasahasraparivṛtaḥ kutūhalajātenānyena nānādeśābhyāgatena vārāṇasīnivāsinā ca paurajānapadena saṃpuraskṛtaḥ, deśitamārgas tena puruṣeṇa, anupūrveṇa taṃ pradeśam anuprāptaḥ; yāvad asau kākaḥ bodhisatvasya kṛtāvadhiḥ diśām avalokakaḥ tasmin vanaṣaṇḍavṛkṣaśikhare niṣaṇṇaḥ; yāvat paśyati vanaṣa��ḍābhimukhaṃ mahājanakāyaṃ; tvaritatvaritaṃ mṛgādhipateḥ sakāśam upasaṃkramya kathayati; mṛgarāja mayā tvaṃ pūrvam uktaḥ akṛtajñā manuṣyāḥ, akṛtavedinaḥ, nopakāraṃ manyate iti; ayaṃ sa puruṣo mahatā prābhṛtenāgataḥ iti; tacchabdapratisaṃvedino mṛgā bhītāḥ samantād pradrutāḥ; mṛgādhipatir bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: yady aham etān na rakṣiṣyāmi, adyaiva nidhanam upayāsyanti; kāmaṃ svaprāṇavināśo na tu satvādhyupekṣaṇam iti viditvā rājānaṃ pratyudgataḥ; tataḥ sa puruṣo nirghṛṇahṛdayas tyaktaparaloko mṛgadarśanād āvarjitamatis taṃ mṛgavaram ubhābhyāṃ pāṇibhyām upadarśayann āha: deva ayaṃ sa mṛgādhipatir iti; atyudīrṇaparipūrṇāni hi karmāṇi na vipākakālam apekṣante; vākpravyāharaṇakālasamanantaram eva tasya puruṣasya ubhau pāṇī pṛthivyāṃ nipatitau; tataḥ sa rājā saṃvegajātas taṃ puruṣaṃ pṛṣṭavān: bhoḥ puruṣa kim idam? iti; sa duḥkhavedanābhyāhataḥ sagadgadaṃ gāthāṃ bhāṣate: nāsau coro mahārāja haraty arthaṃ nihatya yaḥ sa tu coro mahārāja yasya nāsti kṛtajñatā rājā kathayati: ko 'sya bhāṣitasyārthaḥ? iti; tena sarvaṃ yathāvistareṇa samākhyātaṃ; tato rājā akṛtajñapuruṣaṃ gāthayā pratyābhāṣata: kathaṃ pṛthivyāṃ na nimajjase 'dhamaḥ kathaṃ na jihvā śatadhā vidīryate kathaṃ na vajrāśaniśaktitomarais taveha gātre praharanti guhyakāḥ iti tato rājā bodhisatvasya tāṃ prabhāvamahattāṃ jñātvā amātyān āmantrayate: satkārārtho 'yaṃ mṛgādhipatir mahātmā; gacchata; nagaraśobhāṃ mārgaśobhāṃ ca kārayata iti; tais tannagaram apagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpitaṃ, candanavāripariṣiktaṃ surabhidhūpaghaṭikopanibaddham ucchṛtadhvajapatākam āmuktapaṭṭādāmakalāpaṃ nānāpuṣpāvakīrṇaṃ ramaṇīyaṃ, devānām iva nandanavanodyānam; evaṃ mārgaśobhā kāritā; vārāṇasīnivasī janakāyaḥ malyopahāraśobhām ādāya pratyudgataḥ; tato rājñā asāv atiramaṇīyavigraho mṛgādhipatir mahatyā vibhūtyā vārāṇasīṃ nagarīṃ praveśya siṃhāsane niṣāditaḥ; tato mahatyā rājaṛddhyā mahatā rājānubhāvena rājā sāntaḥpurakumārāmātyapaurajānapadais parivārya niṣaṇṇaḥ; atha mṛgādhipatibodhisatvena samantāt tāṃ parṣadam avalokya rājñas tasyāś ca parṣadas tathāvidho dharmo deśitaḥ, yaṃ śrutvā rājñā saparivāreṇa paṃcaśikṣāpadāni gṛhītāni; anekaiś ca satvaiḥ kuśalamūlāny āsāditāni; tato rājñā sadā bodhisatvamṛgebhyo 'bhayaṃ dattaṃ; sarvaprāṇibhūteṣv abhayaṃ dattaṃ","थे स्तोर्य् ओफ़् महेन्द्रसेन भूतपूर्वं भिक्षवः अतीते ऽध्वनि वाराणस्यां नगर्यां महेन्द्रसेन नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं चाकीर्णबहुजनमनुष्यं च; तस्य चन्द्रप्रभा नाम देवी सत्यस्वप्ना; यत् किंचित् स्वप्ने पश्यति सर्वं तत् तथैव भवति; तस्य च राज्ञो विजिते सुवर्णपार्श्वो नाम बोधिसत्वः मृगेषूपपन्नो मृगाणाम् अधिपतिः; सो ऽचिन्तनीयरूपप्रभावयोगात् सर्वलोकमनोनयनप्रह्लादनकरः, प्रार्थनीयश् च; यस् तं पश्यति स निरीक्षमानस् तत्रैव तिष्ठति; सो ऽत्यर्थम् अभिवीक्ष्यमानः शङ्की संवृत्तः; स लुब्धकभयाद् अन्यलोकभयाच् च भीतश् चरति; धर्मता ह्य् एषा अचिरव्यतिवृत्ते लोकसन्निवेशे तिर्यञ्चो ऽपि वाक्प्रव्याहरणसमर्था भवन्ति; अथान्यतरः काकस् तस्य समीपम् उपसंक्रान्तः; स तेन सार्धं प्रेमप्रणयसौख्यः कथयति: भो मातुल कस्मात् त्वम् एवं भीतभीतश् चरसि? इति; स कथयति: भागिनेय ममेदं रूपं सर्वलोकशुभं संप्रार्थनीयं च; सो ऽहं लोकभयाल् लुब्धकभयाच् च भीतभीतश् चरामि इति; स कथयति: ममाप्य् अतीवोलूकभयं; तद् अन्योन्यं रक्षां कुर्वः; अहं त्वां दिवा रक्षामि; त्वं मां रात्रौ रक्ष इति; ताव् एवं कृतमर्यादौ व्यवस्थितौ; यावद् अन्यतमः पुरुषो द्विषद्भिः पश्चाद्बाहुगाढबन्धनबद्धो नवाम्बुपूर्णायां हेमलोह्यां हेममालिन्यां शीघ्रस्रोतसि नद्यां प्रक्षिप्तः; तत्र उह्यमान आर्तस्वरं विललाप: पर्यदेवत: भवामि कस्य दासो ऽहं कस्य वा परिचारकः यो मे ऽद्य जीवितं दद्याद् यल् लोकेषु सुदुर्लभम् इति; दैवाद् असौ मृगाधिपतिः सलिलाशयात् मृगगणपरिवृतो नदीसमीपम् उपसंक्रान्तः; ततः पुरुषविरावं श्रुत्वा ते मृगाः समन्ताद् विद्रुताः; धर्मता ह्य् एषा बोधिसत्वानां यद् अपि कायेन विनिपतन्ति, नो तु चित्तेन; ततः स मृगाधिपतिः कारुण्याद् आम्रेडितहृदयः सहसा नदीम् अवतर्तुम् आरब्धः; काकश् चास्य पूर्वमर्यादावधृतमतिः पृष्ठतः अनुबद्ध एव संरक्षणाय; स तं पुरुषं कृतोद्धरणव्यवसायं विदित्वा एवम् आह: अलम् अलं मृगाधिपते; मा साहसं कार्षीः; अकृतज्ञा ह्य् एते मनुष्याः नोपकारं मन्यन्ते इति; अनिवर्तका भवन्ति बोधिसत्वा महासत्वाः; स तस्य वचनम् अवचनं कृत्वा नदीम् अवगाह्य तं पुरुषं प्रियम् इवैकपुत्रं पृष्ठम् अभिरोह्य, नद्यास् तीरं संप्राप्य, बन्धनान्य् अवमुच्य, मुहूर्तं समाश्वास्य, कथयति: वत्स अनेन पथा यथेष्टं गच्छ इति; ततो ऽसौ पुरुषः कृतांजलिः पादयोर् निपत्य तं मृगाधिपतिम् इदम् अवोचत्: तव दासो ह्य् अहं तात तवैव परिचारकः त्वया मे जीवितं दत्तं यल् लोकेषु सुदुर्लभम् इति स कथयति म मे त्वम् अद्य दासः स्याः मा चैव परिचारकः न वाच्यस् त्व् अहम् अन्येभ्यो हन्युर् मां चर्मकारणात् अपि तु वत्स इदं त्वया कर्तव्यं; कृते प्रत्युपकारात् नाहं त्वया कस्यचिन् निवेद्यः; अतिलोभनीयम् इदं मे शरीरं प्रार्थनीयं सर्वलोकस्य इति; ततस् स पुरुष तथेति प्रतिज्ञाय मृगाधिपतिं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य पादयोर् निपत्य प्रक्रान्तः; यावद् अपरेण समयेन चन्द्रप्रभा देवी रतिपरिखेदखिन्ना महाशयने अत्यर्थं मिद्धम् अवक्रान्ता रात्र्याः पश्चिमे यामे स्वप्नम् अद्राक्षीद् अतिपरमरमणीयशरीरं मृगाधिपतिं सिंहासने निषद्य महत्यां राजपर्षदि धर्मं देशयन्तं; दृष्ट्वा च पुनः प्रत्यक्षवत् स्वप्नदर्शनसंजनितसौमनस्या लघु लघ्व् एव महाशयनाद् उत्थाय राज्ञो निवेदितवती; श्रुत्वा राजा तस्याः सत्यस्वप्नायाः परं विस्मयम् आपन्नः: अनिष्टगत्युपपन्नेन सता कथं नाम सिंहासने निषद्य महत्यां राजपर्षदि धर्मो देशयितव्यः इति; ततश् चन्द्रप्रभा देवी प्रियमधुरचातुर्यकथासमुदाचारयोगेन मुहूर्तं राजानम् उपलाड्य कथयति: देव क्रियतां यत्नः तस्य मृगस्यानयनाय इति; ततो राज्ञा अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: भवन्तो यावन्तो मद्विषयनिवासिनो मृगलुब्धकास् तिष्ठन्ति ते सर्वे मत्सकाशम् उपनेयाः इति; अमात्यैः प्रतिप्रतिविषयेषु राजपुरुषाणाम् आज्ञा दत्ता: देवः समाज्ञापयति मद्विषयनिवासिभिर् मृगलुब्धकैर् इहागन्तव्यम् इति; तद् युष्माभिः सर्वमृगलुब्धका इह प्रेषयितव्याः इति; तैः सर्वे विषयनिवासिनो मृगलुब्धका राज्ञः सकाशं प्रेषिताः; अमात्यै रज्ञे उपनीताः; राजा कथयति: भवन्तो श्रुतं मया मद्विजिते परमरमणीयरूपविग्रहो मृगो ऽस्तीति; स युष्माभिर् मृदुशिथिलबन्धनोपनिबद्धो मत्सकाशम् अखेदित उपनेयः इति; ते कथयन्ति: देव वयं तज्जीविन एव; इयता कालेन देवस्य विजिते पर्यटद्भिर् न कदाचिद् एवंविधो मृगवरः श्रुतपूर्वः; किमुत दृष्टः तम् अर्हति देवः श्रवपरम्परया समन्वेष्य अमुष्मिन् देशे तिष्ठतीति; अस्माकम् आज्ञातुम्; एवं देवस्य वयं नियतम् आज्ञां संपादयामः इति; ततो राज्ञा अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: भवन्तो वाराणस्यां घण्टावघोषणं कारयत समाज्ञापयति देवः; अतिरमणीयविग्रहो मृगाधिपतिर् अस्ति; यो मे तस्य प्रवृत्तिं निवेदयति तम् अहं महता सत्कारेण सत्करोमि; पंच चास्मै ग्रामवरान् प्रयच्छामि इति; अमात्यै राज्ञः प्रतिश्रुत्य वाराणस्यां घण्टावघोषणं कारितं: शृण्वन्तु भवन्तो वाराणसीनिवासिनः पौरा नानादेशाभ्यागताश् च जनाः; देव एवं समाज्ञापयति मद्विजिते अतिपरमरमणीयविग्रहो मृगाधिपतिर् अस्ति; यो मे तस्य प्रवृत्तिं निवेदयति तम् अहं महता सत्कारेण सत्करोमि; पंच चास्मै ग्रामवरान् प्रयच्छामि इति; ततस् तद्दर्शिनः पुरुषस्य एतद् अभवत्: किं तावत् कुटुम्बम् अनुपालयामि, आहोस्वित् कृतज्ञताम्? इति; कामान् खलु प्रतिसेवमानस्य नास्ति किंचित् पापकं कर्म अकरणीयम् इति स कामनिदानोत्थेन द्वेषवह्नितीव्रेण सन्तापितहृदयः संलक्षय्ति: तिष्ठतु कृतज्ञता; शत्रोर् वैरनिर्यातनाय समुपस्थितः कालः; किं मया पुनस् तादृशी अवस्था प्रापयितव्या? तस्य तावद् वैरनिर्यातनं करोमि इति; स प्रभातायां रजन्यां राज्ञः पर्षदि सन्निषण्णस्य राजकार्यम् अधितिष्ठतः, अनिवारिते राजकुलद्वारे नानाविचित्रसुरभिपुष्पाण्य् आदाय दौवारिकामात्यपरंपरया राजानं संश्राव्य पर्षदम् अभ्यवगाह्य सत्कारविधिपूर्वकेण राज्ञो निवेदितयति: अमुष्मिन् देशे नानातरुषण्डमण्डिते विश्वस्तमृगपक्षिणि सुवर्णपार्श्वो मृगाधिपतिर् अनेकमृगगणपरिवृतस् तिष्ठति; अहं तं देवस्य अतिरमणीयविग्रहं मृगवरम् उपदर्शयामि इति; ततो राजा तच्छ्रवणसंजनितसौमनस्यः अनेकामात्यशतसहस्रपरिवृतः कुतूहलजातेनान्येन नानादेशाभ्यागतेन वाराणसीनिवासिना च पौरजानपदेन संपुरस्कृतः, देशितमार्गस् तेन पुरुषेण, अनुपूर्वेण तं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; यावद् असौ काकः बोधिसत्वस्य कृतावधिः दिशाम् अवलोककः तस्मिन् वनषण्डवृक्षशिखरे निषण्णः; यावत् पश्यति वनषण्डाभिमुखं महाजनकायं; त्वरितत्वरितं मृगाधिपतेः सकाशम् उपसंक्रम्य कथयति; मृगराज मया त्वं पूर्वम् उक्तः अकृतज्ञा मनुष्याः, अकृतवेदिनः, नोपकारं मन्यते इति; अयं स पुरुषो महता प्राभृतेनागतः इति; तच्छब्दप्रतिसंवेदिनो मृगा भीताः समन्ताद् प्रद्रुताः; मृगाधिपतिर् बोधिसत्वः संलक्षयति: यद्य् अहम् एतान् न रक्षिष्यामि, अद्यैव निधनम् उपयास्यन्ति; कामं स्वप्राणविनाशो न तु सत्वाध्युपेक्षणम् इति विदित्वा राजानं प्रत्युद्गतः; ततः स पुरुषो निर्घृणहृदयस् त्यक्तपरलोको मृगदर्शनाद् आवर्जितमतिस् तं मृगवरम् उभाभ्यां पाणिभ्याम् उपदर्शयन्न् आह: देव अयं स मृगाधिपतिर् इति; अत्युदीर्णपरिपूर्णानि हि कर्माणि न विपाककालम् अपेक्षन्ते; वाक्प्रव्याहरणकालसमनन्तरम् एव तस्य पुरुषस्य उभौ पाणी पृथिव्यां निपतितौ; ततः स राजा संवेगजातस् तं पुरुषं पृष्टवान्: भोः पुरुष किम् इदम्? इति; स दुःखवेदनाभ्याहतः सगद्गदं गाथां भाषते: नासौ चोरो महाराज हरत्य् अर्थं निहत्य यः स तु चोरो महाराज यस्य नास्ति कृतज्ञता राजा कथयति: को ऽस्य भाषितस्यार्थः? इति; तेन सर्वं यथाविस्तरेण समाख्यातं; ततो राजा अकृतज्ञपुरुषं गाथया प्रत्याभाषत: कथं पृथिव्यां न निमज्जसे ऽधमः कथं न जिह्वा शतधा विदीर्यते कथं न वज्राशनिशक्तितोमरैस् तवेह गात्रे प्रहरन्ति गुह्यकाः इति ततो राजा बोधिसत्वस्य तां प्रभावमहत्तां ज्ञात्वा अमात्यान् आमन्त्रयते: सत्कारार्थो ऽयं मृगाधिपतिर् महात्मा; गच्छत; नगरशोभां मार्गशोभां च कारयत इति; तैस् तन्नगरम् अपगतपाषाणशर्करकठल्लं व्यवस्थापितं, चन्दनवारिपरिषिक्तं सुरभिधूपघटिकोपनिबद्धम् उच्छृतध्वजपताकम् आमुक्तपट्टादामकलापं नानापुष्पावकीर्णं रमणीयं, देवानाम् इव नन्दनवनोद्यानम्; एवं मार्गशोभा कारिता; वाराणसीनिवसी जनकायः मल्योपहारशोभाम् आदाय प्रत्युद्गतः; ततो राज्ञा असाव् अतिरमणीयविग्रहो मृगाधिपतिर् महत्या विभूत्या वाराणसीं नगरीं प्रवेश्य सिंहासने निषादितः; ततो महत्या राजऋद्ध्या महता राजानुभावेन राजा सान्तःपुरकुमारामात्यपौरजानपदैस् परिवार्य निषण्णः; अथ मृगाधिपतिबोधिसत्वेन समन्तात् तां पर्षदम् अवलोक्य राज्ञस् तस्याश् च पर्षदस् तथाविधो धर्मो देशितः, यं श्रुत्वा राज्ञा सपरिवारेण पंचशिक्षापदानि गृहीतानि; अनेकैश् च सत्वैः कुशलमूलान्य् आसादितानि; ततो राज्ञा सदा बोधिसत्वमृगेभ्यो ऽभयं दत्तं; सर्वप्राणिभूतेष्व् अभयं दत्तं"
+sbv_182,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau suvarṇapārśvo mṛgādhipatir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau puruṣaḥ eṣa evāsau devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; punar api yathā devadattaḥ akṛtajña akṛtavedī tac chrūyatāṃ,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ सुवर्णपार्श्वो मृगाधिपतिर् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ पुरुषः एष एवासौ देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; पुनर् अपि यथा देवदत्तः अकृतज्ञ अकृतवेदी तच् छ्रूयतां
+sbv_183,"the story of a lord of monkeys and of a maker of garlands bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin karvaṭake mālākāraḥ prativasati; tatra nadyāḥ pāre puṣpavāṭikā; sa divā divasam eva nadīpuṣpāṇy uccinoti; yāvad apareṇa samayena nadīm uttaratā āmraphalam uhyamānam anārtavaṃ dṛṣṭaṃ; tena gṛhītvā dauvārikāya dattaṃ; dauvārikeṇa pratīhārāya; pratīhāreṇa rājñe; rājñā devyai; devyā tad āsvāditam; āsvādya rasābhigṛddhayā rājā vijñaptaḥ: deva īdṛśāny āmraphalāni dātum arhasi iti; rājñā pratīhāraḥ pṛṣṭaḥ: kutas tavāmraphalāni? iti; sa kathayati: dauvārikeṇa dattam iti; dauvārikaḥ pṛṣṭaḥ; sa kathayati: mālākāreṇa dattam iti; rājā kathayati: bhavanta aāhūyatāṃ mālākāraḥ iti; rājapuruṣair āhūtaḥ; rājā kathayati: mālākāra kutas tvayā āmraphalaṃ labdhaṃ? tena yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; rājñā tasyaivājñā dattā: gaccha, tādṛśāny āmraphalāny ānaya iti; akopyā narādhipāṇām ājñā; sa śaṅkāparihatahṛdayaḥ āmrāṇi samanveṣṭum ārabdhaḥ; tena pūrvakāmraphalānusāreṇa sambalam ādāya gacchatā parvataikadeśe sa āmravṛkṣo dṛṣṭaḥ; sa markaṭānāṃ gamyo, na manuṣyāṇāṃ; tataḥ sa mālākāras taṃ vṛkṣam itaś cāmutaś ca nirīkṣate samdhiroḍhuṃ; sa prapātābhivṛddhatvād agamyo manuṣyāṇāṃ; tasy tatra āmraphalāśayād bahavo divasā atikrāntāḥ; pathyadanaṃ parikṣīṇaṃ; sa saṃlakṣayati: evam ahaṃ pathyadanavirahāt prāṇāir viyokṣye; yathā vā tathā vā adhiruhāmi iti; sa pāṣāṇan avalambya avalambya adhiroḍhum ārabdhaḥ; aprāpyaiva āmraphalāni gartāyāṃ patitaḥ; tasmiṃś ca parvate vānarabhūto bodhisatvo vānarāṇām adhipatir babhūva; daivād asau tasmin parvate yūtham apahāya taṃ pradeśam anuprāptaḥ; yāvat tenāsau mālākāraḥ kṛcchrasaṅkaṭasaṃbādhaprāpto dṛṣṭaḥ; kuśalā bhavanti bodhisatvāḥ teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu; sa tasya hitādhānatatparatayā na śakyate kramam antareṇa uddhartum iti pāṣāṇair abhyāsaṃ kartum ārabdhaḥ; yadāsya parividitaḥ śaknomy aham enam uddhartum iti tadā sa tena prapātāt krameṇoddhṛtaḥ; pāṣāṇavyāyāmāt tasya ca mālākārasyoddharaṇād atīva pariśrāntaḥ; tasmiṃś ca samaye tiryañco mānuṣapralāpinaḥ; tenāsu pṛṣṭaḥ; kimarthaṃ tvam evaṃvidhaṃ saṅkaṭam āpannaḥ? iti; tena yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; bodhisatvaḥ saṃlakṣayati: gato 'py ayam āmraphalair vinā anarthaṃ prāpnoti; dadāmy aham asmai āmraphalāni iti; anikṣiptotsāhaḥ sa mahātmā parahitādhānatatparaḥ pariśrānto 'pi taṃ vṛkṣam adhiruhya āmraphalāni pātayitum ārabdhaḥ; tena puruṣeṇa yāvadāptam āmraphalāni bhakṣitāni; utsaṃgaṃ ca pūritaṃ; tadāsau vānarādhipatir avatīrṇaḥ; sarvasatvaviśvāsino bodhisatvāḥ; sa taṃ puruṣam uvāca: bhoḥ puruṣa digavalokanaṃ tāvat kuru; pariśrānto 'smi; muhūrtaṃ svapāmi iti; sa kathayati: evaṃ kuruṣva; sa middham avakrāntaḥ; puruṣaḥ saṃlakṣayati: kṣīṇapathyadano 'haṃ yady āmraphalaṃ bhakṣayan gamiṣyāmi rājñaḥ kiṃ mayā deyaṃ? tasmād etam eva vānaraṃ hatvā śuṇḍīvallūrakāṇi kṛtvā mārgaṃ gacchāmi iti; tenāsau nirghṛṇahṛdayena tyaktaparalokena mahatyā śilayā jīvitād vyaparopitaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate: upakāralakṣaṇaṃ prāhur mitraṃ tathopakārajñam ekatyās tu manuṣyāḥ kṛtam upakāraṃ na jānanti kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau markaṭādhipatir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau mālākaraḥ eṣa evāsau devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; punar api yathaiṣa akṛtajña akṛtavedī tac chrūyatāṃ","थे स्तोर्य् ओफ़् अ लोर्द् ओफ़् मोन्केय्स् अन्द् ओफ़् अ मकेर् ओफ़् गर्लन्द्स् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्मिन् कर्वटके मालाकारः प्रतिवसति; तत्र नद्याः पारे पुष्पवाटिका; स दिवा दिवसम् एव नदीपुष्पाण्य् उच्चिनोति; यावद् अपरेण समयेन नदीम् उत्तरता आम्रफलम् उह्यमानम् अनार्तवं दृष्टं; तेन गृहीत्वा दौवारिकाय दत्तं; दौवारिकेण प्रतीहाराय; प्रतीहारेण राज्ञे; राज्ञा देव्यै; देव्या तद् आस्वादितम्; आस्वाद्य रसाभिगृद्धया राजा विज्ञप्तः: देव ईदृशान्य् आम्रफलानि दातुम् अर्हसि इति; राज्ञा प्रतीहारः पृष्टः: कुतस् तवाम्रफलानि? इति; स कथयति: दौवारिकेण दत्तम् इति; दौवारिकः पृष्टः; स कथयति: मालाकारेण दत्तम् इति; राजा कथयति: भवन्त अआहूयतां मालाकारः इति; राजपुरुषैर् आहूतः; राजा कथयति: मालाकार कुतस् त्वया आम्रफलं लब्धं? तेन यथावृत्तं समाख्यातं; राज्ञा तस्यैवाज्ञा दत्ता: गच्छ, तादृशान्य् आम्रफलान्य् आनय इति; अकोप्या नराधिपाणाम् आज्ञा; स शङ्कापरिहतहृदयः आम्राणि समन्वेष्टुम् आरब्धः; तेन पूर्वकाम्रफलानुसारेण सम्बलम् आदाय गच्छता पर्वतैकदेशे स आम्रवृक्षो दृष्टः; स मर्कटानां गम्यो, न मनुष्याणां; ततः स मालाकारस् तं वृक्षम् इतश् चामुतश् च निरीक्षते सम्धिरोढुं; स प्रपाताभिवृद्धत्वाद् अगम्यो मनुष्याणां; तस्य् तत्र आम्रफलाशयाद् बहवो दिवसा अतिक्रान्ताः; पथ्यदनं परिक्ष���णं; स संलक्षयति: एवम् अहं पथ्यदनविरहात् प्राणाइर् वियोक्ष्ये; यथा वा तथा वा अधिरुहामि इति; स पाषाणन् अवलम्ब्य अवलम्ब्य अधिरोढुम् आरब्धः; अप्राप्यैव आम्रफलानि गर्तायां पतितः; तस्मिंश् च पर्वते वानरभूतो बोधिसत्वो वानराणाम् अधिपतिर् बभूव; दैवाद् असौ तस्मिन् पर्वते यूथम् अपहाय तं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; यावत् तेनासौ मालाकारः कृच्छ्रसङ्कटसंबाधप्राप्तो दृष्टः; कुशला भवन्ति बोधिसत्वाः तेषु तेषु शिल्पस्थानकर्मस्थानेषु; स तस्य हिताधानतत्परतया न शक्यते क्रमम् अन्तरेण उद्धर्तुम् इति पाषाणैर् अभ्यासं कर्तुम् आरब्धः; यदास्य परिविदितः शक्नोम्य् अहम् एनम् उद्धर्तुम् इति तदा स तेन प्रपातात् क्रमेणोद्धृतः; पाषाणव्यायामात् तस्य च मालाकारस्योद्धरणाद् अतीव परिश्रान्तः; तस्मिंश् च समये तिर्यञ्चो मानुषप्रलापिनः; तेनासु पृष्टः; किमर्थं त्वम् एवंविधं सङ्कटम् आपन्नः? इति; तेन यथावृत्तं समाख्यातं; बोधिसत्वः संलक्षयति: गतो ऽप्य् अयम् आम्रफलैर् विना अनर्थं प्राप्नोति; ददाम्य् अहम् अस्मै आम्रफलानि इति; अनिक्षिप्तोत्साहः स महात्मा परहिताधानतत्परः परिश्रान्तो ऽपि तं वृक्षम् अधिरुह्य आम्रफलानि पातयितुम् आरब्धः; तेन पुरुषेण यावदाप्तम् आम्रफलानि भक्षितानि; उत्संगं च पूरितं; तदासौ वानराधिपतिर् अवतीर्णः; सर्वसत्वविश्वासिनो बोधिसत्वाः; स तं पुरुषम् उवाच: भोः पुरुष दिगवलोकनं तावत् कुरु; परिश्रान्तो ऽस्मि; मुहूर्तं स्वपामि इति; स कथयति: एवं कुरुष्व; स मिद्धम् अवक्रान्तः; पुरुषः संलक्षयति: क्षीणपथ्यदनो ऽहं यद्य् आम्रफलं भक्षयन् गमिष्यामि राज्ञः किं मया देयं? तस्माद् एतम् एव वानरं हत्वा शुण्डीवल्लूरकाणि कृत्वा मार्गं गच्छामि इति; तेनासौ निर्घृणहृदयेन त्यक्तपरलोकेन महत्या शिलया जीविताद् व्यपरोपितः; देवता गाथां भाषते: उपकारलक्षणं प्राहुर् मित्रं तथोपकारज्ञम् एकत्यास् तु मनुष्याः कृतम् उपकारं न जानन्ति किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ मर्कटाधिपतिर् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ मालाकरः एष एवासौ देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; पुनर् अपि यथैष अकृतज्ञ अकृतवेदी तच् छ्रूयतां"
+sbv_184,"the story of a lord of a dārukoṭaka bird and a lion bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ aniyatarāśyavasthito bodhisatvaḥ anyatamasminn agrāmake araṇyāyatane parvatagiriguhāpravaṇe puṣpaphalasamṛddhe pakṣiṣūpapanno dārukoṭako babhūva; tasminn eva ca parvataikadeśe siṃho mṛgarājaḥ yatheṣṭapracāravihāratayā mṛgān praghātya praghātya bhakṣayati; tasyāpareṇa samayena māṃsaṃ bhakṣayataḥ asthi dantāntareṇa praviṣṭaṃ; sa śūlarujoparuddhyamānavigraho vigatatrāsabhayo 'pi kāhalībhūtaḥ; āhāram āhartuṃ na śaknoto; daivāt sa dārukoṭako vṛkṣāntarasañcārābhyāsād yasmin pradeśe mṛgādhipatis taṃ pradeśam anuprāptaḥ; tena asau siṃho duḥkhavedanābhyāhato dṛṣṭaḥ; uktaś ca: mātula kim asi kāhalaḥ? iti? sa kathayati: bhāgineya duḥkhavedanābhyāhato 'smi; kīdṛśaṃ tava duḥkhaṃ? tena vistareṇa samākhyātaṃ; sa kathayati: mātula ahaṃ tava cikitsāṃ karomi; tvaṃ hi sarvacatuṣpadām adhipatiḥ; śaktaḥ sarvopakāraṃ kartuṃ; tat tvayā mama kālena kālaṃ yogodvahanaṃ kartavyaṃ; sa kathayati: evaṃ bhavatu; kariṣyāmi iti; sa dārukoṭakaḥ saṃlakṣayati: tathāsya cikitsāṃ karomi yathā kṛtam api na jānīte; svasthas tu saṃjānīte; sa tasyācāravihārasamanveṣaṇayā hitādhānatatparas tiṣṭhati; yāvad asau mṛgādhipatiḥ sukhavāyusaṃsparśaviṣkambhitāsyo mahatyāṃ pṛthivīśilāyāṃ vāmapārśvaṃ śirasy ādhāya middham avakrāntaḥ; tato 'sau dārukoṭakas tasya mṛgādhipates samīpam upasaṃkrāntaḥ; paśyati tathā tathā vipralambhavihāriṇaṃ; sa saṃlakṣayati: ayaṃ sa kālo 'sya cikitsāyāḥ; iti viditvā suparīkṣitaṃ kṛtvā dantānataravilagnam asthi pakṣanipātakrameṇa sahasā apakṛṣya mukhavivarān niṣkramya tam eva nirīkṣamāṇo vṛkṣe 'vasthitaḥ niṣaṇṇaḥ; tataḥ sa mṛgādhipatir asthiśalyāpahārasaṃjanitasaumanasyo nidrāklamaṃ prativinodya utthāya prakrāntaḥ; athāsau dārukoṭakaḥ taṃ mṛgādhipatiṃ vyapagataduḥkhadaurmanasyaṃ viditvā pramuditamanās tatsamīpam upasaṃkramya kathayati: mātula idaṃ tad asthi tava duḥkhanimittabhūtam iti; tato 'sau mṛgādhipatiḥ paraṃ vismayam āpannaḥ kathayati: bhāgineya asyopakārasya mayā tavāvaśyaṃ pratyupakāraḥ kartavyaḥ kālena kālam upasaṃkramethāḥ iti; śobhanam eva tathā bhavatu ity uktvā sa dārukoṭakaḥ prakrāntaḥ; yāvad apareṇa samayena sa mṛgādhipatir māṃsaṃ bhakṣayati; sa ca dārukoṭakaḥ śyenakasya pakṣiṇaḥ kramāntaraparibhraṣṭaḥ, mṛtam iva ātmānaṃ manyamānaḥ kṣudhāparigatahṛdayaḥ tasya mṛgādhipateḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ ārtinivedanaṃ kṛtvā kathayati: mātula kṣudhābhibhūto 'haṃ; māṃsastokaṃ prayaccha iti; sa gāthāṃ bhāṣate: prāṇātipātino me 'dya raudrasyāśubhakāriṇaḥ daṃṣṭrāntarālasaktas tvaṃ jīvan na bahumanyase iti so 'pi gāthāṃ bhāṣate: naṣṭaṃ samudrapatitaṃ naṣṭaṃ svapne vicintitam naṣṭaṃ kāpuruṣe sevā akṛtajñe ca yat kṛtam iti bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau dārukoṭakaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau siṃho mṛgarājaḥ eṣa evāsau devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; punar api yathaiṣa akṛtajña akṛtavedī tac chrūyatāṃ","थे स्तोर्य् ओफ़् अ लोर्द् ओफ़् अ दारुकोटक बिर्द् अन्द् अ लिओन् भूतपूर्वं भिक्षवः अनियतराश्यवस्थितो बोधिसत्वः अन्यतमस्मिन्न् अग्रामके अरण्यायतने पर्वतगिरिगुहाप्रवणे पुष्पफलसमृद्धे पक्षिषूपपन्नो दारुकोटको बभूव; तस्मिन्न् एव च पर्वतैकदेशे सिंहो मृगराजः यथेष्टप्रचारविहारतया मृगान् प्रघात्य प्रघात्य भक्षयति; तस्यापरेण समयेन मांसं भक्षयतः अस्थि दन्तान्तरेण प्रविष्टं; स शूलरुजोपरुद्ध्यमानविग्रहो विगतत्रासभयो ऽपि काहलीभूतः; आहारम् आहर्तुं न शक्नोतो; दैवात् स दारुकोटको वृक्षान्तरसञ्चाराभ्यासाद् यस्मिन् प्रदेशे मृगाधिपतिस् तं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; तेन असौ सिंहो दुःखवेदनाभ्याहतो दृष्टः; उक्तश् च: मातुल किम् असि काहलः? इति? स कथयति: भागिनेय दुःखवेदनाभ्याहतो ऽस��मि; कीदृशं तव दुःखं? तेन विस्तरेण समाख्यातं; स कथयति: मातुल अहं तव चिकित्सां करोमि; त्वं हि सर्वचतुष्पदाम् अधिपतिः; शक्तः सर्वोपकारं कर्तुं; तत् त्वया मम कालेन कालं योगोद्वहनं कर्तव्यं; स कथयति: एवं भवतु; करिष्यामि इति; स दारुकोटकः संलक्षयति: तथास्य चिकित्सां करोमि यथा कृतम् अपि न जानीते; स्वस्थस् तु संजानीते; स तस्याचारविहारसमन्वेषणया हिताधानतत्परस् तिष्ठति; यावद् असौ मृगाधिपतिः सुखवायुसंस्पर्शविष्कम्भितास्यो महत्यां पृथिवीशिलायां वामपार्श्वं शिरस्य् आधाय मिद्धम् अवक्रान्तः; ततो ऽसौ दारुकोटकस् तस्य मृगाधिपतेस् समीपम् उपसंक्रान्तः; पश्यति तथा तथा विप्रलम्भविहारिणं; स संलक्षयति: अयं स कालो ऽस्य चिकित्सायाः; इति विदित्वा सुपरीक्षितं कृत्वा दन्तानतरविलग्नम् अस्थि पक्षनिपातक्रमेण सहसा अपकृष्य मुखविवरान् निष्क्रम्य तम् एव निरीक्षमाणो वृक्षे ऽवस्थितः निषण्णः; ततः स मृगाधिपतिर् अस्थिशल्यापहारसंजनितसौमनस्यो निद्राक्लमं प्रतिविनोद्य उत्थाय प्रक्रान्तः; अथासौ दारुकोटकः तं मृगाधिपतिं व्यपगतदुःखदौर्मनस्यं विदित्वा प्रमुदितमनास् तत्समीपम् उपसंक्रम्य कथयति: मातुल इदं तद् अस्थि तव दुःखनिमित्तभूतम् इति; ततो ऽसौ मृगाधिपतिः परं विस्मयम् आपन्नः कथयति: भागिनेय अस्योपकारस्य मया तवावश्यं प्रत्युपकारः कर्तव्यः कालेन कालम् उपसंक्रमेथाः इति; शोभनम् एव तथा भवतु इत्य् उक्त्वा स दारुकोटकः प्रक्रान्तः; यावद् अपरेण समयेन स मृगाधिपतिर् मांसं भक्षयति; स च दारुकोटकः श्येनकस्य पक्षिणः क्रमान्तरपरिभ्रष्टः, मृतम् इव आत्मानं मन्यमानः क्षुधापरिगतहृदयः तस्य मृगाधिपतेः सकाशम् उपसंक्रान्तः आर्तिनिवेदनं कृत्वा कथयति: मातुल क्षुधाभिभूतो ऽहं; मांसस्तोकं प्रयच्छ इति; स गाथां भाषते: प्राणातिपातिनो मे ऽद्य रौद्रस्याशुभकारिणः दंष्ट्रान्तरालसक्तस् त्वं जीवन् न बहुमन्यसे इति सो ऽपि गाथां भाषते: नष्टं समुद्रपतितं नष्टं स्वप्ने विचिन्तितम् नष्टं कापुरुषे सेवा अकृतज्ञे च यत् कृतम् इति भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ दारुकोटकः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ सिंहो मृगराजः एष एवासौ देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; पुनर् अपि यथैष अकृतज्ञ अकृतवेदी तच् छ्रूयतां"
+sbv_185,"the story of a lord of a bear and a poor man bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇāsyāṃ nagaryām anyatamo daridrapuruṣaḥ prativasati; sa kāṣṭhāni vikrīya jīvikāṃ kalpayati: so 'pareṇa samayena kālyam evotthāya paraśum ābhaṅgīm ādāya kāṣṭhārthī vanaṃ gataḥ; mahāṃś cākālamegho jalamucamārutapūrvarūpaḥ samāgataḥ; tataḥ sa puruṣaḥ yuktaṃ vāyuktaṃ vā idam iti sthānāntarasamanveṣaṇayā vṛkṣād vṛkṣāntaraṃ gacchati; tathāpy ativṛṣyata eva; sa vṛkṣāntaracāratayā anupūrveṇa parvataguhāṃ praviṣṭaḥ; tasyāṃ ca guhāyām ṛkṣas tiṣṭhati; sa taṃ dṛṣṭvā santrasto niṣpalāyitum ārabdhaḥ; ṛkṣaḥ kathayati: vatsa kiṃ trasto 'si; nāsti te matsakāśād bhayaṃ; tiṣṭha iti; sa jātaśaṅko 'pi sādhvasān na śaknoti gantuṃ; tatas tena ṛkṣeṇa bāhubhyām upagṛhya dhāritaḥ; mūlaphalaiś ca santarpitaḥ; saptāhadurdinaṃ ca saṃvṛttaṃ; varṣaty eva devaḥ, na tiṣṭhati; saptāhasyātyayād aṣṭame divase vyabhre dine vigatabalāhake deve ṛkṣeṇa caturdiśaṃ vyavalokya prabhūtāni mūlaphalāni datvā sa puruṣaḥ abhihitaḥ: vatsa apetaṃ durdinaṃ; vybhraṃ dinaṃ; vigatabalāhako devaḥ; yathāsukhaṃ gaccha iti; sa puruṣaḥ pādayor nipatya kathayati: tāta gacchāmi; api tu mayā tava pratyupakāraḥ kartavyaḥ iti; sa kathayati vatsa etad eva me kṛtaṃ, yathā māṃ na kasyacin nivedayasi iti; sa kathayati: tāta evaṃ bhavatu utu; sa taṃ pradakṣiṇīkṛtya pādayor nipatya prakrāntaḥ; sa ca vārāṇasīṃ praviśati; anyatamaś ca mṛgalubdhako mṛgavadhāya nirgacchati; sa tena dṛṣṭaḥ uktaś ca: mitra tvam iyatā kālena ihāgataḥ; putradāraṃ te viklavībhūtam; atīva virauti: tvaṃ kilākālasāptāhikameghena śvāpadena vā praghātitaḥ iti; aneke mṛgapakṣinaḥ sāptāhikākālameghena praghātitāḥ; tvaṃ punaḥ kathaṃ paribhraṣṭaḥ? iti; tena yathāvṛtaṃ sarvam ārocitaṃ; sa kathayati: vayasya kāmaṃ yena vā tena vā jīvikaṃ kalpayāmi, na bhūyo vanaṃ praviśāmi iti; sa tena tathā tathā pratilobhito māṃsapratyaṃśadvayena yathā pratipanno mārgam upadarśayan saṃprasthitaḥ; yāvad anupūrveṇa guhām anuprāptaḥ yatrāsau mahātmā ṛkṣas tiṣṭhati; tato nairghṛṇyam āsthāya akṛtajñatāṃ ca kathayati: eṣā guhā yatrāsau tiṣṭhati iti; tatas tena lubdhena paraprāṇoparodhinā guhāyām agnir dattaḥ; atha sa mahātmā ṛkṣo dhūmavyākulīkṛtamanā aśruparyākuleṣaṇo gāthāṃ bhāṣate: kasya kiṃ vyapanītaṃ me vasatā girigahvare phalamūlāmbubhakṣeṇa satveṣu hitabuddhinā idānīṃ kiṃ kariṣyāmi mṛtyukāla upasthite karma tv anuprasartavyam iṣṭāniṣṭaṃ śarīriṇām ity uktvā kālagataḥ; tatas tair viśasyamāṃsasya bhāgān kṛtvā sa kṛtaghnapuruṣo 'bhihitaḥ: gṛhāṇa māṃsasya pratyaṃśadvayam iti; tena hastau prasāritau grahīṣyāmīti; pṛthivyāṃ nipatitau; tatas tena mṛgalubdhakena taṃ tathā viprakṛtaṃ dṛṣṭvā hā kaṣṭaṃ hā kaṣṭam ity uktvā svakān api pratyaṃśān parityajya prakrāntam; etad atyadbhutaṃ śrutvā mahājanakāyas tasmin pradeśe sannipatitaḥ; rājā brahmadattaḥ kutūhalajātas tatraiva gataḥ; tasmiṃś ca parvataikadeśe saṃghāramaḥ; tato rājā brahmadattas tasya carma gṛhītva vismayotphullalocanaḥ etam arthaṃ bhikṣusaṃghāya nivedayāmīti taṃ saṃghārāmaṃ gataḥ; carma puṣkariṇyāṃ sthāpayitvā vṛddhānte niṣaṇṇaḥ saṃghasyaitam arthaṃ vistareṇa rocayati; tatra ca saṃghasthavira arhan; sa gāthayā rājñaḥ kathayati: naiṣa ṛkṣo mahārāja bodhisatva dyutiṃdharaḥ pūjanīyas tribhir lokaiḥ tvayāpy eṣa narottama iti rājā saṃlakṣayati: kartavyāsya pūjeti; bhikṣavaḥ kathayanti: deva bhadrakalpiko 'yaṃ bodhisatvaḥ; saṃvidhātavyāsya pūjā iti; tato rājā brahmadattaḥ sāntaḥpurakumārāmātyapaurajānapadaḥ sarvagandhakāṣṭhāny ādāya taṃ pradeśam abhigataḥ; sarvaṃ tan māṃsam asthi kalebaraṃ ca ekadhye kārayitvā kathayati: bhavantaḥ sarvagandhakāṣṭhaiś citāṃ citvā mahatā satkāreṇa dhyāpayata iti; tasmiṃś ca pradeśe mahān stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ; chatradhvajapatākāś ca ropitāḥ; mahaś ca prasthāpitam –ed","थे स्तोर्य् ओफ़् अ लोर्द् ओफ़् अ बेअर् अन्द् अ पोओर् मन् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणास्यां नगर्याम् अन्यतमो दरिद्रपुरुषः प्रतिवसति; स काष्ठानि विक्रीय जीविकां कल्पयति: सो ऽपरेण समयेन काल्यम् एवोत्थाय परशुम् आभङ्गीम् आदाय काष्ठार्थी वन��� गतः; महांश् चाकालमेघो जलमुचमारुतपूर्वरूपः समागतः; ततः स पुरुषः युक्तं वायुक्तं वा इदम् इति स्थानान्तरसमन्वेषणया वृक्षाद् वृक्षान्तरं गच्छति; तथाप्य् अतिवृष्यत एव; स वृक्षान्तरचारतया अनुपूर्वेण पर्वतगुहां प्रविष्टः; तस्यां च गुहायाम् ऋक्षस् तिष्ठति; स तं दृष्ट्वा सन्त्रस्तो निष्पलायितुम् आरब्धः; ऋक्षः कथयति: वत्स किं त्रस्तो ऽसि; नास्ति ते मत्सकाशाद् भयं; तिष्ठ इति; स जातशङ्को ऽपि साध्वसान् न शक्नोति गन्तुं; ततस् तेन ऋक्षेण बाहुभ्याम् उपगृह्य धारितः; मूलफलैश् च सन्तर्पितः; सप्ताहदुर्दिनं च संवृत्तं; वर्षत्य् एव देवः, न तिष्ठति; सप्ताहस्यात्ययाद् अष्टमे दिवसे व्यभ्रे दिने विगतबलाहके देवे ऋक्षेण चतुर्दिशं व्यवलोक्य प्रभूतानि मूलफलानि दत्वा स पुरुषः अभिहितः: वत्स अपेतं दुर्दिनं; व्य्भ्रं दिनं; विगतबलाहको देवः; यथासुखं गच्छ इति; स पुरुषः पादयोर् निपत्य कथयति: तात गच्छामि; अपि तु मया तव प्रत्युपकारः कर्तव्यः इति; स कथयति वत्स एतद् एव मे कृतं, यथा मां न कस्यचिन् निवेदयसि इति; स कथयति: तात एवं भवतु उतु; स तं प्रदक्षिणीकृत्य पादयोर् निपत्य प्रक्रान्तः; स च वाराणसीं प्रविशति; अन्यतमश् च मृगलुब्धको मृगवधाय निर्गच्छति; स तेन दृष्टः उक्तश् च: मित्र त्वम् इयता कालेन इहागतः; पुत्रदारं ते विक्लवीभूतम्; अतीव विरौति: त्वं किलाकालसाप्ताहिकमेघेन श्वापदेन वा प्रघातितः इति; अनेके मृगपक्षिनः साप्ताहिकाकालमेघेन प्रघातिताः; त्वं पुनः कथं परिभ्रष्टः? इति; तेन यथावृतं सर्वम् आरोचितं; स कथयति: वयस्य कामं येन वा तेन वा जीविकं कल्पयामि, न भूयो वनं प्रविशामि इति; स तेन तथा तथा प्रतिलोभितो मांसप्रत्यंशद्वयेन यथा प्रतिपन्नो मार्गम् उपदर्शयन् संप्रस्थितः; यावद् अनुपूर्वेण गुहाम् अनुप्राप्तः यत्रासौ महात्मा ऋक्षस् तिष्ठति; ततो नैर्घृण्यम् आस्थाय अकृतज्ञतां च कथयति: एषा गुहा यत्रासौ तिष्ठति इति; ततस् तेन लुब्धेन परप्राणोपरोधिना गुहायाम् अग्निर् दत्तः; अथ स महात्मा ऋक्षो धूमव्याकुलीकृतमना अश्रुपर्याकुलेषणो गाथां भाषते: कस्य किं व्यपनीतं मे वसता गिरिगह्वरे फलमूलाम्बुभक्षेण सत्वेषु हितबुद्धिना इदानीं किं करिष्यामि मृत्युकाल उपस्थिते कर्म त्व् अनुप्रसर्तव्यम् इष्टानिष्टं शरीरिणाम् इत्य् उक्त्वा कालगतः; ततस् तैर् विशस्यमां��स्य भागान् कृत्वा स कृतघ्नपुरुषो ऽभिहितः: गृहाण मांसस्य प्रत्यंशद्वयम् इति; तेन हस्तौ प्रसारितौ ग्रहीष्यामीति; पृथिव्यां निपतितौ; ततस् तेन मृगलुब्धकेन तं तथा विप्रकृतं दृष्ट्वा हा कष्टं हा कष्टम् इत्य् उक्त्वा स्वकान् अपि प्रत्यंशान् परित्यज्य प्रक्रान्तम्; एतद् अत्यद्भुतं श्रुत्वा महाजनकायस् तस्मिन् प्रदेशे सन्निपतितः; राजा ब्रह्मदत्तः कुतूहलजातस् तत्रैव गतः; तस्मिंश् च पर्वतैकदेशे संघारमः; ततो राजा ब्रह्मदत्तस् तस्य चर्म गृहीत्व विस्मयोत्फुल्ललोचनः एतम् अर्थं भिक्षुसंघाय निवेदयामीति तं संघारामं गतः; चर्म पुष्करिण्यां स्थापयित्वा वृद्धान्ते निषण्णः संघस्यैतम् अर्थं विस्तरेण रोचयति; तत्र च संघस्थविर अर्हन्; स गाथया राज्ञः कथयति: नैष ऋक्षो महाराज बोधिसत्व द्युतिंधरः पूजनीयस् त्रिभिर् लोकैः त्वयाप्य् एष नरोत्तम इति राजा संलक्षयति: कर्तव्यास्य पूजेति; भिक्षवः कथयन्ति: देव भद्रकल्पिको ऽयं बोधिसत्वः; संविधातव्यास्य पूजा इति; ततो राजा ब्रह्मदत्तः सान्तःपुरकुमारामात्यपौरजानपदः सर्वगन्धकाष्ठान्य् आदाय तं प्रदेशम् अभिगतः; सर्वं तन् मांसम् अस्थि कलेबरं च एकध्ये कारयित्वा कथयति: भवन्तः सर्वगन्धकाष्ठैश् चितां चित्वा महता सत्कारेण ध्यापयत इति; तस्मिंश् च प्रदेशे महान् स्तूपः प्रतिष्ठापितः; छत्रध्वजपताकाश् च रोपिताः; महश् च प्रस्थापितम् –एद्"
+sbv_186,pratisthāpitam–; yaiś ca tatra kārāḥ kṛtāḥ te sarve mokṣaparāyaṇāḥ saṃvṛttāḥ,प्रतिस्थापितम्–; यैश् च तत्र काराः कृताः ते सर्वे मोक्षपरायणाः संवृत्ताः
+sbv_187,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau ṛkṣaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sāv akṛtajñaḥ puruṣaḥ eṣa evāsau devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; punar api yathaiṣa akṛtajña akṛtavedī tac chrūyatāṃ,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ ऋक्षः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसाव् अकृतज्ञः पुरुषः एष एवासौ देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; पुनर् अपि यथैष अकृतज्ञ अकृतवेदी तच् छ्रूयतां
+sbv_188,"another story of a bear of a poor man bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇāsyāṃ nagaryām anyatamo daridrapuruṣaḥ prativasati; sa kāṣṭhāni vikrīya jīvikāṃ kalpayati: so 'pareṇa samayena kālyam evotthāya paraśum ābhaṅgīm ādāya kāṣṭhārthī vanaṃ gataḥ; tatparvatapradeśe vividhataruṣaṇḍamaṇḍite nānāpuṣpaphalasamṛddhe aniyatarāśyavasthito bodhisatvaḥ ṛkṣeṣūpapannaḥ; yāvad asau kāṣṭhahārakaḥ kāṣṭhāni paryeṣamāṇaḥ anyatamasmin pradeśe vyāghreṇābhidrutaḥ; maraṇabhayabhīto daivāt taṃ vṛkṣam abhirūḍho yasminvṛkṣe sa ṛkṣo bodhisatvas tiṣṭhati; sa taṃ dṛṣṭvā bhūyaḥ santrastaḥ; tena mahātmanā samāśvāsya utsaṅgena dhāritaḥ; sa ca vyāghra āhāragṛddhas taṃ vṛkṣatalaṃ naiva muñcati; kathayati ca: bho mahātmann ete manuṣyāḥ kṛṣṇaśirasaḥ akṛtajñāḥ bhavanti; pātayainaṃ; bhakṣayitvā gacchāmi iti; prāyaḥ śaraṇāgatavatsalā anya 'pi manuṣyāḥ; prāgeva bodhisatvāḥ; sa kathayati: mamāyaṃ śaraṇāgataḥ; nāham etaṃ pātayāmi iti; tathāpy asau vyāghraḥ māṃsaśoṇitābhilāṣī tiṣṭhaty eva; na tasmād viprakrāmati; athāsau ṛkṣas taṃ puruṣam āha: śrānto 'haṃ; tvaṃ tāvat tiṣṭha; ahaṃ viśramāmi iti; sa tasyotsaṅganiṣaṇṇaḥ śramakheditapariṣrāntaś ca middham avakrāntaḥ; sa vyāhgraḥ kathayati: bhoḥ puruṣa kiyantaṃ kālaṃ tvayātra sthātavyaṃ? pātayainaṃ; bhakṣayitvā gamiṣyāmi: iti; sa nirghṛṇahṛdayaḥ pāpakarmā tyaktaparalokaḥ saṃlakṣayati: śobhanam eṣa kathayati; kiyantaṃ kālaṃ mayātra sthātavyaṃ? pātayāmi iti; sa tena pātitaḥ; tena mahātmanā patatābhihitaṃ hā nai vā te hā kiṃ cit dus se mi ity uktvā patitaḥ; vyāghreṇānayena vyasanam āpāditaḥ; sa tasya saṃdhāya bhāṣitaṃ śrutvā saṃlakṣayati: mamāyaṃ kenacit saṃvibhāgaṃ kartukāmaḥ, yenaivaṃ kathayati iti; tasya tṛṣṇāndhasya pralāpo lagnaḥ; kṣiptacittas tena tenānvāhiṇḍann evam āha: hā nai vā te hā kiṃ cit dus se mi iti; sa jñātibhir gṛhaṃ nītaḥ; pralapaty eva na santiṣṭhate; te vidyāmantradhāriṇo bhūtacikitsakān anyāṃś ca śramaṇabrāhmaṇān suhṛtsambandhibāndhavān pṛcchati; te bahudhā kathayanti; na kaścit cikitsāṃ karoti; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nātidūre āśramapade vividhataruṣaṇḍamaṇḍite puṣpaphalasalilasaṃpanne anekavihaganikūjite ṛṣiḥ paṃcābhijñaḥ prativasati; tasya puruṣasya jñātayas taṃ puruṣan ādāya tasya ṛṣeḥ sakāśaṃ gatāḥ pādayor nipatya kathayanti: maharṣe ayam asmākaṃ jñātiḥ; muhur muhur evaṃ pralapati; kim asya kartavyam iti; pāpakārī ayaṃ satvaḥ; anena durātmanā kṛtopakārī bodhisatvo vyāghrasya purastāt pātitaḥ; tena mahātmanā cintitam asmai dharmaṃ deśayāmi iti; so 'nena pātitaḥ; tasya patato bhrāntasya daśānāṃ ślokānām ekaikam akṣaraṃ pratibhātaṃ hā nai vā te hā kiṃ cit dus se mi iti; tasya ṛṣeḥ śiṣyaḥ kathayati: upādhyāya kathayasva tāvat kīdṛśas te ślokāḥ iti; sa ṛṣir anupūrveṇa tān ślokān kathayitum ārabdhaḥ: hā kāṣṭaṃ bata loke 'smin adharmaḥ khalu dāruṇaḥ asaty eṣu manuṣyeṣu hiṃsā mitreṣu vidyate 1 naivāsane na śayane nāpi caiva ca caṅkrame na kasyāṃcid avasthāyāṃ mitradruk sukham edhate 2 vāṇī te karuṇārttena tatā yā caiva bhāṣitā sā tvāṃ dahati durbuddhe khāṇḍavaṃ jvalitaṃ yathā 3 tena hi tvaṃ pare loke 'nubhaviṣyasi vedanām asātāṃ duḥkhasaṃsparśāṃ karma kṛtvā sudāruṇām 4 hā heti krandamānas tvaṃ raurave bhṛśadāruṇe saṃprāpsyasi mahad duḥkhaṃ nihīnam adhamādhama 5 kiṃ te na prakṛtaṃ karma raudrasyāśubhakarmaṇaḥ asatyeṣu manuṣyeṣu hiṃsā mitreṣu vidyate 6 cittaṃ pāpaṃ vyavasyanti dharmalopo hi dhāruṇaḥ smara ṛkṣaṃ ca vyāghraṃ ca yat pāpaṃ prakṛtaṃ tvayā 7 durbuddhe tvaṃ na jānīṣe yathā mitreṣu vartitum hantāraṃ labhate hantā vairī vairāṇi paśyati 8 sevitas tvaṃ ciraṃ kālaṃ prāpte vyāghramahābhaye rakṣitaś ca śayānas tvaṃ tvayāsau kiṃ na rakṣitaḥ 9 mitrabhedaṃ paraṃ garhyaṃ bruvate dharmavādinaḥ kāyasya bhedād durbuddhe narakeṣūpapatsyate 10 iti kiṃ manyadhve bhikṣavo? yo 'sau ṛkṣaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau kṛtaghnaḥ satvaḥ eṣa evāsau devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; punar api yathaiṣa akṛtajña akṛtavedī tac chrūyatāṃ","अनोथेर् स्तोर्य् ओफ़् अ बेअर् ओफ़् अ पोओर् मन् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणास्यां नगर्याम् अन्यतमो दरिद्रपुरुषः प्रतिवसति; स काष्ठानि विक्रीय जीविकां कल्पयति: सो ऽपरेण समयेन काल्यम् एवोत्थाय परशुम् आभङ्गीम् आदाय काष्ठार्थी वनं गतः; तत्पर्वतप्रदेशे विविधतरुषण्डमण्डिते नानापुष्पफलसमृद्धे अनियतराश्यवस्थितो बोधिसत्वः ऋक्षेषूपपन्नः; यावद् असौ काष्ठहारकः काष्ठानि पर्येषमाणः अन्यतमस्मिन् प��रदेशे व्याघ्रेणाभिद्रुतः; मरणभयभीतो दैवात् तं वृक्षम् अभिरूढो यस्मिन्वृक्षे स ऋक्षो बोधिसत्वस् तिष्ठति; स तं दृष्ट्वा भूयः सन्त्रस्तः; तेन महात्मना समाश्वास्य उत्सङ्गेन धारितः; स च व्याघ्र आहारगृद्धस् तं वृक्षतलं नैव मुञ्चति; कथयति च: भो महात्मन्न् एते मनुष्याः कृष्णशिरसः अकृतज्ञाः भवन्ति; पातयैनं; भक्षयित्वा गच्छामि इति; प्रायः शरणागतवत्सला अन्य ऽपि मनुष्याः; प्रागेव बोधिसत्वाः; स कथयति: ममायं शरणागतः; नाहम् एतं पातयामि इति; तथाप्य् असौ व्याघ्रः मांसशोणिताभिलाषी तिष्ठत्य् एव; न तस्माद् विप्रक्रामति; अथासौ ऋक्षस् तं पुरुषम् आह: श्रान्तो ऽहं; त्वं तावत् तिष्ठ; अहं विश्रमामि इति; स तस्योत्सङ्गनिषण्णः श्रमखेदितपरिष्रान्तश् च मिद्धम् अवक्रान्तः; स व्याह्ग्रः कथयति: भोः पुरुष कियन्तं कालं त्वयात्र स्थातव्यं? पातयैनं; भक्षयित्वा गमिष्यामि: इति; स निर्घृणहृदयः पापकर्मा त्यक्तपरलोकः संलक्षयति: शोभनम् एष कथयति; कियन्तं कालं मयात्र स्थातव्यं? पातयामि इति; स तेन पातितः; तेन महात्मना पतताभिहितं हा नै वा ते हा किं चित् दुस् से मि इत्य् उक्त्वा पतितः; व्याघ्रेणानयेन व्यसनम् आपादितः; स तस्य संधाय भाषितं श्रुत्वा संलक्षयति: ममायं केनचित् संविभागं कर्तुकामः, येनैवं कथयति इति; तस्य तृष्णान्धस्य प्रलापो लग्नः; क्षिप्तचित्तस् तेन तेनान्वाहिण्डन्न् एवम् आह: हा नै वा ते हा किं चित् दुस् से मि इति; स ज्ञातिभिर् गृहं नीतः; प्रलपत्य् एव न सन्तिष्ठते; ते विद्यामन्त्रधारिणो भूतचिकित्सकान् अन्यांश् च श्रमणब्राह्मणान् सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान् पृच्छति; ते बहुधा कथयन्ति; न कश्चित् चिकित्सां करोति; तेन खलु समयेन वाराणस्यां नातिदूरे आश्रमपदे विविधतरुषण्डमण्डिते पुष्पफलसलिलसंपन्ने अनेकविहगनिकूजिते ऋषिः पंचाभिज्ञः प्रतिवसति; तस्य पुरुषस्य ज्ञातयस् तं पुरुषन् आदाय तस्य ऋषेः सकाशं गताः पादयोर् निपत्य कथयन्ति: महर्षे अयम् अस्माकं ज्ञातिः; मुहुर् मुहुर् एवं प्रलपति; किम् अस्य कर्तव्यम् इति; पापकारी अयं सत्वः; अनेन दुरात्मना कृतोपकारी बोधिसत्वो व्याघ्रस्य पुरस्तात् पातितः; तेन महात्मना चिन्तितम् अस्मै धर्मं देशयामि इति; सो ऽनेन पातितः; तस्य पततो भ्रान्तस्य दशानां श्लोकानाम् एकैकम् अक्षरं प्रतिभातं हा नै वा ते हा किं चित् दुस् से मि इति; तस्य ऋषेः शिष्यः कथयति: उपाध्याय कथयस्व तावत् कीदृशस् ते श्लोकाः इति; स ऋषिर् अनुपूर्वेण तान् श्लोकान् कथयितुम् आरब्धः: हा काष्टं बत लोके ऽस्मिन् अधर्मः खलु दारुणः असत्य् एषु मनुष्येषु हिंसा मित्रेषु विद्यते १ नैवासने न शयने नापि चैव च चङ्क्रमे न कस्यांचिद् अवस्थायां मित्रद्रुक् सुखम् एधते २ वाणी ते करुणार्त्तेन तता या चैव भाषिता सा त्वां दहति दुर्बुद्धे खाण्डवं ज्वलितं यथा ३ तेन हि त्वं परे लोके ऽनुभविष्यसि वेदनाम् असातां दुःखसंस्पर्शां कर्म कृत्वा सुदारुणाम् ४ हा हेति क्रन्दमानस् त्वं रौरवे भृशदारुणे संप्राप्स्यसि महद् दुःखं निहीनम् अधमाधम ५ किं ते न प्रकृतं कर्म रौद्रस्याशुभकर्मणः असत्येषु मनुष्येषु हिंसा मित्रेषु विद्यते ६ चित्तं पापं व्यवस्यन्ति धर्मलोपो हि धारुणः स्मर ऋक्षं च व्याघ्रं च यत् पापं प्रकृतं त्वया ७ दुर्बुद्धे त्वं न जानीषे यथा मित्रेषु वर्तितुम् हन्तारं लभते हन्ता वैरी वैराणि पश्यति ८ सेवितस् त्वं चिरं कालं प्राप्ते व्याघ्रमहाभये रक्षितश् च शयानस् त्वं त्वयासौ किं न रक्षितः ९ मित्रभेदं परं गर्ह्यं ब्रुवते धर्मवादिनः कायस्य भेदाद् दुर्बुद्धे नरकेषूपपत्स्यते १० इति किं मन्यध्वे भिक्षवो? यो ऽसौ ऋक्षः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ कृतघ्नः सत्वः एष एवासौ देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; पुनर् अपि यथैष अकृतज्ञ अकृतवेदी तच् छ्रूयतां"
+sbv_189,"the story of the king śibi bhūtapūrvaṃ bhikṣavo śibighoṣāyāṃ rājadhānyāṃ śibir nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; sa ca rājā śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśayaḥ ātmahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ sarvapradaḥ sarvaparityāgi nissaṅgaparityāgī mahati ca tyāge vartate; tasya nāsti kiṃcid adattam aparityaktaṃ yaduta śramaṇabrāhmaṇebhyaḥ kṛpaṇebhyo vaṇīpakebhyaḥ adhvagebhyaḥ yācanakebhyaḥ; yadbhūyasā tu glānebhyaḥ ācaritaṃ tasya rājñaḥ; kālyam evotthāya mātāpitarāv abhivādya glānāvalokyanaṃ kṛtvā arthādhikaraṇe niṣīdati; yāvad anyataraḥ puruṣo glānaḥ; sa sarvavaidyapratyākhyāto nirapekṣo jīvite maraṇābhimuktaḥ tena tenānvāhiṇḍamānaḥ śibighoṣāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ; tasmiṃś ca samaye rājā saṃprāpte vasantakālasamaye saṃpuṣpitaphaliteṣu pādapeṣu haṃsakrauñcamayūraśukākokilajīvañjīvonnādite vanaṣaṇḍe antaḥpuraparivṛtaḥ udyānabhūmiṃ saṃprasthitaḥ; sa ca vyādhitas tīvrarujopatāpasaṅjanitadaurmanasyo muhuḥ śvāsoparudhhyamānatanur aśruparyākulekaṇo daṇḍapāṇiḥ śanaiḥ śanai rājñaḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ; śiraḥpraṇāmaṃ kṛtvā kathayati: deva paritrāyasva mām asmād vyādheḥ; prayaccha jīvitam iti; tataḥ śibirājā karuṇadīnavilambitair akṣarair ucyamānas tadāturavacanaṃ śrutvā kāruṇyād ākampitahṛdayaḥ tatra eva pratinivṛttaḥ amātyān āmantrayate: āhūyantāṃ madviṣayanivāsino vaidyāḥ iti; tais sarve vaidyā āhūtāḥ; rājña upanītāḥ; tato rājā taṃ puruṣaṃ ��abdayitvā kathayati: bhavantaḥ kurutāsya cikitsām iti; vaidyā vicāryaikamatena kathayanti: deva yaḥ puruṣaḥ janmano na kasyacid ruṣitapūrvaḥ tasya rudhireṇa yavāgūṃ sādhayitvā yadi bhojyate, evam ayaṃ svasthībhavati; nānyathā iti; śrutvā rājā saṃlakṣayati: kiṃ mamānena evaṃvidhena jīvitena, rājyaiśvaryādhipatyena vā? īdṛśena yo 'haṃ pareṣāṃ duḥkhārtānāṃ na śaknomi śāntiṃ kartum iti; evaṃ vicintya rājā svasantatiṃ pratyavekṣitum ārabdhaḥ; tena dhātrī pṛṣṭā: amba asty ahaṃ kasyacid ruṣitapūrvaḥ? sā kathayati: deva yadā tvaṃ mamāṃsagatas tadā aham api na kasyacid ruṣitapūrvā; prāgeva tvam iti; tato mātuḥ sakāśam upasaṃkramya kathayati: putra yadā tvaṃ mama kukṣigatas tadā aham api na kasyacid ruṣitapūrvā, prāgeva tvam iti; rājā kathayati: idānīṃ saṃpannaṃ bhaiṣajyam iti; tena vaidyā uktāḥ: mama paṃcasu gātreṣu śirāṃ muñcata iti; te kathayanti: deva na vayaṃ prākṛtapuruṣasyārthāya devasya kāye śastraṃ nipātayāmaḥ iti; kuśalā bhavanti bodhisatvās teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu; tena svayam eva paṃcasu gātreṣu śirā muktā; rudhirasya karparaḥ pūrṇaḥ; tataḥ peyā sādhayitvā dattā; anuraktapaurajānapadaḥ sa rājā; antaḥpurakumārāmātyapaurajānapadā vikroṣṭum ārabdhāḥ; nānādeśābhyāgataś ca janakayo vivācayitum ārabdhaḥ: kathaṃ nāma ekasya prākṛtasatvasyārthāya iyantaḥ satvāḥ parityajyante? iti; tato rājñā sa janakāyaḥ samāśvāsitaḥ; tad anenopāyena ṣaṇ māsān paṃcasu gātreṣu śirā muktā; yavāgūṃ bhojitaḥ; rājñaḥ śibeḥ taccharīraṃ cālanīsadṛśaṃ saṃvṛttam; ojaḥ parihātum ārabdhaḥ; śuddhāvāsakāyikā devāḥ saṃlakṣayanti: yady evaṃ bhadrakalpiko bodhisatvaḥ parihīyate, na śobhanaṃ; te tasya pratyaham oja upaharanti, yenāsau yāpayati; yadā tasya puruṣasya vyādhir upaśāntaḥ, tadā śibinā rājñā paṃcabhir grāmavaraiḥ saṃvibhaktaḥ, vārāṇasyāṃ pradhānasaṃmato jātaḥ; tadā sāmantakena śabdo visṛtaḥ; śibinā rājñā paṃcasu gātreṣu śirā muktā; svarudhireṇa glānasya iyantaṃ kālam upasthānaṃ kṛtaṃ; sa ca svasthīkṛtaḥ iti; tataḥ kutūhalajātaḥ satvā āgamya taṃ puruṣaṃ pṛcchanti: bhoḥ puruṣa satyaṃ tava kila śibinā rājñā iyantaṃ kālam upasthānaṃ kṛtam? iti; sa kathayati: kiṃ mamānena kṛtaṃ? duṣṭaśoṇitaṃ pṛthivyāṃ vā choryeta anyasya vā dīyeta, kim atra āścaryam iti; vaco 'vasānasamanantaram evāsya gṛhe agnir nipatitaḥ; yenāsya gṛhaṃ sarvaṃ ca svāpateyaṃ dagdhaṃ","थे स्तोर्य् ओफ़् थे किन्ग् शिबि भूतपूर्वं भिक्षवो शिबिघोषायां राजधान्यां शिबिर् नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं चाकीर्णबहुजनमनुष्यं च; स च राजा श्राद्धो भद्रः कल्याणाशयः आत्महितप्रतिपन्नः कारुणिको महात्मा धर्मकामः प्रजावत्सलः सर्वप्रदः सर्वपरित्यागि निस्सङ्गपरित्यागी महति च त्यागे वर्तते; तस्य नास्ति किंचिद् अदत्तम् अपरित्यक्तं यदुत श्रमणब्राह्मणेभ्यः कृपणेभ्यो वणीपकेभ्यः अध्वगेभ्यः याचनकेभ्यः; यद्भूयसा तु ग्लानेभ्यः आचरितं तस्य राज्ञः; काल्यम् एवोत्थाय मातापितराव् अभिवाद्य ग्लानावलोक्यनं कृत्वा अर्थाधिकरणे निषीदति; यावद् अन्यतरः पुरुषो ग्लानः; स सर्ववैद्यप्रत्याख्यातो निरपेक्षो जीविते मरणाभिमुक्तः तेन तेनान्वाहिण्डमानः शिबिघोषां राजधानीम् अनुप्राप्तः; तस्मिंश् च समये राजा संप्राप्ते वसन्तकालसमये संपुष्पितफलितेषु पादपेषु हंसक्रौञ्चमयूरशुकाकोकिलजीवञ्जीवोन्नादिते वनषण्डे अन्तःपुरपरिवृतः उद्यानभूमिं संप्रस्थितः; स च व्याधितस�� तीव्ररुजोपतापसङ्जनितदौर्मनस्यो मुहुः श्वासोपरुध्ह्यमानतनुर् अश्रुपर्याकुलेकणो दण्डपाणिः शनैः शनै राज्ञः सकाशम् उपसंक्रान्तः; शिरःप्रणामं कृत्वा कथयति: देव परित्रायस्व माम् अस्माद् व्याधेः; प्रयच्छ जीवितम् इति; ततः शिबिराजा करुणदीनविलम्बितैर् अक्षरैर् उच्यमानस् तदातुरवचनं श्रुत्वा कारुण्याद् आकम्पितहृदयः तत्र एव प्रतिनिवृत्तः अमात्यान् आमन्त्रयते: आहूयन्तां मद्विषयनिवासिनो वैद्याः इति; तैस् सर्वे वैद्या आहूताः; राज्ञ उपनीताः; ततो राजा तं पुरुषं शब्दयित्वा कथयति: भवन्तः कुरुतास्य चिकित्साम् इति; वैद्या विचार्यैकमतेन कथयन्ति: देव यः पुरुषः जन्मनो न कस्यचिद् रुषितपूर्वः तस्य रुधिरेण यवागूं साधयित्वा यदि भोज्यते, एवम् अयं स्वस्थीभवति; नान्यथा इति; श्रुत्वा राजा संलक्षयति: किं ममानेन एवंविधेन जीवितेन, राज्यैश्वर्याधिपत्येन वा? ईदृशेन यो ऽहं परेषां दुःखार्तानां न शक्नोमि शान्तिं कर्तुम् इति; एवं विचिन्त्य राजा स्वसन्ततिं प्रत्यवेक्षितुम् आरब्धः; तेन धात्री पृष्टा: अम्ब अस्त्य् अहं कस्यचिद् रुषितपूर्वः? सा कथयति: देव यदा त्वं ममांसगतस् तदा अहम् अपि न कस्यचिद् रुषितपूर्वा; प्रागेव त्वम् इति; ततो मातुः सकाशम् उपसंक्रम्य कथयति: पुत्र यदा त्वं मम कुक्षिगतस् तदा अहम् अपि न कस्यचिद् रुषितपूर्वा, प्रागेव त्वम् इति; राजा कथयति: इदानीं संपन्नं भैषज्यम् इति; तेन वैद्या उक्ताः: मम पंचसु गात्रेषु शिरां मुञ्चत इति; ते कथयन्ति: देव न वयं प्राकृतपुरुषस्यार्थाय देवस्य काये शस्त्रं निपातयामः इति; कुशला भवन्ति बोधिसत्वास् तेषु तेषु शिल्पस्थानकर्मस्थानेषु; तेन स्वयम् एव पंचसु गात्रेषु शिरा मुक्ता; रुधिरस्य कर्परः पूर्णः; ततः पेया साधयित्वा दत्ता; अनुरक्तपौरजानपदः स राजा; अन्तःपुरकुमारामात्यपौरजानपदा विक्रोष्टुम् आरब्धाः; नानादेशाभ्यागतश् च जनकयो विवाचयितुम् आरब्धः: कथं नाम एकस्य प्राकृतसत्वस्यार्थाय इयन्तः सत्वाः परित्यज्यन्ते? इति; ततो राज्ञा स जनकायः समाश्वासितः; तद् अनेनोपायेन षण् मासान् पंचसु गात्रेषु शिरा मुक्ता; यवागूं भोजितः; राज्ञः शिबेः तच्छरीरं चालनीसदृशं संवृत्तम्; ओजः परिहातुम् आरब्धः; शुद्धावासकायिका देवाः संलक्षयन्ति: यद्य् एवं भद्रकल्पिको बोधिसत्वः परिहीयते, न शोभनं; ते तस्य प्रत्���हम् ओज उपहरन्ति, येनासौ यापयति; यदा तस्य पुरुषस्य व्याधिर् उपशान्तः, तदा शिबिना राज्ञा पंचभिर् ग्रामवरैः संविभक्तः, वाराणस्यां प्रधानसंमतो जातः; तदा सामन्तकेन शब्दो विसृतः; शिबिना राज्ञा पंचसु गात्रेषु शिरा मुक्ता; स्वरुधिरेण ग्लानस्य इयन्तं कालम् उपस्थानं कृतं; स च स्वस्थीकृतः इति; ततः कुतूहलजातः सत्वा आगम्य तं पुरुषं पृच्छन्ति: भोः पुरुष सत्यं तव किल शिबिना राज्ञा इयन्तं कालम् उपस्थानं कृतम्? इति; स कथयति: किं ममानेन कृतं? दुष्टशोणितं पृथिव्यां वा छोर्येत अन्यस्य वा दीयेत, किम् अत्र आश्चर्यम् इति; वचो ऽवसानसमनन्तरम् एवास्य गृहे अग्निर् निपतितः; येनास्य गृहं सर्वं च स्वापतेयं दग्धं"
+sbv_190,kiṃ manyadhve bhikṣavo? yo 'sau śibī rājā aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau kṛtaghnaḥpuruṣaḥ eṣa evāsau devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; punar api yathaiṣa akṛtajña akṛtavedī tac chrūyatāṃ,किं मन्यध्वे भिक्षवो? यो ऽसौ शिबी राजा अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ कृतघ्नःपुरुषः एष एवासौ देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; पुनर् अपि यथैष अकृतज्ञ अकृतवेदी तच् छ्रूयतां
+sbv_191,"the story of kalyāṇakārin bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasyāṃ rājadhānyām anyatamo rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; so 'pareṇa samayena devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa devī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ va nāvānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaḥ chatrākāraśirāḥ pralambabāhur vistīrṇalalāṭaḥ saṃgatabhrūs tuṅganāso sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ; janmani cāsya anekāni kalyāṇasahasrāṇi prādurbhūtāni; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate; kiṃ bhavatu dārakasya nāma? iti; amātyāḥ kathayanti: devāsya janmani anekāni kalyāṇasahasrāṇi prādurbhūtāni; tasmād bhavatu dārakasya kalyāṇakārīti nāma iti; tasya kalyāṇakārīti nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; kalyāṇakārī dārakaḥ aṣṭābhyo dhātrībhyo 'nupradattaḥ; dvābhyām aṃśadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyāṃ; so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpirmaṇḍena anyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam; bhūyaḥ sa rājā devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ devī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ va nāvānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; tasyāpi janmani akalyāṇasahasrāṇi prādurbhūtāni; tasya akalyāṇakārīti nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; so 'pi unnīto mahān saṃvṛttaḥ; kalyāṇakārī kumāro maitryātmakaḥ kāruṇikaḥ sarvasatveṣu dayāvān dānarucir dānābhirataḥ; sa śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavaṇīpakayācanakebhyo dānaṃ dadāti; sa pitrā ucyate: putra mā tvaṃ satataṃ dānam anuprayaccha; kuto 'smākam etāvad dhanajātaṃ bhaviṣyati yannv aham anvaham evaṃ dāsyāmīti; dharmatā hy eṣā dātur dānapater yad bahujanasya priyo bhavati manāpaś ca; digvidikṣu cāsya udāraḥ kalyāṇakīrtiśabdaśloko 'bhyudgacchati; tasyānyatareṇa bhūmyantareṇa rājñā guṇamāhātmyaṃ śrutvā duhitā dattā; rājñā mahatā śrīsamudāyena pratīṣṭā; kalyāṇakārī kathayati: na tāvad ahaṃ bhāryopādānaṃ karomi, yāvan na dhanopārjanaṃ kṛtaṃ; tad anujñātum ārhasi tāta, mahāsamudram avatarāmi iti; sa kathayati: evaṃ kuruṣva iti; sa paṇyam ādāya mahāsamudraṃ saṃprasthitaḥ; so 'sya bhrātā akalyāṇakārī saṃlakṣayati: ayaṃ bahujanasya priyo manāpaś ca; yadi mahāsamudrāt samṛddhayānapātro 'bhyāgacchati bhūyasā bahujanapriyo bhavati manāpaś ca; sthānam etad vidyate yat tiṣṭhata eva pituḥ rājyaiśvaryādhipatyaṃ kārayati; sarvathā kim atra prāptakālam? aham apy anena sākam avatarāmi: atraivainaṃ jīvitād vyaparopayiṣyāmi; evaṃ mamākāmasyāpi yauvarājyābhiṣekaḥ; iti viditvā pituḥ sakāśam upasaṃkramya kathayati: deva kalyāṇakārī mahāsamudraṃ saṃprasthitaḥ; aham api tena sārdhaṃ gacchāmi iti;sa kathayati evaṃ kuruṣveti; tataḥ kalyāṇakāriṇā sve 'dhiṣṭhāne ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritaṃ; śṛṇvantu bhavanto nagaranivāsino vaṇijaḥ; kalyāṇakārī kumāro mahāsamudraṃ saṃprasthitaḥ; yo yuṣmākam utsahate kalyāṇakāriṇā sārthavāhena sārdham aśulkena agulmena atarapaṇyena mahāsamudram avatartuṃ mahāsamudragamanīyaṃ paṇyaṃ samudānayatu iti; anekair vaṇikchatair mahāsamudragamanīyaṃ paṇyaṃ samudānītaṃ; tataḥ kalyāṇakārī sārthavāhaḥ akalyāṇakāriṇā bhrātrā sārdhaṃ kṛtakutūhalamaṅgalasvastyayanaḥ anekavaṇikśataparivāraḥ śakaṭair bhārair mūṭaiḥ piṭakaiḥ uṣṭrair gobhir gardabhaiḥ prabhūtaṃ mahāsamudragamanīyaṃ paṇyam ādāya saṃprasthitaḥ; so 'nupūrveṇa grāmanigamarājarāṣṭradhānīṣu paṭṭanāny avalokya samudratīram anuprāptaḥ; sa paṃcabhiḥ purāṇaśatair vahanaṃ kṛtvā paṃca pauruṣeyān gṛhītvā āhārakaṃ nirhārakaṃ nāvikaṃ kaivartaṃ karṇadhāraṃ ca trir ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kṛtvā mahāsamudram avatīrṇaḥ; saṃprasthite vahane bhrātur akalyāṇakāriṇaḥ kathayati: mahāsamudramadhyagatānāṃ yadi tad vahanaṃ vipadyeta, mama gale lageḥ; mā kāhalībhaviṣyasi iti; sa kathayati: śobhanam evaṃ bhavatu iti; yāvat tad vahanam anuguṇena vāyunā ratnadvīpam anuprāptaṃ; karṇadhāraḥ kathayati: śṛṇvantu bhavanto jambūdvīpakā vaṇijaḥ; yo 'sau śrūyate ratnadvīpo nāma vajravaiḍūryendranīlamarakatādīnāṃ ratnānām ākaraḥ iti tam anuprāptāḥ sma; yatheṣṭaṃ ratnasaṅgrahaṃ kuruta iti; tatas taiḥ pramuditamanobhiḥ upaparīkṣya, tad vahanaṃ ratnānāṃ pūritaṃ tadyathā tilataṇḍulakolakutthānāṃ; nipuṇā bhavanti bodhisatvāḥ kuśalaś ca; kalyāṇakāriṇā kumāreṇa mahārhāṇi ratnāni kaṭyām upanibaddhāni; yāvat tad vahanaṃ viparivṛttaṃ; tīrasya nātidūre makareṇa matsyajātena anayena vyasanam āpāditaṃ; tataḥ akalyāṇakārī kalyāṇakāriṇo gale lagnaḥ; sa tena mahatā yatnena uttāritaḥ; sa tāvat kṛtapariṣramo middham avakrāntaḥ; tasya parivartamānasya akalyāṇakāriṇā kaṭyupanibaddhāni ratnāni dṛṣṭāni; sa saṃlakṣayati: ayaṃ nāma ratnāni gṛhītvā gamiṣyati; ahaṃ riktapāṇir gamiṣyāmi; iti viditvā tena tasya gāḍhamiddhāvaṣṭabdhasya tāni ratnāny apahṛtāni; kaṇṭakaiś ca akṣiṇī utpāṭite; sa tam andhaṃ samudratīre chorayitvā prakrāntaḥ; daivāt gopālakā gāś cārayantas taṃ pradeśam anuprāptāḥ; tair asau dṛṣṭaḥ pṛṣṭaś ca: bhoḥ puruṣa kas tvam īdṛśaḥ iti; tena yathāvṛtaṃ samākhyātaṃ; śrutvā teṣāṃ kāruṇyam utpannaṃ; tair asau pālabandhor gṛhe nītaḥ; sa tena viṇām āśrāvayitum ārabdhaḥ; tasya pālabandhor bhāryā yauvanamadākṣepāt vīṇāsvanaṃ śrutvā taṃ prārthayituṃ pravṛttā; sa kṛtaghnaceṣṭitam anusmṛtya karṇau pidhāyāvasthito nādhivāsayati; kāmādhyavasitānāṃ nāsti kiṃcid akaraṇīyam iti tayā svāmi vigrāhitaḥ: mām ayam andhaḥ puruṣaḥ prārthayati iti; īdṛśānāṃ tvaṃ saṃgrahaṃ karoṣi iti; pratikruṣṭam etad vairāṇāṃ yaduta strīvairaṃ; sa saṃlakṣayati: kṛtanigraho 'yaṃ; nāsti kiṃcid asya karaṇīyam ṛte nirvāsanād iti; sa tena gṛhān nirvāsitaḥ rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu vīṇayā jīvikāṃ kalpayati; tasya pitā kālagataḥ; bhrātā asya akalyāṇakārī rājyaiśvaryādhipatye pratiṣṭhitaḥ; so 'py anupūrveṇa sīmāntarasya rājño nagaram anuprāptaḥ yenāsya pūrvaṃ duhitā dattā; sā ca mahatī saṃvṛttā; tasyā nānādeśanivāsino rājaputrāḥ purohitaputrāś ca varakā āgacchanti; sāpi tātenocyate: putri yasya tvaṃ dattā sa kalyāṇakārī kumāro mahāsamudraṃ gataḥ; tatraiva ca anayena vyasanam āpannaḥ; tava cedānīṃ yācakā āgacchanti; yasyaiva tvāṃ na dāsyāmi sa visukho bhaviṣyati; katham atra pratipattavyam? iti; sā kathayati: tāta yady evaṃ nagaraśobhāṃ kāraya; ahaṃ svayaṃvarāya avatarāmi iti; rājā kathayati: putri evaṃ kuruṣva iti; tato nānādeśeṣu nānādhiṣṭhāneṣu svayaṃvaraṇaṃ śrāvitaṃ; tac ca nagaram apagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpitaṃ candanavāripariṣiktaṃ surabhidhūpaghaṭikopanibaddham ucchritadhvajapatākam āmuktapaṭṭadāmakalāpaṃ nānāpuṣpāvakīrṇaṃ ramaṇīyaṃ devānām iva nandanavanodyānaṃ; ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ ca kāritaṃ: śṛṇvantu bhavato nagaranivāsinaḥ paurā, nānādeśābhyāgataś ca janakāyaḥ; śvo rājakumārī svayaṃvarāya avatariṣyati; tad yuṣmābhir yathāvibhavena sannipatitavyam iti; tataḥ prabhātāyāṃ rajanyāṃ sā rājakumārī nānālaṃkāravibhūṣitā anekakumārīparivṛttā vanadevateva kusumitavanamadhye atīva vibhrājamānā mahatā śrīsamudāyena madhye nagarasya anekeṣu prāṇiśatasahasreṣu sannipatiteṣu svayaṃvarāya avatīrṇā; sa kalyāṇakārī anyatamasmin pradeśe vīṇām āśrāvayaṃs tiṣṭhati; karmāṇy eva satvānāṃ parasparaṃ saṃyojakāni; balavad api hetubalaṃ pratyabalam apekṣata iti; tataḥ sā rājakumārī vīṇāsvanāvarjitahṛdayā vīṇāvādake kalyāṇakāriṇy ākṣiptā; tayā tasya sragdāma kṣiptam: eṣa mama svāmī iti; janakāyo durmanāḥ saṃvṛttaḥ; kecid vegam asahamānāḥ avadhyātum ārabdhāḥ: kathaṃ nāma nānādeśābhyāgatān rājāmātyapurohitaputrān anyāṃś ca nagaranivāsinaḥ pradhānapuruṣān pratyākhyāya rājakumāryā evaṃrūpayauvanakalāsaṃpadyuktayā andhalakaḥ svāmī vṛtaḥ iti; pauruṣeyair daurmanasyavimukhai rājño niveditaṃ; deva kumāryā svayaṃvarāvatīrṇayā svāmī vṛtaḥ iti; rājā kathayati: kīdṛśaḥ? deva andhalakaḥ; so 'pi śrutvā durmanāḥ saṃvṛttaḥ; tatas tena sā āhūyoktā; putri saṃvidyante rājāno dhaninaḥ śreṣṭhinaḥ sārthavāhāḥ amātyaputrāḥ purohitaputrāś ca rūpayauvanavibhavasaṃpannāḥ; kasmāt tvayā evaṃvidhaḥ svāmī vṛtaḥ? iti; sā kathayati: tāta sa eva me rocate iti; rājā kathayati: yady evaṃ kimarthaṃ tiṣṭhasi iti; sā tasya sakāśam upasaṃkrāntā kathayati: tvaṃ mayā svāmī vṛtaḥ iti; na te śobhanaṃ kṛtaṃ; kiṃ tvaṃ cintayasi? eṣo 'ndhalakaḥ; ahaṃ parapuruṣaiḥ sārdhaṃ paricārayiṣyāmi it: sā kathayati: nāham evaṃvidhasya karmaṇaḥ kāriṇī iti; sa kathayati: kathaṃ jñāyate? sā satyopayācanaṃ kartum ārabdhā: yena satyena satyavacanena tasya kalyāṇakāriṇo rājakumārasya tava cāntike rāgaḥ samutpannaḥ, nānyasya kasyacit, anena satyena satyavacanena tavaikam akṣi yathāpaurāṇaṃ syād iti; satyādhiṣṭhānasamanantaram eva tasyaikaṃ cakṣuḥ yathāpaurāṇaṃ saṃvṛttaṃ: sa kathayati: sa evāhaṃ kalyāṇakārī; akalyāṇakāriṇā bhrātrā etāṃ daśāṃ nītaḥ; sā kathayati: kathaṃ jñāyate tvam evāsau kalyāṇakārī iti; so 'pi satyopayācanaṃ kartum ārabdhaḥ: yena satyena satyavacanena tasya mamākṣiṇī samutpāṭayato 'ntike īṣad api na praduṣṭaṃ cittaṃ me, anena satyena satyavacanena mama dvitīyam akṣi yathāpaurāṇaṃ bhaved iti; tasya saha satyayācanayā dvitīyam akṣi yathāpaurāṇaṃ saṃvṛttaṃ; tataḥ sā rājakumārī kalyāṇakāriṇam avikalendriyam ādāya rājñaḥ sakāśaṃ gatā kathayati: tāta eṣa evāsau kalyāṇakārī iti; rājā na śraddhatte; tena yathāvṛttam ārocitaṃ; rājā paraṃ vismayam āpannaḥ; tatas tenāsau duhitā mahatā śrīsamudāyena pariṇītā; sa ca kalyāṇakārī mahatā balasamudāyena tannagaraṃ gatvā akalyāṇakāriṇaṃ cyāvayitvā pitṛke rājye pratiṣṭhāpitaḥ","थे स्तोर्य् ओफ़् कल्याणकारिन् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्यां राजधान्याम् अन्यतमो राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं च आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; सो ऽपरेण समयेन देव्या सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण देवी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां व नावानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको गौरः कनकवर्णः छत्राकारशिराः प्रलम्बबाहुर् विस्तीर्णललाटः संगतभ्रूस् तुङ्गनासो सर्वाङ्गप्रत्यङ्गोपेतः; जन्मनि चास्य अनेकानि कल्याणसहस्राणि प्रादुर्भूतानि; तस्य जातौ ��ातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते; किं भवतु दारकस्य नाम? इति; अमात्याः कथयन्ति: देवास्य जन्मनि अनेकानि कल्याणसहस्राणि प्रादुर्भूतानि; तस्माद् भवतु दारकस्य कल्याणकारीति नाम इति; तस्य कल्याणकारीति नामधेयं व्यवस्थापितं; कल्याणकारी दारकः अष्टाभ्यो धात्रीभ्यो ऽनुप्रदत्तः; द्वाभ्याम् अंशधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्षीरधात्रीभ्यां द्वाभ्यां मलधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्रीडनिकाभ्यां धात्रीभ्यां; सो ऽष्टाभिर् धात्रीभिर् उन्नीयते क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिर्मण्डेन अन्यैश् चोत्तप्तोत्तप्तैर् उपकरणविशेषैर् आशु वर्धते ह्रदस्थम् इव पङ्कजम्; भूयः स राजा देव्या सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः देवी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां व नावानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः; तस्यापि जन्मनि अकल्याणसहस्राणि प्रादुर्भूतानि; तस्य अकल्याणकारीति नामधेयं व्यवस्थापितं; सो ऽपि उन्नीतो महान् संवृत्तः; कल्याणकारी कुमारो मैत्र्यात्मकः कारुणिकः सर्वसत्वेषु दयावान् दानरुचिर् दानाभिरतः; स श्रमणब्राह्मणकृपणवणीपकयाचनकेभ्यो दानं ददाति; स पित्रा उच्यते: पुत्र मा त्वं सततं दानम् अनुप्रयच्छ; कुतो ऽस्माकम् एतावद् धनजातं भविष्यति यन्न्व् अहम् अन्वहम् एवं दास्यामीति; धर्मता ह्य् एषा दातुर् दानपतेर् यद् बहुजनस्य प्रियो भवति मनापश् च; दिग्विदिक्षु चास्य उदारः कल्याणकीर्तिशब्दश्लोको ऽभ्युद्गच्छति; तस्यान्यतरेण भूम्यन्तरेण राज्ञा गुणमाहात्म्यं श्रुत्वा दुहिता दत्ता; राज्ञा महता श्रीसमुदायेन प्रतीष्टा; कल्याणकारी कथयति: न तावद् अहं भार्योपादानं करोमि, यावन् न धनोपार्जनं कृतं; तद् अनुज्ञातुम् आर्हसि तात, महासमुद्रम् अवतरामि इति; स कथयति: एवं कुरुष्व इति; स पण्यम् आदाय महासमुद्रं संप्रस्थितः; सो ऽस्य भ्राता अकल्याणकारी संलक्षयति: अयं बहुजनस्य प्रियो मनापश् च; यदि महासमुद्रात् समृद्धयानपात्रो ऽभ्यागच्छति भूयसा बहुजनप्रियो भवति मनापश् च; स्थानम् एतद् विद्यते यत् तिष्ठत एव पितुः राज्यैश्वर्याधिपत्यं कारयति; सर्वथा किम् अत्र प्राप्तकालम्? अहम् अप्य् अनेन साकम् अवतरामि: अत्रैवैनं जीविताद् व्यपरोपयिष्यामि; एवं ममाकामस्यापि यौवराज्याभिषेकः; इति विदित्वा पितुः सकाशम् उ���संक्रम्य कथयति: देव कल्याणकारी महासमुद्रं संप्रस्थितः; अहम् अपि तेन सार्धं गच्छामि इति;स कथयति एवं कुरुष्वेति; ततः कल्याणकारिणा स्वे ऽधिष्ठाने घण्टावघोषणं कारितं; शृण्वन्तु भवन्तो नगरनिवासिनो वणिजः; कल्याणकारी कुमारो महासमुद्रं संप्रस्थितः; यो युष्माकम् उत्सहते कल्याणकारिणा सार्थवाहेन सार्धम् अशुल्केन अगुल्मेन अतरपण्येन महासमुद्रम् अवतर्तुं महासमुद्रगमनीयं पण्यं समुदानयतु इति; अनेकैर् वणिक्छतैर् महासमुद्रगमनीयं पण्यं समुदानीतं; ततः कल्याणकारी सार्थवाहः अकल्याणकारिणा भ्रात्रा सार्धं कृतकुतूहलमङ्गलस्वस्त्ययनः अनेकवणिक्शतपरिवारः शकटैर् भारैर् मूटैः पिटकैः उष्ट्रैर् गोभिर् गर्दभैः प्रभूतं महासमुद्रगमनीयं पण्यम् आदाय संप्रस्थितः; सो ऽनुपूर्वेण ग्रामनिगमराजराष्ट्रधानीषु पट्टनान्य् अवलोक्य समुद्रतीरम् अनुप्राप्तः; स पंचभिः पुराणशतैर् वहनं कृत्वा पंच पौरुषेयान् गृहीत्वा आहारकं निर्हारकं नाविकं कैवर्तं कर्णधारं च त्रिर् घण्टावघोषणं कृत्वा महासमुद्रम् अवतीर्णः; संप्रस्थिते वहने भ्रातुर् अकल्याणकारिणः कथयति: महासमुद्रमध्यगतानां यदि तद् वहनं विपद्येत, मम गले लगेः; मा काहलीभविष्यसि इति; स कथयति: शोभनम् एवं भवतु इति; यावत् तद् वहनम् अनुगुणेन वायुना रत्नद्वीपम् अनुप्राप्तं; कर्णधारः कथयति: शृण्वन्तु भवन्तो जम्बूद्वीपका वणिजः; यो ऽसौ श्रूयते रत्नद्वीपो नाम वज्रवैडूर्येन्द्रनीलमरकतादीनां रत्नानाम् आकरः इति तम् अनुप्राप्ताः स्म; यथेष्टं रत्नसङ्ग्रहं कुरुत इति; ततस् तैः प्रमुदितमनोभिः उपपरीक्ष्य, तद् वहनं रत्नानां पूरितं तद्यथा तिलतण्डुलकोलकुत्थानां; निपुणा भवन्ति बोधिसत्वाः कुशलश् च; कल्याणकारिणा कुमारेण महार्हाणि रत्नानि कट्याम् उपनिबद्धानि; यावत् तद् वहनं विपरिवृत्तं; तीरस्य नातिदूरे मकरेण मत्स्यजातेन अनयेन व्यसनम् आपादितं; ततः अकल्याणकारी कल्याणकारिणो गले लग्नः; स तेन महता यत्नेन उत्तारितः; स तावत् कृतपरिष्रमो मिद्धम् अवक्रान्तः; तस्य परिवर्तमानस्य अकल्याणकारिणा कट्युपनिबद्धानि रत्नानि दृष्टानि; स संलक्षयति: अयं नाम रत्नानि गृहीत्वा गमिष्यति; अहं रिक्तपाणिर् गमिष्यामि; इति विदित्वा तेन तस्य गाढमिद्धावष्टब्धस्य तानि रत्नान्य् अपहृतानि; कण्टकैश् च अक्षिणी उत्पाट���ते; स तम् अन्धं समुद्रतीरे छोरयित्वा प्रक्रान्तः; दैवात् गोपालका गाश् चारयन्तस् तं प्रदेशम् अनुप्राप्ताः; तैर् असौ दृष्टः पृष्टश् च: भोः पुरुष कस् त्वम् ईदृशः इति; तेन यथावृतं समाख्यातं; श्रुत्वा तेषां कारुण्यम् उत्पन्नं; तैर् असौ पालबन्धोर् गृहे नीतः; स तेन विणाम् आश्रावयितुम् आरब्धः; तस्य पालबन्धोर् भार्या यौवनमदाक्षेपात् वीणास्वनं श्रुत्वा तं प्रार्थयितुं प्रवृत्ता; स कृतघ्नचेष्टितम् अनुस्मृत्य कर्णौ पिधायावस्थितो नाधिवासयति; कामाध्यवसितानां नास्ति किंचिद् अकरणीयम् इति तया स्वामि विग्राहितः: माम् अयम् अन्धः पुरुषः प्रार्थयति इति; ईदृशानां त्वं संग्रहं करोषि इति; प्रतिक्रुष्टम् एतद् वैराणां यदुत स्त्रीवैरं; स संलक्षयति: कृतनिग्रहो ऽयं; नास्ति किंचिद् अस्य करणीयम् ऋते निर्वासनाद् इति; स तेन गृहान् निर्वासितः रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु वीणया जीविकां कल्पयति; तस्य पिता कालगतः; भ्राता अस्य अकल्याणकारी राज्यैश्वर्याधिपत्ये प्रतिष्ठितः; सो ऽप्य् अनुपूर्वेण सीमान्तरस्य राज्ञो नगरम् अनुप्राप्तः येनास्य पूर्वं दुहिता दत्ता; सा च महती संवृत्ता; तस्या नानादेशनिवासिनो राजपुत्राः पुरोहितपुत्राश् च वरका आगच्छन्ति; सापि तातेनोच्यते: पुत्रि यस्य त्वं दत्ता स कल्याणकारी कुमारो महासमुद्रं गतः; तत्रैव च अनयेन व्यसनम् आपन्नः; तव चेदानीं याचका आगच्छन्ति; यस्यैव त्वां न दास्यामि स विसुखो भविष्यति; कथम् अत्र प्रतिपत्तव्यम्? इति; सा कथयति: तात यद्य् एवं नगरशोभां कारय; अहं स्वयंवराय अवतरामि इति; राजा कथयति: पुत्रि एवं कुरुष्व इति; ततो नानादेशेषु नानाधिष्ठानेषु स्वयंवरणं श्रावितं; तच् च नगरम् अपगतपाषाणशर्करकठल्लं व्यवस्थापितं चन्दनवारिपरिषिक्तं सुरभिधूपघटिकोपनिबद्धम् उच्छ्रितध्वजपताकम् आमुक्तपट्टदामकलापं नानापुष्पावकीर्णं रमणीयं देवानाम् इव नन्दनवनोद्यानं; घण्टावघोषणं च कारितं: शृण्वन्तु भवतो नगरनिवासिनः पौरा, नानादेशाभ्यागतश् च जनकायः; श्वो राजकुमारी स्वयंवराय अवतरिष्यति; तद् युष्माभिर् यथाविभवेन सन्निपतितव्यम् इति; ततः प्रभातायां रजन्यां सा राजकुमारी नानालंकारविभूषिता अनेककुमारीपरिवृत्ता वनदेवतेव कुसुमितवनमध्ये अतीव विभ्राजमाना महता श्रीसमुदायेन मध्ये नगरस्य अनेकेषु प्राणिशतसहस्र���षु सन्निपतितेषु स्वयंवराय अवतीर्णा; स कल्याणकारी अन्यतमस्मिन् प्रदेशे वीणाम् आश्रावयंस् तिष्ठति; कर्माण्य् एव सत्वानां परस्परं संयोजकानि; बलवद् अपि हेतुबलं प्रत्यबलम् अपेक्षत इति; ततः सा राजकुमारी वीणास्वनावर्जितहृदया वीणावादके कल्याणकारिण्य् आक्षिप्ता; तया तस्य स्रग्दाम क्षिप्तम्: एष मम स्वामी इति; जनकायो दुर्मनाः संवृत्तः; केचिद् वेगम् असहमानाः अवध्यातुम् आरब्धाः: कथं नाम नानादेशाभ्यागतान् राजामात्यपुरोहितपुत्रान् अन्यांश् च नगरनिवासिनः प्रधानपुरुषान् प्रत्याख्याय राजकुमार्या एवंरूपयौवनकलासंपद्युक्तया अन्धलकः स्वामी वृतः इति; पौरुषेयैर् दौर्मनस्यविमुखै राज्ञो निवेदितं; देव कुमार्या स्वयंवरावतीर्णया स्वामी वृतः इति; राजा कथयति: कीदृशः? देव अन्धलकः; सो ऽपि श्रुत्वा दुर्मनाः संवृत्तः; ततस् तेन सा आहूयोक्ता; पुत्रि संविद्यन्ते राजानो धनिनः श्रेष्ठिनः सार्थवाहाः अमात्यपुत्राः पुरोहितपुत्राश् च रूपयौवनविभवसंपन्नाः; कस्मात् त्वया एवंविधः स्वामी वृतः? इति; सा कथयति: तात स एव मे रोचते इति; राजा कथयति: यद्य् एवं किमर्थं तिष्ठसि इति; सा तस्य सकाशम् उपसंक्रान्ता कथयति: त्वं मया स्वामी वृतः इति; न ते शोभनं कृतं; किं त्वं चिन्तयसि? एषो ऽन्धलकः; अहं परपुरुषैः सार्धं परिचारयिष्यामि इत्: सा कथयति: नाहम् एवंविधस्य कर्मणः कारिणी इति; स कथयति: कथं ज्ञायते? सा सत्योपयाचनं कर्तुम् आरब्धा: येन सत्येन सत्यवचनेन तस्य कल्याणकारिणो राजकुमारस्य तव चान्तिके रागः समुत्पन्नः, नान्यस्य कस्यचित्, अनेन सत्येन सत्यवचनेन तवैकम् अक्षि यथापौराणं स्याद् इति; सत्याधिष्ठानसमनन्तरम् एव तस्यैकं चक्षुः यथापौराणं संवृत्तं: स कथयति: स एवाहं कल्याणकारी; अकल्याणकारिणा भ्रात्रा एतां दशां नीतः; सा कथयति: कथं ज्ञायते त्वम् एवासौ कल्याणकारी इति; सो ऽपि सत्योपयाचनं कर्तुम् आरब्धः: येन सत्येन सत्यवचनेन तस्य ममाक्षिणी समुत्पाटयतो ऽन्तिके ईषद् अपि न प्रदुष्टं चित्तं मे, अनेन सत्येन सत्यवचनेन मम द्वितीयम् अक्षि यथापौराणं भवेद् इति; तस्य सह सत्ययाचनया द्वितीयम् अक्षि यथापौराणं संवृत्तं; ततः सा राजकुमारी कल्याणकारिणम् अविकलेन्द्रियम् आदाय राज्ञः सकाशं गता कथयति: तात एष एवासौ कल्याणकारी इति; राजा न श्रद्धत्ते; तेन यथावृत्तम् आरोचितं; राजा परं विस्मयम् आपन्नः; ततस् तेनासौ दुहिता महता श्रीसमुदायेन परिणीता; स च कल्याणकारी महता बलसमुदायेन तन्नगरं गत्वा अकल्याणकारिणं च्यावयित्वा पितृके राज्ये प्रतिष्ठापितः"
+sbv_192,kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau kalyāṇakārī aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau akalyṇakārī eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; punar apy eṣa yathā akṛtajña akṛtavedī tac chrūyatāṃ,किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ कल्याणकारी अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ अकल्य्णकारी एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; पुनर् अप्य् एष यथा अकृतज्ञ अकृतवेदी तच् छ्रूयतां
+sbv_193,"the story of viśākha bhūtapūrvam anyatamasyāṃ rājadhānyām anyatamo rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; sa devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kramaśaś catvāraḥ putrā jātāḥ, śākhaḥ praśākhaḥ anuśākhaḥ viśākhaś ca; te unnītā vardhitā mahāntaḥ saṃvṛttāḥ; bhūmyantarāṇāṃ ca rājñāṃ duhitṛbhiḥ pariṇītāḥ; te rājño vikartum ārabdhāḥ; tato rājñā nirvāsitāḥ svakasvakā patnīr ādāya nirgatāḥ; yāvat kāntāramārgaṃ pratipannāḥ; teṣāṃ pathyadanaṃ parikṣīṇaṃ; taiḥ parasparaṃkriyākāraḥ kṛtaḥ: ekaikāṃ striyaṃ jīvitād vyaparopya tanmāṃsena kāntāramārgān nistarema iti; viśākhaḥ saṃlakṣayati: kāmaṃ svaprāṇavināśo, na tu paraprāṇoparodhaḥ; kim atra prāptakālaṃ bhāryām ādāya niṣpalāyeya iti; sa bhāryām ādāya niṣpalāyitaḥ; sāsya bhāryā annapānaviyogān mārgaśramakhedāc ca kāhalībhūtā kathayati: āryaputra prāṇair viyokṣye iti; viśākhaḥ saṃlakṣayati: mayā rākṣasamadhyāt paritrātā; idānīṃ yadi mariṣyati, na śobhanam iti; tena ūrumāṃsaṃ chitvā tasyā bhakṣaṇāya dattaṃ; bāhubhyāṃ ca śire muktvā rudhiraṃ pāyitā; so 'nupūrveṇa tām ādāya anyatamaṃ parvatam upasṛptaḥ; tatra ca mūlaphalair yāpayati; tasya ca parvatasya sannikṛṣṭe nadī vahati; tasyāṃ puruṣaḥ śatruṇā hastapādavikalaḥ kṛtvā pravāhitaḥ; sa srotasāpahriyamāṇaḥ ārtasvaraṃ krandati; viśākhaś cānyatamasmin pradeśe mūlāny utpāṭayati; tenāsau puruṣavirāvaḥ śrutaḥ; sa karuṇāmreḍitacittasantatiḥ parvatam abhiruhya samantād vyavalokayitum ārabdhaḥ; yāvat paśyati taṃ puruṣam uhyamānaṃ; sa laghu laghv eva parvatād avatīrya nadīm abhyavagāhya taṃ puruṣaṃ pṛṣṭham abhirohya nadīm uttīrya tīre sthāpayitvā taṃ duḥkhasantāpitahṛdayaḥ kathayati: vatsa kim idam iti; tena yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; tatas tenāsau samāśvāsitaḥ; mūlaphalaiś ca santarpya patnyāḥ samarpitaḥ; tayā tasyopasthānaṃ kṛtaṃ; sā tasyopasthānaṃ kurvatī praṇayasaumukhyā muhur muhur upasaṃkramya vividhābhiḥ kathābhir upatiṣṭhati; dharmatā hy eṣā prakṛtyā mandarāgiṇo bhavanti bodhisatvāḥ; viśākhas tayā sārdhaṃ kadācit paricārayati kadācin na paricārayati; bodhisatvānubhāvena ca tāni kandamūlaphalāni atīva vīryavanti; tāny asau paribhuṃjānā kleśaprābalyāt taṃ hastapādavikalaṃ prārthayitum ārabdhā; sa na saṃpratipadyate; kathayati ca: ahaṃ tāvad idānīṃ gatapratyāgataprāṇaḥ kathaṃcij jīvitaḥ; yadi punar īdṛśaṃ karomi sthānam etad vidyate yad ayaṃ tava bhartā māṃ sarveṇa sarvaṃ jīvitād vyaparopayati iti; sa bhūyo bhūyas tayā prārthyate; durjayāḥ kleśāḥ; sā tayā sārdhaṃ vipratipannaḥ; sā tena sārdham ānandasaumanasyād eva atīva saṃraktā preṣyamāṇāpi tatsakāśān na gacchati; sa saṃlakṣayati: yathaiveyam adhyavasitā, pratikruṣṭam etad vairāṇāṃ yaduta strīvairam: idānīm ahaṃ naṣṭaḥ; tena tayā sārdhaṃ saṃjalpaḥ kṛtaḥ; ayaṃ tava svāmī yadi jānīte āvayoḥ saṃprayogaṃ niyataṃ tava anarthaṃ karoti, māṃ ca jīvitād vyaparopayati iti; sā saṃlakṣayati: śobhanam ayaṃ kathayati; upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti; asitapaṇḍito mātṛgrāmaḥ; sā śiro vastreṇa veṣṭayitvā parvataśilāyāṃ niṣadyāvasthitā; yāvan mūlaphalāny ādāya viśākha āgataḥ; paśyati tāṃ tathā viprakṛtāṃ; tataḥ pṛcchati: bhadre kim etad iti; sā kathayati: āryaputra śirorujā me 'tīva bādhate iti; viśākhaḥ kathayati: kimatra kartavyam iti; tayā pāṣāṇabhedakaḥ parvataprāgbhāre dṛṣṭaḥ iti sā kathayati: āryaputra pūrvam apy eṣā śirorujā āsid vaidyena pāṣāṇabhedako vyapadiṣṭaḥ; tena svasthīkṛtā iti; viśākhaḥ kathayati: pāśāṇabhedakaṃ samanveṣāmi iti; sā kathayati: āryaputra eṣa parvataprāgbhāre dṛśyate; ahaṃ tvāṃ rajvā dhārayāmi; tvam utpāṭaya iti; ṛjuko 'sau mahātmā tasyāḥ śāṭhyaṃ na vetti; sa pratipannaḥ: evaṃ bhavatu dhāraya utpāṭayāmi iti; sa tayā rajvā osāritaḥ; tena caikena pāṇinā rajjur muktā; tayā ca muktā; nadyāṃ patitaḥ; dīrghāyuḥ sa satvaḥ; rājyasukhaṃ ca pratyanubhavitavyaṃ; na mṛtaḥ; srotasā uhyamānaḥ anyatamāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ; tatra ca rājā aputraḥ kālagataḥ; amātyāḥ sapaurajānapadāḥ sarve sannipatya vicārayanti: bhavanto rājā kālagataḥ; kam idānīṃ rājye pratiṣṭhāpayāmaḥ iti; tair lakṣaṇajñāḥ puruṣāḥ prayuktāḥ: bhavantaḥ samanveṣata; yaḥ puṇyamaheśākhyaḥ satvaḥ taṃ rājye pratiṣṭhāpayāmaḥ iti; te samnatataḥ samanveṣitum ārabdhāḥ; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām viśākhaḥ pratyupasthitavipākatvād rājyasaṃvartanīyasya karmaṇaḥ nadīm uttīrya ekasmin pradeśe niṣaṇṇaḥ; bodhisatvānubhāvena sa pradeśo 'laṅkṛtaḥ ivāvasthitaḥ; yāval lakṣaṇaparīkṣakāḥ puruṣāḥ taṃ pradeśam āgatāḥ paśyanti taṃ mahātmānaṃ rājyalakṣaṇasaṃpannaṃ; te pramuditamanasaḥ amātyānāṃ sakāśaṃ gatāḥ kathayanti: samanveṣitaḥ asmābhiḥ puṇyamaheśākhyaḥ satvo yo rājyam arhati iti; tatas tair amātyair mārgaśobhāṃ nagaraśobhāṃ ca kṛtvā mahatā śrīsamudāyena nagaraṃ praveśya divasatithimuhūrtanakṣatrānupūrvyā rājye 'bhiṣiktaḥ; tasya devī nāstīti amātyāḥ purohitāḥ bhūmyantararājānaḥ anye ca dhaninaḥ śreṣṭhinaḥ sārthavāhāḥ svakasvakā duhitṝn sarvālaṅkāravibhūṣitāḥ ādāya tannagaram āgatāḥ rājā pariṇeṣyatīti; sa rājā striyā vipralabdho na pratipadyate; amātyāḥ kathayanti: deva antaḥpurakumārāmātyapaurajānapadāḥ dhanino rājāno bhavanti; antaḥpuram upasthāpyatāṃ; nānādeśanivāsinaḥ pradhānapuruṣāḥ bhūmyantarāś ca rājānaḥ itastyāś ca pradhānapuruṣāḥ kanyāḥ sajjīkṛtya vyavasthitāḥ; abhimukhībhavatu iti; tathāpy asau na pratipadyate; sa bhūyasā ca striyo jugupsate; puṇyānubhāvāt satvānām upabhogā vīryavanto bhavanti saṃpadyante ca; yadā bodhisatvas tasmāt parvatāt kṛtaghnastriyā muktas tadā tasmin parvate mūlaphalāni tanūbhūtāni; nirvīryāṇi ca saṃvṛttāni; tataḥ sā strī durbhikṣākālamṛtyubhayabhītā taṃ hastapādavikalaṃ puruṣaṃ skandhe āropya grāmāntaṃ samavasṛtā; rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu bhikṣām aṭati; pṛṣṭā ca kathayati ahaṃ pativrateti; asti caiṣa lokadharmo yā strī pativratā sā loke pūjyate; sā yatra praviśati tatra bhikṣāṃ labhate; yāvad asāv anupūrveṇa tāṃ rājadhānīm anuprāptā; śrutvā lokaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ; kecit kutūhalajātāḥ tāṃ draṣṭuṃ bahir nirgatāḥ; nagaranivāsinā janakāyenāvatāro labdhaḥ; te 'vadhyāyanti kṣipanti vivācayanti: bhavantaḥ ayaṃ rājā sarvāḥ striyo jugupsate; na paśyatīmāṃ satīṃ pativratāṃ hastapādavikalaṃ puruṣaṃ skandhenādāya paribhramatīm iti; sa vṛttāntaḥ purohitena rājño niveditaḥ; rājñā ca saṃlakṣitaṃ; sa kathayati: āhūyatāṃ sā strī paśyāmi iti; sā āhūtā, rājñā dṛṣṭā; vipuṣpitaṃ gāthā coktā: bhakṣayitvorumāṃsāni pītvā ca mama śoṇitam skandhena vahase ruṇḍam idānīṃ tvaṃ pativratā pātayitvā prapāte māṃ śilodbhedasya kāraṇāt skandhena vahase ruṇḍam idānīṃ tvaṃ pativratā iti kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau rājakumāraḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yāsav bhāryā eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; punar apy yathaiṣa akṛtajña akṛtavedī tac chrūyatāṃ","थे स्तोर्य् ओफ़् विशाख भूतपूर्वम् अन्यतमस्यां राजधान्याम् अन्यतमो राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं चाकीर्णबहुजनमनुष्यं च; स देव्या सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रम���ाणस्य परिचारयतः क्रमशश् चत्वारः पुत्रा जाताः, शाखः प्रशाखः अनुशाखः विशाखश् च; ते उन्नीता वर्धिता महान्तः संवृत्ताः; भूम्यन्तराणां च राज्ञां दुहितृभिः परिणीताः; ते राज्ञो विकर्तुम् आरब्धाः; ततो राज्ञा निर्वासिताः स्वकस्वका पत्नीर् आदाय निर्गताः; यावत् कान्तारमार्गं प्रतिपन्नाः; तेषां पथ्यदनं परिक्षीणं; तैः परस्परंक्रियाकारः कृतः: एकैकां स्त्रियं जीविताद् व्यपरोप्य तन्मांसेन कान्तारमार्गान् निस्तरेम इति; विशाखः संलक्षयति: कामं स्वप्राणविनाशो, न तु परप्राणोपरोधः; किम् अत्र प्राप्तकालं भार्याम् आदाय निष्पलायेय इति; स भार्याम् आदाय निष्पलायितः; सास्य भार्या अन्नपानवियोगान् मार्गश्रमखेदाच् च काहलीभूता कथयति: आर्यपुत्र प्राणैर् वियोक्ष्ये इति; विशाखः संलक्षयति: मया राक्षसमध्यात् परित्राता; इदानीं यदि मरिष्यति, न शोभनम् इति; तेन ऊरुमांसं छित्वा तस्या भक्षणाय दत्तं; बाहुभ्यां च शिरे मुक्त्वा रुधिरं पायिता; सो ऽनुपूर्वेण ताम् आदाय अन्यतमं पर्वतम् उपसृप्तः; तत्र च मूलफलैर् यापयति; तस्य च पर्वतस्य सन्निकृष्टे नदी वहति; तस्यां पुरुषः शत्रुणा हस्तपादविकलः कृत्वा प्रवाहितः; स स्रोतसापह्रियमाणः आर्तस्वरं क्रन्दति; विशाखश् चान्यतमस्मिन् प्रदेशे मूलान्य् उत्पाटयति; तेनासौ पुरुषविरावः श्रुतः; स करुणाम्रेडितचित्तसन्ततिः पर्वतम् अभिरुह्य समन्ताद् व्यवलोकयितुम् आरब्धः; यावत् पश्यति तं पुरुषम् उह्यमानं; स लघु लघ्व् एव पर्वताद् अवतीर्य नदीम् अभ्यवगाह्य तं पुरुषं पृष्ठम् अभिरोह्य नदीम् उत्तीर्य तीरे स्थापयित्वा तं दुःखसन्तापितहृदयः कथयति: वत्स किम् इदम् इति; तेन यथावृत्तं समाख्यातं; ततस् तेनासौ समाश्वासितः; मूलफलैश् च सन्तर्प्य पत्न्याः समर्पितः; तया तस्योपस्थानं कृतं; सा तस्योपस्थानं कुर्वती प्रणयसौमुख्या मुहुर् मुहुर् उपसंक्रम्य विविधाभिः कथाभिर् उपतिष्ठति; धर्मता ह्य् एषा प्रकृत्या मन्दरागिणो भवन्ति बोधिसत्वाः; विशाखस् तया सार्धं कदाचित् परिचारयति कदाचिन् न परिचारयति; बोधिसत्वानुभावेन च तानि कन्दमूलफलानि अतीव वीर्यवन्ति; तान्य् असौ परिभुंजाना क्लेशप्राबल्यात् तं हस्तपादविकलं प्रार्थयितुम् आरब्धा; स न संप्रतिपद्यते; कथयति च: अहं तावद् इदानीं गतप्रत्यागतप्राणः कथंचिज् जीवितः; यदि पुनर् ईदृशं करोमि स्थानम् एतद् विद्यते यद् अयं तव भर्ता मां सर्वेण सर्वं जीविताद् व्यपरोपयति इति; स भूयो भूयस् तया प्रार्थ्यते; दुर्जयाः क्लेशाः; सा तया सार्धं विप्रतिपन्नः; सा तेन सार्धम् आनन्दसौमनस्याद् एव अतीव संरक्ता प्रेष्यमाणापि तत्सकाशान् न गच्छति; स संलक्षयति: यथैवेयम् अध्यवसिता, प्रतिक्रुष्टम् एतद् वैराणां यदुत स्त्रीवैरम्: इदानीम् अहं नष्टः; तेन तया सार्धं संजल्पः कृतः; अयं तव स्वामी यदि जानीते आवयोः संप्रयोगं नियतं तव अनर्थं करोति, मां च जीविताद् व्यपरोपयति इति; सा संलक्षयति: शोभनम् अयं कथयति; उपायसंविधानं कर्तव्यम् इति; असितपण्डितो मातृग्रामः; सा शिरो वस्त्रेण वेष्टयित्वा पर्वतशिलायां निषद्यावस्थिता; यावन् मूलफलान्य् आदाय विशाख आगतः; पश्यति तां तथा विप्रकृतां; ततः पृच्छति: भद्रे किम् एतद् इति; सा कथयति: आर्यपुत्र शिरोरुजा मे ऽतीव बाधते इति; विशाखः कथयति: किमत्र कर्तव्यम् इति; तया पाषाणभेदकः पर्वतप्राग्भारे दृष्टः इति सा कथयति: आर्यपुत्र पूर्वम् अप्य् एषा शिरोरुजा आसिद् वैद्येन पाषाणभेदको व्यपदिष्टः; तेन स्वस्थीकृता इति; विशाखः कथयति: पाशाणभेदकं समन्वेषामि इति; सा कथयति: आर्यपुत्र एष पर्वतप्राग्भारे दृश्यते; अहं त्वां रज्वा धारयामि; त्वम् उत्पाटय इति; ऋजुको ऽसौ महात्मा तस्याः शाठ्यं न वेत्ति; स प्रतिपन्नः: एवं भवतु धारय उत्पाटयामि इति; स तया रज्वा ओसारितः; तेन चैकेन पाणिना रज्जुर् मुक्ता; तया च मुक्ता; नद्यां पतितः; दीर्घायुः स सत्वः; राज्यसुखं च प्रत्यनुभवितव्यं; न मृतः; स्रोतसा उह्यमानः अन्यतमां राजधानीम् अनुप्राप्तः; तत्र च राजा अपुत्रः कालगतः; अमात्याः सपौरजानपदाः सर्वे सन्निपत्य विचारयन्ति: भवन्तो राजा कालगतः; कम् इदानीं राज्ये प्रतिष्ठापयामः इति; तैर् लक्षणज्ञाः पुरुषाः प्रयुक्ताः: भवन्तः समन्वेषत; यः पुण्यमहेशाख्यः सत्वः तं राज्ये प्रतिष्ठापयामः इति; ते सम्नततः समन्वेषितुम् आरब्धाः; न प्रणश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अपि सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम् विशाखः प्रत्युपस्थितविपाकत्वाद् राज्यसंवर्तनीयस्य कर्मणः नदीम् उत्तीर्य एकस्मिन् प्रदेशे निषण्णः; बोधिसत्वानुभावेन स प्रदेशो ऽलङ्कृतः इवावस्थितः; यावल् लक्षणपरीक्षकाः पुरुषाः तं प्रदेशम् आगताः पश्यन्ति तं महात��मानं राज्यलक्षणसंपन्नं; ते प्रमुदितमनसः अमात्यानां सकाशं गताः कथयन्ति: समन्वेषितः अस्माभिः पुण्यमहेशाख्यः सत्वो यो राज्यम् अर्हति इति; ततस् तैर् अमात्यैर् मार्गशोभां नगरशोभां च कृत्वा महता श्रीसमुदायेन नगरं प्रवेश्य दिवसतिथिमुहूर्तनक्षत्रानुपूर्व्या राज्ये ऽभिषिक्तः; तस्य देवी नास्तीति अमात्याः पुरोहिताः भूम्यन्तरराजानः अन्ये च धनिनः श्रेष्ठिनः सार्थवाहाः स्वकस्वका दुहितॄन् सर्वालङ्कारविभूषिताः आदाय तन्नगरम् आगताः राजा परिणेष्यतीति; स राजा स्त्रिया विप्रलब्धो न प्रतिपद्यते; अमात्याः कथयन्ति: देव अन्तःपुरकुमारामात्यपौरजानपदाः धनिनो राजानो भवन्ति; अन्तःपुरम् उपस्थाप्यतां; नानादेशनिवासिनः प्रधानपुरुषाः भूम्यन्तराश् च राजानः इतस्त्याश् च प्रधानपुरुषाः कन्याः सज्जीकृत्य व्यवस्थिताः; अभिमुखीभवतु इति; तथाप्य् असौ न प्रतिपद्यते; स भूयसा च स्त्रियो जुगुप्सते; पुण्यानुभावात् सत्वानाम् उपभोगा वीर्यवन्तो भवन्ति संपद्यन्ते च; यदा बोधिसत्वस् तस्मात् पर्वतात् कृतघ्नस्त्रिया मुक्तस् तदा तस्मिन् पर्वते मूलफलानि तनूभूतानि; निर्वीर्याणि च संवृत्तानि; ततः सा स्त्री दुर्भिक्षाकालमृत्युभयभीता तं हस्तपादविकलं पुरुषं स्कन्धे आरोप्य ग्रामान्तं समवसृता; रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु भिक्षाम् अटति; पृष्टा च कथयति अहं पतिव्रतेति; अस्ति चैष लोकधर्मो या स्त्री पतिव्रता सा लोके पूज्यते; सा यत्र प्रविशति तत्र भिक्षां लभते; यावद् असाव् अनुपूर्वेण तां राजधानीम् अनुप्राप्ता; श्रुत्वा लोकः परं विस्मयम् आपन्नः; केचित् कुतूहलजाताः तां द्रष्टुं बहिर् निर्गताः; नगरनिवासिना जनकायेनावतारो लब्धः; ते ऽवध्यायन्ति क्षिपन्ति विवाचयन्ति: भवन्तः अयं राजा सर्वाः स्त्रियो जुगुप्सते; न पश्यतीमां सतीं पतिव्रतां हस्तपादविकलं पुरुषं स्कन्धेनादाय परिभ्रमतीम् इति; स वृत्तान्तः पुरोहितेन राज्ञो निवेदितः; राज्ञा च संलक्षितं; स कथयति: आहूयतां सा स्त्री पश्यामि इति; सा आहूता, राज्ञा दृष्टा; विपुष्पितं गाथा चोक्ता: भक्षयित्वोरुमांसानि पीत्वा च मम शोणितम् स्कन्धेन वहसे रुण्डम् इदानीं त्वं पतिव्रता पातयित्वा प्रपाते मां शिलोद्भेदस्य कारणात् स्कन्धेन वहसे रुण्डम् इदानीं त्वं पतिव्रता इति किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ रा��कुमारः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यासव् भार्या एष एव स देवदत्तस् तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; पुनर् अप्य् यथैष अकृतज्ञ अकृतवेदी तच् छ्रूयतां"
+sbv_194,"the story of viśvantara bhūtapūrvaṃ bhikṣavo viśvapuryāṃ rājadhānyām viśvāmitro nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamarataskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannaṃ; dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati; sa ca rājā śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśayaḥ ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ; so 'pareṇa samayena devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ va nāvānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaḥ chatrākāraśirāḥ pralambabāhur vistīrṇalalāṭaḥ saṃgatabhrūs tuṅganāsaḥ sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate; kiṃ bhavatu dārakasya nāma? iti; jñātaya ūcuḥ; ayaṃ dārako viśvāmitrasya rājñaḥ putraḥ; tasmād bhavatu dārakasya viśvantara iti nāma iti; viśvantaro dārakaḥ aṣṭābhyo dhātrībhyo 'nupradattaḥ; dvābhyām aṃśadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikadhātrībhyāṃ; so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpirmaṇḍena anyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam; sa yadā mahān saṃvṛttaḥ tadā lipyām upanyastaḥ saṅkhyāyāṃ gaṇanāyāṃ mudrāyāṃ; yāni tāni rājñāṃ kṣatriyāṇāṃ mūrdhābhiṣiktānāṃ janapadaiśvaryasthāmavīryam anuprāptānāṃ mahāntaṃ pṛthivīmaṇḍalam abhinirjitya adhyāvasatāṃ pṛthag bhavanti śilpasthānakarmasthānāni tadyathā hastigrīvāyām aśvapṛṣṭhe rathe tsarau dhanuṣi apayāne niryāṇe aṃkuśagrahe pāśagrahe tomaragrahe chedye bhedye vedhye muṣṭibandhe pādabandhe śikhābandhe dūravedhe śabdavedhe marmavedhe akṣūṇavedhe dṛḍhaprahāritāyāṃ pañcasu sthāneṣu kṛtāvī saṃvṛttaḥ; viśvantaraḥ kumāro śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśayaḥ ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ sarvapradaḥ sarvaparityāgī niḥsaṅgaparityāgī ca mahati tyāge vartate; tasya pradānavistaram upaśrutya yojanaśatād api arthinaḥ abhyāgacchanti; sarvāṃś ca paripūrṇamanorathān preṣayati atha kadācit bodhisatvo maṇikanakarajatavajravaiḍūryamusāragalvārkendranīlavidyotitaṃ candanavarasārapariṇāmitaṃ siṃhavyāghradvīpicarmapariṇaddhaṃ pavanabalasamajavaiḥ kanakarajatamaṇighaṇṭikāvighūrṇitaravaiḥ caturbhis turagair yuktaṃ syandanavaram abhiruhya nagarād udyānābhimukho niryayau; atha kecid viprā vedavedāṅgavido viśvantaram abhigamyocuḥ; jayatu bhavān kṣatriyakumāraḥ iti; āha ca sarveṣu khalu lokeṣu viśrutaḥ sarvado bhavān ratham etad dvijātibhyo dānaṃ tvaṃ dātum arhasi ity evam ukto viśvantaro bodhisatvaḥ laghu laghv eva tasmād rathād avatīrya hṛṣṭatuṣṭapramuditahṛdayas tebhyo dvijātibhyas taṃ rathavaram upadarśayann uvāca yathā mayā rathas tyakto viprebhyaḥ parayā mudā tathāhaṃ tribhavaṃ tyaktvā spṛśeyaṃ bodhim uttamām iti; so 'pareṇa samayena kundakumudahimarajatasitābhravarṇaṃ saptasujātasupratiṣṭhitacaraṇatalamairāvaṇavilāsagāminaṃ paramasvābhāvyalakṣaṇālaṅkṛtapuṇyanidarśanaṃ rājavardhanaṃ nāma gajavaram abhiruhya parituṣṭabhṛtyamitrasevakānuyātrikaiḥ candra iva nakṣatragaṇaiḥ parivṛtaḥ saṃprāpte vasantakālasamaye saṃpuṣpiteṣu pādapeṣu haṃsakrauñcamayūraśukaśārikākokilajīvañjīvavakanirghoṣite vanaṣaṇḍe udyānabhūmiṃ niryayau; atha kecit pratyarthikaprayuktā viprās tvaritatvaritaṃ viśvantaraṃ kumāram abhigamya ūcuḥ: jayatu bhavān kṣatriyakumāraḥ iti; āha ca sadaityāmaralokeṣu viśrutaḥ sarvado bhavān dātum etaṃ gajavaram asmabhyas tvam ihārhasi iti evam uktaś ca bodhisatvas tasmād api gajavarāl laghu laghv eva avatīrya hṛṣṭatuṣṭapramuditamanās tebhyas taṃ gajavaram upadarśayann uvāca yathā mayā gajas tyakto viprebhyaḥ parayā mudā tathāhaṃ tribhavaṃ tyaktvā spṛśeyaṃ bodhim uttamām śuśrāva ca rājā viśvāmitraḥ: putreṇa ca tebhyo viśvantareṇa rājyavardhano nāma gajavaraḥ pratyarthikaprayuktebhyo dattaḥ iti; śrutvā ca punaḥ rājñā visvāmitreṇa kopakupitena viśvantaraḥ kumāraḥ āhūyoktaḥ: gaccha kumāra na te madviṣaye vastavyam iti; tato viśvantaraḥ kumāraḥ pitrā parityaktaḥ cintayāmāsa: bodhāya mayā kṛtavyavasāyena sarvalokānugrahārthaṃ baddhasannāhena gajo 'sau tyaktaḥ tad gṛhe vartamānena dānaṃ deyaṃ yathābalam tapovanaṃ vā saṃśritya kartavyo niyamaḥ paraḥ tad ahaṃ gṛham utsṛjya prayāsyāmi tapovanam vaktuṃ na tūtsahe vākyaṃ na dāsyāmīti yācitaḥ iti athaivaṃ kṛtamatir bodhisatvo bhāryāyā mādryāḥ sakāśam abhigamya etad vistareṇa nivedayāmāsa; tataḥ sā mādrī sahaśravaṇād eva priyaviprayogāśaṅkitahṛdayā kṛtakarapuṭā bodhisatvam uvāca: āryaputra yady evam aham api tapovanaṃ yāsyāmi iti; na śakyaṃ mayā āryaputraviyuktayā muhūrtam api prāṇān dhārayituṃ; kutaḥ gaganam iva candrahīnaṃ sasyavihīnā bhaved yathā pṛthivī nalinīva jalavihīnā bhartṛvihīnā bhavet tathā nārī iti bodhisatva uvāca: avaśyam āvayor ante viyogena bhavitavyam, eṣa lokasvabhāvaḥ; tvaṃ ca pravarānnapānaśayanāsanasaṃvasanopacitā paramasukumāraśarīrā; tapovane ca tṛṇaparṇopacitāyāṃ bhūmau svaptavyaṃ; mūlaphalāni cāhāraḥ; darbhopalakaṇṭakacitāyāṃ mahyāṃ vicaritavyam; abhīkṣṇam upavāsam upavasitavyaṃ; sarvajanasyātmā upadarśayitavyaḥ; sarvaprayatnenātithayaḥ pūjayitavyāḥ; tatrāpi ca mayā avaśyaṃ yathāśaktyā dānaṃ deyaṃ; tatra bhavatyā na kiṃcid anutāpaḥ karaṇīyaḥ; tat punar api tāvat saṃpradhāryatām iti; mādrī kathayati: āryaputra yathāśaktyā aham āryaputram anuvartiṣye iti; bodhisatvaḥ kathayati: yady evaṃ smartavyā te iyaṃ pratijñā iti; tato bodhisatvaḥ pitaram upagamya mūrdhnā ca praṇipatyovāca kṣamasva yat tāta mayāparāddhaṃ gajapradānaṃ prati pārthivendra eṣa prayāsyāmi purād araṇyaṃ kośakṣayo mā nṛpate tavābhūt iti tataḥ putraviyogaviklavo rājā baṣpoparudhyamānagadgadakaṇṭha uvāca: putra tiṣṭha nivartyatāṃ dānān matir iti; bodhisatva uvāca apy eva parivarteta dharā sadharaṇīdharā pradānān na tv ahaṃ cittaṃ nivarteya mahīpate ity uktvā prakrāntaḥ; tataḥ putraduhitṛkalatrasahitaḥ śokotkaṇṭhaḥ paurajānapadasahasrair anugamyamānaḥ tasmān nagarān nirjagāma; kaścit puruṣaḥ taṃ rudanaparidevitaśabdaṃ śrutvā mahājanakāyaṃ ca nagaradvāreṇa nirgacchantaṃ dṛṣṭvā anyataraṃ puruṣam uvāca: bhoḥ puruṣa kiṃkṛto 'yaṃ mahājanasya ruditaśabdaḥ iti; sa uvāca: kiṃ bhavān na jānīte asmāt purān nṛpatinā svasutaḥ sudaṃṣṭro nirvāsyate sthiradhṛtir nirataḥ pradāne taṃ prasthitaṃ vanam upetya saputradāraṃ paurāḥ sametya subhṛśaṃ karuṇaṃ rudanti iti tato bodhisatvas tasmān nagarān nirgatān paurān yathānyāyyam abhigamyovāca: nivartantu bhavantaḥ; suciram api hi priyasaṃyogo bhūtvā avaśyam evānte viprayogāvasānaḥ; vāsavṛkṣo 'dhvapratiśrayabhūto hi bandhujanasaṃyogaḥ; avaśyabhāvī priyaviprayogaḥ; kutaḥ sarveṣu lokeṣv avaśasya jantoḥ priyair viyogo bhavantīti matvā kāryā bhavadbhir bhuvi sarvayatnaiḥ sthirāprakampyā ca śamāya buddhiḥ iti atha triṃśadyojanātikrāntaṃ bodhisatvam avekṣya anyatamo brāhmaṇaḥ abhigamyovāca: bhoḥ kṣatriyakumāra itas triṃśanmātrair adhiṣṭhānaṃ; tato 'haṃ bhavato guṇaśravaṇād āgataḥ; tad arhati bhavān anena rathavareṇa me saphalaṃ śramaṃ kartum iti; tato mādrī saṃjātāmarṣā niṣṭhurābhidhānena taṃ brāhmaṇam uvāca aho dvijasyāsya sudāruṇā matir vane 'pi yo 'bhyarthayate nṛpātmajam na nāma kāruṇyam ihāsya jāyate narendraputre nṛpatiśriyā cyute iti bodhisatva uvāca: na khalu na khalu bhavatyā brāhmaṇaḥ paribhāṣaṇīyaḥ; kutaḥ yady ete na bhaveyur artharucayo mādri pratigrāhakāḥ bodhiṃ kaḥ samavāpnuyād bhuvi naraḥ sarvapradānād ṛte ṣaḍbhiḥ pāramitābhir uttamaguṇāḥ saṃbodhisatvāḥ sadā dānādyābhir avāpnuvanti niyataṃ sarvajñatām uttamām iti tato bodhisatvas tam apy aśvarathaṃ pareṇa harṣeṇa tasmai brāhmaṇāya datvā uvāca anena mātsaryamalapravāhinā rathapradānena mamāstv iha dvija maharṣibhiḥ sadbhir anupravartito nirāsravo dharmamayo mahārathaḥ iti tato viśvantaraḥ pramuditahṛdayas tam api rathavaraṃ brāhmaṇāya datvā kṛṣṇājināṃ kumārīṃ skandhe āropya mādrī ca jālinaṃ kumāraṃ tapovanābhimukhau saṃprasthitau; anupūrveṇa ca tapovanam anuprāptau; tato viśvantaras tasmiṃs tapovane svahṛdayapraritoṣakaraṃ vratam āsthāya vijahāra; yāvad anyatamo brāhmaṇaḥ mādryā<ṃ> mūlaphalārtham abhigatāyā<ṃ> tapovanād viśvantaram abhigamyovāca: jayatu bhavān kṣatriyakumāraḥ; upasthāyakahīno 'haṃ bhramāmi savadhūjanaḥ tadarthaṃ bālakāv etau mama tvaṃ dātum arhasi iti evam ukto viśvantaro bodhisatvaḥ iṣṭasutaparityāgaṃ prati muhūrtaṃ cintāparo babhūva; tato 'sau brāhmaṇo viśvantaraṃ bodhisatvam uvāca: yato 'haṃ bhavantam arthaye; tat kim idaṃ vicāryate bhavān khyātaḥ kṣititale sarvataḥ karuṇātmakaḥ yathā śibiḥ śruto nityaṃ tathā tvaṃ kartum arhasi iti evam ukto bodhisatvas taṃ brāhmaṇam uvāca: bho mahābrāhmaṇa svajīvitaparityāge na me kācid vicāraṇā kiṃ punaḥ svasutatyāge mama syān matir anyathā api tu mahābrāhmaṇa parityaktau mayā bālau vanavṛddhau sukhātmakau mātṛhīnau katham imau sthāsyataḥ karuṇātmakau mā bhūd vaktā ca me kaścit kumārau nirghṛṇo bhṛśam bālau tyajati nātmānaṃ sādhu brāhmaṇa māṃ naya iti atha sa brāhmaṇo viśvantaram uvāca: bhoḥ kṣatriyakumāra naitad bhavataḥ pratirūpaṃ mahati rājavaṃśe prasūtasya sarvasyāṃ pṛthivyāṃ khyātayaśasaḥ sarvaprāṇiṣu dayānukrośapravṛttasya dānamānasatkāragandhahastinaḥ śramaṇabrāhmaṇātithigurujanapūjakasya kṛpaṇavaṇīpakānāthadaridrajanaparigrāhakasya sarvamanorathaparipūrakasya amoghadarśanasya yat mama vandhyam āgamanaṃ bhavet, mogho vā mārgaśramaḥ nirarthakaṃ vā darśanam; aphalā sā āśā cirakālāśāsito vā cetasy āśāsakaḥ; tat śighraṃ saṅkkalpaturagasya manorathasya tadvacananāstikyapratyāhatasya me nirvṛttir bhavet; tad arhati bhavān paripūrṇamanorathaṃ māṃ visarjayituṃ kutaḥ jalanidhivasanā<ṃ> grahāntarākṣī<ṃ> girivarapīnapayodharottamāṅgīm sanagaranigamāṃ vicārya bhūmiṃ na tava sudaṃṣṭra samo 'sti dānaśaktyā iti athaitad vacanaṃ brāhmaṇasyopaśrutya viśvantaro bodhisatvaḥ imāṃ cintām āpede tanayasnehaviklavaḥ yadi tāvat pradāsyāmi brāhmaṇasya sutadvayam prāpsyāmy ahaṃ ca mādrī ca duḥkhaṃ putraviyogajam athāsmai na pradāsyāmi bhaviṣyāmi kṣatavrataḥ nirāśo brāhmaṇaś cāyaṃ gamiṣyati yathāgataḥ kāmaṃ putraviyogārto bhuvi śokaṃ vrajāmy aham bhagnapratijño na tv eva bhaviṣyāmi kṣatavrataḥ iti tato viśvantaro bodhisatvaḥ iṣṭasutaparityāgaṃ prati kṛtaniścaya uvāca: eṣa bho lokaṃ duḥkhamāharṇave pratibhaye majjantam ārtaṃ bhṛśam pāraṃ tārayituṃ suduṣkaraśatair badhnāmi mārgaplavam ity uktvā vimalāmbupūrṇavadano vaktreṇa nirmanyunā bālāv aśrujalāmbupūrṇanayanau viprāya tasmai dadau āha ca asya putrapradānasya phalaṃ vipulam āpnuyām tārayeyam ahaṃ tena lokaṃ saṃsārasāgarāt iti dattamātrayoś ca punas tayor bāladārakayoḥ iyaṃ ca vasumatī ṣaḍvikāraṃ cacāla; tatas tena bhūmikampena tadvanavāsinas tāpasāḥ saṃtrastāḥ anyonyam ūcuḥ kiṃprabhāvanimitto 'yaṃ bhūmeḥ kampaḥ sudāruṇaḥ jñatavyam iha suvyaktaṃ prabhāvaḥ kasya īdṛśaḥ iti tatrānyatamo vṛddhatāpaso vasiṣṭhasagotro nimittajñānakuśalaḥ; sa teṣām ṛṣīṇām etam arthaṃ nivedayāmāsa nūnaṃ tapovanaratau hi phalāmbubhakṣau bālau sutau nayanatuṣṭikarau manojñau duḥkhārditasya jagataḥ parimokṣaṇārthaṃ viśvantaras tyajati kampati yena bhūmiḥ iti tatas tau bāladārakau pitur āśayaparityāgabuddhim avagamya karuṇakaruṇaṃ rudantau viśvantarasya pādayor nipatya kṛtakarapuṭāv ūcatuḥ: prasīda tāta mā āvāṃ parityākṣīḥ; kvedāniṃ guruvihīnau gamiṣyāvaḥ iti ambā ca tāta niṣkrāntā tvaṃ ca no dātum arhasi yāvat tām api paśyāvas tato dāsyati nau bhavān iti tato bodhisatvaḥ snehaviklavaḥ sāśrudurdinanayanaḥ tau bāladārakau parityajyovāca: putrakau na me hṛdayam asnigdhaṃ nākṛpā nāpi nairghṛṇam sarvalokahitārthaṃ tu tyajāmi guṇadarśanāt iti apy evāhaṃ parāṃ bodhim abhigamya śivāṃ svayam duḥkhārṇavagataṃ lokaṃ tārayeyaṃ nirāśrayaḥ iti tatas tau bāladārakau pitur āśayaparityāgam avagamya karuṇādīnavilambitākṣaraṃ pādayor nipatya kṛtakarapuṭāv ūcatuḥ yady evaṃ vyavasāyas te vacanād āvayos tvayā vaktavyā jananī tāta kṣantum amba tvam arhasi iti api ca tāta yan nau guror apakṛtaṃ tvayi bālabhāvāt yady apriyaṃ vacanam anyad udāhṛtaṃ vā śuśrūṣaṇaṃ ca paripūritam eva na syāt bālāparādha iti tat khalu marṣaṇīyam ity uktvā pitaram abhivādya triḥ pradakṣiṇīkṛtya guruvacanalālasau muhurmuhuḥ saṃparivartamānau nayanāmbupariplutākṣakau tasmād āśramād viniścakrāmatuḥ; tato bodhisatvas tair atikaruṇair bāladārakavacobhiḥ viklavīkṛtahṛdayo bodhau manaḥ praṇidhāya tapovanaparṇakuṭīṃ praviṣṭaḥ; niṣkrāntamātrayoś ca bāladārakayoḥ ayaṃ trisahasramahāsahasro lokadhātuḥ ṣaḍvikāraṃ kampitaḥ; anekaiś ca devatāsahasraiḥ hāhākṛtam antarikṣaṃ babhūva aho pradānamāhātmyam aho khalv asya niścayaḥ bālāv imau sutau tyaktvā yan na vikriyate manaḥ iti tasmiṃś ca samaye mādrī mūlaphalāny ādāya āśramābhimukhī saṃprasthitā; tena ca mahatā bhūmikampena tvaritam āśramapadaṃ pratasthe; anyatamā devatā siṃharūpadhāriṇī bhūtva mārgam avarudhyāvasthitā, mā haiva mādrī bodhisattvasya sarvasatvanirmokṣaṇakṛtodyogasya dānapāramitāyāṃ vighnam utpādayiṣyatīti tato mādrī tāṃ mṛgarājavadhūm uvāca mṛgarājavadhūvilāsini kim idaṃ mām uparudhya tiṣṭhasi dhruvam asmi yathā pativratā laghu mārgād apasarpa me tathā api ca tvam api mṛgarājapatnī aham api bhāryā narendrasiṃhasya dharmeṇa bhavasi bhaginī mṛgarājñi dadasva me mārgam ity evam uktā sā siṃharūpadhāriṇī devatā tasmān mārgād apakrāntā; tato mādrī nimittāny apraśastānīti matvā muhūrtaṃ cintayāmāsa: yathāyam antarīkṣe rudanaśabdaḥ śrūyate, yathā vanavāsināṃ bhūtānāṃ vikrośanaśabdo vyaktam āśramapade akuśalaṃ bhaviṣyati iti; āha ca yathā sphurati me netraṃ yathā rauti vihaṅgamaḥ dhruvaṃ tau bālakau tyaktau yathā me matir utsukā yathāyaṃ pṛthivīkampo vepate hṛdayaṃ ca me vyaktau tau bālakau tyaktau yathā kāyaś ca sīdati iti sā evam anarthaśatasahasrāṇi cintayantī āsramapadaṃ gatā; praviśya cā āśramapadaṃ sasaṃbhrāntā nirīkṣate; na paśyati putrakau; tato viklavahṛdayā vepamānā asthānapadānusāraṃ vikalpayati: asmin pradeśe jālinaḥ kumāraḥ sahabhaginyā mṛgapotakair abhīkṣṇaṃ krīḍitavān; imāni ca tābhyāṃ pāṃsunagarāṇi kṛtāni; imāni ca tayoḥ krīḍanakāni; tau tu na paśyāmi; atha vā ambā na dṛśyate iti parṇakuṭīṃ praviśya śayitau bhaviṣyataḥ ity evam āśaṅkāparigatahṛdayā sutadarśanalālasā mūlaphalāny ekānte upanikṣipya bāṣpāmbupariplutekṣaṇā bhartuḥ pādayor nipatya pṛcchati: āryaputra kva gatau bāladārakau iti; viśvantara uvāca āśayā samabhikrānto brāhmaṇo mama sannidhau tasya tau dārakau dattau tvam anujñātum arhasi iti athaivam uktā mādrī viṣadigdhaviddheva mṛgī bhūmau nipapāta; jalāśayoddhṛteva matsī pṛthivyām āvartanaparivartanaṃ karoti sma; hṛtapoteva kurarī karuṇakaruṇaṃ virauti sma; naṣṭavatseva gaur bahuvidhaṃ hambhāravair vilalāpa; āha ca bālapaṅkajasamānavaktrakau padmapatrasukumārahastakau duḥkhaduḥkhitam adṛṣṭaduḥkhakau kāṃ gatiṃ mama gatau hi putrakau niratau mṛgakaiḥ sahāśrame mṛgaśābārjanakau mṛgākṣakau katham adya nu putrakau mama vrajatas tasya vaśe na duḥkhitau nayanāmbupariplutākṣakau viruvantau karuṇaṃ suduḥkhitau na ca me 'dya sudṛṣṭakau kṛtau kṛpaṇaṃ jīvati duḥkhito janaḥ aṅke mama tau vivṛddhakau mūlapuṣpaphalabhojanātmakau kṣāntimārdavagurupriyau sadā duḥkhitau hi paramaṃ sutau mama jñātimātṛparihīṇakau ca tau bandhubhiś ca sahasā nirākṛtau durjanaṃ janam upetya pāpakaṃ duḥkhitau hi paramaṃ sutau mama kṣuttṛṣāparigatātmakau sadā kasya tau vaśam upāgamiṣyataḥ ārtiduḥkhaparipīḍitau ca tau preṣyabhāvam upayāsyato dhruvam karma nūnam iha pāpakaṃ mayā anyajanmani kṛtaṃ sudāruṇam prāṇinaḥ priyaśatair viyojitā yena gaur iva viraumy avatsikā yena satyavacanena me sadā sarvasatvasamatāṃ gataṃ manaḥ tena satyavacanena me sutau dāsabhāvagamanād vimucyatām iti tato mādrī tābhyāṃ bāladārakābhyāṃ ye vṛkṣā ropitakāyapālitakās tān kisalayasaṃchannāṇ dṛṣṭvā sasaṃbhramā pariṣvajyovāca bālabālakalaśāvasiktakāḥ pallavaprapatitāśrubindavaḥ cetanā iva rudanti vṛkṣakā bālakāḥ stanavihīnakā iva punaś ca tayor bāladārakayoḥ krīḍanakān āśramavāsino mṛgaśābakān dṛṣṭvā karuṇādīnavilambitākṣaraṃ vacanam uvāca duḥkham etad aparam hy analpakam yad bhramanti mṛgaśābakā ime yad vayasyaparidarśanotsukāḥ sthānakeṣu parimārgaṇotsukāḥ tato yena mārgeṇa tau bāladārakau gatau taṃ mārgam anusarantī tayor bāladārakayor itaś cāmutaś ca padāny anṛjukāni dṛṣṭvā tīvraduḥkhābhyāhatā punar uvāca pātyamānau dhruvaṃ nītau yathā padavilambitam kvacid drutagatāvṛttau hānṛśaṃsa dvijottama bāṣpagadgadaniruddhakaṇṭhakau vepamānarucirādharoṣṭhakau tau hi me hariṇapariplutākṣakau komalaiś caraṇakaiḥ kathaṃ gatau iti tato bodhisatvas tāṃ tathā paridevanātmikāṃ dṛṣṭvā tābhis tābhiḥ śrutibhir anityatāpratisaṃyuktābhiḥ bahuprakāram anusaṃjñāpayann uvāca na darpān na ca vidveṣān mayā tyaktaṃ sutadvayam sarvasatvahitārthaṃ tu tyaktau tau dustyajau sutau ātmaputrakalatraṃ ca tyaktvā paramadustyajam prāpnuvanti mahāsatvāḥ śibivad bodhim uttamām iti tyāgādhiṣṭhānān mādri putrau tau tyaktau dustyājau lokanirmokṣaṇārtham dadyāṃ svān dārān vāhanaṃ cāpi vittaṃ sarvaṃ sarvebhyo dātum eṣā matir me iti atha mādrī dhairyam ālambya cittena bodhisatvam uvāca na karomy antarāyaṃ te mā te bhūn matir anyathā mām apīcchasi ced dātuṃ nirviśaṅkaṃ prayaccha mām api tu yasyārthe svajanān dhīra tyajasi snehaviklavaḥ tam arthaṃ prāpnuhi kṣipraṃ tārayan hi bhavāj jagat iti tataḥ śakro devendraḥ tad atyadbhutam atiduṣkaraṃ ca mādryā bodhisatvasya ca vyavasāyam āgamya tridaśagaṇaparivṛtaḥ upari vihāyasā tadāśramapadam upagamya udāreṇāvabhāsena tad vanam avabhāsya gaganatalastha eva bodhisatvam uvāca yathā mūḍhe loke kumatigrahaparyākulamatau vibhogāsaktāśaye ca sutapāśair nigadite tvam eko niḥsaṅgas tyajasi tanayān snehajanakān dhruvaṃ kṣemaṃ śāntaṃ vimalavirajaṃ prāpsyasi padam iti tad evaṃ protsāhya bodhisatvaṃ śakro devendraś cintayāmāsa: eko 'yam upasthāyakavirahitaḥ khedam āpatsyate; yannv imām asmāt prāthayeyam iti; tato bodhisatvasakāśād apakramya brāhmaṇaveṣam āsthāya punar bodhisatvam uvāca imāṃ sarvānavadyāṅgīm anuraktāṃ pativratām saṃprayaccha kulaślāghyāṃ mama bhṛtyārthabhāginīm iti tato mādrī saṃjātāmarṣā brāhmaṇam uvāca nirlajjaś cāpi lubdhaś ca tvam iha brāhmaṇādhamaḥ saddharmaniratāṃ yas tvaṃ mām icchasi pativratām iti tato viśvantaro bodhisatvaḥ karuṇāparigatahṛdayo mādrīṃ nirīkṣitum ārabdhaḥ; atha mādrī viśvantaraṃ bodhisatvam uvāca na śocāmy aham ātmānaṃ nāpekṣā me tathātmani yathā tvām anuśocāmi katham eko bhaviṣyasi iti tato bodhisatvas tāṃ mādrīm uvāca aham iha bhuvi mādri nānuśocyo parimṛśa padam akṣayaṃ viśokam tam imam anusara dvijaṃ viśoko mṛgaśaraṇe tv aham āśrame 'bhyupaimi iti viditvā hṛṣṭatuṣṭapramuditamanāś cintayāmāsa idam asmin vane dānaṃ paścimaṃ me bhaviṣyati mādrīṃ cemāṃ parityajya bhaviṣyāmy aparigrahaḥ iti viditvā mādrīpāṇau gṛhitvā taṃ brāhmaṇam uvāca bhāvānuraktaśuśrūṣāṃ sadvṛttāṃ priyavādinīm mama bhāryām imām iṣṭāṃ gṛhāṇa tvaṃ dvijottama iti tataḥ patnīṃ sudaṃṣṭrasya tyajato bodhikāṅkṣayā ṣaḍvikārā mahī kṛtsnā cacālāmbuni naur yathā tato mādrī bāṣpoparuddhyamānagadgadakaṇṭhā brāhmaṇavaśam āgatā patiputraduhitṛrahitā idam abhravīt kīdṛṅ mayā kṛtaṃ karma anāryaṃ pūrvajanmasu naṣṭavatseva gaur yena viraumi vijane vane tataḥ śakro devendro brāhmaṇaveṣam antardhāpya svaveṣeṇa sthitvā mādrīm uvāca na brāhmaṇo 'smi subhage na ca mānuṣo 'smi śakras tv ahaṃ hy asuranāśakaraḥ surendraḥ prīto 'smy anena vinayena tavottamena tad brūhi kiṃ varam ihecchasi matsakāśāt iti tato mādrī tadvacanajanitasaumanasyā śakraṃ praṇamyovāca mama putrau sahasrākṣa dāsabhāvād vimocaya pitāmahasakāśaṃ ca prāpaya tridaśeśvara iti tathety uktvā mahendraḥ punar āśramapadaṃ praviśya bodhisatvam upajagmivān; mādrīṃ ca vāmena pāṇinā gṛhitvā bodhisatvam uvāca ahaṃ mādrīm imāṃ tubhyaṃ dadāmi paricārikām na ca te kasyacid deyā nyāsadroho hi garhitaḥ iti tato śakro devendras taṃ bāladārakaparigrahītāraṃ tathā vyāmohayāmāsa yathā anyanagaraśaṅkayā tad eva nagaram upetya tau bāladārakau vikretum ārabdhaḥ; yāvad amātyair dṛṣṭvā rājñe niveditam etau putrasya te putrau brāhmaṇo 'smin purottame jālinaṃ caiva kṛṣṇāṃ ca vikrīṇīte sudāruṇaḥ iti etac chrutvā bhrāntacittaḥ sa rājā prāha kṣipraṃ darśaya tvaṃ kumārau nāryaś cakruḥ krośam antaḥpurasthāḥ paurā rājñaḥ kṣipram eyuḥ samīpam yāvad anyenāmātyena rājñaḥ sakāśam upanītau pautrau nirīkṣya sa nṛpo 'bhimukhopanītau kṣīṇasvarau kṛśatanū maladigdhagātrau siṃhāsanāt kṣititalaṃ sahasā papāta paurā vicukruśur amātyagaṇāḥ striyaś ca tato rājā amātyān āmantrayate vane 'pi vasato dāneṣv abhirataṃ manaḥ tam ihānayata kṣipraṃ patnyā sārdhaṃ sulocanam iti tataḥ śakro devendro bodhisatvam abhinamasya svabhavanam upajagāma; paścāc ca rājani viśvāmitre abhyatīte brāhmaṇāmātyapaurajānapadaiḥ sārdhaṃ tadāśramapadaṃ gatvā bodhisatvaṃ yācitvā svapuram ānīya rājye pratiṣṭhāpitavān; tato viśvantaro rājā sarvaṃdado babhūva; sa śraṃanabrāhmaṇavanīpakasuhṛtsambandhibāndhavānujīvijaneṣu anekaprakārāṇi dānāni datvā puṇyāni kṛtvā gāthāṃ bhāṣate bodhiṃ prārthayamānena dānaṃ deyaṃ viśārada kṣatriye brāhmaṇe vaiśye śūdre caṇḍālapukkaśe hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca gavāśvamaṇikuṇḍalam dadyāt saṃpannaśīlebhyo dāsakarmakaraṃ tathā sutadāraparityāgaṃ kṛtvā muktena cetasā prāpnuvanti narāḥ śuddhim asmin loke paratra ca iti yadā viśvāmitreṇa rājñā viśvantaranimittaṃ jujjukāya brāhmaṇāya prabhūtaṃ dhanaṃ dattaṃ tadāsau vistīrṇavibhavo jātaḥ; tasya suhṛtsambandhibāndhavā mitrāṇi cāgamya kathayanti: yā ca kācit tava śrīr asau viśvantaraṃ kumāram āgamya iti; sa kathayati: kiṃ mama viśvantareṇa kṛtam uttamavarṇaprasūto 'haṃ; dakṣiṇīyo lokasya; yena mama bhogā upanamanti iti bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau viśvantaro nāma rājakumāraḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau jujjukaḥ eṣa evāsau devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajña akṛtavedī; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ evaṃ śikṣitavyaṃ yat kṛtajñā bhaviṣyāmaḥ kṛtavedinaḥ svalpam api kṛtaṃ na nāśyayiṣyāmaḥ; prāg eva prabhūtaṃ; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam the story of śroṇakoṭīviṃśā buddho bhagavān viharati veṇuvane kalandakanivāpe; tena khalu samayena campāyāṃ potalo nāma gṛhapatiḥ prativasati, āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā upasthīyate śīte śītopakaraṇaiḥ uṣṇe uṣṇopakaraṇaiḥ vaidyaprajñaptair āhāraiḥ, nātitiktaiḥ nātyamlaiḥ nātilavaṇaiḥ nātimadhuraiḥ nātikaṭukaī nātikaṣāyaiḥ tiktāmlalavaṇamadhurakaṭukaṣāyavivarjitaiḥ; hārārdhahāravibhūṣitagātrī apsarā iva nandane vane vicāriṇī maṃcān maṃcaṃ pīṭhāt pīṭham anavatarantī adharimāṃ bhūmiṃ; na cāsyāḥ kiṃcid amanojñāṃ śabdaśravaṇaṃ yāvad garbhasya paripākāya tena khalu samayena potalako gṛhapatiḥ rājagṛhaṃ gataḥ kenacid eva karaṇīyena; sā cāṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt śravaṇe nakṣatre prasūtā; dārako jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ; tasya pādatalayor adhastāt caturaṅgulamātrāṇi romāṇi suvarṇavarṇavarṇāni jātāni; yāvat potalakasya gṛhapateḥ svamanuṣyaḥ tvaritatvaritaṃ rājagṛhaṃ gataḥ, potalakasya gṛhapateḥ kathayati: gṛhapate diṣṭyā vardhase putras te jātaḥ iti; sa prītisaumanasyajātaḥ bhūyaḥ pṛcchati kiṃ kathayasi gṛhapate putras te jātaḥ; punaḥ pṛcchati kiṃ kathayasi iti; atha tasya puruṣasyaitad abhavat kim ayaṃ gṛhapatir bhūyo bhūyaḥ pṛcchati? mā māṃ pralāpayitukāmaḥ iti viditvā tūṣṇīm avasthitaḥ; gṛhapatiḥ kathayati: bhoḥ puruṣa kṣūṇas tvaṃ; yadi tvayā śatam api vāṅ niścāritābhaviṣyat, mayāpi tava mukhaṃ suvarṇasya pūritam abhaviṣyat iti; tataḥ potalakena gṛhapatinā tasya puruṣasya trīn vārān suvarṇena mukhaṃ pūritaṃ; koṣṭhāgārikasya ca sandiṣṭaṃ dārakasyāvalehikāmūlyaṃ viṃśatihiraṇyakoṭīr dehi iti potalako gṛhapatiḥ prītamanāḥ rājñaḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ deva putro me jātaḥ iti; rājā kathayati: śobhanam eva; dadāmy ahaṃ tasya campāyāṃ sādhāraṇaṃ saptahastikaṃ dānīyam iti; potalako gṛhapatiḥ rājānaṃ bimbisāram avalokya campām āgataḥ; tato gṛhapater jñātayaḥ trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān jātasya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpayanti kiṃ bhavatu dārakasya nāma iti; anye kathayanti: ayaṃ dārakaḥ śravaṇanakṣatre jātaḥ; pitrā cāsya janmani viṃśatihiraṇyakoṭyaḥ avalehikāmūlyaṃ dattaḥ; tasmād bhavatu dārakasya śroṇaḥ koṭīviṃśa iti nāma; tasya śroṇaḥ koṭīviṃśa iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; śroṇaḥ koṭīviṃśo dārakaḥ aṣṭābhyo dhātrībhyo 'nupradattaḥ; dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyāṃ; so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpirmaṇḍena anyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam; sa yadā mahān saṃvṛttas tadā lipyām upanyastaḥ saṅkhyāyāṃ gaṇanāyāṃ mudrāyāṃ; uddhāre nyāse nikṣepe vastuparīkṣāyāṃ vastraparīkṣāyāṃ ratnaparīkṣāyāṃ dāruparīkṣāyāṃ hastiparīkṣāyāṃ aśvaparīkṣāyāṃ kumāraparīkṣāyāṃ kumārikāparīkṣāyāṃ; so 'ṣṭāsu parīkṣāsu udghāṭako vācakaḥ paṇḍitaḥ paṭupracāraḥ saṃvṛttaḥ; tasya puṇyamaheśākhyatāṃ śrutvā samānakulīnair bahubhir dārikā dattāḥ; tasya pitrā trīṇi vāsagṛhāṇi māpitāni haimantikaṃ graiṣmikaṃ vārṣikaṃ; trīṇi udyānāni māpitāni haimantikaṃ graiṣmikaṃ vārṣikaṃ; trīṇi antaḥpurāṇi vyavasthāpitāni jyaiṣṭhaṃ madhyaṃ kanīyasaṃ; sa upariprāsādatalagato niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍati ramate paricārayati; tasya dine dine paṃcaśatikāḥ pāko bhojanārthaṃ sādhyate ajātaśatru, impelled by devadatta, seeks to take his father king bimbisāra's life but fails in the attempt devadattena ajātaśatruḥ kumāro viprasthāpyate: kumāra sarveṣāṃ rājñāṃ yadā śirasi palitaṃ jātaṃ bhavati, tadā jyeṣṭhaṃ kumāraṃ rājyaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpya pravrajanti; bhavataḥ pituḥ keśās tṛtīyaṃ varṇāntaraṃ gatāḥ; tathāpi kāmeṣv adhyavasita eva nopaśamaṃ gacchati iti; ajātaśatruḥ kathayati: kim asya karomi iti; devadattaḥ kathayati parākramasva iti; kāmārthināṃ nāstikiṃcid akaraṇīyaṃ; yāvad rājā bimbisāro bhagavato ghṛtapītasya maṇḍaṃ pātukāmasya maṇḍam adhiṣṭhāya veṇuvanaṃ saṃprasthitaḥ; ajātaśatruṇā dṛṣṭaḥ; tena kanakaḥ kṣiptaḥ; rājā śabde kṛtāvī, tena tasya maṇḍasthālī bhagnā; rājā tata eva pratinivṛttaḥ the buddha, desiring to convert śroṇakoṭīviṃśa, sends maudgalyāyana to him, who appears to him in the orb of the sun, and talks to him of the buddha atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātaṃ; tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: vinipātito maudgalyāyana ajātaśatruṇā akalyāṇamitropagūḍhena tathāgatasya piṇḍapātaḥ; gaccha campāyāṃ potalakaputrasya sakāśāt piṇḍapātam ādāya iti; evaṃ bhadantety āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavataḥ pratiśrutya tadrūpaṃ samādhiṃ samāpannaḥ yathā samāhite citte rājagṛhe 'ntarhitaś campāyāṃ pratyaṣṭhāt; śroṇaḥ koṭīviṃśaḥ ādityabhaktaḥ; sa dine dine kālyam evotthāya ādityaṃ namasyati; āyuṣmān mahāmaudgalyayānaḥ ṛddhyā ādityamaṇḍalaṃ bhitvā avatīrṇaḥ; atha śroṇaḥ koṭīviṃśaḥ dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannaḥ: pratyakṣam evāham ādityaṃ svena rūpeṇa paśyāmi iti; dṛṣṭvā ca punar gāthāṃ bhāṣate bhitvā raviṃ kṣititalābhimukhaṃ ka eṣa saṃpraty upaiti bhavanaṃ samaśīghra eva syāt kiṃ nv ayaṃ dinakaro dhanadaḥ śaśāṅkaḥ śakro 'tha vā surapatiḥ sahasāvatīrṇaḥ iti āyuṣmān api mahāmaudgalyāyanas tasya cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate nāhaṃ dīptasahasraraśmikiraṇas sūryo na tārādhipaḥ nāhaṃ vaiśravaṇo cāsmi bhagavān nāsmīśvaras suvrataḥ putraṃ mām avagaccha śāntamanaso buddhasya dīptaujasaḥ bhaikṣārthaṃ tu tavāham abhyupagataḥ piṇḍena kāryaṃ punaḥ iti śroṇaḥ kathayati: kiṃ bhavān muniḥ? sa gāthāṃ bhāṣate meruṃ prāpya yathā hi kāṃcanagiriṃ syāt sarṣapo 'bhyāgataḥ sūryaṃ prāpya yathā bhavec ca tulitaḥ khadyotajantuḥ kṣitau ratnāḍhyaṃ ca sametya sāgaram iha syād goṣpadaṃ saṃsṛtam buddhaṃ prāpya tathā narottamaguruṃ māṃ viddhi śāstātmajam iti śroṇaḥ kathayati anenaivānumānena vayaṃ hi tava nāyakam suvyaktam avagacchāmo yathāsti sumahātapāḥ ājñāpaya kim āgamanaprayojanam iti; sa kathayati: bhagavataḥ piṇḍapātam anuprayaccha; ko 'sau bhagavān? asti gṛhapatiputra śramaṇo gautamaḥ śākyaputraḥ śākyakulāt keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisambuddhaḥ; sa eṣa gṛhapatiputra buddho nāma; tasya buddha ity aśrutapūrvaṃ ghoṣaṃ śrutvā saromakūpāṇy āhṛṣṭāṇi; tenābhiprasannena sa eva paṃcaśatikaḥ pākaḥ āyuṣmate mahāmaudgalyāyanāya pratipāditaḥ śroṇakoṭīviṃśa fills his bowl with food of extraordinary fragrance, which mahāmaudgalyāyana carries back to the buddha athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tasyāntikāt piṇḍapātam ādāya tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte campāyām antarhito rājagṛhe pratyaṣṭhād venuvane kalandakanivāpe; tena bhagavataḥ piṇḍapāta upanāmitaḥ; bhagavān bhoktum ārabdhaḥ; rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ dvitīyaṃ sthālipākam ādāya bhagavatsakāśam upasaṃkrāmati; yāvat paśyati sarvaṃ veṇuvanaṃ nānāvidhena surabhiṇā āhāragandhena sphuṭaṃ; sa saṃlakṣayati nūnaṃ śakreṇa devendreṇa anyābhir devatābhir bhagavataḥ piṇḍapātaḥ upanītaḥ; yathedaṃ veṇuvanaṃ nānāvidhena surabhiṇā āhāragandhena sphuṭam; iti viditvā bhagavantam idam avocat: kiṃ bhadanta śakreṇa devendreṇa anyābhir devatābhir bhagavataḥ piṇḍapāta upanītaḥ? yena veṇuvanaṃ nānāvidhena surabhiṇā āhāragandhena sphuṭam iti; bhagavān āha: na mahārāja śakreṇa devendreṇa nāpy anyābhir devatābhir upanītaḥ; api tu tavaiva vijite campāyāṃ potalakaputrasya dine dine paṃcaśatikaḥ sthālīpākaḥ sādhyate; tato maudgalyāyanena bhikṣuṇā ānitaḥ iti; tasya bhagavān varṇaṃ bhāṣitum ārabdhaḥ iti śrutvāpi tasya darśanakāmatā utpannā; bhagavāṃs tasya cetasā cittam ājñāya kathayati: mahārāja puṇyamaheśākhyas sa satvaḥ; mā tasya ājñāṃ dāsyasi; mā te puṇyaparikṣayo bhaviṣyati; api tu mahārāja paribhuṅkṣva pātraśeṣaṃ; sa kathayati: aham asmi bhadanta rājā; bhadanta kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ; na mayā kasyacit pātraśeṣaṃ paribhuktapūrvaṃ; kiṃtu bhagavān dharmatayā pitā bhavati; yadi bhagavān ājñāpayati <tarhi paribhuṃje iti> paribhoktum ārabdhaḥ; bhagavān āha: asti mahārāja tvayā kadācid evaṃrūpam annapānaṃ paribhuktapūrvaṃ? rājā kathayati: ayaṃ bhadanta rājakule vṛddho, rājā ca saṃvṛttaḥ nābhijānāty evaṃrūpam annapānam āsvāditapūrvaṃ; puṇyamaheśākhyo mahārāja sa satvaḥ ya īdṛśam annapānaṃ paribhuṅkte king bimbisāra desires to see śroṇakoṭīviṃśa atha rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ; tena amātyānām ājñā dattā: sannāhayantu bhavantaḥ caturaṅgaṃ balakāyaṃ; campāṃ gamiṣyāmi; kasyārthe? potalakaputraṃ draṣṭuṃ; devasyāsau viṣayanivāsī; ihaivāhūyatāṃ; puṇyamaheśākhyo 'sau satvaḥ; na tasya ājñā dātavyā; deva vayaṃ tathā kariṣyāmaḥ, yathā ājñāṃ na dāsyāmaḥ; sa cāgamiṣyati; evaṃ kuruta iti; taiś campāyā lekho 'nupreṣitaḥ; bhavanto nagaraśobhāṃ kuruta; yavasayogāsanaṃ ca samdānayata; rājā āgamiṣyati; iti śrutvā parituṣṭāḥ; bhūyo lekho 'nupreṣitaḥ; bhavanto na rājā āgamiṣyati; api tu kumāra āgacchati it; te santrastāḥ: karkaśaḥ kumāraḥ, kadācid āgata anarthaṃ kariṣyati iti; bhuyo likhitaṃ; na rāja āgacchati; nāpi kumāraḥ; api tu yuṣmābhir gaṅgā tathā baddhavyā yathā pratilomā vahati; iti śrutvā campānivāsinaḥ paurās sannipatitāḥ: bhavanto nūnam asmān rājā daṇḍayitukāmaḥ, yenaivaṃ likhati iti tair amātyānām anena arthena lekho 'nupreṣitaḥ; tair vācayitvā punas teṣāṃ yathābhūtaṃ sandiṣṭaṃ: bhavantaḥ eṣa paramārthaḥ; na rājā āgacchati; na kumāraḥ; nāpi gaṅgābandhena kiṃcit prayojanam; api tu devaḥ potalakaputraṃ draṣṭukāmaḥ; tair avacarakaḥ puruṣaḥ preṣitaḥ; tenāpy evam eva samākhyātaṃ; tatas te saṃbhūya potalakasya gṛhapateḥ sakāśaṃ gatāḥ; gṛhapate devaḥ śroṇaṃ koṭiviṃśaṃ draṣṭukāmaḥ; preṣaya amātyair asmākaṃ yathābhūtaṃ sandiṣṭam; avacarakapuruṣeṇapi sa evārthaḥ samākhyātaḥ iti; sa kathayati: bhavanto na preṣayāmi; yo mama bhāgas taṃ suvarṇapiṇḍair api badhnīyām iti; te kathayanti: gṛhapate yady apy evaṃ tathāpi paścimā janatā anukampitavyā iti; sa kathayati: bhavanto yady evaṃ samayataḥ anujānāmi; yadi yuṣmākam api putrāḥ śroṇena sārdhaṃ gacchati iti; te kathayanti: gṛhapate evaṃ bhavatu; gacchantu bhavantaḥ śroṇakoṭīviṃśa goes to rājagṛha to visit bimbisāra atha potalako gṛhapatir yena śroṇakoṭīviṃśas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya śroṇaṃ koṭīviṃśam idam avocat: putra imepaura evaṃ kathayanti iti; sa kathayati: tāta yady evaṃ gacchāmi iti; putra nūnaṃ sa rājā tava pādayoḥ suvarṇavarṇāni romāṇi draṣṭukāmaḥ; na tvayā tasya pādau utkṣipya darśayitavyau; rājāna asthānaprakopinaḥ; mā te anarthaṃ kariṣyanti; ayaṃ muktāhāraḥ; etaṃ rājñaḥ pādayoḥ sthāpayitvā praṇāmaṃ ca kṛtvā tasya purastāt paryaṅkaṃ badhvā niṣīda; tato romāṇi drakṣyati iti; tataḥ potalako gṛhapatiḥ saṃlakṣayati: katareṇa yānena śroṇaṃ preṣayāmi? kiṃ hastiyānena? aśvayānena? rathayānen? uta nauyānena iti; tasyaitad abhavat; nauyānam eṣāṃ varaṃ; nauyānena preṣayāmi iti; tena nadyāṃ gaṅgāyāṃ nausaṅkramo māpitaḥ; tatra vicitram udyānaṃ kāritaṃ nānāpuṣpaphalasaṃpannaṃ haṃsakrauñcamayūraśukaśārikākokilādivihaṅganikūjitaṃ; vividhāni vāditrāṇi, naryaś ca nānālaṅkāravibhūṣitāḥ samāropitāḥ; tad anayā vibhūtyā jalamadhyena preṣitaḥ; so 'nupūrveṇa rājagṛhasamīpaṃ gataḥ; rājñā bimbisāreṇa śrutaṃ potalakaputraḥ āgacchati iti; tena yāvac ca rājagṛhaṃ, yāvac ca nādī gaṅgā atrāntarāt khātam asyāḥ pūrayitvā tanmadhyena naur ākṛṣṭā; rājagṛhaṃ ca tan nagaram apagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpitaṃ candanavāripariṣiktaṃ surabhidhūpaghaṭikopanibaddham āmuktapaṭṭadāmakalāpam ucchṛtadhvajapatākaṃ nānāpuṣpāvakīrṇaṃ ramaṇīyaṃ devānām iva nandanavanodyānaṃ; so 'nayā vibhūtyā rājagṛhaṃ nagaraṃ praveśitaḥ; tato 'sau rājñaḥ siṃhāsanasthasya muktāhāraṃ pādayor datvā, śirasā praṇamya, purastāt paryaṅkaṃ badhvā niṣaṇṇaḥ; rājā tasya pādatalayoḥ suvarṇavarṇāni romāṇi dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannaḥ: aho puṇyamaheśākhyaḥ śroṇaḥ koṭīviṃśaḥ iti śroṇakoṭīviṃśa and king bimbisāra go together to the bamboo grove in order to see the buddha dṛṣṭvā kathayati: śroṇa dṛṣṭas te bhagavān? no deva; āgaccha gacchāmaḥ; sa pṛcchati deva kiṃ bhagavān yānena gaccchati? āhosvīt pādābhyām? iti; rājā kathayati pravrajito 'sau; kiṃ tasya yānena? iti; sa kathayati: deva yady evam aham api pādābhyām eva gacchāmi iti, pādābhyām eva saṃprasthitaḥ; tasya pauruṣeyair vastrāṇi pṛthivyām āstīrṇāni; sa kathayati: kiṃ bhagavān āstīrṇena gacchati? āhosvis anāstīrṇena? iti; te kathayanti anāstīrṇena iti; sa kathayati: apanyata vastrāṇi; aham apy anāstīrṇena gacchāmi iti; pauruṣeyair vastrāṇi apanītāni; amanuṣyakair āstīrṇāni; sa kathayati: bhavanto yūyaṃ mayā nivāritāḥ? iti; te kathayanti: deva nivāritāḥ; atha kena punar āstīrṇāni? iti; deva puṇyamaheśākhyas tvam; amanuṣyakair āstīrṇāni iti; tenāśayato vāṅ niścāritā apanayantu amanuṣyā vastrāṇi iti; tair apanītāni; tena pṛthivyāṃ pādo nyastaḥ; ṣaḍvikāraḥ pṛthivīkampo jātaḥ; iyaṃ mahāpṛthivī calati, saṃcalati, saṃpracalati; vyathate saṃvyathate saṃpravyathate; pūrvo digbhāga unnamati, paścima avanamati; paścima unnamati; pūrvo 'vanamati; dakṣiṇa unnamati, uttaro 'vanamati; uttara unnamati, dakṣiṇo 'vanamati; anta unnamati, madhyo 'vanamati; madhya unnamati, anto 'vanamati; tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: ito bhikṣava ekanavataṃ kalpam upādāya na kadācit potalakaputreṇa anāstīrṇāyāṃ pṛthivyāṃ pādo nyastaḥ; etarhi nyasto dharmagauravataḥ, no tu puṇyaparikṣayāt; tenāyaṃ ṣaḍvikāraḥ pṛthivīkampo jātaḥ iti the buddha converts śroṇakoṭīviṃśa atha śroṇaḥ koṭīviṃśo yena bhagavān tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; tato bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñatvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā śroṇena koṭīviṃśena viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; sa dṛṣṭasatya utthāya āsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā, yena bhagavāṃs tena añjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat: labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaya pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti; bhagavān āha: na khalu gṛhaputra tathāgatā vā tathāgataśrāvakā vā ananujñātaṃ kulaputraṃ mātāpitṛbhyāṃ pravrājayanti upasaṃpādayanti vā; gaccha mātāpitarāv avalokaya iti; rājā kathayati ahaṃ bhadanta prabhuḥ sarvādhikaraṇānām; arthe mamaiva dharmatayā ayaṃ putro bhavati; aham enam anujānāmi; pravrājayatu bhagavān yathāsukham iti; tato bhagavatā ehibhikṣukayā ābhāṣitaḥ ehi bhikṣo cara brahmacaryam iti; tato vāco 'vasānasamanantaram eva muṇḍaḥ saṃvṛttaḥ; saṅghāṭīprāvṛtaḥ; pātrakarakavyagrahastaḥ saptāhāvaropitakeśaśmasruḥ varṣaśatopasaṃpannasya bhikṣor īryāpathenāvasthitaḥ; āha cātra ehīti coktaḥ sa tathāgatena muṇḍaś ca saṅghāṭiparītadehaḥ sadyaḥ praśāntendriya eva tasthau nepacchito buddhamanorathena iti ṣaḍvargīyās tad avasphaṇḍayitum ārabdhāḥ; ayaṃ tāvan nītapiṇḍakaḥ; ekāntaghaṭake śāsane kiṃ viśeṣam adhigamiṣyati iti sa tair avasphaṇḍito yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya āyuṣmantam ānandam idam avocat: kataro bhadanta ānanda bhagavatā ekāntaghaṭakasya bhikṣoḥ yogānukūlas samādhir uktaḥ āyuṣman śroṇa bhagavatoktaṃ caṅkramata avigatasamādhiś cirasthitiko bhaviṣyatīti tena śītavanaṃ śmaśānaṃ gatvā caṅkramo 'dhiṣṭhitaḥ iti; tatrāyuṣmān śroṇaḥ koṭīviṃśaḥ rājagṛhe viharati śītavane śmaśāne yuktaḥ; sātatye naipakye saṃbodhipakṣikeṣu dharmeṣu bhāvanāyogam anuyukto bhavati śroṇakoṭīviṃśa gives himself to severe penances","थे स्तोर्य् ओफ़् विश्वन्तर भूतपूर्वं भिक्षवो विश्वपुर्यां राजधान्याम् विश्वामित्रो नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं च आकीर्णबहुजनमनुष्यं च प्रशान्तकलिकलहडिम्बडमरतस्कररोगापगतं शालीक्षुगोमहिषीसंपन्नं; धार्मिको धर्मराजो धर्मेण राज्यं कारयति; स च राजा श्राद्धो भद्रः कल्याणाशयः आत्महितपरहितप्रतिपन्नः कारुणिको महात्मा धर्मकामः प्रजावत्सलः; सो ऽपरेण समयेन देव्या सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां व नावानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको गौरः कनकवर्णः छत्राकारशिराः प्रलम्बबाहुर् विस्तीर्णललाटः संगतभ्रूस् तुङ्गनासः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गोपेतः; तस्य जातौ जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते; किं भवतु दारकस्य नाम? इति; ज्ञातय ऊचुः; अयं दारको विश्वामित्रस्य राज्ञः पुत्रः; तस्माद् भवतु दारकस्य विश्वन्तर इति नाम इति; विश्वन्तरो दारकः अष्टाभ्यो धात्रीभ्यो ऽनुप्रदत्तः; द्वाभ्याम् अंशधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्षीरधात्रीभ्यां द्वाभ्यां मलधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्रीडनिकधात्रीभ्यां; सो ऽष्टाभिर् धात्रीभिर् उन्नीयते वर्ध्यते क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिर्मण्डेन अन्यैश् चोत्तप्तोत्तप्तैर् उपकरणविशेषैर् आशु वर्धते ह्रदस्थम् इव पङ्कजम्; स यदा महान् संवृत्तः तदा लिप्याम् उपन्यस्तः सङ्ख्यायां गणनायां मुद्रायां; यानि तानि राज्ञां क्षत्रियाणां मूर्धाभिषिक्तानां जनपदैश्वर्यस्थामवीर्यम् अनुप्राप्तानां महान्तं पृथिवीमण्डलम् अभिनिर्जित्य अध्यावसतां पृथग् भवन्ति शिल्पस्थानकर्मस्थानानि तद्यथा हस्तिग्रीवायाम् अश्वपृष्ठे रथे त्सरौ धनुषि अपयाने निर्याणे अंकुशग्रहे पाशग्रहे तोमरग्रहे छेद्ये भेद्ये वेध्ये मुष्टिबन्धे पादबन्धे शिखाबन्धे दूरवेधे शब्दवेधे मर्मवेधे अक्षूणवेधे दृढप्रहारितायां पञ्चसु स्थानेषु कृतावी संवृत्तः; विश्वन्तरः कुमारो श्राद्धो भद्रः कल्याणाशयः आत्महितपरहितप्रतिपन्नः कारुणिको महात्मा धर्मकामः प्रजावत्सलः सर्वप्रदः सर्वपरित्यागी निःसङ्गपरित्यागी च महति त्यागे वर्तते; तस्य प्रदानविस्तरम् उपश्रुत्य योजनशताद् अपि अर्थिनः अभ्यागच्छन्ति; सर्वांश् च परिपूर्णमनोरथान् प्रेषयति अथ कदाचित् बोधिसत्वो मणिकनकरजतवज्रवैडूर्यमुसारगल्वार्केन्द्रनीलविद्योतितं चन्दनवरसारपरिणामितं सिंहव्याघ्रद्वीपिचर्मपरिणद्धं पवनबलसमजवैः कनकरजतमणिघण्टिकाविघूर्णितरवैः चतुर्भिस् तुरगैर् युक्तं स्यन्दनवरम् अभिरुह्य नगराद् उद्यानाभिमुखो निर्ययौ; अथ केचिद् विप्रा वेदवेदाङ्गविदो विश्वन्तरम् अभिगम्योचुः; जयतु भवान् क्षत्रियकुमारः इति; आह च सर्वेषु खलु लोकेषु विश्रुतः सर्वदो भवान् रथम् एतद् द्विजातिभ्यो दानं त्वं दातुम् अर्हसि इत्य् एवम् उक्तो विश्वन्तरो बोधिसत्वः लघु लघ्व् एव तस्माद् रथाद् अवतीर्य हृष्टतुष्टप्रमुदितहृदयस् तेभ्यो द्विजातिभ्यस् तं रथवरम् उपदर्शयन्न् उवाच यथा मया रथस् त्यक्तो विप्रेभ्यः परया मुदा तथाहं त्रिभवं त्यक्त्वा स्पृशेयं बोधिम् उत्तमाम् इति; सो ऽपरेण समयेन कुन्दकुमुदहिमरजतसिताभ्रवर्णं सप्तसुजातसुप्रतिष्ठितचरणतलमैरावणविलासगामिनं परमस्वाभाव्यलक्षणालङ्कृतपुण्यनिदर्शनं राजवर्धनं नाम गजवरम् अभिरुह्य परितुष्टभृत्यमित्रसेवकानुयात्रिकैः चन्द्र इव नक्षत्रगणैः परिवृतः संप्राप्ते वसन्तकालसमये संपुष्पितेषु पादपेषु हंसक्रौञ्चमयूरशुकशारिकाकोकिलजीवञ्जीववकनिर्घोषिते वनषण्डे उद्यानभूमिं निर्ययौ; अथ केचित् प्रत्यर्थिकप्रयुक्ता विप्रास् त्वरितत्वरितं विश्वन्तरं कुमारम् अभिगम्य ऊचुः: जयतु भवान् क्षत्रियकुमारः इति; आह च सदैत्यामरलोकेषु विश्रुतः सर्वदो भवान् दातुम् एतं गजवरम् अस्मभ्यस् त्वम् इहार्हसि इति एवम् उक्तश् च बोधिसत्वस् तस्माद् अपि गजवराल् लघु लघ्व् एव अवतीर्य हृष्टतुष्टप्रमुदितमनास् तेभ्यस् तं गजवरम् उपदर्शयन्न् उवाच यथा मया गजस् त्यक्तो विप्रेभ्यः परया मुदा तथाहं त्रिभवं त्यक्त्वा स्पृशेयं बोधिम् उत्तमाम् शुश्राव च राजा विश्वामित्रः: पुत्रेण च तेभ्यो विश्वन्तरेण राज्यवर्धनो नाम गजवरः प्रत्यर्थिकप्रयुक्तेभ्यो दत्तः इति; श्रुत्वा च पुनः राज्ञा विस्वामित्रेण कोपकुपितेन विश्वन्तरः कुमारः आहूयोक्तः: गच्छ कुमार न ते मद्विषये वस्तव्यम् इति; ततो विश्वन्तरः कुमारः पित्रा परित्यक्तः चिन्तयामास: बोधाय मया कृतव्यवसायेन सर्वलोकानुग्रहार्थं बद्धसन्नाहेन गजो ऽसौ त्यक्तः तद् गृहे वर्तमानेन दानं देयं यथाबलम् तपोवनं वा संश्रित्य कर्तव्यो नियमः परः तद् अहं गृहम् उत्सृज्य प्रयास्यामि तपोवनम् वक्तुं न तूत्सहे वाक्यं न दास्यामीति याचितः इति अथैवं कृतमतिर् बोधिसत्वो भार्याया माद्र्याः सकाशम् अभिगम्य एतद् विस्तरेण निवेदयामास; ततः सा माद्री सहश्रवणाद् एव प्रियविप्रयोगाशङ्कितहृदया कृतकरपुटा बोधिसत्वम् उवाच: आर्यपुत्र यद्य् एवम् अहम् अपि तपोवनं यास्यामि इति; न शक्यं मया आर्यपुत्रवियुक्तया मुहूर्तम् अपि प्राणान् धारयितुं; कुतः गगनम् इव चन्द्रहीनं सस्यविहीना भवेद् यथा पृथिवी नलिनीव जलविहीना भर्तृविहीना भवेत् तथा नारी इति बोधिसत्व उवाच: अवश्यम् आवयोर् अन्ते वियोगेन भवितव्यम्, एष लोकस्वभावः; त्वं च प्रवरान्नपानशयनासनसंवसनोपचिता परमसुकुमारशरीरा; तपोवने च तृणपर्णोपचितायां भूमौ स्वप्तव्यं; मूलफलानि चाहारः; दर्भोपलकण्टकचितायां मह्यां विचरितव्यम्; अभीक्ष्णम् उपवासम् उपवसितव्यं; सर्वजनस्यात्मा उपदर्शयितव्यः; सर्वप्रयत्नेनातिथयः पूजयितव्याः; तत्रापि च मया अवश्यं यथाशक्त्या दानं देयं; तत्र भवत्या न किंचिद् अनुतापः करणीयः; तत् पुनर् अपि तावत् संप्रधार्यताम् इति; माद्री कथयति: आर्यपुत्र यथाशक्त्या अहम् आर्यपुत्रम् अनुवर्तिष्ये इति; बोधिसत्वः कथयति: यद्य् एवं स्मर्तव्या ते इयं प्रतिज्ञा इति; ततो बोधिसत्वः पितरम् उपगम्य मूर्ध्ना च प्रणिपत्योवाच क्षमस्व यत् तात मयापराद्धं गजप्रदानं प्रति पार्थिवेन्द्र एष प्रयास्यामि पुराद् अरण्यं कोशक्षयो मा नृपते तवाभूत् इति ततः पुत्रवियोगविक्लवो राजा बष्पोपरुध्यमानगद्गदकण्ठ उवाच: पुत्र तिष्ठ निवर्त्यतां दानान् मतिर् इति; बोधिसत्व उवाच अप्य् एव परिवर्तेत धरा सधरणीधरा प्रदानान् न त्व् अहं चित्तं निवर्तेय महीपते इत्य् उक्त्वा प्रक्रान्तः; ततः पुत्रदुहितृकलत्रसहितः शोकोत्कण्ठः पौरजानपदसहस्रैर् अनुगम्यमानः तस्मान् नगरान् निर्जगाम; कश्चित् पुरुषः तं रुदनपरिदेवितशब्दं श्रुत्वा महाजनकायं च नगरद्वारेण निर्गच्छन्तं दृष्ट्वा अन्यतरं पुरुषम् उवाच: भोः पुरुष किंकृतो ऽयं महाजनस्य रुदितशब्दः इति; स उवाच: किं भवान् न जानीते अस्मात् पुरान् नृपतिना स्वसुतः सुदंष्ट्रो निर्वास्यते स्थिरधृतिर् निरतः प्रदाने तं प्रस्थितं वनम् उपेत्य सपुत्रदारं पौराः समेत्य सुभृशं करुणं रुदन्ति इति ततो बोधिसत्वस् तस्मान् नगरान् निर्गतान् पौरान् यथान्याय्यम् अभिगम्योवाच: निवर्तन्तु भवन्तः; सुचिरम् अपि हि प्रियसंयोगो भूत्वा अवश्यम् एवान्ते विप्रयोगावसानः; वासवृक्षो ऽध्वप्रतिश्रयभूतो हि बन्धुजनसंयोगः; अवश्यभावी प्रियविप्रयोगः; कुतः सर्वेषु लोकेष्व् अवशस्य जन्तोः प्रियैर् वियोगो भवन्तीति मत्वा कार्या भवद्भिर् भुवि सर्वयत्नैः स्थिराप्रकम्प्या च शमाय बुद्धिः इति अथ त्रिंशद्योजनातिक्रान्तं बोधिसत्वम् अवेक्ष्य अन्यतमो ब्राह्मणः अभिगम्योवाच: भ��ः क्षत्रियकुमार इतस् त्रिंशन्मात्रैर् अधिष्ठानं; ततो ऽहं भवतो गुणश्रवणाद् आगतः; तद् अर्हति भवान् अनेन रथवरेण मे सफलं श्रमं कर्तुम् इति; ततो माद्री संजातामर्षा निष्ठुराभिधानेन तं ब्राह्मणम् उवाच अहो द्विजस्यास्य सुदारुणा मतिर् वने ऽपि यो ऽभ्यर्थयते नृपात्मजम् न नाम कारुण्यम् इहास्य जायते नरेन्द्रपुत्रे नृपतिश्रिया च्युते इति बोधिसत्व उवाच: न खलु न खलु भवत्या ब्राह्मणः परिभाषणीयः; कुतः यद्य् एते न भवेयुर् अर्थरुचयो माद्रि प्रतिग्राहकाः बोधिं कः समवाप्नुयाद् भुवि नरः सर्वप्रदानाद् ऋते षड्भिः पारमिताभिर् उत्तमगुणाः संबोधिसत्वाः सदा दानाद्याभिर् अवाप्नुवन्ति नियतं सर्वज्ञताम् उत्तमाम् इति ततो बोधिसत्वस् तम् अप्य् अश्वरथं परेण हर्षेण तस्मै ब्राह्मणाय दत्वा उवाच अनेन मात्सर्यमलप्रवाहिना रथप्रदानेन ममास्त्व् इह द्विज महर्षिभिः सद्भिर् अनुप्रवर्तितो निरास्रवो धर्ममयो महारथः इति ततो विश्वन्तरः प्रमुदितहृदयस् तम् अपि रथवरं ब्राह्मणाय दत्वा कृष्णाजिनां कुमारीं स्कन्धे आरोप्य माद्री च जालिनं कुमारं तपोवनाभिमुखौ संप्रस्थितौ; अनुपूर्वेण च तपोवनम् अनुप्राप्तौ; ततो विश्वन्तरस् तस्मिंस् तपोवने स्वहृदयप्ररितोषकरं व्रतम् आस्थाय विजहार; यावद् अन्यतमो ब्राह्मणः माद्र्या<ं> मूलफलार्थम् अभिगताया<ं> तपोवनाद् विश्वन्तरम् अभिगम्योवाच: जयतु भवान् क्षत्रियकुमारः; उपस्थायकहीनो ऽहं भ्रमामि सवधूजनः तदर्थं बालकाव् एतौ मम त्वं दातुम् अर्हसि इति एवम् उक्तो विश्वन्तरो बोधिसत्वः इष्टसुतपरित्यागं प्रति मुहूर्तं चिन्तापरो बभूव; ततो ऽसौ ब्राह्मणो विश्वन्तरं बोधिसत्वम् उवाच: यतो ऽहं भवन्तम् अर्थये; तत् किम् इदं विचार्यते भवान् ख्यातः क्षितितले सर्वतः करुणात्मकः यथा शिबिः श्रुतो नित्यं तथा त्वं कर्तुम् अर्हसि इति एवम् उक्तो बोधिसत्वस् तं ब्राह्मणम् उवाच: भो महाब्राह्मण स्वजीवितपरित्यागे न मे काचिद् विचारणा किं पुनः स्वसुतत्यागे मम स्यान् मतिर् अन्यथा अपि तु महाब्राह्मण परित्यक्तौ मया बालौ वनवृद्धौ सुखात्मकौ मातृहीनौ कथम् इमौ स्थास्यतः करुणात्मकौ मा भूद् वक्ता च मे कश्चित् कुमारौ निर्घृणो भृशम् बालौ त्यजति नात्मानं साधु ब्राह्मण मां नय इति अथ स ब्राह्मणो विश्वन्तरम् उवाच: भोः क्षत्रियकुमार नैतद् भ��तः प्रतिरूपं महति राजवंशे प्रसूतस्य सर्वस्यां पृथिव्यां ख्यातयशसः सर्वप्राणिषु दयानुक्रोशप्रवृत्तस्य दानमानसत्कारगन्धहस्तिनः श्रमणब्राह्मणातिथिगुरुजनपूजकस्य कृपणवणीपकानाथदरिद्रजनपरिग्राहकस्य सर्वमनोरथपरिपूरकस्य अमोघदर्शनस्य यत् मम वन्ध्यम् आगमनं भवेत्, मोघो वा मार्गश्रमः निरर्थकं वा दर्शनम्; अफला सा आशा चिरकालाशासितो वा चेतस्य् आशासकः; तत् शिघ्रं सङ्क्कल्पतुरगस्य मनोरथस्य तद्वचननास्तिक्यप्रत्याहतस्य मे निर्वृत्तिर् भवेत्; तद् अर्हति भवान् परिपूर्णमनोरथं मां विसर्जयितुं कुतः जलनिधिवसना<ं> ग्रहान्तराक्षी<ं> गिरिवरपीनपयोधरोत्तमाङ्गीम् सनगरनिगमां विचार्य भूमिं न तव सुदंष्ट्र समो ऽस्ति दानशक्त्या इति अथैतद् वचनं ब्राह्मणस्योपश्रुत्य विश्वन्तरो बोधिसत्वः इमां चिन्ताम् आपेदे तनयस्नेहविक्लवः यदि तावत् प्रदास्यामि ब्राह्मणस्य सुतद्वयम् प्राप्स्याम्य् अहं च माद्री च दुःखं पुत्रवियोगजम् अथास्मै न प्रदास्यामि भविष्यामि क्षतव्रतः निराशो ब्राह्मणश् चायं गमिष्यति यथागतः कामं पुत्रवियोगार्तो भुवि शोकं व्रजाम्य् अहम् भग्नप्रतिज्ञो न त्व् एव भविष्यामि क्षतव्रतः इति ततो विश्वन्तरो बोधिसत्वः इष्टसुतपरित्यागं प्रति कृतनिश्चय उवाच: एष भो लोकं दुःखमाहर्णवे प्रतिभये मज्जन्तम् आर्तं भृशम् पारं तारयितुं सुदुष्करशतैर् बध्नामि मार्गप्लवम् इत्य् उक्त्वा विमलाम्बुपूर्णवदनो वक्त्रेण निर्मन्युना बालाव् अश्रुजलाम्बुपूर्णनयनौ विप्राय तस्मै ददौ आह च अस्य पुत्रप्रदानस्य फलं विपुलम् आप्नुयाम् तारयेयम् अहं तेन लोकं संसारसागरात् इति दत्तमात्रयोश् च पुनस् तयोर् बालदारकयोः इयं च वसुमती षड्विकारं चचाल; ततस् तेन भूमिकम्पेन तद्वनवासिनस् तापसाः संत्रस्ताः अन्योन्यम् ऊचुः किंप्रभावनिमित्तो ऽयं भूमेः कम्पः सुदारुणः ज्ञतव्यम् इह सुव्यक्तं प्रभावः कस्य ईदृशः इति तत्रान्यतमो वृद्धतापसो वसिष्ठसगोत्रो निमित्तज्ञानकुशलः; स तेषाम् ऋषीणाम् एतम् अर्थं निवेदयामास नूनं तपोवनरतौ हि फलाम्बुभक्षौ बालौ सुतौ नयनतुष्टिकरौ मनोज्ञौ दुःखार्दितस्य जगतः परिमोक्षणार्थं विश्वन्तरस् त्यजति कम्पति येन भूमिः इति ततस् तौ बालदारकौ पितुर् आशयपरित्यागबुद्धिम् अवगम्य करुणकरुणं रुदन्तौ विश्वन्तरस्य पादय���र् निपत्य कृतकरपुटाव् ऊचतुः: प्रसीद तात मा आवां परित्याक्षीः; क्वेदानिं गुरुविहीनौ गमिष्यावः इति अम्बा च तात निष्क्रान्ता त्वं च नो दातुम् अर्हसि यावत् ताम् अपि पश्यावस् ततो दास्यति नौ भवान् इति ततो बोधिसत्वः स्नेहविक्लवः साश्रुदुर्दिननयनः तौ बालदारकौ परित्यज्योवाच: पुत्रकौ न मे हृदयम् अस्निग्धं नाकृपा नापि नैर्घृणम् सर्वलोकहितार्थं तु त्यजामि गुणदर्शनात् इति अप्य् एवाहं परां बोधिम् अभिगम्य शिवां स्वयम् दुःखार्णवगतं लोकं तारयेयं निराश्रयः इति ततस् तौ बालदारकौ पितुर् आशयपरित्यागम् अवगम्य करुणादीनविलम्बिताक्षरं पादयोर् निपत्य कृतकरपुटाव् ऊचतुः यद्य् एवं व्यवसायस् ते वचनाद् आवयोस् त्वया वक्तव्या जननी तात क्षन्तुम् अम्ब त्वम् अर्हसि इति अपि च तात यन् नौ गुरोर् अपकृतं त्वयि बालभावात् यद्य् अप्रियं वचनम् अन्यद् उदाहृतं वा शुश्रूषणं च परिपूरितम् एव न स्यात् बालापराध इति तत् खलु मर्षणीयम् इत्य् उक्त्वा पितरम् अभिवाद्य त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य गुरुवचनलालसौ मुहुर्मुहुः संपरिवर्तमानौ नयनाम्बुपरिप्लुताक्षकौ तस्माद् आश्रमाद् विनिश्चक्रामतुः; ततो बोधिसत्वस् तैर् अतिकरुणैर् बालदारकवचोभिः विक्लवीकृतहृदयो बोधौ मनः प्रणिधाय तपोवनपर्णकुटीं प्रविष्टः; निष्क्रान्तमात्रयोश् च बालदारकयोः अयं त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातुः षड्विकारं कम्पितः; अनेकैश् च देवतासहस्रैः हाहाकृतम् अन्तरिक्षं बभूव अहो प्रदानमाहात्म्यम् अहो खल्व् अस्य निश्चयः बालाव् इमौ सुतौ त्यक्त्वा यन् न विक्रियते मनः इति तस्मिंश् च समये माद्री मूलफलान्य् आदाय आश्रमाभिमुखी संप्रस्थिता; तेन च महता भूमिकम्पेन त्वरितम् आश्रमपदं प्रतस्थे; अन्यतमा देवता सिंहरूपधारिणी भूत्व मार्गम् अवरुध्यावस्थिता, मा हैव माद्री बोधिसत्त्वस्य सर्वसत्वनिर्मोक्षणकृतोद्योगस्य दानपारमितायां विघ्नम् उत्पादयिष्यतीति ततो माद्री तां मृगराजवधूम् उवाच मृगराजवधूविलासिनि किम् इदं माम् उपरुध्य तिष्ठसि ध्रुवम् अस्मि यथा पतिव्रता लघु मार्गाद् अपसर्प मे तथा अपि च त्वम् अपि मृगराजपत्नी अहम् अपि भार्या नरेन्द्रसिंहस्य धर्मेण भवसि भगिनी मृगराज्ञि ददस्व मे मार्गम् इत्य् एवम् उक्ता सा सिंहरूपधारिणी देवता तस्मान् मार्गाद् अपक्रान्ता; ततो माद्री निमित्तान्य��� अप्रशस्तानीति मत्वा मुहूर्तं चिन्तयामास: यथायम् अन्तरीक्षे रुदनशब्दः श्रूयते, यथा वनवासिनां भूतानां विक्रोशनशब्दो व्यक्तम् आश्रमपदे अकुशलं भविष्यति इति; आह च यथा स्फुरति मे नेत्रं यथा रौति विहङ्गमः ध्रुवं तौ बालकौ त्यक्तौ यथा मे मतिर् उत्सुका यथायं पृथिवीकम्पो वेपते हृदयं च मे व्यक्तौ तौ बालकौ त्यक्तौ यथा कायश् च सीदति इति सा एवम् अनर्थशतसहस्राणि चिन्तयन्ती आस्रमपदं गता; प्रविश्य चा आश्रमपदं ससंभ्रान्ता निरीक्षते; न पश्यति पुत्रकौ; ततो विक्लवहृदया वेपमाना अस्थानपदानुसारं विकल्पयति: अस्मिन् प्रदेशे जालिनः कुमारः सहभगिन्या मृगपोतकैर् अभीक्ष्णं क्रीडितवान्; इमानि च ताभ्यां पांसुनगराणि कृतानि; इमानि च तयोः क्रीडनकानि; तौ तु न पश्यामि; अथ वा अम्बा न दृश्यते इति पर्णकुटीं प्रविश्य शयितौ भविष्यतः इत्य् एवम् आशङ्कापरिगतहृदया सुतदर्शनलालसा मूलफलान्य् एकान्ते उपनिक्षिप्य बाष्पाम्बुपरिप्लुतेक्षणा भर्तुः पादयोर् निपत्य पृच्छति: आर्यपुत्र क्व गतौ बालदारकौ इति; विश्वन्तर उवाच आशया समभिक्रान्तो ब्राह्मणो मम सन्निधौ तस्य तौ दारकौ दत्तौ त्वम् अनुज्ञातुम् अर्हसि इति अथैवम् उक्ता माद्री विषदिग्धविद्धेव मृगी भूमौ निपपात; जलाशयोद्धृतेव मत्सी पृथिव्याम् आवर्तनपरिवर्तनं करोति स्म; हृतपोतेव कुररी करुणकरुणं विरौति स्म; नष्टवत्सेव गौर् बहुविधं हम्भारवैर् विललाप; आह च बालपङ्कजसमानवक्त्रकौ पद्मपत्रसुकुमारहस्तकौ दुःखदुःखितम् अदृष्टदुःखकौ कां गतिं मम गतौ हि पुत्रकौ निरतौ मृगकैः सहाश्रमे मृगशाबार्जनकौ मृगाक्षकौ कथम् अद्य नु पुत्रकौ मम व्रजतस् तस्य वशे न दुःखितौ नयनाम्बुपरिप्लुताक्षकौ विरुवन्तौ करुणं सुदुःखितौ न च मे ऽद्य सुदृष्टकौ कृतौ कृपणं जीवति दुःखितो जनः अङ्के मम तौ विवृद्धकौ मूलपुष्पफलभोजनात्मकौ क्षान्तिमार्दवगुरुप्रियौ सदा दुःखितौ हि परमं सुतौ मम ज्ञातिमातृपरिहीणकौ च तौ बन्धुभिश् च सहसा निराकृतौ दुर्जनं जनम् उपेत्य पापकं दुःखितौ हि परमं सुतौ मम क्षुत्तृषापरिगतात्मकौ सदा कस्य तौ वशम् उपागमिष्यतः आर्तिदुःखपरिपीडितौ च तौ प्रेष्यभावम् उपयास्यतो ध्रुवम् कर्म नूनम् इह पापकं मया अन्यजन्मनि कृतं सुदारुणम् प्राणिनः प्रियशतैर् वियोजिता येन गौर् इव विरौम्य् अवत्सिका येन सत्यवचनेन मे सदा सर्वसत्वसमतां गतं मनः तेन सत्यवचनेन मे सुतौ दासभावगमनाद् विमुच्यताम् इति ततो माद्री ताभ्यां बालदारकाभ्यां ये वृक्षा रोपितकायपालितकास् तान् किसलयसंछन्नाण् दृष्ट्वा ससंभ्रमा परिष्वज्योवाच बालबालकलशावसिक्तकाः पल्लवप्रपतिताश्रुबिन्दवः चेतना इव रुदन्ति वृक्षका बालकाः स्तनविहीनका इव पुनश् च तयोर् बालदारकयोः क्रीडनकान् आश्रमवासिनो मृगशाबकान् दृष्ट्वा करुणादीनविलम्बिताक्षरं वचनम् उवाच दुःखम् एतद् अपरम् ह्य् अनल्पकम् यद् भ्रमन्ति मृगशाबका इमे यद् वयस्यपरिदर्शनोत्सुकाः स्थानकेषु परिमार्गणोत्सुकाः ततो येन मार्गेण तौ बालदारकौ गतौ तं मार्गम् अनुसरन्ती तयोर् बालदारकयोर् इतश् चामुतश् च पदान्य् अनृजुकानि दृष्ट्वा तीव्रदुःखाभ्याहता पुनर् उवाच पात्यमानौ ध्रुवं नीतौ यथा पदविलम्बितम् क्वचिद् द्रुतगतावृत्तौ हानृशंस द्विजोत्तम बाष्पगद्गदनिरुद्धकण्ठकौ वेपमानरुचिराधरोष्ठकौ तौ हि मे हरिणपरिप्लुताक्षकौ कोमलैश् चरणकैः कथं गतौ इति ततो बोधिसत्वस् तां तथा परिदेवनात्मिकां दृष्ट्वा ताभिस् ताभिः श्रुतिभिर् अनित्यताप्रतिसंयुक्ताभिः बहुप्रकारम् अनुसंज्ञापयन्न् उवाच न दर्पान् न च विद्वेषान् मया त्यक्तं सुतद्वयम् सर्वसत्वहितार्थं तु त्यक्तौ तौ दुस्त्यजौ सुतौ आत्मपुत्रकलत्रं च त्यक्त्वा परमदुस्त्यजम् प्राप्नुवन्ति महासत्वाः शिबिवद् बोधिम् उत्तमाम् इति त्यागाधिष्ठानान् माद्रि पुत्रौ तौ त्यक्तौ दुस्त्याजौ लोकनिर्मोक्षणार्थम् दद्यां स्वान् दारान् वाहनं चापि वित्तं सर्वं सर्वेभ्यो दातुम् एषा मतिर् मे इति अथ माद्री धैर्यम् आलम्ब्य चित्तेन बोधिसत्वम् उवाच न करोम्य् अन्तरायं ते मा ते भून् मतिर् अन्यथा माम् अपीच्छसि चेद् दातुं निर्विशङ्कं प्रयच्छ माम् अपि तु यस्यार्थे स्वजनान् धीर त्यजसि स्नेहविक्लवः तम् अर्थं प्राप्नुहि क्षिप्रं तारयन् हि भवाज् जगत् इति ततः शक्रो देवेन्द्रः तद् अत्यद्भुतम् अतिदुष्करं च माद्र्या बोधिसत्वस्य च व्यवसायम् आगम्य त्रिदशगणपरिवृतः उपरि विहायसा तदाश्रमपदम् उपगम्य उदारेणावभासेन तद् वनम् अवभास्य गगनतलस्थ एव बोधिसत्वम् उवाच यथा मूढे लोके कुमतिग्रहपर्याकुलमतौ विभोगासक्ताशये च सुतपाशैर् निगदिते त्वम् एको निःसङ्गस् त्यजसि तनयान् स्नेहजनकान् ध्रुवं क्षेमं शा���्तं विमलविरजं प्राप्स्यसि पदम् इति तद् एवं प्रोत्साह्य बोधिसत्वं शक्रो देवेन्द्रश् चिन्तयामास: एको ऽयम् उपस्थायकविरहितः खेदम् आपत्स्यते; यन्न्व् इमाम् अस्मात् प्राथयेयम् इति; ततो बोधिसत्वसकाशाद् अपक्रम्य ब्राह्मणवेषम् आस्थाय पुनर् बोधिसत्वम् उवाच इमां सर्वानवद्याङ्गीम् अनुरक्तां पतिव्रताम् संप्रयच्छ कुलश्लाघ्यां मम भृत्यार्थभागिनीम् इति ततो माद्री संजातामर्षा ब्राह्मणम् उवाच निर्लज्जश् चापि लुब्धश् च त्वम् इह ब्राह्मणाधमः सद्धर्मनिरतां यस् त्वं माम् इच्छसि पतिव्रताम् इति ततो विश्वन्तरो बोधिसत्वः करुणापरिगतहृदयो माद्रीं निरीक्षितुम् आरब्धः; अथ माद्री विश्वन्तरं बोधिसत्वम् उवाच न शोचाम्य् अहम् आत्मानं नापेक्षा मे तथात्मनि यथा त्वाम् अनुशोचामि कथम् एको भविष्यसि इति ततो बोधिसत्वस् तां माद्रीम् उवाच अहम् इह भुवि माद्रि नानुशोच्यो परिमृश पदम् अक्षयं विशोकम् तम् इमम् अनुसर द्विजं विशोको मृगशरणे त्व् अहम् आश्रमे ऽभ्युपैमि इति विदित्वा हृष्टतुष्टप्रमुदितमनाश् चिन्तयामास इदम् अस्मिन् वने दानं पश्चिमं मे भविष्यति माद्रीं चेमां परित्यज्य भविष्याम्य् अपरिग्रहः इति विदित्वा माद्रीपाणौ गृहित्वा तं ब्राह्मणम् उवाच भावानुरक्तशुश्रूषां सद्वृत्तां प्रियवादिनीम् मम भार्याम् इमाम् इष्टां गृहाण त्वं द्विजोत्तम इति ततः पत्नीं सुदंष्ट्रस्य त्यजतो बोधिकाङ्क्षया षड्विकारा मही कृत्स्ना चचालाम्बुनि नौर् यथा ततो माद्री बाष्पोपरुद्ध्यमानगद्गदकण्ठा ब्राह्मणवशम् आगता पतिपुत्रदुहितृरहिता इदम् अभ्रवीत् कीदृङ् मया कृतं कर्म अनार्यं पूर्वजन्मसु नष्टवत्सेव गौर् येन विरौमि विजने वने ततः शक्रो देवेन्द्रो ब्राह्मणवेषम् अन्तर्धाप्य स्ववेषेण स्थित्वा माद्रीम् उवाच न ब्राह्मणो ऽस्मि सुभगे न च मानुषो ऽस्मि शक्रस् त्व् अहं ह्य् असुरनाशकरः सुरेन्द्रः प्रीतो ऽस्म्य् अनेन विनयेन तवोत्तमेन तद् ब्रूहि किं वरम् इहेच्छसि मत्सकाशात् इति ततो माद्री तद्वचनजनितसौमनस्या शक्रं प्रणम्योवाच मम पुत्रौ सहस्राक्ष दासभावाद् विमोचय पितामहसकाशं च प्रापय त्रिदशेश्वर इति तथेत्य् उक्त्वा महेन्द्रः पुनर् आश्रमपदं प्रविश्य बोधिसत्वम् उपजग्मिवान्; माद्रीं च वामेन पाणिना गृहित्वा बोधिसत्वम् उवाच अहं माद्रीम् ���मां तुभ्यं ददामि परिचारिकाम् न च ते कस्यचिद् देया न्यासद्रोहो हि गर्हितः इति ततो शक्रो देवेन्द्रस् तं बालदारकपरिग्रहीतारं तथा व्यामोहयामास यथा अन्यनगरशङ्कया तद् एव नगरम् उपेत्य तौ बालदारकौ विक्रेतुम् आरब्धः; यावद् अमात्यैर् दृष्ट्वा राज्ञे निवेदितम् एतौ पुत्रस्य ते पुत्रौ ब्राह्मणो ऽस्मिन् पुरोत्तमे जालिनं चैव कृष्णां च विक्रीणीते सुदारुणः इति एतच् छ्रुत्वा भ्रान्तचित्तः स राजा प्राह क्षिप्रं दर्शय त्वं कुमारौ नार्यश् चक्रुः क्रोशम् अन्तःपुरस्थाः पौरा राज्ञः क्षिप्रम् एयुः समीपम् यावद् अन्येनामात्येन राज्ञः सकाशम् उपनीतौ पौत्रौ निरीक्ष्य स नृपो ऽभिमुखोपनीतौ क्षीणस्वरौ कृशतनू मलदिग्धगात्रौ सिंहासनात् क्षितितलं सहसा पपात पौरा विचुक्रुशुर् अमात्यगणाः स्त्रियश् च ततो राजा अमात्यान् आमन्त्रयते वने ऽपि वसतो दानेष्व् अभिरतं मनः तम् इहानयत क्षिप्रं पत्न्या सार्धं सुलोचनम् इति ततः शक्रो देवेन्द्रो बोधिसत्वम् अभिनमस्य स्वभवनम् उपजगाम; पश्चाच् च राजनि विश्वामित्रे अभ्यतीते ब्राह्मणामात्यपौरजानपदैः सार्धं तदाश्रमपदं गत्वा बोधिसत्वं याचित्वा स्वपुरम् आनीय राज्ये प्रतिष्ठापितवान्; ततो विश्वन्तरो राजा सर्वंददो बभूव; स श्रंअनब्राह्मणवनीपकसुहृत्सम्बन्धिबान्धवानुजीविजनेषु अनेकप्रकाराणि दानानि दत्वा पुण्यानि कृत्वा गाथां भाषते बोधिं प्रार्थयमानेन दानं देयं विशारद क्षत्रिये ब्राह्मणे वैश्ये शूद्रे चण्डालपुक्कशे हिरण्यं च सुवर्णं च गवाश्वमणिकुण्डलम् दद्यात् संपन्नशीलेभ्यो दासकर्मकरं तथा सुतदारपरित्यागं कृत्वा मुक्तेन चेतसा प्राप्नुवन्ति नराः शुद्धिम् अस्मिन् लोके परत्र च इति यदा विश्वामित्रेण राज्ञा विश्वन्तरनिमित्तं जुज्जुकाय ब्राह्मणाय प्रभूतं धनं दत्तं तदासौ विस्तीर्णविभवो जातः; तस्य सुहृत्सम्बन्धिबान्धवा मित्राणि चागम्य कथयन्ति: या च काचित् तव श्रीर् असौ विश्वन्तरं कुमारम् आगम्य इति; स कथयति: किं मम विश्वन्तरेण कृतम् उत्तमवर्णप्रसूतो ऽहं; दक्षिणीयो लोकस्य; येन मम भोगा उपनमन्ति इति भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ विश्वन्तरो नाम राजकुमारः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ जुज्जुकः एष एवासौ देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह��य् अप्य् एष अकृतज्ञ अकृतवेदी; तस्मात् तर्हि भिक्षवः एवं शिक्षितव्यं यत् कृतज्ञा भविष्यामः कृतवेदिनः स्वल्पम् अपि कृतं न नाश्ययिष्यामः; प्राग् एव प्रभूतं; इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् थे स्तोर्य् ओफ़् श्रोणकोटीविंशा बुद्धो भगवान् विहरति वेणुवने कलन्दकनिवापे; तेन खलु समयेन चम्पायां पोतलो नाम गृहपतिः प्रतिवसति, आढ्यो महाधनो महाभोगो विस्तीर्णविशालपरिग्रहो वैश्रवणधनसमुदितो वैश्रवणधनप्रतिस्पर्धी; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा उपस्थीयते शीते शीतोपकरणैः उष्णे उष्णोपकरणैः वैद्यप्रज्ञप्तैर् आहारैः, नातितिक्तैः नात्यम्लैः नातिलवणैः नातिमधुरैः नातिकटुकई नातिकषायैः तिक्ताम्ललवणमधुरकटुकषायविवर्जितैः; हारार्धहारविभूषितगात्री अप्सरा इव नन्दने वने विचारिणी मंचान् मंचं पीठात् पीठम् अनवतरन्ती अधरिमां भूमिं; न चास्याः किंचिद् अमनोज्ञां शब्दश्रवणं यावद् गर्भस्य परिपाकाय तेन खलु समयेन पोतलको गृहपतिः राजगृहं गतः केनचिद् एव करणीयेन; सा चाष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् श्रवणे नक्षत्रे प्रसूता; दारको जातः अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः; तस्य पादतलयोर् अधस्तात् चतुरङ्गुलमात्राणि रोमाणि सुवर्णवर्णवर्णानि जातानि; यावत् पोतलकस्य गृहपतेः स्वमनुष्यः त्वरितत्वरितं राजगृहं गतः, पोतलकस्य गृहपतेः कथयति: गृहपते दिष्ट्या वर्धसे पुत्रस् ते जातः इति; स प्रीतिसौमनस्यजातः भूयः पृच्छति किं कथयसि गृहपते पुत्रस् ते जातः; पुनः पृच्छति किं कथयसि इति; अथ तस्य पुरुषस्यैतद् अभवत् किम् अयं गृहपतिर् भूयो भूयः पृच्छति? मा मां प्रलापयितुकामः इति विदित्वा तूष्णीम् अवस्थितः; गृहपतिः कथयति: भोः पुरुष क्षूणस् त्वं; यदि त्वया शतम् अपि वाङ् निश्चारिताभविष्यत्, मयापि तव मुखं सुवर्णस्य पूरितम् अभविष्यत् इति; ततः पोतलकेन गृहपतिना तस्य पुरुषस्य त्रीन् वारान् सुवर्णेन मुखं पूरितं; कोष्ठागारिकस्य च सन्दिष्टं दारकस्यावलेहिकामूल्यं विंशतिहिरण्यकोटीर् देहि इति पोतलको गृहपतिः प्रीतमनाः राज्ञः सकाशम् उपसंक्रान्तः देव पुत्रो मे जातः इति; राजा कथयति: शोभनम् एव; ददाम्य् अहं तस्य चम्पायां साधारणं सप्तहस्तिकं दानीयम् इति; पोतलको गृहपतिः राजानं बिम्बिसारम् अवलोक्य चम्पाम् आगतः; ततो गृहपतेर् ज्ञातयः त्रीणि सप्तकान्य् एकविंशतिदिवसान् जातस्य जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थापयन्ति किं भवतु दारकस्य नाम इति; अन्ये कथयन्ति: अयं दारकः श्रवणनक्षत्रे जातः; पित्रा चास्य जन्मनि विंशतिहिरण्यकोट्यः अवलेहिकामूल्यं दत्तः; तस्माद् भवतु दारकस्य श्रोणः कोटीविंश इति नाम; तस्य श्रोणः कोटीविंश इति नामधेयं व्यवस्थापितं; श्रोणः कोटीविंशो दारकः अष्टाभ्यो धात्रीभ्यो ऽनुप्रदत्तः; द्वाभ्याम् अंसधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्षीरधात्रीभ्यां द्वाभ्यां मलधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्रीडनिकाभ्यां धात्रीभ्यां; सो ऽष्टाभिर् धात्रीभिर् उन्नीयते वर्ध्यते क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिर्मण्डेन अन्यैश् चोत्तप्तोत्तप्तैर् उपकरणविशेषैर् आशु वर्धते ह्रदस्थम् इव पङ्कजम्; स यदा महान् संवृत्तस् तदा लिप्याम् उपन्यस्तः सङ्ख्यायां गणनायां मुद्रायां; उद्धारे न्यासे निक्षेपे वस्तुपरीक्षायां वस्त्रपरीक्षायां रत्नपरीक्षायां दारुपरीक्षायां हस्तिपरीक्षायां अश्वपरीक्षायां कुमारपरीक्षायां कुमारिकापरीक्षायां; सो ऽष्टासु परीक्षासु उद्घाटको वाचकः पण्डितः पटुप्रचारः संवृत्तः; तस्य पुण्यमहेशाख्यतां श्रुत्वा समानकुलीनैर् बहुभिर् दारिका दत्ताः; तस्य पित्रा त्रीणि वासगृहाणि मापितानि हैमन्तिकं ग्रैष्मिकं वार्षिकं; त्रीणि उद्यानानि मापितानि हैमन्तिकं ग्रैष्मिकं वार्षिकं; त्रीणि अन्तःपुराणि व्यवस्थापितानि ज्यैष्ठं मध्यं कनीयसं; स उपरिप्रासादतलगतो निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य दिने दिने पंचशतिकाः पाको भोजनार्थं साध्यते अजातशत्रु, इम्पेल्लेद् ब्य् देवदत्त, सेएक्स् तो तके हिस् फ़थेर् किन्ग् बिम्बिसारऽस् लिफ़े बुत् फ़ैल्स् इन् थे अत्तेम्प्त् देवदत्तेन अजातशत्रुः कुमारो विप्रस्थाप्यते: कुमार सर्वेषां राज्ञां यदा शिरसि पलितं जातं भवति, तदा ज्येष्ठं कुमारं राज्यैश्वर्याधिपत्ये प्रतिष्ठाप्य प्रव्रजन्ति; भवतः पितुः केशास् तृतीयं वर्णान्तरं गताः; तथापि कामेष्व् अध्यवसित एव नोपशमं गच्छति इति; अजातशत्रुः कथयति: किम् अस्य करोमि इति; देवदत्तः कथयति पराक्रमस्व इति; कामार्थिनां नास्तिकिंचिद् अकरणीयं; यावद् राजा बिम्बि��ारो भगवतो घृतपीतस्य मण्डं पातुकामस्य मण्डम् अधिष्ठाय वेणुवनं संप्रस्थितः; अजातशत्रुणा दृष्टः; तेन कनकः क्षिप्तः; राजा शब्दे कृतावी, तेन तस्य मण्डस्थाली भग्ना; राजा तत एव प्रतिनिवृत्तः थे बुद्ध, देसिरिन्ग् तो चोन्वेर्त् श्रोणकोटीविंश, सेन्द्स् मौद्गल्यायन तो हिम्, wहो अप्पेअर्स् तो हिम् इन् थे ओर्ब् ओफ़् थे सुन्, अन्द् तल्क्स् तो हिम् ओफ़् थे बुद्ध अत्रान्तरे नास्ति किंचिद् बुद्धानां भगवताम् अज्ञातम् अदृष्टम् अविदितम् अविज्ञातं; तत्र भगवान् आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् आमन्त्रयते: विनिपातितो मौद्गल्यायन अजातशत्रुणा अकल्याणमित्रोपगूढेन तथागतस्य पिण्डपातः; गच्छ चम्पायां पोतलकपुत्रस्य सकाशात् पिण्डपातम् आदाय इति; एवं भदन्तेत्य् आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो भगवतः प्रतिश्रुत्य तद्रूपं समाधिं समापन्नः यथा समाहिते चित्ते राजगृहे ऽन्तर्हितश् चम्पायां प्रत्यष्ठात्; श्रोणः कोटीविंशः आदित्यभक्तः; स दिने दिने काल्यम् एवोत्थाय आदित्यं नमस्यति; आयुष्मान् महामौद्गल्ययानः ऋद्ध्या आदित्यमण्डलं भित्वा अवतीर्णः; अथ श्रोणः कोटीविंशः दृष्ट्वा परं विस्मयम् आपन्नः: प्रत्यक्षम् एवाहम् आदित्यं स्वेन रूपेण पश्यामि इति; दृष्ट्वा च पुनर् गाथां भाषते भित्वा रविं क्षितितलाभिमुखं क एष संप्रत्य् उपैति भवनं समशीघ्र एव स्यात् किं न्व् अयं दिनकरो धनदः शशाङ्कः शक्रो ऽथ वा सुरपतिः सहसावतीर्णः इति आयुष्मान् अपि महामौद्गल्यायनस् तस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय गाथां भाषते नाहं दीप्तसहस्ररश्मिकिरणस् सूर्यो न ताराधिपः नाहं वैश्रवणो चास्मि भगवान् नास्मीश्वरस् सुव्रतः पुत्रं माम् अवगच्छ शान्तमनसो बुद्धस्य दीप्तौजसः भैक्षार्थं तु तवाहम् अभ्युपगतः पिण्डेन कार्यं पुनः इति श्रोणः कथयति: किं भवान् मुनिः? स गाथां भाषते मेरुं प्राप्य यथा हि कांचनगिरिं स्यात् सर्षपो ऽभ्यागतः सूर्यं प्राप्य यथा भवेच् च तुलितः खद्योतजन्तुः क्षितौ रत्नाढ्यं च समेत्य सागरम् इह स्याद् गोष्पदं संसृतम् बुद्धं प्राप्य तथा नरोत्तमगुरुं मां विद्धि शास्तात्मजम् इति श्रोणः कथयति अनेनैवानुमानेन वयं हि तव नायकम् सुव्यक्तम् अवगच्छामो यथास्ति सुमहातपाः आज्ञापय किम् आगमनप्रयोजनम् इति; स कथयति: भगवतः पिण्डपातम् अनुप्रयच्छ; को ऽसौ भगवान्? अस्ति गृहपतिपुत्र ��्रमणो गौतमः शाक्यपुत्रः शाक्यकुलात् केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; सो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसम्बुद्धः; स एष गृहपतिपुत्र बुद्धो नाम; तस्य बुद्ध इत्य् अश्रुतपूर्वं घोषं श्रुत्वा सरोमकूपाण्य् आहृष्टाणि; तेनाभिप्रसन्नेन स एव पंचशतिकः पाकः आयुष्मते महामौद्गल्यायनाय प्रतिपादितः श्रोणकोटीविंश फ़िल्ल्स् हिस् बोwल् wइथ् फ़ोओद् ओफ़् एxत्रओर्दिनर्य् फ़्रग्रन्चे, wहिछ् महामौद्गल्यायन चर्रिएस् बच्क् तो थे बुद्ध अथायुष्मान् महामौद्गल्यायनस् तस्यान्तिकात् पिण्डपातम् आदाय तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते चम्पायाम् अन्तर्हितो राजगृहे प्रत्यष्ठाद् वेनुवने कलन्दकनिवापे; तेन भगवतः पिण्डपात उपनामितः; भगवान् भोक्तुम् आरब्धः; राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः द्वितीयं स्थालिपाकम् आदाय भगवत्सकाशम् उपसंक्रामति; यावत् पश्यति सर्वं वेणुवनं नानाविधेन सुरभिणा आहारगन्धेन स्फुटं; स संलक्षयति नूनं शक्रेण देवेन्द्रेण अन्याभिर् देवताभिर् भगवतः पिण्डपातः उपनीतः; यथेदं वेणुवनं नानाविधेन सुरभिणा आहारगन्धेन स्फुटम्; इति विदित्वा भगवन्तम् इदम् अवोचत्: किं भदन्त शक्रेण देवेन्द्रेण अन्याभिर् देवताभिर् भगवतः पिण्डपात उपनीतः? येन वेणुवनं नानाविधेन सुरभिणा आहारगन्धेन स्फुटम् इति; भगवान् आह: न महाराज शक्रेण देवेन्द्रेण नाप्य् अन्याभिर् देवताभिर् उपनीतः; अपि तु तवैव विजिते चम्पायां पोतलकपुत्रस्य दिने दिने पंचशतिकः स्थालीपाकः साध्यते; ततो मौद्गल्यायनेन भिक्षुणा आनितः इति; तस्य भगवान् वर्णं भाषितुम् आरब्धः इति श्रुत्वापि तस्य दर्शनकामता उत्पन्ना; भगवांस् तस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय कथयति: महाराज पुण्यमहेशाख्यस् स सत्वः; मा तस्य आज्ञां दास्यसि; मा ते पुण्यपरिक्षयो भविष्यति; अपि तु महाराज परिभुङ्क्ष्व पात्रशेषं; स कथयति: अहम् अस्मि भदन्त राजा; भदन्त क्षत्रियो मूर्धाभिषिक्तः; न मया कस्यचित् पात्रशेषं परिभुक्तपूर्वं; किंतु भगवान् धर्मतया पिता भवति; यदि भगवान् आज्ञापयति <तर्हि परिभुंजे इति> परिभोक्तुम् आरब्धः; भगवान् आह: अस्ति महाराज त्वया कदाचिद् एवंरूपम् अन्नपानं परिभुक्तपूर्वं? राजा कथयति: अयं भदन्त राजकुले वृद्धो, राजा च संवृत्तः नाभ���जानात्य् एवंरूपम् अन्नपानम् आस्वादितपूर्वं; पुण्यमहेशाख्यो महाराज स सत्वः य ईदृशम् अन्नपानं परिभुङ्क्ते किन्ग् बिम्बिसार देसिरेस् तो सेए श्रोणकोटीविंश अथ राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः; तेन अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: सन्नाहयन्तु भवन्तः चतुरङ्गं बलकायं; चम्पां गमिष्यामि; कस्यार्थे? पोतलकपुत्रं द्रष्टुं; देवस्यासौ विषयनिवासी; इहैवाहूयतां; पुण्यमहेशाख्यो ऽसौ सत्वः; न तस्य आज्ञा दातव्या; देव वयं तथा करिष्यामः, यथा आज्ञां न दास्यामः; स चागमिष्यति; एवं कुरुत इति; तैश् चम्पाया लेखो ऽनुप्रेषितः; भवन्तो नगरशोभां कुरुत; यवसयोगासनं च सम्दानयत; राजा आगमिष्यति; इति श्रुत्वा परितुष्टाः; भूयो लेखो ऽनुप्रेषितः; भवन्तो न राजा आगमिष्यति; अपि तु कुमार आगच्छति इत्; ते सन्त्रस्ताः: कर्कशः कुमारः, कदाचिद् आगत अनर्थं करिष्यति इति; भुयो लिखितं; न राज आगच्छति; नापि कुमारः; अपि तु युष्माभिर् गङ्गा तथा बद्धव्या यथा प्रतिलोमा वहति; इति श्रुत्वा चम्पानिवासिनः पौरास् सन्निपतिताः: भवन्तो नूनम् अस्मान् राजा दण्डयितुकामः, येनैवं लिखति इति तैर् अमात्यानाम् अनेन अर्थेन लेखो ऽनुप्रेषितः; तैर् वाचयित्वा पुनस् तेषां यथाभूतं सन्दिष्टं: भवन्तः एष परमार्थः; न राजा आगच्छति; न कुमारः; नापि गङ्गाबन्धेन किंचित् प्रयोजनम्; अपि तु देवः पोतलकपुत्रं द्रष्टुकामः; तैर् अवचरकः पुरुषः प्रेषितः; तेनाप्य् एवम् एव समाख्यातं; ततस् ते संभूय पोतलकस्य गृहपतेः सकाशं गताः; गृहपते देवः श्रोणं कोटिविंशं द्रष्टुकामः; प्रेषय अमात्यैर् अस्माकं यथाभूतं सन्दिष्टम्; अवचरकपुरुषेणपि स एवार्थः समाख्यातः इति; स कथयति: भवन्तो न प्रेषयामि; यो मम भागस् तं सुवर्णपिण्डैर् अपि बध्नीयाम् इति; ते कथयन्ति: गृहपते यद्य् अप्य् एवं तथापि पश्चिमा जनता अनुकम्पितव्या इति; स कथयति: भवन्तो यद्य् एवं समयतः अनुजानामि; यदि युष्माकम् अपि पुत्राः श्रोणेन सार्धं गच्छति इति; ते कथयन्ति: गृहपते एवं भवतु; गच्छन्तु भवन्तः श्रोणकोटीविंश गोएस् तो राजगृह तो विसित् बिम्बिसार अथ पोतलको गृहपतिर् येन श्रोणकोटीविंशस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य श्रोणं कोटीविंशम् इदम् अवोचत्: पुत्र इमेपौर एवं कथयन्ति इति; स कथयति: तात यद्य् एवं गच्छामि इति; पुत्र नूनं स राजा तव पादयोः सुवर्णवर्णानि रोमाणि द्रष्टुकामः; न त्वया तस्य पादौ उत्क्षिप्य दर्शयितव्यौ; राजान अस्थानप्रकोपिनः; मा ते अनर्थं करिष्यन्ति; अयं मुक्ताहारः; एतं राज्ञः पादयोः स्थापयित्वा प्रणामं च कृत्वा तस्य पुरस्तात् पर्यङ्कं बध्वा निषीद; ततो रोमाणि द्रक्ष्यति इति; ततः पोतलको गृहपतिः संलक्षयति: कतरेण यानेन श्रोणं प्रेषयामि? किं हस्तियानेन? अश्वयानेन? रथयानेन्? उत नौयानेन इति; तस्यैतद् अभवत्; नौयानम् एषां वरं; नौयानेन प्रेषयामि इति; तेन नद्यां गङ्गायां नौसङ्क्रमो मापितः; तत्र विचित्रम् उद्यानं कारितं नानापुष्पफलसंपन्नं हंसक्रौञ्चमयूरशुकशारिकाकोकिलादिविहङ्गनिकूजितं; विविधानि वादित्राणि, नर्यश् च नानालङ्कारविभूषिताः समारोपिताः; तद् अनया विभूत्या जलमध्येन प्रेषितः; सो ऽनुपूर्वेण राजगृहसमीपं गतः; राज्ञा बिम्बिसारेण श्रुतं पोतलकपुत्रः आगच्छति इति; तेन यावच् च राजगृहं, यावच् च नादी गङ्गा अत्रान्तरात् खातम् अस्याः पूरयित्वा तन्मध्येन नौर् आकृष्टा; राजगृहं च तन् नगरम् अपगतपाषाणशर्करकठल्लं व्यवस्थापितं चन्दनवारिपरिषिक्तं सुरभिधूपघटिकोपनिबद्धम् आमुक्तपट्टदामकलापम् उच्छृतध्वजपताकं नानापुष्पावकीर्णं रमणीयं देवानाम् इव नन्दनवनोद्यानं; सो ऽनया विभूत्या राजगृहं नगरं प्रवेशितः; ततो ऽसौ राज्ञः सिंहासनस्थस्य मुक्ताहारं पादयोर् दत्वा, शिरसा प्रणम्य, पुरस्तात् पर्यङ्कं बध्वा निषण्णः; राजा तस्य पादतलयोः सुवर्णवर्णानि रोमाणि दृष्ट्वा परं विस्मयम् आपन्नः: अहो पुण्यमहेशाख्यः श्रोणः कोटीविंशः इति श्रोणकोटीविंश अन्द् किन्ग् बिम्बिसार गो तोगेथेर् तो थे बम्बोओ ग्रोवे इन् ओर्देर् तो सेए थे बुद्ध दृष्ट्वा कथयति: श्रोण दृष्टस् ते भगवान्? नो देव; आगच्छ गच्छामः; स पृच्छति देव किं भगवान् यानेन गच्च्छति? आहोस्वीत् पादाभ्याम्? इति; राजा कथयति प्रव्रजितो ऽसौ; किं तस्य यानेन? इति; स कथयति: देव यद्य् एवम् अहम् अपि पादाभ्याम् एव गच्छामि इति, पादाभ्याम् एव संप्रस्थितः; तस्य पौरुषेयैर् वस्त्राणि पृथिव्याम् आस्तीर्णानि; स कथयति: किं भगवान् आस्तीर्णेन गच्छति? आहोस्विस् अनास्तीर्णेन? इति; ते कथयन्ति अनास्तीर्णेन इति; स कथयति: अपन्यत वस्त्राणि; अहम् अप्य् अनास्तीर्णेन गच्छामि इति; पौरुषेयैर् वस्त्राणि अपनीतानि; ���मनुष्यकैर् आस्तीर्णानि; स कथयति: भवन्तो यूयं मया निवारिताः? इति; ते कथयन्ति: देव निवारिताः; अथ केन पुनर् आस्तीर्णानि? इति; देव पुण्यमहेशाख्यस् त्वम्; अमनुष्यकैर् आस्तीर्णानि इति; तेनाशयतो वाङ् निश्चारिता अपनयन्तु अमनुष्या वस्त्राणि इति; तैर् अपनीतानि; तेन पृथिव्यां पादो न्यस्तः; षड्विकारः पृथिवीकम्पो जातः; इयं महापृथिवी चलति, संचलति, संप्रचलति; व्यथते संव्यथते संप्रव्यथते; पूर्वो दिग्भाग उन्नमति, पश्चिम अवनमति; पश्चिम उन्नमति; पूर्वो ऽवनमति; दक्षिण उन्नमति, उत्तरो ऽवनमति; उत्तर उन्नमति, दक्षिणो ऽवनमति; अन्त उन्नमति, मध्यो ऽवनमति; मध्य उन्नमति, अन्तो ऽवनमति; तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: इतो भिक्षव एकनवतं कल्पम् उपादाय न कदाचित् पोतलकपुत्रेण अनास्तीर्णायां पृथिव्यां पादो न्यस्तः; एतर्हि न्यस्तो धर्मगौरवतः, नो तु पुण्यपरिक्षयात्; तेनायं षड्विकारः पृथिवीकम्पो जातः इति थे बुद्ध चोन्वेर्त्स् श्रोणकोटीविंश अथ श्रोणः कोटीविंशो येन भगवान् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णः; ततो भगवता आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञत्वा तादृशी चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मदेशना कृता, यां श्रुत्वा श्रोणेन कोटीविंशेन विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं; स दृष्टसत्य उत्थाय आसनाद् एकांसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा, येन भगवांस् तेन अञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: लभेयाहं भदन्त स्वाख्याते धर्मविनय प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावं चरेयम् अहं भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम् इति; भगवान् आह: न खलु गृहपुत्र तथागता वा तथागतश्रावका वा अननुज्ञातं कुलपुत्रं मातापितृभ्यां प्रव्राजयन्ति उपसंपादयन्ति वा; गच्छ मातापितराव् अवलोकय इति; राजा कथयति अहं भदन्त प्रभुः सर्वाधिकरणानाम्; अर्थे ममैव धर्मतया अयं पुत्रो भवति; अहम् एनम् अनुजानामि; प्रव्राजयतु भगवान् यथासुखम् इति; ततो भगवता एहिभिक्षुकया आभाषितः एहि भिक्षो चर ब्रह्मचर्यम् इति; ततो वाचो ऽवसानसमनन्तरम् एव मुण्डः संवृत्तः; सङ्घाटीप्रावृतः; पात्रकरकव्यग्रहस्तः सप्ताहावरोपितकेशश्मस्रुः वर्षशतोपसंपन्नस्य भिक्षोर् ईर्यापथेनावस्थितः; आह चात्र एहीति चोक्तः स तथागतेन मुण्डश् च सङ्घाटि��रीतदेहः सद्यः प्रशान्तेन्द्रिय एव तस्थौ नेपच्छितो बुद्धमनोरथेन इति षड्वर्गीयास् तद् अवस्फण्डयितुम् आरब्धाः; अयं तावन् नीतपिण्डकः; एकान्तघटके शासने किं विशेषम् अधिगमिष्यति इति स तैर् अवस्फण्डितो येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य आयुष्मन्तम् आनन्दम् इदम् अवोचत्: कतरो भदन्त आनन्द भगवता एकान्तघटकस्य भिक्षोः योगानुकूलस् समाधिर् उक्तः आयुष्मन् श्रोण भगवतोक्तं चङ्क्रमत अविगतसमाधिश् चिरस्थितिको भविष्यतीति तेन शीतवनं श्मशानं गत्वा चङ्क्रमो ऽधिष्ठितः इति; तत्रायुष्मान् श्रोणः कोटीविंशः राजगृहे विहरति शीतवने श्मशाने युक्तः; सातत्ये नैपक्ये संबोधिपक्षिकेषु धर्मेषु भावनायोगम् अनुयुक्तो भवति श्रोणकोटीविंश गिवेस् हिम्सेल्फ़् तो सेवेरे पेनन्चेस्"
+sbv_195,"the example of the lute atha āyuṣmataḥ śroṇakoṭīviṃśasya ekākino rahogatasya pratisaṃlīnasya evaṃ cetasi cetaḥparitarka udapādi; yāvantaḥ khalu bhagavataḥ śrāvakāḥ ārabdhavīryā viharanti; ahaṃ teṣām anyatamaḥ; atha ca punar me nānupādāyāsravebhyaś cittaṃ vimucyate; saṃvidyante ca me jñātiṣu vipulā bhogāḥ; yannv ahaṃ niṣadya kāmāṃś ca paribhuṅjīya; dānāni ca dadyāṃ; puṇyāni ca kuryām iti atha bhagavān āyuṣmataḥ śroṇasya cetasā cittam ājñāya anyatamaṃ bhikṣum āmantrayate: ehi tvaṃ bhikṣo; yena śroṇaḥ koṭīviṃśas tenopasamkrāma; upasaṃkramya śroṇaṃ koṭīviṃśam evaṃ vada śāstā tvāṃ śroṇa āmantrayate iti; evaṃ bhadantety sa bhikṣur bhagavataḥ pratiśrutya yanāyuṣmān śroṇaḥ koṭīviṃśas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya āyuṣmantaṃ śroṇaṃ koṭīviṃśam idam avocat: śāstā tvām āyuṣman śroṇa āmantrayate iti; evam āyuṣman ity āyuṣmān śroṇaḥ koṭīviṃśas tasya bhikṣoḥ pratiśrutya yena bhagavāṃś tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekāṇte sthitaḥ; āyuṣmantaṃ śroṇaṃ koṭīviṃśaṃ bhagavān idam avocat: na te śroṇa ekākino rahogatasya pratisaṃlīnasya evaṃ cetasi cetaḥparitarka udapādi? yāvantaḥ khalu bhagavataḥ śrāvakāḥ ārabdhavīryā viharanti; ahaṃ teṣām anyatamaḥ; atha ca punar me nānupādāya āsravebhyaḥ cittaṃ vimucyate; saṃvidyante ca me jñātiṣu vipulā bhogāḥ; yannv ahaṃ niṣadya kāmāṃś ca paribhuñjīya; dānāni ca dadyāṃ; puṇyāni ca kuryām iti atha āyuṣmataḥ śroṇasya koṭīviṃśasya etad abhavat: jānāti me bhagavān cetasā cittam; iti viditvā bhītas trastas saṃvignaḥ āhṛṣṭaromakūpo bhagavantam idam avocat: evaṃbhadanta; tena hi śroṇa tvām eva pṛcchāmi; yathā te kṣamate tathainaṃ vyākuru; kiṃ manyase śroṇa? kuśalas tvam abhūḥ pūrvam āgārikaḥ san vīṇāyāṃ tantrīsvane; tathyam ahaṃ bhadanta kuśalo 'bhūvaṃ pūrvam āgārikaḥ san vīṇāyāṃ tantrīsvane: kiṃ manyase śroṇa? yasmin samaye vīṇāyās tantryaḥ atyātatā bhavanti, api nu tasmin samaye vīṇā valgusvarā bhavati? manojñasvarā vā svaravatī vā karmaṇyā vā? no bhadanta; yasmin samaye vīṇāyās tantryaḥ atiślathā bhavanti api nu tasmin samaye vīṇā valgusvarā bhavati? manojñasvarā vā svaravatī vā karmaṇyā vā? no bhadanta; atha punar yasmin samaye vīṇāyās tantryaḥ nātyātatā bhavanti nātiślathāḥ saha guṇeṣu pratiṣṭhāpitāḥ, nanu tasmin samaye vīṇā valgusvarā vā bhavati? manojñasvarā vā svaravatī vā karmaṇyā vā? evaṃ bhadanta; evam eva śroṇa atyārabdhaṃ vīryam atyauddhatyāya saṃvartate; atilīnaṃ cittaṃ kausīdyāya saṃvartate; tasmāt tvaṃ śroṇa samatāṃ pratipadyasva; tena ca mā maṃsthāḥ; tasmiṃś ca pramādaḥ; tasmiṃś ca nimittam udgṛhṇīṣva; anena tvaṃ śroṇa vihāreṇa viharan nacirād eva āsravāṇāṃ kṣayād anāsravāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñayā sākṣātkṛtvā, upasaṃpadya pravedayase kṣīṇā me jātiḥ; uṣitaṃ brahmacaryaṃ; kṛtaṃ karaṇīyaṃ; nāparam asmād bhavaṃ prajānāmi iti śroṇakoṭīviṃśa follows the advice of the buddha, and in a short time becomes an arhat athāyuṣmān śroṇaḥ koṭīviṃśo bhagavato bhāṣitam abhinandya anumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ; athāyuṣmān śroṇaḥ koṭīviṃśo bhagavatā anena vīṇopamena avavādenāvavāditaḥ eko vyapakṛṣṭaḥ apramattaḥ ātāpī prahitātmā vyāhārṣīt; eko vyapakṛṣṭaḥ apramatta ātāpī prahitātmā viharan, yadarthaṃ kulaputrāḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajanti, tad anuttaraṃ brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñayā sākṣātkṛtvā upasaṃpadya pravedayate: kṣīṇā me jātiḥ; uṣitaṃ brahmacaryaṃ; kṛtaṃ karaṇīyaṃ; nāparam asmād bhavaṃ prajānāmi iti; ājñātavān sa āyuṣmān arhan babhūva suvimuktacittaḥ athāyuṣmataḥ śroṇāsya koṭīviṃśasya arhatvaprāptasya vimuktiprītisukhasaṃvedinaḥ etad abhavat: ayaṃ me kālo bhagavantaṃ darśanāya upasaṃkramituṃ, paryupasanāya iti; athāyuṣmān śroṇaḥ koṭīviṃśaḥ sāyāhne oratisaṃlayanād vyutthāya yena hagavāṃś tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte nyaṣīdat; ekāntaniṣaṇṇa āyuṣmān śroṇaḥ koṭīviṃśaḥ bhagavantam idam avocat the discourse of śroṇakoṭīviṃśa yo 'sau bhadanta bhikṣur bhavati arhan kṣīṇāsravaḥ kṛtakṛtyaḥ kṛtakaraṇīyaḥ apahṛtabhāraḥ anuprāptasvakāryaḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaḥ samyagājñāsuvimuktacittaḥ sa tasmin samaye ṣaṭ sthānāny adhimukto bhavati; naiṣkramyam adhimukto bhavati; trṣṇākṣayam upādānakṣayam asaṃ moṣaṃ ca cetasā adhimukto bhavati; syāt khalu bhadanta ihaikatyasya evaṃ śraddhāmātrakaṃ, bata ayam āyuṣmān niśritya naiṣkramyam adhimukta iti; na khalv evaṃ draṣṭavyaṃ kṣayād bhadanta rāgasya kṣayād dveṣasya kṣayān mohasya naiṣkramyam adhimukto bhavati; syāt khalu ihaikatyasya evaṃ śīlamātrakaṃ bata ayam āyuṣmān niśritya avyābādhyam adhimukta iti; na khalv evaṃ draṣṭuṃ; kṣayād bhadanta rāgasya kṣayād dveṣasya kṣayān mohasya avyābādhyam adhimukto bhavati; syāt khalu bhadanta ihaikatyasya evaṃ lābhasatkāraślokamātrakaṃ bata ayam āyuṣmān parimṛgayamāṇāḥ prāvivekyam adhimukta iti; na khalv evaṃ draṣṭavyaṃ; kṣayād bhadanta rāgasya kṣayād dveṣasya kṣayān mohasya tṛṣṇākṣayam upādānakṣayam asaṃmoṣaṃ ca cetasā adhimukto bhavati; yo 'sau bhadanta bhikṣur bhavati arhan, kṣīṇāsravaḥ kṛtakṛtyaḥ kṛtakaraṇīyaḥ apahṛtabhāraḥ anuprāptasvakāryaḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaḥ samyagājñāsuvimuktacittaḥ tasmin samaye imāni ṣaṭ sthānāny adhimukto bhavati; yo 'sau bhadanta bhikṣur bhavati śaikṣa asaṃprāptamānasaḥ sa uttaraṃ yogakṣemaṃ nirvāṇam abhiprārthayamānarūpo bahulaṃ viharati; tasmin samaye śaikṣaiḥ śīlaiḥ samanvāgato bhavati śaikṣaiś cendriyaiḥ; so 'pareṇa samayena āsravāṇāṃ kṣayād anāsravāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñayā sākṣātkṛtya upasaṃpadya pravedayate; kṣīṇā me jāti, uṣitaṃ brahmacaryaṃ; kṛtaṃ karaṇīyaṃ; nāparam asmād bhavaṃ prajānāmi iti; sa tasmin samaye aśaikṣaiḥ śīlaiḥ samanvāgato bhavati aśaikṣaiś cendriyaiḥ; tadyathā dahraḥ kumārako bālo mandaḥ uttānaśāyī tasmin samaye dahraiḥ śīlaiḥ samanvāgato bhavati dahraiś cendriyaiḥ; so 'pareṇa samayena vṛddher anvayāt, indriyāṇāṃ paripākāt sa tasmin samaye vṛddhaiḥ śīlaiḥ samanvāgato bhavati vṛddhaiś cendriyaiḥ; evam eva yo 'sau bhikṣur bhavati śaikṣa asaṃprāptamānasaḥ sa uttaraṃ yogakṣemaṃ nirvāṇam abhiprārthayamānarūpo bahulaṃ viharati; sa tasmin samaye śaikṣaiḥ samanvāgato bhavatiṃ śaikṣaiś cendriyaiḥ; so 'pareṇa samayena āsravāṇāṃ kṣayād anāsravāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñayā sākṣātkṛtva upasaṃpadya pravedayate; kṣīṇā me jāti, uṣitaṃ brahmacaryaṃ; kṛtaṃ karaṇīyaṃ; nāparam asmād bhavaṃ prajānāmi iti; sa tasmin samaye aśaikṣaiḥ śīlaiḥ samanvāgato bhavati aśaikṣaiś cendriyaiḥ; tasya cet bhṛśāny api cakṣurvijñeyāni rūpāṇi cakṣuṣa ābhāḥ samāgacchanti nāsya tāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ paryādadate; sthitam evāsya tat cittaṃ bhavati, adhyātmam aviparītaṃ suvimuktaṃ subhāvitaṃ; vyayaṃ cāsyānupaśyati; tasya ced bhṛśā api śrotavijñeyāḥ śabdāḥ ghrāṇavijñeyāḥ gandhāḥ jihvāvijñeyā rasāḥ kāyavijñeyāni spraṣṭavyāni manovijñeyā dharmāḥ manasa ābhāḥ samāgacchanti nāsya tāṃ cetovimuktiṃ prajñāvmukti paryādadate; sthitam evāsya tac cittaṃ bhavati; adhyātmam aviparītaṃ suvimuktaṃ subhāvitaṃ; vyayaṃ cāsyānupaśyati; tadyathā nagarasya vā nigamasya vā nātidūre mahāśailaḥ parvataḥ syāt, akhaṇḍaḥ acchidraḥ asuṣiraḥ susaṃvṛttaḥ ekaghanaḥ; tasya cet pūrvasyā diśo bhṛśo vāyuvega āgacchen nainaṃ calayet, nainaṃ kampayet, nainaṃ paścimāyāṃ diśy upasaṃharet; saced dakṣiṇasyāḥ paścimāyāḥ uttarasyā diśo vāyuvegaḥ āgacchen nainaṃ calayet, nainaṃ kampayet, nainaṃ dakṣiṇasyāṃ diśy upasaṃharet; yatas tato vā bhṛśo vāyuvega āgacchen nainaṃ calayet, nainaṃ kampayet, nainaṃ yatas tata upasaṃharet; evam eva tasya bhṛśāny api cakṣurvijñeyāni rūpāṇi cakṣuṣa ābhāḥ samāgacchanti; nāsya tāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ paryādadate; sthitam evāsya tac cittaṃ bhavati adhyātma aviparītaṃ suvimuktaṃ subhāvitaṃ; vyayaṃ cāsyānupaśyati iti; idam avocad āyuṣmān śroṇaḥ koṭīviṃśaḥ; idam uktvā arhann athāparam etad uvāca sthaviraḥ naiṣkramyādhimuktasya avyābadhyaṃ ca cetasaḥ prāvivekyādhimuktasya tṛṣṇākṣayaratasya ca upādānakṣayādhimuktasya asaṃmoṣaṃ ca cetasaḥ jñātvā āyatanotpādaṃ tataś cittaṃ vimucyate tato vimuktacittasya śāntacittasya tāyinaḥ kṛteṣu karaṇīyeṣu karaṇiyaṃ na vidyate yathāpi parvataḥ śailo vāyunā na prakampate evaṃ rūpāṇi śabdāś ca sparśā gandhā atho rasāḥ dharmā iṣṭā aniṣṭaś ca pravepanti tāyinaḥ sthitaṃ cittam aneyasya vyayaṃ cāsyānupaśyati iti bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta āyuṣmatā śroṇena karma kṛtam yasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātaḥ; suvarṇavarṇāni ca romāṇi pādatalayor jātāni; paṃcaśatikaś cāsya dine dine sthālipāka upasthāpyate; ita ekanavataṃ kalpam upādāya na kadācid anāstīrṇe pṛthivīpradeśe pādo nyastaḥ; jātamātreṇa viṃśatihiraṇyakoṭyaḥ avalehikāmūlyaṃ labdhāḥ; bhagavataś ca śāsane praviśya sarvakleśaprahāṇās arhatvaṃ sākṣātkṛtam iti bhagavān āha: śroṇenaiva bhikṣavaḥ koṭīviṃśena karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; śroṇakoṭīviṃśena karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau; api tu upātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām the story of vipaśyin bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi, vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; sa dvāṣaṣṭibhikṣusahasraparivāraḥ janapadacārikāṃ caran bandhumatīrājadhānīm anuprāptaḥ; tena khalu samayena bandhumatyāṃ rājadhānyāṃ saṃbahulā goṣṭhikāḥ prativasanti; taiḥ śrutaṃ vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ dvāṣaṣṭibhikṣusahasraparivāraḥ janapadacārikāṃ caran ihānuprāptaḥ iti; śrutvā ca punaḥ sarve saṃbhūya yena vipaśyī samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ; ekāntaniṣaṇṇān sambahulān goṣṭhikān vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm; atha sambahulā goṣṭhikāḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena vipaśyī samyaksaṃbuddhas tenāñjaliṃ praṇamayya vipaśyinaṃ samyaksaṃbuddham idam avocan: adhivāsayatv asmākaṃ bhagavān traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ saṃghena iti adhivāsayati vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ saṃbahulānāṃ goṣṭhikānāṃ tūṣṇīṃbhāvena atha saṃbahulā goṣṭhikā vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya tūṣṇīṃbhāvena adhivāsanāṃ viditvā bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavato pādau śirasā vanditvā uttahāyāsanāt prakrāntaḥ; te saṃsthāgāre sannipatya sañjalpaṃ kartum ārabdhāḥ; katham asmābhir bhavanto bhagavān bhojayitavyaḥ kiṃ saṃbhūya āhosvid ekaikena iti; tatraike kathayati; yadi dine dine saṃbhūya bhojayitavyo 'sau asmākaṃ kṛṣikarmāntāḥ samucchetsyanti; tad yadi bhavatām abhirucitaṃ vāreṇa vāraṃ bhojayāmaḥ iti; te vāreṇa vāraṃ gaṇādhīnaṃ bhojayitum ārabdhāḥ; yathāvibhavataś cātmīyam asyānuprayacchanti; tatraiko brāhmaṇadārako daridraḥ; sa mātuḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ kathayati: amba goṣṭhikaiḥ kriyākāraḥ kṛtaḥ, bhagavān vāreṇa vāraṃ bhojayitavyaḥ iti; tad ahaṃ tanuvibhavaḥ; kathaṃ mayā bhojayitavyaḥ iti; sā kathayati: putra yady evam apaścimaṃ divasaṃ gṛhāṇa; tvam iyatā kālena kiṃcit samudānayiṣyasi; gaṇasantakāc ca kiṃcid utsadanadharmakaṃ bhaviṣyati iti; tena paścimo divaso gṛhītaḥ; tatra gaṇasantakād utsadanadharmakaṃ prabhūtām saṃpannaṃ; tenāpi kiṃcit samudānītaṃ; tatas tena layanaṃ kāritaṃ; tad vastrair ācchāditaṃ; koṇeṣu paṃca kārṣāpaṇaśatāni sthāpitāni; ṛkṣacarma cāsya saṃpannaṃ; tad api layanadvāre prajñaptaṃ; tataḥ paṃcaśatikaṃ pākaṃ sādhayitvā mahatā satkāreṇa vipaśyī samyaksaṃbuddho bhojitaḥ; pādayoś ca praṇipatya praṇidhānaṃ kṛtam anenāhaṃ kuśalamūlena āḍhyo mahādhano mahābhogo jāyeya; mā kadācid anāstīrṇe pṛthivīpradeśe pādau sthāpayeyaṃ; yādṛśāni ca vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya suvarṇavarṇāni caturaṅgulamātrāṇi romāṇi pādatalayor jātāni, mamāpy evaṃvidhāni syuḥ; evaṃvidhānāṃ ca guṇānāṃ lābhī syāṃ; evaṃvidham eva śāstāram ārāgayeyaṃ; mā virāgayeyam iti kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau goṣṭhiko brāhmaṇadārakaḥ eṣa evāsau śroṇaḥ koṭīviṃśaḥ tena kālena tena samayena; yad anena vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ, tasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātaḥ; pādayoś cāsya suvarṇavarṇāni caturaṅgulamātrāṇi romāṇi jātāni; ita ekanavataṃ kalpam upādāya na kadācid anāstīrne pṛthivīpradeśe pādau sthāpitau; jātamātrasya cāsya viṃśatihiraṇyakoṭyo labdhāḥ; mama ca śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtaṃ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ; ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ; vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogāḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam rājagṛha's people begins tu murmur against ajātaśatru and devadatta yadā ajātaśatruṇā devadattākalyāṇamitropagūḍhena rājño bimbisārasya kanakaḥ kṣiptaḥ tadā rājagṛhanivāsinaḥ paurāḥ avadhyātum ārabdhāḥ; tatra kecid rājñaḥ akarṇaṃ bhāṣante ayaṃ pituḥ śatrutve vyākṛtaḥ; kasmān na jātamātra eva praghātitaḥ iti; apare kathayanti: na bhavanto rājño 'parādhaḥ; kiṃ sarveṣāṃ vyākaraṇaṃ bhūtaṃ bhavati? vinīta evāyaṃ kumāraḥ; api tu devadattenāyam akalyāṇamitreṇa vipralabdhaḥ, yena evaṃkriyāsu pravartate iti; apare kathayanti; na bhavanto rājño doṣaḥ nāpi devadattasya; api tu bhagavata eva doṣaḥ; yena devadattaḥ pravrājitaḥ; no tu lokadhātvantaraṃ nītvā avasthāpitaḥ iti; apare kathayanti: bhagavato nāyam aparādhaḥ; api tu saṃghasya yenāsya utkṣepanīyaṃ karma na kṛtam iti; tatra yena rājñaḥ akarṇaṃ bhāṣyate tena na rājā ārtīyate karmāṇy etāni mayā pūrvam anyāsu jātiṣu kṛtāni upacitāni iti; yena tu bhagavataḥ saṃghasya ca akarṇaṃ bhāṣyate, tena rājā atyartham ārtīyate; madīyena durnītena loko bhagavataḥ saṃghasya ca akarṇaṃ bhāṣate iti bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ paśya bhadanta anyair aparāddham anye doṣeṇa lipyante iti, bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany anyair aparāddham anye doṣeṇa liptāḥ; tac chrūyatāṃ the story of kūla and upakūla bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati, ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tasya dvau kukkurau kūlaś ca upakūlaś ca; tābhyāṃ rājñaḥ aśvasannāhabhāṇḍikā khāditā; yāvad apareṇa samayena rājño brahmadattasya saṃgrāmaḥ pratyupasthitaḥ; tena amātyānām ājñā dattā; pratyavekṣata bhavantaḥ aśvasannāhabhāṇḍikām iti; te pratyavekṣitum ārabdhāḥ, paśyanti sarvāṃ chinnapracchinnāṃ; tai rājñe niveditaṃ: deva aśvasannāhabhāṇḍikā kukkureṇa bhakṣitā iti; rājā kathayati; bhavanto yady evaṃ parityaktā mayā kukkurāḥ iti; tatra kecit praghātitāḥ; kecin niṣpalāyitāḥ; yāvad anyatamo jānapadaḥ kukkuraḥ janapadād vārāṇasīṃ gacchati; tena te niṣpalāyamānā dṛṣṭāḥ; pṛṣṭāś ca: bhavantaḥ kimartham evaṃ yūyaṃ santrastāḥ iti; tair yathāvṛttaṃ samākhyātaṃ; sa kathayati: kimarthaṃ rājā yuṣmābhir na vijñaptaḥ iti; te kathayanti: kaḥ śaknoti rājānaṃ vijñapayitum anya praghātitāḥ; vayaṃ kathaṃcit prapalāyitāḥ; sa kathayati: tiṣṭhatu yūyam; ahaṃ yuṣmākam arthe rājānaṃ vijñapayāmi iti; tena samāśvāsitāḥ pratinivṛttāḥ; tatas tena saṃpātavelāyāṃ śravaṇopavicāre sthitvā rājā gāthayā vijñaptaḥ yau kukkurau rājakule nivāsinau kūlopakūlau balavarṇayuktau tāv atra ghātyau vayam apraghātyāḥ aghātyaghāto na hi deva yuktaḥ iti rājñā śrutaṃ; tena prabhātāyaṃ rajanyām amātyānām ājñā dattā: bhavanto yenāhaṃ rātrau gāthayā vijñaptaḥ tasya samanveṣaṇaṃ kuruta iti; taiḥ rakṣiṇām ājñā dattā; samanveṣatat bhavantaḥ kena devo rātrau gāthayā vijñaptaḥ iti; taiḥ samākhyātaṃ jānapadena kukkureṇeti; rājā kathayati: bhavantaḥ parīkṣāṃ kuruta kiṃ kūlopakūlābhyāṃ bhakṣitam āhosvit anyaiḥ kukkuraiḥ iti; amātyāḥ sannipatya saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ: bhavanto devenaivājñā dattā kukkurāṇāṃ parīkṣāṃ kuruteti; tat katham eṣāṃ parīkṣā kartavyā iti; anye kathayanti: kim atra parīkṣitavyaṃ keśāṇḍukaṃ datvā chardāpayitavyau; atha kūlopakūlābhyāṃ carmakhaṇḍā udgīrṇāḥ; rājño niveditaṃ; rājñā parityaktau; pariśiṣṭānām abhayaṃ dattam kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yau kūlopakūlau etāv eva devadattājātaśatrū tena kālena tena samayena; tadāpi etābhyām aparāddham anye doṣeṇa liptāḥ; etarhy api etābhyām aparāddham anye doṣeṇa liptāḥ; punar api yathā devadattaḥ akṛtajña akṛtavedī tac chrūyatāṃ","थे एxअम्प्ले ओफ़् थे लुते अथ आयुष्मतः श्रोणकोटीविंशस्य एकाकिनो रहोगतस्य प्रतिसंलीनस्य एवं चेतसि चेतःपरितर्क उदपादि; यावन्तः खलु भगवतः श्रावकाः आरब्धवीर्या विहरन्ति; अहं तेषाम् अन्यतमः; अथ च पुनर् मे नानुपादायास्रवेभ्यश् चित्तं विमुच्यते; संविद्यन्ते च मे ज्ञातिषु विपुला भोगाः; यन्न्व् अहं निषद्य कामांश् च परिभुङ्जीय; दानानि च दद्यां; पुण्यानि च कुर्याम् इति अथ भगवान् आयुष्मतः श्रोणस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय अन्यतमं भिक्षुम् आमन्त्रयते: एहि त्वं भिक्षो; येन श्रोणः कोटीविंशस् तेनोपसम्क्राम; उपसंक्रम्य श्रोणं कोटीविंशम् एवं वद शास्ता त्वां श्रोण आमन्त्रयते इति; एवं भदन्तेत्य् स भिक्षुर् भगवतः प्रतिश्रुत्य यनायुष्मान् श्रोणः कोटीविंशस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य आयुष्मन्तं श्रोणं कोटीविंशम् इदम् अवोचत्: शास्ता त्वाम् आयुष्मन् श्रोण आमन्त्रयते इति; एवम् आयुष्मन् इत्य् आयुष्मान् श्रोणः कोटीविंशस् तस्य भिक्षोः प्रतिश्रुत्य येन भगवांश् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकाण्ते स्थितः; आयुष्मन्तं श्रोणं कोटीविंशं भगवान् इदम् अवोचत्: न ते श्रोण एकाकिनो रहोगतस्य प्रतिसंलीनस्य एवं चेतसि चेतःपरितर्क उदपादि? यावन्तः खलु भगवतः श्रावकाः आरब्धवीर्या विहरन्ति; अहं तेषाम् अन्यतमः; अथ च पुनर् मे नानुपादाय आस्रवेभ्यः चित्तं विमुच्यते; संविद्यन्ते च मे ज्ञातिषु विपुला भोगाः; यन्न्व् अहं निषद्य कामांश् च परिभुञ्जीय; दानानि च दद्यां; पुण्यानि च कुर्याम् इति अथ आयुष्मतः श्रोणस्य कोटीविंशस्य एतद् अभवत्: जानाति मे भगवान् चेतसा चित्तम्; इति विदित्वा भीतस् त्रस्तस् संविग्नः आहृष्टरोमकूपो भगवन्तम् इदम् अवोचत्: एवंभदन्त; तेन हि श्रोण त्वाम् एव पृच्छामि; यथा ते क्षमते तथैनं व्याकुरु; किं मन्यसे श्रोण? कुशलस् त्वम् अभूः पूर्वम् आगारिकः सन् वीणायां तन्त्रीस्वने; तथ्यम् अहं भदन्त कुशलो ऽभूवं पूर्वम् आगारिकः सन् वीणायां तन्त्रीस्वने: किं मन्यसे श्रोण? यस्मिन् समये वीणायास् तन्त्र्यः अत्यातता भवन्ति, अपि नु तस्मिन् समये वीणा वल्गुस्वरा भवति? मनोज्ञस्वरा वा स्वरवती वा कर्मण्या वा? नो भदन्त; यस्मिन् समये वीणायास् तन्त्र्यः अतिश्लथा भवन्ति अपि नु तस्मिन् समये वीणा वल्गुस्वरा भवति? मनोज्ञस्वरा वा स्वरवती वा कर्मण्या वा? नो भदन्त; अथ पुनर् यस्मिन् समये वीणायास् तन्त्र्यः नात्यातता भवन्ति नातिश्लथाः सह गुणेषु प्रतिष्ठापिताः, ननु तस्मिन् समये वीणा वल्गुस्वरा वा भवति? मनोज्ञस्वरा वा स्वरवती वा कर्मण्या वा? एवं भदन्त; एवम् एव श्रोण अत्यारब्धं वीर्यम् अत्यौद्धत्याय संवर्तते; अतिलीनं चित्तं कौसीद्याय संवर्तते; तस्मात् त्वं श्रोण समतां प्रतिपद्यस्व; तेन च मा मंस्थाः; तस्मिंश् च प्रमादः; तस्मिंश् च निमित्तम् उद्गृह्णीष्व; अनेन त्वं श्रोण विहारेण विहरन् नचिराद् एव आस्रवाणां क्षयाद् अनास्रवां चेतोविमुक्तिं प्रज्ञाविमुक्तिं दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृत्वा, उपसंपद्य प्रवेदयसे क्षीणा मे जातिः; उषितं ब्रह्मचर्यं; कृतं करणीयं; नापरम् अस्माद् भवं प्रजानामि इति श्रोणकोटीविंश फ़ोल्लोwस् थे अद्विचे ओफ़् थे बुद्ध, अन्द् इन् अ स्होर्त् तिमे बेचोमेस् अन् अर्हत् अथायुष्मान् श्रोणः कोटीविंशो भगवतो भाषितम् अभिनन्द्य अनुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः; अथायुष्मान् श्रोणः कोटीविंशो भगवता अनेन वीणोपमेन अववादेनाववादितः एको व्यपकृष्टः अप्रमत्तः आतापी प्रहितात्मा व्याहार्षीत्; एको व्यपकृष्टः अप्रमत्त आतापी प्रहितात्मा विहरन्, यदर्थं कुलपुत्राः केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजन्ति, तद् अनुत्तरं ब्रह्मचर्यपर्यवसानं दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृत्वा उपसंपद्य प्रवेदयते: क्षीणा मे जातिः; उषितं ब्रह्मचर्यं; कृतं करणीयं; नापरम् अस्माद् भवं प्रजानामि इति; आज्ञातवान् स आयुष्मान् अर्हन् बभूव सुविमुक्तचित्तः अथायुष्मतः श्रोणास्य कोटीविंशस्य अर्हत्वप्राप्तस्य विमुक्तिप्रीतिसुखसंवेदिनः एतद् अभवत्: अयं मे कालो भगवन्तं दर्शनाय उपसंक्रमितुं, पर्युपसनाय इति; अथायुष्मान् श्रोणः कोटीविंशः सायाह्ने ओरतिसंलयनाद् व्युत्थाय येन हगवांश् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते न्यषीदत्; एकान्तनिषण्ण आयुष्मान् श्रोणः कोटीविंशः भगवन्तम् इदम् अवोचत् थे दिस्चोउर्से ओफ़् श्रोणकोटीविंश यो ऽसौ भदन्त भिक्षुर् भवति अर्हन् क्षीणास्रवः कृतकृत्यः कृतकरणीयः अपहृतभारः अनुप्राप्तस्वकार्यः परिक्षीणभवसंयोजनः सम्यगाज्ञासुविमुक्तचित्तः स तस्मिन् समये षट् स्थानान्य् अधिमुक्तो भवति; नैष्क्रम्यम् अधिमुक्तो भवति; त्र्ष्णाक्षयम् उपादानक्षयम् असं मोषं च चेतसा अधिमुक्तो भवति; स्यात् खलु भदन्त इहैकत्यस्य एवं श्रद्धामात्रकं, बत अयम् आयुष्मान् निश्रित्य नैष्क्रम्यम् अधिमुक्त इति; न खल्व् एवं द्रष्टव्यं क्षयाद् भदन्त रागस्य क्षयाद् द्वेषस्य क्षयान् मोहस्य नैष्क्रम्यम् अधिमुक्तो भवति; स्यात् खलु इहैकत्यस्य एवं शीलमात्रकं बत अयम् आयुष्मान् निश्रित्य अव्याबाध्यम् अधिमुक्त इति; न खल्व् एवं द्रष्टुं; क्षयाद् भदन्त रागस्य क्षयाद् द्वेषस्य क्षयान् मोहस्य अव्याबाध्यम् अधिमुक्तो भवति; स्यात् खलु भदन्त इहैकत्यस्य एवं लाभसत्कारश्लोकमात्रकं बत अयम् आयुष्मान् परिमृगयमाणाः प्राविवेक्यम् अधिमुक्त इति; न खल्व् एवं द्रष्टव्यं; क्षयाद् भदन्त रागस्य क्षयाद् द्वेषस्य क्षयान् मोहस्य तृष्णाक्षयम् उपादानक्षयम् असंमोषं च चेतसा अधिमुक्तो भवति; यो ऽसौ भदन्त भिक्षुर् भवति अर्हन्, क्षीणास्रवः कृतकृत्यः कृतकरणीयः अपहृतभारः अनुप्राप्तस्वकार्यः परिक्षीणभवसंयोजनः सम्यगाज्ञासुविमुक्तचित्तः तस्मिन् समये इमानि षट् स्थानान्य् अधिमुक्तो भवति; यो ऽसौ भदन्त भिक्षुर् भवति शैक्ष असंप्राप्तमानसः स उत्तरं योगक्षेमं निर्वाणम् अभिप्रार्थयमानरूपो बहुलं विहरति; तस्मिन् समये शैक्षैः शीलैः समन्वागतो भवति शैक्षैश् चेन्द्रियैः; सो ऽपरेण समयेन आस्रवाणां क्षयाद् अनास्रवां चेतोविमुक्तिं प्रज्ञाविमुक्तिं दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृत्य उपसंप��्य प्रवेदयते; क्षीणा मे जाति, उषितं ब्रह्मचर्यं; कृतं करणीयं; नापरम् अस्माद् भवं प्रजानामि इति; स तस्मिन् समये अशैक्षैः शीलैः समन्वागतो भवति अशैक्षैश् चेन्द्रियैः; तद्यथा दह्रः कुमारको बालो मन्दः उत्तानशायी तस्मिन् समये दह्रैः शीलैः समन्वागतो भवति दह्रैश् चेन्द्रियैः; सो ऽपरेण समयेन वृद्धेर् अन्वयात्, इन्द्रियाणां परिपाकात् स तस्मिन् समये वृद्धैः शीलैः समन्वागतो भवति वृद्धैश् चेन्द्रियैः; एवम् एव यो ऽसौ भिक्षुर् भवति शैक्ष असंप्राप्तमानसः स उत्तरं योगक्षेमं निर्वाणम् अभिप्रार्थयमानरूपो बहुलं विहरति; स तस्मिन् समये शैक्षैः समन्वागतो भवतिं शैक्षैश् चेन्द्रियैः; सो ऽपरेण समयेन आस्रवाणां क्षयाद् अनास्रवां चेतोविमुक्तिं प्रज्ञाविमुक्तिं दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृत्व उपसंपद्य प्रवेदयते; क्षीणा मे जाति, उषितं ब्रह्मचर्यं; कृतं करणीयं; नापरम् अस्माद् भवं प्रजानामि इति; स तस्मिन् समये अशैक्षैः शीलैः समन्वागतो भवति अशैक्षैश् चेन्द्रियैः; तस्य चेत् भृशान्य् अपि चक्षुर्विज्ञेयानि रूपाणि चक्षुष आभाः समागच्छन्ति नास्य तां चेतोविमुक्तिं प्रज्ञाविमुक्तिं पर्याददते; स्थितम् एवास्य तत् चित्तं भवति, अध्यात्मम् अविपरीतं सुविमुक्तं सुभावितं; व्ययं चास्यानुपश्यति; तस्य चेद् भृशा अपि श्रोतविज्ञेयाः शब्दाः घ्राणविज्ञेयाः गन्धाः जिह्वाविज्ञेया रसाः कायविज्ञेयानि स्प्रष्टव्यानि मनोविज्ञेया धर्माः मनस आभाः समागच्छन्ति नास्य तां चेतोविमुक्तिं प्रज्ञाव्मुक्ति पर्याददते; स्थितम् एवास्य तच् चित्तं भवति; अध्यात्मम् अविपरीतं सुविमुक्तं सुभावितं; व्ययं चास्यानुपश्यति; तद्यथा नगरस्य वा निगमस्य वा नातिदूरे महाशैलः पर्वतः स्यात्, अखण्डः अच्छिद्रः असुषिरः सुसंवृत्तः एकघनः; तस्य चेत् पूर्वस्या दिशो भृशो वायुवेग आगच्छेन् नैनं चलयेत्, नैनं कम्पयेत्, नैनं पश्चिमायां दिश्य् उपसंहरेत्; सचेद् दक्षिणस्याः पश्चिमायाः उत्तरस्या दिशो वायुवेगः आगच्छेन् नैनं चलयेत्, नैनं कम्पयेत्, नैनं दक्षिणस्यां दिश्य् उपसंहरेत्; यतस् ततो वा भृशो वायुवेग आगच्छेन् नैनं चलयेत्, नैनं कम्पयेत्, नैनं यतस् तत उपसंहरेत्; एवम् एव तस्य भृशान्य् अपि चक्षुर्विज्ञेयानि रूपाणि चक्षुष आभाः समागच्छन्ति; नास्य तां चेतोविमुक्��िं प्रज्ञाविमुक्तिं पर्याददते; स्थितम् एवास्य तच् चित्तं भवति अध्यात्म अविपरीतं सुविमुक्तं सुभावितं; व्ययं चास्यानुपश्यति इति; इदम् अवोचद् आयुष्मान् श्रोणः कोटीविंशः; इदम् उक्त्वा अर्हन्न् अथापरम् एतद् उवाच स्थविरः नैष्क्रम्याधिमुक्तस्य अव्याबध्यं च चेतसः प्राविवेक्याधिमुक्तस्य तृष्णाक्षयरतस्य च उपादानक्षयाधिमुक्तस्य असंमोषं च चेतसः ज्ञात्वा आयतनोत्पादं ततश् चित्तं विमुच्यते ततो विमुक्तचित्तस्य शान्तचित्तस्य तायिनः कृतेषु करणीयेषु करणियं न विद्यते यथापि पर्वतः शैलो वायुना न प्रकम्पते एवं रूपाणि शब्दाश् च स्पर्शा गन्धा अथो रसाः धर्मा इष्टा अनिष्टश् च प्रवेपन्ति तायिनः स्थितं चित्तम् अनेयस्य व्ययं चास्यानुपश्यति इति भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त आयुष्मता श्रोणेन कर्म कृतम् यस्य कर्मणो विपाकेन आढ्ये महाधने महाभोगे कुले जातः; सुवर्णवर्णानि च रोमाणि पादतलयोर् जातानि; पंचशतिकश् चास्य दिने दिने स्थालिपाक उपस्थाप्यते; इत एकनवतं कल्पम् उपादाय न कदाचिद् अनास्तीर्णे पृथिवीप्रदेशे पादो न्यस्तः; जातमात्रेण विंशतिहिरण्यकोट्यः अवलेहिकामूल्यं लब्धाः; भगवतश् च शासने प्रविश्य सर्वक्लेशप्रहाणास् अर्हत्वं साक्षात्कृतम् इति भगवान् आह: श्रोणेनैव भिक्षवः कोटीविंशेन कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; श्रोणकोटीविंशेन कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति? न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते, नाब्धातौ, न तेजोधातौ, न वायुधातौ; अपि तु उपात्तेष्व् एव स्कन्धधात्वायतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च; न प्रणश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अपि सामग्रीम् प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम् थे स्तोर्य् ओफ़् विपश्यिन् भूतपूर्वं भिक्षवः एकनवते कल्पे विपश्यी नाम सम्यक्संबुद्धो लोक उदपादि, विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविद् अनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवमनुष्याणां बुद्धो भगवान्; स द्वाषष्टिभिक्षुसहस्रपरिवारः जनपदचारिकां चरन् बन्धुमतीराजधानीम् अनुप्राप्तः; तेन खलु समयेन बन्धुमत्यां राजधान्यां संबहुला गोष्ठिकाः प्रतिवसन्ति; तैः श्रुतं विपश्यी सम्यक्संबुद्धः द्वाषष्टिभिक्षुसहस्रपरिवारः जनपदचारिकां चरन् इहानुप्राप्तः इति; श्रुत्वा च पुनः सर्वे संभूय येन विपश्यी सम्यक्संबुद्धस् तेनोपसंक्रान्ताः; उपसंक्रम्य विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णाः; एकान्तनिषण्णान् सम्बहुलान् गोष्ठिकान् विपश्यी सम्यक्संबुद्धः धर्म्यया कथया संदर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति; अनेकपर्यायेण धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य तूष्णीम्; अथ सम्बहुला गोष्ठिकाः उत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा येन विपश्यी सम्यक्संबुद्धस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य विपश्यिनं सम्यक्संबुद्धम् इदम् अवोचन्: अधिवासयत्व् अस्माकं भगवान् त्रैमासीं चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं संघेन इति अधिवासयति विपश्यी सम्यक्संबुद्धः संबहुलानां गोष्ठिकानां तूष्णींभावेन अथ संबहुला गोष्ठिका विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य तूष्णींभावेन अधिवासनां विदित्वा भगवतो भाषितम् अभिनन्द्यानुमोद्य भगवतो पादौ शिरसा वन्दित्वा उत्तहायासनात् प्रक्रान्तः; ते संस्थागारे सन्निपत्य सञ्जल्पं कर्तुम् आरब्धाः; कथम् अस्माभिर् भवन्तो भगवान् भोजयितव्यः किं संभूय आहोस्विद् एकैकेन इति; तत्रैके कथयति; यदि दिने दिने संभूय भोजयितव्यो ऽसौ अस्माकं कृषिकर्मान्ताः समुच्छेत्स्यन्ति; तद् यदि भवताम् अभिरुचितं वारेण वारं भोजयामः इति; ते वारेण वारं गणाधीनं भोजयितुम् आरब्धाः; यथाविभवतश् चात्मीयम् अस्यानुप्रयच्छन्ति; तत्रैको ब्राह्मणदारको दरिद्रः; स मातुः सकाशम् उपसंक्रान्तः कथयति: अम्ब गोष्ठिकैः क्रियाकारः कृतः, भगवान् वारेण वारं भोजयितव्यः इति; तद् अहं तनुविभवः; कथं मया भोजयितव्यः इति; सा कथयति: पुत्र यद्य् एवम् अपश्चिमं दिवसं गृहाण; त्वम् इयता कालेन किंचित् समुदानयिष्यसि; गणसन्तकाच् च किंचिद् उत्सदनधर्मकं भविष्यति इति; तेन पश्चिमो दिवसो गृहीतः; तत्र गणसन्तकाद् उत्सदनधर्मकं प्रभूताम् संपन्नं; तेनापि किंचित् समुदानीतं; ततस् तेन लयनं कारितं; तद् वस्त्रैर् आच्छादितं; कोणेषु पंच कार्षापणशतानि स्थापितानि; ऋक्षचर्म चास्य संपन्नं; तद् अपि लयनद्वारे प्रज्ञप्तं; ततः पंचशतिकं पाकं साधयित्वा महता सत्कारेण विपश्यी सम्यक्संबुद्धो भोजितः; पादयोश् च प्रणिपत्य प्रणिधानं कृतम् अनेनाहं कुशलमूलेन आढ्यो महाधनो महाभोगो जायेय; मा कदाचिद् अनास्तीर्णे पृथिवीप्रदेशे पादौ स्थापयेयं; यादृशानि च विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य सुवर्णवर्णानि चतुरङ्गुलमात्राणि रोमाणि पादतलयोर् जातानि, ममाप्य् एवंविधानि स्युः; एवंविधानां च गुणानां लाभी स्यां; एवंविधम् एव शास्तारम् आरागयेयं; मा विरागयेयम् इति किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ गोष्ठिको ब्राह्मणदारकः एष एवासौ श्रोणः कोटीविंशः तेन कालेन तेन समयेन; यद् अनेन विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य कारान् कृत्वा प्रणिधानं कृतं, तस्य कर्मणो विपाकेन आढ्ये महाधने महाभोगे कुले जातः; पादयोश् चास्य सुवर्णवर्णानि चतुरङ्गुलमात्राणि रोमाणि जातानि; इत एकनवतं कल्पम् उपादाय न कदाचिद् अनास्तीर्ने पृथिवीप्रदेशे पादौ स्थापितौ; जातमात्रस्य चास्य विंशतिहिरण्यकोट्यो लब्धाः; मम च शासने प्रव्रज्य सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कृतं; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः; एकान्तशुक्लानाम् एकान्तशुक्लः; व्यतिमिश्राणां व्यतिमिश्रः; तस्मात् तर्हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानि कर्माण्य् अपास्य व्यतिमिश्राणि च एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगाः करणीयः इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् राजगृहऽस् पेओप्ले बेगिन्स् तु मुर्मुर् अगैन्स्त् अजातशत्रु अन्द् देवदत्त यदा अजातशत्रुणा देवदत्ताकल्याणमित्रोपगूढेन राज्ञो बिम्बिसारस्य कनकः क्षिप्तः तदा राजगृहनिवासिनः पौराः अवध्यातुम् आरब्धाः; तत्र केचिद् राज्ञः अकर्णं भाषन्ते अयं पितुः शत्रुत्वे व्याकृतः; कस्मान् न जातमात्र एव प्रघातितः इति; अपरे कथयन्ति: न भवन्तो राज्ञो ऽपराधः; किं सर्वेषां व्याकरणं भूतं भवति? विनीत एवायं कुमारः; अपि तु देवदत्तेनायम् अकल्याणमित्रेण विप्रलब्धः, येन एवंक्रियासु प्रवर्तते इति; अपरे कथयन्ति; न भवन्तो राज्ञो दोषः नापि देवदत्तस्य; अपि तु भगवत एव दोषः; येन देवदत्तः प्रव्राजितः; नो तु लोकधात्वन्तरं नीत्वा अवस्थापितः इति; अपरे कथयन्ति: भगवतो नायम् अपराधः; अपि तु संघस्य येनास्य उत्क्षेपनीयं कर्म न कृतम् इति; तत्र येन राज्ञः अकर्णं भाष्यते तेन न राजा आर्तीयते कर्माण्य् एतानि मया पूर्वम् अन्यास�� जातिषु कृतानि उपचितानि इति; येन तु भगवतः संघस्य च अकर्णं भाष्यते, तेन राजा अत्यर्थम् आर्तीयते; मदीयेन दुर्नीतेन लोको भगवतः संघस्य च अकर्णं भाषते इति भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः पश्य भदन्त अन्यैर् अपराद्धम् अन्ये दोषेण लिप्यन्ते इति, भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् अन्यैर् अपराद्धम् अन्ये दोषेण लिप्ताः; तच् छ्रूयतां थे स्तोर्य् ओफ़् कूल अन्द् उपकूल भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां ब्रह्मदत्तो नाम राजा राज्यं कारयति, ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं च आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; तस्य द्वौ कुक्कुरौ कूलश् च उपकूलश् च; ताभ्यां राज्ञः अश्वसन्नाहभाण्डिका खादिता; यावद् अपरेण समयेन राज्ञो ब्रह्मदत्तस्य संग्रामः प्रत्युपस्थितः; तेन अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता; प्रत्यवेक्षत भवन्तः अश्वसन्नाहभाण्डिकाम् इति; ते प्रत्यवेक्षितुम् आरब्धाः, पश्यन्ति सर्वां छिन्नप्रच्छिन्नां; तै राज्ञे निवेदितं: देव अश्वसन्नाहभाण्डिका कुक्कुरेण भक्षिता इति; राजा कथयति; भवन्तो यद्य् एवं परित्यक्ता मया कुक्कुराः इति; तत्र केचित् प्रघातिताः; केचिन् निष्पलायिताः; यावद् अन्यतमो जानपदः कुक्कुरः जनपदाद् वाराणसीं गच्छति; तेन ते निष्पलायमाना दृष्टाः; पृष्टाश् च: भवन्तः किमर्थम् एवं यूयं सन्त्रस्ताः इति; तैर् यथावृत्तं समाख्यातं; स कथयति: किमर्थं राजा युष्माभिर् न विज्ञप्तः इति; ते कथयन्ति: कः शक्नोति राजानं विज्ञपयितुम् अन्य प्रघातिताः; वयं कथंचित् प्रपलायिताः; स कथयति: तिष्ठतु यूयम्; अहं युष्माकम् अर्थे राजानं विज्ञपयामि इति; तेन समाश्वासिताः प्रतिनिवृत्ताः; ततस् तेन संपातवेलायां श्रवणोपविचारे स्थित्वा राजा गाथया विज्ञप्तः यौ कुक्कुरौ राजकुले निवासिनौ कूलोपकूलौ बलवर्णयुक्तौ ताव् अत्र घात्यौ वयम् अप्रघात्याः अघात्यघातो न हि देव युक्तः इति राज्ञा श्रुतं; तेन प्रभातायं रजन्याम् अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: भवन्तो येनाहं रात्रौ गाथया विज्ञप्तः तस्य समन्वेषणं कुरुत इति; तैः रक्षिणाम् आज्ञा दत्ता; समन्वेषतत् भवन्तः केन देवो रात्रौ गाथया विज्ञप्तः इति; तैः समाख्यातं जानपदेन कुक्कुरेणेति; राजा कथयति: भवन्तः परीक्षां कुरुत किं कूलोपकूलाभ्यां भक्षितम् आहोस्वित् अन्यैः कुक्कुरैः इ���ि; अमात्याः सन्निपत्य संजल्पं कर्तुम् आरब्धाः: भवन्तो देवेनैवाज्ञा दत्ता कुक्कुराणां परीक्षां कुरुतेति; तत् कथम् एषां परीक्षा कर्तव्या इति; अन्ये कथयन्ति: किम् अत्र परीक्षितव्यं केशाण्डुकं दत्वा छर्दापयितव्यौ; अथ कूलोपकूलाभ्यां चर्मखण्डा उद्गीर्णाः; राज्ञो निवेदितं; राज्ञा परित्यक्तौ; परिशिष्टानाम् अभयं दत्तम् किं मन्यध्वे भिक्षवः? यौ कूलोपकूलौ एताव् एव देवदत्ताजातशत्रू तेन कालेन तेन समयेन; तदापि एताभ्याम् अपराद्धम् अन्ये दोषेण लिप्ताः; एतर्ह्य् अपि एताभ्याम् अपराद्धम् अन्ये दोषेण लिप्ताः; पुनर् अपि यथा देवदत्तः अकृतज्ञ अकृतवेदी तच् छ्रूयतां"
+sbv_196,the story of a hunter and an ungrateful man bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājyaṃ kārayati; yāvad anyatamaḥ puruṣaḥ paraśum ābhaṅgīm ādāya kāṣṭhārthī vanaṃ gataḥ; sa tatra kāṣṭhaṃ paryeṣamāṇaḥ siṃhenābhidrutaḥ; niṣpalāyamānaḥ kūpe patitaḥ; so 'pi tadbhakṣaṇādhyavasāyas tatraiva patitaḥ; āśīviṣeṇa mūṣako 'bhidruto niṣpalāyate; mūṣakābhilāṣāt śyenakaḥ pradhāvitaḥ; yāvat sarve kūpe nipatitāḥ; tena sarva eva vyāpannāḥ; parasparam abhilaṣante vyāpādanāya; siṃhaḥ kathayati: bhavantaḥ sarve yūyaṃ mama gamyāḥ; api tu vayaṃ kṛcchrasaṅkaṭasaṃbādhaprāptāḥ; niścalās tiṣṭhata; māyaṃ vyāpādanakālaḥ iti; yāvat daivān mṛgalubdhako mṛgān paryeṣamāṇas taṃ pradeśam anuprāptaḥ; sa taṃ kūpaṃ nirīkṣitum ārabdhaḥ; tatraivaṃ bhrāntair vāṅ niścāritā: bhoḥ puruṣa paritrāyasva iti; tatas tena mṛgalubdhakena jñātvā pūrvataraṃ siṃha uddhṛtaḥ; sa pādayor nipatya kathayati: kṛtajñas te bhaviṣyāmi; kiṃtu atrakṛṣṇaśiraskas tiṣṭhati; sa tvayā noddhartavyaḥ; kṛtaghnā hy eta bhavanti ity uktvā prakrāntaḥ; yāvat tena mṛgalubdhakena sarve anupūrveṇa uddhṛtāḥ; yāvad apareṇa samayena siṃhena mṛgo jīvitād vyaparopitaḥ; sa ca mṛgalubdhakas taṃ pradeśam anuprāptaḥ; siṃhena taṃ parijñāya sa mṛgaḥ pādayor nipatya dattaḥ; apareṇa samayena rājā brahmadattaḥ udyānabhūmiṃ nirgataḥ sārdham antaḥpureṇa; sa tatrodyāne sukham anubhūya middham avakrāntaḥ; antaḥpurajano viśvastavihārī udyāne caṃkramyate tiṣṭhati niṣīdati middham avakrāmati; vastrāṇi śodhayati; alaṃkārāṇy apanīya pārśve sthāpayati; yāvad anyatamā antaḥpurikā alaṃkāram avamucya pārśve sthāpayitvā middham avakrāntā; tat śyenakenāpahṛtya tasmai lubdhakāya kṛtajñatayā dattaṃ; rājā brahmadatto nidrāklamaṃ prativinodya laghu laghv eva vārāṇasīṃ praviṣṭaḥ; antaḥpurakumārāmātyapaurajānapado 'pi atitvareṇa gataḥ; yāvad asāv antaḥpurikā alaṃkāraṃ samanveṣati; na paśyati; tayā rājñe niveditaṃ: deva udyāne me alaṃkāraḥ apahṛtaḥ iti; rājñā amātyānām ājñā dattā: bhavantaḥ alaṃkārāḥ udyāne apahṛtaḥ; samanveṣata kena gṛhītaḥ iti; te samanveṣitum ārabdhāḥ; sa kṛṣṇaśiraskaḥ tasya mṛgalubdhakasya kālena kālam upasaṃkrāmati; tena tasya gṛham upasaṃkrāmatā upāṃśunā vijñātam asyālaṃkāro 'stīti; tena kṛtaghnatayā rājño gatvā ārocitaṃ; tato rājñā paramakopakupitena mṛgalubdhako rājapuruṣair āhvāyya uktaḥ: bhoḥ puruṣa tvayā udyānād alaṃkāro 'pahṛtaḥ iti; tatas tena santrastena yathāvṛttaṃ samākhyāya asāv alaṃkāro rājñe samarpitaḥ; tathāpy asau puruṣaḥ cārake badhvā sthāpitaḥ; mūṣakena gatvā āśīviṣāya niveditaṃ: tena kṛṣṇaśiraskena pāpakāriṇā asmākaṃ kalyāṇamitro rājñā cārake badhvā sthāpitaḥ iti; āśīviṣaḥ kathayati: bhoḥ lubdhaka ahaṃ rājānaṃ daśāmi; tvayā ebhir mantrapadair ebhiś ca oṣadhaiḥ cikitsitavyaḥ; evaṃ sa rājā abhiprasanno niyataṃ tvāṃ muñcati; bhogasaṃvibhāgaṃ ca karoti iti; sa kathayati: śobhanam evaṃ kuru; āśīviṣeṇa rājā daṣṭaḥ; lubdhakena gatvā mantraiś cauṣadhaiś ca cikitsitaḥ; tato rājñā parituṣṭena bandhanān muktaḥ; bhogaiś ca saṃvibhaktaḥ bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau lubdhakaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau kṛtaghnapuruṣaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; punar api yathā akṛtajñaḥ akṛtavedī tac chrūyatāṃ,थे स्तोर्य् ओफ़् अ हुन्तेर् अन्द् अन् उन्ग्रतेफ़ुल् मन् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां ब्रह्मदत्तो नाम राज्यं कारयति; यावद् अन्यतमः पुरुषः परशुम् आभङ्गीम् आदाय काष्ठार्थी वनं गतः; स तत्र काष्ठं पर्येषमाणः सिंहेनाभिद्रुतः; निष्पलायमानः कूपे पतितः; सो ऽपि तद्भक्षणाध्यवसायस् तत्रैव पतितः; आशीविषेण मूषको ऽभिद्रुतो निष्पलायते; मूषकाभिलाषात् श्येनकः प्रधावितः; यावत् सर्वे कूपे निपतिताः; तेन सर्व एव व्यापन्नाः; परस्परम् अभिलषन्ते व्यापादनाय; सिंहः कथयति: भवन्तः सर्वे यूयं मम गम्याः; अपि तु वयं कृच्छ्रसङ्कटसंबाधप्राप्ताः; निश्चलास् तिष्ठत; मायं व्यापादनकालः इति; यावत् दैवान् मृगलुब्धको मृगान् पर्येषमाणस् तं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; स तं कूपं निरीक्षितुम् आरब्धः; तत्रैवं भ्रान्तैर् वाङ् निश्चारिता: भोः पुरुष परित्रायस्व इति; ततस् तेन मृगलुब्धकेन ज्ञात्वा पूर्वतरं सिंह उद्धृतः; स पादयोर् निपत्य कथयति: कृतज्ञस् ते भविष्यामि; किंतु अत्रकृष्णशिरस्कस् तिष्ठति; स त्वया नोद्धर्तव्यः; कृतघ्ना ह्य् एत भवन्ति इत्य् उक्त्वा प्रक्रान्तः; यावत् तेन मृगलुब्धकेन सर्वे अनुपूर्वेण उद्धृताः; यावद् अपरेण समयेन सिंहेन मृगो जीविताद् व्यपरोपितः; स च मृगलुब्धकस् तं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; सिंहेन तं परिज्ञाय स मृगः पादयोर् निपत्य दत्तः; अपरेण समयेन राजा ब्रह्मदत्तः उद्यानभूमिं निर्गतः सार्धम् अन्तःपुरेण; स तत्रोद्याने सुखम् अनुभूय मिद्धम् अवक्रान्तः; अन्तःपुरजनो विश्वस्तविहारी उद्याने चंक्रम्यते तिष्ठति निषीदति मिद्धम् अवक्रामति; वस्त्राणि शोधयति; अलंकाराण्य् अपनीय पार्श्वे स्थापयति; यावद् अन्यतमा अन्तःपुरिका अलंकारम् अवमुच्य पार्श्वे स्थापयित्वा मिद्धम् अवक्रान्ता; तत् श्येनकेनापहृत्य तस्मै लुब्धकाय कृतज्ञतया दत्तं; राजा ब्रह्मदत्तो निद्राक्लमं प्रतिविनोद्य लघु लघ्व् एव वाराणसीं प्रविष्टः; अन्तःपुरकुमारामात्यपौरजानपदो ऽपि अतित्वरेण गतः; यावद् असाव् अन्तःपुरिका अलंकारं समन्वेषति; न पश्यति; तया राज्ञे निवेदितं: देव उद्याने मे अलंकारः अपहृतः इति; राज्ञा अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: भवन्तः ��लंकाराः उद्याने अपहृतः; समन्वेषत केन गृहीतः इति; ते समन्वेषितुम् आरब्धाः; स कृष्णशिरस्कः तस्य मृगलुब्धकस्य कालेन कालम् उपसंक्रामति; तेन तस्य गृहम् उपसंक्रामता उपांशुना विज्ञातम् अस्यालंकारो ऽस्तीति; तेन कृतघ्नतया राज्ञो गत्वा आरोचितं; ततो राज्ञा परमकोपकुपितेन मृगलुब्धको राजपुरुषैर् आह्वाय्य उक्तः: भोः पुरुष त्वया उद्यानाद् अलंकारो ऽपहृतः इति; ततस् तेन सन्त्रस्तेन यथावृत्तं समाख्याय असाव् अलंकारो राज्ञे समर्पितः; तथाप्य् असौ पुरुषः चारके बध्वा स्थापितः; मूषकेन गत्वा आशीविषाय निवेदितं: तेन कृष्णशिरस्केन पापकारिणा अस्माकं कल्याणमित्रो राज्ञा चारके बध्वा स्थापितः इति; आशीविषः कथयति: भोः लुब्धक अहं राजानं दशामि; त्वया एभिर् मन्त्रपदैर् एभिश् च ओषधैः चिकित्सितव्यः; एवं स राजा अभिप्रसन्नो नियतं त्वां मुञ्चति; भोगसंविभागं च करोति इति; स कथयति: शोभनम् एवं कुरु; आशीविषेण राजा दष्टः; लुब्धकेन गत्वा मन्त्रैश् चौषधैश् च चिकित्सितः; ततो राज्ञा परितुष्टेन बन्धनान् मुक्तः; भोगैश् च संविभक्तः भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ लुब्धकः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ कृतघ्नपुरुषः एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; पुनर् अपि यथा अकृतज्ञः अकृतवेदी तच् छ्रूयतां
+sbv_197,"the story of nanda, the mungoose bhūtapūrvaṃ bhikṣavo saptāha akālameghaḥ samupāgataḥ; deve varṣati nakula āśramaṃ praviṣṭaḥ; mūṣiko 'pi tatraiva praviṣṭaḥ, āśīviṣo 'pi varṣabhayāt paribhraman tatraiva praviṣṭaḥ; yāvad asau nakulas taṃ mūṣikam abhidravitum ārabdhaḥ; āśīviṣaḥ kathayati: bhavanto vayaṃ kṛcchrasaṅkaṭasaṃbādhaprāptaḥ; parasparam avyābādhāṃ kuruta; niścalās tiṣṭhata iti; tatrāśīviṣasya saṃjñākaraṇaṃ priyasena iti; nakulasya nāma nanda iti; mūṣikasya gaṅgadatta iti; iti; priyasena nandena ca gaṅgadatta uktaḥ; anālakṣya gaccha; asmākam āhāraṃ paryeṣaya iti; sa ṛjuko bhadrāśayaḥ; tayor arthāya āśayena āhāraṃ paryeṣitum ārabdhaḥ; na labhate; nandaḥ priyasenasya kathayati; yadi gaṅgadattaḥ āhāraṃ vinā āgacchati, mayā sa eva bhakṣayitavya iti; priyasenaḥ saṃlakṣayati kṛcchrasaṅkaṭasaṃbādhaprāpto 'py eṣas tasya badhāya parākramati; prāg eva yady asau vinā āhāreṇa āgacchati; sarvathā tasya sandeṣṭavyam iti; tena tasya sandiṣṭaṃ; nanda evaṃ kathayati: yadi gaṅgadattaḥ vinā āhāreṇāgacchati sa eva mayā bhakṣayitavya iti; gaṅgadattena āhāraṃ paryeṣamāṇena na kiṃcid āsāditaṃ; sa saṃlakṣayati niyatam asau māṃ bhakṣayati: iti; tena priyasenasya sandiṣṭam kṣīṇā narā niṣkaruṇā bhavanti ārtāḥ kṣudhāvedhapariśrameṇa vācyas tvayā eṣa kṛtaghnasatvo na gaṅgadattaḥ punar āgamiṣyati iti kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau gaṅgadattaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau nandanāmā nakulaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī; etarhy apy eṣa akṛtajñaḥ akṛtavedī uddānam: bhuṅkṣva likhir naṭaḥ kākaḥ cakraḥ kumbhīracandanam kāyaḥ kavir maṇir vaṇṭaḥ kanyātha dhanapālakaḥ king bimbisāra makes exceeding grants to ajātaśatru yadā ajātaśatruṇā rājño bimbisārasya kanakaḥ kṣiptaḥ tadā rājñā upālabdhaḥ: kumāra kimarthaṃ tvayā mama kanakaḥ kṣiptaḥ sa kathayati: deva roṣāt; devasya bhogāḥ saṃvidyante; mama na saṃvidyante; rājā kathayati: putra yady evaṃ gaccha campā sādhāraṇā tava bhavatu iti; sa hṛṣṭatuṣṭapramudito devadattasya sakāśaṃ gatvā kathayati: ārya mayā campā sādhāraṇā labdhā iti; sa kathayati: kumāra dṛṣṭaṃ te parākramasya phalam ārya dṛṣṭaṃ; bhūyaḥ parākramasva; ativṛddhis te bhaviṣyati iti; sa campāyāṃ prakarapratyayaiḥ pīḍayitum ārabdhaḥ; pīḍyamāno mahājanakāyaḥ niṣpalāyitum ārabdhaḥ; kecid rājagṛhaṃ gatāḥ; kecid deśāntaraṃ gatāḥ; amātyai rājño dūto 'nupreṣitaḥ: deva kumāraś campāṃ pīḍayati; janaḥ pīḍyamāno niṣpalāyate; tad arhati devaḥ kumārasya nivāraṇaṃ kartum iti; rājā kathayati: kumāra kasmāj janapadān pīḍayasi iti; sa kathayati: deva sādhanaṃ na puṣyati iti; rājā kathayati: yady evaṃ rājagṛham ekaṃ tyaktvā magadhaviṣayaṃ gṛhāṇa iti; magadhaviṣayaṃ gṛhītvā devadattasya sakāśaṃ gatvā kathayati: ārya mayā rājagṛham ekaṃ muktvā sarvo magadhaviṣayo labdhaḥ iti; sa kathayati: īdṛśaṃ parākramasya phalaṃ; bhūyaḥ parākramasva iti; sa magadhaviṣayaṃ nāśayitum ārabdhaḥ; magadhaviṣayanivāsinā janakāyena rājā bimbisāro vijñaptaḥ; deva kumāro magadhaviṣayaṃ nāśayati; nivartyatām iti; sa rājñā āhūyoktaḥ kumāra kimarthaṃ magadhaviṣayaṃ nāśayasi iti; sa kathayati deva prabhūto janakāyo na puṣyati iti; rājā kathayati; kumāra yady evaṃ kośam ekaṃ muktvā sarvaṃ tavaiva bhavatu iti; sa rājagṛham api gṛhītvā devadattasya sakāśaṃ gataḥ kathayati: ārya mayā kośam ekaṃ muktvā, sarvabhogā labdhāḥ iti; sa kathayati parākramaphalam etat; api tu kośabalino hi rājānaḥ; yasya kośaḥ sa rājā; kośārthaṃ parākramasva iti; sa rājagṛham api nāśayitum ārabdhaḥ; rājagṛhanivāsī janakāyaḥ anyaś ca magadhanivāsī campeyaś ca sarva eva santrastāḥ yathā ajātaśatrur na paśyati tathā dūtasaṃpreṣaṇena rājānaṃ vijñapayitum ārabdhāḥ: devena vayaṃ putravat paripālitāḥ; kumāreṇātyantaṃ niḥsvīkṛtāḥ; prāyo devasya janapadā niṣpalāyitāḥ; vayam api niṣpalāyāmaḥ iti; dharmapradhānaḥ sa rājā; karuṇātmakaś ca; tena samutpannamanyunā ajātaśatrur āhūya priyamadhuravaconukūlatayā śiras parāmṛśyoktaḥ: putra mayā tava sarvajanapadā dattāḥ; kimartham udvejayasi? pratipālaya iti; sa kathayati: deva kośabalino rājānaḥ; mama kośabalaṃ nāsti; kiṃ karomi iti; a kathayati: yady evam antaḥpuram ekaṃ muktvā sarvaṃ tavaiva bhavatu iti; tathāpy asau duṣṭaprakṛtiḥ pāpasahāyaś ca nāśayaty eva, nāvatiṣṭhate; rājñā sopālambham uktaḥ: sakośakoṣṭhāgārajanapadās tavaiva dattāḥ; idānīṃ kimarthaṃ nāśayasi iti ajātaśatru casts his father in prison, there to die of hunger sa evam ukte ruṣitaḥ amātyānāṃ kathayati: bhavanto yo rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhābhiṣiktaṃ paribhāṣate, tasya ko daṇḍaḥ iti; amātyāḥ kathayanti: deva vadho daṇḍaḥ iti; sa kathayati: pitā mama; katham enaṃ praghātayāmi? gacchata; cārakāvabaddham enaṃ sthāpayata iti; sa cārake prakṣiptaḥ; anuraktapaurajānapadaḥ sa rājā; tadviṣayanivāsī ca janakāyaḥ śrutvā durmanāḥ saṃvṛttaḥ; ajātaśatruś caṇḍo rabhasaḥ karkaśaḥ iti nāsya kaścit parivādaṃ mantrayati; rājā bimbisāraś cārake karmaparāyaṇo 'vatiṣṭhate; tasya ca vaidehī sthālīpākaṃ praveśayati: ajātaśatruś cārakapuruṣān pṛcchati: bhavantaḥ kathaṃ vṛddharājā yāpayati? iti; te kathayanti: deva jananī te sthālīpākaṃ praveśayati iti; ajātaśatruṇā ājñā dattā: dhārayata bhaktaṃ pānaṃ ca yathā na bhūyaḥ praveśayati iti; antaḥpure cājñā dattā na kenacic cārake bhaktaṃ pānaṃ praveśayitavyaṃ; yaḥ praveśayati tasya vadho daṇḍaḥ iti; tasya raudrakarmatāṃ jñātvā na kaścid bhaktaṃ sādhayati; kuta eva praveśayiṣyati; tato vaidehī bhartṛsnehoparuddhyamānahṛdayā saktukalkena gātrāṇi mrakṣayitvā nūpurāṇi ca pānīyasya pūrayitvā praveśayitum ārabdhā; tenāsau yāpayati; cārakapuruṣaiḥ so 'py upāyo vijñātaḥ; kiṃtu anurāgāt tasya rājñaḥ ajātaśatror na nivedayanti; bhūyaḥ ajātaśatruś cārakapuruṣān pṛcchati: bhavanto vṛddharājā kathaṃ yāpayati? iti; tair istareṇa samākhyātaṃ; sa kathayati: bhavanto vaidehīṃ dhārayata, yathā na bhūyaḥ praviśati iti; tato bhagavān tatkuśalamūlāvaropaṇārthaṃ gṛddhrakūṭaparvate vātāyanābhimukhaṃ caṃkramitum ārabdhaḥ; rājā bimbisāraḥ vātāyanena bhagavantam avalokya prāmodyam utpādayati yena prāṇair na viyujyate; ājātaśatruḥ ca bhūyaś cārakapuruṣān pṛccchati bhavantaḥ annapānaṃ vidhāritaṃ; idānīṃ vṛddhar��jaḥ kathaṃ yāpayati iti; te kathayanti: bhagavāṃs tasyānugrahārthaṃ gṛddhrakūṭe parvate caṃkramyate; tam asau sthitaḥ pratidinaṃ parīkṣate iti; sa kathayati vātāyanānāni pithayantu; tasya ca pādau kṣureṇa nirlikhata iti; tair vātāyanānāni pihitāni; tasya ca pādau ksureṇa nirlikhitau; sa duḥkhavedanārto bāṣpoparuddhyamānagadgadakaṇṭhaḥ aśruparyākulekṣaṇaś cintayati: na māṃ bhagavān kṛcchrasaṅkaṭasaṃbādhaprāptaṃ samanvāharati iti the buddha sends maudgalyāyana to visit and comfort the old king atrāntare nāsti kiṃcit buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātaṃ; dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttānām ekārakṣāṇāṃ śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitamatīnāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ pañcāṅgaviprahīnānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkataprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyaṃ; kasya anavaropitāni kuśalamulāni avaropayeyaṃ? kasyāvaropitāni paripācayeyaṃ? kasya pakvāni vimocayeyam iti; tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: gaccha maudgalyāyana; rājānaṃ bimbisāraṃ madvacanād ārogya; evaṃ sa vada: bhagavān kathayati: yat kalyāṇamitreṇa karaṇīyaṃ kṛtaṃ tat te mayā; uddhṛtas te narakatiryakpretebhyaḥ pādaḥ; pratiṣṭhāpito devamanuṣyeṣu; paryantīkṛtaḥ saṃsāraḥ; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṅghitā asthiparvatāḥ; pihitāny apāyadvārāṇi; vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi; api tu tvayaivaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; tvayaiva karmāṇi kṛtāny ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na mahārāja karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau; api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām tasmāt tarhi te mahārāja karmaparāyaṇena bhavitavyam iti; evaṃ bhadantety āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavataḥ pratiśrutya tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte gṛddhrakūṭe antarhitaś cārake pratyaṣṭhāt, rājño bimbisārasya purastāt; evaṃ cāha: mahārāja bhagavāṃs te ārogayati; vande bhadanta mahāmaudgalyāyana bhagavantaṃ ca; bhagavān mahārāja evam āha: yat kalyāṇamitreṇa karaṇīyaṃ kṛtaṃ tat te mayā; uddhṛtas te narakatiryakpretebhyaḥ; pratiṣṭhāpito devamanuṣyeṣu; paryantīkṛtaḥ saṃsāraḥ; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṅghitā asthiparvatāḥ; pihitāny apāyadvārāṇi; vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi; api tu tvayaivaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; tvayā karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na mahārāja karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau; api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām tasmāt tarhi te mahārāja karmaparāyaṇena bhavitavyam iti; sā cārakāvaruddhaḥ kṣurapādābhilikhanānnapānaviyogaduḥkhair abhyāhataḥ kathayati: kutra bhadanta mahāmaudgalyāyana praṇīta āhāro bhujyate iti; sa kathayati: mahārāja cāturmahārājakāyikeṣu deveṣu ity uktvā ayuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte cārake antarhito gṛddhrakūṭaparvate pratyaṣṭhāt the tardy repentance of ajātaśatru and the death of bimbisāra ajātaśatroḥ putrasya udayabhadrasya aṅgulyāṃ piṭako jātaḥ, sa rudann ajātaśatroḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ; sa tam aṅke sthāpayitvā āliṅgati cumbati pariṣvajati; tathāpy asau rudaty eva; nāvatiṣṭhate; ajātaśatruṇā tatsantikā aṅguliḥ mukhe prakṣiptā; sphoṭako mukhe sphuṭitaḥ; ajātaśatruṇā pūyaśoṇitaṃ pṛthivyāṃ choritam; udāyibhadraḥ kumāraḥ pūyaśoṇitaṃ dṛṣṭvā bhūyasā roditum ārabdhaḥ iti; vaidehyā vipuṣpitaṃ dṛṣṭvā ajātaśatruḥ kathayati: amba kim idam iti; sā kathayati: putra yuṣmākam eṣa pitṛparyāgatavyādhiḥ tavāpyāsīt; tava tu pitrā aṅgulyāṃ mukhe prakṣiptāvāṃ sphoṭakaḥ sphuṭitaḥ; mā tvaṃ rodiṣyasīti pūyaśoṇitam abhyavahṛtaṃ; na pṛthivyāṃ choritaṃ; sa kathayati: amba īdṛśo 'haṃ pituḥ priya āsaṃ sā kathayati: īdṛśaḥ; tataḥ ajātaśatroḥ pitur antike dveṣaparyavasthānaṃ vigatam; anunaya utpannaḥ; tenāmātyā uktāḥ: bhavanto yo mama kathayati vṛddharājo jīvatīti, tasyāham upārdharājyaṃ dadāmi iti; anuraktapaurajānapadaḥ sa rājā; mahājanakāyaś cārakābhimukho dhāvitum ārabdhaḥ; rājā śabdaṃ śrutvā saṃlakṣayati: idānīṃ kām api pratyavarāṃ kāraṇāṃ kariṣyati; iti santrasto dīrghaṃ niśvasya kālagataḥ; vaiśravaṇasya mahārājasya putratvam abhyupagataḥ; aṅke niṣaṇṇo divyāṃ sudhāṃ paribhuṅkte; vaiśravaṇaḥ kathayati; kas tvam iti; sa kathayati: jinarṣabho 'smi mahārājeti; tasya jinarṣabho jinarṣabha iti saṃjñā saṃvṛttā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta rājñā bimbisāreṇa karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge rājakule jātaḥ; bhagavato 'ntike satyadarśanaṃ kṛtaṃ; kṣureṇa pādau nirlikhitau; cārakāvabaddhaś ca kṣutpipāsābhibhūtaḥ kālagataḥ iti; bhagavān āha: bimbisāreṇaiva bhikṣavo rājñā karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; bimbisāreṇa karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau; api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām the story of a potter bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktāḥ ekadakṣiṇīyā lokasya; yāvad anyatamaḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ; vārāṇasyām anyatamasya kumbhakārasya āveśanaśālāyāṃ rātriṃvāsam upagataḥ; sārthaś ca tasyām eva śālāyām uṣitaḥ; tatraikena uccāraḥ kṛtaḥ; sārthaḥsarātram evotthāya prakrāntaḥ; asamanvāhṛtyārhatāṃ pratyekabuddhānām eva jñānadarśanaṃ na pravartate; pratyekabuddhas tatraivāvasthitaḥ; ihaiva piṇḍapātam aṭiṣyāmi iti; yāvat kumbhakāraḥ prabhātāyāṃ rajanyām āveśanaśālāyāṃ praviṣṭaḥ; paśyati aśucinā nāśitā; aparīkṣakā bhavanti prākṛtapuruṣāḥ; tena pratyekabuddhasyāntike cittaṃ pradūṣitaṃ; sa praduṣṭacittaḥ kathayati: bhoḥ pravrajita kiṃ tava pādau kṣureṇa likhitau? yena tvayā āveśanaśālāyām uccāraḥ kṛtaḥ; na bahir nirgataḥ iti; tenāsau dvāraṃ badhvā sthāpitaḥ ihaiva jighatsaya kālaṃ kuruṣva iti; sa mahātmā saṃlakṣayati: kṣato 'yaṃ tapasvī; yady ahaṃ dvāram avamucya gamiṣyāmi bhūyasyā mātrayā kṣato bhaviṣyati iti; sa tūṣṇīm avasthitaḥ; yāvat kumbhakārasya bhojanavelā āsannā; tasya dveṣaparyavasthānaṃ vigataṃ; sa kathayati bhoḥ pravrajita āgaccha; bhuñjmahe; pratyekabuddhaḥ kathayati: bhadramukha kālabhojino vayam; atikrāntaḥ kālaḥ iti; sa kathayati: yady evam ihaiva śvo bhuktvā gamiṣyasi iti; tena tasyānukampārtham adhivāsitaṃ; sa tenāparasmin divase praṇītenānnāhāreṇa santarpitaḥ; kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī; sa upari vihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprāṭihāryāṇi kartum ārabdhaḥ; āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī; sa mūlanikṛtta iva drumaḥ pādayor nipatya kathayati; avatara mahādakṣiṇīya; mama kāmapaṅkanimagnasya hastoddhāram anuprayaccha iti; so 'vatīrṇaḥ; tena tasya pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtaṃ; yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye apakāraḥ kṛtaḥ, mā asya karmaṇo bhāgī syāṃ; yat tu kāraḥ anenāhaṃ kuśalamūlena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jāyeya; evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhī syāṃ; prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau kumbhakāraḥ eṣa eva sa rājā bimbisāraḥ tena kālena tena samayena; yat pratyekabuddhasyāntike cittaṃ pradūṣya kharaṃ vākkarma niścāritaṃ tasya karmaṇo vipākena pādau nirlikhitau; cārakāvabaddhaś ca jighatsayā kālagataḥ; yat tu tena praṇidhānaṃ kṛtaṃ, tasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātaḥ; mamāntike viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ; ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ; vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogāḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam the distress of ajātaśatru at the death of king bimbisāra, the arrival of a dancer from the south, and the extraordinary effects of buddha's smile amātyair ajātaśatror ārocitaṃ deva vṛddharājaḥ kālagataḥ iti; sa śrutvā mūrcchitaḥ pṛthivyāṃ nipatitaḥ; jalapariṣekapratyāgataprāṇaḥ śokāgāraṃ praviśyāvasthitaḥ; tasya na kaścit śaknoti cittavinodanaṃ kartuṃ; amātyās tasya cittavinodopāyaṃ samanveṣitum ārabdhāḥ; yāvad dakṣiṇāpathāt naṭaḥ abhyāgataḥ; so 'mātyais tasya purastān nartitaḥ; ajātaśatrur durmanā eveti na kenacit sādhur ity uktaḥ; sa naṭitvā nirgacchati; bhagavāṃś ca taṃ pradeśam anuprāptaḥ; tena bhagavān dṛṣṭaḥ; sa saṃlakṣayati: yadi tatraivaṃvidhaḥ sādhupuruṣaḥ syād anena mama sādhukāraḥ dattaḥ syād iti; tena bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya muravaḥ parāhataḥ; atha bhagavān smitam akārṣīt dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti tasmin samaye nīlapītalohitāvadātāḥ arciṣaḥ mukhān niścarya kāścid adhastād gacchanti; kāścid upariṣṭād gacchanti yā adhastād gacchanti tāḥ sañjīvaṃ kālasūtraṃ saṅghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tāpanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudam aṭaṭaṃ hahava huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakaṃ gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtvā nipatanti; ye śītanarakās teṣu uṣṇībhūtvā nipatanti; tena teṣāṃ satvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante; teṣām evaṃ bhavati: kiṃ nu vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ āhosvid anyatropapannāḥ iti; teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati; teṣāṃ nirmitaṃ dṛṣṭvā evaṃ bhavati; na haiva vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ; nāpy anyatropapannāḥ; api tu ayam apūrvadarśanaḥ satvaḥ; asya anubhāvena asmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhāḥ iti; te nirmite cittam abhiprasādya, tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti yā upariṣṭād gacchanti tāś cāturmahārājikān trayastriṃśān yāmān tuṣitān nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartinaḥ brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhān śubhakṛtsnān anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmā ity udghoṣayanti; gāthādvayaṃ ca bhāṣante ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati iti atha tā arciṣas trisahasramahāsahasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti; tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante; anāgataṃ vyākartukāmo bhavati, purastād antardhīyante; narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādatale antardhīyante; tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati pārṣṇyām antardhīyante; pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādāṅguṣṭhe antardhīyante; manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati jānunor antardhīyante; balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati vāme karatale antardhīyante; cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati dakṣiṇe karatale antardhīyante; devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati nābhyām antardhīyante; śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati āsye 'ntardhīyante; pratyekabodhiṃ vyākartukāmo bhavati ūrṇāyām antardhīyante; anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati uṣṇīṣe antardhīyante atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūrṇāyām antarhitāḥ; athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha nānāvidho raṅgasahasracitro vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ avabhāsitā yena diśaḥ samantāt divākareṇodayatā yathaiva gāthāś ca bhāṣate vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauram smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ tatkālaṃ svayam adhigamya dhīra buddhyā śrotṛṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ nākāsmāl lavaṇajalādrirājadhairyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāḥ taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ iti dṛṣṭas tvayā ānanda sa naṭo yena mamāntike cittaṃ prasādya muravaḥ parāhataḥ dṛṣṭo bhadanta; sa eṣa ānanda naṭaḥ anena kuśalamūlena cittotpādena ca dundubhīśvaro nāma pratyekabuddho bhaviṣyati; ayam asya deyadharmo yo mamāntike cittaprasādaḥ devadatta has himself gilt by gold devadatta ajātaśatroḥ kathayati: mayā tvaṃ rājye pratiṣṭhāpitaḥ; mām api tvaṃ buddhatve pratiṣṭhāpaya iti; sa kathayati: bhagavataḥ suvarṇavarṇaḥ kāyaḥ; ādau tāvat tava suvarṇavarṇataiva nāsti iti; sa kathayati: ahaṃ suvarṇavarṇam abhinirvartayāmi iti; tena suvarṇakāra āhūyoktaḥ: mama kāye suvarṇaṃ cāraya iti; sa kathayati: ārya yadi śaknoṣi vedanāṃ soḍhum iti; sa kathayati: cāraya; śakṣyāmi iti; tena cuñcutailena gātraṃ mrakṣayitvā kāye suvarṇapatraṃ cāritaṃ; sa duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayati; bhikṣubhiḥ kokālikaḥ pṛṣṭaḥ: kutra devadatta sa kathayati: amuṣmin pradeśe suvarṇavarṇatām abhinirvartayati iti; bhikṣavas taṃ pradeśaṃ gatāḥ; tair asau śruto duḥkhavedanārto vikrośan; te bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatta suvarṇavarṇatāyā arte duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate iti, bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany eṣa suvarṇakholāyā arthe anayena vyasanam āpannaḥ; tac chrūyatāṃ the story of a crow and a golden cap bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryām anyatamā strī proṣitabhatṛkā; tasyāḥ purastāt kāko madhuramadhuraṃ rauti; sā kathayati: utkrāmotkrāma vāyasa; yadi me bhartā svastinā kṣemeṇa āgacchati, tava sauvarṇāṃ kholāṃ dadāmi iti; yāvad asau tasyā bhartā svastinā āgataḥ; sa kākas tasyāḥ purastāt suvarṇakholānimittaṃ madhuramadhuraṃ virauti; tatas tayā tasya sauvarṇā kholā dattā; sa tayā pinaddhayā itaś cāmutaś ca paribhramati; tasya suvarṇakholānimittam alikena pakṣinā śiraś chinnaṃ; devatā gāthāṃ bhāṣate bhavaty artho 'py anarthāya yo 'narthapadasaṃhitaḥ kelikākena paryeṣṭo yasya sauvarṇakaṃ śiraḥ bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau bhikṣavaḥ kākaḥ eṣa eva devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa suvarṇakholāhetor anayena vyasannam āpannaḥ; etarhy apy eṣa suvarṇavarṇatāyā ārthāya duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate iti devadatta has in his feet the sign of the wheel imprinted with red hot iron punar api devadattaḥ ajātaśatroḥ kathayati: tvaṃ mayā rājye pratiṣṭhāpitaḥ; tvam api māṃ buddhatve pratiṣṭhāpaya iti; sa kathayati bhagavataḥ cakrāṅkapādatalacihnatā lakṣanam asti; tava tu cakrāṅkapādatalacihnatā nāsti iti; ahaṃ cakrāṅkapādatalacihnam abhinirvartayāmi iti; tena ayaskārā āhūya uktāḥ: śakṣyatha mama pādatale cakrāṅkaṃ kartum iti; te kathayanti: ārya yadi śaknoṣi vedanāṃ soḍhum iti; sa kathayati kuruta śakṣyāmi iti; te saṃlakṣayanti: balavān eṣaḥ; yady evam evāṅkyāmaḥ, sthānam etad vidyate yat pārṣṇiprahāreṇa asmān jīvitād vyaparopayiṣyati; iti taiḥ kanthāṃ chidrayitvā uktaḥ: ārya anena kanthāchidreṇa pādau praveśaya iti; tena kanthāchidreṇa pādau praveśitau; ayaskārair agnivarṇaṃ cakraṃ kṛtvā pādāv aṅkitau; sa duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate; bhikṣubhiḥ kokālikaḥ pṛṣṭaḥ: kutra devadatta sa kathayati: amuṣmin pradeśe cakrāṅkapādacihnatām abhinirvartayati iti; bhikṣavas taṃ pradeśaṃ gatāḥ; tair asau śruto duḥkhavedanārto vikrośan; te bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatta cakrāṅkapādatalacihnatāyā arthe duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate iti, bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany eṣa pādanimittam anayena vyasanam āpannaḥ; tac chrūyatāṃ the jackal measuring the step of an elephant with its own bhūtapūrvaṃ bhikṣavo haimavato hastī pānīyaṃ pātum avatīrṇaḥ; tasya pṛṣṭhataḥ sṛgālo 'vatīrṇaḥ; sa hastipadaṃ dṛṣṭvā ātmīyena padena māpayitum ārabdhaḥ; sa saṃlakṣayati: mamaitāni padāni iti; sa utplutyotplutya padāni sthāpayan kalamacchinnena kāṣṭhena śūlāyāṃ protaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate na padaṃ tava muḍha tulyakaṃ gajapādapadena sarvathā tyaja buddhim imāṃ nirarthikāṃ parikhedam āpsyase vṛthā iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sṛgālaḥ eṣa eva devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa pādanimittam anayena vyasannam āpannaḥ; etarhy apy eṣa cakrāṅkapādatalacihnatāyā arthe duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate iti devadatta calls a skilled master-mechanic and makes him construct a catapult in front of the buddha's residence buddho bhagavān rājagṛhe viharati gṛdhrakūṭe parvate kumbhīrayakṣasya bhavane; bhūyo devadattaḥ ajātaśatroḥ kathayati: mayā tvaṃ rājye pratiṣṭhāpitaḥ; tvayāhaṃ na śakto buddhatve pratiṣṭhāpayitum? idānīm ahaṃ śramaṇaṃ gautamaṃ jīvitād vyaparopayāmi; na tvayā samanveṣṭavyaṃ kena praghātitaḥ kutra praghātitaḥ iti; sa kathayati: evam astu iti; yāvad dakṣiṇāpathād yantrakalācāryaḥ abhyāgataḥ; sa devadattena āhūyoktaḥ: bhoḥ ācārya śakṣyasi tvam īdṛśaṃ yantraṃ kartuṃ yaḥ paṃcabhiḥ puruṣaśataiḥ āmreḍyate? iti; sa kathayati: ārya śakṣyāmi iti; tena tasya śatasahasro muktāhāro dattaḥ; manuṣyasahasraṃ ca dattam; uktaś ca; yatra sthāne bhagavāṃs tiṣṭhati, tanmukhaṃ gṛdhrakūṭasyopari yantraṃ sajjīkuru iti; tatra paṃca manuṣyaśatāni sthāpitāni, ye tad yantram āmreḍayanti; aparasmin sthāne ardhatṛtīyāni śatāni sthāpitāni, uktāni ca; yadi śramaṇo gautamo yantreṇa na praghātyate, yuṣmābhiḥ praghātayitavyaḥ iti; aparasminn api sthāne tadarthena ardhatṛtīyāni manuṣyaśatāni; sarve ca samādiṣṭāḥ: yeṣāṃ yuṣmākaṃ śramaṇo gautamo bhāgaprāpto bhavati, taiḥ praghātayitavyaḥ iti; ātmanā cāparasmin pradeśe sthitaḥ; eṣāṃ paribhraṣṭo mayā praghātayitavyaḥ iti; yāvat tāni paṃca puruṣaśatāni yantram āmreḍayitum ārabdhāni; saṃjalpaṃ kurvanti: kasyārthe yantram āmreḍyate iti the workmen refuse to kill the buddha, go away, sit down at his feet, and are convertef by him yāvat paśyanti adhastād buddhaṃ bhagavantaṃ; te kathayanti: bhavanto varaṃ svajīvitaparityāgaḥ, na tu devamanuṣyapūjitasya buddhasya bhagavataḥ prāṇaghātaḥ; parityajata yantram iti; te yantraṃ parityajya gṛdhrakūṭe itaś cāmutaś ca paribhramanti, katareṇa sthānena yantram avatārayāmaḥ, yatra devadatto na paśyed iti; teṣāṃ cetasā cittam ājñāya bhagavatā sopānaṃ nirmitaṃ; teṣāṃ sopānaṃ dṛṣṭvā etad abhavat: bhavantaḥ kuto 'tra sopānaḥ? bhagavata eṣo 'nubhāvaḥ iti; bhūyasyā mātrayā cittam abhiprasādya sopānena avatīrya, yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ; bhagavān api tadvinayanāpekṣayaiva gṛdhrakūṭe parvate caṅkramyamāṇo 'vasthitaḥ; tatas te bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya: bhagavatā teṣām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñatvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā tair viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; te dṛṣṭasatyās trir udānam udānayanti: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā; na rājñā neṣṭena svakanabandhuvargeṇa na pūrvapretair, na śramaṇabrāhmaṇaiḥ, yat bhagavatā asmākaṃ kṛtaṃ; uddhṛto narakatiryakpretebhyaḥ pādaḥ; pratiṣṭhāpito devamanuṣyeṣu; paryantīkṛtaḥ saṃsāraḥ; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṅghitā asthiparvatāḥ; pihitāny apāyadvārāṇi; vivṛtāni svargadvārāṇi; anādikālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; abhikrāntā vayaṃ bhadanta, abhikrāntāḥ; ete vayaṃ bhagavantaṃ śraṇaṃ gacchāmaḥ, dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca; upāsakāṃ ca asmān bhagavān dhārayatu adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetān, śaraṇāgatān, abhiprasannān; ity uktvā bhagavato 'ntikāt paṃca śikṣāpadāni grahitum ārabdhāḥ devadatta perceives that the workmen and the mechanic too ran away, and manages himself to hurl a stone from the catapult at the buddha yantrakalācāryo 'pi buddhaṃ bhagavantam ayaṃ praghātayatīti viditvā, teṣām anupadam eva sopānād avatīrya, śatasahasraṃ muktāhāraṃ gṛhītvā niṣpalāyitaḥ; devadatto 'pi śilāpatanatatparo muhurmuhur nirīkṣate; na patatīti kṛtvā svayam eva tāny anyāni paṃca manuṣyaśatāny ādāya gṛdhrakūṭaṃ parvatam abhiroḍhum ārabdhaḥ; paśyati tāni bhagavato 'ntikād dharmaṃ śṛṇvanti; dṛṣṭvā ca bhūyasyā mātrayā saṃjātāmarṣo 'nyatomukho gṛdhrakūṭaṃ parvatam abhirūḍhaḥ; yāvat paśyati yantrakalācāryo 'pi niṣpalāyitaḥ; svayam eva paṃcaśataparivāro yantram āmreḍayitum ārabdhaḥ; bhagavān saṃlakṣayati: mayaiva etāni karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; mayaiva etāni karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? iti viditvā tāni paṃca manuṣyaśatāni idam avocat: bhavanto devadattas tīvraparyavasthānāvasthito gṛdhrakūṭaṃ parvatam abhirūḍhāḥ; gacchata; mamaitāni karmāṇi kṛtāni iti; tatas tāni paṃca manuṣyaśatāni niṣpalāyitāni; devatānām adhastāj jñānadarśanaṃ pravartate the yakṣa kumbhīra sacrifices his life in trying to arrest the stone, but a fragment strikes the buddha on the foot atha vajrapāṇer yakṣasyaitad abhavat: devadatto bhagavato vadhāya parākramati iti viditvā yena kumbhīrayakṣas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya kumbhīraṃ yakṣam idam avocat: devadatto gṛdhrakūṭād yantreṇa bhagavataḥ śilāṃ kṣeptum ārabdhaḥ; tava ca bhavane bhagavān viharati; tad ahaṃ yatnam āsthāya antarīkṣe etāṃ śilāṃ vajreṇa cūrṇayāmi; tvayāpi sāhāyye vartitavyaṃ; kadācic cūrṇitāyāḥ khaṇḍaḥ bhagavata upariṣṭān nipated ti; sa kathayati: evaṃ bhavatu iti; bhagavān abhyavakāśe sthitvā parvatavivare praviṣṭaḥ; devadattena paṃcaśataparivāreṇa yantram āmreḍya bhagavataḥ śilā kṣiptā; vajrapāṇinā yakṣeṇa cūrṇitā; ardhaṃ bhagavataḥ sthāne patitukāmaṃ kumbhīrayakṣeṇa gṛhṇatā na sugṛhītaṃ kṛtaṃ; sa tena praghātitaḥ; bhagavatā utplutya pāṣāṇaśarkarayā pādaḥ kṣataḥ kṛtaḥ; bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate naivāntarīkṣe na samudramadhye na parvatānāṃ vivaraṃ praviśya na vidyate 'sau pṛthivīpradeśo yatra sthitau na prasaheta karma iti kumbhīro 'pi yakṣaḥ kuśalacittaḥ kālagataḥ; kālaṃ kṛtvā praṇīteṣu trayastriṃśeṣu deveṣu upapannaḥ; dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyāyā vā aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇā iti sa paśyati: yakṣebhyaś cyutaḥ, praṇīteṣu trayastriṃśeṣu deveṣūpapannaḥ bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya iti; atha yakṣapūrviṇo devaputrasya etad abhavan na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāso bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyaṃ yan nv aham aparyuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam iti atha sa yakṣapūrvī devaputraś calavimalakuṇḍaladharo hārārdhahāravibhūṣitagātras tām eva rātriṃ divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamāndārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṃgaṃ pūrayitvā sarvaṃ gṛdhrakūṭaṃ parvatam udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavataṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya; tato bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā yakṣapūrviṇā devaputreṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ; neṣṭena svajanabandhuvargeṇa; na rājñā na devatābhir na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇaiḥ yad bhagavatā asmākaṃ kṛtam; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṃghitā asthiparvatāḥ pihitāny apāyadvārāṇi vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi; pratiṣṭhāpitāḥ smo devamanuṣyeṣu āha ca tavānubhāvāt pihitas sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi jagati daityanarāmarapūjitaṃ vigatajanmajarāmaraṇāmayaṃ bhavasahasrasudurlabhadarśanaṃ saphalam adya mune tava darśanam avalambya tataḥ pralambahāraḥ caraṇau dvāv abhivandya jātaharṣaḥ parigamya ca dakṣiṇaṃ jitāriṃ suralokābhimukho divaṃ jagāma atha yakṣapūrvī devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ saṃpannasasya iva kārṣakaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gataḥ bhikṣavaḥ pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktā viharanti; tair dṛṣṭo bhagavato 'ntike udāro 'vabhāsaḥ; yaṃ dṛṣṭvā sandigdhāḥ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhagavan imāṃ rātriṃ bhagavantaṃ darśanāya brahmā sabhāṃpatiḥ śakro devendraḥ catvāro lokapālā upasaṃkrāntāḥ bhagavān āha: na bhikṣavo brahmā sabhāṃpatiḥ na śakro devānām indraḥ nāpi catvāro lokapālā mām darśanāyopasaṃkrāntāḥ; api tu devadattena madvadhāyodyuktena yā gṛddhrakūṭaparvatād yantreṇa śilā kṣiptā sā antarīkṣe eva vajrapāṇinā vajreṇa cūrṇitā; tasyā ardhaṃ mamopari patamānaṃ kumbhīrayakṣeṇa durgṛhītaṃ kṛtaṃ; sa tena praghātito mamāntike cittam abhiprasādya kālagataḥ; praṇīteṣu deveṣu trayastriṃśeṣu upapannaḥ; sa imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntaḥ; tasya mayā dharmo deśitaḥ; sa dṛṣṭisatyaḥ svabhavanaṃ gataḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ; ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ; vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogāḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta kumbhīreṇa yakṣeṇa bhagavataḥ arthāya ātmā parityaktaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani anena mamārthāya ātmā parityaktaḥ; tac chrūyatāṃ the story of a hunter bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nagaryāṃ nātidūre anyatarasminn āśramapade mūlapuṣpaphalasalilasaṃpanne nānāvihaganikūjite ṛṣiḥ prativasati; kaṣṭatapāḥ phalamūlāmbubhakṣaḥ ajinavalkalavāsāḥ; tasya cāśramapadasya sāmantakena mṛgalubdhako mṛgān praghātya praghātya jīvikāṃ kalpayati; sa tasya ṛṣeḥ kālena kālam upasaṃkrāmati; tasyāsau ṛṣiḥ śrāntasya mūlaphalair upasaṃhāraṃ karoti; apy evāyaṃ lubdhako matsarī samīpanivāsino mṛgān na praghātayed iti; tayoḥ parasparaṃ pitṛputreti saṃjñā samutpannā;lubdhako ṛṣiṃ pitṛvādena samudācarati; ṛṣir api lubdhakaṃ putravādena; yāvad apareṇa samayena rājā brahmadattaḥ kālyam evotthāya mṛgavadhāya nirgataḥ; tena mṛgaḥ śaraparamparayā tāḍitaḥ utpatitaḥ taya ṛṣer āśramapadaṃ praviṣṭaḥ; tatrāpi rājñā nārācena marmaṇi tāḍitaḥ kālagataḥ; sa ṛṣiḥ krodhaparyavasthitaḥ kathayati: kalirājas tvaṃ durācāro yena me śaraṇopagato mṛgaḥ praghātitaḥ iti; evam ukte sa rājā dveṣaparyavasthānaniviṣṭabuddhir amātyānāṃ kathayati: bhavanto yo rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhābhiṣiktaṃ paribhāṣate tasya ko daṇḍaḥ iti; amātyāḥ kathayanti: vadho daṇḍaḥ iti; rājā kathayati: yady evaṃ parityakto me ayam ṛṣiḥ; amātyāḥ ṛṣiṃ praghātayitum ārabdhāḥ; daivāt sa lubdhakas tasya ṛṣeḥ sakāśam āgataḥ; āgata eva sa saṃlakṣayati; mama jīvataḥ katham ṛṣiḥ praghātyate iti; sa yoddhum ārabdhaḥ; ṛṣir niṣpalāyitaḥ; sa mahatā balakāyena praghātitaḥ bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau ṛṣir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau lubdhakaḥ eṣa eva sa kumbhīrayakṣaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy anena mamārthāya ātmā parityaktaḥ; etarhy apy anena mamārthāya ātmā parityaktaḥ iti jīvaka prescribes a very rare substance called gośīrṣacandana in order to stop the hemorrhage at the foot of the buddha bhagavataḥ pāṣāṇaśarkarayā pādaḥ kṣataḥ; rudhiraṃ pragharaty eva nāvatiṣṭhate; jīvako vaidyarājo bhagavato rujāvalokakaḥ trikālam upasaṃkrāmati; rājagṛhanivāsī śrāddho janakāyaḥ nānādeśabhyāgatāś ca samyagdarśanasaṃpannāḥ dhaninaḥ śreṣṭhinaḥ sārthavāhāḥ; tatra kecit kathayati: jīvaka idam atra bhaiṣajyaṃ śobhanam iti; anye kathayanti: idaṃ śobhanam iti; jīvako vaidyarājaḥ kathayati: asty atra sadyaḥpraśamanaṃ bhaiṣajyaṃ; kiṃ tu tad durlabhaṃ; āyuṣmān ānanda kathayati: jīvaka kiṃ tat; sa kathayati: gośīrṣacandanaṃ; tena khalu samayena goṣīrṣacandanasya prāptir eva samucchinnā; yāvad anyatamena vaṇijā gośīrṣacandanam ātyayikaṃ sthāpitam: ayaṃ rājā ajātaśatruś caṇḍo rabhasaḥ karkaśaḥ; yady asya daivād gośīrṣacandanena prayojanaṃ bhavati niyatam asyābhāvat śiraśchedam api karoti; yasmād ahaṃ kālānukālaṃ gośīrṣacandanavikrayaṃ kṛtavān iti; tena śrutaṃ yathā jīvakena vaidyarājena bhagavato rujāpraśamanaṃ gośīrṣacandanam upadiṣṭam iti; sa saṃlakṣayati: ayam ajātaśatrur devadattavigrāhito bhagavaty abhiniviṣṭabuddhiḥ; yady ahaṃ bhagavato gośīrṣacandanaṃ pradāsyāmi sthānam etad vidyate yad anarthaṃ kariṣyati iti; punaḥ saṃlakṣayati: bhagavān devamanuṣyapūjitaḥ; yadi tasyārthāy prāṇaviyogo bhavati, bhavaty eva; yannv ahaṃ bhagavato gośīrṣacandanaṃ prayaccheyam iti; sa gośīrṣacandanam ādāya bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ pādayor nipatya kathayati: bhagavann upalabdhaṃ mayā bhagavato gośīrṣacandanena prayojanam iti; idaṃ tat pratigṛhṇātu bhagavān anukampām upādāya iti; tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate: pratigṛhṇīṣva ānanda asya mahātmanaḥ sakāśād gośīrṣacandanam iti; āyuṣmatā ānandena pratigṛhītaṃ; tato 'sau vaṇik prītiprāmodyajātaḥ bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ atha bhagavān vismitam akārṣīt; dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti tasmin samaye nīlapītalohitāvadātāḥ arciṣaḥ mukhān niścarya kāścid adhastād gacchanti; kāścid upariṣṭād gacchanti yā adhastād gacchanti tāḥ sañjīvaṃ kālasūtraṃ saṅghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tāpanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudam aṭaṭaṃ hahavaṃ huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakaṃ gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtvā nipatanti; ye śītanarakās teṣu uṣṇībhūtvā nipatanti; tena teṣāṃ satvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante; teṣām evaṃ bhavati: kiṃ nu vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ āhosvid anyatropapannāḥ iti; teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati; teṣāṃ nirmitaṃ dṛṣṭvā evaṃ bhavati; na haiva vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ; nāpy anyatropapannāḥ; api tu ayam apūrvadarśanaḥ satvaḥ; asya anubhāvena asmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhāḥ iti; te nirmite cittam abhiprasādya, tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti yā upariṣṭād gacchanti tāś cāturmahārājikān trayastriṃśān yāmān tuṣitān nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartinaḥ brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhān śubhakṛtsnān anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmā ity udghoṣayanti; gāthādvayaṃ ca bhāṣante ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati iti atha tā arciṣas trisahasramahāsahasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti; tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante; anāgataṃ vyākartukāmo bhavati, purastād antardhīyante; narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādatale antardhīyante; tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati pārṣṇyām antardhīyante; pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādāṅguṣṭhe antardhīyante; manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati jānunor antardhīyante; balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati vāme karatale antardhīyante; cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati dakṣiṇe karatale antardhīyante; devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati nābhyām antardhīyante; śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati āsye 'ntardhīyante; pratyekabodhiṃ vyākartukāmo bhavati ūrṇāyām antardhīyante; anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati uṣṇīṣe antardhīyante atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūrṇāyām antarhitāḥ; athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha nānāvidho raṅgasahasracitro vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ avabhāsitā yena diśaḥ samantāt divākareṇodayatā yathaiva gāthāś ca bhāṣate vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauram smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ tatkālaṃ svayam adhigamya dhīra buddhyā śrotṛṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ nākāsmāl lavaṇajalādrirājadhairyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāḥ taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ iti bhagavān āha: evametad ānanda evam etat; nāhetapratyayam ānanda tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ smitaṃ prāviṣkurvanti; dṛṣṭas tvayā ananda sa vaṇik, yena tathāgatasya cittam abhiprasādya gośīrṣacandanaṃ dattaṃ dṛṣṭo bhadanta; sa eṣa ānanda vaṇik tena kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca candano nāma pratyekabuddho bhaviṣyati; ayam asya deyadharmo yo mamāntike cittaprasādaḥ the hemorrhage does not stop, and jīvaka prescribes the milk of a young woman tathāpi tad rudhiraṃ pragharaty eva; nāvatiṣṭhate; jīvakaḥ kathayati: idānīṃ kanyākṣīreṇa pariṣeko dīyatām iti; bhikṣavo na jānate kīdṛśaṃ kanyākṣīram iti; āyuṣmān ānandaḥ kathayati: jīvaka kīdṛśaṃ kanyākṣīram iti; sa kathayati: yā tu prathamaprasavā nārī sātra kanyā abhipretā; tasyā yat kṣīraṃ tat kanyākṣīram ity ucyate iti; āyuṣmatā ānandena kanyākṣīranimittaṃ catasro 'pi parṣadaḥ prayuktāḥ; bhikṣavaḥ kanyākṣīraṃ paryeṣitum ārabdhāḥ; bhikṣuṇyaḥ upāsakā upāsihyaś ca bhūyasā sarva eva rājagṛhanivāsī janakāyaḥ sthāpayitvā devadattaṃ devadattapakṣyāṃś ca; te catasṛṇāṃ parṣadāṃ janakāyasya ca paryeṣamāṇasya yais tair upāyaiḥ vighnaṃ kurvanti; yāvad rājagṛhe anyatamā prathamaprasavā kanyā svalpakṣīrā svakam api puraṃ kṣīreṇa na santarpayati; kutaḥ punar anyasya dāsyati? tayā śrutaṃ yathā bhagavataḥ kanyākṣīreṇa prayojanam iti; sā saṃlakṣayati: yadi dāsyāmi dārako me svalpaprāṇaḥ kṣīravirahāt prāṇair viyokṣyate; na kevalam ayaṃ ādīnavaḥ; ayam aparaḥ, devadattaḥ bhagavato dīrgharātraṃ pratyarthikaḥ pratyamitraḥ; tadvigrāhitaś ca rājā ajātaśatruḥ devadattapakṣyāś ca kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ; ete māṃ jīvitād vyaparopayiṣyanti iti; punaḥ saṃlakṣayati: kāmaṃ svaprāṇaviyogaḥ putraviyogaś ca; na tu devamanuṣyapūjitasya buddhasya bhagavataḥ vyādhiduḥkhavedanānubhavanaṃ yena sarva eva rājagṛhanivāsī janakāyaḥ samākulaḥ; yannv ahaṃ kṣīram ādāya gaccheyam iti; sā bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya nave bhājane kṣīraṃ dugdhvā yena bhagavāṃś tenopasaṃkrāntā; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam idam avocat: upalabdhaṃ mayā bhadanta jīvakena bhagavataḥ kanyākṣīram upadiṣṭam iti; tad idaṃ kanyākṣīraṃ pragṛhyatāṃ mamānugrahāya iti; tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate: bhadrāśayā iyam ānanda dārikā; asyā sakāśād gṛhāṇa kṣīram iti; tena pratigṛhītaṃ kṣīraṃ; sā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntā atha bhagavān vismitam akārṣīt; dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti tasmin samaye nīlapītalohitāvadātāḥ arciṣaḥ mukhān niścarya kāścid adhastād gacchanti; kāścid upariṣṭād gacchanti yā adhastād gacchanti tāḥ sañjīvaṃ kālasūtraṃ saṅghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tāpanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudam aṭaṭaṃ hahavaṃ huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakaṃ gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtvā nipatanti; ye śītanarakās teṣu uṣṇībhūtvā nipatanti; tena teṣāṃ satvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante; teṣām evaṃ bhavati: kiṃ nu vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ āhosvid anyatropapannāḥ iti; teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati; teṣāṃ nirmitaṃ dṛṣṭvā evaṃ bhavati; na haiva vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ; nāpy anyatropapannāḥ; api tu ayam apūrvadarśanaḥ satvaḥ; asya anubhāvena asmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhāḥ iti; te nirmite cittam abhiprasādya, tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti yā upariṣṭād gacchanti tāś cāturmahārājikān trayastriṃśān yāmān tuṣitān nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartinaḥ brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhān śubhakṛtsnān anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmā ity udghoṣayanti; gāthādvayaṃ ca bhāṣante ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati iti atha tā arciṣas trisahasramahāsahasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti; tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante; anāgataṃ vyākartukāmo bhavati, purastād antardhīyante; narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādatale antardhīyante; tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati pārṣṇyām antardhīyante; pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādāṅguṣṭhe antardhīyante; manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati jānunor antardhīyante; balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati vāme karatale antardhīyante; cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati dakṣiṇe karatale antardhīyante; devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati nābhyām antardhīyante; śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati āsye 'ntardhīyante; pratyekabodhiṃ vyākartukāmo bhavati ūrṇāyām antardhīyante; anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati uṣṇīṣe antardhīyante atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūrṇāyām antarhitāḥ; athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha nānāvidho raṅgasahasracitto vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ avabhāsitā yena diśaḥ samantāt divākareṇodayatā yathaiva gāthāś ca bhāṣate vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauram smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ tatkālaṃ svayam adhigamya dhīra buddhyā śrotṛṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ nākāsmāl lavaṇajalādrirājadhairyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāḥ taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ iti bhagavān āha: dṛṣṭas tvayā ananda sā dārikā, yayā mamāntike cittam abhiprasādyakṣīraṃ dattaṃ dṛṣṭā bhadanta; eṣā sā ānanda dārikā anena kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca kṣīraprado nāma pratyekabuddho bhaviṣyati; ayam asyā deyadharmo yo mamāntike cittaprasādaḥ iti daśabalakāśyapa stops the hemorrhage tathāpi tad rudhiraṃ pragharaty eva; nāvatiṣṭhate; nānādeśanivāsino bhikṣavaḥ abhyāgatāḥ bhagavata evaṃvidham ābādhaṃ śrutvā anye ca śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayaḥ; tatra kecid agadān vyāharanti; kecin mantraiś cikitsāṃ kurvanti; āyuṣmān daśabalakāśyapaḥ satyopayācanaṃ kartum ārabdhaḥ samaṃ te bhagavaṃś cittaṃ putreṣv api ariṣv api anena satyavākyena tiṣṭha kṣataja mā srava iti satyopayācanasamantaram eva tad rudhiraṃ sthitaṃ; bhikṣavaḥ pramuditamanasaḥ saṃvṛttāḥ bhikṣuṇyaḥ upāsakāḥ upāsikyaḥ bhūyasā sarva eva rājagṛhanivāsī janakāyaḥ sthāpayitvā devadattājātaśatrū kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāṃś ca; bhagavān jānann eva yo yathā cikitsāṃ karoti, tasya tathānumodate, teṣāṃ kuśalamūlabījāvaropaṇārthaṃ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā āyuṣmatā daśabalakāśyapena satyopayācanayā sravad rudhiraṃ vidhāritam iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani aham anena viṣakṛtena paryākulīkṛto nirviṣīkṛtaḥ; tac chrūyatāṃ the story of dharmakāma bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasya karvaṭakasya nātidūre udyānaṃ mūlakandapuṣpaphalasalilasaṃpannaṃ nānāvihaganikūjitaṃ; tatra ṛṣiḥ prativasati phalamūlāmbubhakṣaḥ ajinavalkalavāsāḥ vidyāmantradhārī ca; tasmiṃś ca karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; tasya trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; sa caṃkramyamāṇaḥ sthito śayito vā kuśalaṃ cittam atikuśalaṃ ca karma karoti; tasya janakāyena dharmakāma iti saṃjñā kṛtā; sa kiṃkuśalagaveṣitayā karvaṭakān niṣkramya kālānukālaṃ tasya ṛṣeḥ sakāśam upasaṃkrāmati; upasthānaṃ cāsya karoti; tapasvina upasaṃkrāmatīti tāpasas tāpasa iti saṃvṛttā; tasyāpareṇa samayena viṣakṛtam utthitaṃ; so 'nekair agadamantraprayogaiś cikitsyate; na cāsau vyādhir upaśamaṃ gacchati; sa mātāpitṛbhyāṃ tasya ṛṣeḥ sakāśam upanītaḥ; maharṣe upasthāyakas te viṣakṛtena prāṇair viyujyate; cikitsāṃ kuruṣva iti; sa satyopayācanaṃ kartum ārabdhaḥ samaṃ te dāraka cittaṃ mitreṣv api ripuṣv api anena satyavākyena nirviṣo bhava dāraka iti sa satyopayācanakālasamanantaram eva nirviṣīkṛtaḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau dārakaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau ṛṣiḥ eṣa eva sa daśabalakāśyapaḥ; tadāpy aham anena satyopayācanena svasthīkṛtaḥ; etarhy apy aham anena satyopayācanena svasthīkṛtaḥ the disappointment of devadatta devadatto duḥkhī durmanā vipratīsārī cintayati: vyarthaṃ mayā śramaṇasya gautamasya śilā kṣiptā; na ca śramaṇo gautamaḥ praghātitaḥ; mahājanapratisaṃvidito jātaḥ iti; sa vṛkṣamūlaṃ gatvā cintāparaḥ kṛtakena paryaṅkaṃ badhvā avasthitaḥ; bhikṣavaḥ sthānasthāneṣv avadhyāyanti kṣipanti vivācayanti: paśva bhadanta īdṛśaḥ krūrāśayo devadattaḥ, yena bhagavataḥ pravrajitasyāpi parākrāntam; upariṣṭāt śilā kṣiptā iti; kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ kathayanti: kiṃ bhavanto yadvā tadvā asamīkṣya kathayanti nanu paśyata devadattam asmin vṛkṣamūle; caturthaṃ dhyānaṃ samāpannaḥ mahātmāsau; katham evaṃ kariṣyati iti bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta amī kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ ātmanā alajjinaḥ alajjino devadattasya varṇaṃ bhāṣante iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani ete alajjina alajjino varṇam abhāṣanta; tac chrūyatāṃ the story of a jackal and a crow bhūtapūrvaṃ bhikṣavo rājagṛhīyakair manuṣyaiḥ rājñā ca kenacit kāraṇena kriyākāraṃ kṛtvā dve śmaśāne vyavasthāpite, ekasmin pradeśe puruṣāś chorayitavyāḥ ekasmin striyaḥ iti; yāvad apareṇa samayena paṇḍakaḥ kālagataḥ; sa na ekasmin śmaśāne avakāśaṃ labhate, na dvitīye; rājagṛhasyānyatamasmin pradeśe udyānaṃ mūlakandapuṣpaphalasalilasaṃpannaṃ nānāvihaganikūjitaṃ; tasmiṃś ca khustaśirā ṛṣiḥ prativasati; phalamūlāmbubhakṣaḥ ajinavalkalavāsāḥ; tasmiṃś ca pradeśe trikaṇṭakedārairaṇḍavṛkṣāś ca santi; tatra sa paṇḍako choritaḥ; kuṇapagandhena sṛgāla āgataḥ; sa taṃ paṇḍakaṃ bhakṣayitum ārabdhaḥ; kākaś ca eraṇḍavṛkṣāgratas tiṣṭhati; tasya buddhir utpannā: sṛgālasya varṇaṃ bhāṣe; kadācid bhakṣitaśeṣaṃ dadyād iti; sa tasya gāthayā varṇaṃ bhāṣitum ārabdhaḥ: siṃhasya te yathā grīvā ṛṣabhasya yathā kaṭiḥ mṛgarāja namas tubhyaṃ bhuktaśeṣaṃ labhemahi iti sṛgālo vyavalokya pratyabhāṣata ko 'yaṃ drumavarāgre 'smin dvijānāṃ pravaraḥ khalu avabhāsya diśaḥ sarvāḥ bhrājate ratnapiṇḍavat iti kākaḥ kathayati aham asmi mahābhāga darśanārthaṃ tvāgataḥ mṛharāja nams tubhyaṃ bhuktaśeṣaṃ labhemahi iti sṛgālaḥ kathayati mayūrakaṇṭhas tvam asi vāyasa priyadarśana ākrandacāriṇāṃ śreṣṭha ehi bhuṅkṣva yathāsukhaṃ iti so 'vatīrṇaḥ sṛgālena saha kuṇapaṃ bhakṣayan tena ṛṣiṇā dṛṣṭaḥ; sa gāthāṃ bhāṣate cirasya bata paśyāmi samāgamam alajjinoḥ vṛkṣādhamasya cchāyāyāṃ bhuñjate kuṇapaṃ saha iti kākena śrutaṃ; sa sāmarṣaṃ gāthāṃ bhāṣate yadi siṃho myūraś ca bhuñjate varajāṅgalam kim atra khustaśirasaḥ paradattopajīvinaḥ iti ṛṣir api jātāmarṣo gāthāṃ bhāṣate pakṣiṇām adhamaḥ kākaḥ jambukaś ca catuṣpadām eraṇḍaś cāpi vṛkṣāṇāṃ mauṣyānāṃ ca paṇḍakaḥ hīnās trikaṇṭakedārāḥ paśyālajjisamāgamam iti tataḥ kāko bhūyasyā mātrayā saṃjātāmarṣo ṛṣer agniśaraṇaṃ praviśya vyavalokayitum ārabdho na paśyati kiṃcit; kamaṇḍaluṃ bhaṅktvā niṣpalāyitaḥ; yāvad asau ṛṣir agniśaraṇaṃ praviśya paśyati kamaṇḍaluṃ bhagnaṃ; sa saṃlakṣayati: tasyaitad duṣkākasya karma nānyasya; iti viditvā gāthāṃ bhāṣate na rocyās tādṛśāḥ kecid alajināḥ krūrāśayāḥ dūṣitaṃ cāgniśaraṇaṃ bhagnaś cāpi kamaṇḍaluḥ avarṇārho na varṇārhaḥ na vācyaṃ khalu sarvathā kiṃcin matimatā nityaṃ tūṣṇīṃbhāvaḥ sukhāvahaḥ iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau ṛṣir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; sṛgālo devadattaḥ tena kālena tena samayena, kākaḥ kokālikaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy etāv alajjinau alajjinor varṇam abhāṣātām; etarhy apy etāv alajjinau alajjinor varṇaṃ bhāṣete bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kutra bhadanta bhagavato devadattasya ca tatprathamato vairūkṣyam utpannam iti; bhagavān āha the story of the two birds dharma and adharma bhūtapūrvaṃ bhikṣavo dvau jīvajīvakau ekena kāyena samudratīre prativasataḥ dharmaś cādharmaś ca; yāvad adharmo middham avakrāntaḥ; dharmo jāgarti; tena amṛtaphalam uhyamānaṃ dṛṣṭaṃ; tena tad gṛhītaṃ; sa saṃlakṣayati: kiṃ tāvad enam utthāpayiṣyāmi? āhosvid bhakṣayāmi? iti; bhūyaḥ saṃlakṣayati: bhakṣayāmi: ekasminn eva śarīre vipakṣyate iti; sa tena notthāpitaḥ; svayam eva bhakṣitaḥ; sa pratibuddhaḥ; tasmin pradeśe dharmasya aṃrtaphalodgāraḥ utthitaḥ; adharmeṇa ghrātaḥ; sa kathayati: kasya eṣa udgāraḥ iti; sa kathayati: amṛtaphalasya; kutra labdhaṃ?; sa kathayati: mayā tava suptasya amṛtaphalaṃ labdhaṃ; tan mayā bhakṣitaṃ; tvaṃ notthāpitaḥ: ekasminn eva śarīre vipakṣyate iti; sa kathayati: na śobhanaṃ kṛtam; aham api kālajño bhaviṣyāmi iti; yāvad apareṇa samayena dharmo middham avakrāntaḥ; adharmo jāgarti; tena viṣaphalam uhyamānaṃ dṛṣṭaṃ; tena tad bhakṣitaṃ; tāv ubhāv api mūrcchitau; adharmo viṣaphalena paryākulīkṛtaḥ kathayati: tatra tatropapadyeya, yatra yatra janmani tava vadhakaḥ syāṃ pratyarthikaḥ pratyamitraḥ iti; dharmaḥ kathayati: aham api yatra yatropapadyeya, tatra tatra janmani tava maitryupasaṃhāraṃ kuryām iti bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau dharmaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sāv adharmaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; tatrāyaṃ mama tatprathamato virūkṣitaḥ; ahaṃ cāsya maitreṇa cittenāvasthitaḥ; bhūyo 'py ayaṃ yathā mama virūkṣitaḥ, ahaṃ cāsya maitracittaḥ; tac chrūyatām the story of sūryanemi the poet bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ sarjaraso nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tena bhūmyantarasya rājñaḥ sakāśād dārikā labdhā; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ sā dārikā kālāntareṇa āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt sūryodaye prasūtā; dārako jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyte kiṃ bhavatu dārakasya nāma iti; amātyāḥ kathayanti: ayaṃ dārakaḥ sūryodaye jātaḥ; tasmād bhavatu dārakasya sūryanemīti nāma; tasya sūryanemīti nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sūryanemī dārakaḥ aṣṭābhyo dhātrībhyo dattaḥ; dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyāṃ; so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpirmaṇḍena anyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam; sa yadā mahān saṃvṛttas tadā lipyām upanyastaḥ saṅkhyāyāṃ gaṇanāyāṃ mudrāyāṃ; yāni rājñāṃ kṣatriyāṇāṃ mūrdhābhiṣiktānāṃ janapadaiśvaryasthāmavīryam anuprāptānāṃ mahāntaṃ pṛthivīmaṇḍalam abhinirjitya adhyāvasatāṃ pṛthag bhavanti śilpasthānakarmasthānāni tadyathā hastigrīvāyām aśvapṛṣṭhe rathe tsarau dhanuṣi apayāne niryāṇe aṃkuśagrahe pāśagrahe tomaragrahe chedye bhedye vedhye muṣṭibandhe pādabandhe śikhābandhe dūravedhe śabdavedhe marmavedhe akṣūṇavedhe dṛḍhaprahāritāyāṃ pañcasu sthāneṣu kṛtāvī saṃvṛttaḥ; sa pitrā yauvarājye pratiṣṭhāpitaḥ sarjarasasya rājñaḥ agramahiṣī dharmā nāma; agrāmātyaś ca goniṣādo nāmnā; tasmiṃś ca rājā atyarthaṃ viśvastaḥ; yāvad apareṇa samayena rājā sarjarasaḥ dharmayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ dharmā āpannasatvā saṃvṛttā; sā naimittikair vyākṛtā: putraṃ janayiṣyati; sa rājānaṃ jīvitād vyaparopya svayam eva paṭṭe badhvā rājyaiśvaryādhipatyaṃ kārayiṣyati iti; yāvad rājā sarjarasaḥ glānaḥ saṃvṛttaḥ; sa upasthīyate mūlagaṇḍapatrapuṣpaphalabhaiṣajyaiḥ; na cāsau vyādhir upaśamaṃ gacchati; śarīrāvasthā paricchinnā; sa saṃlakṣayati: mamātyayāt sūryanemī rājā bhaviṣyati; niyatam asau dharmāṃ ghatayiṣyati; kim atra prāptakālaṃ; iti bhūyaḥ sa saṃlakṣyati: ayam amātyo goniṣādaḥ mayā praṇītair bhogaiḥ saṃvibhaktaḥ, pratipālitaś ca; asya dharmāṃ samarpayāmi iti; tena goniṣāda āhūyoktaḥ:mama dharmā agramahiṣī: tvaṃ cāgrāmātyaḥ; mama śarīrāvasthā paricchinnā; niyatam ahaṃ prāṇāir viyokṣye; tvayā matpriyatayā tathā anuṣṭheyaṃ yathā dharmā sūryaneminā jīvitān na vyaparopyate iti; sa kathayati: deva tad api na śakyaṃ te kartum; alpotsuko bhavatu devaḥ; tathā kariṣye yathā na praghātyate iti sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ saṃyogā viprayogāntāḥ maraṇāntaṃ ca jīvitam iti rājā sarjaraḥ kālagataḥ; sa chatradhvajapatākādiśobhayā mahatā satkāreṇa dhyāpitaḥ; sūryanemī mahārājaḥ mahārājābhiṣekeṇa abhiṣiktaḥ; tenāmātyānām ājñā dattā; dharmāṃ ghātayata iti; goniṣādaḥ kathayati: deva kim asamīkṣya praghātyate? na jñāyate kiṃ dārakaṃ janayiṣyati? uta dārikām iti; tad yadi dārakaṃ janayiṣyati sa eva jīvitād vyaparopyate iti; sūryanemī rājā kathayati: evaṃ bhavatu; tvayaiva saṃrakṣyā iti; tena gṛhe sthāpitā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; tasminn eva divase kaivartī prasūtā; tasyā dārikā jātā; sa jātamātra eva kaivartīṃ dhanena pralobhya parivartitaḥ; goniṣādena rājño niveditaṃ: deva dharmā prasūtā; dārikā jātā iti; rājā kathayati: śobhanaṃ; muktāḥ smaḥ iti; sa dārakaḥ kaivartyā āpāyitaḥ poṣitaḥ saṃvardhitaḥ mahān saṃvṛttaḥ; lipyakṣarāṇi pāṭhitaḥ; kāvyaṃ kartum ārabdhaḥ; tasya kaviḥ kaivartadārakaḥ kaviḥ kaivartadārakaḥ iti saṃjñā saṃvṛttā; goniṣādena dharmāyāḥ samākhyātaṃ: putras te kāvyakartā saṃvṛttaḥ iti; sā kathayati: paśyāmi tāvat kīdṛśaḥ iti; sa kathayati: alaṃ; kiṃ tena dṛṣṭena iti; sā kathayati: putrābhilāṣiṇī ākāṃkṣaty eva darśanaṃ nāvatiṣṭhate iti; tasyā goniṣādena avaśyanirbandhaṃ jñātvā upāyasaṃvidhānena matsyāṃ kṛtvā praveśitaḥ; sa praviśann eva naimittikair vyākṛtaḥ: eṣa kaviḥ kaivartadārako rājānaṃ jīvitād vyaparopya, svayam eva paṭṭāṃ badhvā rājyaṃ kārayiṣyati iti; rājñā śrutaṃ; tenāmātyānām ājñā dattā: gṛhṇīta yathā na paribhraśyate iti; tena karṇaparamparayā śrutaṃ; sa itaś cāmutaś ca niṣpalāyamāno vṛddhayuvatyā gṛhaṃ praviṣṭaḥ; sa tayā gopāyitaḥ; tato haridratailena gātrāṇi mrakṣayitvā maṃce āropya mṛta iti kṛtvā niṣkāsitaḥ; sa ca śmaśāne choritaḥ; utthāya niṣpalāyitaḥ; tasmin pradeśe anyatamaḥ puruṣaḥ puṣpaphalāni paryeṣate; tenāsau niṣpalāyamāno dṛṣṭaḥ; tasya pṛṣṭhataś cārakapuruṣāḥ pradhāvitāḥ; tair asau puruṣaḥ pṛṣṭaḥ: bho puruṣa na tvayā īdṛśaḥ pramāṇena varṇena ca anena pathā gacchan kaścin manuṣyo dṛṣṭaḥ? sa kathayati: dṛṣṭaḥ; anena pathā gacchata iti; te tasya pṛṣṭhato 'nubaddhāḥ; so 'nyatamasmin karvaṭake rajakasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ; tasya ca yathāvṛttam ārocitaṃ; cārakapuruṣaiḥ karvaṭako vicārayitum ārabdhaḥ; rajakena vastravaraṇḍena veṣṭayitvā gardabhe āropya karvaṭakān niṣkāsitaḥ; snānaśālāyāṃ nitvā muktaḥ; utthāya caturdiśaṃ vyavalokya niṣpalāyitaḥ; tatrāpy anyatareṇa puruṣeṇa dṛṣṭaḥ; tena cārakapuruṣāṇāṃ niveditaṃ; bhavanto yadarthaṃ yūyaṃ karvaṭakaṃ pratyavekṣatha, asau puruṣaḥ anena pathā gataḥ; gacchata śīghram iti; te saṃprasthitāḥ; so 'py aparasmin grāme carmakāragṛhaṃ praviṣṭaḥ; tasya tena yathāvṛttam ārocitaṃ; sa kathayati: pṛṣṭhato mukhe upānahau kuru iti; sa kathayati: na mayā kadācid evaṃrūpā upānahā kṛtapūrvā; sa gāthāṃ bhāṣate nānāmatayo hy anekarūpās tulitās te tulayā hi naikayāpi vanavaṃ kuru carmakāra me tvaṃ yat pṛṣṭhaṃ tad iha mamāgrataḥ kuruṣva iti tenāsau carmakāraḥ śikṣitaḥ; carmakāreṇa tādṛśyau upānahau kṛte; kuḍyaparikṣipto 'sau karvaṭakaḥ; sa tena upānahau prāvṛtya upacchidreṇa niṣpalāyitaḥ; cārakapuruṣāḥ upānahā anusṛtya karvaṭakam anvāhiṇḍante; so 'pi niṣpalāyamānaḥ udakaṃ praviṣṭaḥ, nāgair nāgabhavanaṃ praveśitaḥ; rājñā śravaparamparayā śrutaṃ yathā asau nāgair nāgabhavanaṃ praveśitaḥ iti; rājñā amātyānām ājñā dattā: bhavanto ye madviṣayanivāsinaḥ āhituṇḍikāḥ, te sarve matsakāśe āneyāḥ iti; taiḥ sarve viṣayanivāsinaḥ āhituṇḍikāḥ rājñaḥ upanītāḥ; rājñā teṣām ājñā dattā: bhavanto gacchata; amuṣmin nāgabhavane nāgam uddharata iti; evaṃ deveti sarve āhituṇḍikāḥ rājñaḥ pratiśrutya tannāgabhavanaṃ gatāḥ; anyatarasyāṃ cāṭavyāṃ piṅgalo nāma yakṣo māṃsarudhirabhakṣaḥ; tasya bhayāt śvāpadā api tam aṭavīṃ parityajanti; kim uta manuṣyāḥ sā piṅgalāṭavīti prakāśā saṃvṛttā; āhituṇḍikena sa nāgas tathā mantrabalādhānād upadruto yathā santrastaḥ piṅgalāṭavyāṃ chorito na śaktas tām atikrāmayituṃ; nāgāḥ saṃjalpaṃ kurvanti: na śobhanam asmābhiḥ kṛtaṃ yad asau piṅgalāṭavīṃ nātikrāmitaḥ; so 'pi piṅgalena yakṣeṇa praghātyate; vayaṃ ca tadartham abhidrutāḥ; katham atra pratipattavyam iti; sa nāgarājaḥ kathayati: etam artham āhituṇḍikānāṃ nivedayāmaḥ iti; tair āhituṇḍikānāṃ samākhyātaṃ: bhavanto yadarthaṃ vayam ākulīkriyāmahe, so 'smābhir arthataḥ praghātita eva, yat piṅgalāṭavyāṃ samutsṛṣṭaḥ iti; āhituṇḍikaiḥ rājña etat prakaraṇaṃ samākhyātaṃ; rājā kathayati: yady apy evaṃ tathāpi samanveṣyatām iti; sa piṅgalāṭavyām itaś cāmutaś ca paribhramitum ārabdhaḥ; piṅgalaś ca yakṣaḥ anyatamasmin pradeśe kukkuraiḥ parivṛtas tiṣṭhati; tenāsau kukkuraiś ca dūrata eva dṛṣṭaḥ; sa saṃlakṣayati: kiṃ mamānena mṛtapravṛttiḥ śrutā? yenāyam atra praviṣṭa iti; tena tasya kukkurā utsṛṣṭāḥ; sa niṣpalāyamāno vṛkṣam abhirūḍhaḥ; kukkurāḥ piṅgalaś ca vṛkṣasyādhastād vyavasthitāḥ; piṅgalaḥ kathayati: bhoḥ puruṣa na tvayā śrutaṃ piṅgalāṭavyāṃ piṅgalo nāma amanuṣyakaḥ prativasati; yas tatra praviśati sa taṃ praghātayati iti; prāptas te kālaḥ; avatara iti; sa kathayati: yāvaj jīvāmi tāvat tiṣṭhāmi iti; piṅgalayakṣaḥ avasaktikāṃ badhvā nirbandhenāvasthitaḥ; sa pracālayitum ārabdhaḥ; tena tasyopari vastraṃ kṣiptaṃ; kukkurāḥ saṃlakṣayanti: sa evāyaṃ manuṣyaḥ patitaḥ iti; te piṅgalaṃ yakṣaṃ bhakṣayitvā prakrāntāḥ; sa vṛkṣāt śanair avatīrya prakrāntaḥ tena tenānvāhiṇḍan; sa saṃlakṣayati: mama mātulaḥ ṛṣīṇāṃ madhye pravrajitaḥ; tasya sakāśaṃ gacchāmi iti; tasya ca ṛṣer anyatamasmin parvate udyānaṃ mūlapuṣpaphalasalilasaṃpannaṃ vividhataruṣaṇḍamaṇḍitaṃ nānāvihaganikūjitaṃ; so 'nupūrveṇa śravaparamparayā tasya riṣeḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ; jñātisambandham ākhyāyāvasthitaḥ; tatrāpi cārakapuruṣaiḥ samanviṣṭaḥ; te taṃ grahītum ārabdhāḥ; tena parvataprapātād ātmā muktaḥ; sa patann anyatamena puruṣeṇa śikhāyāṃ gṛhītāḥ; śikhā utpaṭitā; sa patitaḥ; te saṃlakṣayanti: mṛto 'yaṃ; gacchāmaḥ iti te śikhām ādāya rājñaḥ sakāśaṃ gatāḥ kathayanti: deva praghātito 'sau kaviḥ; iyam asya śikhā iti; rājā parituṣṭaḥ; tena te bhogaiḥ saṃvibhaktāḥ; atha yā devatā ṛṣer udyānanivāsinī, tayā tasya riṣeḥ samākhyātaṃ: bhāgineyas te kṛcchrasaṅkaṭasaṃbādhaprāptaḥ; na samanvāharas? iti; sa kathayati: yadi mayā na samanvāhṛto 'bhaviyat prāṇair viyuktaḥ abhaviṣyad iti; sa ṛṣir vidyāmantradhārī; īdṛśīṃ vidyāṃ jānīte yayā puruṣaḥ strī bhavati strī puruṣo bhavati; sa tena tāṃ vidyāṃ grāhitaḥ; uktaś ca: gacchedānīm; akutobhayo vihara iti; so 'nyaṃ pratirūpaṃ strīveṣaṃ vidyayā abhinirmāya vārāṇasīṃ gatvā rājakīye udyāne sthitaḥ; udyānapālair dṛṣṭaḥ; paraṃ vismayam upagatāḥ; tair laghu laghv eva gatvā sūryanemino rājñaḥ samākhyātaṃ: deva evaṃrūpayauvanasaṃpannā strī udyāne tiṣṭhati iti; tenājñā dattā ānīyatām iti; sā mahatā śrīsamudāyena rājakulaṃ praveśitā; rājā sūryanemis tayā sārdham atīva saṃraktaḥ; tatas tayā avasaraṃ jñātvā rahasi sthito jīvitād vyaparopitaḥ; punaś ca vidyāṃ parivartya puruṣaḥ saṃvṛttaḥ; tataḥ svayam eva paṭṭaṃ badhvā goniṣādasyāmātyasya nivedya rājye pratiṣṭhitaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate nāsau hato yaya śiro na chinnaṃ bhūyas sa utthāya karoti karma sa vai hato śabdahatena tena kavinā yathā sarjarasya putraḥ iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sūryanemī rājā sarjarasya rājñaḥ putraḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau kaviḥ kaivartadārakaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mama vairaprasaktaḥ; etarhy apy eṣa mama vairaprasaktaḥ; bhūyo 'pi yathaiṣa mama vairānubaddhas tac chrūyatām the story of the two jewellers bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin karvaṭake dvau maṇikārau prativasataḥ; tayoḥ rathyā vibhaktā gṛhaṃ ca; tena khalu samayena anyatamaḥ parikṣīṇavibhavo vaṇik; sa maṇibhājanam ādāya taṃ karvaṭakam anuprāptaḥ; tato mārgaśramaṃ prativinodya ekasya maṇikārasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ kathayati: idaṃ maṇibhājnam arghaṃ kuruṣva iti; tena svalpaṃ mūlyaṃ kṛtaṃ; sa kathayati: kim evaṃ kathayasi? yady api ahaṃ bhogebhyaḥ paribhraṣṭaḥ na tu prajñayā; jānāmy aham evāsya mūlyam iti; sa tasya sakāśam upasaṃkramya dvitīyasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ kathayati: idam maṇibhājanaṃ; mūlyam asya kuruṣva iti; tena tasya puṣkalaṃ mūlyaṃ kṛtaṃ; sa parituṣṭaḥ kathayati: gṛhāṇā, dehi mūlyam iti; sa kathayati: nāsti me etāvan mūlyam iti; sa kathayati: yad asti tad anuprayaccha iti; tena gṛhītaṃ; tenānyena maṇikāreṇa śrutaṃ; sa saṃjātāmarṣas tasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ; mayaitat pūrvaṃ gṛhaṃ nītaṃ; mayā cāsya mūlyaṃ kṛtaṃ; tvaṃ kasmād gṛhṇīṣe? iti; tayoḥ parasparaṃ vairūkṣyam utpannam kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau maṇikāraḥ yena maṇibhājanasya svalpaṃ mūlyaṃ kṛtam eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau dvitīyo maṇikāraḥ yena puṣkalaṃ mūlyaṃ kṛtam aham eva saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy āvayoḥ parasparaṃ vairūkṣyam utpannaṃ; punar api yathā vayoḥ vairūkṣyam utpannaṃ; tac chrūyatām the story of the elder son of a gṛhapati bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; sā asya patnī kālagatā; sa saṃlakṣayati: dārakaṃ kaḥ samvardhayiṣyati? anyām ānayāmi iti; tenānyā ānītā; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasyā api putro jātaḥ; sāpi kālagatā; sa gṛhapatiḥ saṃlakṣayati: yady anyām ānayāmi, sāpi kālaṃ kariṣyati; jyeṣṭhasya putrasya niveśanaṃ karomi iti; tena jyeṣṭhasya putrasya niveśaḥ kṛtaḥ; tasya bahavaḥ putrā duhitaraś ca jātāḥ; sā tasya bhāryā kathayati: āryaputra eṣa dārakas tava ko bhavati? iti: sa kathayati: kanīyān bhrātā; sā kathayati: ārya tava bahavaḥ putrāḥ; ayam ekaḥ; eṣāṃ cāsya ca tulyo gṛhabhogo deyaḥ; sa kathayati: bhadre eṣa lokadharmaḥ iti; sā kathayati: yady evaṃ praghātaya enam iti; kāmān khalu pratisevamānasya nāsti kiṃcit pāpakaṃ karma akaraṇīyam iti sa puṣpaphalavyājena aṭavīṃ nītvā praghātitaḥ; kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau jyeṣṭho gṛhapatiputraḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau kanīyān aham eva saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy anena mamāntike vairūkṣyam utpāditaḥ; etarhy apy anena vairūkṣyam utpāditaḥ; yathā punar apy āvayor vairūkṣyam utpannaṃ; tac chrūyatām the story of a girl and an astrologer bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin karvaṭake brāhmaṇaḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā; sa brāhmaṇaḥ saṃlakṣayati: yo mamādya gṛhaṃ brāhmaṇo bhikṣārthī praviśati, tasyaināṃ kanyābhikṣāṃ prayacchāmi iti; yāvad anyatamo māṇavaḥ bhikṣārthī tasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ: svasti bhikṣāṃ prayaccha iti; tena brāhmaṇenāhūyoktaḥ: māṇava iyaṃ mama duhitā; mayā kanyābhikṣā tubhyaṃ dattā iti; sa kathayati: nādya pratigṛhṇāmi; divasamuhūrtena pratigrahiṣyāmi iti; sa prakrāntaḥ; yāvad anyatamo māṇavo bhikṣārthī tasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ: svasti bhikṣāṃ prayaccha iti; sa tena brāhmaṇenāhūyoktaḥ: māṇava iyaṃ mama duhitā; mayā kanyābhikṣā tubhyaṃ dattā iti; sa kathayati: aparo 'tra māṇavaḥ bhikṣārthī praviṣṭaḥ; tasmai kimarthaṃ na dattā iti; sa kathayati: yad brūte nakṣatram aśobhanam iti; sa kathayati: yady evaṃ pratīṣṭā bhavatu iti; brāhmaṇaḥ kathayati: tvaṃ punaḥ kimarthaṃ nakṣatraṃ na paśyati? iti; sa gāthāṃ bhāṣate nakṣatraṃ bhadrakaṃ sarvaṃ sarve kalyāṇakā dināḥ samutpanneṣu kāryeṣu sarvam etat pradakṣiṇam hāpayanti narā hy arthaṃ nakṣatragaṇanāparāḥ artho hy arthasya nakṣatraṃ kiṃ kāryaṃ jyotibhiḥ punaḥ sa pratigṛhītvā prakrāntaḥ tenānyena māṇavena śrutaṃ sā brāḥmaṇakanyā anena māṇavena pratīṣṭā iti; sa tasya sakāśaṃ gataḥ kathayati: māṇavakaḥ sā kanyā kimarthaṃ tvayā pratīṣṭā? mayā pūrvalabdhā iti; sa kathayati: tvaṃ nakṣatragaṇanāparaḥ; nakṣatraṃ tāvat parīkṣa; mama tu śobhanaṃ nakṣatram iti; sa ruṣitaḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau pūrvamāṇavaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau paścimako māṇavaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; tadāpy asya mamāntike vairūkṣyam utpannaṃ; etrhy apy asya mamāntike vairūkṣyam utpannaṃ the very ferocious elephant of ājātaśatru, dhanapālaka by name buddho bhagavān rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpe; tena khalu samayena yo 'sau rājñaḥ ajātaśatroḥ dhanapālako nāma duṣṭanāgaḥ pratidinam āvāsān niṣkrāmyamāṇo mahājanavipraghātaṃ karoti; rājagṛhanivāsinā janakāyena rājā ajātaśatrur vijñaptaḥ: deva dhanapālako duṣṭanāgaḥ pratidinam āvāsān niṣkrāmyamāṇo rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu mahājanavipraghātaṃ karoti; tad arhati devaḥ hastidamakānām ājñāṃ dātuṃ yathā na pratidinaṃ niṣkāsayanti; śvo niṣkrāmyate iti ca ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayitum iti; rājā kathayati evaṃ bhavatu; gacchata iti; rājñā amātyānām ājñā dattā: āhūyantāṃ bhavanto hastidamakāḥ iti; tair hastidamakā āhūtāḥ; rājā kathayati: bhavanto rājagṛhanivāsinā janakāyena abhihito 'smi dhanapālako duṣṭanāgaḥ pratidinam āvāsān niṣkrāmyamāṇo rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu mahājanavipraghātaṃ karoti; tad arhati devaḥ hastidamakānām ājñāṃ dātuṃ yathā na pratidinaṃ niṣkāsayanti; śvo niṣkrāmyate iti ca ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayitum iti; tad yuṣmābhir na pratidinaṃ niṣkrāmayitavyaḥ; śvo niṣkrāmyate iti ca ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayitavyam iti; hastidamakāḥ rājñaḥ ajātaśatroḥ pratiśrutya pādayor nipatya prakrāntāḥ devadatta's attempt to kill the buddha by means of the elephant dhanapālaka rājagṛhe cānyataro gṛhapatiḥ āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ; tena buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ śvo 'ntargṛhe bhaktena upanimantritaḥ; devadattena śrutaṃ yathā amukena gṛhapatinā buddhapramuko bhikṣusaṃghaḥ śvo 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ iti; tena hastidamakasya śatasahasro muktāhāro dattaḥ; uktaś ca: amukena gṛhapatinā śramaṇo gautamaḥ saśrāvakasaṃghaḥ śvo 'ntargṛhe bhaktena upanimantritaḥ; tat tvayā dhanapālako hastināgaḥ utsraṣṭavyaḥ iti; sa kathayati: ārya evaṃ bhavatu; kiṃtu yathā vā tathā vā devam avalokaya iti; tato devadatto yena rājā ajātaśatrus tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya rājānam ajātaśatrum idam avocat: śaktas tvaṃ māṃ buddhatve na pratiṣṭhāpayitum; api tu tvaṃ pitaraṃ jīvitād vyaparopya rājye pratiṣṭhapitaḥ; aham api śramaṇaṃ gautamaṃ praghātya sarvajñatvaṃ karomi; dhanapālaṃ hastināgam utsṛja iti; ajātaśatruḥ kathayati: na tvayā śrutam? adāntadamakā buddhā bhagavantaḥ iti; sa kathayati: yady adāntadamakāḥ syuḥ aham eva tāvad anena dāntaḥ syām iti; sa taṃ yathā vā tathā vā avalokya hastidamakānāṃ sakāśam upasaṃkramya kathayati: niveditaṃ mayā devasya; tad yuṣmābhiḥ śvo dhanapālako hastināgaḥ utsraṣṭavyaḥ iti; tato hastidamakaiḥ rājagṛhe ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritaṃ: śṛṇvantu bhavanto rājagṛhanivāsinaḥ paurāḥ, śvo hastināgo mucyate; tad yuṣmābhiḥ śvaḥ sarvaprayatnena ātmarakṣā kartavyā iti; gṛhapatiḥ śrutvā cintāparo vyavasthitaḥ: īdṛśo 'haṃ mandabhāgyaḥ; mayā buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ śvo 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ; dhanapālakaś ca duṣṭanāgaḥ śvo mucyate; kathaṃ mayā buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ bhojayitavyaḥ iti; punaḥ saṃlakṣayati: sādhayāmi pākaṃ; tatraiva nītvā bhagavantaṃ bhojayāmi iti; sa śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ sādhayitvā kālyam evotthāya bhagavataḥ sakāśaṃ gataḥ: bhagavan rājagṛhe ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ śvo dhanapālako hastināgo mucyate; yuṣmābhiḥ śaktitaḥ ātmarakṣā kartavyā iti; tad bhagavatā rājagṛhaṃ na praveṣṭavyam; aham ihaiva annapānam ānayāmi iti; bhagavān kathayati: alpotsukas tvaṃ gṛhapate bhava; annapānaṃ sajjīkuru; vigataṃ tathāgatasya nāgabhayaṃ; praviśāmy ahaṃ saśrāvakasaṃghaḥ iti; tato 'sau gṛhapatir āttamanāttamanāḥ svagṛhaṃ gataḥ; annapānaṃ samanvāhṛtya āsanādi prajñapya bhagavantam udīkṣamāṇaḥ avasthitaḥ; atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya paṃcabhir bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ rājagṛhaṃ praviṣṭaḥ; dhanapālako hastināgaḥ utsṛṣṭaḥ; adrākṣīd dhanapālako hastināgo bhagavantaṃ dūrād eva; dṛṣṭvā ca punar bhrūkuṭiṃ kṛtvā nādaṃ ca muktvā yena bhagavāṃs tena sabalam ājavena prādhāvat atha devadattaḥ ajātaśatrusahīyaḥ apariprāsādam abhiruhya avasthitaḥ; paśyāmi śramaṇaṃ gotamaṃ praghātyamānam iti; tato devadattaḥ bhagavantaṃ dṛṣṭvā hṛṣṭatuṣṭapramuditaḥ uccair gāthām uvāca dvipaṃcabala paśyāmi tvāṃ nāgabalamarditam saśrāvakaś śākyasuta tvam adya na bhaviṣyasi iti bhagavān āha: nīco 'si devadatta; pravādaṃ tvaṃ pravadasi daśabalabalinaṃ mām agaṇayitvā; paśyedānīṃ tu balaṃ daśabalabalinaḥ adbhutasya iti; tato bhagavatā dakṣiṇe karatale paṃca siṃhāḥ kesariṇaḥ paṭṭadhāriṇo nirmitāḥ; sa teṣāṃ gandhaṃ ghrātvā mūtrapuriṣam utsṛjan niṣpalāyitum ārabdhaḥ; bhagavatā sarvā diśaḥ ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitāḥ ekajvālībhūtā adhimuktāḥ sthāpayitvā svakam eva pādamūlaṃ śāntaṃ śītībhūtam adhiṣṭhitaṃ; tato dhanapālako hastināgaḥ itaś cāmutaś ca pradhāvan sarvam ādiptaṃ paśyati; nānyatra bhagavataḥ pādamūlaṃ śītībhūtṃ; dhanapālakaprakopaṃ dṛṣṭvā sarve bhikṣavo niṣpalāyitāḥ sthāpayitvā āyuṣmantam ānandaṃ; tato dhanapālako vigatamadavego mandagatipracāratayā bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ; sa bhagavatā cakrasvastikanandyāvartena anekapuṇyaśatanirjātena bhītānām āśvāsanakareṇa kareṇa śirasi parāmṛṣṭaḥ; gāthā ca bhāṣitā mā kuñjara viheṭhaya nāgam duḥkhaṃ kuñjara viheṭhanam asya no nāgahatasya parasmin bhadrā hi nāga gatir bhavati iti+ the elephant dhanapālaka follows submissively the buddha, dies of grief and is reborn in the heaven of the four great kings tvaṃ tāvad bhadramukha pūrvakeṇa duścaritena pratyavarāyāṃ tiryagyonāv utpannaḥ; sa tvam etarhi paraprāṇaharaḥ paraprāṇoparodhena parituṣyasi; itaś cyutasya te kā gatir bhaviṣyasi? kā upapattiḥ ko 'bhisaṃparāyaḥ iti hi bhadramukha sarvasaṃskārā anityāḥ; sarvadharmāḥ anātmānaḥ; śāntaṃ nirvāṇaṃ; mamāntike cittam abhiprasādya adyaiva tiryagyoniṃ virāgayiṣyasi; ity uktvā yena tasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; dhanapālako 'pi bhagavantaṃ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhaḥ; bhagavān praviṣṭaḥ; sa dvāramūle sthitaḥ; bhagavantam apaśyan gṛhaṃ bhaṅktum ārabdhaḥ; bhagavatā tad gṛhaṃ sphaṭikamayaṃ nirmitaṃ yatrānāvṛtaṃ buddhabimbaṃ paśyati; sa bhagavnataṃ dṛṣṭvā na bhaṅktum ārabdhaḥ; bhagavān saśrāvakasaṃghaḥ bhuktvā dakṣiṇādeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ; sa bhagavataḥ pṛṣṭhato 'nubaddha eva; etat prakaraṇam amātyaiḥ rājño niveditam:; ajātaśatruṇā devadatto 'bhihitaḥ: tvayā mama anarthaḥ kṛtaḥ; taṃ hastinam āgamya sīmāntarā rājānaḥ māṃ nābhidravanti; so 'pi tvayā vimadīkṛtaḥ iti; sa tūṣṇīm avasthitaḥ; rājñā amātyānām ājñā dattā; yadā bhagavān nirgato bhavati tadā bhavadbhir dhanapālaḥ hastināgo dvāraṃ badhvā sthāpayitavyaḥ yathā bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ na nirgacchati iti; amātyai api hastidamakānām ājñā dattā dhanapālakaṃ hastināgaṃ dvāraṃ badhvā sthāpayata yathā bhagavataḥ pṛṣṭhato na nirgacchati iti; sa bhagavantam apaśyan pādena śuṇḍām avaṣṭabhya kālagataḥ; cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ; dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyāyā vā aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇā iti; sa paśyati nāgebhyaś cyutaḥ; praṇīteṣu cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ; bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya iti atha nāgapūrviṇo devaputrasyaitad bahavat: na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāya upasaṃkrameyaṃ; yannv aham aparyuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam iti; atha nāgapūrvī devaputraś calavimalakuṇḍaladharo hārārdhahāravibhūṣitagātraḥ tām eva rātriṃ divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamāndārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṃgaṃ pūrayitvā sarvaṃ veṇuvanaṃ kalandakanivāpam udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavataṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya; tataḥ asya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā nāgapūrviṇā devaputreṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ; na devatābhiḥ; neṣṭena svajanabandhuvargeṇa; na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇaiḥ yad bhagavatā asmākaṃ kṛtam; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṃghitā asthiparvatāḥ pihitāny apāyadvārāṇi vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi; pratiṣṭhāpitāḥ smo devamanuṣyeṣu āha ca tavānubhāvāt pihitas sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ apāvṛtā svargagatiḥ supuṇya nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi jagati daityanarāmarapūjitaṃ vigatajanmajarāmaraṇāmayaṃ bhavasahasrasudurlabhadarśanaṃ saphalam adya mune tava darśanam avanamya tataḥ pralambahāraḥ caraṇau dvāv abhivandya jātaharṣaḥ parigamya ca dakṣiṇaṃ jitāriṃ suralokābhimukho divaṃ jagāma atha nāgapūrvī devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ sasyasaṃpanna iva kārṣakaḥ śūra iva jitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gataḥ bhikṣavaḥ pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikānuyogam anuyuktā viharanti; tair dṛṣṭo bhagavato 'ntike udāro 'vabhāsaḥ; yaṃ dṛṣṭvā bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhagavan imāṃ rātriṃ bhagavantaṃ darśanāya brahmā sabhāṃpatiḥ śakro devendraḥ catvāro lokapālā upasaṃkrāntāḥ bhagavān āha: na bhikṣavo brahmā sabhāṃpatiḥ na śakro devānām indraḥ nāpi catvāro lokapālāḥ māṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ; api tu yuṣmābhir bhikṣavaḥ sa dhanapālo hastināgaḥ, tāvac caṇḍaḥ tāvad rabhaso yas tathāgatasya vadhāya parākrāntaḥ dṛṣṭo bhadanta: mayā vinītaḥ sa mamāntike cittam abhiprasādya kālagataḥ cāturmahārājijeṣu deveṣūpapannaḥ; sa imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntaḥ; tasya mayā dharmo deśitaḥ; sa dṛṣṭasatyaḥ svabhavanaṃ gataḥ iti bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta dhanapālakena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena tiryakṣūpapannaḥ; kiṃ karma kṛtaṃ yena cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ satyadarśanaṃ ca kṛtam iti; bhagavān āha: dhanapālakenaiva hi bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; dhanapālena karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām dhanapālaka in a previous birth bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma śāstā loka udapādi, vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣivadane mṛgadāve; tasya ca śāsane pravrajita āsīd vaiyāpṛtyakarah; tatrānena kṣudrānukṣudreṣu śikṣāpadeṣu anādaraḥ kṛtaḥ; tasya karmaṇo vipākena tiryakṣūpapannaḥ; yat tatrānena saṃghasya upasthānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena annapānasya lābhī saṃvṛttaḥ; yan mamāntike cittam abhiprasādya kālagataḥ tena cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ; yat kāśyape samyaksaṃbuddhe pravrajitena paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ skandhakauśalaṃ dhātukauśalaṃ āyatanakauśalaṃ pratītyasamutpādakauśalaṃ sthānāsthānakauśalaṃ ca kṛtaṃ tena devabhūtena mamāntike satyadarśanaṃ kṛtam; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇāṃ pūrvavad yāvad ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam uddānam haṃśa aṭṭo 'thotsṛṣṭo mṛgaḥ pūtiś ca markaṭo gajaḥ bidālo balivardaḥ candrapāṣāṇaḥ hasti sṛgālo brāhmaṇen ca bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavān paṃcabhir bhikṣuśataiḥ parityaktaḥ; āyuṣmatā ānandena na parityaktaḥ; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany abhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; tac chrūyatām the story of the king dhṛtarāṣṭra, and his faithful captain pūrṇamukha, etc","थे स्तोर्य् ओफ़् नन्द, थे मुन्गोओसे भूतपूर्वं भिक्षवो सप्ताह अकालमेघः समुपागतः; देवे वर्षति नकुल आश्रमं प्रविष्टः; मूषिको ऽपि तत्रैव प्रविष्टः, आशीविषो ऽपि वर्षभयात् परिभ्रमन् तत्रैव प्रविष्टः; यावद् असौ नकुलस् तं मूषिकम् अभिद्रवितुम् आरब्धः; आशीविषः कथयति: भवन्तो वयं कृच्छ्रसङ्कटसंबाधप्राप्तः; परस्परम् अव्याबाधां कुरुत; निश्चलास् तिष्ठत इति; तत्राशीविषस्य संज्ञाकरणं प्रियसेन इति; नकुलस्य नाम नन्द इति; मूषिकस्य गङ्गदत्त इति; इति; प्रियसेन नन्देन च गङ्गदत्त उक्तः; अनालक्ष्य गच्छ; अस्माकम् आहारं पर्येषय इति; स ऋजुको भद्राशयः; तयोर् अर्थाय आशयेन आहारं पर्येषितुम् आरब्धः; न लभते; नन्दः प्रियसेनस्य कथयति; यदि गङ्गदत्तः आहारं विना आगच्छति, मया स एव भक्षयितव्य इति; प्रियसेनः संलक्षयति कृच्छ्रसङ्कटसंबाधप्राप्तो ऽप्य् एषस् तस्य बधाय पराक्रमति; प्राग् एव यद्य् असौ विना आहारेण आगच्छति; सर्वथा तस्य सन्देष्टव्यम् इति; तेन तस्य सन्दिष्टं; नन्द एवं कथयति: यदि गङ्गदत्तः विना आहारेणागच्छति स एव मया भक्षयितव्य इति; गङ्गदत्तेन आहारं पर्येषमाणेन न किंचिद् आसादितं; स संलक्षयति नियतम् असौ मां भक्षयति: इति; तेन प्रियसेनस्य सन्दिष्टम् क्षीणा नरा निष्करुणा भवन्ति आर्ताः क्षुधावेधपरिश्रमेण वाच्यस् त्वया एष कृतघ्नसत्वो न गङ्गदत्तः पुनर् आगमिष्यति इति किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ गङ्गदत्तः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ नन्दनामा नकुलः एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी; एतर्ह्य् अप्य् एष अकृतज्ञः अकृतवेदी उद्दानम्: भुङ्क्ष्व लिखिर् नटः काकः चक्रः कुम्भीरचन्दनम् कायः कविर् मणिर् वण्टः कन्याथ धनपालकः किन्ग् बिम्बिसार मकेस् एxचेएदिन्ग् ग्रन्त्स् तो अजातशत्रु यदा अजातशत्रुणा राज्ञो बिम्बिसारस्य कनकः क्षिप्तः तदा राज्ञा उपालब्धः: कुमार किमर्थं त्वया मम कनकः क्षिप्तः स कथयति: देव रोषात्; देवस्य भोगाः संविद्यन्ते; मम न संविद्यन्ते; राजा कथ���ति: पुत्र यद्य् एवं गच्छ चम्पा साधारणा तव भवतु इति; स हृष्टतुष्टप्रमुदितो देवदत्तस्य सकाशं गत्वा कथयति: आर्य मया चम्पा साधारणा लब्धा इति; स कथयति: कुमार दृष्टं ते पराक्रमस्य फलम् आर्य दृष्टं; भूयः पराक्रमस्व; अतिवृद्धिस् ते भविष्यति इति; स चम्पायां प्रकरप्रत्ययैः पीडयितुम् आरब्धः; पीड्यमानो महाजनकायः निष्पलायितुम् आरब्धः; केचिद् राजगृहं गताः; केचिद् देशान्तरं गताः; अमात्यै राज्ञो दूतो ऽनुप्रेषितः: देव कुमारश् चम्पां पीडयति; जनः पीड्यमानो निष्पलायते; तद् अर्हति देवः कुमारस्य निवारणं कर्तुम् इति; राजा कथयति: कुमार कस्माज् जनपदान् पीडयसि इति; स कथयति: देव साधनं न पुष्यति इति; राजा कथयति: यद्य् एवं राजगृहम् एकं त्यक्त्वा मगधविषयं गृहाण इति; मगधविषयं गृहीत्वा देवदत्तस्य सकाशं गत्वा कथयति: आर्य मया राजगृहम् एकं मुक्त्वा सर्वो मगधविषयो लब्धः इति; स कथयति: ईदृशं पराक्रमस्य फलं; भूयः पराक्रमस्व इति; स मगधविषयं नाशयितुम् आरब्धः; मगधविषयनिवासिना जनकायेन राजा बिम्बिसारो विज्ञप्तः; देव कुमारो मगधविषयं नाशयति; निवर्त्यताम् इति; स राज्ञा आहूयोक्तः कुमार किमर्थं मगधविषयं नाशयसि इति; स कथयति देव प्रभूतो जनकायो न पुष्यति इति; राजा कथयति; कुमार यद्य् एवं कोशम् एकं मुक्त्वा सर्वं तवैव भवतु इति; स राजगृहम् अपि गृहीत्वा देवदत्तस्य सकाशं गतः कथयति: आर्य मया कोशम् एकं मुक्त्वा, सर्वभोगा लब्धाः इति; स कथयति पराक्रमफलम् एतत्; अपि तु कोशबलिनो हि राजानः; यस्य कोशः स राजा; कोशार्थं पराक्रमस्व इति; स राजगृहम् अपि नाशयितुम् आरब्धः; राजगृहनिवासी जनकायः अन्यश् च मगधनिवासी चम्पेयश् च सर्व एव सन्त्रस्ताः यथा अजातशत्रुर् न पश्यति तथा दूतसंप्रेषणेन राजानं विज्ञपयितुम् आरब्धाः: देवेन वयं पुत्रवत् परिपालिताः; कुमारेणात्यन्तं निःस्वीकृताः; प्रायो देवस्य जनपदा निष्पलायिताः; वयम् अपि निष्पलायामः इति; धर्मप्रधानः स राजा; करुणात्मकश् च; तेन समुत्पन्नमन्युना अजातशत्रुर् आहूय प्रियमधुरवचोनुकूलतया शिरस् परामृश्योक्तः: पुत्र मया तव सर्वजनपदा दत्ताः; किमर्थम् उद्वेजयसि? प्रतिपालय इति; स कथयति: देव कोशबलिनो राजानः; मम कोशबलं नास्ति; किं करोमि इति; अ कथयति: यद्य् एवम् अन्तःपुरम् एकं मुक्त्वा सर्वं तवैव भवतु इति; तथाप्य् असौ दुष्टप्रकृतिः पापसहायश् च नाशयत्य् एव, नावतिष्ठते; राज्ञा सोपालम्भम् उक्तः: सकोशकोष्ठागारजनपदास् तवैव दत्ताः; इदानीं किमर्थं नाशयसि इति अजातशत्रु चस्त्स् हिस् फ़थेर् इन् प्रिसोन्, थेरे तो दिए ओफ़् हुन्गेर् स एवम् उक्ते रुषितः अमात्यानां कथयति: भवन्तो यो राजानं क्षत्रियं मूर्धाभिषिक्तं परिभाषते, तस्य को दण्डः इति; अमात्याः कथयन्ति: देव वधो दण्डः इति; स कथयति: पिता मम; कथम् एनं प्रघातयामि? गच्छत; चारकावबद्धम् एनं स्थापयत इति; स चारके प्रक्षिप्तः; अनुरक्तपौरजानपदः स राजा; तद्विषयनिवासी च जनकायः श्रुत्वा दुर्मनाः संवृत्तः; अजातशत्रुश् चण्डो रभसः कर्कशः इति नास्य कश्चित् परिवादं मन्त्रयति; राजा बिम्बिसारश् चारके कर्मपरायणो ऽवतिष्ठते; तस्य च वैदेही स्थालीपाकं प्रवेशयति: अजातशत्रुश् चारकपुरुषान् पृच्छति: भवन्तः कथं वृद्धराजा यापयति? इति; ते कथयन्ति: देव जननी ते स्थालीपाकं प्रवेशयति इति; अजातशत्रुणा आज्ञा दत्ता: धारयत भक्तं पानं च यथा न भूयः प्रवेशयति इति; अन्तःपुरे चाज्ञा दत्ता न केनचिच् चारके भक्तं पानं प्रवेशयितव्यं; यः प्रवेशयति तस्य वधो दण्डः इति; तस्य रौद्रकर्मतां ज्ञात्वा न कश्चिद् भक्तं साधयति; कुत एव प्रवेशयिष्यति; ततो वैदेही भर्तृस्नेहोपरुद्ध्यमानहृदया सक्तुकल्केन गात्राणि म्रक्षयित्वा नूपुराणि च पानीयस्य पूरयित्वा प्रवेशयितुम् आरब्धा; तेनासौ यापयति; चारकपुरुषैः सो ऽप्य् उपायो विज्ञातः; किंतु अनुरागात् तस्य राज्ञः अजातशत्रोर् न निवेदयन्ति; भूयः अजातशत्रुश् चारकपुरुषान् पृच्छति: भवन्तो वृद्धराजा कथं यापयति? इति; तैर् इस्तरेण समाख्यातं; स कथयति: भवन्तो वैदेहीं धारयत, यथा न भूयः प्रविशति इति; ततो भगवान् तत्कुशलमूलावरोपणार्थं गृद्ध्रकूटपर्वते वातायनाभिमुखं चंक्रमितुम् आरब्धः; राजा बिम्बिसारः वातायनेन भगवन्तम् अवलोक्य प्रामोद्यम् उत्पादयति येन प्राणैर् न वियुज्यते; आजातशत्रुः च भूयश् चारकपुरुषान् पृच्च्छति भवन्तः अन्नपानं विधारितं; इदानीं वृद्धराजः कथं यापयति इति; ते कथयन्ति: भगवांस् तस्यानुग्रहार्थं गृद्ध्रकूटे पर्वते चंक्रम्यते; तम् असौ स्थितः प्रतिदिनं परीक्षते इति; स कथयति वातायनानानि पिथयन्तु; तस्य च पादौ क्षुरेण निर्लिखत इति; तैर् वातायनानानि पिहितानि; तस्य च पादौ क्सुरेण निर्लिखितौ; स दुःखवेदनार्तो बा���्पोपरुद्ध्यमानगद्गदकण्ठः अश्रुपर्याकुलेक्षणश् चिन्तयति: न मां भगवान् कृच्छ्रसङ्कटसंबाधप्राप्तं समन्वाहरति इति थे बुद्ध सेन्द्स् मौद्गल्यायन तो विसित् अन्द् चोम्फ़ोर्त् थे ओल्द् किन्ग् अत्रान्तरे नास्ति किंचित् बुद्धानां भगवताम् अज्ञातम् अदृष्टम् अविदितम् अविज्ञातं; धर्मता खलु बुद्धानां भगवतां महाकारुणिकानां लोकानुग्रहप्रवृत्तानाम् एकारक्षाणां शमथविपश्यनाविहारिणां त्रिदमथवस्तुकुशलानां चतुरोघोत्तीर्णानां चतुरृद्धिपादचरणतलसुप्रतिष्ठितमतीनां चतुर्षु संग्रहवस्तुषु दीर्घरात्रकृतपरिचयानां पञ्चाङ्गविप्रहीनानां पञ्चगतिसमतिक्रान्तानां षडङ्गसमन्वागतानां षट्पारमितापरिपूर्णानां सप्तबोध्यङ्गकुसुमाढ्यानाम् अष्टाङ्गमार्गदेशिकानां नवानुपूर्वविहारसमापत्तिकुशलानां दशबलिनां दशदिक्समापूर्णयशसां दशशतवशवर्तिप्रतिविशिष्टानां त्री रात्रेस् त्रिर् दिवसस्य बुद्धचक्षुषा लोकं व्यवलोक्य ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते: को हीयते को वर्धते कः कृच्छ्रप्राप्तः कः संकतप्राप्तः कः संबाधप्राप्तः कः कृच्छ्रसंकटसंबाधप्राप्तः को ऽपायनिम्नः को ऽपायप्रवणः को ऽपायप्राग्भारः कम् अहम् अपायाद् उद्धृत्य स्वर्गे मोक्षे च प्रतिष्ठापयेयं; कस्य अनवरोपितानि कुशलमुलानि अवरोपयेयं? कस्यावरोपितानि परिपाचयेयं? कस्य पक्वानि विमोचयेयम् इति; तत्र भगवान् आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् आमन्त्रयते: गच्छ मौद्गल्यायन; राजानं बिम्बिसारं मद्वचनाद् आरोग्य; एवं स वद: भगवान् कथयति: यत् कल्याणमित्रेण करणीयं कृतं तत् ते मया; उद्धृतस् ते नरकतिर्यक्प्रेतेभ्यः पादः; प्रतिष्ठापितो देवमनुष्येषु; पर्यन्तीकृतः संसारः; उच्छोषिता रुधिराश्रुसमुद्राः; लङ्घिता अस्थिपर्वताः; पिहितान्य् अपायद्वाराणि; विवृतानि स्वर्गमोक्षद्वाराणि; अपि तु त्वयैवैतानि कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; त्वयैव कर्माणि कृतान्य् को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति? न महाराज कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते, नाब्धातौ, न तेजोधातौ, न वायुधातौ; अपि तूपात्तेष्व् एव स्कन्धधात्वायतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च; न प्रणश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अप��� सामग्रीम् प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम् तस्मात् तर्हि ते महाराज कर्मपरायणेन भवितव्यम् इति; एवं भदन्तेत्य् आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो भगवतः प्रतिश्रुत्य तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते गृद्ध्रकूटे अन्तर्हितश् चारके प्रत्यष्ठात्, राज्ञो बिम्बिसारस्य पुरस्तात्; एवं चाह: महाराज भगवांस् ते आरोगयति; वन्दे भदन्त महामौद्गल्यायन भगवन्तं च; भगवान् महाराज एवम् आह: यत् कल्याणमित्रेण करणीयं कृतं तत् ते मया; उद्धृतस् ते नरकतिर्यक्प्रेतेभ्यः; प्रतिष्ठापितो देवमनुष्येषु; पर्यन्तीकृतः संसारः; उच्छोषिता रुधिराश्रुसमुद्राः; लङ्घिता अस्थिपर्वताः; पिहितान्य् अपायद्वाराणि; विवृतानि स्वर्गमोक्षद्वाराणि; अपि तु त्वयैवैतानि कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; त्वया कर्माणि कृतान्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति? न महाराज कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते, नाब्धातौ, न तेजोधातौ, न वायुधातौ; अपि तूपात्तेष्व् एव स्कन्धधात्वायतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च; न प्रणश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अपि सामग्रीम् प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम् तस्मात् तर्हि ते महाराज कर्मपरायणेन भवितव्यम् इति; सा चारकावरुद्धः क्षुरपादाभिलिखनान्नपानवियोगदुःखैर् अभ्याहतः कथयति: कुत्र भदन्त महामौद्गल्यायन प्रणीत आहारो भुज्यते इति; स कथयति: महाराज चातुर्महाराजकायिकेषु देवेषु इत्य् उक्त्वा अयुष्मान् महामौद्गल्यायनः तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते चारके अन्तर्हितो गृद्ध्रकूटपर्वते प्रत्यष्ठात् थे तर्द्य् रेपेन्तन्चे ओफ़् अजातशत्रु अन्द् थे देअथ् ओफ़् बिम्बिसार अजातशत्रोः पुत्रस्य उदयभद्रस्य अङ्गुल्यां पिटको जातः, स रुदन्न् अजातशत्रोः सकाशम् उपसंक्रान्तः; स तम् अङ्के स्थापयित्वा आलिङ्गति चुम्बति परिष्वजति; तथाप्य् असौ रुदत्य् एव; नावतिष्ठते; अजातशत्रुणा तत्सन्तिका अङ्गुलिः मुखे प्रक्षिप्ता; स्फोटको मुखे स्फुटितः; अजातशत्रुणा पूयशोणितं पृथिव्यां छोरितम्; उदायिभद्रः कुमारः पूयशोणितं दृष्ट्वा भूयसा रोदितुम् आरब्धः इति; वैदेह्या विपुष्पितं दृष्ट्वा अजातशत्रुः कथयति: अम्ब किम् ��दम् इति; सा कथयति: पुत्र युष्माकम् एष पितृपर्यागतव्याधिः तवाप्यासीत्; तव तु पित्रा अङ्गुल्यां मुखे प्रक्षिप्तावां स्फोटकः स्फुटितः; मा त्वं रोदिष्यसीति पूयशोणितम् अभ्यवहृतं; न पृथिव्यां छोरितं; स कथयति: अम्ब ईदृशो ऽहं पितुः प्रिय आसं सा कथयति: ईदृशः; ततः अजातशत्रोः पितुर् अन्तिके द्वेषपर्यवस्थानं विगतम्; अनुनय उत्पन्नः; तेनामात्या उक्ताः: भवन्तो यो मम कथयति वृद्धराजो जीवतीति, तस्याहम् उपार्धराज्यं ददामि इति; अनुरक्तपौरजानपदः स राजा; महाजनकायश् चारकाभिमुखो धावितुम् आरब्धः; राजा शब्दं श्रुत्वा संलक्षयति: इदानीं काम् अपि प्रत्यवरां कारणां करिष्यति; इति सन्त्रस्तो दीर्घं निश्वस्य कालगतः; वैश्रवणस्य महाराजस्य पुत्रत्वम् अभ्युपगतः; अङ्के निषण्णो दिव्यां सुधां परिभुङ्क्ते; वैश्रवणः कथयति; कस् त्वम् इति; स कथयति: जिनर्षभो ऽस्मि महाराजेति; तस्य जिनर्षभो जिनर्षभ इति संज्ञा संवृत्ता भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त राज्ञा बिम्बिसारेण कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन आढ्ये महाधने महाभोगे राजकुले जातः; भगवतो ऽन्तिके सत्यदर्शनं कृतं; क्षुरेण पादौ निर्लिखितौ; चारकावबद्धश् च क्षुत्पिपासाभिभूतः कालगतः इति; भगवान् आह: बिम्बिसारेणैव भिक्षवो राज्ञा कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; बिम्बिसारेण कर्माणि कृतान्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति? न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते, नाब्धातौ, न तेजोधातौ, न वायुधातौ; अपि तूपात्तेष्व् एव स्कन्धधात्वायतनेषु कर्माणि कृतानि विपच्यन्ते शुभान्य् अशुभानि च; न प्रणश्यन्ति कर्माण्य् अपि कल्पशतैर् अपि सामग्रीम् प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनाम् थे स्तोर्य् ओफ़् अ पोत्तेर् भूतपूर्वं भिक्षवः बुद्धानाम् उत्पादे प्रत्येकबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते हीनदीनानुकम्पकाः प्रान्तशयनासनभक्ताः एकदक्षिणीया लोकस्य; यावद् अन्यतमः प्रत्येकबुद्धो जनपदचारिकां चरन् वाराणसीम् अनुप्राप्तः; वाराणस्याम् अन्यतमस्य कुम्भकारस्य आवेशनशालायां रात्रिंवासम् उपगतः; सार्थश् च तस्याम् एव शालायाम् उषितः; तत्रैकेन उच्चारः कृतः; सार्थःसरात्रम् एवोत्थाय प्रक्रान्तः; असमन्वाहृत्यार्हतां प्रत्येकबुद्धानाम् एव ज्ञानदर्शनं न प्रवर्तते; प्रत्येकबुद्धस् तत्रैवावस्थितः; इहैव पिण्डपातम् अटिष्यामि इति; यावत् कुम्भकारः प्रभातायां रजन्याम् आवेशनशालायां प्रविष्टः; पश्यति अशुचिना नाशिता; अपरीक्षका भवन्ति प्राकृतपुरुषाः; तेन प्रत्येकबुद्धस्यान्तिके चित्तं प्रदूषितं; स प्रदुष्टचित्तः कथयति: भोः प्रव्रजित किं तव पादौ क्षुरेण लिखितौ? येन त्वया आवेशनशालायाम् उच्चारः कृतः; न बहिर् निर्गतः इति; तेनासौ द्वारं बध्वा स्थापितः इहैव जिघत्सय कालं कुरुष्व इति; स महात्मा संलक्षयति: क्षतो ऽयं तपस्वी; यद्य् अहं द्वारम् अवमुच्य गमिष्यामि भूयस्या मात्रया क्षतो भविष्यति इति; स तूष्णीम् अवस्थितः; यावत् कुम्भकारस्य भोजनवेला आसन्ना; तस्य द्वेषपर्यवस्थानं विगतं; स कथयति भोः प्रव्रजित आगच्छ; भुञ्ज्महे; प्रत्येकबुद्धः कथयति: भद्रमुख कालभोजिनो वयम्; अतिक्रान्तः कालः इति; स कथयति: यद्य् एवम् इहैव श्वो भुक्त्वा गमिष्यसि इति; तेन तस्यानुकम्पार्थम् अधिवासितं; स तेनापरस्मिन् दिवसे प्रणीतेनान्नाहारेण सन्तर्पितः; कायिकी तेषां महात्मनां धर्मदेशना न वाचिकी; स उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्राटिहार्याणि कर्तुम् आरब्धः; आशु पृथग्जनस्य ऋद्धिर् आवर्जनकरी; स मूलनिकृत्त इव द्रुमः पादयोर् निपत्य कथयति; अवतर महादक्षिणीय; मम कामपङ्कनिमग्नस्य हस्तोद्धारम् अनुप्रयच्छ इति; सो ऽवतीर्णः; तेन तस्य पादयोर् निपत्य प्रणिधानं कृतं; यन् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये अपकारः कृतः, मा अस्य कर्मणो भागी स्यां; यत् तु कारः अनेनाहं कुशलमूलेन आढ्ये महाधने महाभोगे कुले जायेय; एवंविधानां च धर्माणां लाभी स्यां; प्रतिविशिष्टतरं चातः शास्तारम् आरागयेयं मा विरागयेयम् इति किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ कुम्भकारः एष एव स राजा बिम्बिसारः तेन कालेन तेन समयेन; यत् प्रत्येकबुद्धस्यान्तिके चित्तं प्रदूष्य खरं वाक्कर्म निश्चारितं तस्य कर्मणो विपाकेन पादौ निर्लिखितौ; चारकावबद्धश् च जिघत्सया कालगतः; यत् तु तेन प्रणिधानं कृतं, तस्य कर्मणो विपाकेन आढ्ये महाधने महाभोगे कुले जातः; ममान्तिके विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः; एकान्तशुक्लानाम् एकान्तशुक्लः; व्यतिमिश्राणां व्यतिमिश्रः; तस्मात् तर्हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानि कर्माण्य् अपास्य व्यतिमिश्राणि च एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगाः करणीयः इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् थे दिस्त्रेस्स् ओफ़् अजातशत्रु अत् थे देअथ् ओफ़् किन्ग् बिम्बिसार, थे अर्रिवल् ओफ़् अ दन्चेर् फ़्रोम् थे सोउथ्, अन्द् थे एxत्रओर्दिनर्य् एफ़्फ़ेच्त्स् ओफ़् बुद्धऽस् स्मिले अमात्यैर् अजातशत्रोर् आरोचितं देव वृद्धराजः कालगतः इति; स श्रुत्वा मूर्च्छितः पृथिव्यां निपतितः; जलपरिषेकप्रत्यागतप्राणः शोकागारं प्रविश्यावस्थितः; तस्य न कश्चित् शक्नोति चित्तविनोदनं कर्तुं; अमात्यास् तस्य चित्तविनोदोपायं समन्वेषितुम् आरब्धाः; यावद् दक्षिणापथात् नटः अभ्यागतः; सो ऽमात्यैस् तस्य पुरस्तान् नर्तितः; अजातशत्रुर् दुर्मना एवेति न केनचित् साधुर् इत्य् उक्तः; स नटित्वा निर्गच्छति; भगवांश् च तं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; तेन भगवान् दृष्टः; स संलक्षयति: यदि तत्रैवंविधः साधुपुरुषः स्याद् अनेन मम साधुकारः दत्तः स्याद् इति; तेन भगवतो ऽन्तिके चित्तम् अभिप्रसाद्य मुरवः पराहतः; अथ भगवान् स्मितम् अकार्षीत् धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति तस्मिन् समये नीलपीतलोहितावदाताः अर्चिषः मुखान् निश्चर्य काश्चिद् अधस्ताद् गच्छन्ति; काश्चिद् उपरिष्टाद् गच्छन्ति या अधस्ताद् गच्छन्ति ताः सञ्जीवं कालसूत्रं सङ्घातं रौरवं महारौरवं तापनं प्रतापनम् अवीचिम् अर्बुदं निरर्बुदम् अटटं हहव हुहुवम् उत्पलं पद्मं महापद्मं नरकं गत्वा ये उष्णनरकास् तेषु शीतीभूत्वा निपतन्ति; ये शीतनरकास् तेषु उष्णीभूत्वा निपतन्ति; तेन तेषां सत्वानां कारणाविशेषाः प्रतिप्रस्रभ्यन्ते; तेषाम् एवं भवति: किं नु वयं भवन्तः इतश् च्युताः आहोस्विद् अन्यत्रोपपन्नाः इति; तेषां प्रसादसंजननार्थं भगवान् निर्मितं विसर्जयति; तेषां निर्मितं दृष्ट्वा एवं भवति; न हैव वयं भवन्तः इतश् च्युताः; नाप्य् अन्यत्रोपपन्नाः; अपि तु अयम् अपूर्वदर्शनः सत्वः; अस्य अनुभावेन अस्माकं कारणाविशेषाः प्रतिप्रस्रब्धाः इति; ते निर्मिते चित्तम् अभिप्रसाद्य, तन् नरकवेदनीयं कर्म क्षपयित्वा देवमनुष्येषु प्रतिसन्धिं गृह्णन्ति यत्र सत्यानां भाजनभूता भवन्ति या उपरिष्टाद् गच्छन्ति ताश् चातुर्महाराजिकान् त्रयस्त्रिंशान् यामान् तुषितान् निर्माणरतीन् परनिर्मितवशवर्तिनः ब्रह्मकायिकान् ब्रह्मपुरोहितान् महाब्रह्मणः परीत्ताभान् अप्रमाणाभान् आभास्वरान् परीत्तशुभान् अप्रमाणशुभान् शुभकृत्स्नान् अनभ्रकान् पुण्यप्रसवान् बृहत्फलान् अबृहान् अतपान् सुदृशान् सुदर्शनान् अकनिष्ठान् देवान् गत्वा अनित्यं दुःखं शून्यम् अनात्मा इत्य् उद्घोषयन्ति; गाथाद्वयं च भाषन्ते आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्धशासने धुनीत मृत्युनः सैन्यं नडागारम् इव कुञ्जरः यो ह्य् अस्मिन् धर्मविनये अप्रमत्तश् चरिष्यति प्रहाय जातिसंसारं दुःखस्यान्तं करिष्यति इति अथ ता अर्चिषस् त्रिसहस्रमहासहस्रं लोकधातुम् अन्वाहिण्ड्य भगवन्तम् एव पृष्ठतः पृष्ठतः समनुगच्छन्ति; तद् यदि भगवान् अतीतं कर्म व्याकर्तुकामो भवति, भगवतः पृष्ठतो ऽन्तर्धीयन्ते; अनागतं व्याकर्तुकामो भवति, पुरस्ताद् अन्तर्धीयन्ते; नरकोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पादतले अन्तर्धीयन्ते; तिर्यगुपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पार्ष्ण्याम् अन्तर्धीयन्ते; प्रेतोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पादाङ्गुष्ठे अन्तर्धीयन्ते; मनुष्योपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति जानुनोर् अन्तर्धीयन्ते; बलचक्रवर्तिराज्यं व्याकर्तुकामो भवति वामे करतले अन्तर्धीयन्ते; चक्रवर्तिराज्यं व्याकर्तुकामो भवति दक्षिणे करतले अन्तर्धीयन्ते; देवोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति नाभ्याम् अन्तर्धीयन्ते; श्रावकबोधिं व्याकर्तुकामो भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते; प्रत्येकबोधिं व्याकर्तुकामो भवति ऊर्णायाम् अन्तर्धीयन्ते; अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तुकामो भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते अथ ता अर्चिषो भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवत ऊर्णायाम् अन्तर्हिताः; अथायुष्मान् आनन्दः कृतकरपुटो भगवन्तं पप्रच्छ नानाविधो रङ्गसहस्रचित्रो वक्त्रान्तरान् निष्कसितः कलापः अवभासिता येन दिशः समन्तात् दिवाकरेणोदयता यथैव गाथाश् च भाषते विगतोद्भवा दैन्यमदप्रहीणा बुद्धा जगत्य् उत्तमहेतुभूताः नाकारणं शङ्खमृणालगौरम् स्मितम् उपदर्शयन्ति जिना जितारयः तत्कालं स्वयम् अधिगम्य धीर बुद्ध्या श्रोतृणां श्रमण जिनेन्द्र काङ्क्षितानाम् धीराभि��् मुनिवृष वाग्भिर् उत्तमाभिर् उत्पन्नं व्यपनय संशयं शुभाभिः नाकास्माल् लवणजलाद्रिराजधैर्याः संबुद्धाः स्मितम् उपदर्शयन्ति नाथाः यस्यार्थे स्मितम् उपदर्शयन्ति धीराः तं श्रोतुं समभिलषन्ति ते जनौघाः इति दृष्टस् त्वया आनन्द स नटो येन ममान्तिके चित्तं प्रसाद्य मुरवः पराहतः दृष्टो भदन्त; स एष आनन्द नटः अनेन कुशलमूलेन चित्तोत्पादेन च दुन्दुभीश्वरो नाम प्रत्येकबुद्धो भविष्यति; अयम् अस्य देयधर्मो यो ममान्तिके चित्तप्रसादः देवदत्त हस् हिम्सेल्फ़् गिल्त् ब्य् गोल्द् देवदत्त अजातशत्रोः कथयति: मया त्वं राज्ये प्रतिष्ठापितः; माम् अपि त्वं बुद्धत्वे प्रतिष्ठापय इति; स कथयति: भगवतः सुवर्णवर्णः कायः; आदौ तावत् तव सुवर्णवर्णतैव नास्ति इति; स कथयति: अहं सुवर्णवर्णम् अभिनिर्वर्तयामि इति; तेन सुवर्णकार आहूयोक्तः: मम काये सुवर्णं चारय इति; स कथयति: आर्य यदि शक्नोषि वेदनां सोढुम् इति; स कथयति: चारय; शक्ष्यामि इति; तेन चुञ्चुतैलेन गात्रं म्रक्षयित्वा काये सुवर्णपत्रं चारितं; स दुःखां तीव्रं खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयति; भिक्षुभिः कोकालिकः पृष्टः: कुत्र देवदत्त स कथयति: अमुष्मिन् प्रदेशे सुवर्णवर्णताम् अभिनिर्वर्तयति इति; भिक्षवस् तं प्रदेशं गताः; तैर् असौ श्रुतो दुःखवेदनार्तो विक्रोशन्; ते भगवत्सकाशम् उपसंक्रान्तः भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्त सुवर्णवर्णताया अर्ते दुःखां तीव्रं खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयते इति, भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् एष सुवर्णखोलाया अर्थे अनयेन व्यसनम् आपन्नः; तच् छ्रूयतां थे स्तोर्य् ओफ़् अ च्रोw अन्द् अ गोल्देन् चप् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्याम् अन्यतमा स्त्री प्रोषितभतृका; तस्याः पुरस्तात् काको मधुरमधुरं रौति; सा कथयति: उत्क्रामोत्क्राम वायस; यदि मे भर्ता स्वस्तिना क्षेमेण आगच्छति, तव सौवर्णां खोलां ददामि इति; यावद् असौ तस्या भर्ता स्वस्तिना आगतः; स काकस् तस्याः पुरस्तात् सुवर्णखोलानिमित्तं मधुरमधुरं विरौति; ततस् तया तस्य सौवर्णा खोला दत्ता; स तया पिनद्धया इतश् चामुतश् च परिभ्रमति; तस्य सुवर्णखोलानिमित्तम् अलिकेन पक्षिना शिरश् छिन्नं; देवता गाथां भाषते भवत्य् अर्थो ऽप्य् अनर्थाय यो ऽनर्थपदसंहितः केलिकाकेन पर्येष्टो यस्य सौवर्णकं शिरः भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ भिक्षवः काकः एष एव देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष सुवर्णखोलाहेतोर् अनयेन व्यसन्नम् आपन्नः; एतर्ह्य् अप्य् एष सुवर्णवर्णताया आर्थाय दुःखां तीव्रं खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयते इति देवदत्त हस् इन् हिस् फ़ेएत् थे सिग्न् ओफ़् थे wहेएल् इम्प्रिन्तेद् wइथ् रेद् होत् इरोन् पुनर् अपि देवदत्तः अजातशत्रोः कथयति: त्वं मया राज्ये प्रतिष्ठापितः; त्वम् अपि मां बुद्धत्वे प्रतिष्ठापय इति; स कथयति भगवतः चक्राङ्कपादतलचिह्नता लक्षनम् अस्ति; तव तु चक्राङ्कपादतलचिह्नता नास्ति इति; अहं चक्राङ्कपादतलचिह्नम् अभिनिर्वर्तयामि इति; तेन अयस्कारा आहूय उक्ताः: शक्ष्यथ मम पादतले चक्राङ्कं कर्तुम् इति; ते कथयन्ति: आर्य यदि शक्नोषि वेदनां सोढुम् इति; स कथयति कुरुत शक्ष्यामि इति; ते संलक्षयन्ति: बलवान् एषः; यद्य् एवम् एवाङ्क्यामः, स्थानम् एतद् विद्यते यत् पार्ष्णिप्रहारेण अस्मान् जीविताद् व्यपरोपयिष्यति; इति तैः कन्थां छिद्रयित्वा उक्तः: आर्य अनेन कन्थाछिद्रेण पादौ प्रवेशय इति; तेन कन्थाछिद्रेण पादौ प्रवेशितौ; अयस्कारैर् अग्निवर्णं चक्रं कृत्वा पादाव् अङ्कितौ; स दुःखां तीव्रं खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयते; भिक्षुभिः कोकालिकः पृष्टः: कुत्र देवदत्त स कथयति: अमुष्मिन् प्रदेशे चक्राङ्कपादचिह्नताम् अभिनिर्वर्तयति इति; भिक्षवस् तं प्रदेशं गताः; तैर् असौ श्रुतो दुःखवेदनार्तो विक्रोशन्; ते भगवत्सकाशम् उपसंक्रान्तः भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्त चक्राङ्कपादतलचिह्नताया अर्थे दुःखां तीव्रं खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयते इति, भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् एष पादनिमित्तम् अनयेन व्यसनम् आपन्नः; तच् छ्रूयतां थे जच्कल् मेअसुरिन्ग् थे स्तेप् ओफ़् अन् एलेफन्त् wइथ् इत्स् ओwन् भूतपूर्वं भिक्षवो हैमवतो हस्ती पानीयं पातुम् अवतीर्णः; तस्य पृष्ठतः सृगालो ऽवतीर्णः; स हस्तिपदं दृष्ट्वा आत्मीयेन पदेन मापयितुम् आरब्धः; स संलक्षयति: ममैतानि पदानि इति; स उत्प्लुत्योत्प्लुत्य पदानि स्थापयन् कलमच्छिन्नेन काष्ठेन शूलायां प्रोतः; देवता गाथां भाषते न पदं तव म��ढ तुल्यकं गजपादपदेन सर्वथा त्यज बुद्धिम् इमां निरर्थिकां परिखेदम् आप्स्यसे वृथा इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ सृगालः एष एव देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष पादनिमित्तम् अनयेन व्यसन्नम् आपन्नः; एतर्ह्य् अप्य् एष चक्राङ्कपादतलचिह्नताया अर्थे दुःखां तीव्रं खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयते इति देवदत्त चल्ल्स् अ स्किल्लेद् मस्तेर्-मेछनिच् अन्द् मकेस् हिम् चोन्स्त्रुच्त् अ चतपुल्त् इन् फ़्रोन्त् ओफ़् थे बुद्धऽस् रेसिदेन्चे बुद्धो भगवान् राजगृहे विहरति गृध्रकूटे पर्वते कुम्भीरयक्षस्य भवने; भूयो देवदत्तः अजातशत्रोः कथयति: मया त्वं राज्ये प्रतिष्ठापितः; त्वयाहं न शक्तो बुद्धत्वे प्रतिष्ठापयितुम्? इदानीम् अहं श्रमणं गौतमं जीविताद् व्यपरोपयामि; न त्वया समन्वेष्टव्यं केन प्रघातितः कुत्र प्रघातितः इति; स कथयति: एवम् अस्तु इति; यावद् दक्षिणापथाद् यन्त्रकलाचार्यः अभ्यागतः; स देवदत्तेन आहूयोक्तः: भोः आचार्य शक्ष्यसि त्वम् ईदृशं यन्त्रं कर्तुं यः पंचभिः पुरुषशतैः आम्रेड्यते? इति; स कथयति: आर्य शक्ष्यामि इति; तेन तस्य शतसहस्रो मुक्ताहारो दत्तः; मनुष्यसहस्रं च दत्तम्; उक्तश् च; यत्र स्थाने भगवांस् तिष्ठति, तन्मुखं गृध्रकूटस्योपरि यन्त्रं सज्जीकुरु इति; तत्र पंच मनुष्यशतानि स्थापितानि, ये तद् यन्त्रम् आम्रेडयन्ति; अपरस्मिन् स्थाने अर्धतृतीयानि शतानि स्थापितानि, उक्तानि च; यदि श्रमणो गौतमो यन्त्रेण न प्रघात्यते, युष्माभिः प्रघातयितव्यः इति; अपरस्मिन्न् अपि स्थाने तदर्थेन अर्धतृतीयानि मनुष्यशतानि; सर्वे च समादिष्टाः: येषां युष्माकं श्रमणो गौतमो भागप्राप्तो भवति, तैः प्रघातयितव्यः इति; आत्मना चापरस्मिन् प्रदेशे स्थितः; एषां परिभ्रष्टो मया प्रघातयितव्यः इति; यावत् तानि पंच पुरुषशतानि यन्त्रम् आम्रेडयितुम् आरब्धानि; संजल्पं कुर्वन्ति: कस्यार्थे यन्त्रम् आम्रेड्यते इति थे wओर्क्मेन् रेफ़ुसे तो किल्ल् थे बुद्ध, गो अwअय्, सित् दोwन् अत् हिस् फ़ेएत्, अन्द् अरे चोन्वेर्तेफ़् ब्य् हिम् यावत् पश्यन्ति अधस्ताद् बुद्धं भगवन्तं; ते कथयन्ति: भवन्तो वरं स्वजीवितपरित्यागः, न तु देवमनुष्यपूजितस्य बुद्धस्य भगवतः प्राणघातः; परित्यजत यन्त्रम् इति; ते यन्त्रं परित्यज्य गृध्रकूटे इतश् चामुतश् च परिभ्रमन्ति, कतर��ण स्थानेन यन्त्रम् अवतारयामः, यत्र देवदत्तो न पश्येद् इति; तेषां चेतसा चित्तम् आज्ञाय भगवता सोपानं निर्मितं; तेषां सोपानं दृष्ट्वा एतद् अभवत्: भवन्तः कुतो ऽत्र सोपानः? भगवत एषो ऽनुभावः इति; भूयस्या मात्रया चित्तम् अभिप्रसाद्य सोपानेन अवतीर्य, येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्ताः; भगवान् अपि तद्विनयनापेक्षयैव गृध्रकूटे पर्वते चङ्क्रम्यमाणो ऽवस्थितः; ततस् ते भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा पुरस्तान् निषण्णा धर्मश्रवणाय: भगवता तेषाम् आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञत्वा तादृशी चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मदेशना कृता, यां श्रुत्वा तैर् विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं; ते दृष्टसत्यास् त्रिर् उदानम् उदानयन्ति: इदम् अस्माकं भदन्त न मात्रा कृतं न पित्रा; न राज्ञा नेष्टेन स्वकनबन्धुवर्गेण न पूर्वप्रेतैर्, न श्रमणब्राह्मणैः, यत् भगवता अस्माकं कृतं; उद्धृतो नरकतिर्यक्प्रेतेभ्यः पादः; प्रतिष्ठापितो देवमनुष्येषु; पर्यन्तीकृतः संसारः; उच्छोषिता रुधिराश्रुसमुद्राः; लङ्घिता अस्थिपर्वताः; पिहितान्य् अपायद्वाराणि; विवृतानि स्वर्गद्वाराणि; अनादिकालोपचितं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं; अभिक्रान्ता वयं भदन्त, अभिक्रान्ताः; एते वयं भगवन्तं श्रणं गच्छामः, धर्मं च भिक्षुसंघं च; उपासकां च अस्मान् भगवान् धारयतु अद्याग्रेण यावज्जीवं प्राणोपेतान्, शरणागतान्, अभिप्रसन्नान्; इत्य् उक्त्वा भगवतो ऽन्तिकात् पंच शिक्षापदानि ग्रहितुम् आरब्धाः देवदत्त पेर्चेइवेस् थत् थे wओर्क्मेन् अन्द् थे मेछनिच् तोओ रन् अwअय्, अन्द् मनगेस् हिम्सेल्फ़् तो हुर्ल् अ स्तोने फ़्रोम् थे चतपुल्त् अत् थे बुद्ध यन्त्रकलाचार्यो ऽपि बुद्धं भगवन्तम् अयं प्रघातयतीति विदित्वा, तेषाम् अनुपदम् एव सोपानाद् अवतीर्य, शतसहस्रं मुक्ताहारं गृहीत्वा निष्पलायितः; देवदत्तो ऽपि शिलापतनतत्परो मुहुर्मुहुर् निरीक्षते; न पततीति कृत्वा स्वयम् एव तान्य् अन्यानि पंच मनुष्यशतान्य् आदाय गृध्रकूटं पर्वतम् अभिरोढुम् आरब्धः; पश्यति तानि भगवतो ऽन्तिकाद् धर्मं शृण्वन्ति; दृष्ट्वा च भूयस्या मात्रया संजातामर्षो ऽन्यतोमुखो गृध्रकूटं पर्वतम् अभिरूढः; यावत् पश्यति यन्त्रकलाचार्यो ���पि निष्पलायितः; स्वयम् एव पंचशतपरिवारो यन्त्रम् आम्रेडयितुम् आरब्धः; भगवान् संलक्षयति: मयैव एतानि कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; मयैव एतानि कर्माणि कृतान्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति? इति विदित्वा तानि पंच मनुष्यशतानि इदम् अवोचत्: भवन्तो देवदत्तस् तीव्रपर्यवस्थानावस्थितो गृध्रकूटं पर्वतम् अभिरूढाः; गच्छत; ममैतानि कर्माणि कृतानि इति; ततस् तानि पंच मनुष्यशतानि निष्पलायितानि; देवतानाम् अधस्ताज् ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते थे यक्ष कुम्भीर सच्रिफ़िचेस् हिस् लिफ़े इन् त्र्यिन्ग् तो अर्रेस्त् थे स्तोने, बुत् अ फ़्रग्मेन्त् स्त्रिकेस् थे बुद्ध ओन् थे फ़ोओत् अथ वज्रपाणेर् यक्षस्यैतद् अभवत्: देवदत्तो भगवतो वधाय पराक्रमति इति विदित्वा येन कुम्भीरयक्षस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य कुम्भीरं यक्षम् इदम् अवोचत्: देवदत्तो गृध्रकूटाद् यन्त्रेण भगवतः शिलां क्षेप्तुम् आरब्धः; तव च भवने भगवान् विहरति; तद् अहं यत्नम् आस्थाय अन्तरीक्षे एतां शिलां वज्रेण चूर्णयामि; त्वयापि साहाय्ये वर्तितव्यं; कदाचिच् चूर्णितायाः खण्डः भगवत उपरिष्टान् निपतेद् ति; स कथयति: एवं भवतु इति; भगवान् अभ्यवकाशे स्थित्वा पर्वतविवरे प्रविष्टः; देवदत्तेन पंचशतपरिवारेण यन्त्रम् आम्रेड्य भगवतः शिला क्षिप्ता; वज्रपाणिना यक्षेण चूर्णिता; अर्धं भगवतः स्थाने पतितुकामं कुम्भीरयक्षेण गृह्णता न सुगृहीतं कृतं; स तेन प्रघातितः; भगवता उत्प्लुत्य पाषाणशर्करया पादः क्षतः कृतः; भगवांस् तस्यां वेलायां गाथां भाषते नैवान्तरीक्षे न समुद्रमध्ये न पर्वतानां विवरं प्रविश्य न विद्यते ऽसौ पृथिवीप्रदेशो यत्र स्थितौ न प्रसहेत कर्म इति कुम्भीरो ऽपि यक्षः कुशलचित्तः कालगतः; कालं कृत्वा प्रणीतेषु त्रयस्त्रिंशेषु देवेषु उपपन्नः; धर्मता खलु देवपुत्रस्य वा देवकन्याया वा अचिरोपपन्नस्य त्रीणि चित्तान्य् उत्पद्यन्ते: कुतश् च्युतः कुत्रोपपन्नः केन कर्मणा इति स पश्यति: यक्षेभ्यश् च्युतः, प्रणीतेषु त्रयस्त्रिंशेषु देवेषूपपन्नः भगवतो ऽन्तिके चित्तम् अभिप्रसाद्य इति; अथ यक्षपूर्विणो देवपुत्रस्य एतद् अभवन् न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं पर्युषितपरिवासो भगवन्तं दर्शनायोपसंक्रमेयं यन् न्���् अहम् अपर्युषितपरिवास एव भगवन्तं दर्शनायोपसंक्रमेयम् इति अथ स यक्षपूर्वी देवपुत्रश् चलविमलकुण्डलधरो हारार्धहारविभूषितगात्रस् ताम् एव रात्रिं दिव्यानाम् उत्पलपद्मकुमुदपुण्डरीकमान्दारकाणां पुष्पाणाम् उत्संगं पूरयित्वा सर्वं गृध्रकूटं पर्वतम् उदारेणावभासेनावभास्य भगवतं पुष्पैर् अवकीर्य भगवतः पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय; ततो भगवता आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशी चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मदेशना कृता यां श्रुत्वा यक्षपूर्विणा देवपुत्रेण विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं; स दृष्टसत्यस् त्रिर् उदानम् उदानयति: इदम् अस्माकं भदन्त न मात्रा कृतं न पित्रा कृतं; नेष्टेन स्वजनबन्धुवर्गेण; न राज्ञा न देवताभिर् न पूर्वप्रेतैर् न श्रमणब्राह्मणैः यद् भगवता अस्माकं कृतम्; उच्छोषिता रुधिराश्रुसमुद्राः; लंघिता अस्थिपर्वताः पिहितान्य् अपायद्वाराणि विवृतानि स्वर्गमोक्षद्वाराणि; प्रतिष्ठापिताः स्मो देवमनुष्येषु आह च तवानुभावात् पिहितस् सुघोरो ह्य् अपायमार्गो बहुदोषयुक्तः अपावृता स्वर्गगतिः सुपुण्या निर्वाणमार्गश् च मयोपलब्धः त्वदाश्रयाच् चाप्तम् अपेतदोषं मयाद्य शुद्धं सुविशुद्धचक्षुः प्राप्तं च शान्तं पदम् आर्यकान्तं तीर्णश् च दुःखार्णवपारम् अस्मि जगति दैत्यनरामरपूजितं विगतजन्मजरामरणामयं भवसहस्रसुदुर्लभदर्शनं सफलम् अद्य मुने तव दर्शनम् अवलम्ब्य ततः प्रलम्बहारः चरणौ द्वाव् अभिवन्द्य जातहर्षः परिगम्य च दक्षिणं जितारिं सुरलोकाभिमुखो दिवं जगाम अथ यक्षपूर्वी देवपुत्रो वणिग् इव लब्धलाभः संपन्नसस्य इव कार्षकः शूर इव विजितसंग्रामः सर्वरोगपरिमुक्त इवातुरो यया विभूत्या भगवत्सकाशम् उपसंक्रान्तः तयैव विभूत्या स्वभवनं गतः भिक्षवः पूर्वरात्रापररात्रं जागरिकायोगम् अनुयुक्ता विहरन्ति; तैर् दृष्टो भगवतो ऽन्तिके उदारो ऽवभासः; यं दृष्ट्वा सन्दिग्धाः भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भगवन् इमां रात्रिं भगवन्तं दर्शनाय ब्रह्मा सभांपतिः शक्रो देवेन्द्रः चत्वारो लोकपाला उपसंक्रान्ताः भगवान् आह: न भिक्षवो ब्रह्मा सभांपतिः न शक्रो देवानाम् इन्द्रः नापि चत्वारो लोकपाला माम् दर्शनायोपसंक्रान्ताः; अपि तु देवदत्तेन मद्वधाय��द्युक्तेन या गृद्ध्रकूटपर्वताद् यन्त्रेण शिला क्षिप्ता सा अन्तरीक्षे एव वज्रपाणिना वज्रेण चूर्णिता; तस्या अर्धं ममोपरि पतमानं कुम्भीरयक्षेण दुर्गृहीतं कृतं; स तेन प्रघातितो ममान्तिके चित्तम् अभिप्रसाद्य कालगतः; प्रणीतेषु देवेषु त्रयस्त्रिंशेषु उपपन्नः; स इमां रात्रिं मत्सकाशम् उपसंक्रान्तः; तस्य मया धर्मो देशितः; स दृष्टिसत्यः स्वभवनं गतः; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः; एकान्तशुक्लानाम् एकान्तशुक्लः; व्यतिमिश्राणां व्यतिमिश्रः; तस्मात् तर्हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानि कर्माण्य् अपास्य व्यतिमिश्राणि च एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगाः करणीयः इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त कुम्भीरेण यक्षेण भगवतः अर्थाय आत्मा परित्यक्तः इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथा अतीते ऽप्य् अध्वनि अनेन ममार्थाय आत्मा परित्यक्तः; तच् छ्रूयतां थे स्तोर्य् ओफ़् अ हुन्तेर् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां ब्रह्मदत्तो नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं च आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; तेन खलु समयेन वाराणस्यां नगर्यां नातिदूरे अन्यतरस्मिन्न् आश्रमपदे मूलपुष्पफलसलिलसंपन्ने नानाविहगनिकूजिते ऋषिः प्रतिवसति; कष्टतपाः फलमूलाम्बुभक्षः अजिनवल्कलवासाः; तस्य चाश्रमपदस्य सामन्तकेन मृगलुब्धको मृगान् प्रघात्य प्रघात्य जीविकां कल्पयति; स तस्य ऋषेः कालेन कालम् उपसंक्रामति; तस्यासौ ऋषिः श्रान्तस्य मूलफलैर् उपसंहारं करोति; अप्य् एवायं लुब्धको मत्सरी समीपनिवासिनो मृगान् न प्रघातयेद् इति; तयोः परस्परं पितृपुत्रेति संज्ञा समुत्पन्ना;लुब्धको ऋषिं पितृवादेन समुदाचरति; ऋषिर् अपि लुब्धकं पुत्रवादेन; यावद् अपरेण समयेन राजा ब्रह्मदत्तः काल्यम् एवोत्थाय मृगवधाय निर्गतः; तेन मृगः शरपरम्परया ताडितः उत्पतितः तय ऋषेर् आश्रमपदं प्रविष्टः; तत्रापि राज्ञा नाराचेन मर्मणि ताडितः कालगतः; स ऋषिः क्रोधपर्यवस्थितः कथयति: कलिराजस् त्वं दुराचारो येन मे शरणोपगतो मृगः प्रघातितः इति; एवम् उक्ते स राजा द्वेषपर्यवस्थाननिविष्टबुद्धिर् अमात्यानां कथयति: भवन्तो यो राजानं क्षत्रियं मूर्धाभिषिक्तं परिभाषते तस्य क��� दण्डः इति; अमात्याः कथयन्ति: वधो दण्डः इति; राजा कथयति: यद्य् एवं परित्यक्तो मे अयम् ऋषिः; अमात्याः ऋषिं प्रघातयितुम् आरब्धाः; दैवात् स लुब्धकस् तस्य ऋषेः सकाशम् आगतः; आगत एव स संलक्षयति; मम जीवतः कथम् ऋषिः प्रघात्यते इति; स योद्धुम् आरब्धः; ऋषिर् निष्पलायितः; स महता बलकायेन प्रघातितः भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ ऋषिर् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ लुब्धकः एष एव स कुम्भीरयक्षः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् अनेन ममार्थाय आत्मा परित्यक्तः; एतर्ह्य् अप्य् अनेन ममार्थाय आत्मा परित्यक्तः इति जीवक प्रेस्च्रिबेस् अ वेर्य् ररे सुब्स्तन्चे चल्लेद् गोशीर्षचन्दन इन् ओर्देर् तो स्तोप् थे हेमोर्र्हगे अत् थे फ़ोओत् ओफ़् थे बुद्ध भगवतः पाषाणशर्करया पादः क्षतः; रुधिरं प्रघरत्य् एव नावतिष्ठते; जीवको वैद्यराजो भगवतो रुजावलोककः त्रिकालम् उपसंक्रामति; राजगृहनिवासी श्राद्धो जनकायः नानादेशभ्यागताश् च सम्यग्दर्शनसंपन्नाः धनिनः श्रेष्ठिनः सार्थवाहाः; तत्र केचित् कथयति: जीवक इदम् अत्र भैषज्यं शोभनम् इति; अन्ये कथयन्ति: इदं शोभनम् इति; जीवको वैद्यराजः कथयति: अस्त्य् अत्र सद्यःप्रशमनं भैषज्यं; किं तु तद् दुर्लभं; आयुष्मान् आनन्द कथयति: जीवक किं तत्; स कथयति: गोशीर्षचन्दनं; तेन खलु समयेन गोषीर्षचन्दनस्य प्राप्तिर् एव समुच्छिन्ना; यावद् अन्यतमेन वणिजा गोशीर्षचन्दनम् आत्ययिकं स्थापितम्: अयं राजा अजातशत्रुश् चण्डो रभसः कर्कशः; यद्य् अस्य दैवाद् गोशीर्षचन्दनेन प्रयोजनं भवति नियतम् अस्याभावत् शिरश्छेदम् अपि करोति; यस्माद् अहं कालानुकालं गोशीर्षचन्दनविक्रयं कृतवान् इति; तेन श्रुतं यथा जीवकेन वैद्यराजेन भगवतो रुजाप्रशमनं गोशीर्षचन्दनम् उपदिष्टम् इति; स संलक्षयति: अयम् अजातशत्रुर् देवदत्तविग्राहितो भगवत्य् अभिनिविष्टबुद्धिः; यद्य् अहं भगवतो गोशीर्षचन्दनं प्रदास्यामि स्थानम् एतद् विद्यते यद् अनर्थं करिष्यति इति; पुनः संलक्षयति: भगवान् देवमनुष्यपूजितः; यदि तस्यार्थाय् प्राणवियोगो भवति, भवत्य् एव; यन्न्व् अहं भगवतो गोशीर्षचन्दनं प्रयच्छेयम् इति; स गोशीर्षचन्दनम् आदाय भगवत्सकाशम् उपसंक्रान्तः पादयोर् निपत्य कथयति: भगवन्न् उपलब्धं मया भगवतो गोशीर्षचन्दनेन प्रयोजनम् इति; इदं तत् प्रतिगृह्णातु भगवान् अन��कम्पाम् उपादाय इति; तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते: प्रतिगृह्णीष्व आनन्द अस्य महात्मनः सकाशाद् गोशीर्षचन्दनम् इति; आयुष्मता आनन्देन प्रतिगृहीतं; ततो ऽसौ वणिक् प्रीतिप्रामोद्यजातः भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः अथ भगवान् विस्मितम् अकार्षीत्; धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति तस्मिन् समये नीलपीतलोहितावदाताः अर्चिषः मुखान् निश्चर्य काश्चिद् अधस्ताद् गच्छन्ति; काश्चिद् उपरिष्टाद् गच्छन्ति या अधस्ताद् गच्छन्ति ताः सञ्जीवं कालसूत्रं सङ्घातं रौरवं महारौरवं तापनं प्रतापनम् अवीचिम् अर्बुदं निरर्बुदम् अटटं हहवं हुहुवम् उत्पलं पद्मं महापद्मं नरकं गत्वा ये उष्णनरकास् तेषु शीतीभूत्वा निपतन्ति; ये शीतनरकास् तेषु उष्णीभूत्वा निपतन्ति; तेन तेषां सत्वानां कारणाविशेषाः प्रतिप्रस्रभ्यन्ते; तेषाम् एवं भवति: किं नु वयं भवन्तः इतश् च्युताः आहोस्विद् अन्यत्रोपपन्नाः इति; तेषां प्रसादसंजननार्थं भगवान् निर्मितं विसर्जयति; तेषां निर्मितं दृष्ट्वा एवं भवति; न हैव वयं भवन्तः इतश् च्युताः; नाप्य् अन्यत्रोपपन्नाः; अपि तु अयम् अपूर्वदर्शनः सत्वः; अस्य अनुभावेन अस्माकं कारणाविशेषाः प्रतिप्रस्रब्धाः इति; ते निर्मिते चित्तम् अभिप्रसाद्य, तन् नरकवेदनीयं कर्म क्षपयित्वा देवमनुष्येषु प्रतिसन्धिं गृह्णन्ति यत्र सत्यानां भाजनभूता भवन्ति या उपरिष्टाद् गच्छन्ति ताश् चातुर्महाराजिकान् त्रयस्त्रिंशान् यामान् तुषितान् निर्माणरतीन् परनिर्मितवशवर्तिनः ब्रह्मकायिकान् ब्रह्मपुरोहितान् महाब्रह्मणः परीत्ताभान् अप्रमाणाभान् आभास्वरान् परीत्तशुभान् अप्रमाणशुभान् शुभकृत्स्नान् अनभ्रकान् पुण्यप्रसवान् बृहत्फलान् अबृहान् अतपान् सुदृशान् सुदर्शनान् अकनिष्ठान् देवान् गत्वा अनित्यं दुःखं शून्यम् अनात्मा इत्य् उद्घोषयन्ति; गाथाद्वयं च भाषन्ते आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्धशासने धुनीत मृत्युनः सैन्यं नडागारम् इव कुञ्जरः यो ह्य् अस्मिन् धर्मविनये अप्रमत्तश् चरिष्यति प्रहाय जातिसंसारं दुःखस्यान्तं करिष्यति इति अथ ता अर्चिषस् त्रिसहस्रमहासहस्रं लोकधातुम् अन्वाहिण्ड्य भगवन्तम् एव पृष्ठतः पृष्ठतः समनुगच्छन्ति; तद् यदि भगवान् अती��ं कर्म व्याकर्तुकामो भवति, भगवतः पृष्ठतो ऽन्तर्धीयन्ते; अनागतं व्याकर्तुकामो भवति, पुरस्ताद् अन्तर्धीयन्ते; नरकोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पादतले अन्तर्धीयन्ते; तिर्यगुपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पार्ष्ण्याम् अन्तर्धीयन्ते; प्रेतोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पादाङ्गुष्ठे अन्तर्धीयन्ते; मनुष्योपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति जानुनोर् अन्तर्धीयन्ते; बलचक्रवर्तिराज्यं व्याकर्तुकामो भवति वामे करतले अन्तर्धीयन्ते; चक्रवर्तिराज्यं व्याकर्तुकामो भवति दक्षिणे करतले अन्तर्धीयन्ते; देवोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति नाभ्याम् अन्तर्धीयन्ते; श्रावकबोधिं व्याकर्तुकामो भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते; प्रत्येकबोधिं व्याकर्तुकामो भवति ऊर्णायाम् अन्तर्धीयन्ते; अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तुकामो भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते अथ ता अर्चिषो भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवत ऊर्णायाम् अन्तर्हिताः; अथायुष्मान् आनन्दः कृतकरपुटो भगवन्तं पप्रच्छ नानाविधो रङ्गसहस्रचित्रो वक्त्रान्तरान् निष्कसितः कलापः अवभासिता येन दिशः समन्तात् दिवाकरेणोदयता यथैव गाथाश् च भाषते विगतोद्भवा दैन्यमदप्रहीणा बुद्धा जगत्य् उत्तमहेतुभूताः नाकारणं शङ्खमृणालगौरम् स्मितम् उपदर्शयन्ति जिना जितारयः तत्कालं स्वयम् अधिगम्य धीर बुद्ध्या श्रोतृणां श्रमण जिनेन्द्र काङ्क्षितानाम् धीराभिर् मुनिवृष वाग्भिर् उत्तमाभिर् उत्पन्नं व्यपनय संशयं शुभाभिः नाकास्माल् लवणजलाद्रिराजधैर्याः संबुद्धाः स्मितम् उपदर्शयन्ति नाथाः यस्यार्थे स्मितम् उपदर्शयन्ति धीराः तं श्रोतुं समभिलषन्ति ते जनौघाः इति भगवान् आह: एवमेतद् आनन्द एवम् एतत्; नाहेतप्रत्ययम् आनन्द तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति; दृष्टस् त्वया अनन्द स वणिक्, येन तथागतस्य चित्तम् अभिप्रसाद्य गोशीर्षचन्दनं दत्तं दृष्टो भदन्त; स एष आनन्द वणिक् तेन कुशलमूलेन चित्तोत्पादेन देयधर्मपरित्यागेन च चन्दनो नाम प्रत्येकबुद्धो भविष्यति; अयम् अस्य देयधर्मो यो ममान्तिके चित्तप्रसादः थे हेमोर्र्हगे दोएस् नोत् स्तोप्, अन्द् जीवक प्रेस्च्रिबेस् थे मिल्क् ओफ़् अ योउन्ग् wओमन् तथापि तद् रुधिरं प्रघरत्य् एव; नावतिष्ठते; जीवकः कथयति: इदानीं कन्याक्षीरेण परिषेको दीयताम् इति; भिक्षवो न जानते कीदृशं कन्याक्षीरम् इति; आयुष्मान् आनन्दः कथयति: जीवक कीदृशं कन्याक्षीरम् इति; स कथयति: या तु प्रथमप्रसवा नारी सात्र कन्या अभिप्रेता; तस्या यत् क्षीरं तत् कन्याक्षीरम् इत्य् उच्यते इति; आयुष्मता आनन्देन कन्याक्षीरनिमित्तं चतस्रो ऽपि पर्षदः प्रयुक्ताः; भिक्षवः कन्याक्षीरं पर्येषितुम् आरब्धाः; भिक्षुण्यः उपासका उपासिह्यश् च भूयसा सर्व एव राजगृहनिवासी जनकायः स्थापयित्वा देवदत्तं देवदत्तपक्ष्यांश् च; ते चतसृणां पर्षदां जनकायस्य च पर्येषमाणस्य यैस् तैर् उपायैः विघ्नं कुर्वन्ति; यावद् राजगृहे अन्यतमा प्रथमप्रसवा कन्या स्वल्पक्षीरा स्वकम् अपि पुरं क्षीरेण न सन्तर्पयति; कुतः पुनर् अन्यस्य दास्यति? तया श्रुतं यथा भगवतः कन्याक्षीरेण प्रयोजनम् इति; सा संलक्षयति: यदि दास्यामि दारको मे स्वल्पप्राणः क्षीरविरहात् प्राणैर् वियोक्ष्यते; न केवलम् अयं आदीनवः; अयम् अपरः, देवदत्तः भगवतो दीर्घरात्रं प्रत्यर्थिकः प्रत्यमित्रः; तद्विग्राहितश् च राजा अजातशत्रुः देवदत्तपक्ष्याश् च कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः; एते मां जीविताद् व्यपरोपयिष्यन्ति इति; पुनः संलक्षयति: कामं स्वप्राणवियोगः पुत्रवियोगश् च; न तु देवमनुष्यपूजितस्य बुद्धस्य भगवतः व्याधिदुःखवेदनानुभवनं येन सर्व एव राजगृहनिवासी जनकायः समाकुलः; यन्न्व् अहं क्षीरम् आदाय गच्छेयम् इति; सा भगवतो ऽन्तिके चित्तम् अभिप्रसाद्य नवे भाजने क्षीरं दुग्ध्वा येन भगवांश् तेनोपसंक्रान्ता; उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवन्तम् इदम् अवोचत्: उपलब्धं मया भदन्त जीवकेन भगवतः कन्याक्षीरम् उपदिष्टम् इति; तद् इदं कन्याक्षीरं प्रगृह्यतां ममानुग्रहाय इति; तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते: भद्राशया इयम् आनन्द दारिका; अस्या सकाशाद् गृहाण क्षीरम् इति; तेन प्रतिगृहीतं क्षीरं; सा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्ता अथ भगवान् विस्मितम् अकार्षीत्; धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति तस्मिन् समये नीलपीतलोहितावदाताः अर्चिषः मुखान् निश्चर्य काश्चिद् अधस्ताद् गच्छन्ति; काश्चिद् उपरिष्टाद् गच्छन्ति या अधस्ताद् गच्छन्ति ताः सञ्जीवं कालसूत्रं सङ्घातं रौरवं महारौरवं ���ापनं प्रतापनम् अवीचिम् अर्बुदं निरर्बुदम् अटटं हहवं हुहुवम् उत्पलं पद्मं महापद्मं नरकं गत्वा ये उष्णनरकास् तेषु शीतीभूत्वा निपतन्ति; ये शीतनरकास् तेषु उष्णीभूत्वा निपतन्ति; तेन तेषां सत्वानां कारणाविशेषाः प्रतिप्रस्रभ्यन्ते; तेषाम् एवं भवति: किं नु वयं भवन्तः इतश् च्युताः आहोस्विद् अन्यत्रोपपन्नाः इति; तेषां प्रसादसंजननार्थं भगवान् निर्मितं विसर्जयति; तेषां निर्मितं दृष्ट्वा एवं भवति; न हैव वयं भवन्तः इतश् च्युताः; नाप्य् अन्यत्रोपपन्नाः; अपि तु अयम् अपूर्वदर्शनः सत्वः; अस्य अनुभावेन अस्माकं कारणाविशेषाः प्रतिप्रस्रब्धाः इति; ते निर्मिते चित्तम् अभिप्रसाद्य, तन् नरकवेदनीयं कर्म क्षपयित्वा देवमनुष्येषु प्रतिसन्धिं गृह्णन्ति यत्र सत्यानां भाजनभूता भवन्ति या उपरिष्टाद् गच्छन्ति ताश् चातुर्महाराजिकान् त्रयस्त्रिंशान् यामान् तुषितान् निर्माणरतीन् परनिर्मितवशवर्तिनः ब्रह्मकायिकान् ब्रह्मपुरोहितान् महाब्रह्मणः परीत्ताभान् अप्रमाणाभान् आभास्वरान् परीत्तशुभान् अप्रमाणशुभान् शुभकृत्स्नान् अनभ्रकान् पुण्यप्रसवान् बृहत्फलान् अबृहान् अतपान् सुदृशान् सुदर्शनान् अकनिष्ठान् देवान् गत्वा अनित्यं दुःखं शून्यम् अनात्मा इत्य् उद्घोषयन्ति; गाथाद्वयं च भाषन्ते आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्धशासने धुनीत मृत्युनः सैन्यं नडागारम् इव कुञ्जरः यो ह्य् अस्मिन् धर्मविनये अप्रमत्तश् चरिष्यति प्रहाय जातिसंसारं दुःखस्यान्तं करिष्यति इति अथ ता अर्चिषस् त्रिसहस्रमहासहस्रं लोकधातुम् अन्वाहिण्ड्य भगवन्तम् एव पृष्ठतः पृष्ठतः समनुगच्छन्ति; तद् यदि भगवान् अतीतं कर्म व्याकर्तुकामो भवति, भगवतः पृष्ठतो ऽन्तर्धीयन्ते; अनागतं व्याकर्तुकामो भवति, पुरस्ताद् अन्तर्धीयन्ते; नरकोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पादतले अन्तर्धीयन्ते; तिर्यगुपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पार्ष्ण्याम् अन्तर्धीयन्ते; प्रेतोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पादाङ्गुष्ठे अन्तर्धीयन्ते; मनुष्योपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति जानुनोर् अन्तर्धीयन्ते; बलचक्रवर्तिराज्यं व्याकर्तुकामो भवति वामे करतले अन्तर्धीयन्ते; चक्रवर्तिराज्यं व्याकर्तुकामो भवति दक्षिणे करतले अन्तर्धीयन्ते; देवोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति नाभ्याम् अन्त��्धीयन्ते; श्रावकबोधिं व्याकर्तुकामो भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते; प्रत्येकबोधिं व्याकर्तुकामो भवति ऊर्णायाम् अन्तर्धीयन्ते; अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तुकामो भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते अथ ता अर्चिषो भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवत ऊर्णायाम् अन्तर्हिताः; अथायुष्मान् आनन्दः कृतकरपुटो भगवन्तं पप्रच्छ नानाविधो रङ्गसहस्रचित्तो वक्त्रान्तरान् निष्कसितः कलापः अवभासिता येन दिशः समन्तात् दिवाकरेणोदयता यथैव गाथाश् च भाषते विगतोद्भवा दैन्यमदप्रहीणा बुद्धा जगत्य् उत्तमहेतुभूताः नाकारणं शङ्खमृणालगौरम् स्मितम् उपदर्शयन्ति जिना जितारयः तत्कालं स्वयम् अधिगम्य धीर बुद्ध्या श्रोतृणां श्रमण जिनेन्द्र काङ्क्षितानाम् धीराभिर् मुनिवृष वाग्भिर् उत्तमाभिर् उत्पन्नं व्यपनय संशयं शुभाभिः नाकास्माल् लवणजलाद्रिराजधैर्याः संबुद्धाः स्मितम् उपदर्शयन्ति नाथाः यस्यार्थे स्मितम् उपदर्शयन्ति धीराः तं श्रोतुं समभिलषन्ति ते जनौघाः इति भगवान् आह: दृष्टस् त्वया अनन्द सा दारिका, यया ममान्तिके चित्तम् अभिप्रसाद्यक्षीरं दत्तं दृष्टा भदन्त; एषा सा आनन्द दारिका अनेन कुशलमूलेन चित्तोत्पादेन देयधर्मपरित्यागेन च क्षीरप्रदो नाम प्रत्येकबुद्धो भविष्यति; अयम् अस्या देयधर्मो यो ममान्तिके चित्तप्रसादः इति दशबलकाश्यप स्तोप्स् थे हेमोर्र्हगे तथापि तद् रुधिरं प्रघरत्य् एव; नावतिष्ठते; नानादेशनिवासिनो भिक्षवः अभ्यागताः भगवत एवंविधम् आबाधं श्रुत्वा अन्ये च श्राद्धा ब्राह्मणगृहपतयः; तत्र केचिद् अगदान् व्याहरन्ति; केचिन् मन्त्रैश् चिकित्सां कुर्वन्ति; आयुष्मान् दशबलकाश्यपः सत्योपयाचनं कर्तुम् आरब्धः समं ते भगवंश् चित्तं पुत्रेष्व् अपि अरिष्व् अपि अनेन सत्यवाक्येन तिष्ठ क्षतज मा स्रव इति सत्योपयाचनसमन्तरम् एव तद् रुधिरं स्थितं; भिक्षवः प्रमुदितमनसः संवृत्ताः भिक्षुण्यः उपासकाः उपासिक्यः भूयसा सर्व एव राजगृहनिवासी जनकायः स्थापयित्वा देवदत्ताजातशत्रू कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तांश् च; भगवान् जानन्न् एव यो यथा चिकित्सां करोति, तस्य तथानुमोदते, तेषां कुशलमूलबीजावरोपणार्थं भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भगवता आयुष्मता दशबलकाश्यपेन सत्योपयाचनया स्रवद् रुधिरं विधारितम् इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथा अतीते ऽप्य् अध्वनि अहम् अनेन विषकृतेन पर्याकुलीकृतो निर्विषीकृतः; तच् छ्रूयतां थे स्तोर्य् ओफ़् धर्मकाम भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्य कर्वटकस्य नातिदूरे उद्यानं मूलकन्दपुष्पफलसलिलसंपन्नं नानाविहगनिकूजितं; तत्र ऋषिः प्रतिवसति फलमूलाम्बुभक्षः अजिनवल्कलवासाः विद्यामन्त्रधारी च; तस्मिंश् च कर्वटके गृहपतिः प्रतिवसति; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः; तस्य त्रीणि सप्तकान्य् एकविंशतिदिवसान् विस्तरेण जातस्य जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थापितं; स उन्नीतो वर्धितो महान् संवृत्तः; स चंक्रम्यमाणः स्थितो शयितो वा कुशलं चित्तम् अतिकुशलं च कर्म करोति; तस्य जनकायेन धर्मकाम इति संज्ञा कृता; स किंकुशलगवेषितया कर्वटकान् निष्क्रम्य कालानुकालं तस्य ऋषेः सकाशम् उपसंक्रामति; उपस्थानं चास्य करोति; तपस्विन उपसंक्रामतीति तापसस् तापस इति संवृत्ता; तस्यापरेण समयेन विषकृतम् उत्थितं; सो ऽनेकैर् अगदमन्त्रप्रयोगैश् चिकित्स्यते; न चासौ व्याधिर् उपशमं गच्छति; स मातापितृभ्यां तस्य ऋषेः सकाशम् उपनीतः; महर्षे उपस्थायकस् ते विषकृतेन प्राणैर् वियुज्यते; चिकित्सां कुरुष्व इति; स सत्योपयाचनं कर्तुम् आरब्धः समं ते दारक चित्तं मित्रेष्व् अपि रिपुष्व् अपि अनेन सत्यवाक्येन निर्विषो भव दारक इति स सत्योपयाचनकालसमनन्तरम् एव निर्विषीकृतः किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ दारकः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ ऋषिः एष एव स दशबलकाश्यपः; तदाप्य् अहम् अनेन सत्योपयाचनेन स्वस्थीकृतः; एतर्ह्य् अप्य् अहम् अनेन सत्योपयाचनेन स्वस्थीकृतः थे दिसप्पोइन्त्मेन्त् ओफ़् देवदत्त देवदत्तो दुःखी दुर्मना विप्रतीसारी चिन्तयति: व्यर्थं मया श्रमणस्य गौतमस्य शिला क्षिप्ता; न च श्रमणो गौतमः प्रघातितः; महाजनप्रतिसंविदितो जातः इति; स वृक्षमूलं गत्वा चिन्तापरः कृतकेन पर्यङ्कं बध्वा अवस्थितः; भिक्षवः स्थानस्थानेष्व् अवध्यायन्ति क्षिपन्ति विवाचयन्ति: पश्व भदन्त ईदृशः क्रूराशयो देवदत्तः, येन भगवतः प्रव्रजितस्याप�� पराक्रान्तम्; उपरिष्टात् शिला क्षिप्ता इति; कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः कथयन्ति: किं भवन्तो यद्वा तद्वा असमीक्ष्य कथयन्ति ननु पश्यत देवदत्तम् अस्मिन् वृक्षमूले; चतुर्थं ध्यानं समापन्नः महात्मासौ; कथम् एवं करिष्यति इति भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त अमी कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्ताः आत्मना अलज्जिनः अलज्जिनो देवदत्तस्य वर्णं भाषन्ते इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथा अतीते ऽप्य् अध्वनि एते अलज्जिन अलज्जिनो वर्णम् अभाषन्त; तच् छ्रूयतां थे स्तोर्य् ओफ़् अ जच्कल् अन्द् अ च्रोw भूतपूर्वं भिक्षवो राजगृहीयकैर् मनुष्यैः राज्ञा च केनचित् कारणेन क्रियाकारं कृत्वा द्वे श्मशाने व्यवस्थापिते, एकस्मिन् प्रदेशे पुरुषाश् छोरयितव्याः एकस्मिन् स्त्रियः इति; यावद् अपरेण समयेन पण्डकः कालगतः; स न एकस्मिन् श्मशाने अवकाशं लभते, न द्वितीये; राजगृहस्यान्यतमस्मिन् प्रदेशे उद्यानं मूलकन्दपुष्पफलसलिलसंपन्नं नानाविहगनिकूजितं; तस्मिंश् च खुस्तशिरा ऋषिः प्रतिवसति; फलमूलाम्बुभक्षः अजिनवल्कलवासाः; तस्मिंश् च प्रदेशे त्रिकण्टकेदारैरण्डवृक्षाश् च सन्ति; तत्र स पण्डको छोरितः; कुणपगन्धेन सृगाल आगतः; स तं पण्डकं भक्षयितुम् आरब्धः; काकश् च एरण्डवृक्षाग्रतस् तिष्ठति; तस्य बुद्धिर् उत्पन्ना: सृगालस्य वर्णं भाषे; कदाचिद् भक्षितशेषं दद्याद् इति; स तस्य गाथया वर्णं भाषितुम् आरब्धः: सिंहस्य ते यथा ग्रीवा ऋषभस्य यथा कटिः मृगराज नमस् तुभ्यं भुक्तशेषं लभेमहि इति सृगालो व्यवलोक्य प्रत्यभाषत को ऽयं द्रुमवराग्रे ऽस्मिन् द्विजानां प्रवरः खलु अवभास्य दिशः सर्वाः भ्राजते रत्नपिण्डवत् इति काकः कथयति अहम् अस्मि महाभाग दर्शनार्थं त्वागतः मृहराज नम्स् तुभ्यं भुक्तशेषं लभेमहि इति सृगालः कथयति मयूरकण्ठस् त्वम् असि वायस प्रियदर्शन आक्रन्दचारिणां श्रेष्ठ एहि भुङ्क्ष्व यथासुखं इति सो ऽवतीर्णः सृगालेन सह कुणपं भक्षयन् तेन ऋषिणा दृष्टः; स गाथां भाषते चिरस्य बत पश्यामि समागमम् अलज्जिनोः वृक्षाधमस्य च्छायायां भुञ्जते कुणपं सह इति काकेन श्रुतं; स सामर्षं गाथां भाषते यदि सिंहो म्यूरश् च भुञ्जते वरजाङ्गलम् किम् अत्र खुस्तशिरसः परदत्तोपजीविनः इति ऋषिर् अपि जातामर्षो गाथां भाषते पक्षिणाम् अधमः काकः जम्बुकश् च चतुष्पदाम् एरण्डश् चापि वृक्षाणां मौष्यानां च पण्डकः हीनास् त्रिकण्टकेदाराः पश्यालज्जिसमागमम् इति ततः काको भूयस्या मात्रया संजातामर्षो ऋषेर् अग्निशरणं प्रविश्य व्यवलोकयितुम् आरब्धो न पश्यति किंचित्; कमण्डलुं भङ्क्त्वा निष्पलायितः; यावद् असौ ऋषिर् अग्निशरणं प्रविश्य पश्यति कमण्डलुं भग्नं; स संलक्षयति: तस्यैतद् दुष्काकस्य कर्म नान्यस्य; इति विदित्वा गाथां भाषते न रोच्यास् तादृशाः केचिद् अलजिनाः क्रूराशयाः दूषितं चाग्निशरणं भग्नश् चापि कमण्डलुः अवर्णार्हो न वर्णार्हः न वाच्यं खलु सर्वथा किंचिन् मतिमता नित्यं तूष्णींभावः सुखावहः इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ ऋषिर् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; सृगालो देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन, काकः कोकालिकः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एताव् अलज्जिनौ अलज्जिनोर् वर्णम् अभाषाताम्; एतर्ह्य् अप्य् एताव् अलज्जिनौ अलज्जिनोर् वर्णं भाषेते भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: कुत्र भदन्त भगवतो देवदत्तस्य च तत्प्रथमतो वैरूक्ष्यम् उत्पन्नम् इति; भगवान् आह थे स्तोर्य् ओफ़् थे त्wओ बिर्द्स् धर्म अन्द् अधर्म भूतपूर्वं भिक्षवो द्वौ जीवजीवकौ एकेन कायेन समुद्रतीरे प्रतिवसतः धर्मश् चाधर्मश् च; यावद् अधर्मो मिद्धम् अवक्रान्तः; धर्मो जागर्ति; तेन अमृतफलम् उह्यमानं दृष्टं; तेन तद् गृहीतं; स संलक्षयति: किं तावद् एनम् उत्थापयिष्यामि? आहोस्विद् भक्षयामि? इति; भूयः संलक्षयति: भक्षयामि: एकस्मिन्न् एव शरीरे विपक्ष्यते इति; स तेन नोत्थापितः; स्वयम् एव भक्षितः; स प्रतिबुद्धः; तस्मिन् प्रदेशे धर्मस्य अंर्तफलोद्गारः उत्थितः; अधर्मेण घ्रातः; स कथयति: कस्य एष उद्गारः इति; स कथयति: अमृतफलस्य; कुत्र लब्धं?; स कथयति: मया तव सुप्तस्य अमृतफलं लब्धं; तन् मया भक्षितं; त्वं नोत्थापितः: एकस्मिन्न् एव शरीरे विपक्ष्यते इति; स कथयति: न शोभनं कृतम्; अहम् अपि कालज्ञो भविष्यामि इति; यावद् अपरेण समयेन धर्मो मिद्धम् अवक्रान्तः; अधर्मो जागर्ति; तेन विषफलम् उह्यमानं दृष्टं; तेन तद् भक्षितं; ताव् उभाव् अपि मूर्च्छितौ; अधर्मो विषफलेन पर्याकुलीकृतः कथयति: तत्र तत्रोपपद्येय, यत्र यत्र जन्मनि तव वधकः स्यां प्रत्यर्थिकः प्रत्यमित्रः इ��ि; धर्मः कथयति: अहम् अपि यत्र यत्रोपपद्येय, तत्र तत्र जन्मनि तव मैत्र्युपसंहारं कुर्याम् इति भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ धर्मः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसाव् अधर्मः एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तत्रायं मम तत्प्रथमतो विरूक्षितः; अहं चास्य मैत्रेण चित्तेनावस्थितः; भूयो ऽप्य् अयं यथा मम विरूक्षितः, अहं चास्य मैत्रचित्तः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् सूर्यनेमि थे पोएत् भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्यां सर्जरसो नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च यावद् आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; तेन भूम्यन्तरस्य राज्ञः सकाशाद् दारिका लब्धा; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः सा दारिका कालान्तरेण आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् सूर्योदये प्रसूता; दारको जातः अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः; तस्य जातौ जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्य्ते किं भवतु दारकस्य नाम इति; अमात्याः कथयन्ति: अयं दारकः सूर्योदये जातः; तस्माद् भवतु दारकस्य सूर्यनेमीति नाम; तस्य सूर्यनेमीति नामधेयं व्यवस्थापितं; सूर्यनेमी दारकः अष्टाभ्यो धात्रीभ्यो दत्तः; द्वाभ्याम् अंसधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्षीरधात्रीभ्यां द्वाभ्यां मलधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्रीडनिकाभ्यां धात्रीभ्यां; सो ऽष्टाभिर् धात्रीभिर् उन्नीयते वर्ध्यते क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिर्मण्डेन अन्यैश् चोत्तप्तोत्तप्तैर् उपकरणविशेषैर् आशु वर्धते ह्रदस्थम् इव पङ्कजम्; स यदा महान् संवृत्तस् तदा लिप्याम् उपन्यस्तः सङ्ख्यायां गणनायां मुद्रायां; यानि राज्ञां क्षत्रियाणां मूर्धाभिषिक्तानां जनपदैश्वर्यस्थामवीर्यम् अनुप्राप्तानां महान्तं पृथिवीमण्डलम् अभिनिर्जित्य अध्यावसतां पृथग् भवन्ति शिल्पस्थानकर्मस्थानानि तद्यथा हस्तिग्रीवायाम् अश्वपृष्ठे रथे त्सरौ धनुषि अपयाने निर्याणे अंकुशग्रहे पाशग्रहे तोमरग्रहे छेद्ये भेद्ये वेध्ये मुष्टिबन्धे पादबन्धे शिखाबन्धे दूरवेधे शब्दवेधे मर्मवेधे अक्षूणवेधे दृढप्रहारितायां पञ्चसु स्थानेषु कृतावी संवृत्तः; स पित्रा यौवराज्ये प्रतिष्ठापितः सर्जरसस्य राज्ञः अग्रमहिषी धर्मा नाम; अग्रामात्यश् च गोनिषादो नाम्ना; तस्मिंश् च राजा अत्यर्थं विश्व��्तः; यावद् अपरेण समयेन राजा सर्जरसः धर्मया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः धर्मा आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा नैमित्तिकैर् व्याकृता: पुत्रं जनयिष्यति; स राजानं जीविताद् व्यपरोप्य स्वयम् एव पट्टे बध्वा राज्यैश्वर्याधिपत्यं कारयिष्यति इति; यावद् राजा सर्जरसः ग्लानः संवृत्तः; स उपस्थीयते मूलगण्डपत्रपुष्पफलभैषज्यैः; न चासौ व्याधिर् उपशमं गच्छति; शरीरावस्था परिच्छिन्ना; स संलक्षयति: ममात्ययात् सूर्यनेमी राजा भविष्यति; नियतम् असौ धर्मां घतयिष्यति; किम् अत्र प्राप्तकालं; इति भूयः स संलक्ष्यति: अयम् अमात्यो गोनिषादः मया प्रणीतैर् भोगैः संविभक्तः, प्रतिपालितश् च; अस्य धर्मां समर्पयामि इति; तेन गोनिषाद आहूयोक्तः:मम धर्मा अग्रमहिषी: त्वं चाग्रामात्यः; मम शरीरावस्था परिच्छिन्ना; नियतम् अहं प्राणाइर् वियोक्ष्ये; त्वया मत्प्रियतया तथा अनुष्ठेयं यथा धर्मा सूर्यनेमिना जीवितान् न व्यपरोप्यते इति; स कथयति: देव तद् अपि न शक्यं ते कर्तुम्; अल्पोत्सुको भवतु देवः; तथा करिष्ये यथा न प्रघात्यते इति सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः संयोगा विप्रयोगान्ताः मरणान्तं च जीवितम् इति राजा सर्जरः कालगतः; स छत्रध्वजपताकादिशोभया महता सत्कारेण ध्यापितः; सूर्यनेमी महाराजः महाराजाभिषेकेण अभिषिक्तः; तेनामात्यानाम् आज्ञा दत्ता; धर्मां घातयत इति; गोनिषादः कथयति: देव किम् असमीक्ष्य प्रघात्यते? न ज्ञायते किं दारकं जनयिष्यति? उत दारिकाम् इति; तद् यदि दारकं जनयिष्यति स एव जीविताद् व्यपरोप्यते इति; सूर्यनेमी राजा कथयति: एवं भवतु; त्वयैव संरक्ष्या इति; तेन गृहे स्थापिता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः; तस्मिन्न् एव दिवसे कैवर्ती प्रसूता; तस्या दारिका जाता; स जातमात्र एव कैवर्तीं धनेन प्रलोभ्य परिवर्तितः; गोनिषादेन राज्ञो निवेदितं: देव धर्मा प्रसूता; दारिका जाता इति; राजा कथयति: शोभनं; मुक्ताः स्मः इति; स दारकः कैवर्त्या आपायितः पोषितः संवर्धितः महान् संवृत्तः; लिप्यक्षराणि पाठितः; काव्यं कर्तुम् आरब्धः; तस्य कविः कैवर्तदारकः कविः कैवर्तदारकः इति संज्ञा संवृत्ता; गोनिषादेन धर्मायाः समाख्यातं: पुत्रस् ते काव्यकर्ता संवृत्तः इति; सा कथयति: पश्यामि तावत् कीदृशः इति; स क���यति: अलं; किं तेन दृष्टेन इति; सा कथयति: पुत्राभिलाषिणी आकांक्षत्य् एव दर्शनं नावतिष्ठते इति; तस्या गोनिषादेन अवश्यनिर्बन्धं ज्ञात्वा उपायसंविधानेन मत्स्यां कृत्वा प्रवेशितः; स प्रविशन्न् एव नैमित्तिकैर् व्याकृतः: एष कविः कैवर्तदारको राजानं जीविताद् व्यपरोप्य, स्वयम् एव पट्टां बध्वा राज्यं कारयिष्यति इति; राज्ञा श्रुतं; तेनामात्यानाम् आज्ञा दत्ता: गृह्णीत यथा न परिभ्रश्यते इति; तेन कर्णपरम्परया श्रुतं; स इतश् चामुतश् च निष्पलायमानो वृद्धयुवत्या गृहं प्रविष्टः; स तया गोपायितः; ततो हरिद्रतैलेन गात्राणि म्रक्षयित्वा मंचे आरोप्य मृत इति कृत्वा निष्कासितः; स च श्मशाने छोरितः; उत्थाय निष्पलायितः; तस्मिन् प्रदेशे अन्यतमः पुरुषः पुष्पफलानि पर्येषते; तेनासौ निष्पलायमानो दृष्टः; तस्य पृष्ठतश् चारकपुरुषाः प्रधाविताः; तैर् असौ पुरुषः पृष्टः: भो पुरुष न त्वया ईदृशः प्रमाणेन वर्णेन च अनेन पथा गच्छन् कश्चिन् मनुष्यो दृष्टः? स कथयति: दृष्टः; अनेन पथा गच्छत इति; ते तस्य पृष्ठतो ऽनुबद्धाः; सो ऽन्यतमस्मिन् कर्वटके रजकस्य गृहं प्रविष्टः; तस्य च यथावृत्तम् आरोचितं; चारकपुरुषैः कर्वटको विचारयितुम् आरब्धः; रजकेन वस्त्रवरण्डेन वेष्टयित्वा गर्दभे आरोप्य कर्वटकान् निष्कासितः; स्नानशालायां नित्वा मुक्तः; उत्थाय चतुर्दिशं व्यवलोक्य निष्पलायितः; तत्राप्य् अन्यतरेण पुरुषेण दृष्टः; तेन चारकपुरुषाणां निवेदितं; भवन्तो यदर्थं यूयं कर्वटकं प्रत्यवेक्षथ, असौ पुरुषः अनेन पथा गतः; गच्छत शीघ्रम् इति; ते संप्रस्थिताः; सो ऽप्य् अपरस्मिन् ग्रामे चर्मकारगृहं प्रविष्टः; तस्य तेन यथावृत्तम् आरोचितं; स कथयति: पृष्ठतो मुखे उपानहौ कुरु इति; स कथयति: न मया कदाचिद् एवंरूपा उपानहा कृतपूर्वा; स गाथां भाषते नानामतयो ह्य् अनेकरूपास् तुलितास् ते तुलया हि नैकयापि वनवं कुरु चर्मकार मे त्वं यत् पृष्ठं तद् इह ममाग्रतः कुरुष्व इति तेनासौ चर्मकारः शिक्षितः; चर्मकारेण तादृश्यौ उपानहौ कृते; कुड्यपरिक्षिप्तो ऽसौ कर्वटकः; स तेन उपानहौ प्रावृत्य उपच्छिद्रेण निष्पलायितः; चारकपुरुषाः उपानहा अनुसृत्य कर्वटकम् अन्वाहिण्डन्ते; सो ऽपि निष्पलायमानः उदकं प्रविष्टः, नागैर् नागभवनं प्रवेशितः; राज्ञा श्रवपरम्परया श्रुतं यथा असौ नागैर् नागभवनं प्रवेशितः इति; राज्ञा अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: भवन्तो ये मद्विषयनिवासिनः आहितुण्डिकाः, ते सर्वे मत्सकाशे आनेयाः इति; तैः सर्वे विषयनिवासिनः आहितुण्डिकाः राज्ञः उपनीताः; राज्ञा तेषाम् आज्ञा दत्ता: भवन्तो गच्छत; अमुष्मिन् नागभवने नागम् उद्धरत इति; एवं देवेति सर्वे आहितुण्डिकाः राज्ञः प्रतिश्रुत्य तन्नागभवनं गताः; अन्यतरस्यां चाटव्यां पिङ्गलो नाम यक्षो मांसरुधिरभक्षः; तस्य भयात् श्वापदा अपि तम् अटवीं परित्यजन्ति; किम् उत मनुष्याः सा पिङ्गलाटवीति प्रकाशा संवृत्ता; आहितुण्डिकेन स नागस् तथा मन्त्रबलाधानाद् उपद्रुतो यथा सन्त्रस्तः पिङ्गलाटव्यां छोरितो न शक्तस् ताम् अतिक्रामयितुं; नागाः संजल्पं कुर्वन्ति: न शोभनम् अस्माभिः कृतं यद् असौ पिङ्गलाटवीं नातिक्रामितः; सो ऽपि पिङ्गलेन यक्षेण प्रघात्यते; वयं च तदर्थम् अभिद्रुताः; कथम् अत्र प्रतिपत्तव्यम् इति; स नागराजः कथयति: एतम् अर्थम् आहितुण्डिकानां निवेदयामः इति; तैर् आहितुण्डिकानां समाख्यातं: भवन्तो यदर्थं वयम् आकुलीक्रियामहे, सो ऽस्माभिर् अर्थतः प्रघातित एव, यत् पिङ्गलाटव्यां समुत्सृष्टः इति; आहितुण्डिकैः राज्ञ एतत् प्रकरणं समाख्यातं; राजा कथयति: यद्य् अप्य् एवं तथापि समन्वेष्यताम् इति; स पिङ्गलाटव्याम् इतश् चामुतश् च परिभ्रमितुम् आरब्धः; पिङ्गलश् च यक्षः अन्यतमस्मिन् प्रदेशे कुक्कुरैः परिवृतस् तिष्ठति; तेनासौ कुक्कुरैश् च दूरत एव दृष्टः; स संलक्षयति: किं ममानेन मृतप्रवृत्तिः श्रुता? येनायम् अत्र प्रविष्ट इति; तेन तस्य कुक्कुरा उत्सृष्टाः; स निष्पलायमानो वृक्षम् अभिरूढः; कुक्कुराः पिङ्गलश् च वृक्षस्याधस्ताद् व्यवस्थिताः; पिङ्गलः कथयति: भोः पुरुष न त्वया श्रुतं पिङ्गलाटव्यां पिङ्गलो नाम अमनुष्यकः प्रतिवसति; यस् तत्र प्रविशति स तं प्रघातयति इति; प्राप्तस् ते कालः; अवतर इति; स कथयति: यावज् जीवामि तावत् तिष्ठामि इति; पिङ्गलयक्षः अवसक्तिकां बध्वा निर्बन्धेनावस्थितः; स प्रचालयितुम् आरब्धः; तेन तस्योपरि वस्त्रं क्षिप्तं; कुक्कुराः संलक्षयन्ति: स एवायं मनुष्यः पतितः इति; ते पिङ्गलं यक्षं भक्षयित्वा प्रक्रान्ताः; स वृक्षात् शनैर् अवतीर्य प्रक्रान्तः तेन तेनान्वाहिण्डन्; स संलक्षयति: मम मातुलः ऋषीणां मध्ये प्रव्रजितः; तस्य सकाशं गच्छामि इति; तस्य च ऋषेर् अन्यत��स्मिन् पर्वते उद्यानं मूलपुष्पफलसलिलसंपन्नं विविधतरुषण्डमण्डितं नानाविहगनिकूजितं; सो ऽनुपूर्वेण श्रवपरम्परया तस्य रिषेः सकाशम् उपसंक्रान्तः; ज्ञातिसम्बन्धम् आख्यायावस्थितः; तत्रापि चारकपुरुषैः समन्विष्टः; ते तं ग्रहीतुम् आरब्धाः; तेन पर्वतप्रपाताद् आत्मा मुक्तः; स पतन्न् अन्यतमेन पुरुषेण शिखायां गृहीताः; शिखा उत्पटिता; स पतितः; ते संलक्षयन्ति: मृतो ऽयं; गच्छामः इति ते शिखाम् आदाय राज्ञः सकाशं गताः कथयन्ति: देव प्रघातितो ऽसौ कविः; इयम् अस्य शिखा इति; राजा परितुष्टः; तेन ते भोगैः संविभक्ताः; अथ या देवता ऋषेर् उद्याननिवासिनी, तया तस्य रिषेः समाख्यातं: भागिनेयस् ते कृच्छ्रसङ्कटसंबाधप्राप्तः; न समन्वाहरस्? इति; स कथयति: यदि मया न समन्वाहृतो ऽभवियत् प्राणैर् वियुक्तः अभविष्यद् इति; स ऋषिर् विद्यामन्त्रधारी; ईदृशीं विद्यां जानीते यया पुरुषः स्त्री भवति स्त्री पुरुषो भवति; स तेन तां विद्यां ग्राहितः; उक्तश् च: गच्छेदानीम्; अकुतोभयो विहर इति; सो ऽन्यं प्रतिरूपं स्त्रीवेषं विद्यया अभिनिर्माय वाराणसीं गत्वा राजकीये उद्याने स्थितः; उद्यानपालैर् दृष्टः; परं विस्मयम् उपगताः; तैर् लघु लघ्व् एव गत्वा सूर्यनेमिनो राज्ञः समाख्यातं: देव एवंरूपयौवनसंपन्ना स्त्री उद्याने तिष्ठति इति; तेनाज्ञा दत्ता आनीयताम् इति; सा महता श्रीसमुदायेन राजकुलं प्रवेशिता; राजा सूर्यनेमिस् तया सार्धम् अतीव संरक्तः; ततस् तया अवसरं ज्ञात्वा रहसि स्थितो जीविताद् व्यपरोपितः; पुनश् च विद्यां परिवर्त्य पुरुषः संवृत्तः; ततः स्वयम् एव पट्टं बध्वा गोनिषादस्यामात्यस्य निवेद्य राज्ये प्रतिष्ठितः; देवता गाथां भाषते नासौ हतो यय शिरो न छिन्नं भूयस् स उत्थाय करोति कर्म स वै हतो शब्दहतेन तेन कविना यथा सर्जरस्य पुत्रः इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ सूर्यनेमी राजा सर्जरस्य राज्ञः पुत्रः एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ कविः कैवर्तदारकः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष मम वैरप्रसक्तः; एतर्ह्य् अप्य् एष मम वैरप्रसक्तः; भूयो ऽपि यथैष मम वैरानुबद्धस् तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे त्wओ जेwएल्लेर्स् भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन् कर्वटके द्वौ मणिकारौ प्रतिवसतः; तयोः रथ्या विभक्ता गृहं च; तेन खलु समयेन अन्यतमः परिक्षीणविभवो वणिक���; स मणिभाजनम् आदाय तं कर्वटकम् अनुप्राप्तः; ततो मार्गश्रमं प्रतिविनोद्य एकस्य मणिकारस्य सकाशम् उपसंक्रान्तः कथयति: इदं मणिभाज्नम् अर्घं कुरुष्व इति; तेन स्वल्पं मूल्यं कृतं; स कथयति: किम् एवं कथयसि? यद्य् अपि अहं भोगेभ्यः परिभ्रष्टः न तु प्रज्ञया; जानाम्य् अहम् एवास्य मूल्यम् इति; स तस्य सकाशम् उपसंक्रम्य द्वितीयस्य सकाशम् उपसंक्रान्तः कथयति: इदम् मणिभाजनं; मूल्यम् अस्य कुरुष्व इति; तेन तस्य पुष्कलं मूल्यं कृतं; स परितुष्टः कथयति: गृहाणा, देहि मूल्यम् इति; स कथयति: नास्ति मे एतावन् मूल्यम् इति; स कथयति: यद् अस्ति तद् अनुप्रयच्छ इति; तेन गृहीतं; तेनान्येन मणिकारेण श्रुतं; स संजातामर्षस् तस्य सकाशम् उपसंक्रान्तः; मयैतत् पूर्वं गृहं नीतं; मया चास्य मूल्यं कृतं; त्वं कस्माद् गृह्णीषे? इति; तयोः परस्परं वैरूक्ष्यम् उत्पन्नम् किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ मणिकारः येन मणिभाजनस्य स्वल्पं मूल्यं कृतम् एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ द्वितीयो मणिकारः येन पुष्कलं मूल्यं कृतम् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् आवयोः परस्परं वैरूक्ष्यम् उत्पन्नं; पुनर् अपि यथा वयोः वैरूक्ष्यम् उत्पन्नं; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे एल्देर् सोन् ओफ़् अ गृहपति भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन् कर्वटके गृहपतिः प्रतिवसति; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारको जातः; सा अस्य पत्नी कालगता; स संलक्षयति: दारकं कः सम्वर्धयिष्यति? अन्याम् आनयामि इति; तेनान्या आनीता; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्या अपि पुत्रो जातः; सापि कालगता; स गृहपतिः संलक्षयति: यद्य् अन्याम् आनयामि, सापि कालं करिष्यति; ज्येष्ठस्य पुत्रस्य निवेशनं करोमि इति; तेन ज्येष्ठस्य पुत्रस्य निवेशः कृतः; तस्य बहवः पुत्रा दुहितरश् च जाताः; सा तस्य भार्या कथयति: आर्यपुत्र एष दारकस् तव को भवति? इति: स कथयति: कनीयान् भ्राता; सा कथयति: आर्य तव बहवः पुत्राः; अयम् एकः; एषां चास्य च तुल्यो गृहभोगो देयः; स कथयति: भद्रे एष लोकधर्मः इति; सा कथयति: यद्य् एवं प्रघातय एनम् इति; कामान् खलु प्रतिसेवमानस्य नास्ति किंचित् पापक�� कर्म अकरणीयम् इति स पुष्पफलव्याजेन अटवीं नीत्वा प्रघातितः; किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ ज्येष्ठो गृहपतिपुत्रः एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ कनीयान् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् अनेन ममान्तिके वैरूक्ष्यम् उत्पादितः; एतर्ह्य् अप्य् अनेन वैरूक्ष्यम् उत्पादितः; यथा पुनर् अप्य् आवयोर् वैरूक्ष्यम् उत्पन्नं; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् अ गिर्ल् अन्द् अन् अस्त्रोलोगेर् भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन् कर्वटके ब्राह्मणः प्रतिवसति; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पत्नी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारिका जाता अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका; स ब्राह्मणः संलक्षयति: यो ममाद्य गृहं ब्राह्मणो भिक्षार्थी प्रविशति, तस्यैनां कन्याभिक्षां प्रयच्छामि इति; यावद् अन्यतमो माणवः भिक्षार्थी तस्य गृहं प्रविष्टः: स्वस्ति भिक्षां प्रयच्छ इति; तेन ब्राह्मणेनाहूयोक्तः: माणव इयं मम दुहिता; मया कन्याभिक्षा तुभ्यं दत्ता इति; स कथयति: नाद्य प्रतिगृह्णामि; दिवसमुहूर्तेन प्रतिग्रहिष्यामि इति; स प्रक्रान्तः; यावद् अन्यतमो माणवो भिक्षार्थी तस्य गृहं प्रविष्टः: स्वस्ति भिक्षां प्रयच्छ इति; स तेन ब्राह्मणेनाहूयोक्तः: माणव इयं मम दुहिता; मया कन्याभिक्षा तुभ्यं दत्ता इति; स कथयति: अपरो ऽत्र माणवः भिक्षार्थी प्रविष्टः; तस्मै किमर्थं न दत्ता इति; स कथयति: यद् ब्रूते नक्षत्रम् अशोभनम् इति; स कथयति: यद्य् एवं प्रतीष्टा भवतु इति; ब्राह्मणः कथयति: त्वं पुनः किमर्थं नक्षत्रं न पश्यति? इति; स गाथां भाषते नक्षत्रं भद्रकं सर्वं सर्वे कल्याणका दिनाः समुत्पन्नेषु कार्येषु सर्वम् एतत् प्रदक्षिणम् हापयन्ति नरा ह्य् अर्थं नक्षत्रगणनापराः अर्थो ह्य् अर्थस्य नक्षत्रं किं कार्यं ज्योतिभिः पुनः स प्रतिगृहीत्वा प्रक्रान्तः तेनान्येन माणवेन श्रुतं सा ब्राःमणकन्या अनेन माणवेन प्रतीष्टा इति; स तस्य सकाशं गतः कथयति: माणवकः सा कन्या किमर्थं त्वया प्रतीष्टा? मया पूर्वलब्धा इति; स कथयति: त्वं नक्षत्रगणनापरः; नक्षत्रं तावत् परीक्ष; मम तु शोभनं नक्षत्रम् इति; स रुषितः किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ पूर्वमाणवः एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ पश्चिमको माणवः अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् अस्य ममान्तिके वैरूक्ष्यम् उत्पन्नं; एत्र्ह्य् अप्य् अस्य ममान्तिके वैरूक्ष्यम् उत्पन्नं थे वेर्य् फ़ेरोचिओउस् एलेफन्त् ओफ़् आजातशत्रु, धनपालक ब्य् नमे बुद्धो भगवान् राजगृहे विहरति वेणुवने कलन्दकनिवापे; तेन खलु समयेन यो ऽसौ राज्ञः अजातशत्रोः धनपालको नाम दुष्टनागः प्रतिदिनम् आवासान् निष्क्राम्यमाणो महाजनविप्रघातं करोति; राजगृहनिवासिना जनकायेन राजा अजातशत्रुर् विज्ञप्तः: देव धनपालको दुष्टनागः प्रतिदिनम् आवासान् निष्क्राम्यमाणो रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु महाजनविप्रघातं करोति; तद् अर्हति देवः हस्तिदमकानाम् आज्ञां दातुं यथा न प्रतिदिनं निष्कासयन्ति; श्वो निष्क्राम्यते इति च घण्टावघोषणं कारयितुम् इति; राजा कथयति एवं भवतु; गच्छत इति; राज्ञा अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: आहूयन्तां भवन्तो हस्तिदमकाः इति; तैर् हस्तिदमका आहूताः; राजा कथयति: भवन्तो राजगृहनिवासिना जनकायेन अभिहितो ऽस्मि धनपालको दुष्टनागः प्रतिदिनम् आवासान् निष्क्राम्यमाणो रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु महाजनविप्रघातं करोति; तद् अर्हति देवः हस्तिदमकानाम् आज्ञां दातुं यथा न प्रतिदिनं निष्कासयन्ति; श्वो निष्क्राम्यते इति च घण्टावघोषणं कारयितुम् इति; तद् युष्माभिर् न प्रतिदिनं निष्क्रामयितव्यः; श्वो निष्क्राम्यते इति च घण्टावघोषणं कारयितव्यम् इति; हस्तिदमकाः राज्ञः अजातशत्रोः प्रतिश्रुत्य पादयोर् निपत्य प्रक्रान्ताः देवदत्तऽस् अत्तेम्प्त् तो किल्ल् थे बुद्ध ब्य् मेअन्स् ओफ़् थे एलेफन्त् धनपालक राजगृहे चान्यतरो गृहपतिः आढ्यो महाधनो महाभोगः; तेन बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघः श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन उपनिमन्त्रितः; देवदत्तेन श्रुतं यथा अमुकेन गृहपतिना बुद्धप्रमुको भिक्षुसंघः श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेनोपनिमन्त्रितः इति; तेन हस्तिदमकस्य शतसहस्रो मुक्ताहारो दत्तः; उक्तश् च: अमुकेन गृहपतिना श्रमणो गौतमः सश्रावकसंघः श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन उपनिमन्त्रितः; तत् त्वया धनपालको हस्तिनागः उत्स्रष्टव्यः इति; स कथयति: आर्य एवं भवतु; किंतु यथा वा तथा वा देवम् अवलोकय इति; ततो देवदत्तो येन राजा अजातशत्रुस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य राजानम् अजातशत्रुम् इदम् अवोचत्: शक्त���् त्वं मां बुद्धत्वे न प्रतिष्ठापयितुम्; अपि तु त्वं पितरं जीविताद् व्यपरोप्य राज्ये प्रतिष्ठपितः; अहम् अपि श्रमणं गौतमं प्रघात्य सर्वज्ञत्वं करोमि; धनपालं हस्तिनागम् उत्सृज इति; अजातशत्रुः कथयति: न त्वया श्रुतम्? अदान्तदमका बुद्धा भगवन्तः इति; स कथयति: यद्य् अदान्तदमकाः स्युः अहम् एव तावद् अनेन दान्तः स्याम् इति; स तं यथा वा तथा वा अवलोक्य हस्तिदमकानां सकाशम् उपसंक्रम्य कथयति: निवेदितं मया देवस्य; तद् युष्माभिः श्वो धनपालको हस्तिनागः उत्स्रष्टव्यः इति; ततो हस्तिदमकैः राजगृहे घण्टावघोषणं कारितं: शृण्वन्तु भवन्तो राजगृहनिवासिनः पौराः, श्वो हस्तिनागो मुच्यते; तद् युष्माभिः श्वः सर्वप्रयत्नेन आत्मरक्षा कर्तव्या इति; गृहपतिः श्रुत्वा चिन्तापरो व्यवस्थितः: ईदृशो ऽहं मन्दभाग्यः; मया बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघः श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेनोपनिमन्त्रितः; धनपालकश् च दुष्टनागः श्वो मुच्यते; कथं मया बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघः भोजयितव्यः इति; पुनः संलक्षयति: साधयामि पाकं; तत्रैव नीत्वा भगवन्तं भोजयामि इति; स शुचि प्रणीतं खादनीयभोजनीयं साधयित्वा काल्यम् एवोत्थाय भगवतः सकाशं गतः: भगवन् राजगृहे घण्टावघोषणं श्वो धनपालको हस्तिनागो मुच्यते; युष्माभिः शक्तितः आत्मरक्षा कर्तव्या इति; तद् भगवता राजगृहं न प्रवेष्टव्यम्; अहम् इहैव अन्नपानम् आनयामि इति; भगवान् कथयति: अल्पोत्सुकस् त्वं गृहपते भव; अन्नपानं सज्जीकुरु; विगतं तथागतस्य नागभयं; प्रविशाम्य् अहं सश्रावकसंघः इति; ततो ऽसौ गृहपतिर् आत्तमनात्तमनाः स्वगृहं गतः; अन्नपानं समन्वाहृत्य आसनादि प्रज्ञप्य भगवन्तम् उदीक्षमाणः अवस्थितः; अथ भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय पंचभिर् भिक्षुशतैः सार्धं राजगृहं प्रविष्टः; धनपालको हस्तिनागः उत्सृष्टः; अद्राक्षीद् धनपालको हस्तिनागो भगवन्तं दूराद् एव; दृष्ट्वा च पुनर् भ्रूकुटिं कृत्वा नादं च मुक्त्वा येन भगवांस् तेन सबलम् आजवेन प्राधावत् अथ देवदत्तः अजातशत्रुसहीयः अपरिप्रासादम् अभिरुह्य अवस्थितः; पश्यामि श्रमणं गोतमं प्रघात्यमानम् इति; ततो देवदत्तः भगवन्तं दृष्ट्वा हृष्टतुष्टप्रमुदितः उच्चैर् गाथाम् उवाच द्विपंचबल पश्यामि त्वां नागबलमर्दितम् सश्रावकश् शाक्यसुत त्वम् अद्य न भविष्यसि इति भगवान् आह: नीचो ऽसि द��वदत्त; प्रवादं त्वं प्रवदसि दशबलबलिनं माम् अगणयित्वा; पश्येदानीं तु बलं दशबलबलिनः अद्भुतस्य इति; ततो भगवता दक्षिणे करतले पंच सिंहाः केसरिणः पट्टधारिणो निर्मिताः; स तेषां गन्धं घ्रात्वा मूत्रपुरिषम् उत्सृजन् निष्पलायितुम् आरब्धः; भगवता सर्वा दिशः आदीप्ताः प्रदीप्ताः संप्रज्वलिताः एकज्वालीभूता अधिमुक्ताः स्थापयित्वा स्वकम् एव पादमूलं शान्तं शीतीभूतम् अधिष्ठितं; ततो धनपालको हस्तिनागः इतश् चामुतश् च प्रधावन् सर्वम् आदिप्तं पश्यति; नान्यत्र भगवतः पादमूलं शीतीभूत्ं; धनपालकप्रकोपं दृष्ट्वा सर्वे भिक्षवो निष्पलायिताः स्थापयित्वा आयुष्मन्तम् आनन्दं; ततो धनपालको विगतमदवेगो मन्दगतिप्रचारतया भगवत्सकाशम् उपसंक्रान्तः; स भगवता चक्रस्वस्तिकनन्द्यावर्तेन अनेकपुण्यशतनिर्जातेन भीतानाम् आश्वासनकरेण करेण शिरसि परामृष्टः; गाथा च भाषिता मा कुञ्जर विहेठय नागम् दुःखं कुञ्जर विहेठनम् अस्य नो नागहतस्य परस्मिन् भद्रा हि नाग गतिर् भवति इति+ थे एलेफन्त् धनपालक फ़ोल्लोwस् सुब्मिस्सिवेल्य् थे बुद्ध, दिएस् ओफ़् ग्रिएफ़् अन्द् इस् रेबोर्न् इन् थे हेअवेन् ओफ़् थे फ़ोउर् ग्रेअत् किन्ग्स् त्वं तावद् भद्रमुख पूर्वकेण दुश्चरितेन प्रत्यवरायां तिर्यग्योनाव् उत्पन्नः; स त्वम् एतर्हि परप्राणहरः परप्राणोपरोधेन परितुष्यसि; इतश् च्युतस्य ते का गतिर् भविष्यसि? का उपपत्तिः को ऽभिसंपरायः इति हि भद्रमुख सर्वसंस्कारा अनित्याः; सर्वधर्माः अनात्मानः; शान्तं निर्वाणं; ममान्तिके चित्तम् अभिप्रसाद्य अद्यैव तिर्यग्योनिं विरागयिष्यसि; इत्य् उक्त्वा येन तस्य गृहपतेर् निवेशनं तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; धनपालको ऽपि भगवन्तं पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धः; भगवान् प्रविष्टः; स द्वारमूले स्थितः; भगवन्तम् अपश्यन् गृहं भङ्क्तुम् आरब्धः; भगवता तद् गृहं स्फटिकमयं निर्मितं यत्रानावृतं बुद्धबिम्बं पश्यति; स भगव्नतं दृष्ट्वा न भङ्क्तुम् आरब्धः; भगवान् सश्रावकसंघः भुक्त्वा दक्षिणादेशनां कृत्वा प्रक्रान्तः; स भगवतः पृष्ठतो ऽनुबद्ध एव; एतत् प्रकरणम् अमात्यैः राज्ञो निवेदितम्:; अजातशत्रुणा देवदत्तो ऽभिहितः: त्वया मम अनर्थः कृतः; तं हस्तिनम् आगम्य सीमान्तरा राजानः मां नाभिद्रवन्ति; सो ऽपि त्वया विमदीकृतः इति; स तूष्���ीम् अवस्थितः; राज्ञा अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता; यदा भगवान् निर्गतो भवति तदा भवद्भिर् धनपालः हस्तिनागो द्वारं बध्वा स्थापयितव्यः यथा भगवतः पृष्ठतः न निर्गच्छति इति; अमात्यै अपि हस्तिदमकानाम् आज्ञा दत्ता धनपालकं हस्तिनागं द्वारं बध्वा स्थापयत यथा भगवतः पृष्ठतो न निर्गच्छति इति; स भगवन्तम् अपश्यन् पादेन शुण्डाम् अवष्टभ्य कालगतः; चातुर्महाराजिकेषु देवेषूपपन्नः; धर्मता खलु देवपुत्रस्य वा देवकन्याया वा अचिरोपपन्नस्य त्रीणि चित्तान्य् उत्पद्यन्ते: कुतश् च्युतः कुत्रोपपन्नः केन कर्मणा इति; स पश्यति नागेभ्यश् च्युतः; प्रणीतेषु चातुर्महाराजिकेषु देवेषूपपन्नः; भगवतो ऽन्तिके चित्तम् अभिप्रसाद्य इति अथ नागपूर्विणो देवपुत्रस्यैतद् बहवत्: न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं पर्युषितपरिवास एव भगवन्तं दर्शनाय उपसंक्रमेयं; यन्न्व् अहम् अपर्युषितपरिवास एव भगवन्तं दर्शनायोपसंक्रमेयम् इति; अथ नागपूर्वी देवपुत्रश् चलविमलकुण्डलधरो हारार्धहारविभूषितगात्रः ताम् एव रात्रिं दिव्यानाम् उत्पलपद्मकुमुदपुण्डरीकमान्दारकाणां पुष्पाणाम् उत्संगं पूरयित्वा सर्वं वेणुवनं कलन्दकनिवापम् उदारेणावभासेनावभास्य भगवतं पुष्पैर् अवकीर्य भगवतः पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय; ततः अस्य भगवता आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशी धर्मदेशना कृता यां श्रुत्वा नागपूर्विणा देवपुत्रेण विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतं; स दृष्टसत्यस् त्रिर् उदानम् उदानयति: इदम् अस्माकं भदन्त न मात्रा कृतं न पित्रा कृतं; न देवताभिः; नेष्टेन स्वजनबन्धुवर्गेण; न पूर्वप्रेतैर् न श्रमणब्राह्मणैः यद् भगवता अस्माकं कृतम्; उच्छोषिता रुधिराश्रुसमुद्राः; लंघिता अस्थिपर्वताः पिहितान्य् अपायद्वाराणि विवृतानि स्वर्गमोक्षद्वाराणि; प्रतिष्ठापिताः स्मो देवमनुष्येषु आह च तवानुभावात् पिहितस् सुघोरो ह्य् अपायमार्गो बहुदोषयुक्तः अपावृता स्वर्गगतिः सुपुण्य निर्वाणमार्गश् च मयोपलब्धः त्वदाश्रयाच् चाप्तम् अपेतदोषं मयाद्य शुद्धं सुविशुद्धचक्षुः प्राप्तं च शान्तं पदम् आर्यकान्तं तीर्णश् च दुःखार्णवपारम् अस्मि जगति दैत्यनरामरपूजितं विगतजन्मजरामरणामयं भवसहस्रसुदुर्लभदर्शनं सफलम् अद्य मुने तव दर्शनम् अवनम्य ततः प्रलम्बहारः चरणौ द्वाव् अभिवन्द्य जातहर्षः परिगम्य च दक्षिणं जितारिं सुरलोकाभिमुखो दिवं जगाम अथ नागपूर्वी देवपुत्रो वणिग् इव लब्धलाभः सस्यसंपन्न इव कार्षकः शूर इव जितसंग्रामः सर्वरोगपरिमुक्त इवातुरो यया विभूत्या भगवत्सकाशम् उपसंक्रान्तः तयैव विभूत्या स्वभवनं गतः भिक्षवः पूर्वरात्रापररात्रं जागरिकानुयोगम् अनुयुक्ता विहरन्ति; तैर् दृष्टो भगवतो ऽन्तिके उदारो ऽवभासः; यं दृष्ट्वा भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भगवन् इमां रात्रिं भगवन्तं दर्शनाय ब्रह्मा सभांपतिः शक्रो देवेन्द्रः चत्वारो लोकपाला उपसंक्रान्ताः भगवान् आह: न भिक्षवो ब्रह्मा सभांपतिः न शक्रो देवानाम् इन्द्रः नापि चत्वारो लोकपालाः मां दर्शनायोपसंक्रान्ताः; अपि तु युष्माभिर् भिक्षवः स धनपालो हस्तिनागः, तावच् चण्डः तावद् रभसो यस् तथागतस्य वधाय पराक्रान्तः दृष्टो भदन्त: मया विनीतः स ममान्तिके चित्तम् अभिप्रसाद्य कालगतः चातुर्महाराजिजेषु देवेषूपपन्नः; स इमां रात्रिं मत्सकाशम् उपसंक्रान्तः; तस्य मया धर्मो देशितः; स दृष्टसत्यः स्वभवनं गतः इति भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त धनपालकेन कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन तिर्यक्षूपपन्नः; किं कर्म कृतं येन चातुर्महाराजिकेषु देवेषूपपन्नः सत्यदर्शनं च कृतम् इति; भगवान् आह: धनपालकेनैव हि भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; धनपालेन कर्माणि कृतान्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति? न भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम् धनपालक इन् अ प्रेविओउस् बिर्थ् भूतपूर्वं भिक्षवः अस्मिन्न् एव भद्रके कल्पे विंशतिवर्षसहस्रायुषि प्रजायां काश्यपो नाम शास्ता लोक उदपादि, विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविद् अनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवमनुष्याणां बुद्धो भगवान्; स वाराणसीं नगरीम् उपनिश्रित्य विहरति ऋषिवदने मृगदावे; तस्य च शासने प्रव्रजित आसीद् वैयापृत्यकरह्; तत्रानेन क्षुद्रानुक्षुद्रेषु शिक्षापदेषु अनादरः कृतः; तस्य कर्मणो विपाकेन तिर्यक्षूपपन्नः; यत् तत्रानेन संघस्य उपस्थानं कृतं तस्य कर्मणो विपाकेन अन्नपानस्य लाभी संवृत्��ः; यन् ममान्तिके चित्तम् अभिप्रसाद्य कालगतः तेन चातुर्महाराजिकेषु देवेषूपपन्नः; यत् काश्यपे सम्यक्संबुद्धे प्रव्रजितेन पठितं स्वाध्यायितं स्कन्धकौशलं धातुकौशलं आयतनकौशलं प्रतीत्यसमुत्पादकौशलं स्थानास्थानकौशलं च कृतं तेन देवभूतेन ममान्तिके सत्यदर्शनं कृतम्; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणां पूर्ववद् यावद् एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगः करणीयः इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् उद्दानम् हंश अट्टो ऽथोत्सृष्टो मृगः पूतिश् च मर्कटो गजः बिदालो बलिवर्दः चन्द्रपाषाणः हस्ति सृगालो ब्राह्मणेन् च भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त भगवान् पंचभिर् भिक्षुशतैः परित्यक्तः; आयुष्मता आनन्देन न परित्यक्तः; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् अभिः परित्यक्तः; आनन्देन न परित्यक्तः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे किन्ग् धृतराष्ट्र, अन्द् हिस् फ़ैथ्फ़ुल् चप्तैन् पूर्णमुख, एत्च्"
+sbv_198,"bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'navatapte mahāsarasi dhṛtarāṣṭro nāma haṃsādhipatir babhūva; tasya dvau putrau pūrṇaś ca pūrṇamukhaś ca; pūrṇo jyeṣṭhaḥ pūrṇamukhaḥ kaniyān; tato pūrṇaś caṇḍo rabhasaḥ karkaśaḥ; nityam eva haṃsān bhartsayati; keṣāṃcit pakṣān utpāṭayati; keṣāṃcin nakharikābhiḥ kṣataṃ karoti; etāni cānyāni ca upadravaśatāni karoti; te haṃsāḥ pratidinam āgamya dhṛtarāṣṭrasya haṃsādhipater nivedayanti; sa saṃlakṣayati: pūrṇaś caṇḍo rabhasaḥ karkaśaḥ; yady aham enaṃ yauvarājye pratiṣṭhāpayāmi mamātyayād eṣa haṃsayūthaṃ nāśayiṣyati; tad upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti; tena pūrṇaḥ pūrṇamukhaś ca ubhāv apy uktau; yaḥ utsān sarāṃsi taḍāgāni cāvalokya agrato matsakāsam āgacchati tam ahaṃ haṃsādhipatiṃ sthāpayāmi iti; tāv anyonyaṃ spardhayā paṃcaśataparivārau prankrāntau; tāv itaś cāmutaś ca utsān sarāṃsi taḍāgāni ca avalokayantāv anupūrveṇa vārāṇasīṃ nagarīm anuprāptau; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tena vārāṇasyām udyānasya nātidūre brahmāvatī nāma puṣkariṇī saraḥprativiśiṣṭatarākhyā; tasyāṃ nānāvidhāni jalajāni puṣpāṇi ropitāni; tīre samantāc caturṣv api pārśveṣu anekāni puṣpaphalavṛkṣasahasrāṇi ropitāni; sā utpalakumudapuṇḍarīkasaṃchannā anekataruṣaṇḍamaṇḍitā bahuvividhavihaganikūjitā; tasyās tāṃ vibhūtiṃ dṛṣṭvā pūrṇo haṃsaḥ paṃcaśataparivāraḥ avatīrya yatheṣṭagatipracāratayā krīḍitum ārabdhaḥ; pūrṇamukho 'pi svayūthyair ucyate: tvam apy avatīrya krīḍa iti; sa kathayati: rājyaṃ tāvat pratīcchāmi; tataḥ paścād āgamya krīḍiṣyāmi iti; tena laghu laghv eva gatvā rājyaṃ pratīṣṭaṃ: tataḥ paṃcaśataparivāraḥ vārāṇasīm āgamya brahmāvatīṃ puṣkariṇīm avatīrya krīḍitum ārabdhaḥ; taṃ tathā pramodavihāriṇaṃ dṛṣṭvā janakāyaḥ saṃśayam āpannaḥ: aho paramadarśanīyo haṃsādhipatiḥ kuto 'pīha saṃprāptaḥ; brahmāvatīṃ puṣkariṇīm alaṃkṛtya sarvajalacarān pakṣiṇo rūpaśobhayā abhibhūya lokasya spṛhām utpādayati; yatheṣṭaṃ ca viharati iti; śrutvā sarva eva vārāṇasīnivāsī janakāyaḥ samantād brahmāvatīṃ puṣkariṇīṃ parivārya, tasya visrabdhavihāratāṃ rūpaśobhāṃ ca nirīkṣamāṇaḥ avasthitaḥ; amātyai rājño niveditaṃ: deva kuto 'pi haṃsādhipatir āgataḥ; sa brahmāvatīṃ puṣkariṇīm avatīrya anekahaṃsaśataparivāraḥ sarvān jalacarān pakṣiṇo rūpaśobhayā abhibhūya lokasya spṛhām utpādayan visrabdhavihāratayā tiṣṭhati iti; rājā kathayati: bhavantaḥ yady evam āhūyantāṃ śākunikāḥ iti; tair āhūtāḥ; rājā kathayati: bhavantaḥ śrūyate brahmāvatyāṃ puṣkariṇyām atiparamadarśanīyavigraho haṃsādhipatiḥ kuto 'py āgataḥ; sa yuṣmābhir eka akṣataḥ pāśair badhvā matsakāśam āneyaḥ; iti; sa taiḥ paramasukumāreṇa pāśena baddhaḥ; sa gāthāṃ bhāṣate saṃsyandito 'smi baddho manuṣyavaśam āgato 'ham acikitsya ādāya haṃsayūthaṃ gacchata śīghraṃ hy anavataptam iti ekonāni paṃcaśatāni niṣpalāyitāni; eko na niṣpalāyitaḥ; tam eva ca baddhaṃ śocamāno 'vasthitaḥ; śākunikās te dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannāḥ; rājabhayān na badhnanti; nāpi praghātayanti; te taṃ haṃsādhipatim ādāya rājñaḥ sakāśaṃ gatāḥ; sa dvitīyaḥ abaddhaḥ; snehapāśapāśitaḥ svayam eva gataḥ; sa haṃsādhipatī rājña upanītaḥ; rājā kathayati: bhavanto 'yaṃ dvitīyaḥ kimartham ānītaḥ? te kathayanti: deva nāsmābhir ayaṃ baddhaḥ; api tu svayam evāgataḥ iti; rājā paraṃ vismayam āpannaḥ kathayati: nūnam asyeyaṃ bhāryā; gacchata; etaṃ haṃsādhipatiṃ saha bhāryayā muñcata; na ca yuṣmābhiḥ kenacid api etau praghātyau iti; śākunikāḥ kathayanti: deva anya praghātayiṣyanti; janakāyasya nivedyatām iti; rājñā amātyānām ājñā dattā: gacchata bhavanto vārāṇasyāṃ nagaryāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayata deva evaṃ samājñāpayati, na kenacid madviṣayanivāsinā jalacarāḥ pakṣiṇo ghātayitavyāḥ iti; tair ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritaṃ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau pūrṇamukho haṃsādhipatir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yā sā tasya patnī sa evāsāv ānandaḥ tena kālena tena samayena; yāni tāni ekonāni paṃca haṃsaśatāni, etāny eva tāni ekonāni paṃca bhikṣuśatāni; tadāpy aham ebhir haṃsabhūtaiḥ parityaktaḥ; ānandena haṃsabhūtena na parityaktaḥ; etarhy apy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena bhikṣuṇā na parityaktaḥ; bhūyo 'pi bhikṣavaḥ yathā aham ebhiḥ parityaktaḥ, ānandena bhikṣuṇā na parityakta tac chrūyatām the story of karadaṇḍī, the sahasrayodha bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryām aṭṭo nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tasya paṃcāmātyaśatāni yeṣām anubhāvāt prātisīmaiḥ koṭṭarājabhir nābhibhūyate; yāvad dakṣiṇāpathāt karadaṇḍī nāma sahasrayodhī abhyāgataḥ; so 'nyatamenāmātyena rājñaḥ sakāśam upanītaḥ; deva ayaṃ karadaṇḍī nāma sahasrayodhī; devam uddiśya dakṣiṇāpathād āgataḥ; tad arhati devo 'sya parigrahaṃ kartum iti; sa rājñā parigṛhītaḥ; bhogaiḥ saṃvibhaktaḥ; yāvad apareṇa samayena aṭṭasya rājñaḥ bhūmyantarā rājānaḥ upacittabalasādhanāḥ saṃvṛttāḥ; te caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyam aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyam aṭṭaṃ rājānam abhigatāḥ yuddhāya; aṭṭo 'pi rājā caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyam aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyaṃ bhūmyantarān rājñaḥ pratyabhiniryāto yuddhāya; aṭṭena rājñā bhūmyantarā rājanaḥ jītāḥ bhītaḥ bhagnāḥ parājitāḥ parāpṛṣṭhīkṛtāḥ svaksvakān viṣayān gatāḥ; taiḥ punar api sannipatya aṭṭasya rājñaḥ paṃcāmātyaśatāni upaskāreṇa bhagnāni: āgacchata yūyaṃ; yuṣmān prativiśiṣṭaraiḥ bhogaiḥ saṃvibhajāmaḥ iti; te saṃpratipannāḥ; tato bhūmyantarā rājanaḥ punar api caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyam aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyam aṭṭam rājānam abhigatā yauddhāya; aṭṭo 'pi nāma caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyam aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyaṃ bhūmyantarān rājñaḥ pratyabhiniryāto yuddhāya; aṭṭasya rājñaḥ paṃca amātyaśatāni yuddhe vartamāne pratinivartya karaṇḍdinā sahasrayodhena sārdhaṃ yoddhum ārabdhāni rājā dṛṣṭvā vyathitaḥ; karadaṇḍī sahasrayodho gāthāṃ bhāṣate tyajanti sarvamitrāṇi cirasaṃstutikāni te mitraṃ te karadaṇḍī tu tvām eko na prahāsyati iti tena te sarve praghātitāḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sāv aṭṭo nāma rājā aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yā 'sau karadaṇḍī sahasrayodhaḥ ānandaḥ saḥ tena kālena tena samayena; yāni tāni paṃca amātyaśatāni etāny eva tāni paṃca bhikṣuśatāni; tadāpy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; etarhy apy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; bhūyo 'pi yathā aham ebhiḥ parityaktaḥ, ānandena na parityakta tac chrūyatām the story of a lion and his jackal-friend bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ aniyatarāśyavasthito bodhisatvaḥ anyatamasmin parvataikadeśe siṃho mṛgapatir babhūva; tasya paṃca sṛgālaśatāni vighasakhādakāni nityānubaddhāni parvatam upaniśritya tiṣṭhanti; siṃhaḥ prā���ino ghātayitvā varamāṃsāni vararudhirāṇi ca pītvā nirapekṣaḥ prakrāmati; teṣām evaṃ mahān kālo 'tikrāntaḥ; yāvad apareṇa samayena siṃho mṛgarājaḥ rātrau prāṇinaḥ samanveṣamānaḥ kūpe patitaḥ; teṣāṃ paṃcānāṃ sṛgālaśatānām ekonāni prakrāntāni; ekaḥ kūpataṭe avasthitaḥ; cintayati ca: ko 'sāv upāyaḥ syād yenemaṃ samuddhareyam iti; sa itaś cāmutaś ca kūpasāmantakena paryaṭitum ārabdhaḥ; yāvat paśyati: kūpasya nātidūre palvalaṃ; tena vicārya ekadeśena suraṅgo nikhātaḥ; tatas tad udapānaṃ palvalāt salilena pūrṇaṃ; siṃhaḥ svayam evotthitaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate kartavyāni ca mitrāṇi durbalāni balāny api paśya siṃhaḥ sṛgālena jīrṇakūpāt samuddhṛtaḥ iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sīmhaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; sṛgāla ānando bhikṣuḥ tena kālena tena samayena; yāni tāni ekonāni paṃca sṛgālaśatāni etāny eva paṃca bhikṣuśatāni; tadāpy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; etarhy apy aham ebhiḥ parityaktaḥ; bhūyo 'pi yathā aham ebhiḥ parityaktaḥ tac chrūyatām the story of a mṛgī and mṛgādhipati bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ aniyatarāśyavasthito bodhisatvaḥ anyatamasmin pradeśe paṃcānāṃ mṛgaśatānāṃ mṛgādhipatir babhūva; yāvad anyatamena lubdhakena mṛgāṇāṃ vadhāya prabhūtāḥ kūṭapāśāḥ lepāś ca vyavasthāpitāḥ; sa ca mṛgādhipatiḥ visrabdhavihāratayā paṃcaśataparivāro mṛgadāve paribhramati; sa mṛgayūthasyāgrato gacchan pāśena baddhaḥ; taṃ baddhaṃ dṛṣṭvā sarve mṛgā niṣpalāyitāḥ; ekā mṛgī yūthapateḥ pārśve avasthitā; sa mṛgādhipatir vyāyacchati pāśaṃ chettuṃ; sa śaknoti; taṃ tathā calantaṃ dṛṣṭvā sā mṛgī gāthāṃ bhāṣate vyāyamasva mahābhāga vyāyamasva mṛgottama āgamiṣyati lubdho 'sau pāśo yenaiṣa āhṛtaḥ so 'pi gāthāṃ bhāṣate kiṃ karomi na śaknomi bhinadmy āśu mahīm imāṃ dṛḍhāni carmapāśāni pādau karṣanti me bhṛśam iti tato 'sau lubdhakaḥ dhanurbāṇapāṇiḥ kāṣāyavastravasitaḥ taṃ pradeśam upasaṃkrāmati; adrākṣīt sā mṛgī taṃ lubdhakaṃ vadhāyodyataṃ mṛgādhipatim upasaṃkrāntaṃ; dṛṣṭvā ca punas tvaritatvaritā gāthāṃ bhāṣate vyāyamasva mahābhāga vyāyamasva mṛgottama āgato hy eṣa lubdho 'sau pāśo yenaiṣa āhṛtaḥ iti so 'pi gāthāṃ bhāṣate kiṃ karomi na śaknomi bhinadmy āśu mahīm imāṃ dṛḍhāni carmapāśāni pādau karṣanti me bhṛśam iti tataḥ sā mṛgī śūnyahṛdayā taṃ mṛgalubdhakam imāṃ gāthāṃ tatsamīpe bhāṣate lubdhāvatāraya dhanur asiṃ gṛhṇīṣva lubdhaka pūrvaṃ ghātaya māṃ tāvat tataḥ paścān mṛgādhipatam iti tataḥ sa mṛgalubdhakaḥ vismayāvarjitamatiḥ kathayati: kas tavaiṣa bhavati? iti; sā kathayati: svāmi iti; sa taṃ gāthayā pratyabhāṣata nāhaṃ tvā ghatāyiṣyāmi na haniṣye mṛgādhipam saṃgamaṃ te kariṣyāmi priyeṇa patinā saha iti sāpi gāthāṃ bhāṣate yathāhaṃ ludha modāmi priyeṇa patinā saha evaṃ tvaṃ lubdha modasva saha sarvaiḥ svabāndhavaiḥ iti tatas tena lubdhena bhūyasyā mātrayā vismayajātena mṛgo muktaḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau mṛgādhipatir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yā sā mṛgī ānandaḥ saḥ tena kālena tena samayena; yāni tāni ekonāni paṃca mṛgaśatāni etāny eva ekonāni paṃca bhikṣuśatāni; tadāpy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; etarhy apy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattaḥ pūtiḥ pūtinā lābhasatkāreṇa hataḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany eṣa pūtinā pūtir lābhasatkāreṇa hataḥ; tac chrūyatām the story of a jackal competing with an elephant bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin paravataikadeśe mahat padmasaraḥ; tasya samīpe hastī prativasati; aparasminn api pradeśe sṛgālaḥ prativasati; yāvad apareṇa samayena hastī tasmāt padmasarasaḥ pānīyaṃ pītvā uttiṣṭhati; sṛgālaś cāvatarati; tena hastī uktaḥ; yuddhaṃ vā anuprayaccha mārgaṃ vā iti; hastī saṃlakṣayati: pūtir ayaṃ tapasvī dhvāṅkṣaś ca; yad enaṃ pādena ghātayiṣyāmi, śuṇḍayā vā dantena vā aśucinā vā nāśayiṣyāmi iti; punaḥ saṃlakṣayati: sarvathā pūtir ayaṃ pūtinaiva hantavyaḥ; iti viditvā gathāṃ bhāṣate na tvā padbhyāṃ haniṣyāmi na dantābhyāṃ na śuṇḍayā pūtinā tvāṃ haniṣyāmi pūtir hanyeta pūtinā iti hastī saṃlakṣayati: apakramyaikānte gacchāmi; niyatam eṣa māṃ pṛṣṭhato 'nugacchati iti; sa mārgād apakramya tvaritatvaritaṃ saṃprasthitaḥ; sṛgālaḥ saṃlakṣayati: vacanamātreṇaiva eṣa bhagno mayā yena tvaritatvaritaṃ niṣpalāyitaḥ iti; sa tasya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhato 'nubaddhaḥ; hastinā samīpaṃ gataṃ jñātvā tasyopari mahatā vegena purīṣaṃ muktaṃ; patitaḥ kālagataḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sṛgālaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena tadāpy eṣa pūtinā pūtir hataḥ iti; etarhy apy eṣa pūtinā pūtir lābhasatkāreṇa hataḥ [here there is a leaf missing, seemingly because of an error of the scribe himself.] punar api bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattaḥ dharmamukhikayā loko vyaṃsitaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany anena dharmamukhikayā loko vyaṃsitaḥ; tac chrūyatām the story of āgneya, the cat bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin pradeśe mūṣikāṇāṃ yūthapatiḥ paṃcaśataparivāro 'vatiṣṭhate; āgneyo nāma biḍālaḥ; tena taruṇāvasthāyāṃ yasmin pradeśe prativasati; tatsāmantakena sarve mūṣikāḥ praghātitāḥ; so 'pareṇa samayena jīrṇaḥ saṃvṛttaḥ; parākrameṇa na śaknoti mūṣikān grahītuṃ; sa saṃlakṣayati: pūrvam ahaṃ taruṇāvasthāyāṃ śaktaḥ parākrameṇa mūṣikān grahītum; idānīm aśaktaḥ; kiṃ tu upāyasaṃvidhānena bhakṣayāmi iti; sa śanair mandaṃ mandaṃ mūṣikān paryeṣitum ārabdhaḥ; tena paryeṣamāṇena paṃcaśatiko mūṣikayūthaḥ parijñātaḥ; sa muṣikavivarasya nātidūre kṛtakena tapas tapyati; sa mūṣikair bhramadbhir dṛṣṭaḥ śānteneryāpathena avasthitaḥ; te dūrataḥ sthitvā kathayanti: mātula kiṃ karoṣi iti; sa kathayati:mayā taruṇāvasthāyāṃ prabhūtam apuṇyaṃ kṛtaṃ; tasya kṣapaṇāya tapaś carāmi iti; teṣāṃ tasyāntike dharmānvayaprasādaḥ upapannaḥ; virato 'yaṃ tasmāt pāpakād asaddharmād iti; te taṃ pratidinaṃ pradakṣiṇīkṛtya vivaraṃ praviśanti; sa teṣāṃ paścimaṃ gṛhītvā bhakṣayati; yāvad asau yūthaḥ parihīyate; yūthapatiḥ saṃlakṣayati: mama mūṣikāḥ parihīyante; ayaṃ ca biḍālo balavān jātaḥ; kāraṇenātra bhavitavyam iti; sa biḍālasya viṣṭhāṃ nirīkṣitum ārabdhaḥ; yāvat paśyati sarvalomikāṃ viṣṭhāṃ; sa saṃlakṣayati: niyatam anena mūṣikāḥ praghātyante; yannv aham enaṃ gṛhṇīyām iti; sa tasyādarśanapathe nirīkṣamāṇaḥ tatparo vyavasthitaḥ; yāvat tenāsau dṛṣṭaḥ paścimaṃ mūṣikaṃ bhakṣayan; sa tam upasaṃkramya dūreṇa gatvā gāthayā pratyabhāṣata vardhate mātulasyāṅgaṃ ganaś ca parihīyate na mūlaphalabhakṣasya viṣṭhā bhavati romaśā nāyaṃ śikhī dharmaśikhī arthahetor ayaṃ śikhī svasti te 'gneya bhavatu parihīyanti mūṣakāḥ iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena āgneyo biḍālaḥ devadattaḥ saḥ; tadāpy anena dharmamukhikayā mūṣikā bhakṣitāḥ; etarhy apy anena dharmamukhikayā loko vyaṃsitaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta ye bhagavato dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te svastikṣemābhyāṃ saṃsārakāntārād uttīrṇāḥ; ye devadattaḥ dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te anayena vyasanam āpannāḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany ye mama dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te svastikṣemābhyāṃ saṃsārakāntārād uttīrṇāḥ; ye dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te anayena vyasanam āpannāḥ; tac chrūyatām the story of a bull that got entangled other bulls into trouble by bad counsels bhūtapūrvaṃ bhikṣavo dvau sārthavāhau paṃcabhiḥ śakaṭaśataiḥ sārdham anuvyaharamāṇau kāntāramārgaṃ pratipannau; tavyoḥ kāntāramārgapratipannayoḥ kadācid balīvardānāṃ parītto yavaso bhavati; pānīyaṃca kadācit parīttaṃ bhavati; kadācin nāsty eva; tato 'sau sārthaḥ saha balīvardaiḥ atīva pariśrāntaḥ kṛcchreṇa kāntāmārgaṃ pratipannaḥ paśyati anyatarasmin pradeśe haritaśādvalaṃ salilasaṃpannaṃ ca snātāḥ; prabhūtaṃ ca pānīyaṃ pītaṃ; tatas te balīvardāḥ parīttena pānyena yavasena ca parikhinnāḥ, paryāptaṃ yavasaṃ pānīyaṃ ca pītvā viśrāntāḥ; teṣāṃ yaḥ pradhāno balīvardaḥ sa tān prabodhayati: bhavanto vayaṃ parīttena yavasena parīttena ca pānīyena parikheditāḥ; ayaṃ pradeśo haritaśādvalaḥ salilasaṃpannaś ca; yadi bhavatām abhipretam ihaiva haṭhaṃ kṛtvā tiṣṭhāmaḥ iti; dvitīyaḥ pradhānabalīvardaś ca yūthyān kathayati: bhavanto balavanto manuṣyāḥ durdāntadamakāḥ; yathaiva vayaṃ vahāmas tathaiva vahata; mā anarthaṃ prāpayiṣyatha iti; evam ukte pradhānabalīvardo ruṣitaḥ svayūthyān kathayati: bhavantaḥ kena candrasya pṛṣṭhaṃ dṛṣṭam ebhir yuṣmābhir na voḍhavyam iti; yāvat sārthikā balīvardān yojayitum ārabdhāḥ; te balīvardair bhreṣaṇarūpā avasthāpitāḥ; sārthikā prabhūtān prahārān datvā pratodayaṣṭibhir ātāḍya ātāḍya rudhireṇa pragharatā śakaṭe yojitāḥ; anye tūṣṇīṃ voḍhum ārabdhāḥ; teṣāṃ na kiṃcit kṛtaṃ; devatā gāthāṃ bhāṣate mithyā hi coditāḥ paśya balīvardena gā imāḥ vikartitābhirudhirāḥ kṣutpipāsapramarditāḥ samyak ca coditāḥ paśya balīvardena gā imāḥ te vai nistīrṇakāntārāḥ jalaṃ śītaṃ pibanti hi kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau pradhāno balīvardaḥ yena te samyag eva coditāḥ ahaṃ saḥ tena kālena tena samayena; yena tu balīvardā viprasthāpitāḥ saḥ tena kālena tena samayena; tadāpi yair mama vacanaṃ śrutaṃ te svastikṣemābhyāṃ kāntāramārgaṃ nistīrṇāḥ; yair devadattasya vacanaṃ śrutaṃ te anayena vyasanam āpannāḥ; etarhy api ye mama dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te svastikṣemābhyāṃ saṃsārakāntāramārgād uttīrṇāḥ; ye devadattasya dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te anayena vyasanam āpannāḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatto mūrkho murkhaparivāraḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvani devadatto mūrkho mūrkhaparivāraḥ; tac chrūyatām the story of the leader of the monkeys bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin araṇyāyatane markaṭayūthapatiḥ prativasati; tena paribhramatā kūpe candrabimbakaṃ dṛṣṭaṃ; yūthapatiḥ kathayati: bhavantaḥ candraḥ kūpe patitaḥ; uddharāmaḥ; kim acandrako loko bhaviṣyati? iti; te kathayanti: śobhanam; uddharāmaḥ iti; te saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ: katham atra uddhartavyaḥ? iti; apare kathayanti: kim atra jñāyate? markaṭarajjuṃ kṛtvā samuddharāmaḥ iti; tair markaṭarajjuḥ kṛtā; ekaḥ śākhāyāṃ lagnaḥ; tasya pucche aparo lagnaḥ; tasyāpy aparo lagna ity evaṃ sarve lagnāḥ; śākhā atibhārā jātā; te pānīyaṃ vikṣobhayitum ārabdhāḥ; candrapratibimbakaṃ naṣṭaṃ; śākhā bhagnā; sarve kūpe patitāḥ; anayena vyasanam āpannāḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate yeṣām iha hi mūrkāṇāṃ mūrkho bhavati nāyakaḥ sarve te nidhanaṃ yānti candroddhārā iva vānarāḥ iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau markaṭayūthapatiḥ devadattaḥ saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mūrkho mūrkhaparivāraḥ; etarhy apy eṣa mūrkho mūrkhaparivāraḥ the five causes of the division of the congregation bhagavān śrāvastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍadasyārāme; atha bhagavata etad abhavat: tathāgatasya saṃbhṛtasaṃbhārāṇi karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; tathāgatenaiva karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na hi karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām; avaśyaṃ devadattena tathāgatasya saṃgho bhettavyaḥ paṃcabhiḥ kāraṇaiḥ saṃgho bhidyate: ādau tāvat saṃgho na bhidyate; yāvat buddho loke utpadyate lokas tāvat tanmukho 'vatiṣṭhate buddhaḥ kila mārṣā loka utpanna iti; parinirvṛte śāstari saṃgho bhidyate; yaḥ kaścid evaṃ brūyād: aham eva śāstā iti tasya vaktavyaṃ: yadā bhagavān jīvati tiṣṭhati dhriyate yāpayati tadā tvaṃ kva āsīḥ? arbude anutpanne saṃgho na bhidyate dṛṣṭyarbude vā śīlārbude vā śrāvakayuge anirdiṣṭe saṃgho na bhidyate; tat kasya hetoḥ saṃgho bhinnaḥ avaśyaṃ śrāvakayugaṃ pratisandhatte; sīmāyām abaddhāyāṃ saṃgho na bhidyate; tat kasya hetoḥ antaḥsīmni saṃgho bhidyate na bahiḥsīmni solicitudes of the buddha atha bhagavata etad abhavat: mama nirarbude bhikṣusaṃghe arbudam utpannaṃ śīlārbudaṃ dṛṣṭyarbudaṃ ca; śīlārbudam utpāditaṃ sudattena kalantakaputreṇa; dṛṣṭyarbudam ariṣṭena bhikṣuṇā; avaśyaṃ ca devadattena saṃgho bhettavyaḥ; yannv ahaṃ rājagṛhe varṣām upagaccheyam; atha bhagavata etad abhavat: yadi tāvat śaikṣāśaikṣaiḥ pudgalaiḥ sārdhaṃ rājagṛhaṃ gamiṣyāmi na śakṣyati devadattaḥ saṃghabhedaṃ kartuṃ; yannv ahaṃ pṛthagjanakalyāṇakaiḥ pudgalaiḥ sārdhaṃ gaccheyam; iti viditvā āyuṣmatā rāhulena upasthāyakena paṃcabhir bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ yathābhiramyaṃ śrāvastyāṃ vihṛtya yena rājagṛhaṃ tena cārikāṃ prakrāntaḥ; anupūrveṇa cārikāṃ caran rājagṛham anuprāptaḥ iti famine in rājagṛha, division of the congregation and new rules imparted by devadatta buddho bhagavān rājagṛhe varṣā upagato veṇuvane kalandakanivāpe; tena khalu samayena durbhikṣam abhūt; kṛcchraḥ kāntāraḥ durlabhaḥ piṇḍako yācanakena; tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: icchāmy ahaṃ bhikṣavaḥ imāṃ traimāsīṃ pratisaṃlātuṃ; na me kenacid bhikṣuṇā upasaṃkramitavyaṃ sthāpayitvā piṇḍapātanirhārakaṃ; tad eva poṣadham iti; bhikṣusaṃghena kriyākāraḥ kṛtaḥ na kenacid asmākam imāṃ traimāsīṃ bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramitavyaṃ sthāpayitvā piṇḍapātanirhārakaṃ; tad eva poṣadham iti tena khalu samayena āyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau dakṣiṇāgiriṣu varṣā upagatau; devadattena traimāsīṃ bhikṣusaṃghaḥ pravāritaḥ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; sa trayāṇāṃ va dvikānāṃ vā māsānām atyayād bhikṣūn āmantrayate sma: śramaṇa āyuṣmanto gautama evaṃ śrāvakāṇāṃ dharmaṃ deśayati; āraṇyakatvena bhikṣuḥ śudhyati mucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; piṇḍapātikatvena pāṃsukūlikatvena traicīvarikatvena ābhyavakāśikatvena śudhyati mucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; yasya cāyuṣmantaḥ imāni paṃca vratapadāni na rocante na kṣamante na saṃprakhyānti sa śramaṇasya gautamasya ārād bhavatu durād bhavatu; śalākaṃ gṛhṇātu iti; paṃcabhir bhikṣuśataiḥ śalākā gṛhītāḥ; devadatta utthāyāsanāt prakrāntaḥ; paṃca bhikṣuśatāni pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhāni; āyuṣmān rāhulo dvāre tiṣṭhati; tena tāni devadattasya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhāni dṛṣṭāni; sa kathayati: āyuṣmantaḥ kimarthaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddham apahāya asya pāpecchasya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchata? iti; te kathayanti: āyuṣman rāhula evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre bhagavān adarśano vyavasthitaḥ; vayaṃ devadattānubhāvāt prāṇair na viyuktāḥ; yadi devadattena traimāsīṃ bhikṣusaṃgho na pratipādito 'bhaviṣyat, ekaḥ bhikṣur na jīvito 'bhaviṣyad iti yadā devadattena tathāgatena śrāvakasaṃgho bhinnaḥ, tadā mahān pṛthivīcalo jātaḥ; ulkāpātā diśodāhāḥ; devadundubhayaḥ abhinadanti; niyamānavakrāntā niyamaṃ nāvakrāmanti; phalaṃ na prāpnuvanti; vairāgyaṃ na gacchati; āsravān na kṣapayanti; noddiśanti; na paṭhanti; na svādhyāyanti; sūtravinayadharābhidhārmikāraṇyakāḥ sūtravinayābhidharmāraṇyakacintāyāṃ na prayujyante; na śrāvakabodhau bījam āropayanti; na pratyekāyāṃ bodhau; nānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau; sadevamānuṣaṃ jagad vyākulaṃ vartate; trisahasramahāsahasre lokadhātau dharmacakraṃ viṣṭhitaṃ na satvasantāne vartate śāriputra and maudgalyāyana visit the buddha and promise to him to restore the congregation āyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau saṃlakṣayanti: kimartham ayaṃ mahāpṛthivīcālaḥ? iti; samanvāhṛtyārhatāṃ jñānadarśanaṃ na pravartate; tau samanvāhartuṃ pravṛttau; paśyataḥ: devadattena bhagavataḥ śrāvakasaṃghaṃ bhinnaṃ; tayor etad abhavat: gaccāvaḥ bhagavataḥ śrāvakasaṃghaṃ pratisandhātum iti; athāyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau trayāṇāṃ vārṣikāṇāṃ māsānām atyayāt kṛtacīvarau niṣṭhitacīvarau samādāya pātracīvaraṃ yena rājagṛhaṃ tena cārikāṃ prakrāntau; anupūrveṇa cārikāṃ carantau rājagṛham anuprāptau; athāyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau pātracīvaraṃ pratiśamayya pādau prakṣālya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntau; tena khalu samayena āyuṣmān rāhulo dvare tiṣṭhate; athāyuṣmān rāhulaḥ āyuṣmantaṃ śāriputram idam avocad upādyāya devadattena bhagavataḥ śrāvakasaṃgho bhinnaḥ iti; sa kathayati: āyuṣman etadartham eva vayam āgatāḥ; alpotsukas tvaṃ bhava; pratisandhānaṃ kariṣyāmaḥ; ity uktvā bhagavatsakāśaṃ praviṣṭau; praviśya bahagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇāv āyuṣmatau śāriputramaudgalyāyanau bhagavantam idam avocatāṃ: gachāmo vayaṃ bhadanta tathāgatasya bhinnaṃ śrāvakasaṃghaṃ sandhātum iti the sermon on the four merituous men bhagavān āha: sādhu sādhu śāriputramaudgalyāyanau; bahu sa puṇyaṃ prasūyate apramāṇam asaṃkhyeyaṃ yas tathāgatasya bhinnaṃ śrāvakasaṃghaṃ pratisandhatte, tadyathā śatachinnaṃ vālaṃ yaḥ koṭyā koṭiṃ pratisandadhyāt; evam eva sa bahu puṇyaṃ prasūyate aprameyam asaṃkhyeyaṃ yas tathāgatasya bhinnaṃ śrāvakasaṃghaṃ pratisandhatte catvāra ime śāriputramaudgalyāyanau brāhmaṃ puṇyaṃ prasavanti; katame catvāraḥ? 1) yaḥ pudgalaḥ apratiṣṭhitapūrve pṛthivīpradeśe tathāgatasya śārīraṃ stūpaṃ pratiṣṭhāpayati; ayaṃ prathamaḥ pudgalaḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati; kalpaṃ svargeṣu modate; 2) punar aparaṃ yaḥ pudgalaḥ apratiṣṭhitapūrve pṛthivīpradeśe caturdiśasya bhikṣusaṃghasya vihāraṃ pratiṣṭhāpayati; ayaṃ dvitīyaḥ pudgalaḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati; kalpaṃ svargeṣu modate; 3) punar aparaṃ yaḥ pudgalaḥ tathāgataśrāvakasaṃghaṃ bhinnaṃ sandhatte; ayaṃ tritīyaḥ pudgalaḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati; kalpaṃ svargeṣu modate; 4) punar aparaṃ yaḥ pudgalaḥ maitrīsahagatena cittena avaireṇa asapatnena avyābādhena vipulena mahadgatena apramāṇena subhāvitena ekāṃ diśam adhimucya spharitvā upasaṃpadya viharati; tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm; ity ūrdhvam adhaḥ tiryak sarvaśaḥ sarvam imaṃ lokaṃ maitrīsahagatena cittena avaireṇa asapatnena avyābādhena vipulena mahadgatena apramāṇena subhāvitena adhimucya spharitvā upasaṃpadya viharati; evaṃ karuṇāmuditaupekṣāsahagatena cittena avaireṇa asapatnena avyābādhena vipulena mahadgatena apramāṇena subhāvitena adhimucya spharitvā upasaṃpadya viharati; tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm; ity ūrdhvam adhaḥ tiryak sarvaśaḥ sarvam imaṃ lokaṃ upekṣāsahagatena cittena avaireṇa asapatnena avyābādhena vipulena mahadgatena apramāṇena subhāvitena ekāṃ diśam adhimucya spharitvā upasaṃpadya viharati; ayaṃ caturthaḥ pudgalaḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati; kalpaṃ svargeṣu modate śāriputra and mahāmaudgalyāyana visit devadatta and exhort the misguided monks to return to the true doctrine āthāyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntau; tena khalu samayena devadatto dakṣiṇāgiriṣu buddhalīlayā anudharmaṃ deśayati; kokāliko 'sya dakṣiṇe pārśve niṣaṇṇaḥ; khaṇḍadravyaḥ vāme; adrākṣīd devadattaḥ śāriputramaudgalyāyanau dūrād eva; dṛṣṭvā ca punaḥ saṃlakṣayati: mahāśrāvakā api mayā anvāvartitāḥ; idānīm ahaṃ sarvajñaḥ; kokālikaṃ khaṇḍadravyaṃ ca bāhubhyāṃ ghaṭṭayati uttiṣṭhottiṣṭheti; tau saṃlakṣayataḥ eṣa evāsmākaṃ doṣo yad asmābhir asya saṃghabhede sāhāyyaṃ kalpitam; uttiṣṭhāmaḥ; yadi prahāraṃ dadāti, balavān eṣa niyatam asmān hanti iti; tāv utthitau; āyuṣmān śāriputro dakṣiṇe pārśve niṣaṇṇaḥ; āyuṣmān maudgalyāyanaḥ uttare iti; tatra devadattaḥ āyuṣmantam śāriputram āmantrayate pratibhātu te śāriputra bhikṣūṇāṃ dharmyāṃ kathāṃ kathayituṃ; pṛṣṭhī me āvilāyati; tat tāvad āyāmayiṣye iti; adhivāsayaty āyuṣmān śāriputraḥ devadattasya tūṣṇīṃbhāvena; atha devadattaś caturguṇam uttarāsaṅgaṃ prajñapya dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayitvā middham avakrāntaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa tathādhiṣṭhito yathottānakaḥ kāyena krathamanena avasthitaḥ; tatra āyuṣmān śāriputro bhikṣūn āmantrayate sma: paśyata āyuṣmantaḥ śāstur avasthām: uttānakaḥ kāyena krathamānena middham avakrāntaḥ iti; athāyuṣmān śāriputraḥ āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat: saṃvejaya āyuṣman mahāmaudgalyāyana parṣadam iti; athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tadrūpaṃ samādhiṃ samāpannaḥ yathā samāhite citte pūrvasyāṃ diśy upari vihāyasam abhyudgamya caturvidham īryāpathaṃ kalpayati caṃkramyate tiṣṭhati niṣīdati śayyāṃ kalpayati; tejodhātum api samāpadyate; tejodhātusamāpannasya āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya vividhāny arciṃṣi kāyān niścaranti nīlāni pītāni lohitāny avadātāni māñjiṣṭhāni sphaṭikavarṇāni; yamakāny api prātihāryāṇi vidarśayati; adhaḥ kāyaḥ prajvalati uparimāt kāyāt śītalā vāridhārā syandate; uparimaḥ kāyaḥ prajvalati addhaḥkāyāt śītalā vāridhārā syandate; yathā pūrvasyāṃ diśi evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimāyām uttarasyāṃ diśi; iti caturdiśaṃ caturvidhaṃ ṛddhiprātihāryaṃ vidarśya tān ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; āyuṣmantā ca mahāmaudgalyāyanena te bhikṣavaḥ saṃvejitāḥ; tata āyuṣmatā śāriputreṇa teṣāṃ bhikṣūṇāṃ tathāvidho dharmo deśitaḥ; yaṃ śrutvā devadatte nirapekṣāḥ saṃvṛttāḥ; uktāś ca: yeṣāṃ vaḥ āyuṣmantaḥ śāstā priyaḥ te uttiṣṭhantu; gacchāmaḥ iti many misled monks are led back to the buddha and readmitted into the order without a word of reproach āyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau saṃprasthitau; bhikṣavaḥ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhāḥ; kokālikena devadattaḥ utthāpyate: utthiṣṭhottiṣṭha; mahāśrāvakais te parṣad apahriyate iti; athāyuṣmataḥ śāriputrasya etad abhavad: yadi devadattasa apaśyataḥ parṣadaṃ neṣyāmi sthānam etad vidyate yad uṣṇaṃ rudhiraṃ chardayitvā kālaṃ kariṣyati; paśyata eva netavyā iti; tau mandagatipracāratayā saṃghasametau gacchataḥ; devadatto 'pi tīvreṇa paryavasthānena akṣiṇī saṃparimārjan pradhāvitaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa atiparamabhīṣaṇapātālaprakhyā gartā nirmitā; devadattaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattaiḥ sārdhaṃ samantatas tāṃ gartāṃ paribhramitum ārabdhaḥ; na śaknoty uttartuṃ; sa saṃlakṣayati: na ca parṣadam ārāgayiṣyāmi; atha ca punar anayena vyasanam āpatsyāmi; iti viditvā pratinivṛttaḥ; āyuṣmantāv api śāriputramaudgalyāyanau bhikṣusaṃgham ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntau; atha te bhikṣavaḥ ālekhajātāḥ madgubhūtāḥ srastaskandhā adhomukhā bhagavatsakāśam upasaṃkrāmanti: kathaṃ vā vayaṃ bhagavantam aprameyaguṇasamanvāgatam apahāya pāpecchaṃ devadattaṃ saṃsṛtāḥ iti; atha bhagavān teṣāṃ bhikṣūṇāṃ cetasā cittam ājñāya bhikṣūn āmantrayate sma: svāgataṃ vo bhikṣavaḥ supravrajitaṃ; sulabdho vo manuṣyapratilambhaḥ; kadācit karhicid āryāyatane pratyājātiḥ indriyair avikalatā ajaḍatā aneḍamūkatā ahastasaṃvācikatā pratibalatā subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇām artham ājñātuṃ; kadācit karhicit tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loka utpadyante; kadācit karhicit tathāgatapraveditasya dharmavinayasya loke dharmadeśanā prajñāyate; tad idaṃ bhikṣavaḥ sudurlabhaṃ sudurlabhaṃ yaduta āryāyatane pratyājātiḥ, indriyair avikalatā ajaḍatā aneḍamūkatā ahastasaṃvācikatā pratibalatā subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇām artham ājñātuṃ; ahaṃ caitarhi śāstā loka utpannaḥ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; dharmaś ca deśyate aupaśamikaḥ pārinirvāṇikaḥ saṃbodhigāmī saugatapratisaṃveditaḥ yaduta asmin sati idaṃ bhavati; asyotpādād idam utpadyate; yaduta avidyāpratyāyāḥ saṃskārāḥ; saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ vijñānapratyayaṃ nāmarūpaṃ nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanaṃ ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśaḥ sparśapratyayā vedanā vedanāpratyayā tṛṣṇā tṛṣṇāpratyaym upādānaṃ upādānapratyayo bhavaḥ bhavapratyayā jātiḥ jātipratyayāḥ jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavanti; evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati; yaduta asminn asati na bhavati; asya nirodhād idaṃ nirudhyate; yaduta avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ saṃskāranirodhād vijñānanirodho vijñānanirodhān nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ sparśanirodhād vedanānirodhaḥ vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ upādānanirodhād bhavanirodho bhavanirodhāj jātinirodhaḥ jātinirodhāj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyante evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ ātmārthaṃ samanupaśyadbhiḥ parārthaṃ cobhayārthaṃ ca idaṃ pratisaṃśikṣitavyaṃ: kaccin naḥ pravrajya amoghā bhaviṣyanti kriyāḥ saphalāḥ sukhodayāḥ sukhavipākāḥ; yeṣāṃ ca paribhokṣyāmahe cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān teṣāṃ te kārāḥ kṛtāḥ atyarthaṃ mahāphalā bhaviṣyanti mahānuśaṃsāḥ mahādyutayaḥ mahāvistārāḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam yadā te bhikṣavo bhagavatā svāgatavādena supravrajitavādena samudācaritāḥ tadā teṣāṃ yat tad abhūn madgutvaṃ kaukṛtyam ālekhaḥ vilekhaḥ vipratisāraḥ tat sarveṇa sarvaṃ prativigataṃ; tato 'nye bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena bhagavataḥ śrāvakasaṃgho bhinnaḥ iti; bhagavān āha: tathāgatenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām the story of a ṛṣi living in the country bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasminn āśramapade mūlapuṣpaphalasalilasaṃpanne nānāvṛkṣopaśobhite anekapakṣigaṇaniṣevite ṛṣiḥ prativasati paṃcānām ṛṣiśatānāṃ pramukhaḥ; yāvad anyaḥ ṛṣiḥ janapadacārikāṃ caran tadāśramapadam anuprāptaḥ; sa tena ṛṣiṇā na samyak pratimānitaḥ; tena saṃjātāmarṣeṇa tasya parṣad bhidyate: ayaṃ pāpecchaḥ ṛṣir na kiṃcid api jānīte; kimartham asya sakāśe tiṣṭhatha? āgacchata; mayā sārdhaṃ gacchata; ahaṃ yuṣmān paṃcasv abhijñāsu pratiṣṭhāpayāmi iti; tena bhidyamānās te tasya ṛṣer avavādena avatiṣṭhante; tena ṛṣiṇā saṃlakṣitam: anena pāpakāriṇā mamaite ṛṣayo bhinnāḥ iti; sa tam upasāntvayitum ārabdhaḥ: mā āyuṣman parṣadbhedaṃ kuru; naiṣa ṛṣidharmaḥ iti; tathāpy asau bhinatty eva, nāvatiṣṭhate iti sa ṛṣir durmanāḥ upāyasaṃvidhānena avasthitaḥ; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktāḥ ekadakṣiṇīyā lokasya; atha anyatamaḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caran tasya ṛṣer āśramapadam anuprāptaḥ; tenāsau dṛṣṭaḥ kāyaprāsādikaḥ śānteryāpathaś ca; sa taṃ dṛṣṭvā abhiprasannaḥ; tena tasmai kārān kṛtvā mithyāpraṇidhānaṃ kṛtaṃ: yan mamānena pāparṣiṇā parṣadbhedaḥ kṛtaḥ aham asya sarvajñeyavaśiprāptasyāpi parṣadbhedaṃ kuryām iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau jānapadaḥ ṛṣiḥ yena tasya ṛṣeḥ parṣad bhinnā aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau naivāsikaḥ ṛṣiḥ devadattaḥ saḥ tena kālena tena samayena; yan mayā asya parṣad bhinnā tasya karmaṇo vipākena anena mithyāpraṇidhānaṃ kṛtvā saṃgho mama bhinnaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ pūrvavad ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattena sabāhyān abhyantarīkṛtya abhyantarāṃś ca bāhyīkṛtya parṣad hāritā iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi, yathā atīte 'py adhvany anena sabāhyān abhyantarīkṛtya abhyantarāṃś ca bāhyīkṛtya parṣad hāritā; tac chrūyatām the story of a jackal, śatadru by name bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin pradeśe sṛgālaḥ prāṇī prativasati; sa atilolupaḥ araṇye paryaṭati grāme 'pi; so 'nupūrveṇa paryaṭan nīlarajakagṛhaṃ praviṣṭaḥ; nīlakuṇḍe patitaḥ; tena ghṛṇā gṛhītā; tasya nātidūre ūṣasya puñjas tiṣṭhati; sa tasmin patitaḥ pārśvena pārśvaṃ luṭhitaḥ; sa bhūyasyā mātrayā śarīraṃ jugupsamānaḥ pānīye patitaḥ; utthāya saṃprasthitaḥ ādityaraśmispṛṣṭaḥ mecakavarṇo jātaḥ; yāvat sṛgālair dṛṣṭaḥ; te samantād vidrutāḥ; dūre sthitvā kathayanti: kas tvaṃ? kuto vā abhyāgataḥ? iti; sa kathayati: ahaṃ śatadrunāmā śakreṇa devendreṇa catuṣpadānāṃ rājye abhiṣiktaḥ iti; sṛgālāḥ saṃlakṣayanti: apūrvarūpo 'yaṃ; nūnam evaṃ bhaviṣyati iti; sṛgālaiḥ sarvacatuṣpadānāṃ niveditaṃ; siṃhāḥ saṃlakṣayanti: ko 'sāv asmat prativiśiṣṭo yaś catuṣpadānāṃ rājā bhaviṣyati? gacchāmas tāvat; svasya yūthapater nivedayāmaḥ iti; teṣāṃ yūthapatir anyatamasmin parvataikadeśe nivasati; sa kesarī paṭṭadhārī; tais tasya niveditaṃ; tenānyacatuṣpadasya ājñā dattā: gaccha catuṣpadādhipatiṃ nirīkṣasva kim asau kenacic catuṣpadena dṛṣṭo na vā iti; sa tena gatvā pratyavekṣitaḥ apūrvadarśanaḥ; sarvaiś catuṣpadaiḥ parivṛtaḥ sthāpayitvā siṃhān; tena tasya yathādṛṣṭaṃ gatvā niveditaṃ; sa śrutvā siṃhayūthaparivṛtaḥ tasya sakāśam abhigataḥ; so 'nekacatuṣpadaparivṛtaḥ hastiskandhābhirūḍhaḥ anvāhiṇḍate; taṃ parivārya siṃhā gacchanti; tato vyāghrāḥ; tato 'nye catuṣpadāḥ; teṣāṃ bahir dūreṇa sṛgālāḥ; tasya mātā anyasmin parvatakuñje prativasati; tasyās tena sṛgālaḥ preṣitaḥ: āgaccha putrarājyaṃ pratyanubhava iti; sā kathayati: kīdṛśaḥ tasya parivāraḥ? iti; sa kathayati: siṃhavyāghrā hastinaś ca abhyantaraparivāraḥ; vayaṃ tu bāhyāḥ iti; sā kathayati: gaccha; vinaṣṭaḥ sa iti; sā gāthāṃ bhāṣate sukhaṃ vasāmy asya girer nikuñje svasthā jalaṃ śītam ahaṃ pibanti tāvat sukhaṃ gacchati hastināsau śṛṇoti yāvan na sṛgālaśabdam iti sa gataḥ; tena teṣāṃ sṛgālānāṃ niveditaṃ: sṛgāla evāyaṃ catuṣpadānāṃ rājā; dṛṣṭāsya mayā mātā, yā amuṣmin parvatanikuñe prativasati iti; te kathayanti: yady evaṃ vayam enaṃ jñāsyāmaḥ sṛgālo vā na vā iti; dharmatā hy eṣā sṛgālānāṃ yaḥ sṛgālaśabdaṃ śrutvā na vāśate, tasya romāṇi patiṣyanti; sṛgālā vāśitum ārabdhāḥ; sa saṃlakṣayati: yady ahaṃ na raumi, niyataṃ mama romāṇi patiṣyanti; yadi hastiskandhād avatīrya raviṣyāmi, mām ete praghātayiṣyanti; atraiva viraumi iti; sa hastiskandha eva vāśitum ārabdhaḥ; hastinā jñātaṃ sṛgālo māṃ vahatīti; tenāsau pātayitvā padbhyāṃ marditaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate yasya vābhyantarā bāhyā bāhyā vābhyantarīkṛtāḥ sa evaṃ nidhanaṃ yāti hastinā kroṣṭuko yathā iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sṛgālaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa abhyantarān bāhyīkṛtya bāhyāṃś ca abhyantarīkṛtya anayena vyasanam āpannaḥ; etarhy apy anena abhyantarān bāhyīkṛtya bāhyāṃś ca abhyantarīkṛtya pariṣad hāritā devadatta gets angry with kokālika and khaṇḍadravya yadā āyuṣmadbhyāṃ śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ devattasya parṣad apahṛtā tadā devadattaḥ kokālikaṃ khaṇḍadravyaṃ ca tāḍayitum ārabdhaḥ: yuvābhyāṃ mama parṣad hāritā iti; bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta anyair devadattasya parṣad apahṛtā; anyeṣām anena duḥkham utpāditam iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany anyenaivāsya bhāryā apahṛtā; anyeṣ��m anena duḥkham utpāditaṃ; tac chrūyatām the story of the elephant bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin pradeśe hastiyūthapatiḥ prativasati; tatrāpy anyatamasya hastino 'nyatarā hastinī bahumatā; sānyatamasmin kalabhake 'tyarthaṃ saktā; tayāsau kalabha ucyate; niṣpalāyāmahe iti; sa kathayati: ko 'sāv upāyo yena niṣpalāyyāmahe iti; sā kathayati: aham upāyaṃ jāne; tayor gajo 'bhihitaḥ; snāyāmo hradam avatarāmaḥ iti; so 'vatīrṇaḥ; sā kathayati: paśyāmaḥ kaḥ āvayoś cirataraṃ nimagnas tiṣṭhati iti; sa mohapuñjas tayā sārdham udake nimagnaḥ; sā utthāya kalabhahastinā niṣpalāyitā; sa hastī ciraṃ sthitvā utthito na paśyati; sa saṃlakṣayati: bhūyo nimajjāmi mā me syāt parājayaḥ iti; bhūyo nimagnaḥ dantau nikhātyāvasthitaḥ sucirād gatapratyudgataprāṇaḥ; vyutthito na paśyati tāṃ hastinīṃ; sa taṃ hradam itaś cāmutaś ca kṣobhayitum ārabdhaḥ; tena tatra bahavo matsyakacchapamaṇḍūkādayaḥ prāṇino 'nayena vyasanam āpaditāḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate vṛndī batāyaṃ sumahān prajñāpy asya na vidyate anyenāsya hṛtā bhāryā anye duḥkhasya bhāginaḥ iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau hastināgaḥ devadattaḥ saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy asya anyena bhāryā apahṛtā; anyeṣām anena duḥkham utpāditaṃ uddānam vīciḥ sāndṛṣṭikaṃ caiva vadha utpalavarṇayā kuṇḍī trayaṃ tathā kṣīraṃ gopikā ca kṣamāpaṇā asthīni cetikaś caiva pakṣiṇā caramaṃ padaṃ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta āyuṣmadbhyāṃ śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ devadattasya vīcim āgamayamānābhyāṃ vīcir labdhaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvani śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ devadattasya vīcim āgamayamānābhyāṃ vīcir labdhaḥ; tac chrūyatām the story of a leader of the thieves bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin karvaṭake iṣvastrācāryaḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārikā jātā; tasyās trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān vistareṇa jātāyā jātimahaṃ kṛtvā kulasadṛśaṃ nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sā unnītā vardhitā mahatī saṃvṛttā; iṣvastrācāryaḥ saṃlakṣayati: iyaṃ dārikā na mayā kasyacid rūpeṇa dātavyā na śīlena nāpi dhanena; api tu yo matsakāśāt paṃcasu sthāneṣu kṛtāvī bhavati, tasyaiṣā mayā deyā iti; tasya ca sakāśād dvau māṇavau iṣvastraṃ śikṣitau; tatraikaḥ paṃcasu sthāneṣu kṛtāvī; dvitīyas tu chedye kṛtāvī saṃvṛttaḥ; tasmai tena sā dārikā dattā; so 'nyaḥ saṃjātāmarṣaḥ corāṇāṃ madhyaṃ praviṣṭaḥ, paṃcānāṃ coraśatānāṃ senāpatir jātaḥ; sa ekasmin pradeśe mārgaṃ badhvā avasthitaḥ; prathamas tāṃ patnīṃ pariṇīya ratha āropya svagṛhaṃ saṃprasthitaḥ; yāvac corabhayāt sārthaḥ agrato gacchan sthitaḥ; sa kathayati: bhavanto gacchata; kiṃ tiṣṭhatha? iti; te kathayanti: corair mārgo baddhaḥ iti; sa kathayati: āryā gacchata; kiṃ kariṣyanti iti; sa saṃprasthitaḥ; sārthikāḥ kathayanti: bhavanto gacchatv eṣaḥ; tiṣṭhāmas tāvat; sthānam etad vidyate yad ayam ātmānaṃ dārayiṣyati; patnīṃ ca hārayiṣyati iti; corā vṛkṣam adhiruhya digavalokanaṃ kurvanto 'vasthitāḥ; tair asau rathābhirūḍho dṛṣṭaḥ; kathayanti: bhavantaḥ puruṣo rathābhirūḍhaḥ āgacchati iti; corasenāpatinā dūto 'nupreṣitaḥ: nivartaya ratham iti; sa kathayati: bhavantaḥ śūrasya śūraparihāraṃ prayacchata iti; te kathayanti: vayam api śūrāḥ iti; senāpatinā paṃca corāḥ preṣitāḥ; tena te praghātitāḥ; evaṃ viṃśatir āgatāḥ, te 'pi praghātitāḥ; yāvat sarve praghātitāḥ; senāpatir eko 'vaśiṣṭaḥ; sa khaḍgam ādāya agrataḥ sthitaḥ; sa śarān kṣeptum ārabdhaḥ; sa khadgena chinatti; yāvat tena paṃcaśatikas tūṇīraḥ kṣiptaḥ; tena sarve khaḍgena chinnāḥ; ekaḥ śaro 'vasthitaḥ; sa taṃ na muñcati; sā dārikā kathayati: muñca śaraṃ; kimarthaṃ tiṣṭhati? iti; sa kathayati: eṣa eva eko 'vaśiṣṭaḥ, eṣa cen muktaḥ, ahaṃ praghātitaḥ; tvaṃ cāpahṛtā iti; tataḥ sā dārikā vijṛmbhamāṇā veṇiṃ bandhum ārabdhā; corasenāpatis tasyām avekṣamāṇāyām nirīkṣitum ārabdhaḥ; sa tena śareṇa marmaṇi tāḍitaḥ; sa mriyamāṇo gāthāṃ bhāṣate nāhaṃ rathikena hato hato 'smi lolena pāpacittena yo 'haṃ raṇamadhyagataḥ pramadāvadanaṃ nirīkṣāmi iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau rathikaḥ śāriputraḥ saḥ tena kālena tena samayena; yāsau dārikā maudgalyāyanaḥ saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau corasenāpatir devadattaḥ saḥ tena kālena tena samayena; tadā ābhyām asya vīciṃ paryeṣamāṇābhyāṃ vīcir labdhā; etarhy api ābhyām asya vīciṃ paryeṣamāṇābhyāṃ vīcir labdhā the fruit of monachal life in the visible world ajātaśatru visits the buddha buddho bhagavān rājagṛhe varṣā upagato jīvakasya kumārabhṛtasya āmravaṇe; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ tadaiva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyām upariprāsādatalagataḥ amātyān āmantrayate: hambho grāmaṇyaḥ evaṃrūpāyāṃ jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyāṃ kim asmābhiḥ karaṇīyaṃ syāt? athānyatamā avaruddhikā strī rājānam ajātaśatruṃ vaidehīputram idam avocat: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyāṃ yad devaḥ paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitaḥ samanvaṅgībhūtaḥ krīḍed rameta paricārayed idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye athānyatamā avaruddhikā evam āha: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyāṃ yad devaḥ rājagṛhasya nagarasya anuparyāyapathakān anvāhiṇḍan paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitaḥ samanvaṅgībhūtaḥ krīḍed rameta paricārayed idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye udāyibhadra kumāraḥ evam āha: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyāṃ yad devaś caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyaṃ rathakāyam aśvakāyaṃ pattikāyaṃ pararāṣṭraṃ paraviṣayaṃ gatvā mahāntaṃ saṅgrāmaṃ saṅgrāmya vijitasaṃgrāmaḥ tadaiva saṃgrāmaśirasi nirjito 'dhyāvased; idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye athānyataro vṛddhāmātyaḥ evam āha: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyām ayaṃ devaḥ pūraṇaḥ kāśyapaḥ saṃghī ca gaṇī ca gaṇācāryaś ca sādhurūpasaṃmato bahujanasya mahatā ca janakāyena saṃpuraskṛtaḥ paṃcamātrāṇām ājīvikaśatānāṃ pramukhaḥ; so 'smin rājagṛhe varṣā upagataḥ; taṃ devaḥ paryupāsīta; idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye athānyataro vṛddhāmātyaḥ evam āha: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyām ayaṃ devaḥ maskarī gośālīputraḥ sañjayī vairaṭṭīputraḥ ajitaḥ keśakambalaḥ kakudaḥ kātyāyanaḥ tathā ca nirgrantho jñātiputraḥ saṃghī ca gaṇī ca gaṇācāryaś ca sādhurūpasaṃmato bahujanasya mahatā ca gaṇena saṃpuraskṛtaḥ amuṣminn eva rājagṛhe varṣā upagataḥ; taṃ devaḥ paryupāsīta; idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye tena khalu samayena jīvakaḥ kumārabhṛtaḥ tasyām eva parṣadi sanniṣaṇṇo 'bhūt sannipatitaḥ; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ jīvakaṃ kumārabhṛtam āmantrayate: aho jīvaka kim asi tuṣṇīṃ? kiṃ na lapasi? sa kathayati: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyām ayaṃ devaḥ bhagavān saṃghī ca gaṇī ca gaṇācāryaś ca sādhurūpasaṃmato bahujanasya mahatā gaṇena ca saṃpuraskṛtaḥ asminn eva rājagṛhe varṣā upagataḥ asmākam eva āmravaṇe; taṃ devaḥ paryupāsīta; idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye tena khalu samayena rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya bhagavannimmaṃ cittaṃ bhagavatpravaṇaṃ bhagavatprāgbhāraṃ; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ jīvakaṃ kumārabhṛtam idam avocat: gacha jīvaka hastināgaṃ sannāhaya yatrāham abhirūḍhaḥ adyaiva bhagavantaṃ darśanāya upasaṃkramiṣyāmi; evaṃ deveti jīvikaḥ kumārabhṛto rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya pratiśrutya mahāntaṃ hastināgaṃ sannāhya paṃcamātrāṇi hastinīśatāni paṃcamātrāṇi avaruddhikāśatāni pradīpikāhastāni pratyekapratyekaṃ hastinīṣv āropya yena rājā māgadhaḥ ajātaśatrus tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya rājānaṃ māgadham ajātaśatruṃ vaidehīputram idam avocat: sannaddho devasya mahān hastināgaḥ; yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyate iti; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ mahāntaṃ hastināgam abhiruhya paṃcamātrair avaruddhikāśataiḥ pratyekapratyekaṃ hastinīṣv abhirūḍhaiḥ pradīpikāhastaiḥ saṃpuraskṛto rājagṛhān niryāti bhagavato 'ntika��� bhagavantaṃ darśanāya upasaṃkramituṃ pratyupāsanāya tena khalu samayena rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ vṛjibhiḥ sārdhaṃ viruddhaḥ; atho rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya samanantaraniṣkrāntasya rājagṛhād abhūd bhayam abhūt chambhitatvam abhūd romaharaḥ: mā me jīvakaḥ kumārabhṛtaḥ ghātayitukāmo bhavati? vañcayitukāmo vā? vadhakebhyaḥ pratyamitrebhyo vā anupradāpayitukāmaḥ? iti viditvā jīvikaṃ kumārabhṛtam idam avocat: māsi māṃ jīvika ghātayitukāmo vā lāpayitukāmo vā vañcayitukāmo vā vadhakebhyo vā pratyarthikebhyaḥ pratyamitrebhyo vā anupradāpayitukāmaḥ? sa evam āha: nāhaṃ deva tvāṃ ghātayitukāmaḥ na lāpayitukāmaḥ na vañcayitukāmaḥ nāpi vadhakebhyaḥ pratyarthikebhyaḥ pratyamitrebhyo vā anupradāpayitukāmaḥ iti atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ jīvikaṃ kumārabhṛtam idam avocat: kiyatparivāraḥ sa bhagavān sātirekāny asya ardhatrayodaśabhikṣuśatāni; aho jīvaka kathaṃ tvaṃ māṃ na ghātayitukāmo vā na lāpayitukāmo vā nāpi vadhakebhyo vā pratyarthikebhyaḥ pratyamitrebhyo vā anupradāpayitukāmaḥ? yatredānīm iyatparivārasya naivotkāsanaśabdaḥ śrūyate? alpaśabdakāmo deva sa bhagavān alpaśabdanirataḥ alpaśabdasaṃtuṣṭaḥ alpaśabdatāyāś ca sa varṇavādī; tasya parṣad alpaśabdaiva; tena hi deva tvaritatvaritaṃ mahāntaṃ hastināgaṃ preraya; tathā hy ālokyate maṇḍalavāṭe tailapradyotanābhā; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ tvaritatvaritaṃ mahāntaṃ hastināgaṃ prerayati; tasya yāvatī yānasya bhūmis tāvad yānena gatvā tasmād avatīrya padbhyām evārāmaṃ prāvikṣat tena khalu samayena bhagavān madhye bhikṣusaṃghasya niṣaṇṇaḥ hrada ivāccho viprasannaḥ anāvilaḥ; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ maṇḍalavāṭam anusaṃyāya jīvakaṃ kumārabhṛtam āmantrayate: kutra jīvaka sa bhagavān eṣa deva bhagavān madhye bhikṣusaṃghasya niṣaṇṇaḥ hrada ivāccho viprasanno 'nāvilaḥ; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavanatm idam avocat: yadrūpeṇa bhadanta bhagavān cittadamavyupaśamena samanvāgato bhikṣusaṃghaś ca tadrūpeṇa cittadamavyupaśamena samanvāgato udāyibhadraḥ kumāraḥ bhavatu iti; sādhu sādhu mahārāja pravakṣyāmi, mahārāja svakaṃ prema; niṣīda tvaṃ mahārāja yathāsvake āsane ajātaśatru asks the buddha if it is possible to show any visible benefit to be derived from asceticism atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte nyaṣīdad; ekāntaniṣaṇṇo rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ bhagavantam idam avocat: pṛcchema vayaṃ bhadanta bhagavantaṃ kaṃcid eva pradeśaṃ saced avakāśaṃ kuryāt praśnasya vyākaraṇāya; pṛccha mahārāja yad evākāṅkṣase ime bhadanta pṛthakśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum? abhijānāsi tvaṃ mahārāja itaḥ pūrvam anyān api śramaṇabrāhmaṇān evaṃrūpaṃ praśnaṃ praṣṭu? abhijānāmi bhadanta ajātaśatru narrates how he propounded this same question to pūraṇa kāśyapa, etc., and any of them expounded him his own theory eko 'yaṃ bhadanta samayaḥ, ahaṃ yena pūraṇaḥ kāśyapaḥ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya pūraṇaṃ kāśyapam evaṃ vadāmi: ime bhadanta kāsyapa pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; nāsti dattaṃ nāsti iṣṭaṃ nāsti hutaṃ nāsti sucaritaṃ n��sti sucaritaduścaritānāṃ karmaṇāṃ phalavipākaḥ nāsty ayaṃ lokaḥ nāsti paralokaḥ nāsti mātā nāsti pitā nāsti satva upapādukaḥ na santi loke 'rhantaḥ samyaggatāḥ samyakpratipannāḥ ye imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñayā sākṣātkṛtvā upasaṃpadya pravedayante: kṣīṇā me jātiḥ uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānīmaḥ iti; ihaiva jīvo jīvati sa pretyocchidyate vinaśyati na bhavati paraṃ maraṇād cāturmahābhautikaḥ puruṣasya samucchrayaḥ; yasmin samaye kālaṃ karoti tasya pṛthivyāṃ pṛthivīkāyaḥ upaiti; apsu apkāyaḥ; tejasi tejaḥkāyaḥ; vāyau vāyukāyaḥ; ākāśe indriyāṇy anuparivartante; āsandīpañcamāḥ puruṣāḥ puruṣam ādāya śmaśānam anuvrajanty ādahanāt paraṃ na prajñāyate; bhasmībhavanti āhutayaḥ; kapotavarṇāny asthīny avatiṣṭhanti iti; dṛptopajñātaṃ dānaṃ; paṇḍitopajñātaḥ parigrahaḥ; tatra ye astivādinaḥ sarve te riktaṃ tucchaṃ mṛṣā pralapanti iti bālaś ca paṇḍitaś ca ubhāv api etau pretya ucchidyete vinaśyataḥ na bhavataḥ paraṃ maraṇāt tadyathā bhadanta āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād eva pūraṇaḥ kāśyapaḥ mayā sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ nāstitām eva vyākārṣīt; tasya mama bhadanta etad abhavat; na mama pratirūpaṃ syād yan mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'haṃ bhadanta pūraṇasya kāśyapasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ maskarī gośāliputra' theory so 'haṃ yena maskarī gośāliputraḥ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya maskariṇaṃ gośāliputram evaṃ vadāmi: ime bhadanta maskarin pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; nāsti hetuḥ nāsti pratyayaḥ; satvā saṃkliṣyante? ahetvapratyayaṃ satvāḥ saṃkliṣyante; nāsti hetuḥ nāsti pratyayaḥ satvāḥ viśudhyante ahetvapratyayaṃ satvā viśudhyante; nāsti hetur nāsti pratyayaḥ; satvānām ajñānādarśane bhavataḥ ahetvapratyayaṃ satvānām ajñānādarśane bhavataḥ; nāsti hetur nāsti pratyayaḥ; satvānāṃ jñānādarśane bhavataḥ? ahetvapratyayaṃ satvānāṃ jñānādarśane bhavataḥ; nāsti balaṃ nāsti vīryaṃ nāsti balavīryaṃ nāsti puruṣakāraḥ nāsti parākramāḥ nāsti puruṣakāraparākramaḥ; nāsty ātmakāraḥ na parakāraḥ anātmakāraparakārāḥ sarve bhūtāḥ asthāmā abalā avaśā avīryā aparākramāḥ niyatasaṃgatibhāvapariṇatāḥ sukhaduḥkhaṃ pratisaṃvedayante yaduta ṣaṭsv abhijātiṣu tadyathā puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva maskarī gośāliputraḥ mayā sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ ahetutām eva vyākārṣīt; tasya mama etad abhavat; katham idānīṃ mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'haṃ maskariṇo gośāliputrasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāya āsanāt prakrāntaḥ sañjayī vairaṭṭīputra's theory so 'haṃ yena sañjayī vairaṭṭīputras tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya sañjayinaṃ vairaṭṭīputram idam avocam: ime bhadanta sañjayin pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; kurvataḥ kārayataḥ chindataḥ chedayataḥ pacataḥ pācayataḥ hiṃsato ghātayataḥ prāṇino hiṃsataḥ adattam ādadataḥ kāmeṣu mithyā carataḥ saṃprajānaṃ mṛṣāvādaṃ bhāṣamāṇasya madyapānaṃ pibataḥ sandhiṃ chindato granthiṃ muñcataḥ nirlopaṃ harataḥ paripanthaṃ tiṣṭhataḥ; grāmaghātaṃ kurvataḥ, nagaraghātaṃ janapadaghātaṃ kṣuraparyantīkṛtena vā cakreṇa ye 'syāṃ mahāpṛthivyāṃ prāṇinas tān sarvān saṃchindataḥ saṃbhindataḥ saṃkuṭṭayataḥ saṃpradālayataḥ tān sarvān saṃchindya saṃbhindya saṃkuṭṭya saṃpradālya ekamāṃsakhalaṃ kurvataḥ māṃsapiṇḍaṃ māṃsapuñjaṃ māṃsarāśim; idaṃ pratisaṃśikṣato nāsty atonidānaṃ pāpaṃ nāsty atonidānaṃ pāpasyāgamaḥ dakṣiṇena nadīṃ gaṅgāṃ chindan bhindan vāgacched uttareṇa vā nadyā gaṃgāyā dadad vyajamānāḥ āgacchen nāsty atonidānaṃ puṇyapāpaṃ; nāsty atonidānaṃ puṇyapāpasyāgamaḥ; yaduta dānena damena saṃyamena arthacaryayā samānārthatayā iti kurvatā na kriyata eva puṇyam iti tadyathā bhadanta puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva saḥ; mayā sañjayī vairaṭṭīputraḥ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ praśnaṃ pṛṣṭaḥ akriyām eva vyākārṣīt; tasya mama etad abhavat; katham idānīṃ mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'haṃ sañjayino vairaṭṭīputrasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ ajita keśakambala's theory so 'haṃ yena ajitaḥ keśakambalas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya ajitaṃ keśakambalam idam avocam: ime bhadanta ajita pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum evam uktaḥ ajitaḥ keśakambalaḥ mām idam avocat: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; sapta ime kāyāḥ akṛtāḥ akṛtakṛtāḥ anirmitāḥ anirmāṇakṛtāḥ avadhyāḥ kūṭasthāḥ iṣīkāvad avasthitaḥ; katame sapta tadyathā pṛthivīkāyaḥ apkāyaḥ tejaḥkāyaḥ vāyukāyaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ jīvajīvam eva saptamam itīme sapta kāyāḥ akṛtāḥ akṛtakṛtāḥ anirmitāḥ anirmāṇakṛtāḥ avadhyāḥ kūṭasthāḥ iṣīkāvad avasthitaḥ; te neñjanti; na pariṇamanti; nānyonyaṃ vyābādhante puṇyāya vā pāpāya vā; puṇyapāpāya vā; sukhāya vā duḥkhāya vā; sukhaduḥkhāya vā; yo 'py asau puruṣaḥ puruṣasya śiraś chinatti so 'pi na kiṃcil loke vyābādhate trasaṃ vā sthāvaraṃ vā saptānāṃ kāyānāṃ vivaram antareṇa śastraṃ vyativartate; na cātra jīvo vadhyate; tatra nāsti kaścid hantā vā ghātayitā vā chettā vā chedayitā vā; smartā vā smārayitā vā; cottā vā codayitā vā; vijñaptā vā vijñāpayitā vā; caturdaśemāni yonipramukhasahasrāṇi ṣaṣṭisahasrāṇi mahāpratipadaḥ ṣaṭ śatāni pañca ca karmāṇi trīṇi ca karmāṇi dve ca karmaṇī karma ca ardhakarma ca dvāṣaṣṭiḥ karmāṇi dvāṣaṣṭiḥ antarapratipadaḥ sapta saṃjñāḥ viṃśatyadhikaṃ narakaśataṃ triṃśadadhikam indriyaśataṃ ṣaṭtriṃśad rajodhātavaḥ ekānnapañcāśan nāgakulasahasrāṇi ekānnapañcāśat suparṇikulasahasrāṇy ekānnapañcāśad ājīvakulasahasrāṇy ekānnapañcāśad acelakulasahasrāṇy ekānnapañcāśan nigranthakulasahasrāṇy sapta saṃjñikalpāḥ sapta asaṃjñikalpāḥ sapta surāḥ sapta paiśācāḥ sapta ādityāḥ sapta mānuṣāḥ sapta sarāṃsi sapta saraśśatāni sapta apāyāḥ sapta apāyaśatāni sapta svapnāḥ sapta svapnaśatāni sapta prabuddhāḥ sapta prabuddhaśatānisapta prapātāḥ sapta prapātaśatāni ṣaḍ abhijātayo daśa abhivṛddhayaḥ aṣṭau mahāpuruṣabhūmayaḥ iti; imāni caturaśītir mahākalpasahasrāṇi yāni bālaś ca paṇḍitaś ca saṃdhāvya saṃsṛtya duḥkhasyāntaṃ kurutaḥ; tadyathā laghusūtraguḍakam upari vihāyasā kṣiptaṃ yāvat pṛthivīm udveṣṭyamānaṃ paraity evam evaitāni caturaśītir mahākalpasahasrāṇi yāni bālaś ca paṇḍitaś ca saṃdhāvya saṃsṛtya duḥkhasyāntaṃ kurutaḥ; tatra nāsti kaścit śramaṇo vā brāhmaṇo vā ya evaṃ vadet: aham anena śīlena vā vratena vā tapasā vā brahmacaryavāsena vā aparipakvaṃ vā karma paripācayiṣyāmi paripakvaṃ vā karma spṛṣṭvā vāntīkariṣyāmi; dhruvam idaṃ sukhaduḥkham; utkarṣāpakarṣau na prajñāyete; evaṃ vā no vā tulitaḥ saṃsāraḥ iti tadyathā bhadanta puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva ajitaḥ keśakambalaḥ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ saṃsāraśuddhatām eva vyākārṣīt; tasya mama etad abhavat; katham idānīṃ mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'ham ajitasya keśakambalasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ nirgrantha jñātiputra's theory so 'haṃ yena nirgrantho jñātiputraḥ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya nirgranthaṃ jñātiputram idam avocam: ime bhadanta jñātiputra pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; yat kiṃcid ayaṃ puruṣapudgalaḥ prativedayate sarvaṃ tat pūrvahaitukam iti purāṇānāṃ karmaṇāṃ tapasā vāntībhāvaḥ; navānāṃ karmaṇām akaraṇasatusamudghātaḥ; evam āytyām anavasravaḥ; anavasravāt karmakṣayaḥ; karmakṣayād duhkhakṣayaḥ; duḥkhakṣayād duḥkhasyāntakriyā bhavati iti tadyathā bhadanta puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭo lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva mayā bhadanta nirgrantho jñātiputraḥ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ pūrvakṛtahetutām eva vyākārṣīt; tasya mama bhadanta etad abhavat; na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayeyam iti; so 'haṃ nirgranthasya jñātiputrasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ kakuda kātyāyana's theory so 'haṃ yena kakudaḥ kātyāyanas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya kakudaṃ kātyāyanam idam avocam: ime bhadanta kātyāyana pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum evam uktaḥ kakudaḥ kātyāyanao mām idam avocat: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; yadi māṃ kaścid upasaṃkramya evaṃ pṛcched: asti paraloka iti tasya ca syād asti paraloka iti tasyāham asti paraloka iti praśnaṃ pṛṣṭo vyākuryāṃ nāsti paralokaḥ asti ca nāsti ca naivāsti na nāsti paraloka evaṃ vā no vā anyathā vā na vā no vā na vā no vā na tv iti vā no vā paraloka iti tasya ca syān na vā no vā na nv iti vā no vā paraloka iti tasyāhaṃ na vā no vā na nv iti vā no vā praśnaṃ pṛṣṭo vyākuryām iti so 'haṃ bhadanta cintayāmi etad: ye kecid asmin rājagṛhe pravrajitasamāpannāḥ prativasanti ayaṃ teṣāṃ mūrkhataraś ca jaḍataraś ca sthapiṇḍataraś ca yaduta kakudaḥ kātyāyanaḥ iti; tasya mama etad abhavat; na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayeyam iti; so 'haṃ kakudasya kātyāyanasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ ajātaśatru propounds the question to the buddha so 'haṃ bhagavantam etam arthaṃ paripṛcchāmi yad ime bhadanta pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum ? buddha's reply tena hi mahārāja tvām eva prakṣyāmi; yathā te kṣamate tathaivaṃ vyākuru; tadyathā mahārāja iha te dāsaḥ syāt preṣyo nirdeśyo bhujiṣyaḥ nayenakāmaṃgamaḥ; sa tvāṃ paśyed upariprāsādatalagataṃ paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitaṃ samanvaṅgībhūtaṃ niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍantaṃ ramamāṇaṃ paricārayantaṃ; dṛṣṭvā ca punar asyaivaṃ syād: rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ puruṣaḥ; aham api puruṣaḥ; nānyatra rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ pūrvaṃ kṛtatvāt puṇyānām upacitatvād etarhy upariprāsādatalagataḥ niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍati ramate paricārayti; yannv ahaṃ kaṃcid eva kuśalaṃ dharmaṃ samādāya varteya; kaṃ punar ahaṃ kuśalaṃ dharmaṃ samādāya varteya? yannv ahaṃ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajeyam iti sa idaṃ pratisaṅkhyāya keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajati; yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati; adattādānam abrahmacaryaṃ mṛṣāvādaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirataḥ syāt; tena enaṃ paśyeyus tava pauruṣeyāḥ jānapadā anvāhiṇḍamānāḥ; dṛṣṭvā ca punar eṣām evaṃ syād: ayaṃ sa rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya dāsaḥ preṣyo nirdeśyo bhujiṣyaḥ nayenakāmaṃgamaḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati; adattādānam abrahmacaryaṃ mṛṣāvādaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirato bhavati samyagdṛṣṭikaḥ; yannu vayaṃ rājño gatvā ārocayema iti; te tavāgamya ārocayeyuḥ yat khalu deva jānīyāḥ yo 'sau devasya dāsaḥ preṣyo nirdeśyo bhujiṣyaḥ nayenakāmaṃgamaḥ sa keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa yāvajjīvaṃ prahāya prāṇātipātaṃ prāṇātipātāt prativirataḥ; adattādānam abrahmacaryaṃ mṛṣāvādaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya samyagdṛṣṭikaḥ iti; tat kiṃ manyase mahārāja api nu tvam evaṃ vadeḥ? gacchantu bhavantaḥ; taṃ puruṣam ānayantu; punar api me dāso bhaviṣyati preṣyo nirdeśyo bhujiṣyaḥ nayenakāmaṃgamaḥ iti no bhadanta; nānyatra ahaṃ darśanāyāsya upasaṃkrameyaṃ; yac ca me pūrvam abhivādanavandanapratyutthānāñjalisāmīcīkarma akārṣīt tad aham eva tasya kuryāṃ; yāvajjīvaṃ cainaṃ pravārayeyaṃ yaduta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ tat kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ bhavati; sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam tathyaṃ bhadanta; evaṃ darśitaṃ bhagavatā sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam tadyathā mahārāja iha te syāt karṣako gṛhapatiḥ ādāyakaḥ poṣako rājakośasaṃvardhakaḥ; sa tvāṃ paśyed upariprāsādatalagataṃ paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitaṃ samanvaṅgībhūtaṃ niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍantaṃ ramamāṇaṃ paricārayantaṃ; dṛṣṭvā ca punar asya evaṃ syād: ayaṃ rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ puruṣaḥ; aham api puruṣaḥ; nānyatra rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ pūrvaṃ kṛtatvāt puṇyānām upacitatvād etarhy upariprāsādatalagato niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍati ramate paricārayti; yannv ahaṃ kaṃcid eva kuśalaṃ dharmaṃ samādāya varteya; kaṃ punar ahaṃ kuśalaṃ dharmaṃ samādāya varteya? yannv ahaṃ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajeyam iti sa idaṃ pratisaṅkhyāya keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajati; yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati; adattādānam abrahmacaryaṃ mṛṣāvādaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirataḥ syāt; tena enaṃ paśyeyus tava pauruṣeyāḥ jānapadāḥ anvāhiṇḍamānāḥ; dṛṣṭvā ca punar eṣām evaṃ syād: ayaṃ sa rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya karṣako gṛhapatiḥ ādāyakaḥ poṣakaḥ rājakośasaṃvardhakaḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirataḥ; adattādānam abrahmacaryaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirato bhavati samyagdṛṣṭikaḥ; yannu vayaṃ rājño gatvā ārocayema iti; te tavāgamya ārocayeyuḥ yat khalu deva jānīyāḥ yo 'sau devasya karṣako gṛhapatiḥ ādāyakaḥ poṣakaḥ rājakośasaṃvardhakaḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; sa yāvajjīvaṃ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirataḥ; adattādānam abrahmacaryaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ saṃbhinnapralāpam abhidhyāvyāpādaṃ mithyādṛṣṭim prahāya mithyādṛṣṭeḥ prativirato bhavati samyagdṛṣṭikaḥ iti; tat kiṃ manyase mahārāja api nu tvam evaṃ vadeḥ? gacchantu bhavantaḥ; taṃ puruṣam ānayantu; punar api me karṣako bhaviṣyati ādāyakaḥ poṣakaḥ rājakośasaṃvardhakaḥ iti no bhadanta; nānyatra aham evāsya darśanāyopasaṃkrameyaṃ; yac ca me pūrvam abhivādanavandanapratyutthānāñjalisāmīcīkarma akārṣīt tad aham evāsya kuryāṃ; yāvajjīvaṃ cainaṃ pravārayeyaṃ yaduta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ tat kiṃ manyase mahārāja na tv evaṃ sati mayā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam tathyaṃ bhadanta; evaṃ sati bhagavatā darśitaṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalam iha mahārāja śāstā loka utpadyate tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; sa dharmaṃ deśayati, ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ; brahmacaryaṃ praśāsayati; taṃ dharmaṃ śṛṇoti gṛhapatir vā gṛhapatiputro vā; sa taṃ dharmaṃ śrutvā śāstuḥ triṣu sthāneṣu viśuddhiṃ samanveṣate yaduta lobhadharme dveṣadharme mohadharme: kiṃ nv asty asyāyuṣmataḥ sa lobhaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena lobhenābhibhūtaḥ paryāttacitto 'jānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; āhosvin nāsty asyāyuṣmataḥ sa lobhaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena lobhenābhibhūtaḥ paryāttacitto 'jānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; tasyaivaṃ bhavati; nāsty āyuṣmataḥ sa lobhaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena lobhenābhibhūtaḥ paryāttacitto 'jānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; tat kasya hetoḥ? te hy asyāyuṣmataḥ kāyasaṃskārāḥ vāksaṃskārāḥ manaḥsaṃskārāḥ alubdhasya; ayaṃ ca eṣa dharmaṃ bhāṣate saṃkṣiptena vā vistareṇa vā; śānto 'sya dharmaḥ praṇītaḥ gambhīro gambhīrāvabhāsaḥ, durdṛśaḥ duranubodhaḥ atarkyaḥ atarkyāvacaraḥ sūkṣmanipuṇapaṇḍitavijñavedanīyaḥ; sa cānenāyuṣmatā na sukaram ājñātuṃ yathāpitad ekāntalubdhena; alubdho 'yam āyuṣmān; nāyam āyuṣmān lubdhaḥ; yadā cainam asmin prathame lobhadharme viśuddhiṃ samanupaśyati; athainam uttare samanveṣate, dvitīye dveṣadharme tṛtīye mohadharme; kim nv asyāyuṣmataḥ sa mohaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena mohenābhibhūtaḥ paryāttacittaḥ ajānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; āhosvin nāsty asyāyuṣmataḥ sa mohaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena mohenābhibhūtaḥ paryāttacittaḥ ajānaka san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; tasyaivaṃ bhavati; nāsty asyāyuṣmataḥ sa mohaḥ aprahīṇaḥ aparijñātaḥ anirodhitaḥ avāntīkṛtaḥ yena mohenābhibhūtaḥ paryāttacittaḥ ajānaka eva san jānako 'smīti vaded apaśyaka eva san paśyako 'smīti vadet; parān vā tathā tathā pratipādayed yat teṣāṃ syād dīrgharātram anarthāya ahitāya duḥkhāya; tat kasya hetoḥ? te hy asyāyuṣmataḥ kāyasaṃskārāḥ vāksaṃskārāḥ manaḥsaṃskārāḥ amūḍhasya; ayaṃ caiṣa dharmaṃ bhāṣate samkṣiptena vā vistareṇa vā; śānto 'sya dharmaḥ praṇītaḥ gambhīraḥ gambhīrāvabhāsaḥ, durdṛśo duranubodhaḥ atarkyaḥ atarkyāvacaraḥ sūkṣmanipuṇapaṇḍitavijñavedanīyaḥ; sa cānena āyuṣmatā na sukaram ājñātuṃ yathāpitad ekāntamudhena; amūḍho 'yam āyuṣmān; nāyam āyuṣmān mūḍhaḥ; yadā cainam asmin tṛtīye mohadharme viśuddhiṃ samanupaśyati; athātra ākāravatīṃ śraddhām abhinivedayati; śraddhājātaḥ idaṃ pratisaṃśikṣate; saṃbādho gṛhāvāsaḥ rajasām āvāsaḥ; abhyavakāśaṃ ca pravrajyā; tad idaṃ na sukaraṃ gṛhiṇā agāram adhyāvasatā ekāntaśaṅkhalikhitaṃ, yāvajjīvaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ; brahmacaryaṃ carituṃ; yannv ahaṃ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajeyaṃ; sa idaṃ pratisaṅkhyāya prabhūtaṃ vā alpaṃ vā dhanaskandhaṃ prahāya prabhūtaṃ vā alpaṃ vā jñātiparivartitaṃ prahāya keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajati sa evaṃ pravrajitaḥ san śīlavān viharati; prātimokṣasaṃvarasamvṛtaḥ ācāragocarasaṃpannaḥ aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī samādāpayati, śikṣate śikṣāpadeṣu; sa prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirato bhavati; nyastadaṇḍaḥ nyastaśastraḥ lajjī dayāvān sarvasatvaprāṇibhūteṣv antataḥ kuntapipīlakaprāṇinam upādāya prāṇātipātāt prativirato bhavati sa adattādānaṃ prahāya adattādānāt prativirato bhavati; dattādāyī dattarataḥ dattatyaktamuktapratikāṅkṣī astenam alolupaṃ śuddhaṃ śucim ātmānaṃ pariharan anavadyam adattādānāt prativirato bhavati; sa abrahmacaryaṃ prahāya abrahmacaryāt prativirato bhavati; brahmacārī kucaryāvirataḥ, śuddhaḥ śuciḥ nirāmagandhaḥ, virato maithunād apeto grāmyadharmād abrahmacaryāt prativirato bhavati sa mṛṣāvādaṃ prahāya mṛṣāvādāt prativirato bhavati; satyavādī satyarataḥ śraddhitaḥ pratyayitaḥ stheyaḥ avisaṃvādako lokasya mṛṣāvādāt prativirato bhavati; sa na eṣāṃ śrutvā teṣām ārocayati, teṣāṃ bhedāya; teṣāṃ vā śrutvā naiṣām ārocayati eṣāṃ bhedāya iti; bhinnānāṃ sandhātā bhavati; samagrāṇāṃ cānupradātā; samagrārāmaḥ samagrarataḥ samagrakaraṇīṃ vācaṃ bhāṣate; paiśunyāt prativirato bhavati; pāruṣyaṃ prahāya pāruṣyāt prativirato bhavati; sa yā iyaṃ vāg bādhakā; karkaśā parakaṭukā parābhiṣaṅgiṇī bahujanāniṣṭā bahujanākāntā bahujanāpriyā bahujanāmanāpā asamāhitā asamādhisaṃvartanīyā ityevaṃrūpaṃ vācaṃ prahāya yeyaṃ vāg nelā, karṇamukhahṛdayaṃgamā premaṇīyā paurī valguvispaṣṭā vijñeyā aniśritā apratikūlā aparyādattā bahujaneṣṭā bahujanakāntā bahujanapriyā bahujanamanāpā samāhitā samādhisaṃvartanī ityevaṃrūpaṃ vācaṃ bhāṣate; pāruṣyāt prativirato bhavati, sa ca bhavati kālavādī bhūtavādī tatvavādī arthavādī dharmavādī niśāmyavādī; niśāmyavatīṃ vācaṃ bhāṣate kāle na viprakīrṇāṃ sāvadānāṃ sopadeśāṃ dharmyām arthopasaṃhitāṃ; saṃbhinnapralāpāt prativirato bhavati king ajātaśatru, repented of the murdering of his father is finally gained over to the buddha creed evam ukte rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ prārodīd aśrūṇi varṣayan; atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ cīvarakarṇikenāśrūṇy utsṛjya bhagavataḥ pādayor nipatya bhagavantam idam avocad: atyayo bhagavann atyayaḥ sugata yathā bho yathā mūḍho yathā avyakto yathā akuśalaḥ yena mayā pāpamitrasahāyena pāpamitravaśaṃgatena pāpamitropagūḍhakena pitā dhārmiko dharmarājo jīvitād vyaparopitaḥ; tasya mama bhadanta atyayaṃ jānato 'tyayam paśyato 'tyayam atyayaḥ pratigṛhṇīṣvānukampān upādāya; tathyaṃ tvaṃ mahārāja atyayam atyayataḥ adhigataḥ tadyathā bālo yathā mūḍho yathā avyakto yathā akuśalo yena tvayā pāpamitrasahāyena pāpamitravaśaṃgatena pāpamitropagūḍhakena pitā dhārmiko dharmarājo jīvitād vyaparopitaḥ; yataś ca tvaṃ mahārāja atyayaṃ jānāsi atyayaṃ paśyasi ca dṛṣṭvādeśayasi āyatyāṃ cā saṃvaram āpadyase; vṛddhir eva te pratikāṅkṣitavyā kuśalānāṃ dharmāṇāṃ na hāniḥ; tat kasya hetoḥ yaḥ kaścin mahārāja atyayaṃ jānāti atyayaṃ paśyati taṃ dṛṣṭvādeśayati āyatyāṃ ca saṃvaram āpadyate vṛddhir evāsya pratikāṅkṣitavyā kuśalānāṃ dharmāṇāṃ na hāniḥ; evam eva tvaṃ mahārāja yataś cātyayaṃ jānāsi atyayaṃ ca paśyasi dṛṣṭvādeśayasi āyatyāṃ ca saṃvaraṃ āpadyase vṛddhir eva te pratikāṅkṣitavyā kuśal��nāṃ dharmāṇāṃ na hāniḥ the buddha, invited by king ajātaśatru, regrets for the sin commited by his royal guest atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputro bhagavantam idam avocad: adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena; adhivāsayati bhagavān rājño māgadhasyājataśatror vaidehīputrasya tūṣṇīṃbhāvena; atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ; atha bhagavān aciraprakrāntaṃ rājānaṃ māgadham ajātaśatruṃ vaidehīputraṃ viditvā bhikṣūn āmantrayate sma: kṣato bhikṣavo rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ upahato yena pāpamitrasahāyena pāpamitravaśaṃgatena pāpamitropagūḍhakena pitā dhārmiko dharmarājo dharmasthito mahārājo jīvitād vyaparopitaḥ; saced bhikṣavo rājāñā māgadhenājātaśatruṇā vaidehīputreṇa pitā dhārmiko dharmarājo dharmasthito mahārājo jīvitān na vyaparopito bhaviṣyat sthānam etad vidyate yad asminn evāsane niṣaṇṇena catvāri āryasatyāni abhisamitāny abhaviṣyan; evaṃ kṣato bhikṣavo rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ evam upahataḥ; tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyaṃ yad dagdhasthūṇāyām api cittaṃ na pradūṣayiṣyāmaḥ prāg eva savijñānake kāye; ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputras tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kālyam evotthāyāsanāni prajñapyodakamaṇiṃ pratiṣṭhāpya bhagavato dūtena kālam ārocayati; samayo bhadantaḥ sajjaṃ bhaktaṃ yasyaivedānīṃ bhagavān kālaṃ manyate; atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣsugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto yena rājñā māgadhenājātaśatruṇā vaidehīputreṇa bhaktābhisāras tenopasaṃkrāntaḥ; upasamkramya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane nyaṣīdad; atha rājā māgadho 'jātaśatrur vaidehīputraḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpayati saṃpravārayati; anekaparyāyeṇa śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ saṃtarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhitva bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya buddha converses with ajātaśatru, who grows more and more attached to him atha bhagavān rājño māgadhasyājataśatror vaidehīputrasya tad dānam anayā abhyanumodanayābhyanumodate agnihotramukhā yajñāḥ sāvitrī cchandasāṃ mukham rājā mukhaṃ manuṣyāṇāṃ nadīnāṃ sāgaro mukham nakṣatrāṇāṃ mukhaṃ candra ādityas tapatāṃ mukham ūrdhvaṃ tiryag adhaś cāpi yāvatī jagato gatiḥ sadevakeṣu lokeṣu saṃbuddho hījyatāṃ varaḥ atha bhagavān rājānaṃ māgadham ajātaśatruṃ dharmyayā kathayā samdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ yadā bhagavatā rājā ajātaśatrur vaidehīputro 'mūlikayā śraddhayā pratisṭhāpitaḥ tadā yadā bhagavantaṃ harmyatalastho hastiskandhāvarūḍho vā paśyati tadātmānaṃ muñcati; yāvad apareṇa samayena hastiskandhāvarūḍhena bhagavān dṛṣṭaḥ; tenātmā muktaḥ; bhagavatā riddhyā pratīṣṭaḥ; pauruṣeyam antarjanaṃ cāmantrayate yat khalu bhavantaḥ jānīyuḥ; adyāgreṇa bhagavataḥ śrāvako bhagavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ; adyāgreṇānāvṛtaṃ dvāraṃ bhagavataḥ śrāvakāṇāṃ bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīnām upāsakānām upāsikānām āvṛtaṃ dvāraṃ devadattasya devadattasya śrāvakāṇāṃ ceti devadatta, no more admitted into the palace, strucks the bhikṣuṇī utpalavarṇā, who shortly after dies yāvad apareṇa samayena devadatto rājño 'jātaśatror gṛhaṃ praveṣṭum ārabdho dauvārikeṇābhihitaḥ: tiṣṭha mā pravekṣyasīti; kiṃ kāraṇaṃ? devājñā dattā: adyāgreṇāhaṃ bhagavataḥ śrāvako bhagavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ; adyāgreṇānāvṛtaṃ dvāraṃ bhagavataḥ śrāvakāṇāṃ bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīnām upāsakānām upāsikānām; āvṛtaṃ tu devadattasya devadattaśrāvakāṇāṃ evadattaśrāvikāṇāṃ ceti; sa ca dvāre vidhāritas tiṣṭhati; utpalavarṇā ca bhikṣuṇī piṇḍapātam ādāya rājakulān niṣkrāmati; devadattasyaitad abhavad; asyā muṇḍikāyāḥ śrāmaṇikāyā etat karma; anayā rājājātaśatruḥ sāntaḥpurakumārāmatyo bhinno yena me īdṛśī samavastheti viditvotpalavarṇām idam avocat: kiṃ mayā tavāparāddhaṃ yena tvayā mama bhaikṣākakulaṃ durīkṛtam iti; sa tāṃ praghātayitum ārabdhāḥ; sā praghātyamānā karuṇadīnavilapitair akṣarair uvāca: ārya śāntaṃ kim aham eva kariṣye? tvaṃ tāvad bhagavato punaḥ śākyakulāt pravrajitaḥ; nāham evaṃ karomi kṣamasveti; tathāpy ucyamānena devadattena tasyāḥ śirasi khaṭaprahāro dattaḥ; sā maraṇavedanābhyāhatā jīvitasaṃskārān adhiṣṭhāya āyuḥsaṃskārān utsṛjya vīryam avalambya bhikṣuṇīvarṣakaṃ gatā; bhikṣuṇyas tāṃ tathāvidhāṃ dṛṣṭvā kathayanti: aho ārye kim idam iti; sā kathayati: bhaginyaḥ sarvasaṃskārā anityāḥ; sarvadharmā anātmānaḥ; śāntaṃ nirvāṇaṃ; yuṣmābhiḥ kuśaleṣu dharmeṣv apramādaḥ karaṇīyaḥ; devadattena tṛtīyam ānataryaṃ kṛtaṃ; parinirvāsyāmīti; tato 'sau bhikṣuṇīsaṃghasya purastād vicitrāṇi prātihāryāṇi kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattenotpalavarṇā bhikṣuṇī karuṇakaruṇaṃ vipralapanti khaṭaprahāreṇa praghātitā iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvany asyāḥ karuṇakaruṇaṃ vipralapantyā hatvā māṃsaṃ bhakṣitaṃ; tac chrūyatām the story of the old sheep bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tasya eḍakānāṃ vargaḥ; taṃcrāraṇāya eḍakapālo grāmād bahir nirgataḥ; tataś cārayitva sūryasyāstaṃgamanakālasamaye karvaṭakaṃ praveśitum ārabdhaḥ; tatrānyatarā jīrṇeḍikā pṛṣṭhato 'valambamānā; vṛko gacchati; tāvad vṛkeṇa gṛhītā; kathayati kaccit te mātula kṣemaṃ sukhaṃ kaccin nu mātula ekaḥ kaccid araṇye 'smin sukhaṃ vindasi mātula iti so 'pi kathayati marditvā mama lāṅgūlaṃ khosayitvā ca vāladhim atha mātulavādena kutra mokṣyase eḍake iti eḍakā punar āha pṛṣṭhatas tava lāṅgūlaṃ purato hy āgatā aham atha kenābhyupāyena lāṅgūlaṃ marditaṃ mayā iti vṛko bhūyaḥ kathayat catvāra ime dvīpāḥ sasamudrāḥ saparvatāḥ sarveṣu mama lāṅgūlam atha kena tvam āgatā iti eḍikā prāha pūrvam eva mayā bhadra jñātīnām antikāc chrutam sarvatra tava lāṅgūlam ākāśenāham āgatā iti vṛkaḥ prāha ākāśena patantyā vai tvayā me ajareḍike trāsito mṛgasaṃgho 'sau yo me bhakṣya upāgataḥ iti evaṃ tasyāḥ pralapantyā utpatya pāpakarmaṇā eḍikāyāḥ śiraḥ chinnaṃ hatvā māṃśaṃ ca bhakṣitam bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau vṛkaḥ eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; yā sājareḍikā eṣaiva sā utpalavarṇā tena kālena tena samayena; tadāpy eṣā karuṇakaruṇaṃ vilapanti praghātitā; etarhy apy eṣā karuṇakaruṇaṃ vipralapanti praghātitā devadatta is gained over the nihilistic doctrine of pūraṇa kāśyapa atha devadattasyaitad abhavad: bahuśo mayā bhagavataḥ parākrāntam ānantaryatrayaṃ ca kṛtaṃ; bhagavataḥ śilā kṣiptā rudhirotpādaḥ kṛtaḥ, idaṃ prathamam ānantaryaṃ; saṃgho bhinnaḥ, idaṃ dvitīyam; utpalavarṇā jīvitād vyaparopitā, idaṃ tṛtīyaṃ; na ca sarvajñatvam avāptaṃ; na cānyā kācit kāryasiddhir avāptā; nānyatredānīṃ narakeṣūpapattavyam it viditvā kare kaplaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ yāvat pūraṇas taṃ pradeśam anuprāptaḥ; sa kathayati: devadatta kim arthaṃ kare kapolaṃ datvā cintāparas tiṣṭhasīti; sa kathayati: katham ahaṃ na cintāparas tiṣṭhāmi; yena mayā dveṣāveśād bhagavato bahuśaḥ parākrāntaṃ; trīṇi cānantaryakarmāṇi kṛtāni; ciram avīcau mahānarake vastavyaṃ bhaviṣyatīti; sa kathayati: jñātaṃ mayā tvam ekaḥ śākyānāṃ paṇḍita iti; tvam api mūrkhaḥ; kutaḥ paralokaḥ syāt tvayā īdṛśaṃ karma kṛtam iti vayam api tvadarthaṃ cintāparas tiṣṭhema; tataḥ tatpratyayanārthaṃ ca tena tasya purastāt kuṇḍikā bhagnā; sadevas tāval lokaḥ etāṃ pratisandadhātu; sarvathā mā kāhalo bhava; nāsty atra kartā vā kārako vā; api tu gaccha kapilavastunagaraṃ; gatvā rājyaṃ kāraya; vayaṃ tavāgre śrāvakā bhaviṣyāma iti; tatra devadatta āryāpavādikāṃ mithyādṛṣṭiṃ pratilabdhavān yayā sarveṇa sarvaṃ kuśalamūlāni samucchinnāni the buddha blames devadatta tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: samucchinnāni bhikṣavo devadattena kuśalamūlāni; yāvac cāhaṃ bhikṣavo devadattasya śuklaṃ dharmam adrākṣam, na tāvan mayā devadatto vyākṛtā ity api devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsya iti; tadyathā grāmasya vā nigamasya vā nātidūre gūthoḍīraṃ syād ūrdhvaṃ sādhikapauruṣyaṃ; tatra kaścid eva puruṣaḥ saśiraḥpāṇipādo magnaḥ syāt; tatra kaścid eva puruṣa upapadyeta dīrgharātram arthakāmo hitakāmaḥ sukhakāmaḥ sparśakāmo yogakṣemakāmaḥ; sa taṃ gūthoḍīraṃ sāmantakenānuparivāryāgacched apy eva labheyāsya puruṣasya kaṃcid eva pradeśaṃ gūthenāmrakṣitaṃ yatrainaṃ gṛhītvoddhareyam iti; sa tatra sāmantakenānuparivāryāgacchan na labhate tasya puruṣasya kaṃcid eva pradeśaṃ gūthenāmrakṣitam antataḥ pāṇitalamātram api yatrainaṃ gṛhītvoddhared; evam eva yāvac cāhaṃ bhikṣavo devadattasya śuklaṃ dharmam adrākṣaṃ na tāvan mayā devadatto vyākṛta ity api devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsya iti; yataś cāhaṃ devadattasya śuklaṃ dharmaṃ nādrākṣam antato vālāgrakoṭīmātram api tato mayā devadatto vyākṛta ity api devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsya iti; tribhir bhikṣavaḥ asaddharmaiḥ samanvāgato devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ; katamais tribhiḥ? 1) pūrvam eva bhikṣavo pāpeccho 'bhūt pāpikayā icchayā vaśagataḥ; yad devadattaḥ pūrvam eva pāpeccho 'bhūt pāpikayā icchayā vaśagato 'nena prathamenāsaddharmeṇa samanvāgato devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ; 2) punar aparaṃ bhikṣavaḥ devadattaḥ pāpamitro 'bhūt pāpasahāyaḥ pāpasaṃparkaḥ; yad devadattaḥ pūrvam eva pāpamitro 'bhūt pāpasahāyaḥ pāpasaṃparko 'nena dvitīyenāsaddharmeṇa samanvāgato devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ; 3) punar aparaṃ devadatto 'lpamātrāvaramātrakeṇa viśeṣādhigamenāntarā viṣādam āpannaḥ saty uttare karaṇīye; yad devadatta alpamātrāvaramātrakeṇa viśeṣādhigamenāntarā viṣādam āpannaḥ saty uttare karaṇīye; anena tṛtīyenāsaddharmeṇa samanvāgato devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ mā jātu kaścil loke 'smin pāpeccha upapadyatām tad anenaiva jānīdhvaṃ pāpecchānāṃ hi yā gatiḥ paṇḍito 'pi samākhyāto bhāvitātmā hi saṃmataḥ śrīyā ca dedīpyamāno devadatta iti viśrutaḥ sa vai pramādam anuyujyāsādyeha tathāgatam vyākṛtas tu sa kalpasthaḥ saṃbuddhena prajānatā kadaryaḥ pāpasaṃkalpo mithyādṛṣṭir anādaraḥ avīcinarakaṃ prāptaś caturdvāraṃ hi yaṃ viduḥ adrugdhasya hi yo druhyet karma pāpam akurvataḥ tam eva pāpaṃ spṛśati loke 'smiṃś ca paratra ca samudraṃ viṣakumbhena yo dūṣayitum utsahet na sa tena vidūṣyeta bhīṣmo hi sa mahodadhiḥ evam eva tathāgataṃ yo vādenopahiṃsati samyagdarśī śāntacitto vādo yasmin na rohati tādṛg mitraṃ prakurvīta taṃ vai seveta paṇḍitaḥ tādṛśaṃ sevamānasya śreyaḥ syān na tu pāpakam <idam avocad bhagavān: āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan> the new rules of devadatta tato devadatta āryāpavādikāṃ mithyādṛṣṭiṃ pratilabhya samucchinnakuśalamūlo nāsti paraloka iti niścayaṃ labdhvā paṃcabhiḥ padaiḥ śrāvakāṇāṃ dharmaṃ deśayati; śramaṇo gautamo dadhikṣīraṃ paribhuṅkte; asmābhir adyāgreṇa na paribhoktavyaṃ; yatkāraṇam; atonidānaṃ vatsakāḥ klāmyanti; śramaṇo gautamo māṃśaṃ paribhuṅkte; asmābhir na paribhoktavyaṃ; yatkāraṇaṃ; atonidānaṃ prānino ghātyante; śramaṇo gautamo lavaṇaṃ paribhuṅkte; asmābhir na paribhoktavyaṃ; reṇusaṃbhūtam iti kṛtvā; śramaṇo gautamaś chinnadaśāni vastrāṇi dhārayati; asmābhir dīrghadaśāni vastrāṇi dhārayitavyāni; yatkāraṇaṃ; atonidānaṃ kuvindānāṃ puruṣakāro dhvaṃsyate; śramaṇo gautamo 'raṇye prativasati; asmābhir grāme vastavyaṃ; yatkāraṇam; atonidānaṃ manuṣyānāṃ deyadharmā na paribhujyanta iti antaroddānam kṣīraṃ māṃsaṃ ca lavaṇaṃ vastram āraṇyakena ca devadatta is thrown into a pond yāvad bhagavān janapadacārikāṃ caran śrāvastīm anuprāptaḥ; devadattaḥ saṃlakṣayati: bahuśo mayā śramaṇasya gautamasyāpakṛtaṃ; na ca śaktaḥ śramaṇaṃ gautamaṃ praghātayituṃ; gacchāmi dārāpamardam asya karomīty; sa kapilavastuṃ gataḥ; tena tatra gatvā yaśodharāyāḥ saṃdiṣṭaṃ: śramaṇo gautamaḥ pravrajitaḥ; ahaṃ tvadartham āgataḥ; sā tvaṃ mayā sārdhaṃ paricārayeti; tayā gopikāyā samākhyātaṃ; sā kathayati: tvam evaṃ saṃdiśa: bodhisatvo 'smākaṃ hastagrahaṇaṃ sahate; yadi tvam api sahase āgaccha; sa nirlajjatayā antaḥpuraṃ praviṣṭaḥ; tena sopānam abhiruhatā gopikā dṛṣṭā; tasyāḥ samanupahāsam anñjalīkartum ārabdhaḥ; sā mahānagnabalā; tayā vāmena pāṇinā tasyāṅgulyo nipīḍitāḥ; śoṇitam āgataṃ; tatas tayā bodhisatvasya krīḍāpuṣkariṇyāṃ kṣiptaḥ; tena patalā nādo muktaḥ; śrutvā śākyāḥ pradhāvitāḥ: devadatto bodhisatvasyāntaḥ puraṃ praviśya dārāpamardaṃ karotīti; tair asau krīḍāpuṣkariṇyāṃ patito dṛṣṭaḥ; te samjalpaṃ kartum ārabdhāḥ; praghātayāma etam iti; bhūyaḥ kathayanti: asya hatasya hanyate; vyākṛta evāyaṃ bhagavatā ity api devadatta āpāyiko nairayikaḥ kalpastho 'cikitsyaḥ; taiḥ utsṛṣṭaḥ; trasacchidreṇa niṣpalāyitaḥ; tasya vastraṃ pāṭitaṃ dvikhaṇḍaṃ jātaṃ; sa saṃlakṣayati: śobhanam; anena kalpena me śrāvakair nivasanaṃ nivāsayitavyam iti devadatta fails in his attempts to become king of the śākyas, fills underneath his nails with a deadly poison, intending to scratch the buddha's feet, dies and falls into hell so 'pareṇa samayena śākyān samnipātya kathayati: māṃ rājye pratiṣṭhāpayateti; te kathayanti: bodhisatvasyātrāntaḥpuram avatiṣṭate; tvaṃ tāvat svīkuru; tataḥ paścād rājyaṃ kārayiṣyasīti; evam ukto devadattaḥ śākyebhyo vigataśaṃko harmyatalam avarūḍhaḥ; yaśodharāyāḥ sakāśam upasaṃkramyāñjaliṃ kṛtvā kathayati: niyojye 'haṃ tava; prasādaṃ kuru mamāgramahiṣī; kapilavastuni rājyaṃ kārayāmīti; yaśodharā praskandibalini; tadā śrīparyaṅkād utthāyobhayor hastayor gṛhītvā jānubhyāṃ pātitaḥ; tasya hastayoḥ rudhiraṃ syanditum ārabdhaṃ; sa duḥkhavedanābhyāhato yaśodharayābhihitaḥ: nirapatrapas tvaṃ mūrkhaś ca; yas tvaṃ mama hastagrahaṇam api na śaktaḥ soḍhuṃ sa māṃ prārthayase; cakravartī vāsmākaṃ bhartā syād bodhisatvo veti; tatas tayāvamānito 'ntaḥpurān nirgataḥ; śākyair ukto gaccha bhagavantaṃ kṣamaya; yadi te bhagavān kṣamati paścād rājyaṃ kārayiṣyasīti; sa vatsanābhasya paramatīkṣṇasya viṣasya nakhān pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; yadi me śramaṇaḥ gautamaḥ kṣamiṣyatīti evaṃ kuśalaṃ; nocet kṣamiṣyati tatraivāsya pādayor nipatito nakhaviṣapūrṇau pādau kariṣyāmīti viditvā bhagavataḥ pādayor nipatya bhagavantam idam avocat: kṣamasva bhagavann iti; bhagavān saṃlakṣayati: kīdṛśena cittenāyaṃ mām upasaṃkrānta iti; paśyati vadhacittena; tato bhagavān pādatalād yāvaj jānumaṇḍalam upādāya sphaṭikamayau pādau nirmāya tūṣṇīm avasthitaḥ; sa bhagavataḥ pādau nakhair veddhum ārabdhaḥ; tasya nakhā bhagnāḥ; sa prativibhinnaḥ kathayati: tvāṃ śaraṇaṃ gacchāmi; yasmād uktaṃ tvayā: ye buddhaṃ śaraṇaṃ gacchanti na te gacchanti durgatim iti; yadi durgatiṃ gamiṣyāmi idaṃ te mṛṣā iti; abhydīrṇaparipūrṇāni hi karmāṇi śarīrasya patanaṃ nāpekṣante; sa jīvann evāvīcikābhir jvālābhir āliṅgito vikroṣṭum ārabdho dahye ānanda dahye ānandeti; athāyuṣmān ānandaḥ kāruṇiko maitryātmakaḥ svajanavatsalaḥ; sa kathayati: ehi devadatta tathāgatam arhantaṃ buddhaṃ śaraṇaṃ gaccheti; tena duḥkhavedanābhibhūtena pratyakṣakarmaphaladarśinā āśayataḥ cittaḥ utpāditaṃ; vāg bhāṣitā: eṣo 'ham asthito 'pi buddhaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmīty uktvā svaśarīreṇāvīcau mahānarakau patitaḥ the buddha foretells that, on the expiration of a kalpa, devadatta will become a pratyekabuddha, asthimān by name tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: pratisaṃhṛtāni bhikṣavo devadattena kuśalamūlāni; kalpam avīcau mahānarake sthitvā pratyekaṃ bodhiṃ sākṣātkariṣyati; asthimān nāma pratyekabuddho bhaviṣyati; so 'bhisaṃbuddhamātraḥ piṇḍapātam ekānte sthāpayitvā hastau nirmardayan samanvāhariṣyati: kimartham ahaṃ dīrghakālaṃ saṃsāre saṃsṛtaḥ? iti; smanvāharan jñāsyati: janmani janmani mayā bhagavataḥ parākrāntaṃ bodhisatvabhūtasyāpi sarvajñeyavaśitāprāptasyāpi, tac ca lābhasatkārahetor iti; sa tam apy ekapiṇḍapātam aparibhujyoparivihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāsyatīti śāriputra and maudgalyāyana descend to hell to visit and comfort devadatta ācaritaṃ śāriputramaudgalyāyanoḥ kālena kālaṃ narakacārikāṃ caritum; athāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocad: āyuṣman mahāmaudgalyāyana bhagavatā devadattaḥ pratyekabodhau vyākṛtaḥ; ehy āvām avīciṃ mahānarakaṃ gatvā devadattam āśvāsayāva iti; athāyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau avīciṃ mahānarakaṃ gatau; tatrāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: samanvāhara āyuṣman mahāmaudgalyāyana nārakān satvān iti; āyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte musalamātrābhir dhārābhir varṣitum ārabdhaḥ; tad udakam avīcikābhir jvālābhir antarāt paryādīyate; evam īṣāmātrābhir akṣamātrābhir dhārābhir varṣitum ārabdhaḥ; tad apy udakam antarāt paryādīyate; tata āyuṣmān śāriputra ādhimokṣikaṃ samādhiṃ samāpannaḥ; sarvaṃ tan narakam udakena plāvitam; āyuṣmatā mahāmaudgalyayenoktaṃ: yo devadattaḥ sa āgacchatv iti; anekni devadattasahasrāṇy āgatāni; āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ kathayati: yo bhagavato bhrātā devadattaḥ sa āgacchatv iti; atha devadatto yenāyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramyāyuṣmatoḥ śāriputramahāmaudgalyāyanayoḥ pādau nipatitaḥ; tābhyām uktaḥ: asti te kaccit kāraṇānāṃ viśeṣa? iti; sa kathayati: yā tāvad āvīcikaiḥ satvaiḥ sādhāraṇatā sthitā sā evāstu mama; yāḥ prātipaudgalikā vartante tāḥ śṛṇu: ayasmayāḥ parvatā āgacchanti, ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitā ekajvalībhūtāḥ; te māṃ tilavat peṣayanti; ubhayato dantakaiḥ krakacair aṅgapratyaṅgāni pāṭyante; ayasmayair mudgarair ādīptaiḥ pradīptaiḥ saṃprajvalitair ekajvālībhūtair muhur muhuḥ śiraś cūrṇyate; caturdiśaṃ hastina āgacchanti; te māṃ piṣṭavat peṣayanti iti āyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau kathayataḥ: yas tvaṃ devadatta kathayasi: ayasmayāḥ parvatā āgacchanti ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitā ekajvalībhūtāḥ; te māṃ tilavat peṣayantīti; tathā hi tvayā bhagavato vadhāya gṛdhrakūṭaparvatāc chilā kṣiptā tasyaitat karmaṇaḥ phalam yat kathayasi: ubhayatodantakaiḥ krakacair ādīptaiḥ pradīptaiḥ saṃprajvalitair ekajvālībhūtair aṅgapratyaṅgāni pāṭyante iti; tathā hi tvayā bhagavataḥ śrāvakasaṃgho bhinnaḥ; tasyaitat karmaṇaḥ phalam yat kathayasi: ayasmayair mudgarair ādīptaiḥ pradīptaiḥ saṃprajvalitair ekajvālībhūtair muhur muhuḥ śiraś cūrṇyate; tathā hi tvayā utpalavarṇā bhikṣuṇī arhantī khaṭaprahāreṇa praghātitā; tasyaitat karmaṇaḥ phalam yat kathayasi: caturdiśaṃ hastina āgacchanti; te māṃ piṣṭavat peṣayanti iti; tathā hi tvayā bhagavato vadhāya dhanapālako hastināga utsṛṣṭaḥ; tasyaitat karmaṇaḥ phalam api tu vyākṛtas tvaṃ bhagavatā: kim iti bhadanta śāriputra? pratisaṃhṛtāni bhikṣavo devadattena kuśalamūlāni; kalpam avīcau mahānarake sthitvāsthimān pratyekabuddho bhaviṣyatīti; sa kathayati bhadanta śāriputra yady evam utsahe aham ekapārśvenāvīcau mahānarake sthātum iti śāriputra and maudgalyāyana visit in hell followers of devadatta, kokālika, etc., and pūraṇa kāśyapa athāyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau yena kokālikaprabhṛtyayas tenopasaṃkrāntau; yāvat kokālikasya hi jihvā halaśatena dhāryate; brahmaṇā sabhāṃpatinā kokālika ucyate; kokālikābhiprasādya śāriputramaudgalyāyanayor bhikṣvor antike cittaṃ peśalayoḥ sabrahmacāribhir vatsalayor iti; evam ukto kokālika āyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau dṛṣṭvā kathayati: ihāpy etau pāpecchāv āgatāv iti; vākpravyāharaṇakālasamanantaram eva kokālikasya halasahareṇa jihvā pāṭayitum ārabdhā; athāyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanāv akaraṇīyā hy ete iti viditvā prakrāntau; yena pūrānaḥ kāśyapas tenopasaṃkrāntau atha pūraṇaḥ kāśyapa āyuṣmantoḥ śāriputramahāmaudgalyāyanayoḥ pādayor nipatya kathayati: ārya śāriputra mayā mithyādharmadeśanayā mahājanakāyo vipralabdhaḥ; tasya me karmaṇo vipākena jihvāyāṃ paṃca halaśatāni vahanti; yathā yathā ca śrāvakā stūpakārān kurvanti tathā tathā tīvrataravedanāṃ vedayāmi; tad arhasi madīyām avasthāṃ teṣāṃ nivedya nivārayituṃ: mā tasya stūpakāraṃ kariṣyatheti; tatheti pratijñāya āyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau narakacārikāṃ caritvā ṛddhyā jambūdvīpam anuprāptā; tābhyāṃ bhagavato bhikṣūṇāṃ janakāsya devadattakokālikapūraṇaprabhṛtīnāṃ narakopapannānām avasthā vistareṇa samākhyātā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatto bhagavato vacanam avacanīkṛtyāvīcau mahānarake patita iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani eṣa mama vacanam avacanīkṛtya anayena vyasanam āpannaḥ; tac chrūyatām the story of the bull and the ass bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'niyatarāśyavasthito bodhisatvo goṣūpapanno vṛṣo babhūva; sa rātrau nagarān nirgamya rājakīye māṣakṣetre carati; divā nagare tiṣṭhati; yāvat tasya sakāśaṃ gardabhaḥ upasamkramya kathayati: mātula tvaṃ upacitatvamāṃsaśoṇitaḥ; na cāhaṃ tvāṃ paśyāmi kadācic carantam iti; sa kathayati: bhagineyāhaṃ rātrau rājakīye māṣakṣetre carāmīti; sa kathayati: aham api mātula tvayā sārdhaṃ carāmīti; sa kathayati: bhāgineya tvaṃ vācāṭo manarthaṃ kariṣyasīti; sa kathayati: mātula gachāmi na kariṣyāmīti; tau vāṭaṃ bhaṅktvā rājakīye māṣakṣetre nipatitau; gardabhas tāvat tūṣṇīm avasthito yāvad āśito jātaḥ; tataḥ kathayati: mātula gāyāmi tāvad; vṛṣaḥ kathayati: tiṣṭha tāvan uhūrtaṃ yāvad ahaṃ nirgacchāmīti; paścād yatheṣṭaṃ kariṣyasi; ity uktvā niṣpalāyitaḥ; gardabho vāśitum ārabdhaḥ; rājapuruṣaiḥ śrutvā gṛhītaḥ: bhavantaḥ anena gardabhena sarvam idaṃ rājakīyaṃ māṣakṣetraṃ bhakṣitaṃ; nigraham asya kurma iti; taiḥ karṇau cchitvā ulūkhalaṃ ca grīvāyāṃ baddhvā muktaḥ; itaś cāmutaś ca paribhraman vṛṣeṇa dṛṣṭaḥ; sa taṃ gāthayā pratyabhāṣata sādhu gītaṃ suṣṭhu gītaṃ prāptaṃ gītasya tat phalam yato 'si tava gītena jātaḥ karṇavihīnakaḥ evaṃ hi tasya bhavati yo vācaṃ ca na rakṣati bhramedānīṃ karṇahīnaḥ ulūkhalavibhūṣitaḥ iti so 'pi gāthayā pratyabhāṣata tūṣṇīṃ bhava khaṇḍadanta tūṣṇīṃ bhava jaradgava tvām apy atra gaveṣanto daṇḍahastās trayo janāḥ iti bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau vṛṣaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau gardabha eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mama vacanam avacanīkṛtyānayena vyasanam āpannaḥ; punar api yathaiva mama vacanam avacanīkṛtyānena vyasanam āpannas tac chrūyatām the story of the bull and the jackal bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tasya valīvardo lakṣaṇasaṃpannaḥ; tenāsau śramaṇabrāhmaṇān svajanān anāthakṛpaṇavanīpakān bhojayitvā yatheṣṭapracārī utsṛṣṭaḥ; so 'pareṇa samayena itaś cāmutaś ca paribhraman kaluṣe magno 'vasthitaḥ; tena sūryāstaṃgamanakālasamaye śrutaṃ; samanveṣamāṇas tasya sakāśaṃ gataḥ; sa saṃlakṣayati: na śaknomi aham adhunā samuddhartuṃ; śvaḥ prabhāte samuddhariṣyāmīti; vṛṣaḥ kathayati: mama purastāt pāśaṃ sthāpayitvā gaccha; yadi śṛgāla āgamiṣyati tasyāhaṃ śṛṅge pāśaṃ kṣepsyāmīti; sa tasya purastāt pāśaṃ kṣiptvā prakrāntaḥ; yāvad rātrau śṛgāla āgataḥ; sa kathayati: ko 'yaṃ bisāny utkhanati puṇḍarīkāni ceti; vṛṣaḥ kathayati: ahaṃ nimagnas tiṣṭhāmīti; śṛgālaḥ saṃlakṣayati: bhakṣyo me pratyupasthita iti; sa tam abhidravitum ārabdhaḥ; vṛṣaḥ kathayati: gaccha tvam asmāt pradeśān mā anayena vyasanam āpatsyasa iti; tathāpy asau nivāryamāno 'bhidravaty eva; sa vṛṣo gāthāṃ bhāṣate nāhaṃ bisāny utkhanāmi puṇḍarīkāni nāpy aham saced bhakṣitukāmo 'si pṛṣṭhato gaccha bhakṣaya iti śṛgālo bhakṣayāmīti pṛṣṭhato gataḥ; vṛṣeṇa śṛṅge pāśaḥ kṣiptaḥ; śṛgālo grīvāyāṃ baddhaḥ; ākāśe pralambhate; vṛṣo gāthāṃ bhāṣate kiṃ naṭo nartako vā tvam uta śobhitadārakaḥ grāme vidarśyatāṃ śilpam araṇye nāsti dāyakaḥ iti śṛgālo 'pi gāthāṃ bhāṣate nāhaṃ naṭo nartako vā nāpi śobhitadārakaḥ dattā śakeṇa me śreṇī brahmalokaṃ vrajāmy aham iti bhūyo vṛṣo gāthām bhāṣate na śakro dadāti śreṇīṃ brahmalokaḥ kutas tava baddho 'si kūṭapāśena na te paśyāmi jīvitam iti kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau vṛṣaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau śṛgāla eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mama vacanam avacanīkṛtyānayena vyasanam āpannaḥ; etarhy apy eṣa mama vacanam avacanīkṛtyānena vyasanam āpannaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: bhadanta devadatto bhagavato vacanam aśṛṇvann avīciparāyaṇaḥ saṃvṛtta iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani eṣa mama vikrośato vacanam aśṛṇvann avīciparāyaṇaḥ saṃvṛttaḥ; tac chrūyatām the story of the king caitika and the two sons of the purohita bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasyāṃ rājadhānyāṃ rājā caitiko nāma rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; puṇyānubhāvād devatā antarīkṣe āsanaṃ dhārayanti; tasya rājñaḥ purohitasya dvau putau jyeṣṭho kanīyāṃś ca; tatra jyeṣṭho naiṣkramyābhinandī; kanīyān paurohityābhinnandī; jyeṣṭhaḥ paśyati pitaraṃ dharmādharmeṇa paurohityaṃ kārayantaṃ; sa samlakṣayati; ahaṃ pitur atyayāt purohito bhaviyāmi; yannv aham api pravrajeyam iti; sa pitaram anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitaḥ; yāvad apareṇa samayena purohitaḥ kālagataḥ; sa kanīyān paurohitye pratiṣṭhāpitaḥ; sa adharmeṇa paurohityaṃ kartum ārabdhaḥ; janakāyaḥ pīḍyate; yāvad anyatamaḥ puruṣa itaś cāmutaś ca paribhramaṃs tasya jyeṣṭhasya pravrajitasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ; sa tena dṛṣṭaḥ: kutas tvam āgacchasīti; tena samākhyātam: amuṣyā rājadhānyāḥ; sa vārttāṃ praṣṭum ārabdhaḥ; sa kathayati: rājñaḥ purohitaḥ kālagataḥ; tasya kanīyān putraḥ paurohitye pratiṣṭhati; so 'dharmeṇa paurohityaṃ karoti; janakāyaḥ pīḍyate iti; sa kathayati: kaṃcitkālaṃ prekṣaya; aham eva tatra gatvā ahitān nivārayiṣyāmi hite ca saṃniyojayiṣyāmi yathā na janapadān nipīḍayatīti; tena puruṣeṇa gatvā jñātīnām etat prakaraṇaṃ niveditaṃ; śrutiparaṃparayā tena kanīyasā śrutaṃ; tena rājñe niveditaṃ: deva mama sa jyeṣṭho bhrātā āgamiṣyatīti; rājā kathayati: śobhanaṃ; sa eva purohito bhaviṣyatīti; sa kathayati: deva tvaṃ nāma mayā iyantaṃ kālaṃ vṛthā sevita iti; rājā kathayati: eṣa lokadharmo jyeṣṭhaḥ saḥ; apitv ekena prakāreṇa tava paurohityaṃ bhavatv iti; yadi tvaṃ tsminn āgate kathayasi: ahaṃ jyeṣṭha iti; sa kathayati: evaṃ bhavatu, vakṣyāmīti; yāvad asāv āgataḥ; taṃ dṛṣṭvā sarājakā parṣad utthitā; sa tu notthitaḥ; tenoktaḥ: tvaṃ mama kanīyān kasmān nottiṣṭhasīti; sa kathayati: tvam eva kanīyān ahaṃ jyeṣṭhaḥ; yadi tava na pratyayo vayaṃ rājakule vṛddhāṃs devaṃ ca pṛcchāmaḥ; jyeṣṭhena rājā pṛṣṭhaḥ; kathaya bho rājan ka āvayor jyeṣṭha iti; rājñā saṃprajānaṃ mṛṣā vāg bhāṣitā: eṣa jyeṣṭhas tvaṃ kanīyān iti; vākpravyāharaṇakālasamantaram eva tasya devatābhir āsanaṃ muktaṃ; sa pṛthivyāṃ patito mukhāc cāsya pūtigandhaḥ pravāti; jyeṣṭhaḥ purohitaputro gāthāṃ bhāṣate mṛṣā hi bhāṣamāṇasya prakrāmantīha devatāḥ mukhaṃ ca pūtikaṃ bhavati svargāc ca parihīyate satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyati yathā purā mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika ajihvako 'sau bhavati matsyo vāricaro yathā paripṛṣṭo hi yo dharmam adharmam upadarśayet satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyasi yathā purā mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika apumān jāyate tatra pumāṃs tatra na jāyate paripṛṣṭo hi yo dharmam adharmam upadarśayet satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyasi yathā purā mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika varṣaty akāle devaś ca kāle tatra na varṣati paripṛṣṭo hi yo dharmam adharmam upadarśayet satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyasi yathā purā mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika dve jihve bhavatas tasyoragasyeva hi jantunaḥ paripṛṣṭo hi yo dharmam adharmam upadarśayet satyaṃ kathaya bho rājan bhaviṣyasi yathā purā mṛṣā vadasi ced vyaktam adho yāsyasi caitika ity evaṃ caitiko rājā karma kṛtvā sudāruṇam avīciṃ narakaṃ prāpto nirayaṃ pāpakarmaṇā kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau jyeṣṭhaḥ purohitaputraḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau caitiko rājā eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mama vikrośato vacanam aśṛṇvann avīciṃ narakaṃ prāptaḥ; etarhy apy eṣa mamavikrośato vacanam aśṛṇvann avīciṃ narakaṃ prāptaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatto hitam ucyamāno vacanam aśṛṇvann avīciparāyaṇaḥ saṃvṛtta iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvany eṣa mayā hitam ucyamāno vacanam aśṛṇvann anayena vyasanam āpannaḥ; tac chrūyatām the story of the master-mechanic and his pupil bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin karvaṭake yantrakalācāryaḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sāṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dāriko jātaḥ; tasya trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā kulasadṛśaṃ nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sā unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; pitā cāsya kālagataḥ; so 'nyatamasmin karvaṭake 'nyasya yantrakalācāryasyāntikād yantrakalāṃ śikṣitum ārabdhaḥ; tenānyatamasmin karvaṭake gṛhapateḥ sakāśād dārikā prārthitā; sa kathayati: yadi amuṣmin divase āgacchasi dāsyāmi; anyathā neti; tena yantrakalācāryasya niveditam; upādhyāyāmuṣmin karvaṭake gṛhapatiḥ; tasya sakāśān mayā dārikā prārthitā: sa kathayati: yady amuṣmin divasa āgacchasi dāsyāmi; anyathā neti; yantrakalācāryaḥ kathayati: putra yady evaṃ gacchāvaḥ; aham eva pratīcchāmīti; sa ten sārdhaṃ kāṣṭhamayaṃ mayūram abhiruhya yasminn eva divase avadhiḥ kṛtas tasminn eva divase karvaṭakam anuprāptaḥ; dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannaḥ; tato dārikāṃ pratigṛhya punas tad yantram āruhya svagṛham āgataḥ; yantraṃ saṃgṛhya mātuḥ samarpitam uktaṃ ca; ayaṃ tava putro yantrasya pravartanayogaṃ jānīte no tu nivartanaṃ; na tvayāsya yantraṃ deyam iti; sa bhūyo bhūyo matuḥ kathayati: amba prayaccha me yantraṃ mahājanakāyam anvāvartayāmīti; sā kathayati: putra ācāryas te kathayati: ayaṃ pravartanaprayogaṃ jānīte no tu nivartanaṃ; mā dāsyasi mānayena vyasanam āpatsyatīti; tasmād ahaṃ na dadāmīti; sa kathayati: amba pravartanam apy ahaṃ jānāṃi nivartanam api; kiṃ tv asāv ācāryo mātsaryeṇa na dadātīti; laghucitto mātṛgrāmaḥ; tayā lobhitayā dattaṃ; sa yantram āmreḍyābhiruhya saṃprasthitaḥ; mahājanakāyo 'bhiprasannaḥ; tato yantrakalācāryeṇa dṛṣṭaḥ; sa kathayati: gato 'yam apunarāgamanāyeti; sa yathā yathā saṃbhramād āmreḍayati tathā tathā dūrataraṃ gacchati; yāvan mahāsamudraṃ gataḥ; mahāsamudre sadā varṣati devaḥ; bandhanāmi klinnāni; anayena vyasanam āpannaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate yo hy arthakāmasya hitānukampino vaco na gṛhṇāti yathānuśiṣṭam sa uhyate dārumayeṇa pakṣiṇā anāyako na śṛṇotīha kasyacit iti bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau yantrakalācāryaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; yo 'sau tasyāntevāsī eṣa eva sa devadattas tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa vacanam aśṛṇvann anayena vyasanam āpannaḥ; etarhy apy eṣa mayā hitam ucyamāno mama vacanam aśṛṇvann anayena vyasanam āpannaḥ the question of upāli āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati: ucyate bhadanta saṃghabhedaḥ ucyate bhadanta saṃghasāmagrī iti; tatra kataro bhedaḥ katarā saṃghasāmagrī; yataś copālin bhikṣavaḥ dharme 'dharmsaṃjñinaḥ adharme dharmasaṃjñino vyagre avyagrasaṃjñinaḥ karmāṇi kurvanti; ayam ucyate saṃghabhedaḥ; yatas tu dharme dharmasaṃjñinaḥ samagre samagrasaṃjñinaḥ karmāṇi kurvanti; iyam ucyate saṃghasāmagrī iti yatraiko bhikṣur na tatra saṃgho bhidyate; yatrau dvau yatra trayo yāvad aṣṭau na tatra saṃgho bhidyate; yatra nava bhikṣavo uttare vā tatra dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ saṃgho bhidyate; jñaptikarmaṇā śalākāgrahaṇena ca kathaṃ jñaptikarmaṇā? yathāpitad devadatto bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati: paṃcabhir āyuṣmanto vratapadair bhikṣuḥ śudhyati vimucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; katamaiḥ paṃcabhiḥ? āraṇyakatvena āyuṣmanto bhikṣuḥ śudhyati vimucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; vṛkṣamūlikatvena paiṇḍapātikatvena traicīvarikatvena pāṃsukūlikatvenāyuṣmanto bhikṣuḥ śudhyati vimucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; yeṣāṃ yuṣmākam āyuṣmantaḥ na kṣamante ebhiḥ paṃcabhiḥ vratapadaiḥ śodhuṃ moktuṃ niryātuṃ te śramaṇasya gautamasyārād bhavantu, hirug bhavantu; dūreṇa pareṇa bhavantu ity eṣā jñaptiḥ; ity evaṃ jñaptikarmaṇā kathaṃ śalākāgrahaṇena? yathāpitad devadatto bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati: paṃcabhir āyuṣmanto vratapadair bhikṣuḥ śudhyati mucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; katamaiḥ paṃcabhiḥ? āraṇyakatvenāyuṣmanto bhikṣuḥ śudhyati mucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; vṛkṣamūlikatvena paiṇḍapātikatvena traicīvarikatvena pāṃsukūlikatvenāyuṣmanto bhikṣuḥ śudhyati vimucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati; sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; yeṣāṃ yuṣmākam āyuṣmantaḥ na kṣamante ebhiḥ paṃcabhiḥ vratapadaiḥ śodhuṃ moktuṃ niryātuṃ te śramaṇasya gautamasyārād bhavantu, hirug bhavantu; dūreṇa pareṇa bhavantu; śalākāṃ gṛhṇantv iti; devadattaś cātmapaṃcamaḥ śalākāṃ gṛhṇāti; evaṃ śalākāgrahaṇena āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati utkṣiptakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyate utkṣiptakānuvartakena utkṣiptakānuvartakānuvarttakena na utkṣepakena na utkṣepakānuvartakena na utkṣepakānuvartakānuvarttakena na utkṣepakānuvarttakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta na utkṣiptakena na utkṣiptakānuvartakānuvartakena na utkṣepakena na utkṣepakānuvartakānuvartakena utkṣiptakānuvartakānuvartakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta na utkṣiptakena na utkṣiptānuvartakena na utkṣepakena na utkṣepakānuvarttakānuvartakena utkṣepakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta na utkṣiptakena na utkṣiptakānuvartakena utkṣiptakānuvartakānuvartakena na utkṣiptakānuvartakena na utkṣiptānuvartakānuvartakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta na utkṣiptakānuvartakena na utkṣiptakānuvartakena na utkṣiptānuvartakena na utkṣiptānuvartakānuvartakānuvartakena na utkṣiptakena na utkṣiptakānuvartakānuvartakena utkṣepakānuvartakānuvartakena tāvad bhadanta saṃgho bhidyeta na utkṣiptakena na utkṣiptakānuvartakena na utkṣiptakānuvartakānuvartakānuvartakena na utkṣepakena na utkṣiptakānuvartakena sarvair ebhir upāliṃ saṃgho bhidyeta sthāpayitvā eka utkṣiptakam antaroddānam saṃghabhedaś ca sāmagrī ekaḥ saṃgho na bhidyate navānām antimo bhedas tisra utkṣepaṣaṭkikāḥ āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati: yad uktaṃ bhadanta bhagavatā samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte; spṛśyati cānantaryāvadyena karmaṇā; kiyatā bhadanta bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā 1) yataś copālin bhikṣur dharme adharmasaṃjñī bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā 2) yataś copālin bhikṣur adharme adharmasaṃjñī bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate anantaryāvadyena karmaṇā 3) yataś copālin bhikṣur adharme adharmasaṃjñī bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte <na tu> spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 4) yataś copālin bhikṣur adharme dharmasaṃjñī bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā 5) yataś copālin bhikṣur adharme dharmasaṃjñī bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 6) yataś copālin bhikṣur adharme dharmasaṃjñī bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 7) yataś copālin bhikṣur dharme adharmasaṃjñī bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā 8) yataś copālin bhikṣur dharme adharmasaṃjñī bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 9) yataś copālin bhikṣur dharme adharmasaṃjñī bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 10) yataś copālin bhikṣur dharme dharmasaṃjñī bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā 11) yataś copālin bhikṣur dharme dharmasaṃjñī bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 12) yataś copālin bhikṣur dharme dharmasaṃjñī bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 13) yataś copālin bhikṣur adharme vaimatiko bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā 14) yataś copālin bhikṣur adharme vaimatiko bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 15) yataś copālin bhikṣur adharme vaimatiko bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 16) yataś copālin bhikṣur dharme vaimatiko bhede adharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte spṛśyate cānantaryāvadyena karmaṇā 17) yataś copālin bhikṣur dharme vaimatiko bhede dharmasaṃjñī bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā 18) yataś copālin bhikṣur dharme vaimatiko bhede vaimatiko bhikṣūṇāṃ jñāpayati saṃjñāpayati śikṣayati grāhayati saṃghasya bhedāya parākrāmati; iyatā upālin bhikṣuḥ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ bhitvā āvīcikam avadyaṃ prasūte na tu spṛśyate ānantaryāvadyena karmaṇā evam etāvanti aṣṭādaśa; āsāṃ ṣaṭ psṛśyante ānantaryāvadyena karmaṇā; yāsu bhede adharmasaṃjñī; avaśiṣṭāḥ na spṛśyante ānataryāvadyena karmaṇeti vinaye saṃghabhedavastu samāptaḥ vinayavastvāgamaṃ","भूतपूर्वं भिक्षवो ऽनवतप्ते महासरसि धृतराष्ट्रो नाम हंसाधिपतिर् बभूव; तस्य द्वौ पुत्रौ पूर्णश् च पूर्णमुखश् च; पूर्णो ज्येष्ठः पूर्णमुखः कनियान्; ततो पूर्णश् चण्डो रभसः कर्कशः; नित्यम् एव हंसान् भर्त्सयति; केषांचित् पक्षान् उत्पाटयति; केषांचिन् नखरिकाभिः क्षतं करोति; एतानि चान्यानि च उपद्रवशतानि करोति; ते हंसाः प्रतिदिनम् आगम्य धृतराष्ट्रस्य हंसाधिपतेर् निवेदयन्ति; स संलक्षयति: पूर्णश् चण्डो रभसः कर्कशः; यद्य् अहम् एनं यौवराज्ये प्रतिष्ठापयामि ममात्ययाद् एष हंसयूथं नाशयिष्यति; तद् उपायसंविधानं कर्तव्यम् इति; तेन पूर्णः पूर्णमुखश् च उभाव् अप्य् उक्तौ; यः उत्सान् सरांसि तडागानि चावलोक्य अग्रतो मत्सकासम् आगच्छति तम् अहं हंसाधिपतिं स्थापयामि इति; ताव् अन्योन्यं स्पर्धया पंचशतपरिवारौ प्रन्क्रान्तौ; ताव् इतश् चामुतश् च उत्सान् सरांसि तडागानि च अवलोकयन्ताव् अनुपूर्वेण वाराणसीं नगरीम् अनुप्राप्तौ; तेन खलु समयेन वाराणस्यां ब्रह्मदत्तो नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च यावद् आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; तेन वाराणस्याम् उद्यानस्य नातिदूरे ब्रह्मावती नाम पुष्करिणी सरःप्रतिविशिष्टतराख्या; तस्यां नानाविधानि जलजानि पुष्पाणि रोपितानि; तीरे समन्ताच् चतुर्ष्व् अपि पार्श्वेषु अनेकानि पुष्पफलवृक्षसहस्राणि रोपितानि; सा उत्पलकुमुदपुण्डरीकसंछन्ना अनेकतरुषण्डमण्डिता बहुविविधविहगनिकूजिता; तस्यास् तां विभूतिं दृष्ट्वा पूर्णो हंसः पंचशतपरिवारः अवतीर्य यथेष्टगतिप्रचारतया क्रीडितुम् आरब्धः; पूर्णमुखो ऽपि स्वयूथ्यैर् उच्यते: त्वम् अप्य् अवतीर्य क्रीड इति; स कथयति: राज्यं तावत् प्रतीच्छामि; ततः पश्चाद् आगम्य क्रीडिष्यामि इति; तेन लघु लघ्व् एव गत्वा राज्यं प्रतीष्टं: ततः पंचशतपरिवारः वाराणसीम् आगम्य ब्रह्मावतीं पुष्करिणीम् अवतीर्य क्रीडितुम् आरब्धः; तं तथा प्रमोदविहारिणं दृष्ट्वा जनकायः संशयम् आपन्नः: अहो परमदर्शनीयो हंसाधिपतिः कुतो ऽपीह संप्राप्तः; ब्रह्मावतीं पुष्करिणीम् अलंकृत्य सर्वजलचरान् पक्षिणो रूपशोभया अभिभूय लोकस्य स्पृहाम् उत्पादयति; यथेष्टं च विहरति इति; श्रुत्वा सर्व एव वाराणसीनिवासी जनकायः समन्ताद् ब्रह्मावतीं पुष्करिणीं परिवार्य, तस्य विस्रब्धविहारतां रूपशोभां च निरीक्षमाणः अवस्थितः; अमात्यै राज्ञो निवेदितं: देव कुतो ऽपि हंसाधिपतिर् आगतः; स ब्रह्मावतीं पुष्करिणीम् अवतीर्य अनेकहंसशतपरिवारः सर्वान् जलचरान् पक्षिणो रूपशोभया अभिभूय लोकस्य स्पृहाम् उत्पादयन् विस्रब्धविहारतया तिष्ठति इति; राजा कथयति: भवन्तः यद्य् एवम् आहूयन्तां शाकुनिकाः इति; तैर् आहूताः; राजा कथयति: भवन्तः श्रूयते ब्रह्मावत्यां पुष्करिण्याम् अतिपरमदर्शनीयविग्रहो हंसाधिपतिः कुतो ऽप्य् आगतः; स युष्माभिर् एक अक्षतः पाशैर् बध्वा मत्सकाशम् आनेयः; इति; स तैः परमसुकुमारेण पाशेन बद्धः; स गाथां भाषते संस्यन्दितो ऽस्मि बद्धो मनुष्यवशम् आगतो ऽहम् अचिकित्स्य आदाय हंसयूथं गच्छत शीघ्रं ह्य् अनवतप्तम् इति एकोनानि पंचशतानि निष्पलायितानि; एको न निष्पलायितः; तम् एव च बद्धं शोचमानो ऽवस्थितः; शाकुनिकास् ते दृष्ट्वा परं विस्मयम् आपन्नाः; राजभयान् न बध्नन्ति; नापि प्रघातयन्ति; ते तं हंसाधिपतिम् आदाय राज्ञः सकाशं गताः; स द्वितीयः अबद्धः; स्नेहपाशपाशितः स्वयम् एव गतः; स हंसाधिपती राज्ञ उपनीतः; राजा कथयति: भवन्तो ऽयं द्वितीयः किमर्थम् आनीतः? ते कथयन्ति: देव नास्माभिर् अयं बद्धः; अपि तु स्वयम् एवागतः इति; राजा परं विस्मयम् आपन्नः कथयति: नूनम् अस्येयं भार्या; गच्छत; एतं हंसाधिपतिं सह भार्यया मुञ्चत; न च युष्माभिः केनचिद् अपि एतौ प्रघात्यौ इति; शाकुनिकाः कथयन्ति: देव अन्य प्रघातयिष्यन्ति; जनकायस्य निवेद्यताम् इति; राज्ञा अमात्यानाम् आज्ञा दत्ता: गच्छत भवन्तो वाराणस्यां नगर्यां घण्टावघोषणं कारयत देव एवं समाज्ञापयति, न केनचिद् मद्विषयनिवासिना जलचराः पक्षिणो घातयितव्याः इति; तैर् घण्टावघोषणं कारितं किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ पूर्णमुखो हंसाधिपतिर् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; या सा तस्य पत्नी स एवासाव् आनन्दः तेन कालेन तेन समयेन; यानि तानि एकोनानि पंच हंसशतानि, एतान्य् एव तानि एकोनानि पंच भिक्षुशतानि; तदाप्य् अहम् एभिर् हंसभूतैः परित्यक्तः; आनन्देन हंसभूतेन न परित्यक्तः; एतर्ह्य् अप्य् अहम��� एभिः परित्यक्तः; आनन्देन भिक्षुणा न परित्यक्तः; भूयो ऽपि भिक्षवः यथा अहम् एभिः परित्यक्तः, आनन्देन भिक्षुणा न परित्यक्त तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् करदण्डी, थे सहस्रयोध भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां नगर्याम् अट्टो नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं च स्फीतं च यावद् आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; तस्य पंचामात्यशतानि येषाम् अनुभावात् प्रातिसीमैः कोट्टराजभिर् नाभिभूयते; यावद् दक्षिणापथात् करदण्डी नाम सहस्रयोधी अभ्यागतः; सो ऽन्यतमेनामात्येन राज्ञः सकाशम् उपनीतः; देव अयं करदण्डी नाम सहस्रयोधी; देवम् उद्दिश्य दक्षिणापथाद् आगतः; तद् अर्हति देवो ऽस्य परिग्रहं कर्तुम् इति; स राज्ञा परिगृहीतः; भोगैः संविभक्तः; यावद् अपरेण समयेन अट्टस्य राज्ञः भूम्यन्तरा राजानः उपचित्तबलसाधनाः संवृत्ताः; ते चतुरङ्गबलकायं सन्नाह्य हस्तिकायम् अश्वकायं रथकायं पत्तिकायम् अट्टं राजानम् अभिगताः युद्धाय; अट्टो ऽपि राजा चतुरङ्गबलकायं सन्नाह्य हस्तिकायम् अश्वकायं रथकायं पत्तिकायं भूम्यन्तरान् राज्ञः प्रत्यभिनिर्यातो युद्धाय; अट्टेन राज्ञा भूम्यन्तरा राजनः जीताः भीतः भग्नाः पराजिताः परापृष्ठीकृताः स्वक्स्वकान् विषयान् गताः; तैः पुनर् अपि सन्निपत्य अट्टस्य राज्ञः पंचामात्यशतानि उपस्कारेण भग्नानि: आगच्छत यूयं; युष्मान् प्रतिविशिष्टरैः भोगैः संविभजामः इति; ते संप्रतिपन्नाः; ततो भूम्यन्तरा राजनः पुनर् अपि चतुरङ्गबलकायं सन्नाह्य हस्तिकायम् अश्वकायं रथकायं पत्तिकायम् अट्टम् राजानम् अभिगता यौद्धाय; अट्टो ऽपि नाम चतुरङ्गबलकायं सन्नाह्य हस्तिकायम् अश्वकायं रथकायं पत्तिकायं भूम्यन्तरान् राज्ञः प्रत्यभिनिर्यातो युद्धाय; अट्टस्य राज्ञः पंच अमात्यशतानि युद्धे वर्तमाने प्रतिनिवर्त्य करण्ड्दिना सहस्रयोधेन सार्धं योद्धुम् आरब्धानि राजा दृष्ट्वा व्यथितः; करदण्डी सहस्रयोधो गाथां भाषते त्यजन्ति सर्वमित्राणि चिरसंस्तुतिकानि ते मित्रं ते करदण्डी तु त्वाम् एको न प्रहास्यति इति तेन ते सर्वे प्रघातिताः किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसाव् अट्टो नाम राजा अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; या ऽसौ करदण्डी सहस्रयोधः आनन्दः सः तेन कालेन तेन समयेन; यानि तानि पंच अमात्यशतानि एतान्य् एव तानि पंच भिक्षुशतानि; तदाप्य् अहम् एभिः परित्यक्तः; आनन्देन न परित्यक्तः; एतर्ह्य् अप्य् अहम् एभिः परित्यक्तः; आनन्देन न परित्यक्तः; भूयो ऽपि यथा अहम् एभिः परित्यक्तः, आनन्देन न परित्यक्त तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् अ लिओन् अन्द् हिस् जच्कल्-फ़्रिएन्द् भूतपूर्वं भिक्षवः अनियतराश्यवस्थितो बोधिसत्वः अन्यतमस्मिन् पर्वतैकदेशे सिंहो मृगपतिर् बभूव; तस्य पंच सृगालशतानि विघसखादकानि नित्यानुबद्धानि पर्वतम् उपनिश्रित्य तिष्ठन्ति; सिंहः प्राणिनो घातयित्वा वरमांसानि वररुधिराणि च पीत्वा निरपेक्षः प्रक्रामति; तेषाम् एवं महान् कालो ऽतिक्रान्तः; यावद् अपरेण समयेन सिंहो मृगराजः रात्रौ प्राणिनः समन्वेषमानः कूपे पतितः; तेषां पंचानां सृगालशतानाम् एकोनानि प्रक्रान्तानि; एकः कूपतटे अवस्थितः; चिन्तयति च: को ऽसाव् उपायः स्याद् येनेमं समुद्धरेयम् इति; स इतश् चामुतश् च कूपसामन्तकेन पर्यटितुम् आरब्धः; यावत् पश्यति: कूपस्य नातिदूरे पल्वलं; तेन विचार्य एकदेशेन सुरङ्गो निखातः; ततस् तद् उदपानं पल्वलात् सलिलेन पूर्णं; सिंहः स्वयम् एवोत्थितः; देवता गाथां भाषते कर्तव्यानि च मित्राणि दुर्बलानि बलान्य् अपि पश्य सिंहः सृगालेन जीर्णकूपात् समुद्धृतः इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ सीम्हः अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; सृगाल आनन्दो भिक्षुः तेन कालेन तेन समयेन; यानि तानि एकोनानि पंच सृगालशतानि एतान्य् एव पंच भिक्षुशतानि; तदाप्य् अहम् एभिः परित्यक्तः; आनन्देन न परित्यक्तः; एतर्ह्य् अप्य् अहम् एभिः परित्यक्तः; भूयो ऽपि यथा अहम् एभिः परित्यक्तः तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् अ मृगी अन्द् मृगाधिपति भूतपूर्वं भिक्षवः अनियतराश्यवस्थितो बोधिसत्वः अन्यतमस्मिन् प्रदेशे पंचानां मृगशतानां मृगाधिपतिर् बभूव; यावद् अन्यतमेन लुब्धकेन मृगाणां वधाय प्रभूताः कूटपाशाः लेपाश् च व्यवस्थापिताः; स च मृगाधिपतिः विस्रब्धविहारतया पंचशतपरिवारो मृगदावे परिभ्रमति; स मृगयूथस्याग्रतो गच्छन् पाशेन बद्धः; तं बद्धं दृष्ट्वा सर्वे मृगा निष्पलायिताः; एका मृगी यूथपतेः पार्श्वे अवस्थिता; स मृगाधिपतिर् व्यायच्छति पाशं छेत्तुं; स शक्नोति; तं तथा चलन्तं दृष्ट्वा सा मृगी गाथां भाषते व्यायमस्व महाभाग व्यायमस्व मृगोत्तम आगमिष्यति लुब्धो ऽसौ पाशो येनैष आहृतः सो ऽपि गाथां भाषते किं करोमि न शक्नोमि भिनद्म्य् आशु महीम् इमां दृढानि चर्मपाशानि पादौ कर्षन्ति मे भृशम् इति ततो ऽसौ लुब्धकः धनुर्बाणपाणिः काषायवस्त्रवसितः तं प्रदेशम् उपसंक्रामति; अद्राक्षीत् सा मृगी तं लुब्धकं वधायोद्यतं मृगाधिपतिम् उपसंक्रान्तं; दृष्ट्वा च पुनस् त्वरितत्वरिता गाथां भाषते व्यायमस्व महाभाग व्यायमस्व मृगोत्तम आगतो ह्य् एष लुब्धो ऽसौ पाशो येनैष आहृतः इति सो ऽपि गाथां भाषते किं करोमि न शक्नोमि भिनद्म्य् आशु महीम् इमां दृढानि चर्मपाशानि पादौ कर्षन्ति मे भृशम् इति ततः सा मृगी शून्यहृदया तं मृगलुब्धकम् इमां गाथां तत्समीपे भाषते लुब्धावतारय धनुर् असिं गृह्णीष्व लुब्धक पूर्वं घातय मां तावत् ततः पश्चान् मृगाधिपतम् इति ततः स मृगलुब्धकः विस्मयावर्जितमतिः कथयति: कस् तवैष भवति? इति; सा कथयति: स्वामि इति; स तं गाथया प्रत्यभाषत नाहं त्वा घतायिष्यामि न हनिष्ये मृगाधिपम् संगमं ते करिष्यामि प्रियेण पतिना सह इति सापि गाथां भाषते यथाहं लुध मोदामि प्रियेण पतिना सह एवं त्वं लुब्ध मोदस्व सह सर्वैः स्वबान्धवैः इति ततस् तेन लुब्धेन भूयस्या मात्रया विस्मयजातेन मृगो मुक्तः किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ मृगाधिपतिर् अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; या सा मृगी आनन्दः सः तेन कालेन तेन समयेन; यानि तानि एकोनानि पंच मृगशतानि एतान्य् एव एकोनानि पंच भिक्षुशतानि; तदाप्य् अहम् एभिः परित्यक्तः; आनन्देन न परित्यक्तः; एतर्ह्य् अप्य् अहम् एभिः परित्यक्तः; आनन्देन न परित्यक्तः भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्तः पूतिः पूतिना लाभसत्कारेण हतः इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् एष पूतिना पूतिर् लाभसत्कारेण हतः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् अ जच्कल् चोम्पेतिन्ग् wइथ् अन् एलेफन्त् भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन् परवतैकदेशे महत् पद्मसरः; तस्य समीपे हस्ती प्रतिवसति; अपरस्मिन्न् अपि प्रदेशे सृगालः प्रतिवसति; यावद् अपरेण समयेन हस्ती तस्मात् पद्मसरसः पानीयं पीत्वा उत्तिष्ठति; सृगालश् चावतरति; तेन हस्ती उक्तः; युद्धं वा अनुप्रयच्छ मार्गं वा इति; हस्ती संलक्षयति: पूतिर् अयं तपस्वी ध्वाङ्क्षश् च; यद् एनं पादेन घातयिष्यामि, शुण्डया वा दन्तेन वा अशुचिना वा नाशयिष्यामि इति; पुनः संलक्षयति: सर्वथा पूतिर् अयं पूतिनैव हन्तव्यः; इति विदित्वा गथां भाषते न त्वा पद्भ्यां हनिष्यामि न दन्ताभ्यां न शुण्डया पूतिना त्वां हनिष्यामि पूतिर् हन्येत पूतिना इति हस्ती संलक्षयति: अपक्रम्यैकान्ते गच्छामि; नियतम् एष मां पृष्ठतो ऽनुगच्छति इति; स मार्गाद् अपक्रम्य त्वरितत्वरितं संप्रस्थितः; सृगालः संलक्षयति: वचनमात्रेणैव एष भग्नो मया येन त्वरितत्वरितं निष्पलायितः इति; स तस्य पृष्ठतः पृष्ठतो ऽनुबद्धः; हस्तिना समीपं गतं ज्ञात्वा तस्योपरि महता वेगेन पुरीषं मुक्तं; पतितः कालगतः किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ सृगालः एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन तदाप्य् एष पूतिना पूतिर् हतः इति; एतर्ह्य् अप्य् एष पूतिना पूतिर् लाभसत्कारेण हतः [हेरे थेरे इस् अ लेअफ़् मिस्सिन्ग्, सेएमिन्ग्ल्य् बेचौसे ओफ़् अन् एर्रोर् ओफ़् थे स्च्रिबे हिम्सेल्फ़्.] पुनर् अपि भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्तः धर्ममुखिकया लोको व्यंसितः इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् अनेन धर्ममुखिकया लोको व्यंसितः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् आग्नेय, थे चत् भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन् प्रदेशे मूषिकाणां यूथपतिः पंचशतपरिवारो ऽवतिष्ठते; आग्नेयो नाम बिडालः; तेन तरुणावस्थायां यस्मिन् प्रदेशे प्रतिवसति; तत्सामन्तकेन सर्वे मूषिकाः प्रघातिताः; सो ऽपरेण समयेन जीर्णः संवृत्तः; पराक्रमेण न शक्नोति मूषिकान् ग्रहीतुं; स संलक्षयति: पूर्वम् अहं तरुणावस्थायां शक्तः पराक्रमेण मूषिकान् ग्रहीतुम्; इदानीम् अशक्तः; किं तु उपायसंविधानेन भक्षयामि इति; स शनैर् मन्दं मन्दं मूषिकान् पर्येषितुम् आरब्धः; तेन पर्येषमाणेन पंचशतिको मूषिकयूथः परिज्ञातः; स मुषिकविवरस्य नातिदूरे कृतकेन तपस् तप्यति; स मूषिकैर् भ्रमद्भिर् दृष्टः शान्तेनेर्यापथेन अवस्थितः; ते दूरतः स्थित्वा कथयन्ति: मातुल किं करोषि इति; स कथयति:मया तरुणावस्थायां प्रभूतम् अपुण्यं कृतं; तस्य क्षपणाय तपश् चरामि इति; तेषां तस्यान्तिके धर्मान्वयप्रसादः उपपन्नः; विरतो ऽयं तस्मात् पापकाद् असद्धर्माद् इति; ते तं प्रतिदिनं प्रदक्षिणीकृत्य विवरं प्रविशन्ति; स तेषां पश्चिमं गृहीत्वा भक्षयति; यावद् असौ यूथः परिहीयते; यूथपतिः संलक्षयति: मम मूषिकाः परिहीयन्ते; अयं च बिडालो बलवान् जातः; कारणेनात्र भवितव्यम् इति; स बिडालस्य विष्ठां निरीक्षितुम् आरब्धः; यावत् पश्यति सर्वलोमिकां विष्ठां; स संलक्षयति: नियतम् अनेन मूषिकाः प्रघात्यन्ते; यन्न्व् अहम् एनं गृह्णीयाम् इति; स तस्यादर्शनपथे निरीक्षमाणः तत्परो व्यवस्थितः; यावत् तेनासौ दृष्टः पश्चिमं मूषिकं भक्षयन्; स तम् उपसंक्रम्य दूरेण गत्वा गाथया प्रत्यभाषत वर्धते मातुलस्याङ्गं गनश् च परिहीयते न मूलफलभक्षस्य विष्ठा भवति रोमशा नायं शिखी धर्मशिखी अर्थहेतोर् अयं शिखी स्वस्ति ते ऽग्नेय भवतु परिहीयन्ति मूषकाः इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ तेन कालेन तेन समयेन आग्नेयो बिडालः देवदत्तः सः; तदाप्य् अनेन धर्ममुखिकया मूषिका भक्षिताः; एतर्ह्य् अप्य् अनेन धर्ममुखिकया लोको व्यंसितः भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त ये भगवतो दृष्ट्यनुमतम् आपन्नाः ते स्वस्तिक्षेमाभ्यां संसारकान्ताराद् उत्तीर्णाः; ये देवदत्तः दृष्ट्यनुमतम् आपन्नाः ते अनयेन व्यसनम् आपन्नाः इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् ये मम दृष्ट्यनुमतम् आपन्नाः ते स्वस्तिक्षेमाभ्यां संसारकान्ताराद् उत्तीर्णाः; ये दृष्ट्यनुमतम् आपन्नाः ते अनयेन व्यसनम् आपन्नाः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् अ बुल्ल् थत् गोत् एन्तन्ग्लेद् ओथेर् बुल्ल्स् इन्तो त्रोउब्ले ब्य् बद् चोउन्सेल्स् भूतपूर्वं भिक्षवो द्वौ सार्थवाहौ पंचभिः शकटशतैः सार्धम् अनुव्यहरमाणौ कान्तारमार्गं प्रतिपन्नौ; तव्योः कान्तारमार्गप्रतिपन्नयोः कदाचिद् बलीवर्दानां परीत्तो यवसो भवति; पानीयंच कदाचित् परीत्तं भवति; कदाचिन् नास्त्य् एव; ततो ऽसौ सार्थः सह बलीवर्दैः अतीव परिश्रान्तः कृच्छ्रेण कान्तामार्गं प्रतिपन्नः पश्यति अन्यतरस्मिन् प्रदेशे हरितशाद्वलं सलिलसंपन्नं च स्नाताः; प्रभूतं च पानीयं पीतं; ततस् ते बलीवर्दाः परीत्तेन पान्येन यवसेन च परिखिन्नाः, पर्याप्तं यवसं पानीयं च पीत्वा विश्रान्ताः; तेषां यः प्रधानो बलीवर्दः स तान् प्रबोधयति: भवन्तो वयं परीत्तेन यवसेन परीत्तेन च पानीयेन परिखेदिताः; अयं प्रदेशो हरितशाद्वलः सलिलसंपन्नश् च; यदि भवताम् अभिप्रेतम् इहैव हठं कृत्वा तिष्ठामः इति; द्वितीयः प्रधानबलीवर्दश् च यूथ्यान् कथयति: भवन्तो बलवन्तो मनुष्य���ः दुर्दान्तदमकाः; यथैव वयं वहामस् तथैव वहत; मा अनर्थं प्रापयिष्यथ इति; एवम् उक्ते प्रधानबलीवर्दो रुषितः स्वयूथ्यान् कथयति: भवन्तः केन चन्द्रस्य पृष्ठं दृष्टम् एभिर् युष्माभिर् न वोढव्यम् इति; यावत् सार्थिका बलीवर्दान् योजयितुम् आरब्धाः; ते बलीवर्दैर् भ्रेषणरूपा अवस्थापिताः; सार्थिका प्रभूतान् प्रहारान् दत्वा प्रतोदयष्टिभिर् आताड्य आताड्य रुधिरेण प्रघरता शकटे योजिताः; अन्ये तूष्णीं वोढुम् आरब्धाः; तेषां न किंचित् कृतं; देवता गाथां भाषते मिथ्या हि चोदिताः पश्य बलीवर्देन गा इमाः विकर्तिताभिरुधिराः क्षुत्पिपासप्रमर्दिताः सम्यक् च चोदिताः पश्य बलीवर्देन गा इमाः ते वै निस्तीर्णकान्ताराः जलं शीतं पिबन्ति हि किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ प्रधानो बलीवर्दः येन ते सम्यग् एव चोदिताः अहं सः तेन कालेन तेन समयेन; येन तु बलीवर्दा विप्रस्थापिताः सः तेन कालेन तेन समयेन; तदापि यैर् मम वचनं श्रुतं ते स्वस्तिक्षेमाभ्यां कान्तारमार्गं निस्तीर्णाः; यैर् देवदत्तस्य वचनं श्रुतं ते अनयेन व्यसनम् आपन्नाः; एतर्ह्य् अपि ये मम दृष्ट्यनुमतम् आपन्नाः ते स्वस्तिक्षेमाभ्यां संसारकान्तारमार्गाद् उत्तीर्णाः; ये देवदत्तस्य दृष्ट्यनुमतम् आपन्नाः ते अनयेन व्यसनम् आपन्नाः भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्तो मूर्खो मुर्खपरिवारः इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वनि देवदत्तो मूर्खो मूर्खपरिवारः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे लेअदेर् ओफ़् थे मोन्केय्स् भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन् अरण्यायतने मर्कटयूथपतिः प्रतिवसति; तेन परिभ्रमता कूपे चन्द्रबिम्बकं दृष्टं; यूथपतिः कथयति: भवन्तः चन्द्रः कूपे पतितः; उद्धरामः; किम् अचन्द्रको लोको भविष्यति? इति; ते कथयन्ति: शोभनम्; उद्धरामः इति; ते संजल्पं कर्तुम् आरब्धाः: कथम् अत्र उद्धर्तव्यः? इति; अपरे कथयन्ति: किम् अत्र ज्ञायते? मर्कटरज्जुं कृत्वा समुद्धरामः इति; तैर् मर्कटरज्जुः कृता; एकः शाखायां लग्नः; तस्य पुच्छे अपरो लग्नः; तस्याप्य् अपरो लग्न इत्य् एवं सर्वे लग्नाः; शाखा अतिभारा जाता; ते पानीयं विक्षोभयितुम् आरब्धाः; चन्द्रप्रतिबिम्बकं नष्टं; शाखा भग्ना; सर्वे कूपे पतिताः; अनयेन व्यसनम् आपन्नाः; देवता गाथां भाषते ये���ाम् इह हि मूर्काणां मूर्खो भवति नायकः सर्वे ते निधनं यान्ति चन्द्रोद्धारा इव वानराः इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ मर्कटयूथपतिः देवदत्तः सः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष मूर्खो मूर्खपरिवारः; एतर्ह्य् अप्य् एष मूर्खो मूर्खपरिवारः थे फ़िवे चौसेस् ओफ़् थे दिविसिओन् ओफ़् थे चोन्ग्रेगतिओन् भगवान् श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अनाथपिण्डदस्यारामे; अथ भगवत एतद् अभवत्: तथागतस्य संभृतसंभाराणि कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यभावीनि; तथागतेनैव कर्माणि कृतान्य् उपचितानि को ऽन्यः प्रत्यनुभविष्यति? न हि कर्माणि कृतान्य् उपचितानि बाह्ये पृथिवीधातौ विपच्यन्ते पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम्; अवश्यं देवदत्तेन तथागतस्य संघो भेत्तव्यः पंचभिः कारणैः संघो भिद्यते: आदौ तावत् संघो न भिद्यते; यावत् बुद्धो लोके उत्पद्यते लोकस् तावत् तन्मुखो ऽवतिष्ठते बुद्धः किल मार्षा लोक उत्पन्न इति; परिनिर्वृते शास्तरि संघो भिद्यते; यः कश्चिद् एवं ब्रूयाद्: अहम् एव शास्ता इति तस्य वक्तव्यं: यदा भगवान् जीवति तिष्ठति ध्रियते यापयति तदा त्वं क्व आसीः? अर्बुदे अनुत्पन्ने संघो न भिद्यते दृष्ट्यर्बुदे वा शीलार्बुदे वा श्रावकयुगे अनिर्दिष्टे संघो न भिद्यते; तत् कस्य हेतोः संघो भिन्नः अवश्यं श्रावकयुगं प्रतिसन्धत्ते; सीमायाम् अबद्धायां संघो न भिद्यते; तत् कस्य हेतोः अन्तःसीम्नि संघो भिद्यते न बहिःसीम्नि सोलिचितुदेस् ओफ़् थे बुद्ध अथ भगवत एतद् अभवत्: मम निरर्बुदे भिक्षुसंघे अर्बुदम् उत्पन्नं शीलार्बुदं दृष्ट्यर्बुदं च; शीलार्बुदम् उत्पादितं सुदत्तेन कलन्तकपुत्रेण; दृष्ट्यर्बुदम् अरिष्टेन भिक्षुणा; अवश्यं च देवदत्तेन संघो भेत्तव्यः; यन्न्व् अहं राजगृहे वर्षाम् उपगच्छेयम्; अथ भगवत एतद् अभवत्: यदि तावत् शैक्षाशैक्षैः पुद्गलैः सार्धं राजगृहं गमिष्यामि न शक्ष्यति देवदत्तः संघभेदं कर्तुं; यन्न्व् अहं पृथग्जनकल्याणकैः पुद्गलैः सार्धं गच्छेयम्; इति विदित्वा आयुष्मता राहुलेन उपस्थायकेन पंचभिर् भिक्षुशतैः सार्धं यथाभिरम्यं श्रावस्त्यां विहृत्य येन राजगृहं तेन चारिकां प्रक्रान्तः; अनुपूर्वेण चारिकां चरन् राजगृहम् अनुप्राप्तः इति फ़मिने इन् राजगृह, दिविसिओन् ओफ़् थे चोन्ग्रेगतिओन् अन्द् नेw रुलेस् इम्पर्तेद् ब्य् देवदत्त बुद्धो भगवान् राजगृहे वर्षा उपगतो वेणुवने कलन्दकनिवापे; तेन खलु समयेन दुर्भिक्षम् अभूत्; कृच्छ्रः कान्तारः दुर्लभः पिण्डको याचनकेन; तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: इच्छाम्य् अहं भिक्षवः इमां त्रैमासीं प्रतिसंलातुं; न मे केनचिद् भिक्षुणा उपसंक्रमितव्यं स्थापयित्वा पिण्डपातनिर्हारकं; तद् एव पोषधम् इति; भिक्षुसंघेन क्रियाकारः कृतः न केनचिद् अस्माकम् इमां त्रैमासीं भगवन्तं दर्शनायोपसंक्रमितव्यं स्थापयित्वा पिण्डपातनिर्हारकं; तद् एव पोषधम् इति तेन खलु समयेन आयुष्मन्तौ शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ दक्षिणागिरिषु वर्षा उपगतौ; देवदत्तेन त्रैमासीं भिक्षुसंघः प्रवारितः चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः; स त्रयाणां व द्विकानां वा मासानाम् अत्ययाद् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: श्रमण आयुष्मन्तो गौतम एवं श्रावकाणां धर्मं देशयति; आरण्यकत्वेन भिक्षुः शुध्यति मुच्यति निर्याति सुखदुःखं व्यतिक्रामति सुखदुःखव्यतिक्रमं चानुप्राप्नोति; पिण्डपातिकत्वेन पांसुकूलिकत्वेन त्रैचीवरिकत्वेन आभ्यवकाशिकत्वेन शुध्यति मुच्यति निर्याति सुखदुःखं व्यतिक्रामति सुखदुःखव्यतिक्रमं चानुप्राप्नोति; यस्य चायुष्मन्तः इमानि पंच व्रतपदानि न रोचन्ते न क्षमन्ते न संप्रख्यान्ति स श्रमणस्य गौतमस्य आराद् भवतु दुराद् भवतु; शलाकं गृह्णातु इति; पंचभिर् भिक्षुशतैः शलाका गृहीताः; देवदत्त उत्थायासनात् प्रक्रान्तः; पंच भिक्षुशतानि पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धानि; आयुष्मान् राहुलो द्वारे तिष्ठति; तेन तानि देवदत्तस्य पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धानि दृष्टानि; स कथयति: आयुष्मन्तः किमर्थं तथागतम् अर्हन्तं सम्यक्संबुद्धम् अपहाय अस्य पापेच्छस्य पृष्ठतः पृष्ठतः समनुगच्छत? इति; ते कथयन्ति: आयुष्मन् राहुल एवंविधे दुर्भिक्षे कृच्छ्रे कान्तारे भगवान् अदर्शनो व्यवस्थितः; वयं देवदत्तानुभावात् प्राणैर् न वियुक्ताः; यदि देवदत्तेन त्रैमासीं भिक्षुसंघो न प्रतिपादितो ऽभविष्यत्, एकः भिक्षुर् न जीवितो ऽभविष्यद् इति यदा देवदत्तेन तथागतेन श्रावकसंघो भिन्नः, तदा महान् पृथिवीचलो जातः; उल्कापाता दिशोदाहाः; देवदुन्दुभयः अभिनदन्ति; नियमानवक्रान्ता नियमं नावक्रामन्ति; फलं न प्राप्नुवन्ति; वैराग्यं न गच्छति; आस्रवान् न क्षपयन्ति; नोद्दिशन्ति; न पठन्ति; न स्वाध्यायन्ति; सूत्रविनयधराभिधार्मिकारण्यकाः सूत्रविनयाभिधर्मारण्यकचिन्तायां न प्रयुज्यन्ते; न श्रावकबोधौ बीजम् आरोपयन्ति; न प्रत्येकायां बोधौ; नानुत्तरायां सम्यक्संबोधौ; सदेवमानुषं जगद् व्याकुलं वर्तते; त्रिसहस्रमहासहस्रे लोकधातौ धर्मचक्रं विष्ठितं न सत्वसन्ताने वर्तते शारिपुत्र अन्द् मौद्गल्यायन विसित् थे बुद्ध अन्द् प्रोमिसे तो हिम् तो रेस्तोरे थे चोन्ग्रेगतिओन् आयुष्मन्तौ शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ संलक्षयन्ति: किमर्थम् अयं महापृथिवीचालः? इति; समन्वाहृत्यार्हतां ज्ञानदर्शनं न प्रवर्तते; तौ समन्वाहर्तुं प्रवृत्तौ; पश्यतः: देवदत्तेन भगवतः श्रावकसंघं भिन्नं; तयोर् एतद् अभवत्: गच्चावः भगवतः श्रावकसंघं प्रतिसन्धातुम् इति; अथायुष्मन्तौ शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ त्रयाणां वार्षिकाणां मासानाम् अत्ययात् कृतचीवरौ निष्ठितचीवरौ समादाय पात्रचीवरं येन राजगृहं तेन चारिकां प्रक्रान्तौ; अनुपूर्वेण चारिकां चरन्तौ राजगृहम् अनुप्राप्तौ; अथायुष्मन्तौ शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ पात्रचीवरं प्रतिशमय्य पादौ प्रक्षाल्य येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तौ; तेन खलु समयेन आयुष्मान् राहुलो द्वरे तिष्ठते; अथायुष्मान् राहुलः आयुष्मन्तं शारिपुत्रम् इदम् अवोचद् उपाद्याय देवदत्तेन भगवतः श्रावकसंघो भिन्नः इति; स कथयति: आयुष्मन् एतदर्थम् एव वयम् आगताः; अल्पोत्सुकस् त्वं भव; प्रतिसन्धानं करिष्यामः; इत्य् उक्त्वा भगवत्सकाशं प्रविष्टौ; प्रविश्य बहगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते निषण्णौ; एकान्तनिषण्णाव् आयुष्मतौ शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ भगवन्तम् इदम् अवोचतां: गछामो वयं भदन्त तथागतस्य भिन्नं श्रावकसंघं सन्धातुम् इति थे सेर्मोन् ओन् थे फ़ोउर् मेरितुओउस् मेन् भगवान् आह: साधु साधु शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ; बहु स पुण्यं प्रसूयते अप्रमाणम् असंख्येयं यस् तथागतस्य भिन्नं श्रावकसंघं प्रतिसन्धत्ते, तद्यथा शतछिन्नं वालं यः कोट्या कोटिं प्रतिसन्दध्यात्; एवम् एव स बहु पुण्यं प्रसूयते अप्रमेयम् असंख्येयं यस् तथागतस्य भिन्नं श्रावकसंघं प्रतिसन्धत्ते चत्वार इमे शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ ब्राह्मं पुण्यं प्रसवन्ति; कतमे चत्वारः? १) यः पुद्गलः अप्रतिष्ठितपू��्वे पृथिवीप्रदेशे तथागतस्य शारीरं स्तूपं प्रतिष्ठापयति; अयं प्रथमः पुद्गलः ब्राह्मं पुण्यं प्रसवति; कल्पं स्वर्गेषु मोदते; २) पुनर् अपरं यः पुद्गलः अप्रतिष्ठितपूर्वे पृथिवीप्रदेशे चतुर्दिशस्य भिक्षुसंघस्य विहारं प्रतिष्ठापयति; अयं द्वितीयः पुद्गलः ब्राह्मं पुण्यं प्रसवति; कल्पं स्वर्गेषु मोदते; ३) पुनर् अपरं यः पुद्गलः तथागतश्रावकसंघं भिन्नं सन्धत्ते; अयं त्रितीयः पुद्गलः ब्राह्मं पुण्यं प्रसवति; कल्पं स्वर्गेषु मोदते; ४) पुनर् अपरं यः पुद्गलः मैत्रीसहगतेन चित्तेन अवैरेण असपत्नेन अव्याबाधेन विपुलेन महद्गतेन अप्रमाणेन सुभावितेन एकां दिशम् अधिमुच्य स्फरित्वा उपसंपद्य विहरति; तथा द्वितीयां तथा तृतीयां तथा चतुर्थीम्; इत्य् ऊर्ध्वम् अधः तिर्यक् सर्वशः सर्वम् इमं लोकं मैत्रीसहगतेन चित्तेन अवैरेण असपत्नेन अव्याबाधेन विपुलेन महद्गतेन अप्रमाणेन सुभावितेन अधिमुच्य स्फरित्वा उपसंपद्य विहरति; एवं करुणामुदितौपेक्षासहगतेन चित्तेन अवैरेण असपत्नेन अव्याबाधेन विपुलेन महद्गतेन अप्रमाणेन सुभावितेन अधिमुच्य स्फरित्वा उपसंपद्य विहरति; तथा द्वितीयां तथा तृतीयां तथा चतुर्थीम्; इत्य् ऊर्ध्वम् अधः तिर्यक् सर्वशः सर्वम् इमं लोकं उपेक्षासहगतेन चित्तेन अवैरेण असपत्नेन अव्याबाधेन विपुलेन महद्गतेन अप्रमाणेन सुभावितेन एकां दिशम् अधिमुच्य स्फरित्वा उपसंपद्य विहरति; अयं चतुर्थः पुद्गलः ब्राह्मं पुण्यं प्रसवति; कल्पं स्वर्गेषु मोदते शारिपुत्र अन्द् महामौद्गल्यायन विसित् देवदत्त अन्द् एxहोर्त् थे मिस्गुइदेद् मोन्क्स् तो रेतुर्न् तो थे त्रुए दोच्त्रिने आथायुष्मन्तौ शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ भगवतो भाषितम् अभिनन्द्यानुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तौ; तेन खलु समयेन देवदत्तो दक्षिणागिरिषु बुद्धलीलया अनुधर्मं देशयति; कोकालिको ऽस्य दक्षिणे पार्श्वे निषण्णः; खण्डद्रव्यः वामे; अद्राक्षीद् देवदत्तः शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ दूराद् एव; दृष्ट्वा च पुनः संलक्षयति: महाश्रावका अपि मया अन्वावर्तिताः; इदानीम् अहं सर्वज्ञः; कोकालिकं खण्डद्रव्यं च बाहुभ्यां घट्टयति उत्तिष्ठोत्तिष्ठेति; तौ संलक्षयतः एष एवास्माकं दोषो यद् अस्माभिर् अस्य संघभेदे साहाय्यं कल्पितम्; उत्तिष्ठामः; यदि प��रहारं ददाति, बलवान् एष नियतम् अस्मान् हन्ति इति; ताव् उत्थितौ; आयुष्मान् शारिपुत्रो दक्षिणे पार्श्वे निषण्णः; आयुष्मान् मौद्गल्यायनः उत्तरे इति; तत्र देवदत्तः आयुष्मन्तम् शारिपुत्रम् आमन्त्रयते प्रतिभातु ते शारिपुत्र भिक्षूणां धर्म्यां कथां कथयितुं; पृष्ठी मे आविलायति; तत् तावद् आयामयिष्ये इति; अधिवासयत्य् आयुष्मान् शारिपुत्रः देवदत्तस्य तूष्णींभावेन; अथ देवदत्तश् चतुर्गुणम् उत्तरासङ्गं प्रज्ञप्य दक्षिणेन पार्श्वेन शय्यां कल्पयित्वा मिद्धम् अवक्रान्तः; आयुष्मता शारिपुत्रेण तथाधिष्ठितो यथोत्तानकः कायेन क्रथमनेन अवस्थितः; तत्र आयुष्मान् शारिपुत्रो भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: पश्यत आयुष्मन्तः शास्तुर् अवस्थाम्: उत्तानकः कायेन क्रथमानेन मिद्धम् अवक्रान्तः इति; अथायुष्मान् शारिपुत्रः आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् इदम् अवोचत्: संवेजय आयुष्मन् महामौद्गल्यायन पर्षदम् इति; अथायुष्मान् महामौद्गल्यायनस् तद्रूपं समाधिं समापन्नः यथा समाहिते चित्ते पूर्वस्यां दिश्य् उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य चतुर्विधम् ईर्यापथं कल्पयति चंक्रम्यते तिष्ठति निषीदति शय्यां कल्पयति; तेजोधातुम् अपि समापद्यते; तेजोधातुसमापन्नस्य आयुष्मतो महामौद्गल्यायनस्य विविधान्य् अर्चिंषि कायान् निश्चरन्ति नीलानि पीतानि लोहितान्य् अवदातानि माञ्जिष्ठानि स्फटिकवर्णानि; यमकान्य् अपि प्रातिहार्याणि विदर्शयति; अधः कायः प्रज्वलति उपरिमात् कायात् शीतला वारिधारा स्यन्दते; उपरिमः कायः प्रज्वलति अद्धःकायात् शीतला वारिधारा स्यन्दते; यथा पूर्वस्यां दिशि एवं दक्षिणस्यां पश्चिमायाम् उत्तरस्यां दिशि; इति चतुर्दिशं चतुर्विधं ऋद्धिप्रातिहार्यं विदर्श्य तान् ऋद्ध्यभिसंस्कारान् प्रतिप्रस्रभ्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः; आयुष्मन्ता च महामौद्गल्यायनेन ते भिक्षवः संवेजिताः; तत आयुष्मता शारिपुत्रेण तेषां भिक्षूणां तथाविधो धर्मो देशितः; यं श्रुत्वा देवदत्ते निरपेक्षाः संवृत्ताः; उक्ताश् च: येषां वः आयुष्मन्तः शास्ता प्रियः ते उत्तिष्ठन्तु; गच्छामः इति मन्य् मिस्लेद् मोन्क्स् अरे लेद् बच्क् तो थे बुद्ध अन्द् रेअद्मित्तेद् इन्तो थे ओर्देर् wइथोउत् अ wओर्द् ओफ़् रेप्रोअछ् आयुष्मन्तौ शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनौ संप्रस्थितौ; भिक्षवः पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धाः; कोकालिकेन देवदत्तः उत्थाप्यते: उत्थिष्ठोत्तिष्ठ; महाश्रावकैस् ते पर्षद् अपह्रियते इति; अथायुष्मतः शारिपुत्रस्य एतद् अभवद्: यदि देवदत्तस अपश्यतः पर्षदं नेष्यामि स्थानम् एतद् विद्यते यद् उष्णं रुधिरं छर्दयित्वा कालं करिष्यति; पश्यत एव नेतव्या इति; तौ मन्दगतिप्रचारतया संघसमेतौ गच्छतः; देवदत्तो ऽपि तीव्रेण पर्यवस्थानेन अक्षिणी संपरिमार्जन् प्रधावितः; आयुष्मता शारिपुत्रेण अतिपरमभीषणपातालप्रख्या गर्ता निर्मिता; देवदत्तः कोकालिकखण्डद्रव्यकटमोरकतिष्यसमुद्रदत्तैः सार्धं समन्ततस् तां गर्तां परिभ्रमितुम् आरब्धः; न शक्नोत्य् उत्तर्तुं; स संलक्षयति: न च पर्षदम् आरागयिष्यामि; अथ च पुनर् अनयेन व्यसनम् आपत्स्यामि; इति विदित्वा प्रतिनिवृत्तः; आयुष्मन्ताव् अपि शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ भिक्षुसंघम् आदाय येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तौ; अथ ते भिक्षवः आलेखजाताः मद्गुभूताः स्रस्तस्कन्धा अधोमुखा भगवत्सकाशम् उपसंक्रामन्ति: कथं वा वयं भगवन्तम् अप्रमेयगुणसमन्वागतम् अपहाय पापेच्छं देवदत्तं संसृताः इति; अथ भगवान् तेषां भिक्षूणां चेतसा चित्तम् आज्ञाय भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: स्वागतं वो भिक्षवः सुप्रव्रजितं; सुलब्धो वो मनुष्यप्रतिलम्भः; कदाचित् कर्हिचिद् आर्यायतने प्रत्याजातिः इन्द्रियैर् अविकलता अजडता अनेडमूकता अहस्तसंवाचिकता प्रतिबलता सुभाषितदुर्भाषितानां धर्माणाम् अर्थम् आज्ञातुं; कदाचित् कर्हिचित् तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते; कदाचित् कर्हिचित् तथागतप्रवेदितस्य धर्मविनयस्य लोके धर्मदेशना प्रज्ञायते; तद् इदं भिक्षवः सुदुर्लभं सुदुर्लभं यदुत आर्यायतने प्रत्याजातिः, इन्द्रियैर् अविकलता अजडता अनेडमूकता अहस्तसंवाचिकता प्रतिबलता सुभाषितदुर्भाषितानां धर्माणाम् अर्थम् आज्ञातुं; अहं चैतर्हि शास्ता लोक उत्पन्नः तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धः विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविद् अनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवमनुष्याणां बुद्धो भगवान्; धर्मश् च देश्यते औपशमिकः पारिनिर्वाणिकः संबोधिगामी सौगतप्रतिसंवेदितः यदुत अस्मिन् सति इदं भवति; अस्योत्पादाद् इदम् उत्पद्यते; यदुत अविद्याप्रत्यायाः संस्काराः; संस्कारप्रत्ययं विज्ञानं विज्ञानप्रत्यय��� नामरूपं नामरूपप्रत्ययं षडायतनं षडायतनप्रत्ययः स्पर्शः स्पर्शप्रत्यया वेदना वेदनाप्रत्यया तृष्णा तृष्णाप्रत्यय्म् उपादानं उपादानप्रत्ययो भवः भवप्रत्यया जातिः जातिप्रत्ययाः जरामरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासाः संभवन्ति; एवम् अस्य केवलस्य महतो दुःखस्कन्धस्य समुदयो भवति; यदुत अस्मिन्न् असति न भवति; अस्य निरोधाद् इदं निरुध्यते; यदुत अविद्यानिरोधात् संस्कारनिरोधः संस्कारनिरोधाद् विज्ञाननिरोधो विज्ञाननिरोधान् नामरूपनिरोधो नामरूपनिरोधात् षडायतननिरोधः षडायतननिरोधात् स्पर्शनिरोधः स्पर्शनिरोधाद् वेदनानिरोधः वेदनानिरोधात् तृष्णानिरोधः तृष्णानिरोधाद् उपादाननिरोधः उपादाननिरोधाद् भवनिरोधो भवनिरोधाज् जातिनिरोधः जातिनिरोधाज् जरामरणशोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासा निरुध्यन्ते एवम् अस्य केवलस्य महतो दुःखस्कन्धस्य निरोधो भवति; तस्मात् तर्हि भिक्षवः आत्मार्थं समनुपश्यद्भिः परार्थं चोभयार्थं च इदं प्रतिसंशिक्षितव्यं: कच्चिन् नः प्रव्रज्य अमोघा भविष्यन्ति क्रियाः सफलाः सुखोदयाः सुखविपाकाः; येषां च परिभोक्ष्यामहे चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारान् तेषां ते काराः कृताः अत्यर्थं महाफला भविष्यन्ति महानुशंसाः महाद्युतयः महाविस्ताराः इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् यदा ते भिक्षवो भगवता स्वागतवादेन सुप्रव्रजितवादेन समुदाचरिताः तदा तेषां यत् तद् अभून् मद्गुत्वं कौकृत्यम् आलेखः विलेखः विप्रतिसारः तत् सर्वेण सर्वं प्रतिविगतं; ततो ऽन्ये भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: किं भदन्त भगवता कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन भगवतः श्रावकसंघो भिन्नः इति; भगवान् आह: तथागतेनैव भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतान्य् उपचितानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम् थे स्तोर्य् ओफ़् अ ऋषि लिविन्ग् इन् थे चोउन्त्र्य् भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन्न् आश्रमपदे मूलपुष्पफलसलिलसंपन्ने नानावृक्षोपशोभिते अनेकपक्षिगणनिषेविते ऋषिः प्रतिवसति पंचानाम् ऋषिशतानां प्रमुखः; यावद् अन्यः ऋषिः जनपदचारिकां चरन् तदाश्रमपदम् अनुप्राप्तः; स तेन ऋषिणा न सम्यक् प्रतिमानितः; तेन संजातामर्षेण तस्य पर्षद् भिद्यते: अयं पापेच्छः ऋषिर् न किंचिद् अपि जानीते; किमर्थम् अस्य सकाशे तिष्ठथ? आगच्छत; मया सार्धं गच्छत; अहं युष्मान् पंचस्व् अभिज्ञासु प्रतिष्ठापयामि इति; तेन भिद्यमानास् ते तस्य ऋषेर् अववादेन अवतिष्ठन्ते; तेन ऋषिणा संलक्षितम्: अनेन पापकारिणा ममैते ऋषयो भिन्नाः इति; स तम् उपसान्त्वयितुम् आरब्धः: मा आयुष्मन् पर्षद्भेदं कुरु; नैष ऋषिधर्मः इति; तथाप्य् असौ भिनत्त्य् एव, नावतिष्ठते इति स ऋषिर् दुर्मनाः उपायसंविधानेन अवस्थितः; असति बुद्धानाम् उत्पादे प्रत्येकबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते हीनदीनानुकम्पकाः प्रान्तशयनासनभक्ताः एकदक्षिणीया लोकस्य; अथ अन्यतमः प्रत्येकबुद्धो जनपदचारिकां चरन् तस्य ऋषेर् आश्रमपदम् अनुप्राप्तः; तेनासौ दृष्टः कायप्रासादिकः शान्तेर्यापथश् च; स तं दृष्ट्वा अभिप्रसन्नः; तेन तस्मै कारान् कृत्वा मिथ्याप्रणिधानं कृतं: यन् ममानेन पापर्षिणा पर्षद्भेदः कृतः अहम् अस्य सर्वज्ञेयवशिप्राप्तस्यापि पर्षद्भेदं कुर्याम् इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ जानपदः ऋषिः येन तस्य ऋषेः पर्षद् भिन्ना अहम् एव सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ नैवासिकः ऋषिः देवदत्तः सः तेन कालेन तेन समयेन; यन् मया अस्य पर्षद् भिन्ना तस्य कर्मणो विपाकेन अनेन मिथ्याप्रणिधानं कृत्वा संघो मम भिन्नः; इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां पूर्ववद् इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्तेन सबाह्यान् अभ्यन्तरीकृत्य अभ्यन्तरांश् च बाह्यीकृत्य पर्षद् हारिता इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि, यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् अनेन सबाह्यान् अभ्यन्तरीकृत्य अभ्यन्तरांश् च बाह्यीकृत्य पर्षद् हारिता; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् अ जच्कल्, शतद्रु ब्य् नमे भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन् प्रदेशे सृगालः प्राणी प्रतिवसति; स अतिलोलुपः अरण्ये पर्यटति ग्रामे ऽपि; सो ऽनुपूर्वेण पर्यटन् नीलरजकगृहं प्रविष्टः; नीलकुण्डे पतितः; तेन घृणा गृहीता; तस्य नातिदूरे ऊषस्य पुञ्जस् तिष्ठति; स तस्मिन् पतितः पार्श्वेन पार्श्वं लुठितः; स भूयस्या मात्रया शरीरं जुगुप्समानः पानीये पतितः; उत्थाय संप्रस्थितः आदित्यरश्मिस्पृष्टः मेचकवर्णो जातः; यावत् सृगालैर् दृष्टः; ते समन्ताद् विद्रुताः; दूरे स्थित्वा कथयन्ति: कस् त्वं? कुतो वा अभ्यागतः? इति; स कथयति: अहं शतद्रुनामा शक्रेण देवेन्द्रेण चतुष्पदानां राज्ये अभिषिक्तः इति; सृगालाः संलक्षयन्ति: अपूर्वरूपो ऽयं; नूनम् एवं भविष्यति इति; सृगालैः सर्वचतुष्पदानां निवेदितं; सिंहाः संलक्षयन्ति: को ऽसाव् अस्मत् प्रतिविशिष्टो यश् चतुष्पदानां राजा भविष्यति? गच्छामस् तावत्; स्वस्य यूथपतेर् निवेदयामः इति; तेषां यूथपतिर् अन्यतमस्मिन् पर्वतैकदेशे निवसति; स केसरी पट्टधारी; तैस् तस्य निवेदितं; तेनान्यचतुष्पदस्य आज्ञा दत्ता: गच्छ चतुष्पदाधिपतिं निरीक्षस्व किम् असौ केनचिच् चतुष्पदेन दृष्टो न वा इति; स तेन गत्वा प्रत्यवेक्षितः अपूर्वदर्शनः; सर्वैश् चतुष्पदैः परिवृतः स्थापयित्वा सिंहान्; तेन तस्य यथादृष्टं गत्वा निवेदितं; स श्रुत्वा सिंहयूथपरिवृतः तस्य सकाशम् अभिगतः; सो ऽनेकचतुष्पदपरिवृतः हस्तिस्कन्धाभिरूढः अन्वाहिण्डते; तं परिवार्य सिंहा गच्छन्ति; ततो व्याघ्राः; ततो ऽन्ये चतुष्पदाः; तेषां बहिर् दूरेण सृगालाः; तस्य माता अन्यस्मिन् पर्वतकुञ्जे प्रतिवसति; तस्यास् तेन सृगालः प्रेषितः: आगच्छ पुत्रराज्यं प्रत्यनुभव इति; सा कथयति: कीदृशः तस्य परिवारः? इति; स कथयति: सिंहव्याघ्रा हस्तिनश् च अभ्यन्तरपरिवारः; वयं तु बाह्याः इति; सा कथयति: गच्छ; विनष्टः स इति; सा गाथां भाषते सुखं वसाम्य् अस्य गिरेर् निकुञ्जे स्वस्था जलं शीतम् अहं पिबन्ति तावत् सुखं गच्छति हस्तिनासौ शृणोति यावन् न सृगालशब्दम् इति स गतः; तेन तेषां सृगालानां निवेदितं: सृगाल एवायं चतुष्पदानां राजा; दृष्टास्य मया माता, या अमुष्मिन् पर्वतनिकुञे प्रतिवसति इति; ते कथयन्ति: यद्य् एवं वयम् एनं ज्ञास्यामः सृगालो वा न वा इति; धर्मता ह्य् एषा सृगालानां यः सृगालशब्दं श्रुत्वा न वाशते, तस्य रोमाणि पतिष्यन्ति; सृगाला वाशितुम् आरब्धाः; स संलक्षयति: यद्य् अहं न रौमि, नियतं मम रोमाणि पतिष्यन्ति; यदि हस्तिस्कन्धाद् अवतीर्य रविष्यामि, माम् एते प्रघातयिष्यन्ति; अत्रैव विरौमि इति; स हस्तिस्कन्ध एव वाशितुम् आरब्धः; हस्तिना ज्ञातं सृगालो मां वहतीति; तेनासौ पातयित्वा पद्भ्यां मर्दितः; देवता गाथां भाषते यस्य वाभ्यन्तरा बाह्या बाह्या वाभ्यन्तरीकृताः स एवं निधनं याति हस्तिना क्रोष्टुको यथा इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ सृगालः एष एव स देवदत्तः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष ��भ्यन्तरान् बाह्यीकृत्य बाह्यांश् च अभ्यन्तरीकृत्य अनयेन व्यसनम् आपन्नः; एतर्ह्य् अप्य् अनेन अभ्यन्तरान् बाह्यीकृत्य बाह्यांश् च अभ्यन्तरीकृत्य परिषद् हारिता देवदत्त गेत्स् अन्ग्र्य् wइथ् कोकालिक अन्द् खण्डद्रव्य यदा आयुष्मद्भ्यां शारिपुत्रमौद्गल्यायनाभ्यां देवत्तस्य पर्षद् अपहृता तदा देवदत्तः कोकालिकं खण्डद्रव्यं च ताडयितुम् आरब्धः: युवाभ्यां मम पर्षद् हारिता इति; भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त अन्यैर् देवदत्तस्य पर्षद् अपहृता; अन्येषाम् अनेन दुःखम् उत्पादितम् इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् अन्येनैवास्य भार्या अपहृता; अन्येषाम् अनेन दुःखम् उत्पादितं; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे एलेफन्त् भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन् प्रदेशे हस्तियूथपतिः प्रतिवसति; तत्राप्य् अन्यतमस्य हस्तिनो ऽन्यतरा हस्तिनी बहुमता; सान्यतमस्मिन् कलभके ऽत्यर्थं सक्ता; तयासौ कलभ उच्यते; निष्पलायामहे इति; स कथयति: को ऽसाव् उपायो येन निष्पलाय्यामहे इति; सा कथयति: अहम् उपायं जाने; तयोर् गजो ऽभिहितः; स्नायामो ह्रदम् अवतरामः इति; सो ऽवतीर्णः; सा कथयति: पश्यामः कः आवयोश् चिरतरं निमग्नस् तिष्ठति इति; स मोहपुञ्जस् तया सार्धम् उदके निमग्नः; सा उत्थाय कलभहस्तिना निष्पलायिता; स हस्ती चिरं स्थित्वा उत्थितो न पश्यति; स संलक्षयति: भूयो निमज्जामि मा मे स्यात् पराजयः इति; भूयो निमग्नः दन्तौ निखात्यावस्थितः सुचिराद् गतप्रत्युद्गतप्राणः; व्युत्थितो न पश्यति तां हस्तिनीं; स तं ह्रदम् इतश् चामुतश् च क्षोभयितुम् आरब्धः; तेन तत्र बहवो मत्स्यकच्छपमण्डूकादयः प्राणिनो ऽनयेन व्यसनम् आपदिताः; देवता गाथां भाषते वृन्दी बतायं सुमहान् प्रज्ञाप्य् अस्य न विद्यते अन्येनास्य हृता भार्या अन्ये दुःखस्य भागिनः इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ हस्तिनागः देवदत्तः सः तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् अस्य अन्येन भार्या अपहृता; अन्येषाम् अनेन दुःखम् उत्पादितं उद्दानम् वीचिः सान्दृष्टिकं चैव वध उत्पलवर्णया कुण्डी त्रयं तथा क्षीरं गोपिका च क्षमापणा अस्थीनि चेतिकश् चैव पक्षिणा चरमं पदं भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त आयुष्मद्भ्यां शारिप���त्रमौद्गल्यायनाभ्यां देवदत्तस्य वीचिम् आगमयमानाभ्यां वीचिर् लब्धः इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि; यथा अतीते ऽप्य् अध्वनि शारिपुत्रमौद्गल्यायनाभ्यां देवदत्तस्य वीचिम् आगमयमानाभ्यां वीचिर् लब्धः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् अ लेअदेर् ओफ़् थे थिएवेस् भूतपूर्वं भिक्षवः अन्यतमस्मिन् कर्वटके इष्वस्त्राचार्यः प्रतिवसति; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्वा संवृत्ता; सा अष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारिका जाता; तस्यास् त्रीणि सप्तकान्य् एकविंशतिदिवसान् विस्तरेण जाताया जातिमहं कृत्वा कुलसदृशं नामधेयं व्यवस्थापितं; सा उन्नीता वर्धिता महती संवृत्ता; इष्वस्त्राचार्यः संलक्षयति: इयं दारिका न मया कस्यचिद् रूपेण दातव्या न शीलेन नापि धनेन; अपि तु यो मत्सकाशात् पंचसु स्थानेषु कृतावी भवति, तस्यैषा मया देया इति; तस्य च सकाशाद् द्वौ माणवौ इष्वस्त्रं शिक्षितौ; तत्रैकः पंचसु स्थानेषु कृतावी; द्वितीयस् तु छेद्ये कृतावी संवृत्तः; तस्मै तेन सा दारिका दत्ता; सो ऽन्यः संजातामर्षः चोराणां मध्यं प्रविष्टः, पंचानां चोरशतानां सेनापतिर् जातः; स एकस्मिन् प्रदेशे मार्गं बध्वा अवस्थितः; प्रथमस् तां पत्नीं परिणीय रथ आरोप्य स्वगृहं संप्रस्थितः; यावच् चोरभयात् सार्थः अग्रतो गच्छन् स्थितः; स कथयति: भवन्तो गच्छत; किं तिष्ठथ? इति; ते कथयन्ति: चोरैर् मार्गो बद्धः इति; स कथयति: आर्या गच्छत; किं करिष्यन्ति इति; स संप्रस्थितः; सार्थिकाः कथयन्ति: भवन्तो गच्छत्व् एषः; तिष्ठामस् तावत्; स्थानम् एतद् विद्यते यद् अयम् आत्मानं दारयिष्यति; पत्नीं च हारयिष्यति इति; चोरा वृक्षम् अधिरुह्य दिगवलोकनं कुर्वन्तो ऽवस्थिताः; तैर् असौ रथाभिरूढो दृष्टः; कथयन्ति: भवन्तः पुरुषो रथाभिरूढः आगच्छति इति; चोरसेनापतिना दूतो ऽनुप्रेषितः: निवर्तय रथम् इति; स कथयति: भवन्तः शूरस्य शूरपरिहारं प्रयच्छत इति; ते कथयन्ति: वयम् अपि शूराः इति; सेनापतिना पंच चोराः प्रेषिताः; तेन ते प्रघातिताः; एवं विंशतिर् आगताः, ते ऽपि प्रघातिताः; यावत् सर्वे प्रघातिताः; सेनापतिर् एको ऽवशिष्टः; स खड्गम् आदाय अग्रतः स्थितः; स शरान् क्षेप्तुम् आरब्धः; स खद्गेन छिनत्ति; यावत् ��ेन पंचशतिकस् तूणीरः क्षिप्तः; तेन सर्वे खड्गेन छिन्नाः; एकः शरो ऽवस्थितः; स तं न मुञ्चति; सा दारिका कथयति: मुञ्च शरं; किमर्थं तिष्ठति? इति; स कथयति: एष एव एको ऽवशिष्टः, एष चेन् मुक्तः, अहं प्रघातितः; त्वं चापहृता इति; ततः सा दारिका विजृम्भमाणा वेणिं बन्धुम् आरब्धा; चोरसेनापतिस् तस्याम् अवेक्षमाणायाम् निरीक्षितुम् आरब्धः; स तेन शरेण मर्मणि ताडितः; स म्रियमाणो गाथां भाषते नाहं रथिकेन हतो हतो ऽस्मि लोलेन पापचित्तेन यो ऽहं रणमध्यगतः प्रमदावदनं निरीक्षामि इति किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ रथिकः शारिपुत्रः सः तेन कालेन तेन समयेन; यासौ दारिका मौद्गल्यायनः सः तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ चोरसेनापतिर् देवदत्तः सः तेन कालेन तेन समयेन; तदा आभ्याम् अस्य वीचिं पर्येषमाणाभ्यां वीचिर् लब्धा; एतर्ह्य् अपि आभ्याम् अस्य वीचिं पर्येषमाणाभ्यां वीचिर् लब्धा थे फ़्रुइत् ओफ़् मोनछल् लिफ़े इन् थे विसिब्ले wओर्ल्द् अजातशत्रु विसित्स् थे बुद्ध बुद्धो भगवान् राजगृहे वर्षा उपगतो जीवकस्य कुमारभृतस्य आम्रवणे; अथ राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः तदैव ज्योत्स्नायां रात्र्याम् आषाढ्यां वर्षोपनायिकायाम् अभिज्ञातायाम् अभिलक्षितायां पूर्णायां पौर्णमास्याम् उपरिप्रासादतलगतः अमात्यान् आमन्त्रयते: हम्भो ग्रामण्यः एवंरूपायां ज्योत्स्नायां रात्र्याम् आषाढ्यां वर्षोपनायिकायाम् अभिज्ञातायाम् अभिलक्षितायां पूर्णायां पौर्णमास्यां किम् अस्माभिः करणीयं स्यात्? अथान्यतमा अवरुद्धिका स्त्री राजानम् अजातशत्रुं वैदेहीपुत्रम् इदम् अवोचत्: एवंरूपायां देव ज्योत्स्नायां रात्र्याम् आषाढ्यां वर्षोपनायिकायाम् अभिज्ञातायाम् अभिलक्षितायां पूर्णायां पौर्णमास्यां यद् देवः पंचभिः कामगुणैः समर्पितः समन्वङ्गीभूतः क्रीडेद् रमेत परिचारयेद् इदम् अहं देवस्य करणीयं मन्ये अथान्यतमा अवरुद्धिका एवम् आह: एवंरूपायां देव ज्योत्स्नायां रात्र्याम् आषाढ्यां वर्षोपनायिकायाम् अभिज्ञातायाम् अभिलक्षितायां पूर्णायां पौर्णमास्यां यद् देवः राजगृहस्य नगरस्य अनुपर्यायपथकान् अन्वाहिण्डन् पंचभिः कामगुणैः समर्पितः समन्वङ्गीभूतः क्रीडेद् रमेत परिचारयेद् इदम् अहं देवस्य करणीयं मन्ये उदायिभद्र कुमारः एवम् आह: एवंरूपायां देव ज्योत्स्नायां रात्र्याम�� आषाढ्यां वर्षोपनायिकायाम् अभिज्ञातायाम् अभिलक्षितायां पूर्णायां पौर्णमास्यां यद् देवश् चतुरङ्गबलकायं सन्नाह्य हस्तिकायं रथकायम् अश्वकायं पत्तिकायं परराष्ट्रं परविषयं गत्वा महान्तं सङ्ग्रामं सङ्ग्राम्य विजितसंग्रामः तदैव संग्रामशिरसि निर्जितो ऽध्यावसेद्; इदम् अहं देवस्य करणीयं मन्ये अथान्यतरो वृद्धामात्यः एवम् आह: एवंरूपायां देव ज्योत्स्नायां रात्र्याम् आषाढ्यां वर्षोपनायिकायाम् अभिज्ञातायाम् अभिलक्षितायां पूर्णायां पौर्णमास्याम् अयं देवः पूरणः काश्यपः संघी च गणी च गणाचार्यश् च साधुरूपसंमतो बहुजनस्य महता च जनकायेन संपुरस्कृतः पंचमात्राणाम् आजीविकशतानां प्रमुखः; सो ऽस्मिन् राजगृहे वर्षा उपगतः; तं देवः पर्युपासीत; इदम् अहं देवस्य करणीयं मन्ये अथान्यतरो वृद्धामात्यः एवम् आह: एवंरूपायां देव ज्योत्स्नायां रात्र्याम् आषाढ्यां वर्षोपनायिकायाम् अभिज्ञातायाम् अभिलक्षितायां पूर्णायां पौर्णमास्याम् अयं देवः मस्करी गोशालीपुत्रः सञ्जयी वैरट्टीपुत्रः अजितः केशकम्बलः ककुदः कात्यायनः तथा च निर्ग्रन्थो ज्ञातिपुत्रः संघी च गणी च गणाचार्यश् च साधुरूपसंमतो बहुजनस्य महता च गणेन संपुरस्कृतः अमुष्मिन्न् एव राजगृहे वर्षा उपगतः; तं देवः पर्युपासीत; इदम् अहं देवस्य करणीयं मन्ये तेन खलु समयेन जीवकः कुमारभृतः तस्याम् एव पर्षदि सन्निषण्णो ऽभूत् सन्निपतितः; अथ राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः जीवकं कुमारभृतम् आमन्त्रयते: अहो जीवक किम् असि तुष्णीं? किं न लपसि? स कथयति: एवंरूपायां देव ज्योत्स्नायां रात्र्याम् आषाढ्यां वर्षोपनायिकायाम् अभिज्ञातायाम् अभिलक्षितायां पूर्णायां पौर्णमास्याम् अयं देवः भगवान् संघी च गणी च गणाचार्यश् च साधुरूपसंमतो बहुजनस्य महता गणेन च संपुरस्कृतः अस्मिन्न् एव राजगृहे वर्षा उपगतः अस्माकम् एव आम्रवणे; तं देवः पर्युपासीत; इदम् अहं देवस्य करणीयं मन्ये तेन खलु समयेन राज्ञो मागधस्य अजातशत्रोर् वैदेहीपुत्रस्य भगवन्निम्मं चित्तं भगवत्प्रवणं भगवत्प्राग्भारं; अथ राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः जीवकं कुमारभृतम् इदम् अवोचत्: गछ जीवक हस्तिनागं सन्नाहय यत्राहम् अभिरूढः अद्यैव भगवन्तं दर्शनाय उपसंक्रमिष्यामि; एवं देवेति जीविकः कुमारभृतो राज्ञो मागधस्य अजातश��्रोर् वैदेहीपुत्रस्य प्रतिश्रुत्य महान्तं हस्तिनागं सन्नाह्य पंचमात्राणि हस्तिनीशतानि पंचमात्राणि अवरुद्धिकाशतानि प्रदीपिकाहस्तानि प्रत्येकप्रत्येकं हस्तिनीष्व् आरोप्य येन राजा मागधः अजातशत्रुस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य राजानं मागधम् अजातशत्रुं वैदेहीपुत्रम् इदम् अवोचत्: सन्नद्धो देवस्य महान् हस्तिनागः; यस्येदानीं देवः कालं मन्यते इति; अथ राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः महान्तं हस्तिनागम् अभिरुह्य पंचमात्रैर् अवरुद्धिकाशतैः प्रत्येकप्रत्येकं हस्तिनीष्व् अभिरूढैः प्रदीपिकाहस्तैः संपुरस्कृतो राजगृहान् निर्याति भगवतो ऽन्तिकं भगवन्तं दर्शनाय उपसंक्रमितुं प्रत्युपासनाय तेन खलु समयेन राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः वृजिभिः सार्धं विरुद्धः; अथो राज्ञो मागधस्य अजातशत्रोर् वैदेहीपुत्रस्य समनन्तरनिष्क्रान्तस्य राजगृहाद् अभूद् भयम् अभूत् छम्भितत्वम् अभूद् रोमहरः: मा मे जीवकः कुमारभृतः घातयितुकामो भवति? वञ्चयितुकामो वा? वधकेभ्यः प्रत्यमित्रेभ्यो वा अनुप्रदापयितुकामः? इति विदित्वा जीविकं कुमारभृतम् इदम् अवोचत्: मासि मां जीविक घातयितुकामो वा लापयितुकामो वा वञ्चयितुकामो वा वधकेभ्यो वा प्रत्यर्थिकेभ्यः प्रत्यमित्रेभ्यो वा अनुप्रदापयितुकामः? स एवम् आह: नाहं देव त्वां घातयितुकामः न लापयितुकामः न वञ्चयितुकामः नापि वधकेभ्यः प्रत्यर्थिकेभ्यः प्रत्यमित्रेभ्यो वा अनुप्रदापयितुकामः इति अथ राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः जीविकं कुमारभृतम् इदम् अवोचत्: कियत्परिवारः स भगवान् सातिरेकान्य् अस्य अर्धत्रयोदशभिक्षुशतानि; अहो जीवक कथं त्वं मां न घातयितुकामो वा न लापयितुकामो वा नापि वधकेभ्यो वा प्रत्यर्थिकेभ्यः प्रत्यमित्रेभ्यो वा अनुप्रदापयितुकामः? यत्रेदानीम् इयत्परिवारस्य नैवोत्कासनशब्दः श्रूयते? अल्पशब्दकामो देव स भगवान् अल्पशब्दनिरतः अल्पशब्दसंतुष्टः अल्पशब्दतायाश् च स वर्णवादी; तस्य पर्षद् अल्पशब्दैव; तेन हि देव त्वरितत्वरितं महान्तं हस्तिनागं प्रेरय; तथा ह्य् आलोक्यते मण्डलवाटे तैलप्रद्योतनाभा; अथ राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः त्वरितत्वरितं महान्तं हस्तिनागं प्रेरयति; तस्य यावती यानस्य भूमिस् तावद् यानेन गत्वा तस्माद् अवतीर्य पद्भ्याम् ���वारामं प्राविक्षत् तेन खलु समयेन भगवान् मध्ये भिक्षुसंघस्य निषण्णः ह्रद इवाच्छो विप्रसन्नः अनाविलः; अथ राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः मण्डलवाटम् अनुसंयाय जीवकं कुमारभृतम् आमन्त्रयते: कुत्र जीवक स भगवान् एष देव भगवान् मध्ये भिक्षुसंघस्य निषण्णः ह्रद इवाच्छो विप्रसन्नो ऽनाविलः; अथ राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य एकांसम् उत्तरासङ्गं कृत्वा दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवांस् तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवनत्म् इदम् अवोचत्: यद्रूपेण भदन्त भगवान् चित्तदमव्युपशमेन समन्वागतो भिक्षुसंघश् च तद्रूपेण चित्तदमव्युपशमेन समन्वागतो उदायिभद्रः कुमारः भवतु इति; साधु साधु महाराज प्रवक्ष्यामि, महाराज स्वकं प्रेम; निषीद त्वं महाराज यथास्वके आसने अजातशत्रु अस्क्स् थे बुद्ध इफ़् इत् इस् पोस्सिब्ले तो स्होw अन्य् विसिब्ले बेनेफ़ित् तो बे देरिवेद् फ़्रोम् अस्चेतिचिस्म् अथ राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते न्यषीदद्; एकान्तनिषण्णो राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः भगवन्तम् इदम् अवोचत्: पृच्छेम वयं भदन्त भगवन्तं कंचिद् एव प्रदेशं सचेद् अवकाशं कुर्यात् प्रश्नस्य व्याकरणाय; पृच्छ महाराज यद् एवाकाङ्क्षसे इमे भदन्त पृथक्शिल्पस्थानकर्मस्थानिकाः; तद्यथा मालाकाराः नडकाराः नैषद्यिकाः यावसिकाः सूताः हस्त्यारोहाः अश्वारोहाः रथिकाः त्सरुकाः धनुर्ग्रहाः सेवाः चेटाः पिण्डभुजः उग्राः शूराः प्रस्कन्दिनः महानग्नाः राजपुत्राः आराधकाः कल्पकाः स्नपकाः; ते स्वकस्वकैः शिल्पस्थानकर्मस्थानैः कृत्यानि कुर्वन्ति, दानानि ददति, पुण्यानि कुर्वन्ति, भृत्यान् बिभ्रति; पंचभिश् च कामगुणैः समर्पिताः समन्वङ्गीभूताः क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; लभ्यम् एवंरूपाणां सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं प्रज्ञप्तुम्? अभिजानासि त्वं महाराज इतः पूर्वम् अन्यान् अपि श्रमणब्राह्मणान् एवंरूपं प्रश्नं प्रष्टु? अभिजानामि भदन्त अजातशत्रु नर्रतेस् होw हे प्रोपोउन्देद् थिस् समे क़ुएस्तिओन् तो पूरण काश्यप, एत्च्., अन्द् अन्य् ओफ़् थेम् एxपोउन्देद् हिम् हिस् ओwन् थेओर्य् एको ऽयं भदन्त समयः, अहं येन पूरणः काश्यपः तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य पूरणं काश्यपम् एवं वदामि: इमे भदन्त कास्यप पृथग्लोकेशिल्पस्थानकर्मस्थानिकाः; तद्यथा मालाकाराः नडकाराः नैषद्यिकाः यावसिकाः सूताः हस्त्यारोहाः अश्वारोहाः रथिकाः त्सरुकाः धनुर्ग्रहाः सेवाः चेटाः पिण्डभुजः उग्राः शूराः प्रस्कन्दिनः महानग्नाः राजपुत्राः आराधकाः कल्पकाः स्नपकाः; ते स्वकस्वकैः शिल्पस्थानकर्मस्थानैः कृत्यानि कुर्वन्ति, दानानि ददति, पुण्यानि कुर्वन्ति, भृत्यान् बिभ्रति; पंचभिश् च कामगुणैः समर्पिताः समन्वङ्गीभूताः क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; लभ्यम् एवंरूपाणां सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं प्रज्ञप्तुम् स एवम् आह: अहम् अस्मि महाराज एवंदृष्टिर् एवंवादी; नास्ति दत्तं नास्ति इष्टं नास्ति हुतं नास्ति सुचरितं नास्ति सुचरितदुश्चरितानां कर्मणां फलविपाकः नास्त्य् अयं लोकः नास्ति परलोकः नास्ति माता नास्ति पिता नास्ति सत्व उपपादुकः न सन्ति लोके ऽर्हन्तः सम्यग्गताः सम्यक्प्रतिपन्नाः ये इमं च लोकं परं च लोकं दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञया साक्षात्कृत्वा उपसंपद्य प्रवेदयन्ते: क्षीणा मे जातिः उषितं ब्रह्मचर्यं कृतं करणीयं नापरम् अस्माद् भवं प्रजानीमः इति; इहैव जीवो जीवति स प्रेत्योच्छिद्यते विनश्यति न भवति परं मरणाद् चातुर्महाभौतिकः पुरुषस्य समुच्छ्रयः; यस्मिन् समये कालं करोति तस्य पृथिव्यां पृथिवीकायः उपैति; अप्सु अप्कायः; तेजसि तेजःकायः; वायौ वायुकायः; आकाशे इन्द्रियाण्य् अनुपरिवर्तन्ते; आसन्दीपञ्चमाः पुरुषाः पुरुषम् आदाय श्मशानम् अनुव्रजन्त्य् आदहनात् परं न प्रज्ञायते; भस्मीभवन्ति आहुतयः; कपोतवर्णान्य् अस्थीन्य् अवतिष्ठन्ति इति; दृप्तोपज्ञातं दानं; पण्डितोपज्ञातः परिग्रहः; तत्र ये अस्तिवादिनः सर्वे ते रिक्तं तुच्छं मृषा प्रलपन्ति इति बालश् च पण्डितश् च उभाव् अपि एतौ प्रेत्य उच्छिद्येते विनश्यतः न भवतः परं मरणात् तद्यथा भदन्त आम्राणि पृष्टः लकुचानि व्याकुर्यात्, लकुचानि वा पृष्टः आम्राणि व्याकुर्याद् एव पूरणः काश्यपः मया सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं पृष्टः नास्तिताम् एव व्याकार्षीत्; तस्य मम भदन्त एतद् अभवत्; न मम प्रतिरूपं स्याद् यन् मादृशो विज्ञपुरुषः साधुरूपसंमतं विषयनिवासिनं श्रमणं वा ब्राह्मणं वा संमुखम् अवसादयेद् इति; सो ऽहं भदन्त पूरणस्य काश्यपस्य भाषितं नाभिनन्दाम��� न प्रतिक्रोशामि; अनभिनन्द्य अप्रतिक्रोश्य उत्थायासनात् प्रक्रान्तः मस्करी गोशालिपुत्रऽ थेओर्य् सो ऽहं येन मस्करी गोशालिपुत्रः तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य मस्करिणं गोशालिपुत्रम् एवं वदामि: इमे भदन्त मस्करिन् पृथग्लोकेशिल्पस्थानकर्मस्थानिकाः; तद्यथा मालाकाराः नडकाराः नैषद्यिकाः यावसिकाः सूताः हस्त्यारोहाः अश्वारोहाः रथिकाः त्सरुकाः धनुर्ग्रहाः सेवाः चेटाः पिण्डभुजः उग्राः शूराः प्रस्कन्दिनः महानग्नाः राजपुत्राः आराधकाः कल्पकाः स्नपकाः; ते स्वकस्वकैः शिल्पस्थानकर्मस्थानैः कृत्यानि कुर्वन्ति, दानानि ददति, पुण्यानि कुर्वन्ति, भृत्यान् बिभ्रति; पंचभिश् च कामगुणैः समर्पिताः समन्वङ्गीभूताः क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; लभ्यम् एवंरूपाणां सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं प्रज्ञप्तुम् स एवम् आह: अहम् अस्मि महाराज एवंदृष्टिर् एवंवादी; नास्ति हेतुः नास्ति प्रत्ययः; सत्वा संक्लिष्यन्ते? अहेत्वप्रत्ययं सत्वाः संक्लिष्यन्ते; नास्ति हेतुः नास्ति प्रत्ययः सत्वाः विशुध्यन्ते अहेत्वप्रत्ययं सत्वा विशुध्यन्ते; नास्ति हेतुर् नास्ति प्रत्ययः; सत्वानाम् अज्ञानादर्शने भवतः अहेत्वप्रत्ययं सत्वानाम् अज्ञानादर्शने भवतः; नास्ति हेतुर् नास्ति प्रत्ययः; सत्वानां ज्ञानादर्शने भवतः? अहेत्वप्रत्ययं सत्वानां ज्ञानादर्शने भवतः; नास्ति बलं नास्ति वीर्यं नास्ति बलवीर्यं नास्ति पुरुषकारः नास्ति पराक्रमाः नास्ति पुरुषकारपराक्रमः; नास्त्य् आत्मकारः न परकारः अनात्मकारपरकाराः सर्वे भूताः अस्थामा अबला अवशा अवीर्या अपराक्रमाः नियतसंगतिभावपरिणताः सुखदुःखं प्रतिसंवेदयन्ते यदुत षट्स्व् अभिजातिषु तद्यथा पुरुषः आम्राणि पृष्टः लकुचानि व्याकुर्यात्, लकुचानि वा पृष्टः आम्राणि व्याकुर्याद् एवम् एव मस्करी गोशालिपुत्रः मया सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं पृष्टः अहेतुताम् एव व्याकार्षीत्; तस्य मम एतद् अभवत्; कथम् इदानीं मादृशो विज्ञपुरुषः साधुरूपसंमतं विषयनिवासिनं श्रमणं वा ब्राह्मणं वा संमुखम् अवसादयेद् इति; सो ऽहं मस्करिणो गोशालिपुत्रस्य भाषितं नाभिनन्दामि न प्रतिक्रोशामि; अनभिनन्द्य अप्रतिक्रोश्य उत्थाय आसनात् प्रक्रान्तः सञ्जयी वैरट्टीपुत्रऽस् थेओर्य् सो ऽहं येन सञ्जयी वैरट्टीपुत्रस् तेनोपसंक्रान्���ः; उपसंक्रम्य सञ्जयिनं वैरट्टीपुत्रम् इदम् अवोचम्: इमे भदन्त सञ्जयिन् पृथग्लोकेशिल्पस्थानकर्मस्थानिकाः; तद्यथा मालाकाराः नडकाराः नैषद्यिकाः यावसिकाः सूताः हस्त्यारोहाः अश्वारोहाः रथिकाः त्सरुकाः धनुर्ग्रहाः सेवाः चेटाः पिण्डभुजः उग्राः शूराः प्रस्कन्दिनः महानग्नाः राजपुत्राः आराधकाः कल्पकाः स्नपकाः; ते स्वकस्वकैः शिल्पस्थानकर्मस्थानैः कृत्यानि कुर्वन्ति, दानानि ददति, पुण्यानि कुर्वन्ति, भृत्यान् बिभ्रति; पंचभिश् च कामगुणैः समर्पिताः समन्वङ्गीभूताः क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; लभ्यम् एवंरूपाणां सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं प्रज्ञप्तुम् स एवम् आह: अहम् अस्मि महाराज एवंदृष्टिर् एवंवादी; कुर्वतः कारयतः छिन्दतः छेदयतः पचतः पाचयतः हिंसतो घातयतः प्राणिनो हिंसतः अदत्तम् आददतः कामेषु मिथ्या चरतः संप्रजानं मृषावादं भाषमाणस्य मद्यपानं पिबतः सन्धिं छिन्दतो ग्रन्थिं मुञ्चतः निर्लोपं हरतः परिपन्थं तिष्ठतः; ग्रामघातं कुर्वतः, नगरघातं जनपदघातं क्षुरपर्यन्तीकृतेन वा चक्रेण ये ऽस्यां महापृथिव्यां प्राणिनस् तान् सर्वान् संछिन्दतः संभिन्दतः संकुट्टयतः संप्रदालयतः तान् सर्वान् संछिन्द्य संभिन्द्य संकुट्ट्य संप्रदाल्य एकमांसखलं कुर्वतः मांसपिण्डं मांसपुञ्जं मांसराशिम्; इदं प्रतिसंशिक्षतो नास्त्य् अतोनिदानं पापं नास्त्य् अतोनिदानं पापस्यागमः दक्षिणेन नदीं गङ्गां छिन्दन् भिन्दन् वागच्छेद् उत्तरेण वा नद्या गंगाया ददद् व्यजमानाः आगच्छेन् नास्त्य् अतोनिदानं पुण्यपापं; नास्त्य् अतोनिदानं पुण्यपापस्यागमः; यदुत दानेन दमेन संयमेन अर्थचर्यया समानार्थतया इति कुर्वता न क्रियत एव पुण्यम् इति तद्यथा भदन्त पुरुषः आम्राणि पृष्टः लकुचानि व्याकुर्यात्, लकुचानि वा पृष्टः आम्राणि व्याकुर्याद् एवम् एव सः; मया सञ्जयी वैरट्टीपुत्रः सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं प्रश्नं पृष्टः अक्रियाम् एव व्याकार्षीत्; तस्य मम एतद् अभवत्; कथम् इदानीं मादृशो विज्ञपुरुषः साधुरूपसंमतं विषयनिवासिनं श्रमणं वा ब्राह्मणं वा संमुखम् अवसादयेद् इति; सो ऽहं सञ्जयिनो वैरट्टीपुत्रस्य भाषितं नाभिनन्दामि न प्रतिक्रोशामि; अनभिनन्द्य अप्रतिक्रोश्य उत्थायासनात् प्रक्रान्तः अजित केशकम्बलऽस् थेओर्य् सो ऽहं येन अजितः केशकम्बलस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य अजितं केशकम्बलम् इदम् अवोचम्: इमे भदन्त अजित पृथग्लोकेशिल्पस्थानकर्मस्थानिकाः; तद्यथा मालाकाराः नडकाराः नैषद्यिकाः यावसिकाः सूताः हस्त्यारोहाः अश्वारोहाः रथिकाः त्सरुकाः धनुर्ग्रहाः सेवाः चेटाः पिण्डभुजः उग्राः शूराः प्रस्कन्दिनः महानग्नाः राजपुत्राः आराधकाः कल्पकाः स्नपकाः; ते स्वकस्वकैः शिल्पस्थानकर्मस्थानैः कृत्यानि कुर्वन्ति, दानानि ददति, पुण्यानि कुर्वन्ति, भृत्यान् बिभ्रति; पंचभिश् च कामगुणैः समर्पिताः समन्वङ्गीभूताः क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; लभ्यम् एवंरूपाणां सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं प्रज्ञप्तुम् एवम् उक्तः अजितः केशकम्बलः माम् इदम् अवोचत्: अहम् अस्मि महाराज एवंदृष्टिर् एवंवादी; सप्त इमे कायाः अकृताः अकृतकृताः अनिर्मिताः अनिर्माणकृताः अवध्याः कूटस्थाः इषीकावद् अवस्थितः; कतमे सप्त तद्यथा पृथिवीकायः अप्कायः तेजःकायः वायुकायः सुखं दुःखं जीवजीवम् एव सप्तमम् इतीमे सप्त कायाः अकृताः अकृतकृताः अनिर्मिताः अनिर्माणकृताः अवध्याः कूटस्थाः इषीकावद् अवस्थितः; ते नेञ्जन्ति; न परिणमन्ति; नान्योन्यं व्याबाधन्ते पुण्याय वा पापाय वा; पुण्यपापाय वा; सुखाय वा दुःखाय वा; सुखदुःखाय वा; यो ऽप्य् असौ पुरुषः पुरुषस्य शिरश् छिनत्ति सो ऽपि न किंचिल् लोके व्याबाधते त्रसं वा स्थावरं वा सप्तानां कायानां विवरम् अन्तरेण शस्त्रं व्यतिवर्तते; न चात्र जीवो वध्यते; तत्र नास्ति कश्चिद् हन्ता वा घातयिता वा छेत्ता वा छेदयिता वा; स्मर्ता वा स्मारयिता वा; चोत्ता वा चोदयिता वा; विज्ञप्ता वा विज्ञापयिता वा; चतुर्दशेमानि योनिप्रमुखसहस्राणि षष्टिसहस्राणि महाप्रतिपदः षट् शतानि पञ्च च कर्माणि त्रीणि च कर्माणि द्वे च कर्मणी कर्म च अर्धकर्म च द्वाषष्टिः कर्माणि द्वाषष्टिः अन्तरप्रतिपदः सप्त संज्ञाः विंशत्यधिकं नरकशतं त्रिंशदधिकम् इन्द्रियशतं षट्त्रिंशद् रजोधातवः एकान्नपञ्चाशन् नागकुलसहस्राणि एकान्नपञ्चाशत् सुपर्णिकुलसहस्राण्य् एकान्नपञ्चाशद् आजीवकुलसहस्राण्य् एकान्नपञ्चाशद् अचेलकुलसहस्राण्य् एकान्नपञ्चाशन् निग्रन्थकुलसहस्राण्य् सप्त संज्ञिकल्पाः सप्त असंज्ञिकल्पाः सप्त सुराः सप्त पैशाचाः सप्त आदित्याः सप्त मानुषाः सप्त सरांसि सप्त सरश्शतानि सप्त अपायाः सप्त अपायशतानि सप्त स्वप्नाः सप्त स्वप्नशतानि सप्त प्रबुद्धाः सप्त प्रबुद्धशतानिसप्त प्रपाताः सप्त प्रपातशतानि षड् अभिजातयो दश अभिवृद्धयः अष्टौ महापुरुषभूमयः इति; इमानि चतुरशीतिर् महाकल्पसहस्राणि यानि बालश् च पण्डितश् च संधाव्य संसृत्य दुःखस्यान्तं कुरुतः; तद्यथा लघुसूत्रगुडकम् उपरि विहायसा क्षिप्तं यावत् पृथिवीम् उद्वेष्ट्यमानं परैत्य् एवम् एवैतानि चतुरशीतिर् महाकल्पसहस्राणि यानि बालश् च पण्डितश् च संधाव्य संसृत्य दुःखस्यान्तं कुरुतः; तत्र नास्ति कश्चित् श्रमणो वा ब्राह्मणो वा य एवं वदेत्: अहम् अनेन शीलेन वा व्रतेन वा तपसा वा ब्रह्मचर्यवासेन वा अपरिपक्वं वा कर्म परिपाचयिष्यामि परिपक्वं वा कर्म स्पृष्ट्वा वान्तीकरिष्यामि; ध्रुवम् इदं सुखदुःखम्; उत्कर्षापकर्षौ न प्रज्ञायेते; एवं वा नो वा तुलितः संसारः इति तद्यथा भदन्त पुरुषः आम्राणि पृष्टः लकुचानि व्याकुर्यात्, लकुचानि वा पृष्टः आम्राणि व्याकुर्याद् एवम् एव अजितः केशकम्बलः सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं पृष्टः संसारशुद्धताम् एव व्याकार्षीत्; तस्य मम एतद् अभवत्; कथम् इदानीं मादृशो विज्ञपुरुषः साधुरूपसंमतं विषयनिवासिनं श्रमणं वा ब्राह्मणं वा संमुखम् अवसादयेद् इति; सो ऽहम् अजितस्य केशकम्बलस्य भाषितं नाभिनन्दामि न प्रतिक्रोशामि; अनभिनन्द्य अप्रतिक्रोश्य उत्थायासनात् प्रक्रान्तः निर्ग्रन्थ ज्ञातिपुत्रऽस् थेओर्य् सो ऽहं येन निर्ग्रन्थो ज्ञातिपुत्रः तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य निर्ग्रन्थं ज्ञातिपुत्रम् इदम् अवोचम्: इमे भदन्त ज्ञातिपुत्र पृथग्लोकेशिल्पस्थानकर्मस्थानिकाः; तद्यथा मालाकाराः नडकाराः नैषद्यिकाः यावसिकाः सूताः हस्त्यारोहाः अश्वारोहाः रथिकाः त्सरुकाः धनुर्ग्रहाः सेवाः चेटाः पिण्डभुजः उग्राः शूराः प्रस्कन्दिनः महानग्नाः राजपुत्राः आराधकाः कल्पकाः स्नपकाः; ते स्वकस्वकैः शिल्पस्थानकर्मस्थानैः कृत्यानि कुर्वन्ति, दानानि ददति, पुण्यानि कुर्वन्ति, भृत्यान् बिभ्रति; पंचभिश् च कामगुणैः समर्पिताः समन्वङ्गीभूताः क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; लभ्यम् एवंरूपाणां सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं प्रज्ञप्तुम् स एवम् आह: अहम् अस्मि महाराज एवंदृष्टिर् एवंवादी; यत् किंचिद् अयं पुरुषपुद्गलः प्रतिवेदयते सर्वं तत् पूर्वहैत���कम् इति पुराणानां कर्मणां तपसा वान्तीभावः; नवानां कर्मणाम् अकरणसतुसमुद्घातः; एवम् आय्त्याम् अनवस्रवः; अनवस्रवात् कर्मक्षयः; कर्मक्षयाद् दुह्खक्षयः; दुःखक्षयाद् दुःखस्यान्तक्रिया भवति इति तद्यथा भदन्त पुरुषः आम्राणि पृष्टो लकुचानि व्याकुर्यात्, लकुचानि वा पृष्टः आम्राणि व्याकुर्याद् एवम् एव मया भदन्त निर्ग्रन्थो ज्ञातिपुत्रः सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं पृष्टः पूर्वकृतहेतुताम् एव व्याकार्षीत्; तस्य मम भदन्त एतद् अभवत्; न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं साधुरूपसंमतं विषयनिवासिनं श्रमणं वा ब्राह्मणं वा संमुखम् अवसादयेयम् इति; सो ऽहं निर्ग्रन्थस्य ज्ञातिपुत्रस्य भाषितं नाभिनन्दामि न प्रतिक्रोशामि; अनभिनन्द्य अप्रतिक्रोश्य उत्थायासनात् प्रक्रान्तः ककुद कात्यायनऽस् थेओर्य् सो ऽहं येन ककुदः कात्यायनस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्य ककुदं कात्यायनम् इदम् अवोचम्: इमे भदन्त कात्यायन पृथग्लोकेशिल्पस्थानकर्मस्थानिकाः; तद्यथा मालाकाराः नडकाराः नैषद्यिकाः यावसिकाः सूताः हस्त्यारोहाः अश्वारोहाः रथिकाः त्सरुकाः धनुर्ग्रहाः सेवाः चेटाः पिण्डभुजः उग्राः शूराः प्रस्कन्दिनः महानग्नाः राजपुत्राः आराधकाः कल्पकाः स्नपकाः; ते स्वकस्वकैः शिल्पस्थानकर्मस्थानैः कृत्यानि कुर्वन्ति, दानानि ददति, पुण्यानि कुर्वन्ति, भृत्यान् बिभ्रति; पंचभिश् च कामगुणैः समर्पिताः समन्वङ्गीभूताः क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; लभ्यम् एवंरूपाणां सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं प्रज्ञप्तुम् एवम् उक्तः ककुदः कात्यायनओ माम् इदम् अवोचत्: अहम् अस्मि महाराज एवंदृष्टिर् एवंवादी; यदि मां कश्चिद् उपसंक्रम्य एवं पृच्छेद्: अस्ति परलोक इति तस्य च स्याद् अस्ति परलोक इति तस्याहम् अस्ति परलोक इति प्रश्नं पृष्टो व्याकुर्यां नास्ति परलोकः अस्ति च नास्ति च नैवास्ति न नास्ति परलोक एवं वा नो वा अन्यथा वा न वा नो वा न वा नो वा न त्व् इति वा नो वा परलोक इति तस्य च स्यान् न वा नो वा न न्व् इति वा नो वा परलोक इति तस्याहं न वा नो वा न न्व् इति वा नो वा प्रश्नं पृष्टो व्याकुर्याम् इति सो ऽहं भदन्त चिन्तयामि एतद्: ये केचिद् अस्मिन् राजगृहे प्रव्रजितसमापन्नाः प्रतिवसन्ति अयं तेषां मूर्खतरश् च जडतरश् च स्थपिण्डतरश् च यदुत ककुदः कात्यायनः इति; तस्य मम एतद् अभवत्; न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं साधुरूपसंमतं विषयनिवासिनं श्रमणं वा ब्राह्मणं वा संमुखम् अवसादयेयम् इति; सो ऽहं ककुदस्य कात्यायनस्य भाषितं नाभिनन्दामि न प्रतिक्रोशामि; अनभिनन्द्य अप्रतिक्रोश्य उत्थायासनात् प्रक्रान्तः अजातशत्रु प्रोपोउन्द्स् थे क़ुएस्तिओन् तो थे बुद्ध सो ऽहं भगवन्तम् एतम् अर्थं परिपृच्छामि यद् इमे भदन्त पृथग्लोकेशिल्पस्थानकर्मस्थानिकाः; तद्यथा मालाकाराः नडकाराः नैषद्यिकाः यावसिकाः सूताः हस्त्यारोहाः अश्वारोहाः रथिकाः त्सरुकाः धनुर्ग्रहाः सेवाः चेटाः पिण्डभुजः उग्राः शूराः प्रस्कन्दिनः महानग्नाः राजपुत्राः आराधकाः कल्पकाः स्नपकाः; ते स्वकस्वकैः शिल्पस्थानकर्मस्थानैः कृत्यानि कुर्वन्ति, दानानि ददति, पुण्यानि कुर्वन्ति, भृत्यान् बिभ्रति; पंचभिश् च कामगुणैः समर्पिताः समन्वङ्गीभूताः क्रीडन्ति रमन्ते परिचारयन्ति; लभ्यम् एवंरूपाणां सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलं प्रज्ञप्तुम् ? बुद्धऽस् रेप्ल्य् तेन हि महाराज त्वाम् एव प्रक्ष्यामि; यथा ते क्षमते तथैवं व्याकुरु; तद्यथा महाराज इह ते दासः स्यात् प्रेष्यो निर्देश्यो भुजिष्यः नयेनकामंगमः; स त्वां पश्येद् उपरिप्रासादतलगतं पंचभिः कामगुणैः समर्पितं समन्वङ्गीभूतं निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडन्तं रममाणं परिचारयन्तं; दृष्ट्वा च पुनर् अस्यैवं स्याद्: राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः पुरुषः; अहम् अपि पुरुषः; नान्यत्र राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः पूर्वं कृतत्वात् पुण्यानाम् उपचितत्वाद् एतर्ह्य् उपरिप्रासादतलगतः निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडति रमते परिचारय्ति; यन्न्व् अहं कंचिद् एव कुशलं धर्मं समादाय वर्तेय; कं पुनर् अहं कुशलं धर्मं समादाय वर्तेय? यन्न्व् अहं केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजेयम् इति स इदं प्रतिसङ्ख्याय केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजति; यावज्जीवं प्राणातिपातं प्रहाय प्राणातिपातात् प्रतिविरतो भवति; अदत्तादानम् अब्रह्मचर्यं मृषावादं पैशुन्यं पारुष्यं संभिन्नप्रलापम् अभिध्याव्यापादं मिथ्यादृष्टिम् प्रहाय मिथ्यादृष्टेः प्रतिविरतः स्यात्; तेन एनं पश्येयुस् त�� पौरुषेयाः जानपदा अन्वाहिण्डमानाः; दृष्ट्वा च पुनर् एषाम् एवं स्याद्: अयं स राज्ञो मागधस्य अजातशत्रोर् वैदेहीपुत्रस्य दासः प्रेष्यो निर्देश्यो भुजिष्यः नयेनकामंगमः केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; स यावज्जीवं प्राणातिपातं प्रहाय प्राणातिपातात् प्रतिविरतो भवति; अदत्तादानम् अब्रह्मचर्यं मृषावादं पैशुन्यं पारुष्यं संभिन्नप्रलापम् अभिध्याव्यापादं मिथ्यादृष्टिम् प्रहाय मिथ्यादृष्टेः प्रतिविरतो भवति सम्यग्दृष्टिकः; यन्नु वयं राज्ञो गत्वा आरोचयेम इति; ते तवागम्य आरोचयेयुः यत् खलु देव जानीयाः यो ऽसौ देवस्य दासः प्रेष्यो निर्देश्यो भुजिष्यः नयेनकामंगमः स केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; स यावज्जीवं प्रहाय प्राणातिपातं प्राणातिपातात् प्रतिविरतः; अदत्तादानम् अब्रह्मचर्यं मृषावादं पैशुन्यं पारुष्यं संभिन्नप्रलापम् अभिध्याव्यापादं मिथ्यादृष्टिम् प्रहाय सम्यग्दृष्टिकः इति; तत् किं मन्यसे महाराज अपि नु त्वम् एवं वदेः? गच्छन्तु भवन्तः; तं पुरुषम् आनयन्तु; पुनर् अपि मे दासो भविष्यति प्रेष्यो निर्देश्यो भुजिष्यः नयेनकामंगमः इति नो भदन्त; नान्यत्र अहं दर्शनायास्य उपसंक्रमेयं; यच् च मे पूर्वम् अभिवादनवन्दनप्रत्युत्थानाञ्जलिसामीचीकर्म अकार्षीत् तद् अहम् एव तस्य कुर्यां; यावज्जीवं चैनं प्रवारयेयं यदुत चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः तत् किं मन्यसे महाराज न त्व् एवं सति मया दर्शितं भवति; सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलम् तथ्यं भदन्त; एवं दर्शितं भगवता सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलम् तद्यथा महाराज इह ते स्यात् कर्षको गृहपतिः आदायकः पोषको राजकोशसंवर्धकः; स त्वां पश्येद् उपरिप्रासादतलगतं पंचभिः कामगुणैः समर्पितं समन्वङ्गीभूतं निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडन्तं रममाणं परिचारयन्तं; दृष्ट्वा च पुनर् अस्य एवं स्याद्: अयं राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः पुरुषः; अहम् अपि पुरुषः; नान्यत्र राजा मागधः अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः पूर्वं कृतत्वात् पुण्यानाम् उपचितत्वाद् एतर्ह्य् उपरिप्रासादतलगतो निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडति रमते परिचारय्ति; य��्न्व् अहं कंचिद् एव कुशलं धर्मं समादाय वर्तेय; कं पुनर् अहं कुशलं धर्मं समादाय वर्तेय? यन्न्व् अहं केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजेयम् इति स इदं प्रतिसङ्ख्याय केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजति; यावज्जीवं प्राणातिपातं प्रहाय प्राणातिपातात् प्रतिविरतो भवति; अदत्तादानम् अब्रह्मचर्यं मृषावादं पैशुन्यं पारुष्यं संभिन्नप्रलापम् अभिध्याव्यापादं मिथ्यादृष्टिम् प्रहाय मिथ्यादृष्टेः प्रतिविरतः स्यात्; तेन एनं पश्येयुस् तव पौरुषेयाः जानपदाः अन्वाहिण्डमानाः; दृष्ट्वा च पुनर् एषाम् एवं स्याद्: अयं स राज्ञो मागधस्य अजातशत्रोर् वैदेहीपुत्रस्य कर्षको गृहपतिः आदायकः पोषकः राजकोशसंवर्धकः केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; स यावज्जीवं प्राणातिपातं प्रहाय प्राणातिपातात् प्रतिविरतः; अदत्तादानम् अब्रह्मचर्यं पैशुन्यं पारुष्यं संभिन्नप्रलापम् अभिध्याव्यापादं मिथ्यादृष्टिम् प्रहाय मिथ्यादृष्टेः प्रतिविरतो भवति सम्यग्दृष्टिकः; यन्नु वयं राज्ञो गत्वा आरोचयेम इति; ते तवागम्य आरोचयेयुः यत् खलु देव जानीयाः यो ऽसौ देवस्य कर्षको गृहपतिः आदायकः पोषकः राजकोशसंवर्धकः केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः; स यावज्जीवं प्राणातिपातं प्रहाय प्राणातिपातात् प्रतिविरतः; अदत्तादानम् अब्रह्मचर्यं पैशुन्यं पारुष्यं संभिन्नप्रलापम् अभिध्याव्यापादं मिथ्यादृष्टिम् प्रहाय मिथ्यादृष्टेः प्रतिविरतो भवति सम्यग्दृष्टिकः इति; तत् किं मन्यसे महाराज अपि नु त्वम् एवं वदेः? गच्छन्तु भवन्तः; तं पुरुषम् आनयन्तु; पुनर् अपि मे कर्षको भविष्यति आदायकः पोषकः राजकोशसंवर्धकः इति नो भदन्त; नान्यत्र अहम् एवास्य दर्शनायोपसंक्रमेयं; यच् च मे पूर्वम् अभिवादनवन्दनप्रत्युत्थानाञ्जलिसामीचीकर्म अकार्षीत् तद् अहम् एवास्य कुर्यां; यावज्जीवं चैनं प्रवारयेयं यदुत चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः तत् किं मन्यसे महाराज न त्व् एवं सति मया दर्शितं सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलम् तथ्यं भदन्त; एवं सति भगवता दर्शितं सान्दृष्टिकं श्रामण्यफलम् इह महाराज शास्ता लोक उत्पद्यते तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धः विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविद् अनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवमनुष्याणां बुद्धो भगवान्; स धर्मं देशयति, आदौ कल्याणं मध्ये कल्याणं पर्यवसाने कल्याणं स्वर्थं सुव्यञ्जनं केवलं परिपूर्णं परिशुद्धं पर्यवदातं; ब्रह्मचर्यं प्रशासयति; तं धर्मं शृणोति गृहपतिर् वा गृहपतिपुत्रो वा; स तं धर्मं श्रुत्वा शास्तुः त्रिषु स्थानेषु विशुद्धिं समन्वेषते यदुत लोभधर्मे द्वेषधर्मे मोहधर्मे: किं न्व् अस्त्य् अस्यायुष्मतः स लोभः अप्रहीणः अपरिज्ञातः अनिरोधितः अवान्तीकृतः येन लोभेनाभिभूतः पर्यात्तचित्तो ऽजानक एव सन् जानको ऽस्मीति वदेद् अपश्यक एव सन् पश्यको ऽस्मीति वदेत्; परान् वा तथा तथा प्रतिपादयेद् यत् तेषां स्याद् दीर्घरात्रम् अनर्थाय अहिताय दुःखाय; आहोस्विन् नास्त्य् अस्यायुष्मतः स लोभः अप्रहीणः अपरिज्ञातः अनिरोधितः अवान्तीकृतः येन लोभेनाभिभूतः पर्यात्तचित्तो ऽजानक एव सन् जानको ऽस्मीति वदेद् अपश्यक एव सन् पश्यको ऽस्मीति वदेत्; परान् वा तथा तथा प्रतिपादयेद् यत् तेषां स्याद् दीर्घरात्रम् अनर्थाय अहिताय दुःखाय; तस्यैवं भवति; नास्त्य् आयुष्मतः स लोभः अप्रहीणः अपरिज्ञातः अनिरोधितः अवान्तीकृतः येन लोभेनाभिभूतः पर्यात्तचित्तो ऽजानक एव सन् जानको ऽस्मीति वदेद् अपश्यक एव सन् पश्यको ऽस्मीति वदेत्; परान् वा तथा तथा प्रतिपादयेद् यत् तेषां स्याद् दीर्घरात्रम् अनर्थाय अहिताय दुःखाय; तत् कस्य हेतोः? ते ह्य् अस्यायुष्मतः कायसंस्काराः वाक्संस्काराः मनःसंस्काराः अलुब्धस्य; अयं च एष धर्मं भाषते संक्षिप्तेन वा विस्तरेण वा; शान्तो ऽस्य धर्मः प्रणीतः गम्भीरो गम्भीरावभासः, दुर्दृशः दुरनुबोधः अतर्क्यः अतर्क्यावचरः सूक्ष्मनिपुणपण्डितविज्ञवेदनीयः; स चानेनायुष्मता न सुकरम् आज्ञातुं यथापितद् एकान्तलुब्धेन; अलुब्धो ऽयम् आयुष्मान्; नायम् आयुष्मान् लुब्धः; यदा चैनम् अस्मिन् प्रथमे लोभधर्मे विशुद्धिं समनुपश्यति; अथैनम् उत्तरे समन्वेषते, द्वितीये द्वेषधर्मे तृतीये मोहधर्मे; किम् न्व् अस्यायुष्मतः स मोहः अप्रहीणः अपरिज्ञातः अनिरोधितः अवान्तीकृतः येन मोहेनाभ��भूतः पर्यात्तचित्तः अजानक एव सन् जानको ऽस्मीति वदेद् अपश्यक एव सन् पश्यको ऽस्मीति वदेत्; परान् वा तथा तथा प्रतिपादयेद् यत् तेषां स्याद् दीर्घरात्रम् अनर्थाय अहिताय दुःखाय; आहोस्विन् नास्त्य् अस्यायुष्मतः स मोहः अप्रहीणः अपरिज्ञातः अनिरोधितः अवान्तीकृतः येन मोहेनाभिभूतः पर्यात्तचित्तः अजानक सन् जानको ऽस्मीति वदेद् अपश्यक एव सन् पश्यको ऽस्मीति वदेत्; परान् वा तथा तथा प्रतिपादयेद् यत् तेषां स्याद् दीर्घरात्रम् अनर्थाय अहिताय दुःखाय; तस्यैवं भवति; नास्त्य् अस्यायुष्मतः स मोहः अप्रहीणः अपरिज्ञातः अनिरोधितः अवान्तीकृतः येन मोहेनाभिभूतः पर्यात्तचित्तः अजानक एव सन् जानको ऽस्मीति वदेद् अपश्यक एव सन् पश्यको ऽस्मीति वदेत्; परान् वा तथा तथा प्रतिपादयेद् यत् तेषां स्याद् दीर्घरात्रम् अनर्थाय अहिताय दुःखाय; तत् कस्य हेतोः? ते ह्य् अस्यायुष्मतः कायसंस्काराः वाक्संस्काराः मनःसंस्काराः अमूढस्य; अयं चैष धर्मं भाषते सम्क्षिप्तेन वा विस्तरेण वा; शान्तो ऽस्य धर्मः प्रणीतः गम्भीरः गम्भीरावभासः, दुर्दृशो दुरनुबोधः अतर्क्यः अतर्क्यावचरः सूक्ष्मनिपुणपण्डितविज्ञवेदनीयः; स चानेन आयुष्मता न सुकरम् आज्ञातुं यथापितद् एकान्तमुधेन; अमूढो ऽयम् आयुष्मान्; नायम् आयुष्मान् मूढः; यदा चैनम् अस्मिन् तृतीये मोहधर्मे विशुद्धिं समनुपश्यति; अथात्र आकारवतीं श्रद्धाम् अभिनिवेदयति; श्रद्धाजातः इदं प्रतिसंशिक्षते; संबाधो गृहावासः रजसाम् आवासः; अभ्यवकाशं च प्रव्रज्या; तद् इदं न सुकरं गृहिणा अगारम् अध्यावसता एकान्तशङ्खलिखितं, यावज्जीवं केवलं परिपूर्णं परिशुद्धं पर्यवदातं; ब्रह्मचर्यं चरितुं; यन्न्व् अहं केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजेयं; स इदं प्रतिसङ्ख्याय प्रभूतं वा अल्पं वा धनस्कन्धं प्रहाय प्रभूतं वा अल्पं वा ज्ञातिपरिवर्तितं प्रहाय केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजति स एवं प्रव्रजितः सन् शीलवान् विहरति; प्रातिमोक्षसंवरसम्वृतः आचारगोचरसंपन्नः अणुमात्रेष्व् अवद्येषु भयदर्शी समादापयति, शिक्षते शिक्षापदेषु; स प्राणातिपातं प्रहाय प्राणातिपातात् प्रतिविरतो भवति; न्यस्तदण���डः न्यस्तशस्त्रः लज्जी दयावान् सर्वसत्वप्राणिभूतेष्व् अन्ततः कुन्तपिपीलकप्राणिनम् उपादाय प्राणातिपातात् प्रतिविरतो भवति स अदत्तादानं प्रहाय अदत्तादानात् प्रतिविरतो भवति; दत्तादायी दत्तरतः दत्तत्यक्तमुक्तप्रतिकाङ्क्षी अस्तेनम् अलोलुपं शुद्धं शुचिम् आत्मानं परिहरन् अनवद्यम् अदत्तादानात् प्रतिविरतो भवति; स अब्रह्मचर्यं प्रहाय अब्रह्मचर्यात् प्रतिविरतो भवति; ब्रह्मचारी कुचर्याविरतः, शुद्धः शुचिः निरामगन्धः, विरतो मैथुनाद् अपेतो ग्राम्यधर्माद् अब्रह्मचर्यात् प्रतिविरतो भवति स मृषावादं प्रहाय मृषावादात् प्रतिविरतो भवति; सत्यवादी सत्यरतः श्रद्धितः प्रत्ययितः स्थेयः अविसंवादको लोकस्य मृषावादात् प्रतिविरतो भवति; स न एषां श्रुत्वा तेषाम् आरोचयति, तेषां भेदाय; तेषां वा श्रुत्वा नैषाम् आरोचयति एषां भेदाय इति; भिन्नानां सन्धाता भवति; समग्राणां चानुप्रदाता; समग्रारामः समग्ररतः समग्रकरणीं वाचं भाषते; पैशुन्यात् प्रतिविरतो भवति; पारुष्यं प्रहाय पारुष्यात् प्रतिविरतो भवति; स या इयं वाग् बाधका; कर्कशा परकटुका पराभिषङ्गिणी बहुजनानिष्टा बहुजनाकान्ता बहुजनाप्रिया बहुजनामनापा असमाहिता असमाधिसंवर्तनीया इत्येवंरूपं वाचं प्रहाय येयं वाग् नेला, कर्णमुखहृदयंगमा प्रेमणीया पौरी वल्गुविस्पष्टा विज्ञेया अनिश्रिता अप्रतिकूला अपर्यादत्ता बहुजनेष्टा बहुजनकान्ता बहुजनप्रिया बहुजनमनापा समाहिता समाधिसंवर्तनी इत्येवंरूपं वाचं भाषते; पारुष्यात् प्रतिविरतो भवति, स च भवति कालवादी भूतवादी तत्ववादी अर्थवादी धर्मवादी निशाम्यवादी; निशाम्यवतीं वाचं भाषते काले न विप्रकीर्णां सावदानां सोपदेशां धर्म्याम् अर्थोपसंहितां; संभिन्नप्रलापात् प्रतिविरतो भवति किन्ग् अजातशत्रु, रेपेन्तेद् ओफ़् थे मुर्देरिन्ग् ओफ़् हिस् फ़थेर् इस् फ़िनल्ल्य् गैनेद् ओवेर् तो थे बुद्ध च्रेएद् एवम् उक्ते राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः प्रारोदीद् अश्रूणि वर्षयन्; अथ राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः चीवरकर्णिकेनाश्रूण्य् उत्सृज्य भगवतः पादयोर् निपत्य भगवन्तम् इदम् अवोचद्: अत्ययो भगवन्न् अत्ययः सुगत यथा भो यथा मूढो यथा अव्यक्तो यथा अकुशलः येन मया पापमित्रसहायेन पापमित्रवशंगतेन पापमित्रोपगूढकेन पिता धार्मिको धर्म���ाजो जीविताद् व्यपरोपितः; तस्य मम भदन्त अत्ययं जानतो ऽत्ययम् पश्यतो ऽत्ययम् अत्ययः प्रतिगृह्णीष्वानुकम्पान् उपादाय; तथ्यं त्वं महाराज अत्ययम् अत्ययतः अधिगतः तद्यथा बालो यथा मूढो यथा अव्यक्तो यथा अकुशलो येन त्वया पापमित्रसहायेन पापमित्रवशंगतेन पापमित्रोपगूढकेन पिता धार्मिको धर्मराजो जीविताद् व्यपरोपितः; यतश् च त्वं महाराज अत्ययं जानासि अत्ययं पश्यसि च दृष्ट्वादेशयसि आयत्यां चा संवरम् आपद्यसे; वृद्धिर् एव ते प्रतिकाङ्क्षितव्या कुशलानां धर्माणां न हानिः; तत् कस्य हेतोः यः कश्चिन् महाराज अत्ययं जानाति अत्ययं पश्यति तं दृष्ट्वादेशयति आयत्यां च संवरम् आपद्यते वृद्धिर् एवास्य प्रतिकाङ्क्षितव्या कुशलानां धर्माणां न हानिः; एवम् एव त्वं महाराज यतश् चात्ययं जानासि अत्ययं च पश्यसि दृष्ट्वादेशयसि आयत्यां च संवरं आपद्यसे वृद्धिर् एव ते प्रतिकाङ्क्षितव्या कुशलानां धर्माणां न हानिः थे बुद्ध, इन्वितेद् ब्य् किन्ग् अजातशत्रु, रेग्रेत्स् फ़ोर् थे सिन् चोम्मितेद् ब्य् हिस् रोयल् गुएस्त् अथ राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रो भगवन्तम् इदम् अवोचद्: अधिवासयतु मे भगवान् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेन; अधिवासयति भगवान् राज्ञो मागधस्याजतशत्रोर् वैदेहीपुत्रस्य तूष्णींभावेन; अथ राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा भगवतो भाषितम् अभिनन्द्यानुमोद्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः; अथ भगवान् अचिरप्रक्रान्तं राजानं मागधम् अजातशत्रुं वैदेहीपुत्रं विदित्वा भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: क्षतो भिक्षवो राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः उपहतो येन पापमित्रसहायेन पापमित्रवशंगतेन पापमित्रोपगूढकेन पिता धार्मिको धर्मराजो धर्मस्थितो महाराजो जीविताद् व्यपरोपितः; सचेद् भिक्षवो राजाञा मागधेनाजातशत्रुणा वैदेहीपुत्रेण पिता धार्मिको धर्मराजो धर्मस्थितो महाराजो जीवितान् न व्यपरोपितो भविष्यत् स्थानम् एतद् विद्यते यद् अस्मिन्न् एवासने निषण्णेन चत्वारि आर्यसत्यानि अभिसमितान्य् अभविष्यन्; एवं क्षतो भिक्षवो राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः एवम् उपहतः; तस्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यं यद् दग्धस्थूणायाम् अपि चित्तं न प्रदूषयिष��यामः प्राग् एव सविज्ञानके काये; इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् अथ राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रस् ताम् एव रात्रिं शुचि प्रणीतं खादनीयभोजनीयं समुदानीय काल्यम् एवोत्थायासनानि प्रज्ञप्योदकमणिं प्रतिष्ठाप्य भगवतो दूतेन कालम् आरोचयति; समयो भदन्तः सज्जं भक्तं यस्यैवेदानीं भगवान् कालं मन्यते; अथ भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय भिक्ष्सुगणपरिवृतो भिक्षुसंघपुरस्कृतो येन राज्ञा मागधेनाजातशत्रुणा वैदेहीपुत्रेण भक्ताभिसारस् तेनोपसंक्रान्तः; उपसम्क्रम्य पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने न्यषीदद्; अथ राजा मागधो ऽजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रः सुखोपनिषण्णं बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं विदित्वा शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं संतर्पयति संप्रवारयति; अनेकपर्यायेण शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन स्वहस्तं संतर्प्य संप्रवार्य भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तम् अपनीतपात्रं नीचतरम् आसनं गृहित्व भगवतः पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय बुद्ध चोन्वेर्सेस् wइथ् अजातशत्रु, wहो ग्रोwस् मोरे अन्द् मोरे अत्तछेद् तो हिम् अथ भगवान् राज्ञो मागधस्याजतशत्रोर् वैदेहीपुत्रस्य तद् दानम् अनया अभ्यनुमोदनयाभ्यनुमोदते अग्निहोत्रमुखा यज्ञाः सावित्री च्छन्दसां मुखम् राजा मुखं मनुष्याणां नदीनां सागरो मुखम् नक्षत्राणां मुखं चन्द्र आदित्यस् तपतां मुखम् ऊर्ध्वं तिर्यग् अधश् चापि यावती जगतो गतिः सदेवकेषु लोकेषु संबुद्धो हीज्यतां वरः अथ भगवान् राजानं मागधम् अजातशत्रुं धर्म्यया कथया सम्दर्शयति समादापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति; अनेकपर्यायेण धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्योत्थायासनात् प्रक्रान्तः यदा भगवता राजा अजातशत्रुर् वैदेहीपुत्रो ऽमूलिकया श्रद्धया प्रतिस्ठापितः तदा यदा भगवन्तं हर्म्यतलस्थो हस्तिस्कन्धावरूढो वा पश्यति तदात्मानं मुञ्चति; यावद् अपरेण समयेन हस्तिस्कन्धावरूढेन भगवान् दृष्टः; तेनात्मा मुक्तः; भगवता रिद्ध्या प्रतीष्टः; पौरुषेयम् अन्तर्जनं चामन्त्रयते यत् खलु भवन्तः जानीयुः; अद्याग्रेण भगवतः श्रावको भगवन्तं शरणं गतः; अद्याग्रेणानावृतं द्वारं भगवतः श्रावकाणां भिक्षूणां भिक्षुणीनाम् उपासकानाम् उपासिकानाम् आवृतं द्वारं देवदत्तस्य देवदत्तस्य श्रावकाणां चेति देवदत्त, नो मोरे अद्मित्तेद् इन्तो थे पलचे, स्त्रुच्क्स् थे भिक्षुणी उत्पलवर्णा, wहो स्होर्त्ल्य् अफ़्तेर् दिएस् यावद् अपरेण समयेन देवदत्तो राज्ञो ऽजातशत्रोर् गृहं प्रवेष्टुम् आरब्धो दौवारिकेणाभिहितः: तिष्ठ मा प्रवेक्ष्यसीति; किं कारणं? देवाज्ञा दत्ता: अद्याग्रेणाहं भगवतः श्रावको भगवन्तं शरणं गतः; अद्याग्रेणानावृतं द्वारं भगवतः श्रावकाणां भिक्षूणां भिक्षुणीनाम् उपासकानाम् उपासिकानाम्; आवृतं तु देवदत्तस्य देवदत्तश्रावकाणां एवदत्तश्राविकाणां चेति; स च द्वारे विधारितस् तिष्ठति; उत्पलवर्णा च भिक्षुणी पिण्डपातम् आदाय राजकुलान् निष्क्रामति; देवदत्तस्यैतद् अभवद्; अस्या मुण्डिकायाः श्रामणिकाया एतत् कर्म; अनया राजाजातशत्रुः सान्तःपुरकुमारामत्यो भिन्नो येन मे ईदृशी समवस्थेति विदित्वोत्पलवर्णाम् इदम् अवोचत्: किं मया तवापराद्धं येन त्वया मम भैक्षाककुलं दुरीकृतम् इति; स तां प्रघातयितुम् आरब्धाः; सा प्रघात्यमाना करुणदीनविलपितैर् अक्षरैर् उवाच: आर्य शान्तं किम् अहम् एव करिष्ये? त्वं तावद् भगवतो पुनः शाक्यकुलात् प्रव्रजितः; नाहम् एवं करोमि क्षमस्वेति; तथाप्य् उच्यमानेन देवदत्तेन तस्याः शिरसि खटप्रहारो दत्तः; सा मरणवेदनाभ्याहता जीवितसंस्कारान् अधिष्ठाय आयुःसंस्कारान् उत्सृज्य वीर्यम् अवलम्ब्य भिक्षुणीवर्षकं गता; भिक्षुण्यस् तां तथाविधां दृष्ट्वा कथयन्ति: अहो आर्ये किम् इदम् इति; सा कथयति: भगिन्यः सर्वसंस्कारा अनित्याः; सर्वधर्मा अनात्मानः; शान्तं निर्वाणं; युष्माभिः कुशलेषु धर्मेष्व् अप्रमादः करणीयः; देवदत्तेन तृतीयम् आनतर्यं कृतं; परिनिर्वास्यामीति; ततो ऽसौ भिक्षुणीसंघस्य पुरस्ताद् विचित्राणि प्रातिहार्याणि कृत्वा निरुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वृता भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्तेनोत्पलवर्णा भिक्षुणी करुणकरुणं विप्रलपन्ति खटप्रहारेण प्रघातिता इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् अस्याः करुणकरुणं विप्रलपन्त्या हत्वा मांसं भक्षितं; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे ओल्द् स्हेएप् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्मिन् कर्वटके गृहपतिः प्रतिवसति; तस्य एडकानां वर्गः; तंच्रारणाय एडकपालो ग्रामाद् बहिर् निर्गतः; ततश् चारयित्व सूर्यस्यास्तंगमनकालसमये कर्वटकं प्रवेशितुम् आरब्धः; तत्रान्यतरा जीर्णेडिका पृष्ठतो ऽवलम्बमाना; वृको गच्छति; तावद् वृकेण गृहीता; कथयति कच्चित् ते मातुल क्षेमं सुखं कच्चिन् नु मातुल एकः कच्चिद् अरण्ये ऽस्मिन् सुखं विन्दसि मातुल इति सो ऽपि कथयति मर्दित्वा मम लाङ्गूलं खोसयित्वा च वालधिम् अथ मातुलवादेन कुत्र मोक्ष्यसे एडके इति एडका पुनर् आह पृष्ठतस् तव लाङ्गूलं पुरतो ह्य् आगता अहम् अथ केनाभ्युपायेन लाङ्गूलं मर्दितं मया इति वृको भूयः कथयत् चत्वार इमे द्वीपाः ससमुद्राः सपर्वताः सर्वेषु मम लाङ्गूलम् अथ केन त्वम् आगता इति एडिका प्राह पूर्वम् एव मया भद्र ज्ञातीनाम् अन्तिकाच् छ्रुतम् सर्वत्र तव लाङ्गूलम् आकाशेनाहम् आगता इति वृकः प्राह आकाशेन पतन्त्या वै त्वया मे अजरेडिके त्रासितो मृगसंघो ऽसौ यो मे भक्ष्य उपागतः इति एवं तस्याः प्रलपन्त्या उत्पत्य पापकर्मणा एडिकायाः शिरः छिन्नं हत्वा मांशं च भक्षितम् भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ वृकः एष एव स देवदत्तस् तेन कालेन तेन समयेन; या साजरेडिका एषैव सा उत्पलवर्णा तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एषा करुणकरुणं विलपन्ति प्रघातिता; एतर्ह्य् अप्य् एषा करुणकरुणं विप्रलपन्ति प्रघातिता देवदत्त इस् गैनेद् ओवेर् थे निहिलिस्तिच् दोच्त्रिने ओफ़् पूरण काश्यप अथ देवदत्तस्यैतद् अभवद्: बहुशो मया भगवतः पराक्रान्तम् आनन्तर्यत्रयं च कृतं; भगवतः शिला क्षिप्ता रुधिरोत्पादः कृतः, इदं प्रथमम् आनन्तर्यं; संघो भिन्नः, इदं द्वितीयम्; उत्पलवर्णा जीविताद् व्यपरोपिता, इदं तृतीयं; न च सर्वज्ञत्वम् अवाप्तं; न चान्या काचित् कार्यसिद्धिर् अवाप्ता; नान्यत्रेदानीं नरकेषूपपत्तव्यम् इत् विदित्वा करे कप्लं दत्वा चिन्तापरो व्यवस्थितः यावत् पूरणस् तं प्रदेशम् अनुप्राप्तः; स कथयति: देवदत्त किम् अर्थं करे कपोलं दत्वा चिन्तापरस् तिष्ठसीति; स कथयति: कथम् अहं न चिन्तापरस् तिष्ठामि; येन मया द्वेषावेशाद् भगवतो बहुशः पराक्रान्तं; त्रीणि चानन्तर्यकर्माणि कृतानि; चिरम् अवीचौ महानरके वस्तव्यं भविष्यतीति; स कथयति: ज्ञातं मया त्वम् एकः शाक्यानां पण्डित इति; त्वम् अपि मूर्खः; कुतः परलोकः स्यात् त्वया ईदृशं कर्म कृतम् इति वयम् अपि त्वदर्थं चिन्तापरस् तिष्ठे���; ततः तत्प्रत्ययनार्थं च तेन तस्य पुरस्तात् कुण्डिका भग्ना; सदेवस् तावल् लोकः एतां प्रतिसन्दधातु; सर्वथा मा काहलो भव; नास्त्य् अत्र कर्ता वा कारको वा; अपि तु गच्छ कपिलवस्तुनगरं; गत्वा राज्यं कारय; वयं तवाग्रे श्रावका भविष्याम इति; तत्र देवदत्त आर्यापवादिकां मिथ्यादृष्टिं प्रतिलब्धवान् यया सर्वेण सर्वं कुशलमूलानि समुच्छिन्नानि थे बुद्ध ब्लमेस् देवदत्त तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: समुच्छिन्नानि भिक्षवो देवदत्तेन कुशलमूलानि; यावच् चाहं भिक्षवो देवदत्तस्य शुक्लं धर्मम् अद्राक्षम्, न तावन् मया देवदत्तो व्याकृता इत्य् अपि देवदत्त आपायिको नैरयिकः कल्पस्थो ऽचिकित्स्य इति; तद्यथा ग्रामस्य वा निगमस्य वा नातिदूरे गूथोडीरं स्याद् ऊर्ध्वं साधिकपौरुष्यं; तत्र कश्चिद् एव पुरुषः सशिरःपाणिपादो मग्नः स्यात्; तत्र कश्चिद् एव पुरुष उपपद्येत दीर्घरात्रम् अर्थकामो हितकामः सुखकामः स्पर्शकामो योगक्षेमकामः; स तं गूथोडीरं सामन्तकेनानुपरिवार्यागच्छेद् अप्य् एव लभेयास्य पुरुषस्य कंचिद् एव प्रदेशं गूथेनाम्रक्षितं यत्रैनं गृहीत्वोद्धरेयम् इति; स तत्र सामन्तकेनानुपरिवार्यागच्छन् न लभते तस्य पुरुषस्य कंचिद् एव प्रदेशं गूथेनाम्रक्षितम् अन्ततः पाणितलमात्रम् अपि यत्रैनं गृहीत्वोद्धरेद्; एवम् एव यावच् चाहं भिक्षवो देवदत्तस्य शुक्लं धर्मम् अद्राक्षं न तावन् मया देवदत्तो व्याकृत इत्य् अपि देवदत्त आपायिको नैरयिकः कल्पस्थो ऽचिकित्स्य इति; यतश् चाहं देवदत्तस्य शुक्लं धर्मं नाद्राक्षम् अन्ततो वालाग्रकोटीमात्रम् अपि ततो मया देवदत्तो व्याकृत इत्य् अपि देवदत्त आपायिको नैरयिकः कल्पस्थो ऽचिकित्स्य इति; त्रिभिर् भिक्षवः असद्धर्मैः समन्वागतो देवदत्त आपायिको नैरयिकः कल्पस्थो ऽचिकित्स्यः; कतमैस् त्रिभिः? १) पूर्वम् एव भिक्षवो पापेच्छो ऽभूत् पापिकया इच्छया वशगतः; यद् देवदत्तः पूर्वम् एव पापेच्छो ऽभूत् पापिकया इच्छया वशगतो ऽनेन प्रथमेनासद्धर्मेण समन्वागतो देवदत्त आपायिको नैरयिकः कल्पस्थो ऽचिकित्स्यः; २) पुनर् अपरं भिक्षवः देवदत्तः पापमित्रो ऽभूत् पापसहायः पापसंपर्कः; यद् देवदत्तः पूर्वम् एव पापमित्रो ऽभूत् पापसहायः पापसंपर्को ऽनेन द्वितीयेनासद्धर्मेण समन्वागतो देवदत्त आपायिको नैरयिकः कल्पस्थो ऽचि��ित्स्यः; ३) पुनर् अपरं देवदत्तो ऽल्पमात्रावरमात्रकेण विशेषाधिगमेनान्तरा विषादम् आपन्नः सत्य् उत्तरे करणीये; यद् देवदत्त अल्पमात्रावरमात्रकेण विशेषाधिगमेनान्तरा विषादम् आपन्नः सत्य् उत्तरे करणीये; अनेन तृतीयेनासद्धर्मेण समन्वागतो देवदत्त आपायिको नैरयिकः कल्पस्थो ऽचिकित्स्यः मा जातु कश्चिल् लोके ऽस्मिन् पापेच्छ उपपद्यताम् तद् अनेनैव जानीध्वं पापेच्छानां हि या गतिः पण्डितो ऽपि समाख्यातो भावितात्मा हि संमतः श्रीया च देदीप्यमानो देवदत्त इति विश्रुतः स वै प्रमादम् अनुयुज्यासाद्येह तथागतम् व्याकृतस् तु स कल्पस्थः संबुद्धेन प्रजानता कदर्यः पापसंकल्पो मिथ्यादृष्टिर् अनादरः अवीचिनरकं प्राप्तश् चतुर्द्वारं हि यं विदुः अद्रुग्धस्य हि यो द्रुह्येत् कर्म पापम् अकुर्वतः तम् एव पापं स्पृशति लोके ऽस्मिंश् च परत्र च समुद्रं विषकुम्भेन यो दूषयितुम् उत्सहेत् न स तेन विदूष्येत भीष्मो हि स महोदधिः एवम् एव तथागतं यो वादेनोपहिंसति सम्यग्दर्शी शान्तचित्तो वादो यस्मिन् न रोहति तादृग् मित्रं प्रकुर्वीत तं वै सेवेत पण्डितः तादृशं सेवमानस्य श्रेयः स्यान् न तु पापकम् <इदम् अवोचद् भगवान्: आत्तमनसस् ते भिक्षवो भगवतो भाषितम् अभ्यनन्दन्> थे नेw रुलेस् ओफ़् देवदत्त ततो देवदत्त आर्यापवादिकां मिथ्यादृष्टिं प्रतिलभ्य समुच्छिन्नकुशलमूलो नास्ति परलोक इति निश्चयं लब्ध्वा पंचभिः पदैः श्रावकाणां धर्मं देशयति; श्रमणो गौतमो दधिक्षीरं परिभुङ्क्ते; अस्माभिर् अद्याग्रेण न परिभोक्तव्यं; यत्कारणम्; अतोनिदानं वत्सकाः क्लाम्यन्ति; श्रमणो गौतमो मांशं परिभुङ्क्ते; अस्माभिर् न परिभोक्तव्यं; यत्कारणं; अतोनिदानं प्रानिनो घात्यन्ते; श्रमणो गौतमो लवणं परिभुङ्क्ते; अस्माभिर् न परिभोक्तव्यं; रेणुसंभूतम् इति कृत्वा; श्रमणो गौतमश् छिन्नदशानि वस्त्राणि धारयति; अस्माभिर् दीर्घदशानि वस्त्राणि धारयितव्यानि; यत्कारणं; अतोनिदानं कुविन्दानां पुरुषकारो ध्वंस्यते; श्रमणो गौतमो ऽरण्ये प्रतिवसति; अस्माभिर् ग्रामे वस्तव्यं; यत्कारणम्; अतोनिदानं मनुष्यानां देयधर्मा न परिभुज्यन्त इति अन्तरोद्दानम् क्षीरं मांसं च लवणं वस्त्रम् आरण्यकेन च देवदत्त इस् थ्रोwन् इन्तो अ पोन्द् यावद् भगवान् जनपदचारिकां चरन् श्रावस्तीम् अनुप्राप्तः; देवदत���तः संलक्षयति: बहुशो मया श्रमणस्य गौतमस्यापकृतं; न च शक्तः श्रमणं गौतमं प्रघातयितुं; गच्छामि दारापमर्दम् अस्य करोमीत्य्; स कपिलवस्तुं गतः; तेन तत्र गत्वा यशोधरायाः संदिष्टं: श्रमणो गौतमः प्रव्रजितः; अहं त्वदर्थम् आगतः; सा त्वं मया सार्धं परिचारयेति; तया गोपिकाया समाख्यातं; सा कथयति: त्वम् एवं संदिश: बोधिसत्वो ऽस्माकं हस्तग्रहणं सहते; यदि त्वम् अपि सहसे आगच्छ; स निर्लज्जतया अन्तःपुरं प्रविष्टः; तेन सोपानम् अभिरुहता गोपिका दृष्टा; तस्याः समनुपहासम् अन्ञ्जलीकर्तुम् आरब्धः; सा महानग्नबला; तया वामेन पाणिना तस्याङ्गुल्यो निपीडिताः; शोणितम् आगतं; ततस् तया बोधिसत्वस्य क्रीडापुष्करिण्यां क्षिप्तः; तेन पतला नादो मुक्तः; श्रुत्वा शाक्याः प्रधाविताः: देवदत्तो बोधिसत्वस्यान्तः पुरं प्रविश्य दारापमर्दं करोतीति; तैर् असौ क्रीडापुष्करिण्यां पतितो दृष्टः; ते सम्जल्पं कर्तुम् आरब्धाः; प्रघातयाम एतम् इति; भूयः कथयन्ति: अस्य हतस्य हन्यते; व्याकृत एवायं भगवता इत्य् अपि देवदत्त आपायिको नैरयिकः कल्पस्थो ऽचिकित्स्यः; तैः उत्सृष्टः; त्रसच्छिद्रेण निष्पलायितः; तस्य वस्त्रं पाटितं द्विखण्डं जातं; स संलक्षयति: शोभनम्; अनेन कल्पेन मे श्रावकैर् निवसनं निवासयितव्यम् इति देवदत्त फ़ैल्स् इन् हिस् अत्तेम्प्त्स् तो बेचोमे किन्ग् ओफ़् थे शाक्यस्, फ़िल्ल्स् उन्देर्नेअथ् हिस् नैल्स् wइथ् अ देअद्ल्य् पोइसोन्, इन्तेन्दिन्ग् तो स्च्रत्छ् थे बुद्धऽस् फ़ेएत्, दिएस् अन्द् फ़ल्ल्स् इन्तो हेल्ल् सो ऽपरेण समयेन शाक्यान् सम्निपात्य कथयति: मां राज्ये प्रतिष्ठापयतेति; ते कथयन्ति: बोधिसत्वस्यात्रान्तःपुरम् अवतिष्टते; त्वं तावत् स्वीकुरु; ततः पश्चाद् राज्यं कारयिष्यसीति; एवम् उक्तो देवदत्तः शाक्येभ्यो विगतशंको हर्म्यतलम् अवरूढः; यशोधरायाः सकाशम् उपसंक्रम्याञ्जलिं कृत्वा कथयति: नियोज्ये ऽहं तव; प्रसादं कुरु ममाग्रमहिषी; कपिलवस्तुनि राज्यं कारयामीति; यशोधरा प्रस्कन्दिबलिनि; तदा श्रीपर्यङ्काद् उत्थायोभयोर् हस्तयोर् गृहीत्वा जानुभ्यां पातितः; तस्य हस्तयोः रुधिरं स्यन्दितुम् आरब्धं; स दुःखवेदनाभ्याहतो यशोधरयाभिहितः: निरपत्रपस् त्वं मूर्खश् च; यस् त्वं मम हस्तग्रहणम् अपि न शक्तः सोढुं स मां प्रार्थयसे; चक्रवर्ती वास्माकं भर्ता स्याद् बो��िसत्वो वेति; ततस् तयावमानितो ऽन्तःपुरान् निर्गतः; शाक्यैर् उक्तो गच्छ भगवन्तं क्षमय; यदि ते भगवान् क्षमति पश्चाद् राज्यं कारयिष्यसीति; स वत्सनाभस्य परमतीक्ष्णस्य विषस्य नखान् पूरयित्वा येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः; यदि मे श्रमणः गौतमः क्षमिष्यतीति एवं कुशलं; नोचेत् क्षमिष्यति तत्रैवास्य पादयोर् निपतितो नखविषपूर्णौ पादौ करिष्यामीति विदित्वा भगवतः पादयोर् निपत्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्: क्षमस्व भगवन्न् इति; भगवान् संलक्षयति: कीदृशेन चित्तेनायं माम् उपसंक्रान्त इति; पश्यति वधचित्तेन; ततो भगवान् पादतलाद् यावज् जानुमण्डलम् उपादाय स्फटिकमयौ पादौ निर्माय तूष्णीम् अवस्थितः; स भगवतः पादौ नखैर् वेद्धुम् आरब्धः; तस्य नखा भग्नाः; स प्रतिविभिन्नः कथयति: त्वां शरणं गच्छामि; यस्माद् उक्तं त्वया: ये बुद्धं शरणं गच्छन्ति न ते गच्छन्ति दुर्गतिम् इति; यदि दुर्गतिं गमिष्यामि इदं ते मृषा इति; अभ्य्दीर्णपरिपूर्णानि हि कर्माणि शरीरस्य पतनं नापेक्षन्ते; स जीवन्न् एवावीचिकाभिर् ज्वालाभिर् आलिङ्गितो विक्रोष्टुम् आरब्धो दह्ये आनन्द दह्ये आनन्देति; अथायुष्मान् आनन्दः कारुणिको मैत्र्यात्मकः स्वजनवत्सलः; स कथयति: एहि देवदत्त तथागतम् अर्हन्तं बुद्धं शरणं गच्छेति; तेन दुःखवेदनाभिभूतेन प्रत्यक्षकर्मफलदर्शिना आशयतः चित्तः उत्पादितं; वाग् भाषिता: एषो ऽहम् अस्थितो ऽपि बुद्धं भगवन्तं शरणं गच्छामीत्य् उक्त्वा स्वशरीरेणावीचौ महानरकौ पतितः थे बुद्ध फ़ोरेतेल्ल्स् थत्, ओन् थे एxपिरतिओन् ओफ़् अ कल्प, देवदत्त wइल्ल् बेचोमे अ प्रत्येकबुद्ध, अस्थिमान् ब्य् नमे तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म: प्रतिसंहृतानि भिक्षवो देवदत्तेन कुशलमूलानि; कल्पम् अवीचौ महानरके स्थित्वा प्रत्येकं बोधिं साक्षात्करिष्यति; अस्थिमान् नाम प्रत्येकबुद्धो भविष्यति; सो ऽभिसंबुद्धमात्रः पिण्डपातम् एकान्ते स्थापयित्वा हस्तौ निर्मर्दयन् समन्वाहरिष्यति: किमर्थम् अहं दीर्घकालं संसारे संसृतः? इति; स्मन्वाहरन् ज्ञास्यति: जन्मनि जन्मनि मया भगवतः पराक्रान्तं बोधिसत्वभूतस्यापि सर्वज्ञेयवशिताप्राप्तस्यापि, तच् च लाभसत्कारहेतोर् इति; स तम् अप्य् एकपिण्डपातम् अपरिभुज्योपरिविहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्रातिहार्याणि कृत्वा निरुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वास्यतीति शारिपुत्र अन्द् मौद्गल्यायन देस्चेन्द् तो हेल्ल् तो विसित् अन्द् चोम्फ़ोर्त् देवदत्त आचरितं शारिपुत्रमौद्गल्यायनोः कालेन कालं नरकचारिकां चरितुम्; अथायुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् इदम् अवोचद्: आयुष्मन् महामौद्गल्यायन भगवता देवदत्तः प्रत्येकबोधौ व्याकृतः; एह्य् आवाम् अवीचिं महानरकं गत्वा देवदत्तम् आश्वासयाव इति; अथायुष्मन्तौ शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनौ अवीचिं महानरकं गतौ; तत्रायुष्मान् शारिपुत्र आयुष्मन्तं महामौद्गल्यायनम् आमन्त्रयते: समन्वाहर आयुष्मन् महामौद्गल्यायन नारकान् सत्वान् इति; आयुष्मान् महामौद्गल्यायनस् तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते मुसलमात्राभिर् धाराभिर् वर्षितुम् आरब्धः; तद् उदकम् अवीचिकाभिर् ज्वालाभिर् अन्तरात् पर्यादीयते; एवम् ईषामात्राभिर् अक्षमात्राभिर् धाराभिर् वर्षितुम् आरब्धः; तद् अप्य् उदकम् अन्तरात् पर्यादीयते; तत आयुष्मान् शारिपुत्र आधिमोक्षिकं समाधिं समापन्नः; सर्वं तन् नरकम् उदकेन प्लावितम्; आयुष्मता महामौद्गल्ययेनोक्तं: यो देवदत्तः स आगच्छत्व् इति; अनेक्नि देवदत्तसहस्राण्य् आगतानि; आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः कथयति: यो भगवतो भ्राता देवदत्तः स आगच्छत्व् इति; अथ देवदत्तो येनायुष्मन्तौ शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनौ तेनोपसंक्रान्तः; उपसंक्रम्यायुष्मतोः शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनयोः पादौ निपतितः; ताभ्याम् उक्तः: अस्ति ते कच्चित् कारणानां विशेष? इति; स कथयति: या तावद् आवीचिकैः सत्वैः साधारणता स्थिता सा एवास्तु मम; याः प्रातिपौद्गलिका वर्तन्ते ताः शृणु: अयस्मयाः पर्वता आगच्छन्ति, आदीप्ताः प्रदीप्ताः संप्रज्वलिता एकज्वलीभूताः; ते मां तिलवत् पेषयन्ति; उभयतो दन्तकैः क्रकचैर् अङ्गप्रत्यङ्गानि पाट्यन्ते; अयस्मयैर् मुद्गरैर् आदीप्तैः प्रदीप्तैः संप्रज्वलितैर् एकज्वालीभूतैर् मुहुर् मुहुः शिरश् चूर्ण्यते; चतुर्दिशं हस्तिन आगच्छन्ति; ते मां पिष्टवत् पेषयन्ति इति आयुष्मन्तौ शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनौ कथयतः: यस् त्वं देवदत्त कथयसि: अयस्मयाः पर्वता आगच्छन्ति आदीप्ताः प्रदीप्ताः संप्रज्वलिता एकज्वलीभूताः; ते मां तिलवत् पेषयन्तीति; तथा हि त्वया भगवतो वधाय गृध्रकूटपर्वताच् छिला क्षिप्ता तस्यैतत् कर्मणः फलम् यत् कथयसि: उभयतोदन्तकैः क्रकचैर् आदीप्तैः प्रदीप्तैः संप्रज्वलितैर् एकज्वालीभूतैर् अङ्गप्रत्यङ्गानि पाट्यन्ते इति; तथा हि त्वया भगवतः श्रावकसंघो भिन्नः; तस्यैतत् कर्मणः फलम् यत् कथयसि: अयस्मयैर् मुद्गरैर् आदीप्तैः प्रदीप्तैः संप्रज्वलितैर् एकज्वालीभूतैर् मुहुर् मुहुः शिरश् चूर्ण्यते; तथा हि त्वया उत्पलवर्णा भिक्षुणी अर्हन्ती खटप्रहारेण प्रघातिता; तस्यैतत् कर्मणः फलम् यत् कथयसि: चतुर्दिशं हस्तिन आगच्छन्ति; ते मां पिष्टवत् पेषयन्ति इति; तथा हि त्वया भगवतो वधाय धनपालको हस्तिनाग उत्सृष्टः; तस्यैतत् कर्मणः फलम् अपि तु व्याकृतस् त्वं भगवता: किम् इति भदन्त शारिपुत्र? प्रतिसंहृतानि भिक्षवो देवदत्तेन कुशलमूलानि; कल्पम् अवीचौ महानरके स्थित्वास्थिमान् प्रत्येकबुद्धो भविष्यतीति; स कथयति भदन्त शारिपुत्र यद्य् एवम् उत्सहे अहम् एकपार्श्वेनावीचौ महानरके स्थातुम् इति शारिपुत्र अन्द् मौद्गल्यायन विसित् इन् हेल्ल् फ़ोल्लोwएर्स् ओफ़् देवदत्त, कोकालिक, एत्च्., अन्द् पूरण काश्यप अथायुष्मन्तौ शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनौ येन कोकालिकप्रभृत्ययस् तेनोपसंक्रान्तौ; यावत् कोकालिकस्य हि जिह्वा हलशतेन धार्यते; ब्रह्मणा सभांपतिना कोकालिक उच्यते; कोकालिकाभिप्रसाद्य शारिपुत्रमौद्गल्यायनयोर् भिक्ष्वोर् अन्तिके चित्तं पेशलयोः सब्रह्मचारिभिर् वत्सलयोर् इति; एवम् उक्तो कोकालिक आयुष्मन्तौ शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनौ दृष्ट्वा कथयति: इहाप्य् एतौ पापेच्छाव् आगताव् इति; वाक्प्रव्याहरणकालसमनन्तरम् एव कोकालिकस्य हलसहरेण जिह्वा पाटयितुम् आरब्धा; अथायुष्मन्तौ शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनाव् अकरणीया ह्य् एते इति विदित्वा प्रक्रान्तौ; येन पूरानः काश्यपस् तेनोपसंक्रान्तौ अथ पूरणः काश्यप आयुष्मन्तोः शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनयोः पादयोर् निपत्य कथयति: आर्य शारिपुत्र मया मिथ्याधर्मदेशनया महाजनकायो विप्रलब्धः; तस्य मे कर्मणो विपाकेन जिह्वायां पंच हलशतानि वहन्ति; यथा यथा च श्रावका स्तूपकारान् कुर्वन्ति तथा तथा तीव्रतरवेदनां वेदयामि; तद् अर्हसि मदीयाम् अवस्थां तेषां निवेद्य निवारयितुं: मा तस्य स्तूपकारं करिष्यथेति; तथेति प्रतिज्ञाय आयुष्मन्तौ शारिपुत्रमहामौद्गल्यायनौ नरकचारिकां चरित्वा ऋद्ध्या ज���्बूद्वीपम् अनुप्राप्ता; ताभ्यां भगवतो भिक्षूणां जनकास्य देवदत्तकोकालिकपूरणप्रभृतीनां नरकोपपन्नानाम् अवस्था विस्तरेण समाख्याता भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्तो भगवतो वचनम् अवचनीकृत्यावीचौ महानरके पतित इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथा अतीते ऽप्य् अध्वनि एष मम वचनम् अवचनीकृत्य अनयेन व्यसनम् आपन्नः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे बुल्ल् अन्द् थे अस्स् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽनियतराश्यवस्थितो बोधिसत्वो गोषूपपन्नो वृषो बभूव; स रात्रौ नगरान् निर्गम्य राजकीये माषक्षेत्रे चरति; दिवा नगरे तिष्ठति; यावत् तस्य सकाशं गर्दभः उपसम्क्रम्य कथयति: मातुल त्वं उपचितत्वमांसशोणितः; न चाहं त्वां पश्यामि कदाचिच् चरन्तम् इति; स कथयति: भगिनेयाहं रात्रौ राजकीये माषक्षेत्रे चरामीति; स कथयति: अहम् अपि मातुल त्वया सार्धं चरामीति; स कथयति: भागिनेय त्वं वाचाटो मनर्थं करिष्यसीति; स कथयति: मातुल गछामि न करिष्यामीति; तौ वाटं भङ्क्त्वा राजकीये माषक्षेत्रे निपतितौ; गर्दभस् तावत् तूष्णीम् अवस्थितो यावद् आशितो जातः; ततः कथयति: मातुल गायामि तावद्; वृषः कथयति: तिष्ठ तावन् उहूर्तं यावद् अहं निर्गच्छामीति; पश्चाद् यथेष्टं करिष्यसि; इत्य् उक्त्वा निष्पलायितः; गर्दभो वाशितुम् आरब्धः; राजपुरुषैः श्रुत्वा गृहीतः: भवन्तः अनेन गर्दभेन सर्वम् इदं राजकीयं माषक्षेत्रं भक्षितं; निग्रहम् अस्य कुर्म इति; तैः कर्णौ च्छित्वा उलूखलं च ग्रीवायां बद्ध्वा मुक्तः; इतश् चामुतश् च परिभ्रमन् वृषेण दृष्टः; स तं गाथया प्रत्यभाषत साधु गीतं सुष्ठु गीतं प्राप्तं गीतस्य तत् फलम् यतो ऽसि तव गीतेन जातः कर्णविहीनकः एवं हि तस्य भवति यो वाचं च न रक्षति भ्रमेदानीं कर्णहीनः उलूखलविभूषितः इति सो ऽपि गाथया प्रत्यभाषत तूष्णीं भव खण्डदन्त तूष्णीं भव जरद्गव त्वाम् अप्य् अत्र गवेषन्तो दण्डहस्तास् त्रयो जनाः इति भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ वृषः अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ गर्दभ एष एव स देवदत्तस् तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष मम वचनम् अवचनीकृत्यानयेन व्यसनम् आपन्नः; पुनर् अपि यथैव मम वचनम् अवचनीकृत्यानेन व्यसनम् आपन्नस् तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे बुल्ल् अन्द् थे जच्कल् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्���तस्मिन् कर्वटके गृहपतिः प्रतिवसति; तस्य वलीवर्दो लक्षणसंपन्नः; तेनासौ श्रमणब्राह्मणान् स्वजनान् अनाथकृपणवनीपकान् भोजयित्वा यथेष्टप्रचारी उत्सृष्टः; सो ऽपरेण समयेन इतश् चामुतश् च परिभ्रमन् कलुषे मग्नो ऽवस्थितः; तेन सूर्यास्तंगमनकालसमये श्रुतं; समन्वेषमाणस् तस्य सकाशं गतः; स संलक्षयति: न शक्नोमि अहम् अधुना समुद्धर्तुं; श्वः प्रभाते समुद्धरिष्यामीति; वृषः कथयति: मम पुरस्तात् पाशं स्थापयित्वा गच्छ; यदि शृगाल आगमिष्यति तस्याहं शृङ्गे पाशं क्षेप्स्यामीति; स तस्य पुरस्तात् पाशं क्षिप्त्वा प्रक्रान्तः; यावद् रात्रौ शृगाल आगतः; स कथयति: को ऽयं बिसान्य् उत्खनति पुण्डरीकानि चेति; वृषः कथयति: अहं निमग्नस् तिष्ठामीति; शृगालः संलक्षयति: भक्ष्यो मे प्रत्युपस्थित इति; स तम् अभिद्रवितुम् आरब्धः; वृषः कथयति: गच्छ त्वम् अस्मात् प्रदेशान् मा अनयेन व्यसनम् आपत्स्यस इति; तथाप्य् असौ निवार्यमानो ऽभिद्रवत्य् एव; स वृषो गाथां भाषते नाहं बिसान्य् उत्खनामि पुण्डरीकानि नाप्य् अहम् सचेद् भक्षितुकामो ऽसि पृष्ठतो गच्छ भक्षय इति शृगालो भक्षयामीति पृष्ठतो गतः; वृषेण शृङ्गे पाशः क्षिप्तः; शृगालो ग्रीवायां बद्धः; आकाशे प्रलम्भते; वृषो गाथां भाषते किं नटो नर्तको वा त्वम् उत शोभितदारकः ग्रामे विदर्श्यतां शिल्पम् अरण्ये नास्ति दायकः इति शृगालो ऽपि गाथां भाषते नाहं नटो नर्तको वा नापि शोभितदारकः दत्ता शकेण मे श्रेणी ब्रह्मलोकं व्रजाम्य् अहम् इति भूयो वृषो गाथाम् भाषते न शक्रो ददाति श्रेणीं ब्रह्मलोकः कुतस् तव बद्धो ऽसि कूटपाशेन न ते पश्यामि जीवितम् इति किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ वृषः अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ शृगाल एष एव स देवदत्तस् तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष मम वचनम् अवचनीकृत्यानयेन व्यसनम् आपन्नः; एतर्ह्य् अप्य् एष मम वचनम् अवचनीकृत्यानेन व्यसनम् आपन्नः भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: भदन्त देवदत्तो भगवतो वचनम् अशृण्वन्न् अवीचिपरायणः संवृत्त इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथा अतीते ऽप्य् अध्वनि एष मम विक्रोशतो वचनम् अशृण्वन्न् अवीचिपरायणः संवृत्तः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे किन्ग् चैतिक अन्द् थे त्wओ सोन्स् ओफ़् थे पुरोहित भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्यां राजधान्यां राजा चैतिको नाम राज्यं कारयति ऋद्धं च यावद् आकीर्णबहुजनमनुष्यं च; पुण्यानुभावाद् देवता अन्तरीक्षे आसनं धारयन्ति; तस्य राज्ञः पुरोहितस्य द्वौ पुतौ ज्येष्ठो कनीयांश् च; तत्र ज्येष्ठो नैष्क्रम्याभिनन्दी; कनीयान् पौरोहित्याभिन्नन्दी; ज्येष्ठः पश्यति पितरं धर्माधर्मेण पौरोहित्यं कारयन्तं; स सम्लक्षयति; अहं पितुर् अत्ययात् पुरोहितो भवियामि; यन्न्व् अहम् अपि प्रव्रजेयम् इति; स पितरम् अनुज्ञाप्य भगवच्छासने प्रव्रजितः; यावद् अपरेण समयेन पुरोहितः कालगतः; स कनीयान् पौरोहित्ये प्रतिष्ठापितः; स अधर्मेण पौरोहित्यं कर्तुम् आरब्धः; जनकायः पीड्यते; यावद् अन्यतमः पुरुष इतश् चामुतश् च परिभ्रमंस् तस्य ज्येष्ठस्य प्रव्रजितस्य सकाशम् उपसंक्रान्तः; स तेन दृष्टः: कुतस् त्वम् आगच्छसीति; तेन समाख्यातम्: अमुष्या राजधान्याः; स वार्त्तां प्रष्टुम् आरब्धः; स कथयति: राज्ञः पुरोहितः कालगतः; तस्य कनीयान् पुत्रः पौरोहित्ये प्रतिष्ठति; सो ऽधर्मेण पौरोहित्यं करोति; जनकायः पीड्यते इति; स कथयति: कंचित्कालं प्रेक्षय; अहम् एव तत्र गत्वा अहितान् निवारयिष्यामि हिते च संनियोजयिष्यामि यथा न जनपदान् निपीडयतीति; तेन पुरुषेण गत्वा ज्ञातीनाम् एतत् प्रकरणं निवेदितं; श्रुतिपरंपरया तेन कनीयसा श्रुतं; तेन राज्ञे निवेदितं: देव मम स ज्येष्ठो भ्राता आगमिष्यतीति; राजा कथयति: शोभनं; स एव पुरोहितो भविष्यतीति; स कथयति: देव त्वं नाम मया इयन्तं कालं वृथा सेवित इति; राजा कथयति: एष लोकधर्मो ज्येष्ठः सः; अपित्व् एकेन प्रकारेण तव पौरोहित्यं भवत्व् इति; यदि त्वं त्स्मिन्न् आगते कथयसि: अहं ज्येष्ठ इति; स कथयति: एवं भवतु, वक्ष्यामीति; यावद् असाव् आगतः; तं दृष्ट्वा सराजका पर्षद् उत्थिता; स तु नोत्थितः; तेनोक्तः: त्वं मम कनीयान् कस्मान् नोत्तिष्ठसीति; स कथयति: त्वम् एव कनीयान् अहं ज्येष्ठः; यदि तव न प्रत्ययो वयं राजकुले वृद्धांस् देवं च पृच्छामः; ज्येष्ठेन राजा पृष्ठः; कथय भो राजन् क आवयोर् ज्येष्ठ इति; राज्ञा संप्रजानं मृषा वाग् भाषिता: एष ज्येष्ठस् त्वं कनीयान् इति; वाक्प्रव्याहरणकालसमन्तरम् एव तस्य देवताभिर् आसनं मुक्तं; स पृथिव्यां पतितो मुखाच् चास्य पूतिगन्धः प्रवाति; ज्येष्ठः पुरोहितपुत्रो गाथां भाषते मृषा हि भाषमाणस्य प्रक्रामन्तीह देवताः मुखं च पूतिकं भ��ति स्वर्गाच् च परिहीयते सत्यं कथय भो राजन् भविष्यति यथा पुरा मृषा वदसि चेद् व्यक्तम् अधो यास्यसि चैतिक अजिह्वको ऽसौ भवति मत्स्यो वारिचरो यथा परिपृष्टो हि यो धर्मम् अधर्मम् उपदर्शयेत् सत्यं कथय भो राजन् भविष्यसि यथा पुरा मृषा वदसि चेद् व्यक्तम् अधो यास्यसि चैतिक अपुमान् जायते तत्र पुमांस् तत्र न जायते परिपृष्टो हि यो धर्मम् अधर्मम् उपदर्शयेत् सत्यं कथय भो राजन् भविष्यसि यथा पुरा मृषा वदसि चेद् व्यक्तम् अधो यास्यसि चैतिक वर्षत्य् अकाले देवश् च काले तत्र न वर्षति परिपृष्टो हि यो धर्मम् अधर्मम् उपदर्शयेत् सत्यं कथय भो राजन् भविष्यसि यथा पुरा मृषा वदसि चेद् व्यक्तम् अधो यास्यसि चैतिक द्वे जिह्वे भवतस् तस्योरगस्येव हि जन्तुनः परिपृष्टो हि यो धर्मम् अधर्मम् उपदर्शयेत् सत्यं कथय भो राजन् भविष्यसि यथा पुरा मृषा वदसि चेद् व्यक्तम् अधो यास्यसि चैतिक इत्य् एवं चैतिको राजा कर्म कृत्वा सुदारुणम् अवीचिं नरकं प्राप्तो निरयं पापकर्मणा किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ ज्येष्ठः पुरोहितपुत्रः अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ चैतिको राजा एष एव स देवदत्तस् तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष मम विक्रोशतो वचनम् अशृण्वन्न् अवीचिं नरकं प्राप्तः; एतर्ह्य् अप्य् एष ममविक्रोशतो वचनम् अशृण्वन्न् अवीचिं नरकं प्राप्तः भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः: पश्य भदन्त देवदत्तो हितम् उच्यमानो वचनम् अशृण्वन्न् अवीचिपरायणः संवृत्त इति; भगवान् आह: न भिक्षव एतर्हि यथा अतीते ऽप्य् अध्वन्य् एष मया हितम् उच्यमानो वचनम् अशृण्वन्न् अनयेन व्यसनम् आपन्नः; तच् छ्रूयताम् थे स्तोर्य् ओफ़् थे मस्तेर्-मेछनिच् अन्द् हिस् पुपिल् भूतपूर्वं भिक्षवो ऽन्यतमस्मिन् कर्वटके यन्त्रकलाचार्यः प्रतिवसति; तेन सदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतं; स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति; तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्वा संवृत्ता; साष्टानां वा नवानां वा मासानाम् अत्ययात् प्रसूता; दारिको जातः; तस्य त्रीणि सप्तकान्य् एकविंशतिदिवसान् विस्तरेण जातस्य जातिमहं कृत्वा कुलसदृशं नामधेयं व्यवस्थापितं; सा उन्नीतो वर्धितो महान् संवृत्तः; पिता चास्य कालगतः; सो ऽन्यतमस्मिन् कर्वटके ऽन्यस्य यन्त्रकलाचार्यस्यान्तिकाद् यन्त्रकलां शिक्षितुम् आरब्धः; तेनान्यतमस्मिन् कर्वटके गृहपतेः सकाशाद् दारिका प्रार्थिता; स कथयति: यदि अमुष्मिन् दिवसे आगच्छसि दास्यामि; अन्यथा नेति; तेन यन्त्रकलाचार्यस्य निवेदितम्; उपाध्यायामुष्मिन् कर्वटके गृहपतिः; तस्य सकाशान् मया दारिका प्रार्थिता: स कथयति: यद्य् अमुष्मिन् दिवस आगच्छसि दास्यामि; अन्यथा नेति; यन्त्रकलाचार्यः कथयति: पुत्र यद्य् एवं गच्छावः; अहम् एव प्रतीच्छामीति; स तेन् सार्धं काष्ठमयं मयूरम् अभिरुह्य यस्मिन्न् एव दिवसे अवधिः कृतस् तस्मिन्न् एव दिवसे कर्वटकम् अनुप्राप्तः; दृष्ट्वा परं विस्मयम् आपन्नः; ततो दारिकां प्रतिगृह्य पुनस् तद् यन्त्रम् आरुह्य स्वगृहम् आगतः; यन्त्रं संगृह्य मातुः समर्पितम् उक्तं च; अयं तव पुत्रो यन्त्रस्य प्रवर्तनयोगं जानीते नो तु निवर्तनं; न त्वयास्य यन्त्रं देयम् इति; स भूयो भूयो मतुः कथयति: अम्ब प्रयच्छ मे यन्त्रं महाजनकायम् अन्वावर्तयामीति; सा कथयति: पुत्र आचार्यस् ते कथयति: अयं प्रवर्तनप्रयोगं जानीते नो तु निवर्तनं; मा दास्यसि मानयेन व्यसनम् आपत्स्यतीति; तस्माद् अहं न ददामीति; स कथयति: अम्ब प्रवर्तनम् अप्य् अहं जानांइ निवर्तनम् अपि; किं त्व् असाव् आचार्यो मात्सर्येण न ददातीति; लघुचित्तो मातृग्रामः; तया लोभितया दत्तं; स यन्त्रम् आम्रेड्याभिरुह्य संप्रस्थितः; महाजनकायो ऽभिप्रसन्नः; ततो यन्त्रकलाचार्येण दृष्टः; स कथयति: गतो ऽयम् अपुनरागमनायेति; स यथा यथा संभ्रमाद् आम्रेडयति तथा तथा दूरतरं गच्छति; यावन् महासमुद्रं गतः; महासमुद्रे सदा वर्षति देवः; बन्धनामि क्लिन्नानि; अनयेन व्यसनम् आपन्नः; देवता गाथां भाषते यो ह्य् अर्थकामस्य हितानुकम्पिनो वचो न गृह्णाति यथानुशिष्टम् स उह्यते दारुमयेण पक्षिणा अनायको न शृणोतीह कस्यचित् इति भगवान् आह: किं मन्यध्वे भिक्षवः? यो ऽसौ यन्त्रकलाचार्यः अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन; यो ऽसौ तस्यान्तेवासी एष एव स देवदत्तस् तेन कालेन तेन समयेन; तदाप्य् एष वचनम् अशृण्वन्न् अनयेन व्यसनम् आपन्नः; एतर्ह्य् अप्य् एष मया हितम् उच्यमानो मम वचनम् अशृण्वन्न् अनयेन व्यसनम् आपन्नः थे क़ुएस्तिओन् ओफ़् उपालि आयुष्मान् उपाली बुद्धं भगवन्तं पृच्छति: उच्यते भदन्त संघभेदः उच्यते भदन्त संघसामग्री इति; तत्र कतरो भेदः कतरा संघसामग्री; यतश् चोपालिन�� भिक्षवः धर्मे ऽधर्म्संज्ञिनः अधर्मे धर्मसंज्ञिनो व्यग्रे अव्यग्रसंज्ञिनः कर्माणि कुर्वन्ति; अयम् उच्यते संघभेदः; यतस् तु धर्मे धर्मसंज्ञिनः समग्रे समग्रसंज्ञिनः कर्माणि कुर्वन्ति; इयम् उच्यते संघसामग्री इति यत्रैको भिक्षुर् न तत्र संघो भिद्यते; यत्रौ द्वौ यत्र त्रयो यावद् अष्टौ न तत्र संघो भिद्यते; यत्र नव भिक्षवो उत्तरे वा तत्र द्वाभ्यां कारणाभ्यां संघो भिद्यते; ज्ञप्तिकर्मणा शलाकाग्रहणेन च कथं ज्ञप्तिकर्मणा? यथापितद् देवदत्तो भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति: पंचभिर् आयुष्मन्तो व्रतपदैर् भिक्षुः शुध्यति विमुच्यति निर्याति सुखदुःखं व्यतिक्रामति; सुखदुःखव्यतिक्रमं चानुप्राप्नोति; कतमैः पंचभिः? आरण्यकत्वेन आयुष्मन्तो भिक्षुः शुध्यति विमुच्यति निर्याति सुखदुःखं व्यतिक्रामति; सुखदुःखव्यतिक्रमं चानुप्राप्नोति; वृक्षमूलिकत्वेन पैण्डपातिकत्वेन त्रैचीवरिकत्वेन पांसुकूलिकत्वेनायुष्मन्तो भिक्षुः शुध्यति विमुच्यति निर्याति सुखदुःखं व्यतिक्रामति; सुखदुःखव्यतिक्रमं चानुप्राप्नोति; येषां युष्माकम् आयुष्मन्तः न क्षमन्ते एभिः पंचभिः व्रतपदैः शोधुं मोक्तुं निर्यातुं ते श्रमणस्य गौतमस्याराद् भवन्तु, हिरुग् भवन्तु; दूरेण परेण भवन्तु इत्य् एषा ज्ञप्तिः; इत्य् एवं ज्ञप्तिकर्मणा कथं शलाकाग्रहणेन? यथापितद् देवदत्तो भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति: पंचभिर् आयुष्मन्तो व्रतपदैर् भिक्षुः शुध्यति मुच्यति निर्याति सुखदुःखं व्यतिक्रामति; सुखदुःखव्यतिक्रमं चानुप्राप्नोति; कतमैः पंचभिः? आरण्यकत्वेनायुष्मन्तो भिक्षुः शुध्यति मुच्यति निर्याति सुखदुःखं व्यतिक्रामति; सुखदुःखव्यतिक्रमं चानुप्राप्नोति; वृक्षमूलिकत्वेन पैण्डपातिकत्वेन त्रैचीवरिकत्वेन पांसुकूलिकत्वेनायुष्मन्तो भिक्षुः शुध्यति विमुच्यति निर्याति सुखदुःखं व्यतिक्रामति; सुखदुःखव्यतिक्रमं चानुप्राप्नोति; येषां युष्माकम् आयुष्मन्तः न क्षमन्ते एभिः पंचभिः व्रतपदैः शोधुं मोक्तुं निर्यातुं ते श्रमणस्य गौतमस्याराद् भवन्तु, हिरुग् भवन्तु; दूरेण परेण भवन्तु; शलाकां गृह्णन्त्व् इति; देवदत्तश् चात्मपंचमः शलाकां गृह्णाति; एवं शलाकाग्रहणेन आयुष्मान् उपाली बुद्धं भगवन्तं पृच्छति उत्क्ष��प्तकेन तावद् भदन्त संघो भिद्यते उत्क्षिप्तकानुवर्तकेन उत्क्षिप्तकानुवर्तकानुवर्त्तकेन न उत्क्षेपकेन न उत्क्षेपकानुवर्तकेन न उत्क्षेपकानुवर्तकानुवर्त्तकेन न उत्क्षेपकानुवर्त्तकेन तावद् भदन्त संघो भिद्येत न उत्क्षिप्तकेन न उत्क्षिप्तकानुवर्तकानुवर्तकेन न उत्क्षेपकेन न उत्क्षेपकानुवर्तकानुवर्तकेन उत्क्षिप्तकानुवर्तकानुवर्तकेन तावद् भदन्त संघो भिद्येत न उत्क्षिप्तकेन न उत्क्षिप्तानुवर्तकेन न उत्क्षेपकेन न उत्क्षेपकानुवर्त्तकानुवर्तकेन उत्क्षेपकेन तावद् भदन्त संघो भिद्येत न उत्क्षिप्तकेन न उत्क्षिप्तकानुवर्तकेन उत्क्षिप्तकानुवर्तकानुवर्तकेन न उत्क्षिप्तकानुवर्तकेन न उत्क्षिप्तानुवर्तकानुवर्तकेन तावद् भदन्त संघो भिद्येत न उत्क्षिप्तकानुवर्तकेन न उत्क्षिप्तकानुवर्तकेन न उत्क्षिप्तानुवर्तकेन न उत्क्षिप्तानुवर्तकानुवर्तकानुवर्तकेन न उत्क्षिप्तकेन न उत्क्षिप्तकानुवर्तकानुवर्तकेन उत्क्षेपकानुवर्तकानुवर्तकेन तावद् भदन्त संघो भिद्येत न उत्क्षिप्तकेन न उत्क्षिप्तकानुवर्तकेन न उत्क्षिप्तकानुवर्तकानुवर्तकानुवर्तकेन न उत्क्षेपकेन न उत्क्षिप्तकानुवर्तकेन सर्वैर् एभिर् उपालिं संघो भिद्येत स्थापयित्वा एक उत्क्षिप्तकम् अन्तरोद्दानम् संघभेदश् च सामग्री एकः संघो न भिद्यते नवानाम् अन्तिमो भेदस् तिस्र उत्क्षेपषट्किकाः आयुष्मान् उपाली बुद्धं भगवन्तं पृच्छति: यद् उक्तं भदन्त भगवता समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते; स्पृश्यति चानन्तर्यावद्येन कर्मणा; कियता भदन्त भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते स्पृश्यते चानन्तर्यावद्येन कर्मणा १) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे अधर्मसंज्ञी भेदे अधर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते स्पृश्यते चानन्तर्यावद्येन कर्मणा २) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् अधर्मे अधर्मसंज्ञी भेदे धर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते स्पृश्यते अनन्तर्यावद्येन कर्मणा ३) य���श् चोपालिन् भिक्षुर् अधर्मे अधर्मसंज्ञी भेदे वैमतिको भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते <न तु> स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा ४) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् अधर्मे धर्मसंज्ञी भेदे अधर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते स्पृश्यते चानन्तर्यावद्येन कर्मणा ५) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् अधर्मे धर्मसंज्ञी भेदे धर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा ६) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् अधर्मे धर्मसंज्ञी भेदे वैमतिको भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा ७) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे अधर्मसंज्ञी भेदे अधर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते स्पृश्यते चानन्तर्यावद्येन कर्मणा ८) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे अधर्मसंज्ञी भेदे धर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा ९) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे अधर्मसंज्ञी भेदे वैमतिको भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा १०) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे धर्मसंज्ञी भेदे अधर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते स्पृश्यते चानन्तर्यावद्येन कर्मणा ११) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे धर्मसंज्ञी भेदे धर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा १२) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे धर्मसंज्ञी भेदे वैमतिको भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा १३) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् अधर्मे वैमतिको भेदे अधर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते स्पृश्यते चानन्तर्यावद्येन कर्मणा १४) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् अधर्मे वैमतिको भेदे धर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा १५) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् अधर्मे वैमतिको भेदे वैमतिको भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा १६) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे वैमतिको भेदे अधर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते स्पृश्यते चानन्तर्यावद्येन कर्मणा १७) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे वैमतिको भेदे धर्मसंज्ञी भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्वा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा १८) यतश् चोपालिन् भिक्षुर् धर्मे वैमतिको भेदे वैमतिको भिक्षूणां ज्ञापयति संज्ञापयति शिक्षयति ग्राहयति संघस्य भेदाय पराक्रामति; इयता उपालिन् भिक्षुः समग्रं श्रावकसंघं भित्���ा आवीचिकम् अवद्यं प्रसूते न तु स्पृश्यते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा एवम् एतावन्ति अष्टादश; आसां षट् प्सृश्यन्ते आनन्तर्यावद्येन कर्मणा; यासु भेदे अधर्मसंज्ञी; अवशिष्टाः न स्पृश्यन्ते आनतर्यावद्येन कर्मणेति विनये संघभेदवस्तु समाप्तः विनयवस्त्वागमं"