| Chapter,Verse,Reference,Sanskrit_IAST,Sanskrit_Devanagari |
| 321,1,MBh_321.1,gṛhastho brahmacārī vā vānaprastho 'tha bhikṣukaḥ ya icchet siddhim āsthātuṃ devatāṃ kāṃ yajeta saḥ,गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थो ऽथ भिक्षुकः य इच्छेत् सिद्धिम् आस्थातुं देवतां कां यजेत सः |
| 321,2,MBh_321.2,kuto hy asya dhruvaḥ svargaḥ kuto niḥśreyasaṃ param vidhinā kena juhuyād daivaṃ pitryaṃ tathaiva ca,कुतो ह्य् अस्य ध्रुवः स्वर्गः कुतो निःश्रेयसं परम् विधिना केन जुहुयाद् दैवं पित्र्यं तथैव च |
| 321,3,MBh_321.3,muktaś ca kāṃ gatiṃ gacchen mokṣaś caiva kimātmakaḥ svargataś caiva kiṃ kuryād yena na cyavate divaḥ,मुक्तश् च कां गतिं गच्छेन् मोक्षश् चैव किमात्मकः स्वर्गतश् चैव किं कुर्याद् येन न च्यवते दिवः |
| 321,4,MBh_321.4,devatānāṃ ca ko devaḥ pitṝṇāṃ ca tathā pitā tasmāt parataraṃ yac ca tan me brūhi pitāmaha,देवतानां च को देवः पितॄणां च तथा पिता तस्मात् परतरं यच् च तन् मे ब्रूहि पितामह |
| 321,5,MBh_321.5,gūḍhaṃ māṃ praśnavit praśnaṃ pṛcchase tvam ihānagha na hy eṣa tarkayā śakyo vaktuṃ varṣaśatair api,गूढं मां प्रश्नवित् प्रश्नं पृच्छसे त्वम् इहानघ न ह्य् एष तर्कया शक्यो वक्तुं वर्षशतैर् अपि |
| 321,6,MBh_321.6,ṛte devaprasādād vā rājañ jñānāgamena vā gahanaṃ hy etad ākhyānaṃ vyākhyātavyaṃ tavārihan,ऋते देवप्रसादाद् वा राजञ् ज्ञानागमेन वा गहनं ह्य् एतद् आख्यानं व्याख्यातव्यं तवारिहन् |
| 321,7,MBh_321.7,atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam nāradasya ca saṃvādam ṛṣer nārāyaṇasya ca,अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् नारदस्य च संवादम् ऋषेर् नारायणस्य च |
| 321,8,MBh_321.8,nārāyaṇo hi viśvātmā caturmūrtiḥ sanātanaḥ dharmātmajaḥ saṃbabhūva pitaivaṃ me 'bhyabhāṣata,नारायणो हि विश्वात्मा चतुर्मूर्तिः सनातनः धर्मात्मजः संबभूव पितैवं मे ऽभ्यभाषत |
| 321,9,MBh_321.9,kṛte yuge mahārāja purā svāyaṃbhuve 'ntare naro nārāyaṇaś caiva hariḥ kṛṣṇas tathaiva ca,कृते युगे महाराज पुरा स्वायंभुवे ऽन्तरे नरो नारायणश् चैव हरिः कृष्णस् तथैव च |
| 321,10,MBh_321.10,tebhyo nārāyaṇanarau tapas tepatur avyayau badary-āśramam āsādya śakaṭe kanakāmaye,तेभ्यो नारायणनरौ तपस् तेपतुर् अव्ययौ बदर्य्-आश्रमम् आसाद्य शकटे कनकामये |
| 321,11,MBh_321.11,aṣṭacakraṃ hi tad yānaṃ bhūtayuktaṃ manoramam tatrādyau lokanāthau tau kṛśau dhamanisaṃtatau,अष्टचक्रं हि तद् यानं भूतयुक्तं मनोरमम् तत्राद्यौ लोकनाथौ तौ कृशौ धमनिसंततौ |
| 321,12,MBh_321.12,tapasā tejasā caiva durnirīkṣau surair api yasya prasādaṃ kurvāte sa devau draṣṭum arhati,तपसा तेजसा चैव दुर्निरीक्षौ सुरैर् अपि यस्य प्रसादं कुर्वाते स देवौ द्रष्टुम् अर्हति |
| 321,13,MBh_321.13,nūnaṃ tayor anumate hṛdi hṛcchayacoditaḥ mahāmeror gireḥ śṛṅgāt pracyuto gandhamādanam,नूनं तयोर् अनुमते हृदि हृच्छयचोदितः महामेरोर् गिरेः शृङ्गात् प्रच्युतो गन्धमादनम् |
| 321,14,MBh_321.14,nāradaḥ sumahadbhūtaṃ lokān sarvān acīcarat taṃ deśam agamad rājan badary-āśramam āśugaḥ,नारदः सुमहद्भूतं लोकान् सर्वान् अचीचरत् तं देशम् अगमद् राजन् बदर्य्-आश्रमम् आशुगः |
| 321,15,MBh_321.15,tayor āhnikavelāyāṃ tasya kautūhalaṃ tv abhūt idaṃ tadāspadaṃ kṛtsnaṃ yasmiṃl lokāḥ pratiṣṭhitāḥ,तयोर् आह्निकवेलायां तस्य कौतूहलं त्व् अभूत् इदं तदास्पदं कृत्स्नं यस्मिंल् लोकाः प्रतिष्ठिताः |
| 321,16,MBh_321.16,sadevāsuragandharvāḥ sar1ṣikiṃnaralelihāḥ ekā mūrtir iyaṃ pūrvaṃ jātā bhūyaś caturvidhā,सदेवासुरगन्धर्वाः सर्१षिकिंनरलेलिहाः एका मूर्तिर् इयं पूर्वं जाता भूयश् चतुर्विधा |
| 321,17,MBh_321.17,dharmasya kulasaṃtāno mahān ebhir vivardhitaḥ aho hy anugṛhīto 'dya dharma ebhiḥ surair iha naranārāyaṇābhyāṃ ca kṛṣṇena hariṇā tathā,धर्मस्य कुलसंतानो महान् एभिर् विवर्धितः अहो ह्य् अनुगृहीतो ऽद्य धर्म एभिः सुरैर् इह नरनारायणाभ्यां च कृष्णेन हरिणा तथा |
| 321,18,MBh_321.18,tatra kṛṣṇo hariś caiva kasmiṃścit kāraṇāntare sthitau dharmottarau hy etau tathā tapasi dhiṣṭhitau,तत्र कृष्णो हरिश् चैव कस्मिंश्चित् कारणान्तरे स्थितौ धर्मोत्तरौ ह्य् एतौ तथा तपसि धिष्ठितौ |
| 321,19,MBh_321.19,etau hi paramaṃ dhāma kānayor āhnikakriyā pitarau sarvabhūtānāṃ daivataṃ ca yaśasvinau kāṃ devatāṃ nu yajataḥ pitṝn vā kān mahāmatī,एतौ हि परमं धाम कानयोर् आह्निकक्रिया पितरौ सर्वभूतानां दैवतं च यशस्विनौ कां देवतां नु यजतः पितॄन् वा कान् महामती |
| 321,20,MBh_321.20,iti saṃcintya manasā bhaktyā nārāyaṇasya ha sahasā prādur abhavat samīpe devayos tadā,इति संचिन्त्य मनसा भक्त्या नारायणस्य ह सहसा प्रादुर् अभवत् समीपे देवयोस् तदा |
| 321,21,MBh_321.21,kṛte daive ca pitrye ca tatas tābhyāṃ nirīkṣitaḥ pūjitaś caiva vidhinā yathāproktena śāstrataḥ,कृते दैवे च पित्र्ये च ततस् ताभ्यां निरीक्षितः पूजितश् चैव विधिना यथाप्रोक्तेन शास्त्रतः |
| 321,22,MBh_321.22,taṃ dṛṣṭvā mahad āścaryam apūrvaṃ vidhivistaram upopaviṣṭaḥ suprīto nārado bhagavān ṛṣiḥ,तं दृष्ट्वा महद् आश्चर्यम् अपूर्वं विधिविस्तरम् उपोपविष्टः सुप्रीतो नारदो भगवान् ऋषिः |
| 321,23,MBh_321.23,nārāyaṇaṃ saṃnirīkṣya prasannenāntarātmanā namas kṛtvā mahādevam idaṃ vacanam abravīt,नारायणं संनिरीक्ष्य प्रसन्नेनान्तरात्मना नमस् कृत्वा महादेवम् इदं वचनम् अब्रवीत् |
| 321,24,MBh_321.24,vedeṣu sapurāṇeṣu sāṅgopāṅgeṣu gīyase tvam ajaḥ śāśvato dhātā mato 'mṛtam anuttamam pratiṣṭhitaṃ bhūtabhavyaṃ tvayi sarvam idaṃ jagat,वेदेषु सपुराणेषु साङ्गोपाङ्गेषु गीयसे त्वम् अजः शाश्वतो धाता मतो ऽमृतम् अनुत्तमम् प्रतिष्ठितं भूतभव्यं त्वयि सर्वम् इदं जगत् |
| 321,25,MBh_321.25,catvāro hy āśramā deva sarve gārhasthyamūlakāḥ yajante tvām aharahar nānāmūrtisamāsthitam,चत्वारो ह्य् आश्रमा देव सर्वे गार्हस्थ्यमूलकाः यजन्ते त्वाम् अहरहर् नानामूर्तिसमास्थितम् |
| 321,26,MBh_321.26,pitā mātā ca sarvasya jagataḥ śāśvato guruḥ kaṃ tv adya yajase devaṃ pitaraṃ kaṃ na vidmahe,पिता माता च सर्वस्य जगतः शाश्वतो गुरुः कं त्व् अद्य यजसे देवं पितरं कं न विद्महे |
| 321,27,MBh_321.27,avācyam etad vaktavyam ātmaguhyaṃ sanātanam tava bhaktimato brahman vakṣyāmi tu yathātatham,अवाच्यम् एतद् वक्तव्यम् आत्मगुह्यं सनातनम् तव भक्तिमतो ब्रह्मन् वक्ष्यामि तु यथातथम् |
| 321,28,MBh_321.28,yat tat sūkṣmam avijñeyam avyaktam acalaṃ dhruvam indriyair indriyārthaiś ca sarvabhūtaiś ca varjitam,यत् तत् सूक्ष्मम् अविज्ञेयम् अव्यक्तम् अचलं ध्रुवम् इन्द्रियैर् इन्द्रियार्थैश् च सर्वभूतैश् च वर्जितम् |
| 321,29,MBh_321.29,sa hy antarātmā bhūtānāṃ kṣetrajñaś ceti kathyate triguṇavyatirikto 'sau puruṣaś ceti kalpitaḥ tasmād avyaktam utpannaṃ triguṇaṃ dvijasattama,स ह्य् अन्तरात्मा भूतानां क्षेत्रज्ञश् चेति कथ्यते त्रिगुणव्यतिरिक्तो ऽसौ पुरुषश् चेति कल्पितः तस्माद् अव्यक्तम् उत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तम |
| 321,30,MBh_321.30,avyaktā vyaktabhāvasthā yā sā prakṛtir avyayā tāṃ yonim āvayor viddhi yo 'sau sada-sadātmakaḥ āvābhyāṃ pūjyate 'sau hi daive pitrye ca kalpite,अव्यक्ता व्यक्तभावस्था या सा प्रकृतिर् अव्यया तां योनिम् आवयोर् विद्धि यो ऽसौ सद-सदात्मकः आवाभ्यां पूज्यते ऽसौ हि दैवे पित्र्ये च कल्पिते |
| 321,31,MBh_321.31,nāsti tasmāt paro 'nyo hi pitā devo 'tha vā dvijaḥ ātmā hi nau sa vijñeyas tatas taṃ pūjayāvahe,नास्ति तस्मात् परो ऽन्यो हि पिता देवो ऽथ वा द्विजः आत्मा हि नौ स विज्ञेयस् ततस् तं पूजयावहे |
| 321,32,MBh_321.32,tenaiṣā prathitā brahman maryādā lokabhāvinī daivaṃ pitryaṃ ca kartavyam iti tasyānuśāsanam,तेनैषा प्रथिता ब्रह्मन् मर्यादा लोकभाविनी दैवं पित्र्यं च कर्तव्यम् इति तस्यानुशासनम् |
| 321,33,MBh_321.33,brahmā sthāṇur manur dakṣo bhṛgur dharmas tapo damaḥ marīcir aṅgirāatriś ca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ,ब्रह्मा स्थाणुर् मनुर् दक्षो भृगुर् धर्मस् तपो दमः मरीचिर् अङ्गिराअत्रिश् च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः |
| 321,34,MBh_321.34,vasiṣṭhaḥ parameṣṭhī ca vivasvān soma eva ca kardamaś cāpi yaḥ proktaḥ krodho vikrīta eva ca,वसिष्ठः परमेष्ठी च विवस्वान् सोम एव च कर्दमश् चापि यः प्रोक्तः क्रोधो विक्रीत एव च |
| 321,35,MBh_321.35,ekaviṃśatir utpannās te prajāpatayaḥ smṛtāḥ tasya devasya maryādāṃ pūjayanti sanātanīm,एकविंशतिर् उत्पन्नास् ते प्रजापतयः स्मृताः तस्य देवस्य मर्यादां पूजयन्ति सनातनीम् |
| 321,36,MBh_321.36,daivaṃ pitryaṃ ca satataṃ tasya vijñāya tattvataḥ ātmaprāptāni ca tato jānanti dvijasattamāḥ,दैवं पित्र्यं च सततं तस्य विज्ञाय तत्त्वतः आत्मप्राप्तानि च ततो जानन्ति द्विजसत्तमाः |
| 321,37,MBh_321.37,svargasthā api ye kecit taṃ namasyanti dehinaḥ te tatprasādād gacchanti tenādiṣṭaphalāṃ gatim,स्वर्गस्था अपि ये केचित् तं नमस्यन्ति देहिनः ते तत्प्रसादाद् गच्छन्ति तेनादिष्टफलां गतिम् |
| 321,38,MBh_321.38,ye hīnāḥ saptadaśabhir guṇaiḥ karmabhir eva ca kalāḥ pañcadaśa tyaktvā te muktā iti niścayaḥ,ये हीनाः सप्तदशभिर् गुणैः कर्मभिर् एव च कलाः पञ्चदश त्यक्त्वा ते मुक्ता इति निश्चयः |
| 321,39,MBh_321.39,muktānāṃ tu gatir brahman kṣetrajña iti kalpitaḥ sa hi sarvagataś caiva nirguṇaś caiva kathyate,मुक्तानां तु गतिर् ब्रह्मन् क्षेत्रज्ञ इति कल्पितः स हि सर्वगतश् चैव निर्गुणश् चैव कथ्यते |
| 321,40,MBh_321.40,dṛśyate jñānayogena āvāṃ ca prasṛtau tataḥ evaṃ jñātvā tam ātmānaṃ pūjayāvaḥ sanātanam,दृश्यते ज्ञानयोगेन आवां च प्रसृतौ ततः एवं ज्ञात्वा तम् आत्मानं पूजयावः सनातनम् |
| 321,41,MBh_321.41,taṃ vedāś cāśramāś caiva nānātanusamāsthitāḥ bhaktyā saṃpūjayanty ādyaṃ gatiṃ caiṣāṃ dadāti saḥ,तं वेदाश् चाश्रमाश् चैव नानातनुसमास्थिताः भक्त्या संपूजयन्त्य् आद्यं गतिं चैषां ददाति सः |
| 321,42,MBh_321.42,ye tu tadbhāvitā loke ekāntitvaṃ samāsthitāḥ etad abhyadhikaṃ teṣāṃ yat te taṃ praviśanty uta,ये तु तद्भाविता लोके एकान्तित्वं समास्थिताः एतद् अभ्यधिकं तेषां यत् ते तं प्रविशन्त्य् उत |
| 321,43,MBh_321.43,iti guhyasamuddeśas tava nārada kīrtitaḥ bhaktyā premṇā ca viprar1ṣe asmadbhaktyā ca te śrutaḥ,इति गुह्यसमुद्देशस् तव नारद कीर्तितः भक्त्या प्रेम्णा च विप्रर्१षे अस्मद्भक्त्या च ते श्रुतः |
| 322,11,MBh_322.11,"sa evam ukto dvipadāṃ variṣṭho nārāyaṇenottamapuruṣeṇa jagāda vākyaṃ dvipadāṃ variṣṭhaṃ nārāyaṇaṃ lokahitādhivāsam MBh,322.1 yadartham ātmaprabhaveha janma tavottamaṃ dharmagṛhe caturdhā tat sādhyatāṃ lokahitārtham adya gacchāmi draṣṭuṃ prakṛtiṃ tavādyām MBh,322.2 vedāḥ svadhītā mama lokanātha taptaṃ tapo nānṛtam uktapūrvam pūjāṃ gurūṇāṃ satataṃ karomi parasya guhyaṃ na ca bhinnapūrvam MBh,322.3 guptāni catvāri yathāgamaṃ me śatrau ca mitre ca samo 'smi nityam taṃ cādidevaṃ satataṃ prapanna ekāntabhāvena vṛṇomy ajasram ebhir viśeṣaiḥ pariśuddhasattvaḥ kasmān na paśyeyam anantam īśam MBh,322.4 tat pārameṣṭhyasya vaco niśamya nārāyaṇaḥ sātvatadharmagoptā MBh,322.5 gaccheti taṃ nāradam uktavān sa saṃpūjayitvātmavidhikriyābhiḥ MBh,322.5 tato visṛṣṭaḥ parameṣṭhiputraḥ so 'bhyarcayitvā tam ṛṣiṃ purāṇam kham utpapātottamavegayuktas tato 'dhimerau sahasā nililye MBh,322.6 tatrāvatasthe ca munir muhūrtam ekāntam āsādya gireḥ sa śṛṅge ālokayann uttarapaścimena dadarśa cātyadbhutarūpayuktam MBh,322.7 kṣīrodadher uttarato hi dvīpaḥ śvetaḥ sa nāmnā prathito viśālaḥ meroḥ sahasraiḥ sa hi yojanānāṃ dvātriṃśatordhvaṃ kavibhir niruktaḥ MBh,322.8 atīndriyāś cānaśanāś ca tatra niṣpandahīnāḥ susugandhinaś ca śvetāḥ pumāṃso gatasarvapāpāś cakṣurmuṣaḥ pāpakṛtāṃ narāṇām MBh,322.9 vajrāsthikāyāḥ samamānonmānā divyānvayarūpāḥ śubhasāropetāḥ chattrākṛtiśīrṣā meghaughaninādāḥ satpuṣkaracatuṣkā rājīvaśatapādāḥ MBh,322.10 ṣaṣṭyā dantair yuktāḥ śuklair aṣṭābhir daṃṣṭrābhir ye jihvābhir ye viṣvagvaktraṃ lelihyante sūryaprakhyam","स एवम् उक्तो द्विपदां वरिष्ठो नारायणेनोत्तमपुरुषेण जगाद वाक्यं द्विपदां वरिष्ठं नारायणं लोकहिताधिवासम् म्भ्,३२२.१ यदर्थम् आत्मप्रभवेह जन्म तवोत्तमं धर्मगृहे चतुर्धा तत् साध्यतां लोकहितार्थम् अद्य गच्छामि द्रष्टुं प्रकृतिं तवाद्याम् म्भ्,३२२.२ वेदाः स्वधीता मम लोकनाथ तप्तं तपो नानृतम् उक्तपूर्वम् पूजां गुरूणां सततं करोमि परस्य गुह्यं न च भिन्नपूर्वम् म्भ्,३२२.३ गुप्तानि चत्वारि यथागमं मे शत्रौ च मित्रे च समो ऽस्मि नित्यम् तं चादिदेवं सततं प्रपन्न एकान्तभावेन वृणोम्य् अजस्रम् एभिर् विशेषैः परिशुद्धसत्त्वः कस्मान् न पश्येयम् अनन्तम् ईशम् म्भ्,३२२.४ तत् पारमेष्ठ्यस्य वचो निशम्य नारायणः सात्वतधर्मगोप्ता म्भ्,३२२.५ गच्छेति तं नारदम् उक्तवान् स संपूजयित्वात्मविधिक्रियाभिः म्भ्,३२२.५ ततो विसृष्टः परमेष्ठिपुत्रः सो ऽभ्यर्चयित्वा तम् ऋषिं पुराणम् खम् उत्पपातोत्तमवेगयुक्तस् ततो ऽधिमेरौ सहसा निलिल्ये म्भ्,३२२.६ तत्रावतस्थे च मुनिर् मुहूर्तम् एकान्तम् आसाद्य गिरेः स शृङ्गे आलोकयन्न् उत्तरपश्चिमेन ददर्श चात्यद्भुतरूपयुक्तम् म्भ्,३२२.७ क्षीरोदधेर् उत्तरतो हि द्वीपः श्वेतः स नाम्ना प्रथितो विशालः मेरोः सहस्रैः स हि योजनानां द्वात्रिंशतोर्ध्वं कविभिर् निरुक्तः म्भ्,३२२.८ अतीन्द्रियाश् चानशनाश् च तत्र निष्पन्दहीनाः सुसुगन्धिनश् च श्वेताः पुमांसो गतसर्वपापाश् चक्षुर्मुषः पापकृतां नराणाम् म्भ्,३२२.९ वज्रास्थिकायाः सममानोन्माना दिव्यान्वयरूपाः शुभसारोपेताः छत्त्राकृतिशीर्षा मेघौघनिनादाः सत्पुष्करचतुष्का राजीवशतपादाः म्भ्,३२२.१० षष्ट्या दन्तैर् युक्ताः शुक्लैर् अष्टाभिर् दंष्ट्राभिर् ये जिह्वाभिर् ये विष्वग्वक्त्रं लेलिह्यन्ते सूर्यप्रख्यम्" |
| 322,12,MBh_322.12,bhaktyā devaṃ viśvotpannaṃ yasmāt sarve lokāḥ sūtāḥ vedā dharmā munayaḥ śāntā devāḥ sarve tasya visargāḥ,भक्त्या देवं विश्वोत्पन्नं यस्मात् सर्वे लोकाः सूताः वेदा धर्मा मुनयः शान्ता देवाः सर्वे तस्य विसर्गाः |
| 322,13,MBh_322.13,atīndriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ kathaṃ te puruṣā jātāḥ kā teṣāṃ gatir uttamā,अतीन्द्रिया निराहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः कथं ते पुरुषा जाताः का तेषां गतिर् उत्तमा |
| 322,14,MBh_322.14,ye vimuktā bhavantīha narā bharatasattama teṣāṃ lakṣaṇam etad dhi yac chvetadvīpavāsinām,ये विमुक्ता भवन्तीह नरा भरतसत्तम तेषां लक्षणम् एतद् धि यच् छ्वेतद्वीपवासिनाम् |
| 322,15,MBh_322.15,tasmān me saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me tvaṃ hi sarvakathārāmas tvāṃ caivopāśritā vayam,तस्मान् मे संशयं छिन्धि परं कौतूहलं हि मे त्वं हि सर्वकथारामस् त्वां चैवोपाश्रिता वयम् |
| 322,16,MBh_322.16,vistīrṇaiṣā kathā rājañ śrutā me pitṛsaṃnidhau saiṣā tava hi vaktavyā kathāsāro hi sa smṛtaḥ,विस्तीर्णैषा कथा राजञ् श्रुता मे पितृसंनिधौ सैषा तव हि वक्तव्या कथासारो हि स स्मृतः |
| 322,17,MBh_322.17,rājoparicaro nāma babhūvādhipatir bhuvaḥ ākhaṇḍalasakhaḥ khyāto bhakto nārāyaṇaṃ harim,राजोपरिचरो नाम बभूवाधिपतिर् भुवः आखण्डलसखः ख्यातो भक्तो नारायणं हरिम् |
| 322,18,MBh_322.18,dhārmiko nityabhaktaś ca pitṝn nityam atandritaḥ sāmrājyaṃ tena saṃprāptaṃ nārāyaṇavarāt purā,धार्मिको नित्यभक्तश् च पितॄन् नित्यम् अतन्द्रितः साम्राज्यं तेन संप्राप्तं नारायणवरात् पुरा |
| 322,19,MBh_322.19,sātvataṃ vidhim āsthāya prāksūryamukhaniḥsṛtam pūjayām āsa deveśaṃ taccheṣeṇa pitāmahān,सात्वतं विधिम् आस्थाय प्राक्सूर्यमुखनिःसृतम् पूजयाम् आस देवेशं तच्छेषेण पितामहान् |
| 322,20,MBh_322.20,pitṛśeṣeṇa viprāṃś ca saṃvibhajyāśritāṃś ca saḥ śeṣānnabhuk satyaparaḥ sarvabhūteṣv ahiṃsakaḥ sarvabhāvena bhaktaḥ sa devadevaṃ janārdanam,पितृशेषेण विप्रांश् च संविभज्याश्रितांश् च सः शेषान्नभुक् सत्यपरः सर्वभूतेष्व् अहिंसकः सर्वभावेन भक्तः स देवदेवं जनार्दनम् |
| 322,21,MBh_322.21,tasya nārāyaṇe bhaktiṃ vahato 'mitrakarśana ekaśayyāsanaṃ śakro dattavān devarāṭ svayam,तस्य नारायणे भक्तिं वहतो ऽमित्रकर्शन एकशय्यासनं शक्रो दत्तवान् देवराट् स्वयम् |
| 322,22,MBh_322.22,ātmā rājyaṃ dhanaṃ caiva kalatraṃ vāhanāni ca etad bhagavate sarvam iti tat prekṣitaṃ sadā,आत्मा राज्यं धनं चैव कलत्रं वाहनानि च एतद् भगवते सर्वम् इति तत् प्रेक्षितं सदा |
| 322,23,MBh_322.23,kāmyanaimittikā-jasraṃ yajñiyāḥ paramakriyāḥ sarvāḥ sātvatam āsthāya vidhiṃ cakre samāhitaḥ,काम्यनैमित्तिका-जस्रं यज्ञियाः परमक्रियाः सर्वाः सात्वतम् आस्थाय विधिं चक्रे समाहितः |
| 322,24,MBh_322.24,pañcarātravido mukhyās tasya gehe mahātmanaḥ prāyaṇaṃ bhagavatproktaṃ bhuñjate cāgrabhojanam,पञ्चरात्रविदो मुख्यास् तस्य गेहे महात्मनः प्रायणं भगवत्प्रोक्तं भुञ्जते चाग्रभोजनम् |
| 322,25,MBh_322.25,tasya praśāsato rājyaṃ dharmeṇā-mitraghātinaḥ nānṛtā vāk samabhavan mano duṣṭaṃ na cābhavat na ca kāyena kṛtavān sa pāpaṃ param aṇv api,तस्य प्रशासतो राज्यं धर्मेणा-मित्रघातिनः नानृता वाक् समभवन् मनो दुष्टं न चाभवत् न च कायेन कृतवान् स पापं परम् अण्व् अपि |
| 322,26,MBh_322.26,ye hi te munayaḥ khyātāḥ sapta citraśikhaṇḍinaḥ tair ekamatibhir bhūtvā yat proktaṃ śāstram uttamam,ये हि ते मुनयः ख्याताः सप्त चित्रशिखण्डिनः तैर् एकमतिभिर् भूत्वा यत् प्रोक्तं शास्त्रम् उत्तमम् |
| 322,27,MBh_322.27,marīcir atryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ vasiṣṭhaś ca mahātejā ete citraśikhaṇḍinaḥ,मरीचिर् अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः वसिष्ठश् च महातेजा एते चित्रशिखण्डिनः |
| 322,28,MBh_322.28,sapta prakṛtayo hy etās tathā svāyaṃbhuvo 'ṣṭamaḥ etābhir dhāryate lokas tābhyaḥ śāstraṃ viniḥsṛtam,सप्त प्रकृतयो ह्य् एतास् तथा स्वायंभुवो ऽष्टमः एताभिर् धार्यते लोकस् ताभ्यः शास्त्रं विनिःसृतम् |
| 322,29,MBh_322.29,"ekāgramanaso dāntā munayaḥ saṃyame ratāḥ MBh,322.29 idaṃ śreya idaṃ brahma idaṃ hitam anuttamam lokān saṃcintya manasā tataḥ śāstraṃ pracakrire","एकाग्रमनसो दान्ता मुनयः संयमे रताः म्भ्,३२२.२९ इदं श्रेय इदं ब्रह्म इदं हितम् अनुत्तमम् लोकान् संचिन्त्य मनसा ततः शास्त्रं प्रचक्रिरे" |
| 322,30,MBh_322.30,tatra dharmārthakāmā hi mokṣaḥ paścāc ca kīrtitaḥ maryādā vividhāś caiva divi bhūmau ca saṃsthitāḥ,तत्र धर्मार्थकामा हि मोक्षः पश्चाच् च कीर्तितः मर्यादा विविधाश् चैव दिवि भूमौ च संस्थिताः |
| 322,31,MBh_322.31,ārādhya tapasā devaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum divyaṃ varṣasahasraṃ vai sarve te ṛṣibhiḥ saha,आराध्य तपसा देवं हरिं नारायणं प्रभुम् दिव्यं वर्षसहस्रं वै सर्वे ते ऋषिभिः सह |
| 322,32,MBh_322.32,nārāyaṇānuśāstā hi tadā devī sarasvatī viveśa tān ṛṣīn sarvāṃl lokānāṃ hitakāmyayā,नारायणानुशास्ता हि तदा देवी सरस्वती विवेश तान् ऋषीन् सर्वांल् लोकानां हितकाम्यया |
| 322,33,MBh_322.33,tataḥ pravartitā samyak tapovidbhir dvijātibhiḥ śabde cārthe ca hetau ca eṣā prathamasargajā,ततः प्रवर्तिता सम्यक् तपोविद्भिर् द्विजातिभिः शब्दे चार्थे च हेतौ च एषा प्रथमसर्गजा |
| 322,34,MBh_322.34,ādāv eva hi tac chāstram oṃkārasvarabhūṣitam ṛṣibhir bhāvitaṃ tatra yatra kāruṇiko hy asau,आदाव् एव हि तच् छास्त्रम् ओंकारस्वरभूषितम् ऋषिभिर् भावितं तत्र यत्र कारुणिको ह्य् असौ |
| 322,35,MBh_322.35,tataḥ prasanno bhagavān anirdiṣṭaśarīragaḥ ṛṣīn uvāca tān sarvān adṛśyaḥ puruṣottamaḥ,ततः प्रसन्नो भगवान् अनिर्दिष्टशरीरगः ऋषीन् उवाच तान् सर्वान् अदृश्यः पुरुषोत्तमः |
| 322,36,MBh_322.36,kṛtaṃ śatasahasraṃ hi ślokānām idam uttamam lokatantrasya kṛtsnasya yasmād dharmaḥ pravartate,कृतं शतसहस्रं हि श्लोकानाम् इदम् उत्तमम् लोकतन्त्रस्य कृत्स्नस्य यस्माद् धर्मः प्रवर्तते |
| 322,37,MBh_322.37,pravṛttau ca nivṛttau ca yonir etad bhaviṣyati ṛgyajuḥsāmabhir juṣṭam atharvāṅgirasais tathā,प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च योनिर् एतद् भविष्यति ऋग्यजुःसामभिर् जुष्टम् अथर्वाङ्गिरसैस् तथा |
| 322,38,MBh_322.38,tathāpramāṇaṃ hi mayā kṛto brahmā prasādajaḥ rudraś ca krodhajo viprā yūyaṃ prakṛtayas tathā,तथाप्रमाणं हि मया कृतो ब्रह्मा प्रसादजः रुद्रश् च क्रोधजो विप्रा यूयं प्रकृतयस् तथा |
| 322,39,MBh_322.39,sūryācandramasau vāyur bhūmir āpo 'gnir eva ca sarve ca nakṣatragaṇā yac ca bhūtābhiśabditam,सूर्याचन्द्रमसौ वायुर् भूमिर् आपो ऽग्निर् एव च सर्वे च नक्षत्रगणा यच् च भूताभिशब्दितम् |
| 322,40,MBh_322.40,adhikāreṣu vartante yathāsvam brahmavādinaḥ sarve pramāṇaṃ hi yathā tathaitac chāstram uttamam,अधिकारेषु वर्तन्ते यथास्वम् ब्रह्मवादिनः सर्वे प्रमाणं हि यथा तथैतच् छास्त्रम् उत्तमम् |
| 322,41,MBh_322.41,bhaviṣyati pramāṇaṃ vai etan madanuśāsanam asmāt pravakṣyate dharmān manuḥ svāyaṃbhuvaḥ svayam,भविष्यति प्रमाणं वै एतन् मदनुशासनम् अस्मात् प्रवक्ष्यते धर्मान् मनुः स्वायंभुवः स्वयम् |
| 322,42,MBh_322.42,uśanā bṛhaspatiś caiva yadotpannau bhaviṣyataḥ tadā pravakṣyataḥ śāstraṃ yuṣmanmatibhir uddhṛtam,उशना बृहस्पतिश् चैव यदोत्पन्नौ भविष्यतः तदा प्रवक्ष्यतः शास्त्रं युष्मन्मतिभिर् उद्धृतम् |
| 322,43,MBh_322.43,svāyaṃbhuveṣu dharmeṣu śāstre cośanasā kṛte bṛhaspatimate caiva lokeṣu pravicārite,स्वायंभुवेषु धर्मेषु शास्त्रे चोशनसा कृते बृहस्पतिमते चैव लोकेषु प्रविचारिते |
| 322,44,MBh_322.44,yuṣmatkṛtam idaṃ śāstraṃ prajāpālo vasus tataḥ bṛhaspatisakāśād vai prāpsyate dvijasattamāḥ,युष्मत्कृतम् इदं शास्त्रं प्रजापालो वसुस् ततः बृहस्पतिसकाशाद् वै प्राप्स्यते द्विजसत्तमाः |
| 322,45,MBh_322.45,sa hi madbhāvito rājā madbhaktaś ca bhaviṣyati tena śāstreṇa lokeṣu kriyāḥ sarvāḥ kariṣyati,स हि मद्भावितो राजा मद्भक्तश् च भविष्यति तेन शास्त्रेण लोकेषु क्रियाः सर्वाः करिष्यति |
| 322,46,MBh_322.46,etad dhi sarvaśāstrāṇāṃ śāstram uttamasaṃjñitam etad arthyaṃ ca dharmyaṃ ca yaśasyaṃ caitad uttamam,एतद् धि सर्वशास्त्राणां शास्त्रम् उत्तमसंज्ञितम् एतद् अर्थ्यं च धर्म्यं च यशस्यं चैतद् उत्तमम् |
| 322,47,MBh_322.47,asya pravartanāc caiva prajāvanto bhaviṣyatha sa ca rājā śriyā yukto bhaviṣyati mahān vasuḥ,अस्य प्रवर्तनाच् चैव प्रजावन्तो भविष्यथ स च राजा श्रिया युक्तो भविष्यति महान् वसुः |
| 322,48,MBh_322.48,saṃsthite tu nṛpe tasmiñ śāstram etat sanātanam antar dhāsyati tat satyam etad vaḥ kathitaṃ mayā,संस्थिते तु नृपे तस्मिञ् शास्त्रम् एतत् सनातनम् अन्तर् धास्यति तत् सत्यम् एतद् वः कथितं मया |
| 322,49,MBh_322.49,etāvad uktvā vacanam adṛśyaḥ puruṣottamaḥ visṛjya tān ṛṣīn sarvān kāmapi prasthito diśam,एतावद् उक्त्वा वचनम् अदृश्यः पुरुषोत्तमः विसृज्य तान् ऋषीन् सर्वान् कामपि प्रस्थितो दिशम् |
| 322,50,MBh_322.50,tatas te lokapitaraḥ sarvalokārthacintakāḥ prāvartayanta tac chāstraṃ dharmayoniṃ sanātanam,ततस् ते लोकपितरः सर्वलोकार्थचिन्तकाः प्रावर्तयन्त तच् छास्त्रं धर्मयोनिं सनातनम् |
| 322,51,MBh_322.51,utpanne āṅgirase caiva yuge prathamakalpite sāṅgopaniṣadaṃ śāstraṃ sthāpayitvā bṛhaspatau,उत्पन्ने आङ्गिरसे चैव युगे प्रथमकल्पिते साङ्गोपनिषदं शास्त्रं स्थापयित्वा बृहस्पतौ |
| 322,52,MBh_322.52,jagmur yathepsitaṃ deśaṃ tapase kṛtaniścayāḥ dhāraṇāt sarvalokānāṃ sarvadharmapravartakāḥ,जग्मुर् यथेप्सितं देशं तपसे कृतनिश्चयाः धारणात् सर्वलोकानां सर्वधर्मप्रवर्तकाः |
| 323,1,MBh_323.1,tato 'tīte mahākalpe utpanne 'ṅgirasaḥ sute babhūvur nirvṛtā devā jāte devapurohite,ततो ऽतीते महाकल्पे उत्पन्ने ऽङ्गिरसः सुते बभूवुर् निर्वृता देवा जाते देवपुरोहिते |
| 323,2,MBh_323.2,bṛhad brahma mahac ceti śabdāḥ paryāyavācakāḥ ebhiḥ samanvito rājan guṇair vidvān bṛhaspatiḥ,बृहद् ब्रह्म महच् चेति शब्दाः पर्यायवाचकाः एभिः समन्वितो राजन् गुणैर् विद्वान् बृहस्पतिः |
| 323,3,MBh_323.3,tasya śiṣyo babhūvāgryo rājoparicaro vasuḥ adhītavāṃs tadā śāstraṃ samyak citraśikhaṇḍijam,तस्य शिष्यो बभूवाग्र्यो राजोपरिचरो वसुः अधीतवांस् तदा शास्त्रं सम्यक् चित्रशिखण्डिजम् |
| 323,4,MBh_323.4,sa rājā bhāvitaḥ pūrvaṃ daivena vidhinā vasuḥ pālayām āsa pṛthivīṃ divam ākhaṇḍalo yathā,स राजा भावितः पूर्वं दैवेन विधिना वसुः पालयाम् आस पृथिवीं दिवम् आखण्डलो यथा |
| 323,5,MBh_323.5,tasya yajño mahān āsīd aśvamedho mahātmanaḥ bṛhaspatir upādhyāyas tatra hotā babhūva ha,तस्य यज्ञो महान् आसीद् अश्वमेधो महात्मनः बृहस्पतिर् उपाध्यायस् तत्र होता बभूव ह |
| 323,6,MBh_323.6,prajāpatisutāś cātra sadasyās tv abhavaṃs trayaḥ ekataś ca dvitaś caiva tritaś caiva mahar2ṣayaḥ,प्रजापतिसुताश् चात्र सदस्यास् त्व् अभवंस् त्रयः एकतश् च द्वितश् चैव त्रितश् चैव महर्२षयः |
| 323,7,MBh_323.7,dhanuṣākṣo 'tha raibhyaś ca arvāvasuparāvasū ṛṣir medhātithiś caiva tāṇḍyaś caiva mahān ṛṣiḥ,धनुषाक्षो ऽथ रैभ्यश् च अर्वावसुपरावसू ऋषिर् मेधातिथिश् चैव ताण्ड्यश् चैव महान् ऋषिः |
| 323,8,MBh_323.8,ṛṣiḥ śaktir mahābhāgas tathā vedaśirāś ca yaḥ kapilaś ca ṛṣiśreṣṭhaḥ śālihotrapitāmahaḥ,ऋषिः शक्तिर् महाभागस् तथा वेदशिराश् च यः कपिलश् च ऋषिश्रेष्ठः शालिहोत्रपितामहः |
| 323,9,MBh_323.9,ādyaḥ kaṭhas taittiriś ca vaiśaṃpāyanapūrvajaḥ kaṇvo 'tha devahotraś ca ete ṣoḍaśa kīrtitāḥ saṃbhṛtāḥ sarvasaṃbhārās tasmin rājan mahākratau,आद्यः कठस् तैत्तिरिश् च वैशंपायनपूर्वजः कण्वो ऽथ देवहोत्रश् च एते षोडश कीर्तिताः संभृताः सर्वसंभारास् तस्मिन् राजन् महाक्रतौ |
| 323,10,MBh_323.10,na tatra paśughāto 'bhūt sa rājaivaṃ sthito 'bhavat ahiṃsraḥ śucir akṣudro nirāśīḥ karmasaṃstutaḥ āraṇyakapadodgītā bhāgās tatropakalpitāḥ,न तत्र पशुघातो ऽभूत् स राजैवं स्थितो ऽभवत् अहिंस्रः शुचिर् अक्षुद्रो निराशीः कर्मसंस्तुतः आरण्यकपदोद्गीता भागास् तत्रोपकल्पिताः |
| 323,11,MBh_323.11,prītas tato 'sya bhagavān devadevaḥ purātanaḥ sākṣāt taṃ darśayām āsa so 'dṛśyo 'nyena kenacit,प्रीतस् ततो ऽस्य भगवान् देवदेवः पुरातनः साक्षात् तं दर्शयाम् आस सो ऽदृश्यो ऽन्येन केनचित् |
| 323,12,MBh_323.12,svayaṃ bhāgam upāghrāya puroḍāśaṃ gṛhītavān adṛśyena hṛto bhāgo devena harimedhasā,स्वयं भागम् उपाघ्राय पुरोडाशं गृहीतवान् अदृश्येन हृतो भागो देवेन हरिमेधसा |
| 323,13,MBh_323.13,bṛhaspatis tataḥ kruddhaḥ sruvam udyamya vegitaḥ ākāśaṃ ghnan sruvaḥ pātai roṣād aśrūṇy avartayat,बृहस्पतिस् ततः क्रुद्धः स्रुवम् उद्यम्य वेगितः आकाशं घ्नन् स्रुवः पातै रोषाद् अश्रूण्य् अवर्तयत् |
| 323,14,MBh_323.14,uvāca coparicaraṃ mayā bhāgo 'yam udyataḥ grāhyaḥ svayaṃ hi devena matpratyakṣaṃ na saṃśayaḥ,उवाच चोपरिचरं मया भागो ऽयम् उद्यतः ग्राह्यः स्वयं हि देवेन मत्प्रत्यक्षं न संशयः |
| 323,15,MBh_323.15,udyatā yajñabhāgā hi sākṣāt prāptāḥ surair iha kimartham iha na prāpto darśanaṃ sa harir vibhuḥ,उद्यता यज्ञभागा हि साक्षात् प्राप्ताः सुरैर् इह किमर्थम् इह न प्राप्तो दर्शनं स हरिर् विभुः |
| 323,16,MBh_323.16,tataḥ sa taṃ samuddhūtaṃ bhūmipālo mahān vasuḥ prasādayām āsa muniṃ sadasyās te ca sarvaśaḥ,ततः स तं समुद्धूतं भूमिपालो महान् वसुः प्रसादयाम् आस मुनिं सदस्यास् ते च सर्वशः |
| 323,17,MBh_323.17,"ūcuś cainam asaṃbhrāntā na roṣaṃ kartum arhasi MBh,323.17 naiṣa dharmaḥ kṛtayuge yas tvaṃ roṣam acīkṛthāḥ","ऊचुश् चैनम् असंभ्रान्ता न रोषं कर्तुम् अर्हसि म्भ्,३२३.१७ नैष धर्मः कृतयुगे यस् त्वं रोषम् अचीकृथाः" |
| 323,18,MBh_323.18,aroṣaṇo hy asau devo yasya bhāgo 'yam udyataḥ na sa śakyas tvayā draṣṭum asmābhir vā bṛhaspate yasya prasādaṃ kurute sa vai taṃ draṣṭum arhati,अरोषणो ह्य् असौ देवो यस्य भागो ऽयम् उद्यतः न स शक्यस् त्वया द्रष्टुम् अस्माभिर् वा बृहस्पते यस्य प्रसादं कुरुते स वै तं द्रष्टुम् अर्हति |
| 323,19,MBh_323.19,ekatadvitatritā ūcuḥ: vayaṃ hi brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ parikīrtitāḥ gatā niḥśreyasārthaṃ hi kadācid diśam uttarām,एकतद्वितत्रिता ऊचुः: वयं हि ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः परिकीर्तिताः गता निःश्रेयसार्थं हि कदाचिद् दिशम् उत्तराम् |
| 323,20,MBh_323.20,taptvā varṣasahasrāṇi catvāri tapa uttamam ekapādasthitāḥ samyak kāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ,तप्त्वा वर्षसहस्राणि चत्वारि तप उत्तमम् एकपादस्थिताः सम्यक् काष्ठभूताः समाहिताः |
| 323,21,MBh_323.21,meror uttarabhāge tu kṣīrodasyānukūlataḥ sa deśo yatra nas taptaṃ tapaḥ paramadāruṇam kathaṃ paśyemahi vayaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ tv iti,मेरोर् उत्तरभागे तु क्षीरोदस्यानुकूलतः स देशो यत्र नस् तप्तं तपः परमदारुणम् कथं पश्येमहि वयं देवं नारायणं त्व् इति |
| 323,22,MBh_323.22,"tato vratasyāvabhṛthe vāg uvācā-śarīriṇī MBh,323.22 sutaptaṃ vas tapo viprāḥ prasannenāntarātmanā","ततो व्रतस्यावभृथे वाग् उवाचा-शरीरिणी म्भ्,३२३.२२ सुतप्तं वस् तपो विप्राः प्रसन्नेनान्तरात्मना" |
| 323,23,MBh_323.23,yūyaṃ jijñāsavo bhaktāḥ kathaṃ drakṣyatha taṃ prabhum kṣīrodadher uttarataḥ śvetadvīpo mahāprabhaḥ,यूयं जिज्ञासवो भक्ताः कथं द्रक्ष्यथ तं प्रभुम् क्षीरोदधेर् उत्तरतः श्वेतद्वीपो महाप्रभः |
| 323,24,MBh_323.24,tatra nārāyaṇaparā mānavāś candravarcasaḥ ekāntabhāvopagatās te bhaktāḥ puruṣottamam,तत्र नारायणपरा मानवाश् चन्द्रवर्चसः एकान्तभावोपगतास् ते भक्ताः पुरुषोत्तमम् |
| 323,25,MBh_323.25,te sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśanti sanātanam atīndriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ,ते सहस्रार्चिषं देवं प्रविशन्ति सनातनम् अतीन्द्रिया निराहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः |
| 323,26,MBh_323.26,ekāntinas te puruṣāḥ śvetadvīpanivāsinaḥ gacchadhvaṃ tatra munayas tatrātmā me prakāśitaḥ,एकान्तिनस् ते पुरुषाः श्वेतद्वीपनिवासिनः गच्छध्वं तत्र मुनयस् तत्रात्मा मे प्रकाशितः |
| 323,27,MBh_323.27,atha śrutvā vayaṃ sarve vācaṃ tām aśarīriṇīm yathākhyātena mārgeṇa taṃ deśaṃ pratipedire,अथ श्रुत्वा वयं सर्वे वाचं ताम् अशरीरिणीम् यथाख्यातेन मार्गेण तं देशं प्रतिपेदिरे |
| 323,28,MBh_323.28,"prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ taccittās taddidṛkṣavaḥ MBh,323.28 tato no dṛṣṭiviṣayas tadā pratihato 'bhavat","प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं तच्चित्तास् तद्दिदृक्षवः म्भ्,३२३.२८ ततो नो दृष्टिविषयस् तदा प्रतिहतो ऽभवत्" |
| 323,29,MBh_323.29,na ca paśyāma puruṣaṃ tattejohṛtadarśanāḥ tato naḥ prādur abhavad vijñānaṃ devayogajam,न च पश्याम पुरुषं तत्तेजोहृतदर्शनाः ततो नः प्रादुर् अभवद् विज्ञानं देवयोगजम् |
| 323,30,MBh_323.30,na kilā-taptatapasā śakyate draṣṭum añjasā tataḥ punar varṣaśataṃ taptvā tātkālikaṃ mahat,न किला-तप्ततपसा शक्यते द्रष्टुम् अञ्जसा ततः पुनर् वर्षशतं तप्त्वा तात्कालिकं महत् |
| 323,31,MBh_323.31,vratāvasāne suśubhān narān dadṛśire vayam śvetāṃś candrapratīkāśān sarvalakṣaṇalakṣitān,व्रतावसाने सुशुभान् नरान् ददृशिरे वयम् श्वेतांश् चन्द्रप्रतीकाशान् सर्वलक्षणलक्षितान् |
| 323,32,MBh_323.32,nityāñjalikṛtān brahma japataḥ prāgudaṅmukhān mānaso nāma sa japo japyate tair mahātmabhiḥ tenaikāgramanastvena prīto bhavati vai hariḥ,नित्याञ्जलिकृतान् ब्रह्म जपतः प्रागुदङ्मुखान् मानसो नाम स जपो जप्यते तैर् महात्मभिः तेनैकाग्रमनस्त्वेन प्रीतो भवति वै हरिः |
| 323,33,MBh_323.33,yā bhaven muniśārdūla bhāḥ sūryasya yugakṣaye ekaikasya prabhā tādṛk sābhavan mānavasya ha,या भवेन् मुनिशार्दूल भाः सूर्यस्य युगक्षये एकैकस्य प्रभा तादृक् साभवन् मानवस्य ह |
| 323,34,MBh_323.34,tejonivāsaḥ sa dvīpa iti vai menire vayam na tatrābhyadhikaḥ kaścit sarve te samatejasaḥ,तेजोनिवासः स द्वीप इति वै मेनिरे वयम् न तत्राभ्यधिकः कश्चित् सर्वे ते समतेजसः |
| 323,35,MBh_323.35,atha sūryasahasrasya prabhāṃ yugapadutthitām sahasā dṛṣṭavantaḥ sma punar eva bṛhaspate,अथ सूर्यसहस्रस्य प्रभां युगपदुत्थिताम् सहसा दृष्टवन्तः स्म पुनर् एव बृहस्पते |
| 323,36,MBh_323.36,sahitāś cābhyadhāvanta tatas te mānavā drutam kṛtāñjalipuṭāḥ hṛṣṭā nama ity eva vādinaḥ,सहिताश् चाभ्यधावन्त ततस् ते मानवा द्रुतम् कृताञ्जलिपुटाः हृष्टा नम इत्य् एव वादिनः |
| 323,37,MBh_323.37,tato 'bhivadatāṃ teṣām aśrauṣma vipulaṃ dhvanim baliḥ kilopahriyate tasya devasya tair naraiḥ,ततो ऽभिवदतां तेषाम् अश्रौष्म विपुलं ध्वनिम् बलिः किलोपह्रियते तस्य देवस्य तैर् नरैः |
| 323,38,MBh_323.38,vayaṃ tu tejasā tasya sahasā hṛtacetasaḥ na kiṃcid api paśyāmo hatadṛṣṭibalendriyāḥ,वयं तु तेजसा तस्य सहसा हृतचेतसः न किंचिद् अपि पश्यामो हतदृष्टिबलेन्द्रियाः |
| 323,39,MBh_323.39,"ekas tu śabdo 'virataḥ śruto 'smābhir udīritaḥ MBh,323.39 jitaṃ te puṇḍarīkākṣa namas te viśvabhāvana","एकस् तु शब्दो ऽविरतः श्रुतो ऽस्माभिर् उदीरितः म्भ्,३२३.३९ जितं ते पुण्डरीकाक्ष नमस् ते विश्वभावन" |
| 323,40,MBh_323.40,namas te 'stu hṛṣīkeśa mahāpuruṣapūrvaja iti śabdaḥ śruto 'smābhiḥ śikṣā-kṣarasamīritaḥ,नमस् ते ऽस्तु हृषीकेश महापुरुषपूर्वज इति शब्दः श्रुतो ऽस्माभिः शिक्षा-क्षरसमीरितः |
| 323,41,MBh_323.41,etasminn antare vāyuḥ sarvagandhavahaḥ śuciḥ divyāny uvāha puṣpāṇi karmaṇyāś cauṣadhīs tathā,एतस्मिन्न् अन्तरे वायुः सर्वगन्धवहः शुचिः दिव्यान्य् उवाह पुष्पाणि कर्मण्याश् चौषधीस् तथा |
| 323,42,MBh_323.42,"tair iṣṭaḥ pañcakālajñair harir ekāntibhir naraiḥ nūnaṃ tatrāgato devo yathā tair vāg udīritā MBh,323.42 vayaṃ tv enaṃ na paśyāmo mohitās tasya māyayā","तैर् इष्टः पञ्चकालज्ञैर् हरिर् एकान्तिभिर् नरैः नूनं तत्रागतो देवो यथा तैर् वाग् उदीरिता म्भ्,३२३.४२ वयं त्व् एनं न पश्यामो मोहितास् तस्य मायया" |
| 323,43,MBh_323.43,mārute saṃnivṛtte ca balau ca pratipādite cintāvyākulitātmāno jātāḥ smo 'ṅgirasāṃ vara,मारुते संनिवृत्ते च बलौ च प्रतिपादिते चिन्ताव्याकुलितात्मानो जाताः स्मो ऽङ्गिरसां वर |
| 323,44,MBh_323.44,mānavānāṃ sahasreṣu teṣu vai śuddhayoniṣu asmān na kaścin manasā cakṣuṣā vāpy apūjayat,मानवानां सहस्रेषु तेषु वै शुद्धयोनिषु अस्मान् न कश्चिन् मनसा चक्षुषा वाप्य् अपूजयत् |
| 323,45,MBh_323.45,te 'pi svasthā munigaṇā ekabhāvam anuvratāḥ nāsmāsu dadhire bhāvaṃ brahmabhāvam anuṣṭhitāḥ,ते ऽपि स्वस्था मुनिगणा एकभावम् अनुव्रताः नास्मासु दधिरे भावं ब्रह्मभावम् अनुष्ठिताः |
| 323,46,MBh_323.46,tato 'smān supariśrāntāṃs tapasā cāpi karśitān uvāca khasthaṃ kimapi bhūtaṃ tatrā-śarīrakam,ततो ऽस्मान् सुपरिश्रान्तांस् तपसा चापि कर्शितान् उवाच खस्थं किमपि भूतं तत्रा-शरीरकम् |
| 323,47,MBh_323.47,dṛṣṭā vaḥ puruṣāḥ śvetāḥ sarvendriyavarjitāḥ dṛṣṭo bhavati deveśa ebhir dṛṣṭair dvijottamāḥ,दृष्टा वः पुरुषाः श्वेताः सर्वेन्द्रियवर्जिताः दृष्टो भवति देवेश एभिर् दृष्टैर् द्विजोत्तमाः |
| 323,48,MBh_323.48,gacchadhvaṃ munayaḥ sarve yathāgatam ito 'cirāt na sa śakyo abhaktena draṣṭuṃ devaḥ kathaṃcana,गच्छध्वं मुनयः सर्वे यथागतम् इतो ऽचिरात् न स शक्यो अभक्तेन द्रष्टुं देवः कथंचन |
| 323,49,MBh_323.49,kāmaṃ kālena mahatā ekāntitvaṃ samāgataiḥ śakyo draṣṭuṃ sa bhagavān prabhāmaṇḍaladurdṛśaḥ,कामं कालेन महता एकान्तित्वं समागतैः शक्यो द्रष्टुं स भगवान् प्रभामण्डलदुर्दृशः |
| 323,50,MBh_323.50,mahat kāryaṃ tu kartavyaṃ yuṣmābhir dvijasattamāḥ itaḥ kṛtayuge 'tīte viparyāsaṃ gate 'pi ca,महत् कार्यं तु कर्तव्यं युष्माभिर् द्विजसत्तमाः इतः कृतयुगे ऽतीते विपर्यासं गते ऽपि च |
| 323,51,MBh_323.51,vaivasvate 'ntare viprāḥ prāpte tretāyuge tataḥ surāṇāṃ kāryasiddhyarthaṃ sahāyā vai bhaviṣyatha,वैवस्वते ऽन्तरे विप्राः प्राप्ते त्रेतायुगे ततः सुराणां कार्यसिद्ध्यर्थं सहाया वै भविष्यथ |
| 323,52,MBh_323.52,tatas tad adbhutaṃ vākyaṃ niśamyaivaṃ sma somapa tasya prasādāt prāptāḥ smo deśam īpsitam añjasā,ततस् तद् अद्भुतं वाक्यं निशम्यैवं स्म सोमप तस्य प्रसादात् प्राप्ताः स्मो देशम् ईप्सितम् अञ्जसा |
| 323,53,MBh_323.53,evaṃ sutapasā caiva havyakavyais tathaiva ca devo 'smābhir na dṛṣṭaḥ sa kathaṃ tvaṃ draṣṭum arhasi nārāyaṇo mahad bhūtaṃ viśvasṛg ghavyakavyabhuk,एवं सुतपसा चैव हव्यकव्यैस् तथैव च देवो ऽस्माभिर् न दृष्टः स कथं त्वं द्रष्टुम् अर्हसि नारायणो महद् भूतं विश्वसृग् घव्यकव्यभुक् |
| 323,54,MBh_323.54,evam ekatavākyena dvitatritamatena ca anunītaḥ sadasyaiś ca bṛhaspatir udāradhīḥ samānīya tato yajñaṃ daivataṃ samapūjayat,एवम् एकतवाक्येन द्वितत्रितमतेन च अनुनीतः सदस्यैश् च बृहस्पतिर् उदारधीः समानीय ततो यज्ञं दैवतं समपूजयत् |
| 323,55,MBh_323.55,samāptayajño rājāpi prajāḥ pālitavān vasuḥ brahmaśāpād divo bhraṣṭaḥ praviveśa mahīṃ tataḥ,समाप्तयज्ञो राजापि प्रजाः पालितवान् वसुः ब्रह्मशापाद् दिवो भ्रष्टः प्रविवेश महीं ततः |
| 323,56,MBh_323.56,antarbhūmigataś caiva satataṃ dharmavatsalaḥ nārāyaṇaparo bhūtvā nārāyaṇapadaṃ jagau,अन्तर्भूमिगतश् चैव सततं धर्मवत्सलः नारायणपरो भूत्वा नारायणपदं जगौ |
| 323,57,MBh_323.57,tasyaiva ca prasādena punar evotthitas tu saḥ mahītalād gataḥ sthānaṃ brahmaṇaḥ samanantaram parāṃ gatim anuprāpta iti naiṣṭhikam añjasā,तस्यैव च प्रसादेन पुनर् एवोत्थितस् तु सः महीतलाद् गतः स्थानं ब्रह्मणः समनन्तरम् परां गतिम् अनुप्राप्त इति नैष्ठिकम् अञ्जसा |
| 324,1,MBh_324.1,yadā bhakto bhagavata āsīd rājā mahāvasuḥ kimarthaṃ sa paribhraṣṭo viveśa vivaraṃ bhuvaḥ,यदा भक्तो भगवत आसीद् राजा महावसुः किमर्थं स परिभ्रष्टो विवेश विवरं भुवः |
| 324,2,MBh_324.2,atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ṛṣīṇāṃ caiva saṃvādaṃ tridaśānāṃ ca bhārata,अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ऋषीणां चैव संवादं त्रिदशानां च भारत |
| 324,3,MBh_324.3,ajena yaṣṭavyam iti devāḥ prāhur dvijottamān sa ca chāgo hy ajo jñeyo nānyaḥ paśur iti sthitiḥ,अजेन यष्टव्यम् इति देवाः प्राहुर् द्विजोत्तमान् स च छागो ह्य् अजो ज्ञेयो नान्यः पशुर् इति स्थितिः |
| 324,4,MBh_324.4,ṛṣaya ūcuḥ: bījair yajñeṣu yaṣṭavyam iti vai vaidikī śrutiḥ ajasaṃjñāni bījāni chāgaṃ na ghnantum arhatha,ऋषय ऊचुः: बीजैर् यज्ञेषु यष्टव्यम् इति वै वैदिकी श्रुतिः अजसंज्ञानि बीजानि छागं न घ्नन्तुम् अर्हथ |
| 324,5,MBh_324.5,naiṣa dharmaḥ satāṃ devā yatra vadhyeta vai paśuḥ idaṃ kṛtayugaṃ śreṣṭhaṃ kathaṃ vadhyeta vai paśuḥ,नैष धर्मः सतां देवा यत्र वध्येत वै पशुः इदं कृतयुगं श्रेष्ठं कथं वध्येत वै पशुः |
| 324,6,MBh_324.6,teṣāṃ saṃvadatām evam ṛṣīṇāṃ vibudhaiḥ saha mārgāgato nṛpa-śreṣṭhas taṃ deśaṃ prāptavān vasuḥ antarikṣacaraḥ śrīmān samagrabalavāhanaḥ,तेषां संवदताम् एवम् ऋषीणां विबुधैः सह मार्गागतो नृप-श्रेष्ठस् तं देशं प्राप्तवान् वसुः अन्तरिक्षचरः श्रीमान् समग्रबलवाहनः |
| 324,7,MBh_324.7,taṃ dṛṣṭvā sahasāyāntaṃ vasuṃ te tv antarikṣagam ūcur dvijātayo devān eṣa chetsyati saṃśayam,तं दृष्ट्वा सहसायान्तं वसुं ते त्व् अन्तरिक्षगम् ऊचुर् द्विजातयो देवान् एष छेत्स्यति संशयम् |
| 324,8,MBh_324.8,yajvā dānapatiḥ śreṣṭhaḥ sarvabhūtahitapriyaḥ kathaṃ svid anyathā brūyād vākyam eṣa mahān vasuḥ,यज्वा दानपतिः श्रेष्ठः सर्वभूतहितप्रियः कथं स्विद् अन्यथा ब्रूयाद् वाक्यम् एष महान् वसुः |
| 324,9,MBh_324.9,evaṃ te saṃvidaṃ kṛtvā vibudhā ṛṣayas tathā apṛcchan sahasābhyetya vasuṃ rājānam antikāt,एवं ते संविदं कृत्वा विबुधा ऋषयस् तथा अपृच्छन् सहसाभ्येत्य वसुं राजानम् अन्तिकात् |
| 324,10,MBh_324.10,bho rājan kena yaṣṭavyam ajenāho svid auṣadhaiḥ etan naḥ saṃśayaṃ chindhi pramāṇaṃ no bhavān mataḥ,भो राजन् केन यष्टव्यम् अजेनाहो स्विद् औषधैः एतन् नः संशयं छिन्धि प्रमाणं नो भवान् मतः |
| 324,11,MBh_324.11,sa tān kṛtāñjalir bhūtvā paripapraccha vai vasuḥ kasya vaḥ ko mataḥ pakṣo brūta satyaṃ samāgatāḥ,स तान् कृताञ्जलिर् भूत्वा परिपप्रच्छ वै वसुः कस्य वः को मतः पक्षो ब्रूत सत्यं समागताः |
| 324,12,MBh_324.12,ṛṣaya ūcuḥ: dhānyair yaṣṭavyam ity eṣa pakṣo 'smākaṃ narādhipa devānāṃ tu paśuḥ pakṣo mato rājan vadasva naḥ,ऋषय ऊचुः: धान्यैर् यष्टव्यम् इत्य् एष पक्षो ऽस्माकं नराधिप देवानां तु पशुः पक्षो मतो राजन् वदस्व नः |
| 324,13,MBh_324.13,devānāṃ tu mataṃ jñātvā vasunā pakṣasaṃśrayāt chāgenājena yaṣṭavyam evam uktaṃ vacas tadā,देवानां तु मतं ज्ञात्वा वसुना पक्षसंश्रयात् छागेनाजेन यष्टव्यम् एवम् उक्तं वचस् तदा |
| 324,14,MBh_324.14,kupitās te tataḥ sarve munayaḥ sūryavarcasaḥ ūcur vasuṃ vimānasthaṃ devapakṣārthavādinam,कुपितास् ते ततः सर्वे मुनयः सूर्यवर्चसः ऊचुर् वसुं विमानस्थं देवपक्षार्थवादिनम् |
| 324,15,MBh_324.15,surapakṣo gṛhītas te yasmāt tasmād divaḥ pata adyaprabhṛti te rājan nākāśe vihitā gatiḥ asmacchāpābhighātena mahīṃ bhittvā pravekṣyasi,सुरपक्षो गृहीतस् ते यस्मात् तस्माद् दिवः पत अद्यप्रभृति ते राजन् नाकाशे विहिता गतिः अस्मच्छापाभिघातेन महीं भित्त्वा प्रवेक्ष्यसि |
| 324,16,MBh_324.16,tatas tasmin muhūrte 'tha rājoparicaras tadā adho vai saṃbabhūvāśu bhūmer vivarago nṛpaḥ smṛtis tv enaṃ na prajahau tadā nārāyaṇājñayā,ततस् तस्मिन् मुहूर्ते ऽथ राजोपरिचरस् तदा अधो वै संबभूवाशु भूमेर् विवरगो नृपः स्मृतिस् त्व् एनं न प्रजहौ तदा नारायणाज्ञया |
| 324,17,MBh_324.17,devās tu sahitāḥ sarve vasoḥ śāpavimokṣaṇam cintayām āsur avyagrāḥ sukṛtaṃ hi nṛpasya tat,देवास् तु सहिताः सर्वे वसोः शापविमोक्षणम् चिन्तयाम् आसुर् अव्यग्राः सुकृतं हि नृपस्य तत् |
| 324,18,MBh_324.18,anenāsmatkṛte rājñā śāpaḥ prāpto mahātmanā asya pratipriyaṃ kāryaṃ sahitair no divaukasaḥ,अनेनास्मत्कृते राज्ञा शापः प्राप्तो महात्मना अस्य प्रतिप्रियं कार्यं सहितैर् नो दिवौकसः |
| 324,19,MBh_324.19,iti buddhyā vyavasyāśu gatvā niścayam īśvarāḥ ūcus taṃ hṛṣṭamanaso rājoparicaraṃ tadā,इति बुद्ध्या व्यवस्याशु गत्वा निश्चयम् ईश्वराः ऊचुस् तं हृष्टमनसो राजोपरिचरं तदा |
| 324,20,MBh_324.20,brahmaṇyadevaṃ tvaṃ bhaktaḥ surāsuraguruṃ harim kāmaṃ sa tava tuṣṭātmā kuryāc chāpavimokṣaṇam,ब्रह्मण्यदेवं त्वं भक्तः सुरासुरगुरुं हरिम् कामं स तव तुष्टात्मा कुर्याच् छापविमोक्षणम् |
| 324,21,MBh_324.21,mānanā tu dvijātīnāṃ kartavyā vai mahātmanām avaśyaṃ tapasā teṣāṃ phalitavyaṃ nṛpa-uttama,मानना तु द्विजातीनां कर्तव्या वै महात्मनाम् अवश्यं तपसा तेषां फलितव्यं नृप-उत्तम |
| 324,22,MBh_324.22,"yatas tvaṃ sahasā bhraṣṭa ākāśān medinītalam MBh,324.22 ekaṃ tv anugrahaṃ tubhyaṃ dadmo vai nṛpa-sattama","यतस् त्वं सहसा भ्रष्ट आकाशान् मेदिनीतलम् म्भ्,३२४.२२ एकं त्व् अनुग्रहं तुभ्यं दद्मो वै नृप-सत्तम" |
| 324,23,MBh_324.23,yāvat tvaṃ śāpadoṣeṇa kālam āsiṣyase 'nagha bhūmer vivarago bhūtvā tāvantaṃ kālam āpsyasi yajñeṣu suhutāṃ viprair vasordhārāṃ mahātmabhiḥ,यावत् त्वं शापदोषेण कालम् आसिष्यसे ऽनघ भूमेर् विवरगो भूत्वा तावन्तं कालम् आप्स्यसि यज्ञेषु सुहुतां विप्रैर् वसोर्धारां महात्मभिः |
| 324,24,MBh_324.24,prāpsyase 'smadanudhyānān mā ca tvāṃ glānir āspṛśet na kṣutpipāse rājendra bhūmeś cchidre bhaviṣyataḥ,प्राप्स्यसे ऽस्मदनुध्यानान् मा च त्वां ग्लानिर् आस्पृशेत् न क्षुत्पिपासे राजेन्द्र भूमेश् च्छिद्रे भविष्यतः |
| 324,25,MBh_324.25,"vasordhārānupītatvāt tejasāpyāyitena ca MBh,324.25 sa devo 'smadvarāt prīto brahmalokaṃ hi neṣyati","वसोर्धारानुपीतत्वात् तेजसाप्यायितेन च म्भ्,३२४.२५ स देवो ऽस्मद्वरात् प्रीतो ब्रह्मलोकं हि नेष्यति" |
| 324,26,MBh_324.26,"evaṃ dattvā varaṃ rājñe sarve tatra divaukasaḥ MBh,324.26 gatāḥ svabhavanaṃ devā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ","एवं दत्त्वा वरं राज्ञे सर्वे तत्र दिवौकसः म्भ्,३२४.२६ गताः स्वभवनं देवा ऋषयश् च तपोधनाः" |
| 324,27,MBh_324.27,cakre ca satataṃ pūjāṃ viṣvaksenāya bhārata japyaṃ jagau ca satataṃ nārāyaṇamukhodgatam,चक्रे च सततं पूजां विष्वक्सेनाय भारत जप्यं जगौ च सततं नारायणमुखोद्गतम् |
| 324,28,MBh_324.28,tatrāpi pañcabhir yajñaiḥ pañcakālān ariṃdama ayajad dhariṃ surapatiṃ bhūmer vivarago 'pi san,तत्रापि पञ्चभिर् यज्ञैः पञ्चकालान् अरिंदम अयजद् धरिं सुरपतिं भूमेर् विवरगो ऽपि सन् |
| 324,29,MBh_324.29,tato 'sya tuṣṭo bhagavān bhaktyā nārāyaṇo hariḥ ananyabhaktasya satas tatparasya jitātmanaḥ,ततो ऽस्य तुष्टो भगवान् भक्त्या नारायणो हरिः अनन्यभक्तस्य सतस् तत्परस्य जितात्मनः |
| 324,30,MBh_324.30,varado bhagavān viṣṇuḥ samīpasthaṃ dvijottamam garutmantaṃ mahāvegam ābabhāṣe smayann iva,वरदो भगवान् विष्णुः समीपस्थं द्विजोत्तमम् गरुत्मन्तं महावेगम् आबभाषे स्मयन्न् इव |
| 324,31,MBh_324.31,dvijottama mahābhāga gamyatāṃ vacanān mama samrāḍ rājā vasur nāma dharmātmā māṃ samāśritaḥ,द्विजोत्तम महाभाग गम्यतां वचनान् मम सम्राड् राजा वसुर् नाम धर्मात्मा मां समाश्रितः |
| 324,32,MBh_324.32,brāhmaṇānāṃ prakopena praviṣṭo vasudhātalam mānitās te tu viprendrās tvaṃ tu gaccha dvijottama,ब्राह्मणानां प्रकोपेन प्रविष्टो वसुधातलम् मानितास् ते तु विप्रेन्द्रास् त्वं तु गच्छ द्विजोत्तम |
| 324,33,MBh_324.33,bhūmer vivarasaṃguptaṃ garuḍeha mamājñayā adhaścaraṃ nṛpa-śreṣṭhaṃ khecaraṃ kuru māciram,भूमेर् विवरसंगुप्तं गरुडेह ममाज्ञया अधश्चरं नृप-श्रेष्ठं खेचरं कुरु माचिरम् |
| 324,34,MBh_324.34,garutmān atha vikṣipya pakṣau mārutavegavān viveśa vivaraṃ bhūmer yatrāste vāgyato vasuḥ,गरुत्मान् अथ विक्षिप्य पक्षौ मारुतवेगवान् विवेश विवरं भूमेर् यत्रास्ते वाग्यतो वसुः |
| 324,35,MBh_324.35,"tata enaṃ samutkṣipya sahasā vinatāsutaḥ MBh,324.35 utpapāta nabhas tūrṇaṃ tatra cainam amuñcata","तत एनं समुत्क्षिप्य सहसा विनतासुतः म्भ्,३२४.३५ उत्पपात नभस् तूर्णं तत्र चैनम् अमुञ्चत" |
| 324,36,MBh_324.36,tasmin muhūrte saṃjajñe rājoparicaraḥ punaḥ saśarīro gataś caiva brahmalokaṃ nṛpa-uttamaḥ,तस्मिन् मुहूर्ते संजज्ञे राजोपरिचरः पुनः सशरीरो गतश् चैव ब्रह्मलोकं नृप-उत्तमः |
| 324,37,MBh_324.37,evaṃ tenāpi kaunteya vāgdoṣād devatājñayā prāptā gatir ayajvārhā dvijaśāpān mahātmanā,एवं तेनापि कौन्तेय वाग्दोषाद् देवताज्ञया प्राप्ता गतिर् अयज्वार्हा द्विजशापान् महात्मना |
| 324,38,MBh_324.38,kevalaṃ puruṣas tena sevito harir īśvaraḥ tataḥ śīghraṃ jahau śāpaṃ brahmalokam avāpa ca,केवलं पुरुषस् तेन सेवितो हरिर् ईश्वरः ततः शीघ्रं जहौ शापं ब्रह्मलोकम् अवाप च |
| 324,39,MBh_324.39,etat te sarvam ākhyātaṃ te bhūtā mānavā yathā nārado 'pi yathā śvetaṃ dvīpaṃ sa gatavān ṛṣiḥ tat te sarvaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā nṛpa,एतत् ते सर्वम् आख्यातं ते भूता मानवा यथा नारदो ऽपि यथा श्वेतं द्वीपं स गतवान् ऋषिः तत् ते सर्वं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप |
| 325,1,MBh_325.1,prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ dadarśa tān eva narāñ śvetāṃś candraprabhāñ śubhān,प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं नारदो भगवान् ऋषिः ददर्श तान् एव नराञ् श्वेतांश् चन्द्रप्रभाञ् शुभान् |
| 325,2,MBh_325.2,pūjayām āsa śirasā manasā taiś ca pūjitaḥ didṛkṣur japyaparamaḥ sarvakṛcchradharaḥ sthitaḥ,पूजयाम् आस शिरसा मनसा तैश् च पूजितः दिदृक्षुर् जप्यपरमः सर्वकृच्छ्रधरः स्थितः |
| 325,3,MBh_325.3,bhūtvaikāgramanā vipra ūrdhvabāhur mahāmuniḥ stotraṃ jagau sa viśvāya nirguṇāya mahātmane,भूत्वैकाग्रमना विप्र ऊर्ध्वबाहुर् महामुनिः स्तोत्रं जगौ स विश्वाय निर्गुणाय महात्मने |
| 326,1,MBh_326.1,"namas te devadeva (1) niṣkriya (2) nirguṇa (3) lokasākṣin (4) kṣetrajña (5) ananta (6) puruṣa (7) mahāpuruṣa (8) triguṇa (9) pradhāna (10) amṛta (11) vyoma (12) sanātana (13) sada-sadvyaktā-vyakta (14) ṛtadhāman (15) pūrvādideva (16) vasuprada (17) prajāpate (18) suprajāpate (19) vanaspate (20) mahāprajāpate (21) ūrjaspate (22) vācaspate (23) manaspate (24) jagatpate (25) divaspate (26) marutpate (27) salilapate (28) pṛthivīpate (29) dikpate (30) pūrvanivāsa (31) brahmapurohita (32) brahmakāyika (33) mahākāyika (34) mahārājika (35) caturmahārājika (36) ābhāsura (37) mahābhāsura (38) saptamahābhāsura (39) yāmya (40) mahāyāmya (41) saṃjñāsaṃjña (42) tuṣita (43) mahātuṣita (44) pratardana (45) parinirmita (46) vaśavartin (47) aparinirmita (48) yajña (49) mahāyajña (50) yajñasaṃbhava (51) yajñayone (52) yajñagarbha (53) yajñahṛdaya (54) yajñastuta (55) yajñabhāgahara (56) pañcayajñadhara (57) pañcakālakartṛgate (58) pañcarātrika (59) vaikuṇṭha (60) aparājita (61) mānasika (62) paramasvāmin (63) susnāta (64) haṃsa (65) paramahaṃsa (66) paramayājñika (67) sāṃkhyayoga (68) amṛteśaya (69) hiraṇyeśaya (70) vedeśaya (71) kuśeśaya (72) brahmeśaya (73) padmeśaya (74) viśveśvara (75) tvaṃ jagadanvayaḥ (76) tvaṃ jagatprakṛtiḥ (77) tavāgnir āsyam (78) vaḍavāmukho 'gniḥ (79) tvam āhutiḥ (80) tvaṃ sārathiḥ (81) tvaṃ vaṣaṭkāraḥ (82) tvam oṃkāraḥ (83) tvaṃ manaḥ (84) tvaṃ candramāḥ (85) tvaṃ cakṣur ādyam (86) tvaṃ sūryaḥ (87) tvaṃ diśāṃ gajaḥ (88) digbhāno (89) hayaśiraḥ (90) prathamatrisauparṇa (91) pañcāgne (92) triṇāciketa (93) ṣaḍaṅgavidhāna (94) prāgjyotiṣa (95) jyeṣṭhasāmaga (96) sāmikavratadhara (97) atharvaśiraḥ (98) pañcamahākalpa (99) phenapa-ācārya (100) vālakhilya (101) vaikhānasa (102) abhagnayoga (103) abhagnaparisaṃkhyāna (104) yugāde (105) yugamadhya (106) yuganidhana (107) ākhaṇḍala (108) prācīnagarbha (109) kauśika (110) puruṣṭuta (111) puruhūta (112) viśvarūpa (113) anantagate (114) anantabhoga (115) ananta (116) anāde (117) amadhya (118) avyaktamadhya (119) avyaktanidhana (120) vratāvāsa (121) samudrādhivāsa (122) yaśovāsa (123) tapovāsa (124) lakṣmy-āvāsa (125) vidyāvāsa (126) kīrtyāvāsa (127) śrīvāsa (128) sarvāvāsa (129) vāsudeva (130) sarvacchandaka (131) harihaya (132) harimedha (133) mahāyajñabhāgahara (134) varaprada (135) yamaniyamamahāniyamakṛcchrātikṛcchramahākṛcchrasarvakṛcchraniyamadhara (136) nivṛttadharmapravacanagate (137) pravṛttavedakriya (138) aja (139) sarvagate (140) sarvadarśin (141) agrāhya (142) acala (143) mahāvidhūte (144) māhātmyaśarīra (145) pavitra (146) mahāpavitra (147) hiraṇmaya (148) bṛhat (149) apratarkya (150) avijñeya (151) brahmāgrya (152) prajāsargakara (153) prajānidhanakara (154) mahāmāyādhara (155) citraśikhaṇḍin (156) varaprada (157) puroḍāśabhāgahara (158) gatādhvan (159) chinnatṛṣṇa (160) chinnasaṃśaya (161) sarvatonivṛtta (162) brāhmaṇarūpa (163) brāhmaṇapriya (164) viśvamūrte (165) mahāmūrte (166) bāndhava (167) bhaktavatsala (168) brahmaṇyadeva (169) bhakto 'haṃ tvāṃ didṛkṣuḥ (170) ekāntadarśanāya namo namaḥ (171) MBh,325.4 evaṃ stutaḥ sa bhagavān guhyais tathyaiś ca nāmabhiḥ taṃ muniṃ darśayām āsa nāradaṃ viśvarūpadhṛk","नमस् ते देवदेव (१) निष्क्रिय (२) निर्गुण (३) लोकसाक्षिन् (४) क्षेत्रज्ञ (५) अनन्त (६) पुरुष (७) महापुरुष (८) त्रिगुण (९) प्रधान (१०) अमृत (११) व्योम (१२) सनातन (१३) सद-सद्व्यक्ता-व्यक्त (१४) ऋतधामन् (१५) पूर्वादिदेव (१६) वसुप्रद (१७) प्रजापते (१८) सुप्रजापते (१९) वनस्पते (२०) महाप्रजापते (२१) ऊर्जस्पते (२२) वाचस्पते (२३) मनस्पते (२४) जगत्पते (२५) दिवस्पते (२६) मरुत्पते (२७) सलिलपते (२८) पृथिवीपते (२९) दिक्पते (३०) पूर्वनिवास (३१) ब्रह्मपुरोहित (३२) ब्रह्मकायिक (३३) महाकायिक (३४) महाराजिक (३५) चतुर्महाराजिक (३६) आभासुर (३७) महाभासुर (३८) सप्तमहाभासुर (३९) याम्य (४०) महायाम्य (४१) संज्ञासंज्ञ (४२) तुषित (४३) महातुषित (४४) प्रतर्दन (४५) परिनिर्मित (४६) वशवर्तिन् (४७) अपरिनिर्मित (४८) यज्ञ (४९) महायज्ञ (५०) यज्ञसंभव (५१) यज्ञयोने (५२) यज्ञगर्भ (५३) यज्ञहृदय (५४) यज्ञस्तुत (५५) यज्ञभागहर (५६) पञ्चयज्ञधर (५७) पञ्चकालकर्तृगते (५८) पञ्चरात्रिक (५९) वैकुण्ठ (६०) अपराजित (६१) मानसिक (६२) परमस्वामिन् (६३) सुस्नात (६४) हंस (६५) परमहंस (६६) परमयाज्ञिक (६७) सांख्ययोग (६८) अमृतेशय (६९) हिरण्येशय (७०) वेदेशय (७१) कुशेशय (७२) ब्रह्मेशय (७३) पद्मेशय (७४) विश्वेश्वर (७५) त्वं जगदन्वयः (७६) त्वं जगत्प्रकृतिः (७७) तवाग्निर् आस्यम् (७८) वडवामुखो ऽग्निः (७९) त्वम् आहुतिः (८०) त्वं सारथिः (८१) त्वं वषट्कारः (८२) त्वम् ओंकारः (८३) त्वं मनः (८४) त्वं चन्द्रमाः (८५) त्वं चक्षुर् आद्यम् (८६) त्वं सूर्यः (८७) त्वं दिशां गजः (८८) दिग्भानो (८९) हयशिरः (९०) प्रथमत्रिसौपर्ण (९१) पञ्चाग्ने (९२) त्रिणाचिकेत (९३) षडङ्गविधान (९४) प्राग्ज्योतिष (९५) ज्येष्ठसामग (९६) सामिकव्रतधर (९७) अथर्वशिरः (९८) पञ्चमहाकल्प (९९) फेनप-आचार्य (१००) वालखिल्य (१०१) वैखानस (१०२) अभग्नयोग (१०३) अभग्नपरिसंख्यान (१०४) युगादे (१०५) युगमध्य (१०६) युगनिधन (१०७) आखण्डल (१०८) प्राचीनगर्भ (१०९) कौशिक (११०) पुरुष्टुत (१११) पुरुहूत (११२) विश्वरूप (११३) अनन्तगते (११४) अनन्तभोग (११५) अनन्त (११६) अनादे (११७) अमध्य (११८) अव्यक्तमध्य (११९) अव्यक्तनिधन (१२०) व्रतावास (१२१) समुद्राधिवास (१२२) यशोवास (१२३) तपोवास (१२४) लक्ष्म्य्-आवास (१२५) विद्यावास (१२६) कीर्त्यावास (१२७) श्रीवास (१२८) सर्वावास (१२९) वासुदेव (१३०) सर्वच्छन्दक (१३१) हरिहय (१३२) हरिमेध (१३३) महायज्ञभागहर (१३४) वरप्रद (१३५) यमनियममहानियमकृच्छ्रातिकृच्छ्रमहाकृच्छ्रसर्वकृच्छ्रनियमधर (१३६) निवृत्तधर्मप्रवचनगते (१३७) प्रवृत्तवेदक्रिय (१३८) अज (१३९) सर्वगते (१४०) सर्वदर्शिन् (१४१) अग्राह्य (१४२) अचल (१४३) महाविधूते (१४४) माहात्म्यशरीर (१४५) पवित्र (१४६) महापवित्र (१४७) हिरण्मय (१४८) बृहत् (१४९) अप्रतर्क्य (१५०) अविज्ञेय (१५१) ब्रह्माग्र्य (१५२) प्रजासर्गकर (१५३) प्रजानिधनकर (१५४) महामायाधर (१५५) चित्रशिखण्डिन् (१५६) वरप्रद (१५७) पुरोडाशभागहर (१५८) गताध्वन् (१५९) छिन्नतृष्ण (१६०) छिन्नसंशय (१६१) सर्वतोनिवृत्त (१६२) ब्राह्मणरूप (१६३) ब्राह्मणप्रिय (१६४) विश्वमूर्ते (१६५) महामूर्ते (१६६) बान्धव (१६७) भक्तवत्सल (१६८) ब्रह्मण्यदेव (१६९) भक्तो ऽहं त्वां दिदृक्षुः (१७०) एकान्तदर्शनाय नमो नमः (१७१) म्भ्,३२५.४ एवं स्तुतः स भगवान् गुह्यैस् तथ्यैश् च नामभिः तं मुनिं दर्शयाम् आस नारदं विश्वरूपधृक्" |
| 326,2,MBh_326.2,kiṃcic candraviśuddhātmā kiṃcic candrād viśeṣavān kṛśānuvarṇaḥ kiṃcic ca kiṃcid dhiṣṇyākṛtiḥ prabhuḥ,किंचिच् चन्द्रविशुद्धात्मा किंचिच् चन्द्राद् विशेषवान् कृशानुवर्णः किंचिच् च किंचिद् धिष्ण्याकृतिः प्रभुः |
| 326,3,MBh_326.3,śukapatravarṇaḥ kiṃcic ca kiṃcit sphaṭikasaprabhaḥ nīlāñjanacayaprakhyo jātarūpaprabhaḥ kvacit,शुकपत्रवर्णः किंचिच् च किंचित् स्फटिकसप्रभः नीलाञ्जनचयप्रख्यो जातरूपप्रभः क्वचित् |
| 326,4,MBh_326.4,pravālāṅkuravarṇaś ca śvetavarṇaḥ kvacid babhau kvacit suvarṇavarṇābho vaiḍūryasadṛśaḥ kvacit,प्रवालाङ्कुरवर्णश् च श्वेतवर्णः क्वचिद् बभौ क्वचित् सुवर्णवर्णाभो वैडूर्यसदृशः क्वचित् |
| 326,5,MBh_326.5,nīlavaiḍūryasadṛśa indranīlanibhaḥ kvacit mayūragrīvāvarṇābho muktāhāranibhaḥ kvacit,नीलवैडूर्यसदृश इन्द्रनीलनिभः क्वचित् मयूरग्रीवावर्णाभो मुक्ताहारनिभः क्वचित् |
| 326,6,MBh_326.6,etān varṇān bahuvidhān rūpe bibhrat sanātanaḥ sahasranayanaḥ śrīmāñ śataśīrṣaḥ sahasrapāt,एतान् वर्णान् बहुविधान् रूपे बिभ्रत् सनातनः सहस्रनयनः श्रीमाञ् शतशीर्षः सहस्रपात् |
| 326,7,MBh_326.7,sahasrodarabāhuś ca avyakta iti ca kvacit oṃkāram udgiran vaktrāt sāvitrīṃ ca tadanvayām,सहस्रोदरबाहुश् च अव्यक्त इति च क्वचित् ओंकारम् उद्गिरन् वक्त्रात् सावित्रीं च तदन्वयाम् |
| 326,8,MBh_326.8,"śeṣebhyaś caiva vaktrebhyaś caturvedodgataṃ vasu MBh,326.8 āraṇyakaṃ jagau devo harir nārāyaṇo vaśī","शेषेभ्यश् चैव वक्त्रेभ्यश् चतुर्वेदोद्गतं वसु म्भ्,३२६.८ आरण्यकं जगौ देवो हरिर् नारायणो वशी" |
| 326,9,MBh_326.9,vedīṃ kamaṇḍaluṃ darbhān maṇirūpān athopalān ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca jvalitaṃ ca hutāśanam dhārayām āsa deveśo hastair yajñapatis tadā,वेदीं कमण्डलुं दर्भान् मणिरूपान् अथोपलान् अजिनं दण्डकाष्ठं च ज्वलितं च हुताशनम् धारयाम् आस देवेशो हस्तैर् यज्ञपतिस् तदा |
| 326,10,MBh_326.10,taṃ prasannaṃ prasannātmā nārado dvijasattamaḥ vāgyataḥ prayato bhūtvā vavande parameśvaram tam uvāca nataṃ mūrdhnā devānām ādir avyayaḥ,तं प्रसन्नं प्रसन्नात्मा नारदो द्विजसत्तमः वाग्यतः प्रयतो भूत्वा ववन्दे परमेश्वरम् तम् उवाच नतं मूर्ध्ना देवानाम् आदिर् अव्ययः |
| 326,11,MBh_326.11,ekataś ca dvitaś caiva tritaś caiva mahar2ṣayaḥ imaṃ deśam anuprāptā mama darśanalālasāḥ,एकतश् च द्वितश् चैव त्रितश् चैव महर्२षयः इमं देशम् अनुप्राप्ता मम दर्शनलालसाः |
| 326,12,MBh_326.12,na ca māṃ te dadṛśire na ca drakṣyati kaścana ṛte hy ekāntikaśreṣṭhāt tvaṃ caivaikāntiko mataḥ,न च मां ते ददृशिरे न च द्रक्ष्यति कश्चन ऋते ह्य् एकान्तिकश्रेष्ठात् त्वं चैवैकान्तिको मतः |
| 326,13,MBh_326.13,mamaitās tanavaḥ śreṣṭhā jātā dharmagṛhe dvija tās tvaṃ bhajasva satataṃ sādhayasva yathāgatam,ममैतास् तनवः श्रेष्ठा जाता धर्मगृहे द्विज तास् त्वं भजस्व सततं साधयस्व यथागतम् |
| 326,14,MBh_326.14,vṛṇīṣva ca varaṃ vipra mattas tvaṃ yam ihecchasi prasanno 'haṃ tavādyeha viśvamūrtir ihā-vyayaḥ,वृणीष्व च वरं विप्र मत्तस् त्वं यम् इहेच्छसि प्रसन्नो ऽहं तवाद्येह विश्वमूर्तिर् इहा-व्ययः |
| 326,15,MBh_326.15,adya me tapaso deva yamasya niyamasya ca sadyaḥ phalam avāptaṃ vai dṛṣṭo yad bhagavān mayā,अद्य मे तपसो देव यमस्य नियमस्य च सद्यः फलम् अवाप्तं वै दृष्टो यद् भगवान् मया |
| 326,16,MBh_326.16,vara eṣa mamātyantaṃ dṛṣṭas tvaṃ yat sanātanaḥ bhagavān viśvadṛk siṃhaḥ sarvamūrtir mahāprabhuḥ,वर एष ममात्यन्तं दृष्टस् त्वं यत् सनातनः भगवान् विश्वदृक् सिंहः सर्वमूर्तिर् महाप्रभुः |
| 326,18,MBh_326.18,"evaṃ saṃdarśayitvā tu nāradaṃ parameṣṭhijam uvāca vacanaṃ bhūyo gaccha nārada māciram MBh,326.17 ime hy anindriyāhārā madbhaktāś candravarcasaḥ ekāgrāś cintayeyur māṃ naiṣāṃ vighno bhaved iti","एवं संदर्शयित्वा तु नारदं परमेष्ठिजम् उवाच वचनं भूयो गच्छ नारद माचिरम् म्भ्,३२६.१७ इमे ह्य् अनिन्द्रियाहारा मद्भक्ताश् चन्द्रवर्चसः एकाग्राश् चिन्तयेयुर् मां नैषां विघ्नो भवेद् इति" |
| 326,19,MBh_326.19,siddhāś caite mahābhāgāḥ purā hy ekāntino 'bhavan tamorajovinirmuktā māṃ pravekṣyanty asaṃśayam,सिद्धाश् चैते महाभागाः पुरा ह्य् एकान्तिनो ऽभवन् तमोरजोविनिर्मुक्ता मां प्रवेक्ष्यन्त्य् असंशयम् |
| 326,20,MBh_326.20,na dṛśyaś cakṣuṣā yo 'sau na spṛśyaḥ sparśanena ca na ghreyaś caiva gandhena rasena ca vivarjitaḥ,न दृश्यश् चक्षुषा यो ऽसौ न स्पृश्यः स्पर्शनेन च न घ्रेयश् चैव गन्धेन रसेन च विवर्जितः |
| 326,21,MBh_326.21,sattvaṃ rajas tamaś caiva na guṇās taṃ bhajanti vai yaś ca sarvagataḥ sākṣī lokasyātmeti kathyate,सत्त्वं रजस् तमश् चैव न गुणास् तं भजन्ति वै यश् च सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते |
| 326,22,MBh_326.22,bhūtagrāmaśarīreṣu naśyatsu na vinaśyati ajo nityaḥ śāśvataś ca nirguṇo niṣkalas tathā,भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न विनश्यति अजो नित्यः शाश्वतश् च निर्गुणो निष्कलस् तथा |
| 326,23,MBh_326.23,dvir dvādaśebhyas tattvebhyaḥ khyāto yaḥ pañcaviṃśakaḥ puruṣo niṣkriyaś caiva jñānadṛśyaś ca kathyate,द्विर् द्वादशेभ्यस् तत्त्वेभ्यः ख्यातो यः पञ्चविंशकः पुरुषो निष्क्रियश् चैव ज्ञानदृश्यश् च कथ्यते |
| 326,24,MBh_326.24,yaṃ praviśya bhavantīha muktā vai dvijasattama sa vāsudevo vijñeyaḥ paramātmā sanātanaḥ,यं प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता वै द्विजसत्तम स वासुदेवो विज्ञेयः परमात्मा सनातनः |
| 326,25,MBh_326.25,"paśya devasya māhātmyaṃ mahimānaṃ ca nārada MBh,326.25 śubhā-śubhaiḥ karmabhir yo na lipyati kadācana","पश्य देवस्य माहात्म्यं महिमानं च नारद म्भ्,३२६.२५ शुभा-शुभैः कर्मभिर् यो न लिप्यति कदाचन" |
| 326,26,MBh_326.26,sattvaṃ rajas tamaś caiva guṇān etān pracakṣate ete sarvaśarīreṣu tiṣṭhanti vicaranti ca,सत्त्वं रजस् तमश् चैव गुणान् एतान् प्रचक्षते एते सर्वशरीरेषु तिष्ठन्ति विचरन्ति च |
| 326,27,MBh_326.27,"etān guṇāṃs tu kṣetrajño bhuṅkte naibhiḥ sa bhujyate MBh,326.27 nirguṇo guṇabhuk caiva guṇasraṣṭā guṇādhikaḥ","एतान् गुणांस् तु क्षेत्रज्ञो भुङ्क्ते नैभिः स भुज्यते म्भ्,३२६.२७ निर्गुणो गुणभुक् चैव गुणस्रष्टा गुणाधिकः" |
| 326,28,MBh_326.28,jagatpratiṣṭhā devar1ṣe pṛthivy apsu pralīyate jyotiṣy āpaḥ pralīyante jyotir vāyau pralīyate,जगत्प्रतिष्ठा देवर्१षे पृथिव्य् अप्सु प्रलीयते ज्योतिष्य् आपः प्रलीयन्ते ज्योतिर् वायौ प्रलीयते |
| 326,29,MBh_326.29,"khe vāyuḥ pralayaṃ yāti manasy ākāśam eva ca MBh,326.29 mano hi paramaṃ bhūtaṃ tad avyakte pralīyate","खे वायुः प्रलयं याति मनस्य् आकाशम् एव च म्भ्,३२६.२९ मनो हि परमं भूतं तद् अव्यक्ते प्रलीयते" |
| 326,30,MBh_326.30,avyaktaṃ puruṣe brahman niṣkriye saṃpralīyate nāsti tasmāt parataraṃ puruṣād vai sanātanāt,अव्यक्तं पुरुषे ब्रह्मन् निष्क्रिये संप्रलीयते नास्ति तस्मात् परतरं पुरुषाद् वै सनातनात् |
| 326,31,MBh_326.31,nityaṃ hi nāsti jagati bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam ṛte tam ekaṃ puruṣaṃ vāsudevaṃ sanātanam sarvabhūtātmabhūto hi vāsudevo mahābalaḥ,नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् ऋते तम् एकं पुरुषं वासुदेवं सनातनम् सर्वभूतात्मभूतो हि वासुदेवो महाबलः |
| 326,32,MBh_326.32,pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam te sametā mahātmānaḥ śarīram iti saṃjñitam,पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिश् च पञ्चमम् ते समेता महात्मानः शरीरम् इति संज्ञितम् |
| 326,33,MBh_326.33,tadāviśati yo brahmann adṛśyo laghuvikramaḥ utpanna eva bhavati śarīraṃ ceṣṭayan prabhuḥ,तदाविशति यो ब्रह्मन्न् अदृश्यो लघुविक्रमः उत्पन्न एव भवति शरीरं चेष्टयन् प्रभुः |
| 326,34,MBh_326.34,na vinā dhātusaṃghātaṃ śarīraṃ bhavati kvacit na ca jīvaṃ vinā brahman dhātavaś ceṣṭayanty uta,न विना धातुसंघातं शरीरं भवति क्वचित् न च जीवं विना ब्रह्मन् धातवश् चेष्टयन्त्य् उत |
| 326,35,MBh_326.35,sa jīvaḥ parisaṃkhyātaḥ śeṣaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ tasmāt sanatkumāratvaṃ yo labheta svakarmaṇā,स जीवः परिसंख्यातः शेषः संकर्षणः प्रभुः तस्मात् सनत्कुमारत्वं यो लभेत स्वकर्मणा |
| 326,36,MBh_326.36,yasmiṃś ca sarvabhūtāni pralayaṃ yānti saṃkṣaye sa manaḥ sarvabhūtānāṃ pradyumnaḥ paripaṭhyate,यस्मिंश् च सर्वभूतानि प्रलयं यान्ति संक्षये स मनः सर्वभूतानां प्रद्युम्नः परिपठ्यते |
| 326,37,MBh_326.37,tasmāt prasūto yaḥ kartā kāryaṃ kāraṇam eva ca yasmāt sarvaṃ prabhavati jagat sthāvarajaṅgamam so 'niruddhaḥ sa īśāno vyaktiḥ sā sarvakarmasu,तस्मात् प्रसूतो यः कर्ता कार्यं कारणम् एव च यस्मात् सर्वं प्रभवति जगत् स्थावरजङ्गमम् सो ऽनिरुद्धः स ईशानो व्यक्तिः सा सर्वकर्मसु |
| 326,38,MBh_326.38,yo vāsudevo bhagavān kṣetrajño nirguṇātmakaḥ jñeyaḥ sa eva bhagavāñ jīvaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ,यो वासुदेवो भगवान् क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ज्ञेयः स एव भगवाञ् जीवः संकर्षणः प्रभुः |
| 326,39,MBh_326.39,saṃkarṣaṇāc ca pradyumno manobhūtaḥ sa ucyate pradyumnād yo 'niruddhas tu so 'haṃkāro maheśvaraḥ,संकर्षणाच् च प्रद्युम्नो मनोभूतः स उच्यते प्रद्युम्नाद् यो ऽनिरुद्धस् तु सो ऽहंकारो महेश्वरः |
| 326,40,MBh_326.40,mattaḥ sarvaṃ saṃbhavati jagat sthāvarajaṅgamam akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva sac cā-sac caiva nārada,मत्तः सर्वं संभवति जगत् स्थावरजङ्गमम् अक्षरं च क्षरं चैव सच् चा-सच् चैव नारद |
| 326,41,MBh_326.41,māṃ praviśya bhavantīha muktā bhaktās tu ye mama ahaṃ hi puruṣo jñeyo niṣkriyaḥ pañcaviṃśakaḥ,मां प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता भक्तास् तु ये मम अहं हि पुरुषो ज्ञेयो निष्क्रियः पञ्चविंशकः |
| 326,42,MBh_326.42,nirguṇo niṣkalaś caiva nirdvaṃdvo niṣparigrahaḥ etat tvayā na vijñeyaṃ rūpavān iti dṛśyate icchan muhūrtān naśyeyam īśo 'haṃ jagato guruḥ,निर्गुणो निष्कलश् चैव निर्द्वंद्वो निष्परिग्रहः एतत् त्वया न विज्ञेयं रूपवान् इति दृश्यते इच्छन् मुहूर्तान् नश्येयम् ईशो ऽहं जगतो गुरुः |
| 326,43,MBh_326.43,māyā hy eṣā mayā sṛṣṭā yan māṃ paśyasi nārada sarvabhūtaguṇair yuktaṃ naivaṃ tvaṃ jñātum arhasi mayaitat kathitaṃ samyak tava mūrticatuṣṭayam,माया ह्य् एषा मया सृष्टा यन् मां पश्यसि नारद सर्वभूतगुणैर् युक्तं नैवं त्वं ज्ञातुम् अर्हसि मयैतत् कथितं सम्यक् तव मूर्तिचतुष्टयम् |
| 326,44,MBh_326.44,siddhā hy ete mahābhāgā narā hy ekāntino 'bhavan tamorajobhyāṃ nirmuktāḥ pravekṣyanti ca māṃ mune,सिद्धा ह्य् एते महाभागा नरा ह्य् एकान्तिनो ऽभवन् तमोरजोभ्यां निर्मुक्ताः प्रवेक्ष्यन्ति च मां मुने |
| 326,45,MBh_326.45,ahaṃ kartā ca kāryaṃ ca kāraṇaṃ cāpi nārada ahaṃ hi jīvasaṃjño vai mayi jīvaḥ samāhitaḥ maivaṃ te buddhir atrābhūd dṛṣṭo jīvo mayeti ca,अहं कर्ता च कार्यं च कारणं चापि नारद अहं हि जीवसंज्ञो वै मयि जीवः समाहितः मैवं ते बुद्धिर् अत्राभूद् दृष्टो जीवो मयेति च |
| 326,46,MBh_326.46,ahaṃ sarvatrago brahman bhūtagrāmāntarātmakaḥ bhūtagrāmaśarīreṣu naśyatsu na naśāmy aham,अहं सर्वत्रगो ब्रह्मन् भूतग्रामान्तरात्मकः भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न नशाम्य् अहम् |
| 326,47,MBh_326.47,hiraṇyagarbho lokādiś caturvaktro niruktagaḥ brahmā sanātano devo mama bahvarthacintakaḥ,हिरण्यगर्भो लोकादिश् चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः ब्रह्मा सनातनो देवो मम बह्वर्थचिन्तकः |
| 326,48,MBh_326.48,paśyaikādaśa me rudrān dakṣiṇaṃ pārśvam āsthitān dvādaśaiva tathādityān vāmaṃ pārśvaṃ samāsthitān,पश्यैकादश मे रुद्रान् दक्षिणं पार्श्वम् आस्थितान् द्वादशैव तथादित्यान् वामं पार्श्वं समास्थितान् |
| 326,49,MBh_326.49,agrataś caiva me paśya vasūn aṣṭau surottamān nāsatyaṃ caiva dasraṃ ca bhiṣajau paśya pṛṣṭhataḥ,अग्रतश् चैव मे पश्य वसून् अष्टौ सुरोत्तमान् नासत्यं चैव दस्रं च भिषजौ पश्य पृष्ठतः |
| 326,50,MBh_326.50,sarvān prajāpatīn paśya paśya sapta ṛṣīn api vedān yajñāṃś ca śataśaḥ paśyā-mṛtam athauṣadhīḥ,सर्वान् प्रजापतीन् पश्य पश्य सप्त ऋषीन् अपि वेदान् यज्ञांश् च शतशः पश्या-मृतम् अथौषधीः |
| 326,51,MBh_326.51,tapāṃsi niyamāṃś caiva yamān api pṛthagvidhān tathāṣṭaguṇam aiśvaryam ekasthaṃ paśya mūrtimat,तपांसि नियमांश् चैव यमान् अपि पृथग्विधान् तथाष्टगुणम् ऐश्वर्यम् एकस्थं पश्य मूर्तिमत् |
| 326,52,MBh_326.52,śriyaṃ lakṣmīṃ ca kīrtiṃ ca pṛthivīṃ ca kakudminīm vedānāṃ mātaraṃ paśya matsthāṃ devīṃ sarasvatīm,श्रियं लक्ष्मीं च कीर्तिं च पृथिवीं च ककुद्मिनीम् वेदानां मातरं पश्य मत्स्थां देवीं सरस्वतीम् |
| 326,53,MBh_326.53,dhruvaṃ ca jyotiṣāṃ śreṣṭhaṃ paśya nārada khecaram ambhodharān samudrāṃś ca sarāṃsi saritas tathā,ध्रुवं च ज्योतिषां श्रेष्ठं पश्य नारद खेचरम् अम्भोधरान् समुद्रांश् च सरांसि सरितस् तथा |
| 326,54,MBh_326.54,mūrtimantaḥ pitṛgaṇāṃś caturaḥ paśya sattama trīṃś caivemān guṇān paśya matsthān mūrtivivarjitān,मूर्तिमन्तः पितृगणांश् चतुरः पश्य सत्तम त्रींश् चैवेमान् गुणान् पश्य मत्स्थान् मूर्तिविवर्जितान् |
| 326,55,MBh_326.55,devakāryād api mune pitṛkāryaṃ viśiṣyate devānāṃ ca pitṝṇāṃ ca pitā hy eko 'ham āditaḥ,देवकार्याद् अपि मुने पितृकार्यं विशिष्यते देवानां च पितॄणां च पिता ह्य् एको ऽहम् आदितः |
| 326,56,MBh_326.56,ahaṃ hayaśiro bhūtvā samudre paścimottare pibāmi suhutaṃ havyaṃ kavyaṃ ca śraddhayānvitam,अहं हयशिरो भूत्वा समुद्रे पश्चिमोत्तरे पिबामि सुहुतं हव्यं कव्यं च श्रद्धयान्वितम् |
| 326,57,MBh_326.57,mayā sṛṣṭaḥ purā brahmā madyajñam ayajat svayam tatas tasmai varān prīto dadāv aham anuttamān,मया सृष्टः पुरा ब्रह्मा मद्यज्ञम् अयजत् स्वयम् ततस् तस्मै वरान् प्रीतो ददाव् अहम् अनुत्तमान् |
| 326,58,MBh_326.58,matputratvaṃ ca kalpādau lokādhyakṣatvam eva ca ahaṃkārakṛtaṃ caiva nāma paryāyavācakam,मत्पुत्रत्वं च कल्पादौ लोकाध्यक्षत्वम् एव च अहंकारकृतं चैव नाम पर्यायवाचकम् |
| 326,59,MBh_326.59,tvayā kṛtāṃ ca maryādāṃ nātikrāmyati kaścana tvaṃ caiva varado brahman varepsūnāṃ bhaviṣyasi,त्वया कृतां च मर्यादां नातिक्राम्यति कश्चन त्वं चैव वरदो ब्रह्मन् वरेप्सूनां भविष्यसि |
| 326,60,MBh_326.60,surāsuragaṇānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca tapodhana pitṝṇāṃ ca mahābhāga satataṃ saṃśitavrata vividhānāṃ ca bhūtānāṃ tvam upāsyo bhaviṣyasi,सुरासुरगणानां च ऋषीणां च तपोधन पितॄणां च महाभाग सततं संशितव्रत विविधानां च भूतानां त्वम् उपास्यो भविष्यसि |
| 326,61,MBh_326.61,prādurbhāvagataś cāhaṃ surakāryeṣu nityadā anuśāsyas tvayā brahman niyojyaś ca suto yathā,प्रादुर्भावगतश् चाहं सुरकार्येषु नित्यदा अनुशास्यस् त्वया ब्रह्मन् नियोज्यश् च सुतो यथा |
| 326,62,MBh_326.62,"etāṃś cānyāṃś ca rucirān brahmaṇe 'mitatejase MBh,326.62 ahaṃ dattvā varān prīto nivṛttiparamo 'bhavam","एतांश् चान्यांश् च रुचिरान् ब्रह्मणे ऽमिततेजसे म्भ्,३२६.६२ अहं दत्त्वा वरान् प्रीतो निवृत्तिपरमो ऽभवम्" |
| 326,63,MBh_326.63,nirvāṇaṃ sarvadharmāṇāṃ nivṛttiḥ paramā smṛtā tasmān nivṛttim āpannaś caret sarvāṅganirvṛtaḥ,निर्वाणं सर्वधर्माणां निवृत्तिः परमा स्मृता तस्मान् निवृत्तिम् आपन्नश् चरेत् सर्वाङ्गनिर्वृतः |
| 326,64,MBh_326.64,vidyāsahāyavantaṃ mām ādityasthaṃ sanātanam kapilaṃ prāhur ācāryāḥ sāṃkhyaniścitaniścayāḥ,विद्यासहायवन्तं माम् आदित्यस्थं सनातनम् कपिलं प्राहुर् आचार्याः सांख्यनिश्चितनिश्चयाः |
| 326,65,MBh_326.65,hiraṇyagarbho bhagavān eṣa chandasi suṣṭutaḥ so 'haṃ yogagatir brahman yogaśāstreṣu śabditaḥ,हिरण्यगर्भो भगवान् एष छन्दसि सुष्टुतः सो ऽहं योगगतिर् ब्रह्मन् योगशास्त्रेषु शब्दितः |
| 326,66,MBh_326.66,eṣo 'haṃ vyaktim āgamya tiṣṭhāmi divi śāśvataḥ tato yugasahasrānte saṃhariṣye jagat punaḥ kṛtvātmasthāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca,एषो ऽहं व्यक्तिम् आगम्य तिष्ठामि दिवि शाश्वतः ततो युगसहस्रान्ते संहरिष्ये जगत् पुनः कृत्वात्मस्थानि भूतानि स्थावराणि चराणि च |
| 326,67,MBh_326.67,ekākī vidyayā sārdhaṃ vihariṣye dvijottama tato bhūyo jagat sarvaṃ kariṣyāmīha vidyayā,एकाकी विद्यया सार्धं विहरिष्ये द्विजोत्तम ततो भूयो जगत् सर्वं करिष्यामीह विद्यया |
| 326,68,MBh_326.68,asmanmūrtiś caturthī yā sāsṛjac cheṣam avyayam sa hi saṃkarṣaṇaḥ proktaḥ pradyumnaṃ so 'py ajījanat,अस्मन्मूर्तिश् चतुर्थी या सासृजच् छेषम् अव्ययम् स हि संकर्षणः प्रोक्तः प्रद्युम्नं सो ऽप्य् अजीजनत् |
| 326,69,MBh_326.69,pradyumnād aniruddho 'haṃ sargo mama punaḥ punaḥ aniruddhāt tathā brahmā tatrādikamalodbhavaḥ,प्रद्युम्नाद् अनिरुद्धो ऽहं सर्गो मम पुनः पुनः अनिरुद्धात् तथा ब्रह्मा तत्रादिकमलोद्भवः |
| 326,70,MBh_326.70,brahmaṇaḥ sarvabhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca etāṃ sṛṣṭiṃ vijānīhi kalpādiṣu punaḥ punaḥ,ब्रह्मणः सर्वभूतानि चराणि स्थावराणि च एतां सृष्टिं विजानीहि कल्पादिषु पुनः पुनः |
| 326,71,MBh_326.71,"yathā sūryasya gaganād udayāstamayāv iha naṣṭau punar balāt kālae ānayaty amitadyutiḥ MBh,326.71 tathā balād ahaṃ pṛthvīṃ sarvabhūtahitāya vai","यथा सूर्यस्य गगनाद् उदयास्तमयाव् इह नष्टौ पुनर् बलात् कालए आनयत्य् अमितद्युतिः म्भ्,३२६.७१ तथा बलाद् अहं पृथ्वीं सर्वभूतहिताय वै" |
| 326,72,MBh_326.72,sattvair ākrāntasarvāṅgāṃ naṣṭāṃ sāgaramekhalām ānayiṣyāmi svaṃ sthānaṃ vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ,सत्त्वैर् आक्रान्तसर्वाङ्गां नष्टां सागरमेखलाम् आनयिष्यामि स्वं स्थानं वाराहं रूपम् आस्थितः |
| 326,73,MBh_326.73,hiraṇyākṣaṃ haniṣyāmi daiteyaṃ balagarvitam nārasiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā hiraṇyakaśipuṃ punaḥ surakārye haniṣyāmi yajñaghnaṃ ditinandanam,हिरण्याक्षं हनिष्यामि दैतेयं बलगर्वितम् नारसिंहं वपुः कृत्वा हिरण्यकशिपुं पुनः सुरकार्ये हनिष्यामि यज्ञघ्नं दितिनन्दनम् |
| 326,74,MBh_326.74,"virocanasya balavān baliḥ putro mahāsuraḥ MBh,326.74 bhaviṣyati sa śakraṃ ca svarājyāc cyāvayiṣyati","विरोचनस्य बलवान् बलिः पुत्रो महासुरः म्भ्,३२६.७४ भविष्यति स शक्रं च स्वराज्याच् च्यावयिष्यति" |
| 326,75,MBh_326.75,trailokye 'pahṛte tena vimukhe ca śacīpatau adityāṃ dvādaśaḥ putraḥ saṃbhaviṣyāmi kaśyapāt,त्रैलोक्ये ऽपहृते तेन विमुखे च शचीपतौ अदित्यां द्वादशः पुत्रः संभविष्यामि कश्यपात् |
| 326,76,MBh_326.76,tato rājyaṃ pradāsyāmi śakrāyā-mitatejase devatāḥ sthāpayiṣyāmi sveṣu sthāneṣu nārada baliṃ caiva kariṣyāmi pātālatalavāsinam,ततो राज्यं प्रदास्यामि शक्राया-मिततेजसे देवताः स्थापयिष्यामि स्वेषु स्थानेषु नारद बलिं चैव करिष्यामि पातालतलवासिनम् |
| 326,77,MBh_326.77,"tretāyuge bhaviṣyāmi rāmo bhṛgukulodvahaḥ MBh,326.77 kṣatraṃ cotsādayiṣyāmi samṛddhabalavāhanam","त्रेतायुगे भविष्यामि रामो भृगुकुलोद्वहः म्भ्,३२६.७७ क्षत्रं चोत्सादयिष्यामि समृद्धबलवाहनम्" |
| 326,78,MBh_326.78,saṃdhau tu samanuprāpte tretāyāṃ dvāparasya ca rāmo dāśarathir bhūtvā bhaviṣyāmi jagatpatiḥ,संधौ तु समनुप्राप्ते त्रेतायां द्वापरस्य च रामो दाशरथिर् भूत्वा भविष्यामि जगत्पतिः |
| 326,79,MBh_326.79,tritopaghātād vairūpyam ekato 'tha dvitas tathā prāpsyato vānaratvaṃ hi prajāpatisutāv ṛṣī,त्रितोपघाताद् वैरूप्यम् एकतो ऽथ द्वितस् तथा प्राप्स्यतो वानरत्वं हि प्रजापतिसुताव् ऋषी |
| 326,80,MBh_326.80,"tayor ye tv anvaye jātā bhaviṣyanti vanaukasaḥ MBh,326.80 te sahāyā bhaviṣyanti surakārye mama dvija","तयोर् ये त्व् अन्वये जाता भविष्यन्ति वनौकसः म्भ्,३२६.८० ते सहाया भविष्यन्ति सुरकार्ये मम द्विज" |
| 326,81,MBh_326.81,tato rakṣaḥpatiṃ ghoraṃ pulastyakulapāṃsanam haniṣye rāvaṇaṃ saṃkhye sagaṇaṃ lokakaṇṭakam,ततो रक्षःपतिं घोरं पुलस्त्यकुलपांसनम् हनिष्ये रावणं संख्ये सगणं लोककण्टकम् |
| 326,82,MBh_326.82,dvāparasya kaleś caiva saṃdhau paryavasānike prādurbhāvaḥ kaṃsahetor māthurāyāṃ bhaviṣyati,द्वापरस्य कलेश् चैव संधौ पर्यवसानिके प्रादुर्भावः कंसहेतोर् माथुरायां भविष्यति |
| 326,83,MBh_326.83,tatrāhaṃ dānavān hatvā subahūn devakaṇṭakān kuśasthalīṃ kariṣyāmi nivāsaṃ dvārakāṃ purīm,तत्राहं दानवान् हत्वा सुबहून् देवकण्टकान् कुशस्थलीं करिष्यामि निवासं द्वारकां पुरीम् |
| 326,84,MBh_326.84,vasānas tatra vai puryām aditer vipriyaṃkaram haniṣye narakaṃ bhaumaṃ muraṃ pīṭhaṃ ca dānavam,वसानस् तत्र वै पुर्याम् अदितेर् विप्रियंकरम् हनिष्ये नरकं भौमं मुरं पीठं च दानवम् |
| 326,85,MBh_326.85,prāgjyotiṣapuraṃ ramyaṃ nānādhanasamanvitam kuśasthalīṃ nayiṣyāmi hatvā vai dānavottamān,प्राग्ज्योतिषपुरं रम्यं नानाधनसमन्वितम् कुशस्थलीं नयिष्यामि हत्वा वै दानवोत्तमान् |
| 326,86,MBh_326.86,śaṃkaraṃ ca mahāsenaṃ bāṇapriyahitaiṣiṇam parājeṣyāmy athodyuktau devalokanamaskṛtau,शंकरं च महासेनं बाणप्रियहितैषिणम् पराजेष्याम्य् अथोद्युक्तौ देवलोकनमस्कृतौ |
| 326,87,MBh_326.87,tataḥ sutaṃ baler jitvā bāṇaṃ bāhusahasriṇam vināśayiṣyāmi tataḥ sarvān saubhanivāsinaḥ,ततः सुतं बलेर् जित्वा बाणं बाहुसहस्रिणम् विनाशयिष्यामि ततः सर्वान् सौभनिवासिनः |
| 326,88,MBh_326.88,yaḥ kālayavanaḥ khyāto gargatejoabhisaṃvṛtaḥ bhaviṣyati vadhas tasya matta eva dvijottama,यः कालयवनः ख्यातो गर्गतेजोअभिसंवृतः भविष्यति वधस् तस्य मत्त एव द्विजोत्तम |
| 326,89,MBh_326.89,jarāsaṃdhaś ca balavān sarvarājavirodhakaḥ bhaviṣyaty asuraḥ sphīto bhūmipālo girivraje mama buddhiparispandād vadhas tasya bhaviṣyati,जरासंधश् च बलवान् सर्वराजविरोधकः भविष्यत्य् असुरः स्फीतो भूमिपालो गिरिव्रजे मम बुद्धिपरिस्पन्दाद् वधस् तस्य भविष्यति |
| 326,90,MBh_326.90,samāgateṣu baliṣu pṛthivyāṃ sarvarājasu vāsaviḥ susahāyo vai mama hy eko bhaviṣyati,समागतेषु बलिषु पृथिव्यां सर्वराजसु वासविः सुसहायो वै मम ह्य् एको भविष्यति |
| 326,91,MBh_326.91,evaṃ lokā vadiṣyanti naranārāyaṇāv ṛṣī udyuktau dahataḥ kṣatraṃ lokakāryārtham īśvarau,एवं लोका वदिष्यन्ति नरनारायणाव् ऋषी उद्युक्तौ दहतः क्षत्रं लोककार्यार्थम् ईश्वरौ |
| 326,92,MBh_326.92,"kṛtvā bhārāvataraṇaṃ vasudhāyā yathepsitam MBh,326.92 sarvasātvatamukhyānāṃ dvārakāyāś ca sattama kariṣye pralayaṃ ghoram ātmajñātivināśanam","कृत्वा भारावतरणं वसुधाया यथेप्सितम् म्भ्,३२६.९२ सर्वसात्वतमुख्यानां द्वारकायाश् च सत्तम करिष्ये प्रलयं घोरम् आत्मज्ञातिविनाशनम्" |
| 326,93,MBh_326.93,karmāṇy aparimeyāni caturmūrtidharo hy aham kṛtvā lokān gamiṣyāmi svān ahaṃ brahmasatkṛtān,कर्माण्य् अपरिमेयानि चतुर्मूर्तिधरो ह्य् अहम् कृत्वा लोकान् गमिष्यामि स्वान् अहं ब्रह्मसत्कृतान् |
| 326,94,MBh_326.94,"haṃso hayaśirāś caiva prādurbhāvā dvijottama MBh,326.94 yadā vedaśrutir naṣṭā mayā pratyāhṛtā tadā savedāḥ saśrutīkāś ca kṛtāḥ pūrvaṃ kṛte yuge","हंसो हयशिराश् चैव प्रादुर्भावा द्विजोत्तम म्भ्,३२६.९४ यदा वेदश्रुतिर् नष्टा मया प्रत्याहृता तदा सवेदाः सश्रुतीकाश् च कृताः पूर्वं कृते युगे" |
| 326,95,MBh_326.95,atikrāntāḥ purāṇeṣu śrutās te yadi vā kvacit atikrāntāś ca bahavaḥ prādurbhāvā mamottamāḥ lokakāryāṇi kṛtvā ca punaḥ svāṃ prakṛtiṃ gatāḥ,अतिक्रान्ताः पुराणेषु श्रुतास् ते यदि वा क्वचित् अतिक्रान्ताश् च बहवः प्रादुर्भावा ममोत्तमाः लोककार्याणि कृत्वा च पुनः स्वां प्रकृतिं गताः |
| 326,96,MBh_326.96,na hy etad brahmaṇā prāptam īdṛśaṃ mama darśanam yat tvayā prāptam adyeha ekāntagatabuddhinā,न ह्य् एतद् ब्रह्मणा प्राप्तम् ईदृशं मम दर्शनम् यत् त्वया प्राप्तम् अद्येह एकान्तगतबुद्धिना |
| 326,97,MBh_326.97,etat te sarvam ākhyātaṃ brahman bhaktimato mayā purāṇaṃ ca bhaviṣyaṃ ca sarahasyaṃ ca sattama,एतत् ते सर्वम् आख्यातं ब्रह्मन् भक्तिमतो मया पुराणं च भविष्यं च सरहस्यं च सत्तम |
| 326,98,MBh_326.98,evaṃ sa bhagavān devo viśvamūrtidharo 'vyayaḥ etāvad uktvā vacanaṃ tatraivāntaradhīyata,एवं स भगवान् देवो विश्वमूर्तिधरो ऽव्ययः एतावद् उक्त्वा वचनं तत्रैवान्तरधीयत |
| 326,99,MBh_326.99,nārado 'pi mahātejāḥ prāpyānugraham īpsitam naranārāyaṇau draṣṭuṃ prādravad badarāśramam,नारदो ऽपि महातेजाः प्राप्यानुग्रहम् ईप्सितम् नरनारायणौ द्रष्टुं प्राद्रवद् बदराश्रमम् |
| 326,100,MBh_326.100,idaṃ mahopaniṣadaṃ caturvedasamanvitam sāṃkhyayogakṛtaṃ tena pañcarātrānuśabditam,इदं महोपनिषदं चतुर्वेदसमन्वितम् सांख्ययोगकृतं तेन पञ्चरात्रानुशब्दितम् |
| 326,101,MBh_326.101,nārāyaṇamukhodgītaṃ nārado 'śrāvayat punaḥ brahmaṇaḥ sadane tāta yathā dṛṣṭaṃ yathā śrutam,नारायणमुखोद्गीतं नारदो ऽश्रावयत् पुनः ब्रह्मणः सदने तात यथा दृष्टं यथा श्रुतम् |
| 326,102,MBh_326.102,etad āścaryabhūtaṃ hi māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ kiṃ brahmā na vijānīte yataḥ śuśrāva nāradāt,एतद् आश्चर्यभूतं हि माहात्म्यं तस्य धीमतः किं ब्रह्मा न विजानीते यतः शुश्राव नारदात् |
| 326,103,MBh_326.103,pitāmaho hi bhagavāṃs tasmād devād anantaraḥ kathaṃ sa na vijānīyāt prabhāvam amitaujasaḥ,पितामहो हि भगवांस् तस्माद् देवाद् अनन्तरः कथं स न विजानीयात् प्रभावम् अमितौजसः |
| 326,104,MBh_326.104,mahākalpasahasrāṇi mahākalpaśatāni ca samatītāni rājendra sargāś ca pralayāś ca ha,महाकल्पसहस्राणि महाकल्पशतानि च समतीतानि राजेन्द्र सर्गाश् च प्रलयाश् च ह |
| 326,105,MBh_326.105,sargasyādau smṛto brahmā prajāsargakaraḥ prabhuḥ jānāti devapravaraṃ bhūyaś cāto 'dhikaṃ nṛpa param ātmānam īśānam ātmanaḥ prabhavaṃ tathā,सर्गस्यादौ स्मृतो ब्रह्मा प्रजासर्गकरः प्रभुः जानाति देवप्रवरं भूयश् चातो ऽधिकं नृप परम् आत्मानम् ईशानम् आत्मनः प्रभवं तथा |
| 326,106,MBh_326.106,ye tv anye brahmasadane siddhasaṃghāḥ samāgatāḥ tebhyas tac chrāvayām āsa purāṇaṃ vedasaṃmitam,ये त्व् अन्ये ब्रह्मसदने सिद्धसंघाः समागताः तेभ्यस् तच् छ्रावयाम् आस पुराणं वेदसंमितम् |
| 326,107,MBh_326.107,teṣāṃ sakāśāt sūryaś ca śrutvā vai bhāvitātmanām ātmānugāmināṃ brahma śrāvayām āsa bhārata,तेषां सकाशात् सूर्यश् च श्रुत्वा वै भावितात्मनाम् आत्मानुगामिनां ब्रह्म श्रावयाम् आस भारत |
| 326,108,MBh_326.108,ṣaṭṣaṣṭir hi sahasrāṇi ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām sūryasya tapato lokān nirmitā ye puraḥsarāḥ teṣām akathayat sūryaḥ sarveṣāṃ bhāvitātmanām,षट्षष्टिर् हि सहस्राणि ऋषीणां भावितात्मनाम् सूर्यस्य तपतो लोकान् निर्मिता ये पुरःसराः तेषाम् अकथयत् सूर्यः सर्वेषां भावितात्मनाम् |
| 326,109,MBh_326.109,sūryānugāmibhis tāta ṛṣibhis tair mahātmabhiḥ merau samāgatā devāḥ śrāvitāś cedam uttamam,सूर्यानुगामिभिस् तात ऋषिभिस् तैर् महात्मभिः मेरौ समागता देवाः श्राविताश् चेदम् उत्तमम् |
| 326,110,MBh_326.110,devānāṃ tu sakāśād vai tataḥ śrutvāsito dvijaḥ śrāvayām āsa rājendra pitṝṇāṃ munisattamaḥ,देवानां तु सकाशाद् वै ततः श्रुत्वासितो द्विजः श्रावयाम् आस राजेन्द्र पितॄणां मुनिसत्तमः |
| 326,111,MBh_326.111,mama cāpi pitā tāta kathayām āsa śaṃtanuḥ tato mayaitac chrutvā ca kīrtitaṃ tava bhārata,मम चापि पिता तात कथयाम् आस शंतनुः ततो मयैतच् छ्रुत्वा च कीर्तितं तव भारत |
| 326,112,MBh_326.112,surair vā munibhir vāpi purāṇaṃ yair idaṃ śrutam sarve te paramātmānaṃ pūjayanti punaḥ punaḥ,सुरैर् वा मुनिभिर् वापि पुराणं यैर् इदं श्रुतम् सर्वे ते परमात्मानं पूजयन्ति पुनः पुनः |
| 326,113,MBh_326.113,idam ākhyānam ārṣeyaṃ pāraṃparyāgataṃ nṛpa nā-vāsudevabhaktāya tvayā deyaṃ kathaṃcana,इदम् आख्यानम् आर्षेयं पारंपर्यागतं नृप ना-वासुदेवभक्ताय त्वया देयं कथंचन |
| 326,114,MBh_326.114,matto 'nyāni ca te rājann upākhyānaśatāni vai yāni śrutāni dharmyāṇi teṣāṃ sāro 'yam uddhṛtaḥ,मत्तो ऽन्यानि च ते राजन्न् उपाख्यानशतानि वै यानि श्रुतानि धर्म्याणि तेषां सारो ऽयम् उद्धृतः |
| 326,115,MBh_326.115,surāsurair yathā rājan nirmathyā-mṛtam uddhṛtam evam etat purā vipraiḥ kathā-mṛtam ihoddhṛtam,सुरासुरैर् यथा राजन् निर्मथ्या-मृतम् उद्धृतम् एवम् एतत् पुरा विप्रैः कथा-मृतम् इहोद्धृतम् |
| 326,116,MBh_326.116,yaś cedaṃ paṭhate nityaṃ yaś cedaṃ śṛṇuyān naraḥ ekāntabhāvopagata ekānte susamāhitaḥ,यश् चेदं पठते नित्यं यश् चेदं शृणुयान् नरः एकान्तभावोपगत एकान्ते सुसमाहितः |
| 326,117,MBh_326.117,prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ bhūtvā candraprabho naraḥ sa sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśen nātra saṃśayaḥ,प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं भूत्वा चन्द्रप्रभो नरः स सहस्रार्चिषं देवं प्रविशेन् नात्र संशयः |
| 326,118,MBh_326.118,mucyed ārtas tathā rogāc chrutvemām āditaḥ kathām jijñāsur labhate kāmān bhakto bhaktagatiṃ vrajet,मुच्येद् आर्तस् तथा रोगाच् छ्रुत्वेमाम् आदितः कथाम् जिज्ञासुर् लभते कामान् भक्तो भक्तगतिं व्रजेत् |
| 326,119,MBh_326.119,"tvayāpi satataṃ rājann abhyarcyaḥ puruṣottamaḥ MBh,326.119 sa hi mātā pitā caiva kṛtsnasya jagato guruḥ","त्वयापि सततं राजन्न् अभ्यर्च्यः पुरुषोत्तमः म्भ्,३२६.११९ स हि माता पिता चैव कृत्स्नस्य जगतो गुरुः" |
| 326,120,MBh_326.120,brahmaṇyadevo bhagavān prīyatāṃ te sanātanaḥ yudhiṣṭhira mahābāho mahābāhur janārdanaḥ,ब्रह्मण्यदेवो भगवान् प्रीयतां ते सनातनः युधिष्ठिर महाबाहो महाबाहुर् जनार्दनः |
| 326,121,MBh_326.121,śrutvaitad ākhyānavaraṃ dharmarāḍ janamejaya bhrātaraś cāsya te sarve nārāyaṇaparāabhavan,श्रुत्वैतद् आख्यानवरं धर्मराड् जनमेजय भ्रातरश् चास्य ते सर्वे नारायणपराअभवन् |
| 326,122,MBh_326.122,jitaṃ bhagavatā tena puruṣeṇeti bhārata nityaṃ japyaparā bhūtvā sarasvatīm udīrayan,जितं भगवता तेन पुरुषेणेति भारत नित्यं जप्यपरा भूत्वा सरस्वतीम् उदीरयन् |
| 326,123,MBh_326.123,yo hy asmākaṃ guruḥ śreṣṭhaḥ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ sa jagau paramaṃ japyaṃ nārāyaṇam udīrayan,यो ह्य् अस्माकं गुरुः श्रेष्ठः कृष्णद्वैपायनो मुनिः स जगौ परमं जप्यं नारायणम् उदीरयन् |
| 326,124,MBh_326.124,gatvāntarikṣāt satataṃ kṣīrodam amṛtāśayam pūjayitvā ca deveśaṃ punar āyāt svam āśramam,गत्वान्तरिक्षात् सततं क्षीरोदम् अमृताशयम् पूजयित्वा च देवेशं पुनर् आयात् स्वम् आश्रमम् |
| 327,1,MBh_327.1,kathaṃ sa bhagavān devo yajñeṣv agraharaḥ prabhuḥ yajñadhārī ca satataṃ vedavedāṅgavit tathā,कथं स भगवान् देवो यज्ञेष्व् अग्रहरः प्रभुः यज्ञधारी च सततं वेदवेदाङ्गवित् तथा |
| 327,2,MBh_327.2,nivṛttaṃ cāsthito dharmaṃ kṣemī bhāgavatapriyaḥ pravṛttidharmān vidadhe sa eva bhagavān prabhuḥ,निवृत्तं चास्थितो धर्मं क्षेमी भागवतप्रियः प्रवृत्तिधर्मान् विदधे स एव भगवान् प्रभुः |
| 327,3,MBh_327.3,kathaṃ pravṛttidharmeṣu bhāgārhā devatāḥ kṛtāḥ kathaṃ nivṛttidharmāś ca kṛtā vyāvṛttabuddhayaḥ,कथं प्रवृत्तिधर्मेषु भागार्हा देवताः कृताः कथं निवृत्तिधर्माश् च कृता व्यावृत्तबुद्धयः |
| 327,4,MBh_327.4,etaṃ naḥ saṃśayaṃ vipra chindhi guhyaṃ sanātanam tvayā nārāyaṇakathā śrutā vai dharmasaṃhitā,एतं नः संशयं विप्र छिन्धि गुह्यं सनातनम् त्वया नारायणकथा श्रुता वै धर्मसंहिता |
| 327,5,MBh_327.5,ime sabrahmakā lokāḥ sasurāsuramānavāḥ kriyāsv abhyudayoktāsu saktā dṛśyanti sarvaśaḥ mokṣaś coktas tvayā brahman nirvāṇaṃ paramaṃ sukham,इमे सब्रह्मका लोकाः ससुरासुरमानवाः क्रियास्व् अभ्युदयोक्तासु सक्ता दृश्यन्ति सर्वशः मोक्षश् चोक्तस् त्वया ब्रह्मन् निर्वाणं परमं सुखम् |
| 327,6,MBh_327.6,ye ca muktā bhavantīha puṇyapāpavivarjitāḥ te sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśantīti śuśrumaḥ,ये च मुक्ता भवन्तीह पुण्यपापविवर्जिताः ते सहस्रार्चिषं देवं प्रविशन्तीति शुश्रुमः |
| 327,7,MBh_327.7,aho hi duranuṣṭheyo mokṣadharmaḥ sanātanaḥ yaṃ hitvā devatāḥ sarvā havyakavyabhujo 'bhavan,अहो हि दुरनुष्ठेयो मोक्षधर्मः सनातनः यं हित्वा देवताः सर्वा हव्यकव्यभुजो ऽभवन् |
| 327,8,MBh_327.8,kiṃ nu brahmā ca rudraś ca śakraś ca balabhit prabhuḥ sūryas tārādhipo vāyur agnir varuṇa eva ca ākāśaṃ jagatī caiva ye ca śeṣā divaukasaḥ,किं नु ब्रह्मा च रुद्रश् च शक्रश् च बलभित् प्रभुः सूर्यस् ताराधिपो वायुर् अग्निर् वरुण एव च आकाशं जगती चैव ये च शेषा दिवौकसः |
| 327,9,MBh_327.9,pralayaṃ na vijānanti ātmanaḥ parinirmitam tatas te nāsthitā mārgaṃ dhruvam akṣayam avyayam,प्रलयं न विजानन्ति आत्मनः परिनिर्मितम् ततस् ते नास्थिता मार्गं ध्रुवम् अक्षयम् अव्ययम् |
| 327,10,MBh_327.10,smṛtvā kālaparīmāṇaṃ pravṛttiṃ ye samāsthitāḥ doṣaḥ kālaparīmāṇe mahān eṣa kriyāvatām,स्मृत्वा कालपरीमाणं प्रवृत्तिं ये समास्थिताः दोषः कालपरीमाणे महान् एष क्रियावताम् |
| 327,11,MBh_327.11,etan me saṃśayaṃ vipra hṛdi śalyam ivārpitam chindhītihāsakathanāt paraṃ kautūhalaṃ hi me,एतन् मे संशयं विप्र हृदि शल्यम् इवार्पितम् छिन्धीतिहासकथनात् परं कौतूहलं हि मे |
| 327,12,MBh_327.12,kathaṃ bhāgaharāḥ proktā devatāḥ kratuṣu dvija kimarthaṃ cādhvare brahmann ijyante tridivaukasaḥ,कथं भागहराः प्रोक्ता देवताः क्रतुषु द्विज किमर्थं चाध्वरे ब्रह्मन्न् इज्यन्ते त्रिदिवौकसः |
| 327,13,MBh_327.13,ye ca bhāgaṃ pragṛhṇanti yajñeṣu dvijasattama te yajanto mahāyajñaiḥ kasya bhāgaṃ dadanti vai,ये च भागं प्रगृह्णन्ति यज्ञेषु द्विजसत्तम ते यजन्तो महायज्ञैः कस्य भागं ददन्ति वै |
| 327,14,MBh_327.14,aho gūḍhatamaḥ praśnas tvayā pṛṣṭo janeśvara nā-taptatapasā hy eṣa nā-vedaviduṣā tathā nā-purāṇavidā cāpi śakyo vyāhartum añjasā,अहो गूढतमः प्रश्नस् त्वया पृष्टो जनेश्वर ना-तप्ततपसा ह्य् एष ना-वेदविदुषा तथा ना-पुराणविदा चापि शक्यो व्याहर्तुम् अञ्जसा |
| 327,15,MBh_327.15,hanta te kathayiṣyāmi yan me pṛṣṭaḥ purā guruḥ kṛṣṇadvaipāyano vyāso vedavyāso mahān ṛṣiḥ,हन्त ते कथयिष्यामि यन् मे पृष्टः पुरा गुरुः कृष्णद्वैपायनो व्यासो वेदव्यासो महान् ऋषिः |
| 327,16,MBh_327.16,sumantur jaiminiś caiva pailaś ca sudṛḍhavrataḥ ahaṃ caturthaḥ śiṣyo vai pañcamaś ca śukaḥ smṛtaḥ,सुमन्तुर् जैमिनिश् चैव पैलश् च सुदृढव्रतः अहं चतुर्थः शिष्यो वै पञ्चमश् च शुकः स्मृतः |
| 327,17,MBh_327.17,etān samāgatān sarvān pañca śiṣyān damānvitān śaucācārasamāyuktāñ jitakrodhāñ jitendriyān,एतान् समागतान् सर्वान् पञ्च शिष्यान् दमान्वितान् शौचाचारसमायुक्ताञ् जितक्रोधाञ् जितेन्द्रियान् |
| 327,18,MBh_327.18,vedān adhyāpayām āsa mahābhāratapañcamān merau girivare ramye siddhacāraṇasevite,वेदान् अध्यापयाम् आस महाभारतपञ्चमान् मेरौ गिरिवरे रम्ये सिद्धचारणसेविते |
| 327,19,MBh_327.19,"teṣām abhyasyatāṃ vedān kadācit saṃśayo 'bhavat MBh,327.19 eṣa vai yas tvayā pṛṣṭas tena teṣāṃ prakīrtitaḥ tataḥ śruto mayā cāpi tavākhyeyo 'dya bhārata","तेषाम् अभ्यस्यतां वेदान् कदाचित् संशयो ऽभवत् म्भ्,३२७.१९ एष वै यस् त्वया पृष्टस् तेन तेषां प्रकीर्तितः ततः श्रुतो मया चापि तवाख्येयो ऽद्य भारत" |
| 327,20,MBh_327.20,śiṣyāṇāṃ vacanaṃ śrutvā sarvā-jñānatamonudaḥ parāśarasutaḥ śrīmān vyāso vākyam uvāca ha,शिष्याणां वचनं श्रुत्वा सर्वा-ज्ञानतमोनुदः पराशरसुतः श्रीमान् व्यासो वाक्यम् उवाच ह |
| 327,21,MBh_327.21,mayā hi sumahat taptaṃ tapaḥ paramadāruṇam bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca jānīyām iti sattamāḥ,मया हि सुमहत् तप्तं तपः परमदारुणम् भूतं भव्यं भविष्यच् च जानीयाम् इति सत्तमाः |
| 327,22,MBh_327.22,tasya me taptatapaso nigṛhītendriyasya ca nārāyaṇaprasādena kṣīrodasyānukūlataḥ,तस्य मे तप्ततपसो निगृहीतेन्द्रियस्य च नारायणप्रसादेन क्षीरोदस्यानुकूलतः |
| 327,23,MBh_327.23,traikālikam idaṃ jñānaṃ prādurbhūtaṃ yathepsitam tac chṛṇudhvaṃ yathājñānaṃ vakṣye saṃśayam uttamam yathā vṛttaṃ hi kalpādau dṛṣṭaṃ me jñānacakṣuṣā,त्रैकालिकम् इदं ज्ञानं प्रादुर्भूतं यथेप्सितम् तच् छृणुध्वं यथाज्ञानं वक्ष्ये संशयम् उत्तमम् यथा वृत्तं हि कल्पादौ दृष्टं मे ज्ञानचक्षुषा |
| 327,24,MBh_327.24,paramātmeti yaṃ prāhuḥ sāṃkhyayogavido janāḥ mahāpuruṣasaṃjñāṃ sa labhate svena karmaṇā,परमात्मेति यं प्राहुः सांख्ययोगविदो जनाः महापुरुषसंज्ञां स लभते स्वेन कर्मणा |
| 327,25,MBh_327.25,tasmāt prasūtam avyaktaṃ pradhānaṃ tad vidur budhāḥ avyaktād vyaktam utpannaṃ lokasṛṣṭyartham īśvarāt,तस्मात् प्रसूतम् अव्यक्तं प्रधानं तद् विदुर् बुधाः अव्यक्ताद् व्यक्तम् उत्पन्नं लोकसृष्ट्यर्थम् ईश्वरात् |
| 327,26,MBh_327.26,aniruddho hi lokeṣu mahān ātmeti kathyate yo 'sau vyaktatvam āpanno nirmame ca pitāmaham so 'haṃkāra iti proktaḥ sarvatejomayo hi saḥ,अनिरुद्धो हि लोकेषु महान् आत्मेति कथ्यते यो ऽसौ व्यक्तत्वम् आपन्नो निर्ममे च पितामहम् सो ऽहंकार इति प्रोक्तः सर्वतेजोमयो हि सः |
| 327,27,MBh_327.27,pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam ahaṃkāraprasūtāni mahābhūtāni bhārata,पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिश् च पञ्चमम् अहंकारप्रसूतानि महाभूतानि भारत |
| 327,28,MBh_327.28,mahābhūtāni sṛṣṭvātha tadguṇān nirmame punaḥ bhūtebhyaś caiva niṣpannā mūrtimanto 'ṣṭa tāñ śṛṇu,महाभूतानि सृष्ट्वाथ तद्गुणान् निर्ममे पुनः भूतेभ्यश् चैव निष्पन्ना मूर्तिमन्तो ऽष्ट ताञ् शृणु |
| 327,29,MBh_327.29,marīcir aṅgirāś cātriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ vasiṣṭhaś ca mahātmā vai manuḥ svāyaṃbhuvas tathā jñeyāḥ prakṛtayo 'ṣṭau tā yāsu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ,मरीचिर् अङ्गिराश् चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः वसिष्ठश् च महात्मा वै मनुः स्वायंभुवस् तथा ज्ञेयाः प्रकृतयो ऽष्टौ ता यासु लोकाः प्रतिष्ठिताः |
| 327,30,MBh_327.30,"vedān vedāṅgasaṃyuktān yajñān yajñāṅgasaṃyutān MBh,327.30 nirmame lokasiddhyarthaṃ brahmā lokapitāmahaḥ aṣṭābhyaḥ prakṛtibhyaś ca jātaṃ viśvam idaṃ jagat","वेदान् वेदाङ्गसंयुक्तान् यज्ञान् यज्ञाङ्गसंयुतान् म्भ्,३२७.३० निर्ममे लोकसिद्ध्यर्थं ब्रह्मा लोकपितामहः अष्टाभ्यः प्रकृतिभ्यश् च जातं विश्वम् इदं जगत्" |
| 327,31,MBh_327.31,rudro roṣātmako jāto daśānyān so 'sṛjat svayam ekādaśaite rudrās tu vikārāḥ puruṣāḥ smṛtāḥ,रुद्रो रोषात्मको जातो दशान्यान् सो ऽसृजत् स्वयम् एकादशैते रुद्रास् तु विकाराः पुरुषाः स्मृताः |
| 327,32,MBh_327.32,te rudrāḥ prakṛtiś caiva sarve caiva surar1ṣayaḥ utpannā lokasiddhyarthaṃ brahmāṇaṃ samupasthitāḥ,ते रुद्राः प्रकृतिश् चैव सर्वे चैव सुरर्१षयः उत्पन्ना लोकसिद्ध्यर्थं ब्रह्माणं समुपस्थिताः |
| 327,33,MBh_327.33,vayaṃ hi sṛṣṭā bhagavaṃs tvayā vai prabhaviṣṇunā yena yasminn adhīkāre vartitavyaṃ pitāmaha,वयं हि सृष्टा भगवंस् त्वया वै प्रभविष्णुना येन यस्मिन्न् अधीकारे वर्तितव्यं पितामह |
| 327,34,MBh_327.34,yo 'sau tvayā vinirdiṣṭo adhikāro 'rthacintakaḥ paripālyaḥ kathaṃ tena so 'dhikāro 'dhikāriṇā,यो ऽसौ त्वया विनिर्दिष्टो अधिकारो ऽर्थचिन्तकः परिपाल्यः कथं तेन सो ऽधिकारो ऽधिकारिणा |
| 327,35,MBh_327.35,pradiśasva balaṃ tasya yo 'dhikārārthacintakaḥ evam ukto mahādevo devāṃs tān idam abravīt,प्रदिशस्व बलं तस्य यो ऽधिकारार्थचिन्तकः एवम् उक्तो महादेवो देवांस् तान् इदम् अब्रवीत् |
| 327,36,MBh_327.36,sādhv ahaṃ jñāpito devā yuṣmābhir bhadram astu vaḥ mamāpy eṣā samutpannā cintā yā bhavatāṃ matā,साध्व् अहं ज्ञापितो देवा युष्माभिर् भद्रम् अस्तु वः ममाप्य् एषा समुत्पन्ना चिन्ता या भवतां मता |
| 327,37,MBh_327.37,lokatantrasya kṛtsnasya kathaṃ kāryaḥ parigrahaḥ kathaṃ balakṣayo na syād yuṣmākaṃ hy ātmanaś ca me,लोकतन्त्रस्य कृत्स्नस्य कथं कार्यः परिग्रहः कथं बलक्षयो न स्याद् युष्माकं ह्य् आत्मनश् च मे |
| 327,38,MBh_327.38,itaḥ sarve 'pi gacchāmaḥ śaraṇaṃ lokasākṣiṇam mahāpuruṣam avyaktaṃ sa no vakṣyati yad dhitam,इतः सर्वे ऽपि गच्छामः शरणं लोकसाक्षिणम् महापुरुषम् अव्यक्तं स नो वक्ष्यति यद् धितम् |
| 327,39,MBh_327.39,tatas te brahmaṇā sārdham ṛṣayo vibudhās tathā kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ jagmur lokahitārthinaḥ,ततस् ते ब्रह्मणा सार्धम् ऋषयो विबुधास् तथा क्षीरोदस्योत्तरं कूलं जग्मुर् लोकहितार्थिनः |
| 327,40,MBh_327.40,te tapaḥ samupātiṣṭhan brahmoktaṃ vedakalpitam sa mahāniyamo nāma tapaścaryā sudāruṇā,ते तपः समुपातिष्ठन् ब्रह्मोक्तं वेदकल्पितम् स महानियमो नाम तपश्चर्या सुदारुणा |
| 327,41,MBh_327.41,ūrdhvaṃ dṛṣṭir bāhavaś ca ekāgraṃ ca mano 'bhavat ekapādasthitāḥ samyak kāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ,ऊर्ध्वं दृष्टिर् बाहवश् च एकाग्रं च मनो ऽभवत् एकपादस्थिताः सम्यक् काष्ठभूताः समाहिताः |
| 327,42,MBh_327.42,divyaṃ varṣasahasraṃ te tapas taptvā tad uttamam śuśruvur madhurāṃ vāṇīṃ vedavedāṅgabhūṣitām,दिव्यं वर्षसहस्रं ते तपस् तप्त्वा तद् उत्तमम् शुश्रुवुर् मधुरां वाणीं वेदवेदाङ्गभूषिताम् |
| 327,43,MBh_327.43,bho bhoḥ sabrahmakā devā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ svāgatenārcya vaḥ sarvāñ śrāvaye vākyam uttamam,भो भोः सब्रह्मका देवा ऋषयश् च तपोधनाः स्वागतेनार्च्य वः सर्वाञ् श्रावये वाक्यम् उत्तमम् |
| 327,44,MBh_327.44,vijñātaṃ vo mayā kāryaṃ tac ca lokahitaṃ mahat pravṛttiyuktaṃ kartavyaṃ yuṣmatprāṇopabṛṃhaṇam,विज्ञातं वो मया कार्यं तच् च लोकहितं महत् प्रवृत्तियुक्तं कर्तव्यं युष्मत्प्राणोपबृंहणम् |
| 327,45,MBh_327.45,sutaptaṃ vas tapo devā mamārādhanakāmyayā bhokṣyathāsya mahāsattvās tapasaḥ phalam uttamam,सुतप्तं वस् तपो देवा ममाराधनकाम्यया भोक्ष्यथास्य महासत्त्वास् तपसः फलम् उत्तमम् |
| 327,46,MBh_327.46,eṣa brahmā lokaguruḥ sarvalokapitāmahaḥ yūyaṃ ca vibudhaśreṣṭhā māṃ yajadhvaṃ samāhitāḥ,एष ब्रह्मा लोकगुरुः सर्वलोकपितामहः यूयं च विबुधश्रेष्ठा मां यजध्वं समाहिताः |
| 327,47,MBh_327.47,sarve bhāgān kalpayadhvaṃ yajñeṣu mama nityaśaḥ tathā śreyo vidhāsyāmi yathādhīkāram īśvarāḥ,सर्वे भागान् कल्पयध्वं यज्ञेषु मम नित्यशः तथा श्रेयो विधास्यामि यथाधीकारम् ईश्वराः |
| 327,48,MBh_327.48,śrutvaitad devadevasya vākyaṃ hṛṣṭatanūruhāḥ tatas te vibudhāḥ sarve brahmā te ca mahar2ṣayaḥ,श्रुत्वैतद् देवदेवस्य वाक्यं हृष्टतनूरुहाः ततस् ते विबुधाः सर्वे ब्रह्मा ते च महर्२षयः |
| 327,49,MBh_327.49,vedadṛṣṭena vidhinā vaiṣṇavaṃ kratum āharan tasmin sattre tadā brahmā svayaṃ bhāgam akalpayat devā devar1ṣayaś caiva sarve bhāgān akalpayan,वेददृष्टेन विधिना वैष्णवं क्रतुम् आहरन् तस्मिन् सत्त्रे तदा ब्रह्मा स्वयं भागम् अकल्पयत् देवा देवर्१षयश् चैव सर्वे भागान् अकल्पयन् |
| 327,50,MBh_327.50,te kārtayugadharmāṇo bhāgāḥ paramasatkṛtāḥ prāpur ādityavarṇaṃ taṃ puruṣaṃ tamasaḥ param bṛhantaṃ sarvagaṃ devam īśānaṃ varadaṃ prabhum,ते कार्तयुगधर्माणो भागाः परमसत्कृताः प्रापुर् आदित्यवर्णं तं पुरुषं तमसः परम् बृहन्तं सर्वगं देवम् ईशानं वरदं प्रभुम् |
| 327,51,MBh_327.51,tato 'tha varado devas tān sarvān amarān sthitān aśarīro babhāṣedaṃ vākyaṃ khastho maheśvaraḥ,ततो ऽथ वरदो देवस् तान् सर्वान् अमरान् स्थितान् अशरीरो बभाषेदं वाक्यं खस्थो महेश्वरः |
| 327,52,MBh_327.52,yena yaḥ kalpito bhāgaḥ sa tathā samupāgataḥ prīto 'haṃ pradiśāmy adya phalam āvṛttilakṣaṇam,येन यः कल्पितो भागः स तथा समुपागतः प्रीतो ऽहं प्रदिशाम्य् अद्य फलम् आवृत्तिलक्षणम् |
| 327,53,MBh_327.53,etad vo lakṣaṇaṃ devā matprasādasamudbhavam yūyaṃ yajñair ijyamānāḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ yuge yuge bhaviṣyadhvaṃ pravṛttiphalabhoginaḥ,एतद् वो लक्षणं देवा मत्प्रसादसमुद्भवम् यूयं यज्ञैर् इज्यमानाः समाप्तवरदक्षिणैः युगे युगे भविष्यध्वं प्रवृत्तिफलभोगिनः |
| 327,54,MBh_327.54,yajñair ye cāpi yakṣyanti sarvalokeṣu vai surāḥ kalpayiṣyanti vo bhāgāṃs te narā vedakalpitān,यज्ञैर् ये चापि यक्ष्यन्ति सर्वलोकेषु वै सुराः कल्पयिष्यन्ति वो भागांस् ते नरा वेदकल्पितान् |
| 327,55,MBh_327.55,yo me yathā kalpitavān bhāgam asmin mahākratau sa tathā yajñabhāgārho vedasūtre mayā kṛtaḥ,यो मे यथा कल्पितवान् भागम् अस्मिन् महाक्रतौ स तथा यज्ञभागार्हो वेदसूत्रे मया कृतः |
| 327,56,MBh_327.56,yūyaṃ lokān dhārayadhvaṃ yajñabhāgaphaloditāḥ sarvārthacintakā loke yathādhīkāranirmitāḥ,यूयं लोकान् धारयध्वं यज्ञभागफलोदिताः सर्वार्थचिन्तका लोके यथाधीकारनिर्मिताः |
| 327,57,MBh_327.57,yāḥ kriyāḥ pracariṣyanti pravṛttiphalasatkṛtāḥ tābhir āpyāyitabalā lokān vai dhārayiṣyatha,याः क्रियाः प्रचरिष्यन्ति प्रवृत्तिफलसत्कृताः ताभिर् आप्यायितबला लोकान् वै धारयिष्यथ |
| 327,58,MBh_327.58,yūyaṃ hi bhāvitā loke sarvayajñeṣu mānavaiḥ māṃ tato bhāvayiṣyadhvam eṣā vo bhāvanā mama,यूयं हि भाविता लोके सर्वयज्ञेषु मानवैः मां ततो भावयिष्यध्वम् एषा वो भावना मम |
| 327,59,MBh_327.59,ityarthaṃ nirmitā vedā yajñāś cauṣadhibhiḥ saha ebhiḥ samyak prayuktair hi prīyante devatāḥ kṣitau,इत्यर्थं निर्मिता वेदा यज्ञाश् चौषधिभिः सह एभिः सम्यक् प्रयुक्तैर् हि प्रीयन्ते देवताः क्षितौ |
| 327,60,MBh_327.60,nirmāṇam etad yuṣmākaṃ pravṛttiguṇakalpitam mayā kṛtaṃ suraśreṣṭhā yāvat kalpakṣayād iti cintayadhvaṃ lokahitaṃ yathādhīkāram īśvarāḥ,निर्माणम् एतद् युष्माकं प्रवृत्तिगुणकल्पितम् मया कृतं सुरश्रेष्ठा यावत् कल्पक्षयाद् इति चिन्तयध्वं लोकहितं यथाधीकारम् ईश्वराः |
| 327,61,MBh_327.61,marīcir aṅgirāś cātriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ vasiṣṭha iti saptaite mānasā nirmitā hi vai,मरीचिर् अङ्गिराश् चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः वसिष्ठ इति सप्तैते मानसा निर्मिता हि वै |
| 327,62,MBh_327.62,ete vedavido mukhyā vedācāryāś ca kalpitāḥ pravṛttidharmiṇaś caiva prājāpatyena kalpitāḥ,एते वेदविदो मुख्या वेदाचार्याश् च कल्पिताः प्रवृत्तिधर्मिणश् चैव प्राजापत्येन कल्पिताः |
| 327,63,MBh_327.63,ayaṃ kriyāvatāṃ panthā vyaktībhūtaḥ sanātanaḥ aniruddha iti prokto lokasargakaraḥ prabhuḥ,अयं क्रियावतां पन्था व्यक्तीभूतः सनातनः अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकसर्गकरः प्रभुः |
| 327,64,MBh_327.64,sanaḥ sanatsujātaś ca sanakaḥ sasanandanaḥ sanatkumāraḥ kapilaḥ saptamaś ca sanātanaḥ,सनः सनत्सुजातश् च सनकः ससनन्दनः सनत्कुमारः कपिलः सप्तमश् च सनातनः |
| 327,65,MBh_327.65,saptaite mānasāḥ proktā ṛṣayo brahmaṇaḥ sutāḥ svayamāgatavijñānā nivṛttaṃ dharmam āsthitāḥ,सप्तैते मानसाः प्रोक्ता ऋषयो ब्रह्मणः सुताः स्वयमागतविज्ञाना निवृत्तं धर्मम् आस्थिताः |
| 327,66,MBh_327.66,ete yogavido mukhyāḥ sāṃkhyadharmavidas tathā ācāryā mokṣaśāstre ca mokṣadharmapravartakāḥ,एते योगविदो मुख्याः सांख्यधर्मविदस् तथा आचार्या मोक्षशास्त्रे च मोक्षधर्मप्रवर्तकाः |
| 327,67,MBh_327.67,yato 'haṃ prasṛtaḥ pūrvam avyaktāt triguṇo mahān tasmāt parataro yo 'sau kṣetrajña iti kalpitaḥ so 'haṃ kriyāvatāṃ panthāḥ punarāvṛttidurlabhaḥ,यतो ऽहं प्रसृतः पूर्वम् अव्यक्तात् त्रिगुणो महान् तस्मात् परतरो यो ऽसौ क्षेत्रज्ञ इति कल्पितः सो ऽहं क्रियावतां पन्थाः पुनरावृत्तिदुर्लभः |
| 327,68,MBh_327.68,yo yathā nirmito jantur yasmin yasmiṃś ca karmaṇi pravṛttau vā nivṛttau vā tatphalaṃ so 'śnute 'vaśaḥ,यो यथा निर्मितो जन्तुर् यस्मिन् यस्मिंश् च कर्मणि प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा तत्फलं सो ऽश्नुते ऽवशः |
| 327,69,MBh_327.69,eṣa lokagurur brahmā jagadādikaraḥ prabhuḥ eṣa mātā pitā caiva yuṣmākaṃ ca pitāmahaḥ mayānuśiṣṭo bhavitā sarvabhūtavarapradaḥ,एष लोकगुरुर् ब्रह्मा जगदादिकरः प्रभुः एष माता पिता चैव युष्माकं च पितामहः मयानुशिष्टो भविता सर्वभूतवरप्रदः |
| 327,70,MBh_327.70,asya caivānujo rudro lalāṭād yaḥ samutthitaḥ brahmānuśiṣṭo bhavitā sarvatrasavarapradaḥ,अस्य चैवानुजो रुद्रो ललाटाद् यः समुत्थितः ब्रह्मानुशिष्टो भविता सर्वत्रसवरप्रदः |
| 327,71,MBh_327.71,gacchadhvaṃ svān adhīkārāṃś cintayadhvaṃ yathāvidhi pravartantāṃ kriyāḥ sarvāḥ sarvalokeṣu māciram,गच्छध्वं स्वान् अधीकारांश् चिन्तयध्वं यथाविधि प्रवर्तन्तां क्रियाः सर्वाः सर्वलोकेषु माचिरम् |
| 327,72,MBh_327.72,pradṛśyantāṃ ca karmāṇi prāṇināṃ gatayas tathā parinirmitakālāni āyūṃṣi ca surottamāḥ,प्रदृश्यन्तां च कर्माणि प्राणिनां गतयस् तथा परिनिर्मितकालानि आयूंषि च सुरोत्तमाः |
| 327,73,MBh_327.73,"idaṃ kṛtayugaṃ nāma kālaḥ śreṣṭhaḥ pravartate MBh,327.73 ahiṃsyā yajñapaśavo yuge 'smin naitad anyathā catuṣpāt sakalo dharmo bhaviṣyaty atra vai surāḥ","इदं कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते म्भ्,३२७.७३ अहिंस्या यज्ञपशवो युगे ऽस्मिन् नैतद् अन्यथा चतुष्पात् सकलो धर्मो भविष्यत्य् अत्र वै सुराः" |
| 327,74,MBh_327.74,tatas tretāyugaṃ nāma trayī yatra bhaviṣyati prokṣitā yatra paśavo vadhaṃ prāpsyanti vai makhe tatra pādacaturtho vai dharmasya na bhaviṣyati,ततस् त्रेतायुगं नाम त्रयी यत्र भविष्यति प्रोक्षिता यत्र पशवो वधं प्राप्स्यन्ति वै मखे तत्र पादचतुर्थो वै धर्मस्य न भविष्यति |
| 327,75,MBh_327.75,tato vai dvāparaṃ nāma miśraḥ kālo bhaviṣyati dvipādahīno dharmaś ca yuge tasmin bhaviṣyati,ततो वै द्वापरं नाम मिश्रः कालो भविष्यति द्विपादहीनो धर्मश् च युगे तस्मिन् भविष्यति |
| 327,76,MBh_327.76,tatas tiṣye 'tha saṃprāpte yuge kalipuraskṛte ekapādasthito dharmo yatra tatra bhaviṣyati,ततस् तिष्ये ऽथ संप्राप्ते युगे कलिपुरस्कृते एकपादस्थितो धर्मो यत्र तत्र भविष्यति |
| 327,77,MBh_327.77,devā ūcuḥ: ekapādasthite dharme yatrakvacanagāmini kathaṃ kartavyam asmābhir bhagavaṃs tad vadasva naḥ,देवा ऊचुः: एकपादस्थिते धर्मे यत्रक्वचनगामिनि कथं कर्तव्यम् अस्माभिर् भगवंस् तद् वदस्व नः |
| 327,78,MBh_327.78,yatra vedāś ca yajñāś ca tapaḥ satyaṃ damas tathā ahiṃsādharmasaṃyuktāḥ pracareyuḥ surottamāḥ sa vai deśaḥ sevitavyo mā vo 'dharmaḥ padā spṛśet,यत्र वेदाश् च यज्ञाश् च तपः सत्यं दमस् तथा अहिंसाधर्मसंयुक्ताः प्रचरेयुः सुरोत्तमाः स वै देशः सेवितव्यो मा वो ऽधर्मः पदा स्पृशेत् |
| 327,79,MBh_327.79,"[x d7 t g1-3.6:: guravo yatra pūjyante !sādhuvṛttāḥ śamānvitāḥ MBh,327.79 te 'nuśiṣṭā bhagavatā devāḥ sar1ṣigaṇās tathā namaskṛtvā bhagavate jagmur deśān yathepsitān","[x द्७ त् ग्१-३.६:: गुरवो यत्र पूज्यन्ते !साधुवृत्ताः शमान्विताः म्भ्,३२७.७९ ते ऽनुशिष्टा भगवता देवाः सर्१षिगणास् तथा नमस्कृत्वा भगवते जग्मुर् देशान् यथेप्सितान्" |
| 327,80,MBh_327.80,gateṣu tridivaukaḥsu brahmaikaḥ paryavasthitaḥ didṛkṣur bhagavantaṃ tam aniruddhatanau sthitam,गतेषु त्रिदिवौकःसु ब्रह्मैकः पर्यवस्थितः दिदृक्षुर् भगवन्तं तम् अनिरुद्धतनौ स्थितम् |
| 327,81,MBh_327.81,taṃ devo darśayām āsa kṛtvā hayaśiro mahat sāṅgān āvartayan vedān kamaṇḍalugaṇitradhṛk,तं देवो दर्शयाम् आस कृत्वा हयशिरो महत् साङ्गान् आवर्तयन् वेदान् कमण्डलुगणित्रधृक् |
| 327,82,MBh_327.82,tato 'śvaśirasaṃ dṛṣṭvā taṃ devam amitaujasam lokakartā prabhur brahmā lokānāṃ hitakāmyayā,ततो ऽश्वशिरसं दृष्ट्वा तं देवम् अमितौजसम् लोककर्ता प्रभुर् ब्रह्मा लोकानां हितकाम्यया |
| 327,83,MBh_327.83,mūrdhnā praṇamya varadaṃ tasthau prāñjalir agrataḥ sa pariṣvajya devena vacanaṃ śrāvitas tadā,मूर्ध्ना प्रणम्य वरदं तस्थौ प्राञ्जलिर् अग्रतः स परिष्वज्य देवेन वचनं श्रावितस् तदा |
| 327,84,MBh_327.84,lokakāryagatīḥ sarvās tvaṃ cintaya yathāvidhi dhātā tvaṃ sarvabhūtānāṃ tvaṃ prabhur jagato guruḥ tvayy āveśitabhāro 'haṃ dhṛtiṃ prāpsyāmy athāñjasā,लोककार्यगतीः सर्वास् त्वं चिन्तय यथाविधि धाता त्वं सर्वभूतानां त्वं प्रभुर् जगतो गुरुः त्वय्य् आवेशितभारो ऽहं धृतिं प्राप्स्याम्य् अथाञ्जसा |
| 327,85,MBh_327.85,yadā ca surakāryaṃ te aviṣahyaṃ bhaviṣyati prādurbhāvaṃ gamiṣyāmi tadātmajñānadeśikaḥ,यदा च सुरकार्यं ते अविषह्यं भविष्यति प्रादुर्भावं गमिष्यामि तदात्मज्ञानदेशिकः |
| 327,86,MBh_327.86,evam uktvā hayaśirās tatraivāntaradhīyata tenānuśiṣṭo brahmāpi svaṃ lokam acirād gataḥ,एवम् उक्त्वा हयशिरास् तत्रैवान्तरधीयत तेनानुशिष्टो ब्रह्मापि स्वं लोकम् अचिराद् गतः |
| 327,87,MBh_327.87,evam eṣa mahābhāgaḥ padmanābhaḥ sanātanaḥ yajñeṣv agraharaḥ prokto yajñadhārī ca nityadā,एवम् एष महाभागः पद्मनाभः सनातनः यज्ञेष्व् अग्रहरः प्रोक्तो यज्ञधारी च नित्यदा |
| 327,88,MBh_327.88,nivṛttiṃ cāsthito dharmaṃ gatim akṣayadharmiṇām pravṛttidharmān vidadhe kṛtvā lokasya citratām,निवृत्तिं चास्थितो धर्मं गतिम् अक्षयधर्मिणाम् प्रवृत्तिधर्मान् विदधे कृत्वा लोकस्य चित्रताम् |
| 327,90,MBh_327.90,"sa ādiḥ sa madhyaḥ sa cāntaḥ prajānāṃ sa dhātā sa dheyaḥ sa kartā sa kāryam yugānte sa suptaḥ susaṃkṣipya lokān yugādau prabuddho jagad dhy utsasarja MBh,327.89 tasmai namadhvaṃ devāya nirguṇāya guṇātmane ajāya viśvarūpāya dhāmne sarvadivaukasām","स आदिः स मध्यः स चान्तः प्रजानां स धाता स धेयः स कर्ता स कार्यम् युगान्ते स सुप्तः सुसंक्षिप्य लोकान् युगादौ प्रबुद्धो जगद् ध्य् उत्ससर्ज म्भ्,३२७.८९ तस्मै नमध्वं देवाय निर्गुणाय गुणात्मने अजाय विश्वरूपाय धाम्ने सर्वदिवौकसाम्" |
| 327,91,MBh_327.91,mahābhūtādhipataye rudrāṇāṃ pataye tathā ādityapataye caiva vasūnāṃ pataye tathā,महाभूताधिपतये रुद्राणां पतये तथा आदित्यपतये चैव वसूनां पतये तथा |
| 327,92,MBh_327.92,aśvibhyāṃ pataye caiva marutāṃ pataye tathā vedayajñādhipataye vedāṅgapataye 'pi ca,अश्विभ्यां पतये चैव मरुतां पतये तथा वेदयज्ञाधिपतये वेदाङ्गपतये ऽपि च |
| 327,93,MBh_327.93,samudravāsine nityaṃ haraye muñjakeśine śāntaye sarvabhūtānāṃ mokṣadharmānubhāṣiṇe,समुद्रवासिने नित्यं हरये मुञ्जकेशिने शान्तये सर्वभूतानां मोक्षधर्मानुभाषिणे |
| 327,94,MBh_327.94,tapasāṃ tejasāṃ caiva pataye yaśaso 'pi ca vācaś ca pataye nityaṃ saritāṃ pataye tathā,तपसां तेजसां चैव पतये यशसो ऽपि च वाचश् च पतये नित्यं सरितां पतये तथा |
| 327,95,MBh_327.95,kapardine varāhāya ekaśṛṅgāya dhīmate vivasvate 'śvaśirase caturmūrtidhṛte sadā,कपर्दिने वराहाय एकशृङ्गाय धीमते विवस्वते ऽश्वशिरसे चतुर्मूर्तिधृते सदा |
| 327,96,MBh_327.96,guhyāya jñānadṛśyāya akṣarāya kṣarāya ca eṣa devaḥ saṃcarati sarvatragatir avyayaḥ,गुह्याय ज्ञानदृश्याय अक्षराय क्षराय च एष देवः संचरति सर्वत्रगतिर् अव्ययः |
| 327,97,MBh_327.97,evam etat purā dṛṣṭaṃ mayā vai jñānacakṣuṣā kathitaṃ tac ca vaḥ sarvaṃ mayā pṛṣṭena tattvataḥ,एवम् एतत् पुरा दृष्टं मया वै ज्ञानचक्षुषा कथितं तच् च वः सर्वं मया पृष्टेन तत्त्वतः |
| 327,98,MBh_327.98,kriyatām madvacaḥ śiṣyāḥ sevyatāṃ harir īśvaraḥ gīyatāṃ vedaśabdaiś ca pūjyatāṃ ca yathāvidhi,क्रियताम् मद्वचः शिष्याः सेव्यतां हरिर् ईश्वरः गीयतां वेदशब्दैश् च पूज्यतां च यथाविधि |
| 327,99,MBh_327.99,ity uktās tu vayaṃ tena vedavyāsena dhīmatā sarve śiṣyāḥ sutaś cāsya śukaḥ paramadharmavit,इत्य् उक्तास् तु वयं तेन वेदव्यासेन धीमता सर्वे शिष्याः सुतश् चास्य शुकः परमधर्मवित् |
| 327,100,MBh_327.100,sa cāsmākam upādhyāyaḥ sahāsmābhir viśāṃ pate caturvedodgatābhiś ca ṛgbhis tam abhituṣṭuve,स चास्माकम् उपाध्यायः सहास्माभिर् विशां पते चतुर्वेदोद्गताभिश् च ऋग्भिस् तम् अभितुष्टुवे |
| 327,101,MBh_327.101,etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi evaṃ me 'kathayad rājan purā dvaipāyano guruḥ,एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन् मां त्वं परिपृच्छसि एवं मे ऽकथयद् राजन् पुरा द्वैपायनो गुरुः |
| 327,102,MBh_327.102,yaś cedaṃ śṛṇuyān nityaṃ yaś cedaṃ parikīrtayet namo bhagavate kṛtvā samāhitamanā naraḥ,यश् चेदं शृणुयान् नित्यं यश् चेदं परिकीर्तयेत् नमो भगवते कृत्वा समाहितमना नरः |
| 327,103,MBh_327.103,bhavaty arogo dyutimān balarūpasamanvitaḥ āturo mucyate rogād baddho mucyeta bandhanāt,भवत्य् अरोगो द्युतिमान् बलरूपसमन्वितः आतुरो मुच्यते रोगाद् बद्धो मुच्येत बन्धनात् |
| 327,104,MBh_327.104,kāmakāmī labhet kāmaṃ dīrgham āyur avāpnuyāt brāhmaṇaḥ sarvavedī syāt kṣatriyo vijayī bhavet vaiśyo vipulalābhaḥ syāc chūdraḥ sukham avāpnuyāt,कामकामी लभेत् कामं दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयात् ब्राह्मणः सर्ववेदी स्यात् क्षत्रियो विजयी भवेत् वैश्यो विपुललाभः स्याच् छूद्रः सुखम् अवाप्नुयात् |
| 327,105,MBh_327.105,aputro labhate putraṃ kanyā caivepsitaṃ patim lagnagarbhā vimucyeta garbhiṇī janayet sutam vandhyā prasavam āpnoti putrapautrasamṛddhimat,अपुत्रो लभते पुत्रं कन्या चैवेप्सितं पतिम् लग्नगर्भा विमुच्येत गर्भिणी जनयेत् सुतम् वन्ध्या प्रसवम् आप्नोति पुत्रपौत्रसमृद्धिमत् |
| 327,106,MBh_327.106,kṣemeṇa gacched adhvānam idaṃ yaḥ paṭhate pathi yo yaṃ kāmaṃ kāmayate sa tam āpnoti ca dhruvam,क्षेमेण गच्छेद् अध्वानम् इदं यः पठते पथि यो यं कामं कामयते स तम् आप्नोति च ध्रुवम् |
| 328,1,MBh_328.1,"idaṃ mahar2ṣer vacanaṃ viniścitaṃ mahātmanaḥ puruṣavarasya kīrtanam samāgamaṃ car7ṣidivaukasām imaṃ niśamya bhaktāḥ susukhaṃ labhante MBh,327.107 astauṣīd yair imaṃ vyāsaḥ saśiṣyo madhusūdanam nāmabhir vividhair eṣāṃ niruktaṃ bhagavan mama","इदं महर्२षेर् वचनं विनिश्चितं महात्मनः पुरुषवरस्य कीर्तनम् समागमं चर्७षिदिवौकसाम् इमं निशम्य भक्ताः सुसुखं लभन्ते म्भ्,३२७.१०७ अस्तौषीद् यैर् इमं व्यासः सशिष्यो मधुसूदनम् नामभिर् विविधैर् एषां निरुक्तं भगवन् मम" |
| 328,2,MBh_328.2,vaktum arhasi śuśrūṣoḥ prajāpatipater hareḥ śrutvā bhaveyaṃ yat pūtaḥ śaraccandra ivā-malaḥ,वक्तुम् अर्हसि शुश्रूषोः प्रजापतिपतेर् हरेः श्रुत्वा भवेयं यत् पूतः शरच्चन्द्र इवा-मलः |
| 328,3,MBh_328.3,śṛṇu rājan yathācaṣṭa phalgunasya harir vibhuḥ prasannātmātmano nāmnāṃ niruktaṃ guṇakarmajam,शृणु राजन् यथाचष्ट फल्गुनस्य हरिर् विभुः प्रसन्नात्मात्मनो नाम्नां निरुक्तं गुणकर्मजम् |
| 328,4,MBh_328.4,nāmabhiḥ kīrtitais tasya keśavasya mahātmanaḥ pṛṣṭavān keśavaṃ rājan phalgunaḥ paravīrahā,नामभिः कीर्तितैस् तस्य केशवस्य महात्मनः पृष्टवान् केशवं राजन् फल्गुनः परवीरहा |
| 328,5,MBh_328.5,bhagavan bhūtabhavyeśa sarvabhūtasṛg avyaya lokadhāma jagannātha lokānām abhayaprada,भगवन् भूतभव्येश सर्वभूतसृग् अव्यय लोकधाम जगन्नाथ लोकानाम् अभयप्रद |
| 328,6,MBh_328.6,yāni nāmāni te deva kīrtitāni mahar2ṣibhiḥ vedeṣu sapurāṇeṣu yāni guhyāni karmabhiḥ,यानि नामानि ते देव कीर्तितानि महर्२षिभिः वेदेषु सपुराणेषु यानि गुह्यानि कर्मभिः |
| 328,7,MBh_328.7,teṣāṃ niruktaṃ tvatto 'haṃ śrotum icchāmi keśava na hy anyo vartayen nāmnāṃ niruktaṃ tvām ṛte prabho,तेषां निरुक्तं त्वत्तो ऽहं श्रोतुम् इच्छामि केशव न ह्य् अन्यो वर्तयेन् नाम्नां निरुक्तं त्वाम् ऋते प्रभो |
| 328,8,MBh_328.8,ṛgvede sayajurvede tathaivātharvasāmasu purāṇe sopaniṣade tathaiva jyotiṣe 'rjuna,ऋग्वेदे सयजुर्वेदे तथैवाथर्वसामसु पुराणे सोपनिषदे तथैव ज्योतिषे ऽर्जुन |
| 328,9,MBh_328.9,sāṃkhye ca yogaśāstre ca āyurvede tathaiva ca bahūni mama nāmāni kīrtitāni mahar2ṣibhiḥ,सांख्ये च योगशास्त्रे च आयुर्वेदे तथैव च बहूनि मम नामानि कीर्तितानि महर्२षिभिः |
| 328,10,MBh_328.10,gauṇāni tatra nāmāni karmajāni ca kānicit niruktaṃ karmajānāṃ ca śṛṇuṣva prayato 'nagha kathyamānaṃ mayā tāta tvaṃ hi me 'rdhaṃ smṛtaḥ purā,गौणानि तत्र नामानि कर्मजानि च कानिचित् निरुक्तं कर्मजानां च शृणुष्व प्रयतो ऽनघ कथ्यमानं मया तात त्वं हि मे ऽर्धं स्मृतः पुरा |
| 328,11,MBh_328.11,namo 'tiyaśase tasmai dehināṃ paramātmane nārāyaṇāya viśvāya nirguṇāya guṇātmane,नमो ऽतियशसे तस्मै देहिनां परमात्मने नारायणाय विश्वाय निर्गुणाय गुणात्मने |
| 328,12,MBh_328.12,yasya prasādajo brahmā rudraś ca krodhasaṃbhavaḥ yo 'sau yonir hi sarvasya sthāvarasya carasya ca,यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रश् च क्रोधसंभवः यो ऽसौ योनिर् हि सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च |
| 328,13,MBh_328.13,aṣṭādaśaguṇaṃ yat tat sattvaṃ sattvavatāṃ vara prakṛtiḥ sā parā mahyaṃ rodasī yogadhāriṇī ṛtā satyā-marā-jayyā lokānām ātmasaṃjñitā,अष्टादशगुणं यत् तत् सत्त्वं सत्त्ववतां वर प्रकृतिः सा परा मह्यं रोदसी योगधारिणी ऋता सत्या-मरा-जय्या लोकानाम् आत्मसंज्ञिता |
| 328,14,MBh_328.14,tasmāt sarvāḥ pravartante sargapralayavikriyāḥ tato yajñaś ca yaṣṭā ca purāṇaḥ puruṣo virāṭ aniruddha iti prokto lokānāṃ prabhavāpyayaḥ,तस्मात् सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ततो यज्ञश् च यष्टा च पुराणः पुरुषो विराट् अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकानां प्रभवाप्ययः |
| 328,15,MBh_328.15,brāhme rātrikṣaye prāpte tasya hy amitatejasaḥ prasādāt prādur abhavat padmaṃ padmanibhekṣaṇa tatra brahmā samabhavat sa tasyaiva prasādajaḥ,ब्राह्मे रात्रिक्षये प्राप्ते तस्य ह्य् अमिततेजसः प्रसादात् प्रादुर् अभवत् पद्मं पद्मनिभेक्षण तत्र ब्रह्मा समभवत् स तस्यैव प्रसादजः |
| 328,16,MBh_328.16,ahnaḥ kṣaye lalāṭāc ca suto devasya vai tathā krodhāviṣṭasya saṃjajñe rudraḥ saṃhārakārakaḥ,अह्नः क्षये ललाटाच् च सुतो देवस्य वै तथा क्रोधाविष्टस्य संजज्ञे रुद्रः संहारकारकः |
| 328,17,MBh_328.17,etau dvau vibudhaśreṣṭhau prasādakrodhajau smṛtau tadādeśitapanthānau sṛṣṭisaṃhārakārakau nimittamātraṃ tāv atra sarvaprāṇivarapradau,एतौ द्वौ विबुधश्रेष्ठौ प्रसादक्रोधजौ स्मृतौ तदादेशितपन्थानौ सृष्टिसंहारकारकौ निमित्तमात्रं ताव् अत्र सर्वप्राणिवरप्रदौ |
| 328,18,MBh_328.18,kapardī jaṭilo muṇḍaḥ śmaśānagṛhasevakaḥ ugravratadharo rudro yogī tripuradāruṇaḥ,कपर्दी जटिलो मुण्डः श्मशानगृहसेवकः उग्रव्रतधरो रुद्रो योगी त्रिपुरदारुणः |
| 328,19,MBh_328.19,dakṣakratuharaś caiva bhaganetraharas tathā nārāyaṇātmako jñeyaḥ pāṇḍaveya yuge yuge,दक्षक्रतुहरश् चैव भगनेत्रहरस् तथा नारायणात्मको ज्ञेयः पाण्डवेय युगे युगे |
| 328,20,MBh_328.20,tasmin hi pūjyamāne vai devadeve maheśvare saṃpūjito bhavet pārtha devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ,तस्मिन् हि पूज्यमाने वै देवदेवे महेश्वरे संपूजितो भवेत् पार्थ देवो नारायणः प्रभुः |
| 328,21,MBh_328.21,aham ātmā hi lokānāṃ viśvānāṃ pāṇḍunandana tasmād ātmānam evāgre rudraṃ saṃpūjayāmy aham,अहम् आत्मा हि लोकानां विश्वानां पाण्डुनन्दन तस्माद् आत्मानम् एवाग्रे रुद्रं संपूजयाम्य् अहम् |
| 328,22,MBh_328.22,yady ahaṃ nārcayeyaṃ vai īśānaṃ varadaṃ śivam ātmānaṃ nārcayet kaścit iti me bhāvitaṃ manaḥ mayā pramāṇaṃ hi kṛtaṃ lokaḥ samanuvartate,यद्य् अहं नार्चयेयं वै ईशानं वरदं शिवम् आत्मानं नार्चयेत् कश्चित् इति मे भावितं मनः मया प्रमाणं हि कृतं लोकः समनुवर्तते |
| 328,23,MBh_328.23,pramāṇāni hi pūjyāni tatas taṃ pūjayāmy aham yas taṃ vetti sa māṃ vetti yo 'nu taṃ sa hi mām anu,प्रमाणानि हि पूज्यानि ततस् तं पूजयाम्य् अहम् यस् तं वेत्ति स मां वेत्ति यो ऽनु तं स हि माम् अनु |
| 328,24,MBh_328.24,rudro nārāyaṇaś caiva sattvam ekaṃ dvidhākṛtam loke carati kaunteya vyaktisthaṃ sarvakarmasu,रुद्रो नारायणश् चैव सत्त्वम् एकं द्विधाकृतम् लोके चरति कौन्तेय व्यक्तिस्थं सर्वकर्मसु |
| 328,25,MBh_328.25,na hi me kenacid deyo varaḥ pāṇḍavanandana iti saṃcintya manasā purāṇaṃ viśvam īśvaram putrārtham ārādhitavān ātmānam aham ātmanā,न हि मे केनचिद् देयो वरः पाण्डवनन्दन इति संचिन्त्य मनसा पुराणं विश्वम् ईश्वरम् पुत्रार्थम् आराधितवान् आत्मानम् अहम् आत्मना |
| 328,26,MBh_328.26,na hi viṣṇuḥ praṇamati kasmaicid vibudhāya tu ṛtae ātmānam eveti tato rudraṃ bhajāmy aham,न हि विष्णुः प्रणमति कस्मैचिद् विबुधाय तु ऋतए आत्मानम् एवेति ततो रुद्रं भजाम्य् अहम् |
| 328,27,MBh_328.27,sabrahmakāḥ sarudrāś ca sendrā devāḥ sahar7ṣibhiḥ arcayanti suraśreṣṭhaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim,सब्रह्मकाः सरुद्राश् च सेन्द्रा देवाः सहर्७षिभिः अर्चयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् |
| 328,28,MBh_328.28,bhaviṣyatāṃ vartatāṃ ca bhūtānāṃ caiva bhārata sarveṣām agraṇīr viṣṇuḥ sevyaḥ pūjyaś ca nityaśaḥ,भविष्यतां वर्ततां च भूतानां चैव भारत सर्वेषाम् अग्रणीर् विष्णुः सेव्यः पूज्यश् च नित्यशः |
| 328,29,MBh_328.29,namasva havyadaṃ viṣṇuṃ tathā śaraṇadaṃ nama varadaṃ namasva kaunteya havyakavyabhujaṃ nama,नमस्व हव्यदं विष्णुं तथा शरणदं नम वरदं नमस्व कौन्तेय हव्यकव्यभुजं नम |
| 328,30,MBh_328.30,caturvidhā mama janā bhaktā evaṃ hi te śrutam teṣām ekāntinaḥ śreṣṭhās te caivānanyadevatāḥ aham eva gatis teṣāṃ nirāśīḥkarmakāriṇām,चतुर्विधा मम जना भक्ता एवं हि ते श्रुतम् तेषाम् एकान्तिनः श्रेष्ठास् ते चैवानन्यदेवताः अहम् एव गतिस् तेषां निराशीःकर्मकारिणाम् |
| 328,31,MBh_328.31,ye ca śiṣṭās trayo bhaktāḥ phalakāmā hi te matāḥ sarve cyavanadharmāṇaḥ pratibuddhas tu śreṣṭhabhāk,ये च शिष्टास् त्रयो भक्ताः फलकामा हि ते मताः सर्वे च्यवनधर्माणः प्रतिबुद्धस् तु श्रेष्ठभाक् |
| 328,32,MBh_328.32,brahmāṇaṃ śitikaṇṭhaṃ ca yāś cānyā devatāḥ smṛtāḥ prabuddhavaryāḥ sevante mām evaiṣyanti yatparam bhaktaṃ prati viśeṣas te eṣa pārthānukīrtitaḥ,ब्रह्माणं शितिकण्ठं च याश् चान्या देवताः स्मृताः प्रबुद्धवर्याः सेवन्ते माम् एवैष्यन्ति यत्परम् भक्तं प्रति विशेषस् ते एष पार्थानुकीर्तितः |
| 328,33,MBh_328.33,tvaṃ caivāhaṃ ca kaunteya naranārāyaṇau smṛtau bhārāvataraṇārthaṃ hi praviṣṭau mānuṣīṃ tanum,त्वं चैवाहं च कौन्तेय नरनारायणौ स्मृतौ भारावतरणार्थं हि प्रविष्टौ मानुषीं तनुम् |
| 328,34,MBh_328.34,jānāmy adhyātmayogāṃś ca yo 'haṃ yasmāc ca bhārata nivṛttilakṣaṇo dharmas tathābhyudayiko 'pi ca,जानाम्य् अध्यात्मयोगांश् च यो ऽहं यस्माच् च भारत निवृत्तिलक्षणो धर्मस् तथाभ्युदयिको ऽपि च |
| 328,35,MBh_328.35,narāṇām ayanaṃ khyātam aham ekaḥ sanātanaḥ āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ ayanaṃ mama tat pūrvam ato nārāyaṇo hy aham,नराणाम् अयनं ख्यातम् अहम् एकः सनातनः आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः अयनं मम तत् पूर्वम् अतो नारायणो ह्य् अहम् |
| 328,36,MBh_328.36,chādayāmi jagad viśvaṃ bhūtvā sūrya ivāṃśubhiḥ sarvabhūtādhivāsaś ca vāsudevas tato hy aham,छादयामि जगद् विश्वं भूत्वा सूर्य इवांशुभिः सर्वभूताधिवासश् च वासुदेवस् ततो ह्य् अहम् |
| 328,37,MBh_328.37,gatiś ca sarvabhūtānāṃ prajānāṃ cāpi bhārata vyāptā me rodasī pārtha kāntiś cābhyadhikā mama,गतिश् च सर्वभूतानां प्रजानां चापि भारत व्याप्ता मे रोदसी पार्थ कान्तिश् चाभ्यधिका मम |
| 328,38,MBh_328.38,adhibhūtāni cānte 'haṃ tad icchaṃś cāsmi bhārata kramaṇāc cāpy ahaṃ pārtha viṣṇur ity abhisaṃjñitaḥ,अधिभूतानि चान्ते ऽहं तद् इच्छंश् चास्मि भारत क्रमणाच् चाप्य् अहं पार्थ विष्णुर् इत्य् अभिसंज्ञितः |
| 328,39,MBh_328.39,damāt siddhiṃ parīpsanto māṃ janāḥ kāmayanti hi divaṃ corvīṃ ca madhyaṃ ca tasmād dāmodaro hy aham,दमात् सिद्धिं परीप्सन्तो मां जनाः कामयन्ति हि दिवं चोर्वीं च मध्यं च तस्माद् दामोदरो ह्य् अहम् |
| 328,40,MBh_328.40,pṛśnir ity ucyate cānnaṃ vedā āpo 'mṛtaṃ tathā mamaitāni sadā garbhe pṛśnigarbhas tato hy aham,पृश्निर् इत्य् उच्यते चान्नं वेदा आपो ऽमृतं तथा ममैतानि सदा गर्भे पृश्निगर्भस् ततो ह्य् अहम् |
| 328,41,MBh_328.41,ṛṣayaḥ prāhur evaṃ māṃ tritakūpābhipātitam pṛśnigarbha tritaṃ pāhīty ekatadvitapātitam,ऋषयः प्राहुर् एवं मां त्रितकूपाभिपातितम् पृश्निगर्भ त्रितं पाहीत्य् एकतद्वितपातितम् |
| 328,42,MBh_328.42,tataḥ sa brahmaṇaḥ putra ādyo ṛṣivaras tritaḥ uttatārodapānād vai pṛśnigarbhānukīrtanāt,ततः स ब्रह्मणः पुत्र आद्यो ऋषिवरस् त्रितः उत्ततारोदपानाद् वै पृश्निगर्भानुकीर्तनात् |
| 328,43,MBh_328.43,sūryasya tapato lokān agneḥ somasya cāpy uta aṃśavo ye prakāśante mama te keśasaṃjñitāḥ sarvajñāḥ keśavaṃ tasmān mām āhur dvijasattamāḥ,सूर्यस्य तपतो लोकान् अग्नेः सोमस्य चाप्य् उत अंशवो ये प्रकाशन्ते मम ते केशसंज्ञिताः सर्वज्ञाः केशवं तस्मान् माम् आहुर् द्विजसत्तमाः |
| 328,44,MBh_328.44,svapatnyām āhito garbha utathyena mahātmanā utathye 'ntarhite caiva kadācid devamāyayā bṛhaspatir athāvindat tāṃ patnīṃ tasya bhārata,स्वपत्न्याम् आहितो गर्भ उतथ्येन महात्मना उतथ्ये ऽन्तर्हिते चैव कदाचिद् देवमायया बृहस्पतिर् अथाविन्दत् तां पत्नीं तस्य भारत |
| 328,45,MBh_328.45,tato vai tam ṛṣiśreṣṭhaṃ maithunopagataṃ tathā uvāca garbhaḥ kaunteya pañcabhūtasamanvitaḥ,ततो वै तम् ऋषिश्रेष्ठं मैथुनोपगतं तथा उवाच गर्भः कौन्तेय पञ्चभूतसमन्वितः |
| 328,46,MBh_328.46,pūrvāgato 'haṃ varada nārhasy ambāṃ prabādhitum etad bṛhaspatiḥ śrutvā cukrodha ca śaśāpa ca,पूर्वागतो ऽहं वरद नार्हस्य् अम्बां प्रबाधितुम् एतद् बृहस्पतिः श्रुत्वा चुक्रोध च शशाप च |
| 328,47,MBh_328.47,maithunopagato yasmāt tvayāhaṃ vinivāritaḥ tasmād andho jāsyasi tvaṃ macchāpān nātra saṃśayaḥ,मैथुनोपगतो यस्मात् त्वयाहं विनिवारितः तस्माद् अन्धो जास्यसि त्वं मच्छापान् नात्र संशयः |
| 328,48,MBh_328.48,sa śāpād ṛṣimukhyasya dīrghaṃ tama upeyivān sa hi dīrghatamā nāma nāmnā hy āsīd ṛṣiḥ purā,स शापाद् ऋषिमुख्यस्य दीर्घं तम उपेयिवान् स हि दीर्घतमा नाम नाम्ना ह्य् आसीद् ऋषिः पुरा |
| 328,49,MBh_328.49,vedān avāpya caturaḥ sāṅgopāṅgān sanātanān prayojayām āsa tadā nāma guhyam idaṃ mama,वेदान् अवाप्य चतुरः साङ्गोपाङ्गान् सनातनान् प्रयोजयाम् आस तदा नाम गुह्यम् इदं मम |
| 328,50,MBh_328.50,ānupūrvyeṇa vidhinā keśaveti punaḥ punaḥ sa cakṣuṣmān samabhavad gautamaś cābhavat punaḥ,आनुपूर्व्येण विधिना केशवेति पुनः पुनः स चक्षुष्मान् समभवद् गौतमश् चाभवत् पुनः |
| 328,51,MBh_328.51,evaṃ hi varadaṃ nāma keśaveti mamārjuna devānām atha sarveṣām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām,एवं हि वरदं नाम केशवेति ममार्जुन देवानाम् अथ सर्वेषाम् ऋषीणां च महात्मनाम् |
| 328,52,MBh_328.52,agniḥ somena saṃyukta ekayoni mukhaṃ kṛtam agnīṣomātmakaṃ tasmāj jagat kṛtsnaṃ carā-caram,अग्निः सोमेन संयुक्त एकयोनि मुखं कृतम् अग्नीषोमात्मकं तस्माज् जगत् कृत्स्नं चरा-चरम् |
| 329,1,MBh_329.1,"api hi purāṇe bhavati ekayonyātmakāv agnīṣomau devāś cāgnimukhā iti ekayonitvāc ca parasparaṃ mahayanto lokān dhārayata iti MBh,328.53 agnīṣomau kathaṃ pūrvam ekayonī pravartitau eṣa me saṃśayo jātas taṃ chindhi madhusūdana","अपि हि पुराणे भवति एकयोन्यात्मकाव् अग्नीषोमौ देवाश् चाग्निमुखा इति एकयोनित्वाच् च परस्परं महयन्तो लोकान् धारयत इति म्भ्,३२८.५३ अग्नीषोमौ कथं पूर्वम् एकयोनी प्रवर्तितौ एष मे संशयो जातस् तं छिन्धि मधुसूदन" |
| 329,2,MBh_329.2,hanta te vartayiṣyāmi purāṇaṃ pāṇḍunandana ātmatejoudbhavaṃ pārtha śṛṇuṣvaikamanā mama,हन्त ते वर्तयिष्यामि पुराणं पाण्डुनन्दन आत्मतेजोउद्भवं पार्थ शृणुष्वैकमना मम |
| 329,9,MBh_329.9,saṃprakṣālanakāle 'tikrānte caturthe yugasahasrānte(MBh.329.3/1) avyakte sarvabhūtapralaye sthāvarajaṅgame(MBh.329.3/2) jyotirdharaṇivāyurahite 'ndhe tamasi jalaikārṇave loke(MBh.329.3/3) tama ity evābhibhūte 'saṃjñake 'dvitīye pratiṣṭhite(MBh.329.3/4) naiva rātryāṃ na divase na sati nā-sati na vyakte nā-vyakte vyavasthite(MBh.329.3/5) etasyām avasthāyāṃ nārāyaṇaguṇāśrayād akṣayād ajarād anindriyād agrāhyād asaṃbhavāt satyād ahiṃsrāl lalāmād vividhapravṛttiviśeṣāt(MBh.329.3/6) akṣayād ajarā-marād amūrtitaḥ sarvavyāpinaḥ sarvakartuḥ śāśvatāt tamasaḥ puruṣaḥ prādurbhūto harir avyayaḥ(MBh.329.3/7) nidarśanam api hy atra bhavati(MBh.329.4/1) nāsīd aho na rātrir āsīt(MBh.329.4/2) na sad āsīn nā-sad āsīt(MBh.329.4/3) tama eva purastād abhavad viśvarūpam(MBh.329.4/4) sā viśvasya jananīty evam asyārtho 'nubhāṣyate(MBh.329.4/5) tasyedānīṃ tamaḥsaṃbhavasya puruṣasya padmayoner brahmaṇaḥ prādurbhāve sa puruṣaḥ prajāḥ sisṛkṣamāṇo netrābhyām agnīṣomau sasarja(MBh.329.5/1) tato bhūtasarge pravṛtte prajākramavaśād brahmakṣatram upātiṣṭhat(MBh.329.5/2) yaḥ somas tad brahma yad brahma te brāhmaṇāḥ(MBh.329.5/3) yo 'gnis tat kṣatraṃ kṣatrād brahma balavattaram(MBh.329.5/4) kasmād iti lokapratyakṣaguṇam etat tad yathā(MBh.329.5/5) brāhmaṇebhyaḥ paraṃ bhūtaṃ notpannapūrvam(MBh.329.5/6) dīpyamāne 'gnau juhotīti kṛtvā bravīmi(MBh.329.5/7) bhūtasargaḥ kṛto brahmaṇā bhūtāni ca pratiṣṭhāpya trailokyaṃ dhāryatae iti(MBh.329.5/8) mantravādo 'pi hi bhavati(MBh.329.6/1) tvam agne yajñānāṃ hotā viśveṣām(MBh.329.6/2) hito devebhir mānuṣe jane iti(MBh.329.6/3) nidarśanaṃ cātra bhavati(MBh.329.6/4) viśveṣām agne yajñānāṃ hoteti(MBh.329.6/5) hito devair mānuṣair jagata iti(MBh.329.6/6) agnir hi yajñānāṃ hotā kartā(MBh.329.6/7) sa cāgnir brahma(MBh.329.6/8) na hy ete mantrād dhavanam asti(MBh.329.7/1) na vinā puruṣaṃ tapaḥ saṃbhavati(MBh.329.7/2) havir mantrāṇāṃ saṃpūjā vidyate devamanuṣyāṇām anena tvaṃ hoteti niyuktaḥ(MBh.329.7/3) ye ca mānuṣā hotrādhikārās te ca(MBh.329.7/4) brāhmaṇasya hi yājanaṃ vidhīyate na kṣatravaiśyayor dvijātyoḥ(MBh.329.7/5) tasmād brāhmaṇā hy agnibhūtā yajñān udvahanti(MBh.329.7/6) yajñā devāṃs tarpayanti devāḥ pṛthivīṃ bhāvayanti(MBh.329.7/7) śatapathe hi brāhmaṇaṃ bhavati(MBh.329.8/1) agnau samiddhe sa juhoti yo vidvān brāhmaṇamukhe dānāhutiṃ juhoti(MBh.329.8/2) evam apy agnibhūtā brāhmaṇā vidvāṃso 'gniṃ bhāvayanti(MBh.329.8/3) agnir viṣṇuḥ sarvabhūtāny anupraviśya prāṇān dhārayati(MBh.329.8/4) api cātra sanatkumāragītāḥ ślokā bhavanti(MBh.329.8/5) viśvaṃ brahmāsṛjat pūrvaṃ sarvādir niravaskaram brahmaghoṣair divaṃ tiṣṭhanty amarā brahmayonayaḥ,संप्रक्षालनकाले ऽतिक्रान्ते चतुर्थे युगसहस्रान्ते(म्भ्.३२९.३/१) अव्यक्ते सर्वभूतप्रलये स्थावरजङ्गमे(म्भ्.३२९.३/२) ज्योतिर्धरणिवायुरहिते ऽन्धे तमसि जलैकार्णवे लोके(म्भ्.३२९.३/३) तम इत्य् एवाभिभूते ऽसंज्ञके ऽद्वितीये प्रतिष्ठिते(म्भ्.३२९.३/४) नैव रात्र्यां न दिवसे न सति ना-सति न व्यक्ते ना-व्यक्ते व्यवस्थिते(म्भ्.३२९.३/५) एतस्याम् अवस्थायां नारायणगुणाश्रयाद् अक्षयाद् अजराद् अनिन्द्रियाद् अग्राह्याद् असंभवात् सत्याद् अहिंस्राल् ललामाद् विविधप्रवृत्तिविशेषात्(म्भ्.३२९.३/६) अक्षयाद् अजरा-मराद् अमूर्तितः सर्वव्यापिनः सर्वकर्तुः शाश्वतात् तमसः पुरुषः प्रादुर्भूतो हरिर् अव्ययः(म्भ्.३२९.३/७) निदर्शनम् अपि ह्य् अत्र भवति(म्भ्.३२९.४/१) नासीद् अहो न रात्रिर् आसीत्(म्भ्.३२९.४/२) न सद् आसीन् ना-सद् आसीत्(म्भ्.३२९.४/३) तम एव पुरस्ताद् अभवद् विश्वरूपम्(म्भ्.३२९.४/४) सा विश्वस्य जननीत्य् एवम् अस्यार्थो ऽनुभाष्यते(म्भ्.३२९.४/५) तस्येदानीं तमःसंभवस्य पुरुषस्य पद्मयोनेर् ब्रह्मणः प्रादुर्भावे स पुरुषः प्रजाः सिसृक्षमाणो नेत्राभ्याम् अग्नीषोमौ ससर्ज(म्भ्.३२९.५/१) ततो भूतसर्गे प्रवृत्ते प्रजाक्रमवशाद् ब्रह्मक्षत्रम् उपातिष्ठत्(म्भ्.३२९.५/२) यः सोमस् तद् ब्रह्म यद् ब्रह्म ते ब्राह्मणाः(म्भ्.३२९.५/३) यो ऽग्निस् तत् क्षत्रं क्षत्राद् ब्रह्म बलवत्तरम्(म्भ्.३२९.५/४) कस्माद् इति लोकप्रत्यक्षगुणम् एतत् तद् यथा(म्भ्.३२९.५/५) ब्राह्मणेभ्यः परं भूतं नोत्पन्नपूर्वम्(म्भ्.३२९.५/६) दीप्यमाने ऽग्नौ जुहोतीति कृत्वा ब्रवीमि(म्भ्.३२९.५/७) भूतसर्गः कृतो ब्रह्मणा भूतानि च प्रतिष्ठाप्य त्रैलोक्यं धार्यतए इति(म्भ्.३२९.५/८) मन्त्रवादो ऽपि हि भवति(म्भ्.३२९.६/१) त्वम् अग्ने यज्ञानां होता विश्वेषाम्(म्भ्.३२९.६/२) हितो देवेभिर् मानुषे जने इति(म्भ्.३२९.६/३) निदर्शनं चात्र भवति(म्भ्.३२९.६/४) विश्वेषाम् अग्ने यज्ञानां होतेति(म्भ्.३२९.६/५) हितो देवैर् मानुषैर् जगत इति(म्भ्.३२९.६/६) अग्निर् हि यज्ञानां होता कर्ता(म्भ्.३२९.६/७) स चाग्निर् ब्रह्म(म्भ्.३२९.६/८) न ह्य् एते मन्त्राद् धवनम् अस्ति(म्भ्.३२९.७/१) न विना पुरुषं तपः संभवति(म्भ्.३२९.७/२) हविर् मन्त्राणां संपूजा विद्यते देवमनुष्याणाम् अनेन त्वं होतेति नियुक्तः(म्भ्.३२९.७/३) ये च मानुषा होत्राधिकारास् ते च(म्भ्.३२९.७/४) ब्राह्मणस्य हि याजनं विधीयते न क्षत्रवैश्ययोर् द्विजात्योः(म्भ्.३२९.७/५) तस्माद् ब्राह्मणा ह्य् अग्निभूता यज्ञान् उद्वहन्ति(म्भ्.३२९.७/६) यज्ञा देवांस् तर्पयन्ति देवाः पृथिवीं भावयन्ति(म्भ्.३२९.७/७) शतपथे हि ब्राह्मणं भवति(म्भ्.३२९.८/१) अग्नौ समिद्धे स जुहोति यो विद्वान् ब्राह्मणमुखे दानाहुतिं जुहोति(म्भ्.३२९.८/२) एवम् अप्य् अग्निभूता ब्राह्मणा विद्वांसो ऽग्निं भावयन्ति(म्भ्.३२९.८/३) अग्निर् विष्णुः सर्वभूतान्य् अनुप्रविश्य प्राणान् धारयति(म्भ्.३२९.८/४) अपि चात्र सनत्कुमारगीताः श्लोका भवन्ति(म्भ्.३२९.८/५) विश्वं ब्रह्मासृजत् पूर्वं सर्वादिर् निरवस्करम् ब्रह्मघोषैर् दिवं तिष्ठन्त्य् अमरा ब्रह्मयोनयः |
| 329,10,MBh_329.10,brāhmaṇānāṃ matir vākyaṃ karma śraddhā tapāṃsi ca dhārayanti mahīṃ dyāṃ ca śaityād vāry amṛtaṃ yathā,ब्राह्मणानां मतिर् वाक्यं कर्म श्रद्धा तपांसि च धारयन्ति महीं द्यां च शैत्याद् वार्य् अमृतं यथा |
| 329,11,MBh_329.11,nāsti satyāt paro dharmo nāsti mātṛsamo guruḥ brāhmaṇebhyaḥ paraṃ nāsti pretya ceha ca bhūtaye,नास्ति सत्यात् परो धर्मो नास्ति मातृसमो गुरुः ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति प्रेत्य चेह च भूतये |
| 330,1,MBh_330.1,"naiṣām ukṣā vardhate nota vāhā na gargaro mathyate saṃpradāne apadhvastā dasyubhūtā bhavanti yeṣāṃ rāṣṭre brāhmaṇā vṛttihīnāḥ MBh,329.12 vedapurāṇetihāsaprāmāṇyān nārāyaṇamukhodgatāḥ sarvātmānaḥ sarvakartāraḥ sarvabhāvanāś ca brāhmaṇāḥ(MBh.329.13/1) vāksamakālaṃ hi tasya devasya varapradasya brāhmaṇāḥ prathamaṃ prādurbhūtā brāhmaṇebhyaś ca śeṣā varṇāḥ prādurbhūtāḥ(MBh.329.13/2) itthaṃ ca surāsuraviśiṣṭā brāhmaṇā yadā mayā brahmabhūtena purā svayam evotpāditāḥ surāsuramahar2ṣayo bhūtaviśeṣāḥ sthāpitā nigṛhītāś ca(MBh.329.13/3) ahalyādharṣaṇanimittaṃ hi gautamād dhariśmaśrutām indraḥ prāptaḥ(MBh.329.14/1) kauśikanimittaṃ cendro muṣkaviyogaṃ meṣavṛṣaṇatvaṃ cāvāpa(MBh.329.14/2) aśvinor grahapratiṣedhodyatavajrasya puraṃdarasya cyavanena stambhito bāhuḥ(MBh.329.14/3) kratuvadhaprāptamanyunā ca dakṣeṇa bhūyas tapasā cātmānaṃ saṃyojya netrākṛtir anyā lalāṭe rudrasyotpāditā(MBh.329.14/4) tripuravadhārthaṃ dīkṣām abhyupagatasya rudrasyośanasā śiraso jaṭā utkṛtya prayuktāḥ(MBh.329.15/1) tataḥ prādurbhūtā bhujagāḥ(MBh.329.15/2) tair asya bhujagaiḥ pīḍyamānaḥ kaṇṭho nīlatām upanītaḥ(MBh.329.15/3) pūrve ca manvantare svāyaṃbhuve nārāyaṇahastabandhagrahaṇān nīlakaṇṭhatvam eva vā(MBh.329.15/4) amṛtotpādane puraścaraṇatām upagatasyāṅgiraso bṛhaspater upaspṛśato na prasādaṃ gatavatyaḥ kilāpaḥ(MBh.329.16/1) atha bṛhaspatir apāṃ cukrodha(MBh.329.16/2) yasmān mamopaspṛśataḥ kaluṣībhūtā na prasādam upagatās tasmād adyaprabhṛti jhaṣamakaramatsyakacchapajantusaṃkīrṇāḥ kaluṣībhavateti(MBh.329.16/3) tadāprabhṛty āpo yādobhiḥ saṃkīrṇāḥ saṃvṛttāḥ(MBh.329.16/4) viśvarūpo vai tvāṣṭraḥ purohito devānām āsīt svasrīyo 'surāṇām(MBh.329.17/1) sa pratyakṣaṃ devebhyo bhāgam adadat paroakṣam asurebhyaḥ(MBh.329.17/2) atha hiraṇyakaśipuṃ puraskṛtya viśvarūpamātaraṃ svasāram asurā varam ayācanta(MBh.329.18/1) he svasar ayaṃ te putras tvāṣṭro viśvarūpas triśirā devānāṃ purohitaḥ pratyakṣaṃ devebhyo bhāgam adadat paroakṣam asmākam(MBh.329.18/2) tato devā vardhante vayaṃ kṣīyāmaḥ(MBh.329.18/3) tad enaṃ tvaṃ vārayitum arhasi tathā yathāsmān bhajed iti(MBh.329.18/4) atha viśvarūpaṃ nandanavanam upagataṃ mātovāca(MBh.329.19/1) putra kiṃ parapakṣavardhanas tvaṃ mātulapakṣaṃ nāśayasi(MBh.329.19/2) nārhasy evaṃ kartum iti(MBh.329.19/3) sa viśvarūpo mātur vākyam anatikramaṇīyam iti matvā saṃpūjya hiraṇyakaśipum agāt(MBh.329.19/4) hairaṇyagarbhāc ca vasiṣṭhād dhiraṇyakaśipuḥ śāpaṃ prāptavān(MBh.329.20/1) yasmāt tvayānyo vṛto hotā tasmād asamāptayajñas tvam apūrvāt sattvajātād vadhaṃ prāpsyasīti(MBh.329.20/2) tacchāpadānād dhiraṇyakaśipuḥ prāptavān vadham(MBh.329.20/3) viśvarūpo mātṛpakṣavardhano 'tyarthaṃ tapasy abhavat(MBh.329.21/1) tasya vratabhaṅgārtham indro bahvīḥ śrīmatyo 'psaraso niyuyoja(MBh.329.21/2) tāś ca dṛṣṭvā manaḥ kṣubhitam tasyābhavat tāsu cāpsaraḥsu nacirād eva sakto 'bhavat(MBh.329.21/3) saktaṃ cainaṃ jñātvāpsarasa ūcur gacchāmahe vayaṃ yathāgatam iti(MBh.329.21/4) tās tvāṣṭra uvāca(MBh.329.22/1) kva gamiṣyatha āsyatām tāvan mayā saha śreyo bhaviṣyatīti(MBh.329.22/2) tās tam abruvan(MBh.329.22/3) vayaṃ devastriyo 'psarasa indraṃ varadaṃ purā prabhaviṣṇuṃ vṛṇīmahae iti(MBh.329.22/4) atha tā viśvarūpo 'bravīd adyaiva sendrā devā na bhaviṣyantīti(MBh.329.23/1) tato mantrāñ jajāpa(MBh.329.23/2) tair mantraiḥ prāvardhata triśirāḥ(MBh.329.23/3) ekenāsyena sarvalokeṣu dvijaiḥ kriyāvadbhir yajñeṣu suhutaṃ somaṃ papāv ekenāpa ekena sendrān devān(MBh.329.23/4) athendras taṃ vivardhamānaṃ somapānāpyāyitasarvagātraṃ dṛṣṭvā cintām āpede(MBh.329.23/5) devāś ca te sahendreṇa brahmāṇam abhijagmur ūcuś ca(MBh.329.24/1) viśvarūpeṇa sarvayajñeṣu suhutaḥ somaḥ pīyate(MBh.329.24/2) vayam abhāgāḥ saṃvṛttāḥ(MBh.329.24/3) asurapakṣo vardhate vayaṃ kṣīyāmaḥ(MBh.329.24/4) tad arhasi no vidhātuṃ śreyo yad anantaram iti(MBh.329.24/5) tān brahmovāca ṛṣir bhārgavas tapas tapyate dadhīcaḥ(MBh.329.25/1) sa yācyatāṃ varaṃ yathā kalevaraṃ jahyāt(MBh.329.25/2) tasyāsthibhir vajraṃ kriyatām iti(MBh.329.25/3) devās tatrāgacchan yatra dadhīco bhagavān ṛṣis tapas tepe(MBh.329.26/1) sendrā devās tam abhigamyocur bhagavaṃs tapasaḥ kuśalam avighnaṃ ceti(MBh.329.26/2) tān dadhīca uvāca svāgataṃ bhavadbhyaḥ kiṃ kriyatām(MBh.329.26/3) yad vakṣyatha tat kariṣyāmīti(MBh.329.26/4) te tam abruvañ śarīraparityāgaṃ lokahitārthaṃ bhagavān kartum arhatīti(MBh.329.26/5) atha dadhīcas tathaivā-vimanāḥ sukhaduḥkhasamo mahāyogī ātmānaṃ samādhāya śarīraparityāgaṃ cakāra(MBh.329.26/6) tasya paramātmany avasṛte tāny asthīni dhātā saṃgṛhya vajram akarot(MBh.329.27/1) tena vajreṇā-bhedyenā-pradhṛṣyeṇa brahmāsthisaṃbhūtena viṣṇupraviṣṭenendro viśvarūpaṃ jaghāna(MBh.329.27/2) śirasāṃ cāsya chedanam akarot(MBh.329.27/3) tasmād anantaraṃ viśvarūpagātramathanasaṃbhavaṃ tvaṣṭrotpāditam evāriṃ vṛtram indro jaghāna(MBh.329.27/4) tasyāṃ dvaidhībhūtāyāṃ brahmavadhyāyāṃ bhayād indro devarājyaṃ parityajya apsusaṃbhavāṃ śītalāṃ mānasasarogatāṃ nalinīṃ apsu(MBh.329.28/1) tatra caiśvaryayogād aṇumātro bhūtvā bisagranthiṃ praviveśa(MBh.329.28/2) atha brahmavadhyābhayapranaṣṭe trailokyanāthe śacīpatau jagad anīśvaraṃ babhūva(MBh.329.29/1) devān rajas tamaś cāviveśa(MBh.329.29/2) mantrā na prāvartanta mahar2ṣīṇāṃ(MBh.329.29/3) rakṣāṃsi prādur abhavan(MBh.329.29/4) brahma cotsādanaṃ jagāma(MBh.329.29/5) anindrāś cā-balā lokāḥ supradhṛṣyā babhūvuḥ(MBh.329.29/6) atha devā ṛṣayaś cāyuṣaḥ putraṃ nahuṣaṃ nāma devarājatve 'bhiṣiṣicuḥ(MBh.329.30/1) nahuṣaḥ pañcabhiḥ śatair jyotiṣāṃ lalāṭe jvaladbhiḥ sarvatejoharais triviṣṭapaṃ pālayāṃ babhūva(MBh.329.30/2) atha lokāḥ prakṛtim āpedire svasthāś ca babhūvuḥ(MBh.329.30/3) athovāca nahuṣaḥ(MBh.329.31/1) sarvaṃ māṃ śakropabhuktam upasthitam ṛte śacīm iti(MBh.329.31/2) sa evam uktvā śacīsamīpam agamad uvāca cainām(MBh.329.31/3) subhage 'ham indro devānāṃ bhajasva mām iti(MBh.329.31/4) taṃ śacī pratyuvāca(MBh.329.31/5) prakṛtyā tvaṃ dharmavatsalaḥ somavaṃśodbhavaś ca(MBh.329.31/6) nārhasi parapatnīdharṣaṇaṃ kartum iti(MBh.329.31/7) tām athovāca nahuṣaḥ(MBh.329.32/1) aindraṃ padam adhyāsyate mayā(MBh.329.32/2) aham indrasya rājyaratnaharo nātrā-dharmaḥ kaścit tvam indrabhukteti(MBh.329.32/3) sā tam uvāca(MBh.329.32/4) asti mama kiṃcid vratam aparyavasitam(MBh.329.32/5) tasyāvabhṛthe tvām upagamiṣyāmi kaiścid evāhobhir iti(MBh.329.32/6) sa śacyaivam abhihito nahuṣo jagāma(MBh.329.32/7) atha śacī duḥkhaśokārtā bhartṛdarśanalālasā nahuṣabhayagṛhītā bṛhaspatim upāgacchat(MBh.329.33/1) sa ca tām abhigatāṃ dṛṣṭvaiva dhyānaṃ praviśya bhartṛkāryatatparāṃ jñātvā bṛhaspatir uvāca(MBh.329.33/2) anenaiva vratena tapasā cānvitā devīṃ varadām upaśrutim āhvaya(MBh.329.33/3) sā tavendraṃ darśayiṣyatīti(MBh.329.33/4) sātha mahāniyamam āsthitā devīṃ varadām upaśrutiṃ mantrair āhvayat(MBh.329.34/1) sopaśrutiḥ śacīsamīpam agāt(MBh.329.34/2) uvāca cainām iyam asmi tvayopahūtopasthitā kiṃ te priyaṃ karavāṇīti(MBh.329.34/3) tāṃ mūrdhnā praṇamyovāca śacī bhagavaty arhasi me bhartāraṃ darśayituṃ tvaṃ satyā matā ceti(MBh.329.34/4) saināṃ mānasaṃ saro 'nayat(MBh.329.34/5) tatrendraṃ bisagranthigatam adarśayat(MBh.329.34/6) tām indraḥ patnīṃ kṛśāṃ glānāṃ ca dṛṣṭvā cintayāṃ babhūva(MBh.329.35/1) aho mama mahad duḥkham idam adyopagatam(MBh.329.35/2) naṣṭaṃ hi mām iyam anviṣyopāgamad duḥkhārteti(MBh.329.35/3) tām indra uvāca kathaṃ vartayasīti(MBh.329.35/4) sā tam uvāca(MBh.329.35/5) nahuṣo mām āhvayati(MBh.329.35/6) kālaś cāsya mayā kṛta iti(MBh.329.35/7) tām indra uvāca(MBh.329.36/1) gaccha(MBh.329.36/2) nahuṣas tvayā vācyo 'pūrveṇa mām ṛṣiyuktena yānena tvam adhirūḍha udvahasva(MBh.329.36/3) indrasya hi mahānti vāhanāni manasaḥ priyāṇy adhirūḍhāni mayā(MBh.329.36/4) tvam anyenopayātum arhasīti(MBh.329.36/5) saivam uktā hṛṣṭā jagāma(MBh.329.36/6) indro 'pi bisagranthim evāviveśa bhūyaḥ(MBh.329.36/7) athendrāṇim abhyāgatāṃ dṛṣṭvovāca nahuṣaḥ pūrṇaḥ sa kāla iti(MBh.329.37/1) taṃ śacy abravīc chakreṇa yathoktam(MBh.329.37/2) sa mahar2ṣiyuktaṃ vāhanam adhirūḍhaḥ śacīsamīpam upāgacchat(MBh.329.37/3) atha maitrāvaruṇiḥ kumbhayonir agastyo mahar2ṣīn vikriyamāṇāṃs tān nahuṣeṇāpaśyat(MBh.329.38/1) padbhyāṃ ca tenāspṛśyata(MBh.329.38/2) tataḥ sa nahuṣam abravīd akāryapravṛtta pāpa patasva mahīm(MBh.329.38/3) sarpo bhava yāvad bhūmir girayaś ca tiṣṭheyus tāvad iti(MBh.329.38/4) sa mahar2ṣivākyasamakālam eva tasmād yānād avāpatat(MBh.329.38/5) athānindraṃ punas trailokyam abhavat(MBh.329.39/1) tato devā ṛṣayaś ca bhagavantaṃ viṣṇuṃ śaraṇam indrārthe 'bhijagmuḥ(MBh.329.39/2) ūcuś cainaṃ bhagavann indraṃ brahmavadhyābhibhūtaṃ trātum arhasīti(MBh.329.39/3) tataḥ sa varadas tān abravīd aśvamedhaṃ yajñaṃ vaiṣṇavaṃ śakro 'bhiyajatu(MBh.329.39/4) tataḥ svaṃ sthānaṃ prāpsyatīti(MBh.329.39/5) tato devā ṛṣayaś cendraṃ nāpaśyan yadā tadā śacīm ūcur gaccha subhage indram ānayasveti(MBh.329.40/1) sā punas tat saraḥ samabhyagacchat(MBh.329.40/2) indraś ca tasmāt sarasaḥ samutthāya bṛhaspatim abhijagāma(MBh.329.40/3) bṛhaspatiś cāśvamedhaṃ mahākratuṃ śakrāyāharat(MBh.329.40/4) tataḥ kṛṣṇasāraṅgaṃ medhyam aśvam utsṛjya vāhanaṃ tam eva kṛtvā indraṃ marutpatiṃ bṛhaspatiḥ svasthānaṃ prāpayām āsa(MBh.329.40/5) tataḥ sa devarāḍ devair ṛṣibhiḥ stūyamānas triviṣṭapastho niṣkalmaṣo babhūva(MBh.329.41/1) brahmavadhyāṃ caturṣu sthāneṣu vanitāgnivanaspatigoṣu vyabhajat(MBh.329.41/2) evaṃ indro brahmatejaḥprabhāvopabṛṃhitaḥ śatruvadhaṃ kṛtvā svasthānaṃ prāpitaḥ(MBh.329.41/3) ākāśagaṅgāgataś ca purā bharadvājo mahar2ṣir upāspṛśaṃs trīn kramān kramatā viṣṇunābhyāsāditaḥ(MBh.329.42/1) sa bharadvājena sasalilena pāṇinorasi tāḍitaḥ salakṣaṇoraskaḥ saṃvṛttaḥ(MBh.329.42/2) bhṛguṇā mahar2ṣiṇā śapto 'gniḥ sarvabhakṣatvam upanītaḥ //(MBh.329.43/1) aditir vai devānām annam apacad etad bhuktvāsurān haniṣyantīti(MBh.329.44/1) tatra budho vratacaryāsamāptāv āgacchat(MBh.329.44/2) aditiṃ cāvocad bhikṣāṃ dehīti(MBh.329.44/3) tatra devaiḥ pūrvam etat prāśyaṃ nānyenety aditir bhikṣāṃ nādāt(MBh.329.44/4) atha bhikṣāpratyākhyānaruṣitena budhena brahmabhūtena vivasvato dvitīye janmany aṇḍasaṃjñitasyāṇḍaṃ māritam adityāḥ(MBh.329.44/5) sa mārtaṇḍo vivasvān abhavac chrāddhadevaḥ(MBh.329.44/6) dakṣasya vai duhitaraḥ ṣaṣṭir āsan(MBh.329.45/1) tābhyaḥ kaśyapāya trayodaśa prādād daśa dharmāya daśa manave saptaviṃśatim indave(MBh.329.45/2) tāsu tulyāsu nakṣatrākhyāṃ gatāsu somo rohiṇyām abhyadhikāṃ prītim akarot(MBh.329.45/3) tatas tāḥ śeṣāḥ patnya īrṣyāvatyaḥ pituḥ samīpaṃ somo rohiṇīm adhikaṃ bhajatīti(MBh.329.45/4) so 'bravīd yakṣmainam āvekṣyatīti(MBh.329.45/5) dakṣaśāpāt somaṃ rājānaṃ yakṣmāviveśa(MBh.329.46/1) sa yakṣmaṇāviṣṭo dakṣam agamat(MBh.329.46/2) dakṣaś cainam abravīn na samaṃ vartasae iti(MBh.329.46/3) tatrar7ṣayaḥ somam abruvan kṣīyase yakṣmaṇā(MBh.329.46/4) paścimasyāṃ diśi samudre hiraṇyasarastīrtham(MBh.329.46/5) tatra gatvātmānam abhiṣecayasveti(MBh.329.46/6) athāgacchat somas tatra hiraṇyasarastīrtham(MBh.329.46/7) gatvā cātmānaḥ snapanam akarot (!)(MBh.329.46/8) snātvā cātmānaṃ pāpmano mokṣayām āsa (!)(MBh.329.46/9) tatra cāvabhāsitas tīrthe yadā somas tadāprabhṛti tīrthaṃ tat prabhāsam iti nāmnā khyātaṃ babhūva (!)(MBh.329.46/91) tacchāpād adyāpi kṣīyate somo 'māvāsyāntarasthaḥ (!)(MBh.329.46/92) paurṇamāsīmātre 'dhiṣṭhito meghalekhāpraticchannaṃ vapur darśayati (!)(MBh.329.46/93) meghasadṛśaṃ varṇam agamat tad asya śaśalakṣma vimalam abhavat(MBh.329.46/94) sthūlaśirā mahar2ṣir meroḥ prāguttare digbhāge tapas tepe(MBh.329.47/1) tasya tapas tapyamānasya sarvagandhavahaḥ śucir vāyur vivāyamānaḥ śarīram aspṛśat(MBh.329.47/2) sa tapasā tāpitaśarīraḥ kṛśo vāyunopavījyamāno hṛdayaparitoṣam agamat(MBh.329.47/3) tatra tasyānilavyajanakṛtaparitoṣasya sadyo vanaspatayaḥ puṣpaśobhāṃ na darśitavanta iti sa etāñ śaśāpa na sarvakālaṃ puṣpavanto bhaviṣyatheti(MBh.329.47/4) nārāyaṇo lokahitārthaṃ vaḍavāmukho nāma mahar2ṣiḥ purābhavat(MBh.329.48/1) tasya merau tapas tapyataḥ samudra āhūto nāgataḥ(MBh.329.48/2) tenā-marṣitenātmagātroṣmaṇā samudraḥ stimitajalaḥ kṛtaḥ(MBh.329.48/3) svedaprasyandanasadṛśaś cāsya lavaṇabhāvo janitaḥ(MBh.329.48/4) uktaś cā-peyo bhaviṣyasi(MBh.329.48/5) etac ca te toyaṃ vaḍavāmukhasaṃjñitena pīyamānaṃ madhuraṃ bhaviṣyati(MBh.329.48/6) tad etad adyāpi vaḍavāmukhasaṃjñitenānuvartinā toyaṃ sāmudraṃ pīyate(MBh.329.48/7) himavato girer duhitaram umāṃ rudraś cakame(MBh.329.49/1) bhṛgur api ca mahar2ṣir himavantam āgamyābravīt kanyām umāṃ me dehīti(MBh.329.49/2) tam abravīd dhimavān abhilaṣito varo rudra iti(MBh.329.49/3) tam abravīd bhṛgur yasmāt tvayāhaṃ kanyāvaraṇakṛtabhāvaḥ pratyākhyātas tasmān na ratnānāṃ bhavān bhājanaṃ bhaviṣyatīti(MBh.329.49/4) adyaprabhṛty etad avasthitam ṛṣivacanam(MBh.329.49/5) tad evaṃvidhaṃ māhātmyaṃ brāhmaṇānām(MBh.329.50/1) kṣatram api śāśvatīm avyayāṃ pṛthivīṃ patnīm abhigamya bubhuje(MBh.329.50/2) tad etad brahmāgnīṣomīyam(MBh.329.50/3) tena jagad dhāryate(MBh.329.50/4) sūryācandramasau śaśvat keśair me aṃśusaṃjñitaiḥ bodhayaṃs tāpayaṃś caiva jagad uttiṣṭhataḥ pṛthak","नैषाम् उक्षा वर्धते नोत वाहा न गर्गरो मथ्यते संप्रदाने अपध्वस्ता दस्युभूता भवन्ति येषां राष्ट्रे ब्राह्मणा वृत्तिहीनाः म्भ्,३२९.१२ वेदपुराणेतिहासप्रामाण्यान् नारायणमुखोद्गताः सर्वात्मानः सर्वकर्तारः सर्वभावनाश् च ब्राह्मणाः(म्भ्.३२९.१३/१) वाक्समकालं हि तस्य देवस्य वरप्रदस्य ब्राह्मणाः प्रथमं प्रादुर्भूता ब्राह्मणेभ्यश् च शेषा वर्णाः प्रादुर्भूताः(म्भ्.३२९.१३/२) इत्थं च सुरासुरविशिष्टा ब्राह्मणा यदा मया ब्रह्मभूतेन पुरा स्वयम् एवोत्पादिताः सुरासुरमहर्२षयो भूतविशेषाः स्थापिता निगृहीताश् च(म्भ्.३२९.१३/३) अहल्याधर्षणनिमित्तं हि गौतमाद् धरिश्मश्रुताम् इन्द्रः प्राप्तः(म्भ्.३२९.१४/१) कौशिकनिमित्तं चेन्द्रो मुष्कवियोगं मेषवृषणत्वं चावाप(म्भ्.३२९.१४/२) अश्विनोर् ग्रहप्रतिषेधोद्यतवज्रस्य पुरंदरस्य च्यवनेन स्तम्भितो बाहुः(म्भ्.३२९.१४/३) क्रतुवधप्राप्तमन्युना च दक्षेण भूयस् तपसा चात्मानं संयोज्य नेत्राकृतिर् अन्या ललाटे रुद्रस्योत्पादिता(म्भ्.३२९.१४/४) त्रिपुरवधार्थं दीक्षाम् अभ्युपगतस्य रुद्रस्योशनसा शिरसो जटा उत्कृत्य प्रयुक्ताः(म्भ्.३२९.१५/१) ततः प्रादुर्भूता भुजगाः(म्भ्.३२९.१५/२) तैर् अस्य भुजगैः पीड्यमानः कण्ठो नीलताम् उपनीतः(म्भ्.३२९.१५/३) पूर्वे च मन्वन्तरे स्वायंभुवे नारायणहस्तबन्धग्रहणान् नीलकण्ठत्वम् एव वा(म्भ्.३२९.१५/४) अमृतोत्पादने पुरश्चरणताम् उपगतस्याङ्गिरसो बृहस्पतेर् उपस्पृशतो न प्रसादं गतवत्यः किलापः(म्भ्.३२९.१६/१) अथ बृहस्पतिर् अपां चुक्रोध(म्भ्.३२९.१६/२) यस्मान् ममोपस्पृशतः कलुषीभूता न प्रसादम् उपगतास् तस्माद् अद्यप्रभृति झषमकरमत्स्यकच्छपजन्तुसंकीर्णाः कलुषीभवतेति(म्भ्.३२९.१६/३) तदाप्रभृत्य् आपो यादोभिः संकीर्णाः संवृत्ताः(म्भ्.३२९.१६/४) विश्वरूपो वै त्वाष्ट्रः पुरोहितो देवानाम् आसीत् स्वस्रीयो ऽसुराणाम्(म्भ्.३२९.१७/१) स प्रत्यक्षं देवेभ्यो भागम् अददत् परोअक्षम् असुरेभ्यः(म्भ्.३२९.१७/२) अथ हिरण्यकशिपुं पुरस्कृत्य विश्वरूपमातरं स्वसारम् असुरा वरम् अयाचन्त(म्भ्.३२९.१८/१) हे स्वसर् अयं ते पुत्रस् त्वाष्ट्रो विश्वरूपस् त्रिशिरा देवानां पुरोहितः प्रत्यक्षं देवेभ्यो भागम् अददत् परोअक्षम् अस्माकम्(म्भ्.३२९.१८/२) ततो देवा वर्धन्ते वयं क्षीयामः(म्भ्.३२९.१८/३) तद् एनं त्वं वारयितुम् अर्हसि तथा यथास्मान् भजेद् इति(म्भ्.३२९.१८/४) अथ विश्वरूपं नन्दनवनम् उपगतं मातोवाच(म्भ्.३२९.१९/१) पुत्र किं परपक्षवर्धनस् त्वं मातुलपक्षं नाशयसि(म्भ्.३२९.१९/२) नार्हस्य् एवं कर्तुम् इति(म्भ्.३२९.१९/३) स विश्वरूपो मातुर् वाक्यम् अनतिक्रमणीयम् इति मत्वा संपूज्य हिरण्यकशिपुम् अगात्(म्भ्.३२९.१९/४) हैरण्यगर्भाच् च वसिष्ठाद् धिरण्यकशिपुः शापं प्राप्तवान्(म्भ्.३२९.२०/१) यस्मात् त्वयान्यो वृतो होता तस्माद् असमाप्तयज्ञस् त्वम् अपूर्वात् सत्त्वजाताद् वधं प्राप्स्यसीति(म्भ्.३२९.२०/२) तच्छापदानाद् धिरण्यकशिपुः प्राप्तवान् वधम्(म्भ्.३२९.२०/३) विश्वरूपो मातृपक्षवर्धनो ऽत्यर्थं तपस्य् अभवत्(म्भ्.३२९.२१/१) तस्य व्रतभङ्गार्थम् इन्द्रो बह्वीः श्रीमत्यो ऽप्सरसो नियुयोज(म्भ्.३२९.२१/२) ताश् च दृष्ट्वा मनः क्षुभितम् तस्याभवत् तासु चाप्सरःसु नचिराद् एव सक्तो ऽभवत्(म्भ्.३२९.२१/३) सक्तं चैनं ज्ञात्वाप्सरस ऊचुर् गच्छामहे वयं यथागतम् इति(म्भ्.३२९.२१/४) तास् त्वाष्ट्र उवाच(म्भ्.३२९.२२/१) क्व गमिष्यथ आस्यताम् तावन् मया सह श्रेयो भविष्यतीति(म्भ्.३२९.२२/२) तास् तम् अब्रुवन्(म्भ्.३२९.२२/३) वयं देवस्त्रियो ऽप्सरस इन्द्रं वरदं पुरा प्रभविष्णुं वृणीमहए इति(म्भ्.३२९.२२/४) अथ ता विश्वरूपो ऽब्रवीद् अद्यैव सेन्द्रा देवा न भविष्यन्तीति(म्भ्.३२९.२३/१) ततो मन्त्राञ् जजाप(म्भ्.३२९.२३/२) तैर् मन्त्रैः प्रावर्धत त्रिशिराः(म्भ्.३२९.२३/३) एकेनास्येन सर्वलोकेषु द्विजैः क्रियावद्भिर् यज्ञेषु सुहुतं सोमं पपाव् एकेनाप एकेन सेन्द्रान् देवान्(म्भ्.३२९.२३/४) अथेन्द्रस् तं विवर्धमानं सोमपानाप्यायितसर्वगात्रं दृष्ट्वा चिन्ताम् आपेदे(म्भ्.३२९.२३/५) देवाश् च ते सहेन्द्रेण ब्रह्माणम् अभिजग्मुर् ऊचुश् च(म्भ्.३२९.२४/१) विश्वरूपेण सर्वयज्ञेषु सुहुतः सोमः पीयते(म्भ्.३२९.२४/२) वयम् अभागाः संवृत्ताः(म्भ्.३२९.२४/३) असुरपक्षो वर्धते वयं क्षीयामः(म्भ्.३२९.२४/४) तद् अर्हसि नो विधातुं श्रेयो यद् अनन्तरम् इति(म्भ्.३२९.२४/५) तान् ब्रह्मोवाच ऋषिर् भार्गवस् तपस् तप्यते दधीचः(म्भ्.३२९.२५/१) स याच्यतां वरं यथा कलेवरं जह्यात्(म्भ्.३२९.२५/२) तस्यास्थिभिर् वज्रं क्रियताम् इति(म्भ्.३२९.२५/३) देवास् तत्रागच्छन् यत्र दधीचो भगवान् ऋषिस् तपस् तेपे(म्भ्.३२९.२६/१) सेन्द्रा देवास् तम् अभिगम्योचुर् भगवंस् तपसः कुशलम् अविघ्नं चेति(म्भ्.३२९.२६/२) तान् दधीच उवाच स्वागतं भवद्भ्यः किं क्रियताम्(म्भ्.३२९.२६/३) यद् वक्ष्यथ तत् करिष्यामीति(म्भ्.३२९.२६/४) ते तम् अब्रुवञ् शरीरपरित्यागं लोकहितार्थं भगवान् कर्तुम् अर्हतीति(म्भ्.३२९.२६/५) अथ दधीचस् तथैवा-विमनाः सुखदुःखसमो महायोगी आत्मानं समाधाय शरीरपरित्यागं चकार(म्भ्.३२९.२६/६) तस्य परमात्मन्य् अवसृते तान्य् अस्थीनि धाता संगृह्य वज्रम् अकरोत्(म्भ्.३२९.२७/१) तेन वज्रेणा-भेद्येना-प्रधृष्येण ब्रह्मास्थिसंभूतेन विष्णुप्रविष्टेनेन्द्रो विश्वरूपं जघान(म्भ्.३२९.२७/२) शिरसां चास्य छेदनम् अकरोत्(म्भ्.३२९.२७/३) तस्माद् अनन्तरं विश्वरूपगात्रमथनसंभवं त्वष्ट्रोत्पादितम् एवारिं वृत्रम् इन्द्रो जघान(म्भ्.३२९.२७/४) तस्यां द्वैधीभूतायां ब्रह्मवध्यायां भयाद् इन्द्रो देवराज्यं परित्यज्य अप्सुसंभवां शीतलां मानससरोगतां नलिनीं अप्सु(म्भ्.३२९.२८/१) तत्र चैश्वर्ययोगाद् अणुमात्रो भूत्वा बिसग्रन्थिं प्रविवेश(म्भ्.३२९.२८/२) अथ ब्रह्मवध्याभयप्रनष्टे त्रैलोक्यनाथे शचीपतौ जगद् अनीश्वरं बभूव(म्भ्.३२९.२९/१) देवान् रजस् तमश् चाविवेश(म्भ्.३२९.२९/२) मन्त्रा न प्रावर्तन्त महर्२षीणां(म्भ्.३२९.२९/३) रक्षांसि प्रादुर् अभवन्(म्भ्.३२९.२९/४) ब्रह्म चोत्सादनं जगाम(म्भ्.३२९.२९/५) अनिन्द्राश् चा-बला लोकाः सुप्रधृष्या बभूवुः(म्भ्.३२९.२९/६) अथ देवा ऋषयश् चायुषः पुत्रं नहुषं नाम देवराजत्वे ऽभिषिषिचुः(म्भ्.३२९.३०/१) नहुषः पञ्चभिः शतैर् ज्योतिषां ललाटे ज्वलद्भिः सर्वतेजोहरैस् त्रिविष्टपं पालयां बभूव(म्भ्.३२९.३०/२) अथ लोकाः प्रकृतिम् आपेदिरे स्वस्थाश् च बभूवुः(म्भ्.३२९.३०/३) अथोवाच नहुषः(म्भ्.३२९.३१/१) सर्वं मां शक्रोपभुक्तम् उपस्थितम् ऋते शचीम् इति(म्भ्.३२९.३१/२) स एवम् उक्त्वा शचीसमीपम् अगमद् उवाच चैनाम्(म्भ्.३२९.३१/३) सुभगे ऽहम् इन्द्रो देवानां भजस्व माम् इति(म्भ्.३२९.३१/४) तं शची प्रत्युवाच(म्भ्.३२९.३१/५) प्रकृत्या त्वं धर्मवत्सलः सोमवंशोद्भवश् च(म्भ्.३२९.३१/६) नार्हसि परपत्नीधर्षणं कर्तुम् इति(म्भ्.३२९.३१/७) ताम् अथोवाच नहुषः(म्भ्.३२९.३२/१) ऐन्द्रं पदम् अध्यास्यते मया(म्भ्.३२९.३२/२) अहम् इन्द्रस्य राज्यरत्नहरो नात्रा-धर्मः कश्चित् त्वम् इन्द्रभुक्तेति(म्भ्.३२९.३२/३) सा तम् उवाच(म्भ्.३२९.३२/४) अस्ति मम किंचिद् व्रतम् अपर्यवसितम्(म्भ्.३२९.३२/५) तस्यावभृथे त्वाम् उपगमिष्यामि कैश्चिद् एवाहोभिर् इति(म्भ्.३२९.३२/६) स शच्यैवम् अभिहितो नहुषो जगाम(म्भ्.३२९.३२/७) अथ शची दुःखशोकार्ता भर्तृदर्शनलालसा नहुषभयगृहीता बृहस्पतिम् उपागच्छत्(म्भ्.३२९.३३/१) स च ताम् अभिगतां दृष्ट्वैव ध्यानं प्रविश्य भर्तृकार्यतत्परां ज्ञात्वा बृहस्पतिर् उवाच(म्भ्.३२९.३३/२) अनेनैव व्रतेन तपसा चान्विता देवीं वरदाम् उपश्रुतिम् आह्वय(म्भ्.३२९.३३/३) सा तवेन्द्रं दर्शयिष्यतीति(म्भ्.३२९.३३/४) साथ महानियमम् आस्थिता देवीं वरदाम् उपश्रुतिं मन्त्रैर् आह्वयत्(म्भ्.३२९.३४/१) सोपश्रुतिः शचीसमीपम् अगात्(म्भ्.३२९.३४/२) उवाच चैनाम् इयम् अस्मि त्वयोपहूतोपस्थिता किं ते प्रियं करवाणीति(म्भ्.३२९.३४/३) तां मूर्ध्ना प्रणम्योवाच शची भगवत्य् अर्हसि मे भर्तारं दर्शयितुं त्वं सत्या मता चेति(म्भ्.३२९.३४/४) सैनां मानसं सरो ऽनयत्(म्भ्.३२९.३४/५) तत्रेन्द्रं बिसग्रन्थिगतम् अदर्शयत्(म्भ्.३२९.३४/६) ताम् इन्द्रः पत्नीं कृशां ग्लानां च दृष्ट्वा चिन्तयां बभूव(म्भ्.३२९.३५/१) अहो मम महद् दुःखम् इदम् अद्योपगतम्(म्भ्.३२९.३५/२) नष्टं हि माम् इयम् अन्विष्योपागमद् दुःखार्तेति(म्भ्.३२९.३५/३) ताम् इन्द्र उवाच कथं वर्तयसीति(म्भ्.३२९.३५/४) सा तम् उवाच(म्भ्.३२९.३५/५) नहुषो माम् आह्वयति(म्भ्.३२९.३५/६) कालश् चास्य मया कृत इति(म्भ्.३२९.३५/७) ताम् इन्द्र उवाच(म्भ्.३२९.३६/१) गच्छ(म्भ्.३२९.३६/२) नहुषस् त्वया वाच्यो ऽपूर्वेण माम् ऋषियुक्तेन यानेन त्वम् अधिरूढ उद्वहस्व(म्भ्.३२९.३६/३) इन्द्रस्य हि महान्ति वाहनानि मनसः प्रियाण्य् अधिरूढानि मया(म्भ्.३२९.३६/४) त्वम् अन्येनोपयातुम् अर्हसीति(म्भ्.३२९.३६/५) सैवम् उक्ता हृष्टा जगाम(म्भ्.३२९.३६/६) इन्द्रो ऽपि बिसग्रन्थिम् एवाविवेश भूयः(म्भ्.३२९.३६/७) अथेन्द्राणिम् अभ्यागतां दृष्ट्वोवाच नहुषः पूर्णः स काल इति(म्भ्.३२९.३७/१) तं शच्य् अब्रवीच् छक्रेण यथोक्तम्(म्भ्.३२९.३७/२) स महर्२षियुक्तं वाहनम् अधिरूढः शचीसमीपम् उपागच्छत्(म्भ्.३२९.३७/३) अथ मैत्रावरुणिः कुम्भयोनिर् अगस्त्यो महर्२षीन् विक्रियमाणांस् तान् नहुषेणापश्यत्(म्भ्.३२९.३८/१) पद्भ्यां च तेनास्पृश्यत(म्भ्.३२९.३८/२) ततः स नहुषम् अब्रवीद् अकार्यप्रवृत्त पाप पतस्व महीम्(म्भ्.३२९.३८/३) सर्पो भव यावद् भूमिर् गिरयश् च तिष्ठेयुस् तावद् इति(म्भ्.३२९.३८/४) स महर्२षिवाक्यसमकालम् एव तस्माद् यानाद् अवापतत्(म्भ्.३२९.३८/५) अथानिन्द्रं पुनस् त्रैलोक्यम् अभवत्(म्भ्.३२९.३९/१) ततो देवा ऋषयश् च भगवन्तं विष्णुं शरणम् इन्द्रार्थे ऽभिजग्मुः(म्भ्.३२९.३९/२) ऊचुश् चैनं भगवन्न् इन्द्रं ब्रह्मवध्याभिभूतं त्रातुम् अर्हसीति(म्भ्.३२९.३९/३) ततः स वरदस् तान् अब्रवीद् अश्वमेधं यज्ञं वैष्णवं शक्रो ऽभियजतु(म्भ्.३२९.३९/४) ततः स्वं स्थानं प्राप्स्यतीति(म्भ्.३२९.३९/५) ततो देवा ऋषयश् चेन्द्रं नापश्यन् यदा तदा शचीम् ऊचुर् गच्छ सुभगे इन्द्रम् आनयस्वेति(म्भ्.३२९.४०/१) सा पुनस् तत् सरः समभ्यगच्छत्(म्भ्.३२९.४०/२) इन्द्रश् च तस्मात् सरसः समुत्थाय बृहस्पतिम् अभिजगाम(म्भ्.३२९.४०/३) बृहस्पतिश् चाश्वमेधं महाक्रतुं शक्रायाहरत्(म्भ्.३२९.४०/४) ततः कृष्णसारङ्गं मेध्यम् अश्वम् उत्सृज्य वाहनं तम् एव कृत्वा इन्द्रं मरुत्पतिं बृहस्पतिः स्वस्थानं प्रापयाम् आस(म्भ्.३२९.४०/५) ततः स देवराड् देवैर् ऋषिभिः स्तूयमानस् त्रिविष्टपस्थो निष्कल्मषो बभूव(म्भ्.३२९.४१/१) ब्रह्मवध्यां चतुर्षु स्थानेषु वनिताग्निवनस्पतिगोषु व्यभजत्(म्भ्.३२९.४१/२) एवं इन्द्रो ब्रह्मतेजःप्रभावोपबृंहितः शत्रुवधं कृत्वा स्वस्थानं प्रापितः(म्भ्.३२९.४१/३) आकाशगङ्गागतश् च पुरा भरद्वाजो महर्२षिर् उपास्पृशंस् त्रीन् क्रमान् क्रमता विष्णुनाभ्यासादितः(म्भ्.३२९.४२/१) स भरद्वाजेन ससलिलेन पाणिनोरसि ताडितः सलक्षणोरस्कः संवृत्तः(म्भ्.३२९.४२/२) भृगुणा महर्२षिणा शप्तो ऽग्निः सर्वभक्षत्वम् उपनीतः //(म्भ्.३२९.४३/१) अदितिर् वै देवानाम् अन्नम् अपचद् एतद् भुक्त्वासुरान् हनिष्यन्तीति(म्भ्.३२९.४४/१) तत्र बुधो व्रतचर्यासमाप्ताव् आगच्छत्(म्भ्.३२९.४४/२) अदितिं चावोचद् भिक्षां देहीति(म्भ्.३२९.४४/३) तत्र देवैः पूर्वम् एतत् प्राश्यं नान्येनेत्य् अदितिर् भिक्षां नादात्(म्भ्.३२९.४४/४) अथ भिक्षाप्रत्याख्यानरुषितेन बुधेन ब्रह्मभूतेन विवस्वतो द्वितीये जन्मन्य् अण्डसंज्ञितस्याण्डं मारितम् अदित्याः(म्भ्.३२९.४४/५) स मार्तण्डो विवस्वान् अभवच् छ्राद्धदेवः(म्भ्.३२९.४४/६) दक्षस्य वै दुहितरः षष्टिर् आसन्(म्भ्.३२९.४५/१) ताभ्यः कश्यपाय त्रयोदश प्रादाद् दश धर्माय दश मनवे सप्तविंशतिम् इन्दवे(म्भ्.३२९.४५/२) तासु तुल्यासु नक्षत्राख्यां गतासु सोमो रोहिण्याम् अभ्यधिकां प्रीतिम् अकरोत्(म्भ्.३२९.४५/३) ततस् ताः शेषाः पत्न्य ईर्ष्यावत्यः पितुः समीपं सोमो रोहिणीम् अधिकं भजतीति(म्भ्.३२९.४५/४) सो ऽब्रवीद् यक्ष्मैनम् आवेक्ष्यतीति(म्भ्.३२९.४५/५) दक्षशापात् सोमं राजानं यक्ष्माविवेश(म्भ्.३२९.४६/१) स यक्ष्मणाविष्टो दक्षम् अगमत्(म्भ्.३२९.४६/२) दक्षश् चैनम् अब्रवीन् न समं वर्तसए इति(म्भ्.३२९.४६/३) तत्रर्७षयः सोमम् अब्रुवन् क्षीयसे यक्ष्मणा(म्भ्.३२९.४६/४) पश्चिमस्यां दिशि समुद्रे हिरण्यसरस्तीर्थम्(म्भ्.३२९.४६/५) तत्र गत्वात्मानम् अभिषेचयस्वेति(म्भ्.३२९.४६/६) अथागच्छत् सोमस् तत्र हिरण्यसरस्तीर्थम्(म्भ्.३२९.४६/७) गत्वा चात्मानः स्नपनम् अकरोत् (!)(म्भ्.३२९.४६/८) स्नात्वा चात्मानं पाप्मनो मोक्षयाम् आस (!)(म्भ्.३२९.४६/९) तत्र चावभासितस् तीर्थे यदा सोमस् तदाप्रभृति तीर्थं तत् प्रभासम् इति नाम्ना ख्यातं बभूव (!)(म्भ्.३२९.४६/९१) तच्छापाद् अद्यापि क्षीयते सोमो ऽमावास्यान्तरस्थः (!)(म्भ्.३२९.४६/९२) पौर्णमासीमात्रे ऽधिष्ठितो मेघलेखाप्रतिच्छन्नं वपुर् दर्शयति (!)(म्भ्.३२९.४६/९३) मेघसदृशं वर्णम् अगमत् तद् अस्य शशलक्ष्म विमलम् अभवत्(म्भ्.३२९.४६/९४) स्थूलशिरा महर्२षिर् मेरोः प्रागुत्तरे दिग्भागे तपस् तेपे(म्भ्.३२९.४७/१) तस्य तपस् तप्यमानस्य सर्वगन्धवहः शुचिर् वायुर् विवायमानः शरीरम् अस्पृशत्(म्भ्.३२९.४७/२) स तपसा तापितशरीरः कृशो वायुनोपवीज्यमानो हृदयपरितोषम् अगमत्(म्भ्.३२९.४७/३) तत्र तस्यानिलव्यजनकृतपरितोषस्य सद्यो वनस्पतयः पुष्पशोभां न दर्शितवन्त इति स एताञ् शशाप न सर्वकालं पुष्पवन्तो भविष्यथेति(म्भ्.३२९.४७/४) नारायणो लोकहितार्थं वडवामुखो नाम महर्२षिः पुराभवत्(म्भ्.३२९.४८/१) तस्य मेरौ तपस् तप्यतः समुद्र आहूतो नागतः(म्भ्.३२९.४८/२) तेना-मर्षितेनात्मगात्रोष्मणा समुद्रः स्तिमितजलः कृतः(म्भ्.३२९.४८/३) स्वेदप्रस्यन्दनसदृशश् चास्य लवणभावो जनितः(म्भ्.३२९.४८/४) उक्तश् चा-पेयो भविष्यसि(म्भ्.३२९.४८/५) एतच् च ते तोयं वडवामुखसंज्ञितेन पीयमानं मधुरं भविष्यति(म्भ्.३२९.४८/६) तद् एतद् अद्यापि वडवामुखसंज्ञितेनानुवर्तिना तोयं सामुद्रं पीयते(म्भ्.३२९.४८/७) हिमवतो गिरेर् दुहितरम् उमां रुद्रश् चकमे(म्भ्.३२९.४९/१) भृगुर् अपि च महर्२षिर् हिमवन्तम् आगम्याब्रवीत् कन्याम् उमां मे देहीति(म्भ्.३२९.४९/२) तम् अब्रवीद् धिमवान् अभिलषितो वरो रुद्र इति(म्भ्.३२९.४९/३) तम् अब्रवीद् भृगुर् यस्मात् त्वयाहं कन्यावरणकृतभावः प्रत्याख्यातस् तस्मान् न रत्नानां भवान् भाजनं भविष्यतीति(म्भ्.३२९.४९/४) अद्यप्रभृत्य् एतद् अवस्थितम् ऋषिवचनम्(म्भ्.३२९.४९/५) तद् एवंविधं माहात्म्यं ब्राह्मणानाम्(म्भ्.३२९.५०/१) क्षत्रम् अपि शाश्वतीम् अव्ययां पृथिवीं पत्नीम् अभिगम्य बुभुजे(म्भ्.३२९.५०/२) तद् एतद् ब्रह्माग्नीषोमीयम्(म्भ्.३२९.५०/३) तेन जगद् धार्यते(म्भ्.३२९.५०/४) सूर्याचन्द्रमसौ शश्वत् केशैर् मे अंशुसंज्ञितैः बोधयंस् तापयंश् चैव जगद् उत्तिष्ठतः पृथक्" |
| 330,2,MBh_330.2,bodhanāt tāpanāc caiva jagato harṣaṇaṃ bhavet agnīṣomakṛtair ebhiḥ karmabhiḥ pāṇḍunandana hṛṣīkeśo 'ham īśāno varado lokabhāvanaḥ,बोधनात् तापनाच् चैव जगतो हर्षणं भवेत् अग्नीषोमकृतैर् एभिः कर्मभिः पाण्डुनन्दन हृषीकेशो ऽहम् ईशानो वरदो लोकभावनः |
| 330,3,MBh_330.3,iḍopahūtayogena hare bhāgaṃ kratuṣv aham varṇaś ca me hariśreṣṭhas tasmād dharir ahaṃ smṛtaḥ,इडोपहूतयोगेन हरे भागं क्रतुष्व् अहम् वर्णश् च मे हरिश्रेष्ठस् तस्माद् धरिर् अहं स्मृतः |
| 330,4,MBh_330.4,dhāma sāro hi lokānām ṛtaṃ caiva vicāritam ṛtadhāmā tato vipraiḥ satyaś cāhaṃ prakīrtitaḥ,धाम सारो हि लोकानाम् ऋतं चैव विचारितम् ऋतधामा ततो विप्रैः सत्यश् चाहं प्रकीर्तितः |
| 330,5,MBh_330.5,naṣṭāṃ ca dharaṇīṃ pūrvam avindaṃ vai guhāgatām govinda iti māṃ devā vāgbhiḥ samabhituṣṭuvuḥ,नष्टां च धरणीं पूर्वम् अविन्दं वै गुहागताम् गोविन्द इति मां देवा वाग्भिः समभितुष्टुवुः |
| 330,6,MBh_330.6,śipiviṣṭeti cākhyāyāṃ hīnaromā ca yo bhavet tenāviṣṭaṃ hi yat kiṃcic chipiviṣṭaṃ hi tat smṛtam,शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत् तेनाविष्टं हि यत् किंचिच् छिपिविष्टं हि तत् स्मृतम् |
| 330,7,MBh_330.7,yāsko mām ṛṣir avyagro naikayajñeṣu gītavān śipiviṣṭa iti hy asmād guhyanāmadharo hy aham,यास्को माम् ऋषिर् अव्यग्रो नैकयज्ञेषु गीतवान् शिपिविष्ट इति ह्य् अस्माद् गुह्यनामधरो ह्य् अहम् |
| 330,8,MBh_330.8,stutvā māṃ śipiviṣṭeti yāsko ṛṣir udāradhī udāradhīḥ matprasādād adho naṣṭaṃ niruktam abhijagmivān,स्तुत्वा मां शिपिविष्टेति यास्को ऋषिर् उदारधी उदारधीः मत्प्रसादाद् अधो नष्टं निरुक्तम् अभिजग्मिवान् |
| 330,9,MBh_330.9,na hi jāto na jāye 'haṃ na janiṣye kadācana kṣetrajñaḥ sarvabhūtānāṃ tasmād aham ajaḥ smṛtaḥ,न हि जातो न जाये ऽहं न जनिष्ये कदाचन क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्माद् अहम् अजः स्मृतः |
| 330,10,MBh_330.10,noktapūrvaṃ mayā kṣudram aslīlaṃ vā kadācana ṛtā brahmasutā sā me satyā devī sarasvatī,नोक्तपूर्वं मया क्षुद्रम् अस्लीलं वा कदाचन ऋता ब्रह्मसुता सा मे सत्या देवी सरस्वती |
| 330,11,MBh_330.11,sac cā-sac caiva kaunteya mayāveśitam ātmani pauṣkare brahmasadane satyaṃ mām ṛṣayo viduḥ,सच् चा-सच् चैव कौन्तेय मयावेशितम् आत्मनि पौष्करे ब्रह्मसदने सत्यं माम् ऋषयो विदुः |
| 330,12,MBh_330.12,sattvān na cyutapūrvo 'haṃ sattvaṃ vai viddhi matkṛtam janmanīhābhavat sattvaṃ paurvikaṃ me dhanaṃjaya,सत्त्वान् न च्युतपूर्वो ऽहं सत्त्वं वै विद्धि मत्कृतम् जन्मनीहाभवत् सत्त्वं पौर्विकं मे धनंजय |
| 330,13,MBh_330.13,nirāśīḥkarmasaṃyuktaṃ sātvataṃ māṃ prakalpaya sātvatajñānadṛṣṭo 'haṃ sātvataḥ sātvatāṃ patiḥ,निराशीःकर्मसंयुक्तं सात्वतं मां प्रकल्पय सात्वतज्ञानदृष्टो ऽहं सात्वतः सात्वतां पतिः |
| 330,14,MBh_330.14,kṛṣāmi medinīṃ pārtha bhūtvā kārṣṇāyaso mahān kṛṣṇo varṇaś ca me yasmāt tasmāt kṛṣṇo 'ham arjuna,कृषामि मेदिनीं पार्थ भूत्वा कार्ष्णायसो महान् कृष्णो वर्णश् च मे यस्मात् तस्मात् कृष्णो ऽहम् अर्जुन |
| 330,15,MBh_330.15,mayā saṃśleṣitā bhūmir adbhir vyoma ca vāyunā vāyuś ca tejasā sārdhaṃ vaikuṇṭhatvaṃ tato mama,मया संश्लेषिता भूमिर् अद्भिर् व्योम च वायुना वायुश् च तेजसा सार्धं वैकुण्ठत्वं ततो मम |
| 330,16,MBh_330.16,nirvāṇaṃ paramaṃ saukhyaṃ dharmo 'sau para ucyate tasmān na cyutapūrvo 'ham acyutas tena karmaṇā,निर्वाणं परमं सौख्यं धर्मो ऽसौ पर उच्यते तस्मान् न च्युतपूर्वो ऽहम् अच्युतस् तेन कर्मणा |
| 330,17,MBh_330.17,pṛthivīnabhasī cobhe viśrute viśvalaukike tayoḥ saṃdhāraṇārthaṃ hi mām adhoakṣajam añjasā,पृथिवीनभसी चोभे विश्रुते विश्वलौकिके तयोः संधारणार्थं हि माम् अधोअक्षजम् अञ्जसा |
| 330,18,MBh_330.18,niruktaṃ vedaviduṣo ye ca śabdārthacintakāḥ te māṃ gāyanti prāgvaṃśe adhoakṣaja iti sthitiḥ,निरुक्तं वेदविदुषो ये च शब्दार्थचिन्तकाः ते मां गायन्ति प्राग्वंशे अधोअक्षज इति स्थितिः |
| 330,19,MBh_330.19,śabda ekamatair eṣa vyāhṛtaḥ paramar1ṣibhiḥ nānyo hy adhoakṣajo loke ṛte nārāyaṇaṃ prabhum,शब्द एकमतैर् एष व्याहृतः परमर्१षिभिः नान्यो ह्य् अधोअक्षजो लोके ऋते नारायणं प्रभुम् |
| 330,20,MBh_330.20,ghṛtaṃ mamārciṣo loke jantūnāṃ prāṇadhāraṇam ghṛtārcir aham avyagrair vedajñaiḥ parikīrtitaḥ,घृतं ममार्चिषो लोके जन्तूनां प्राणधारणम् घृतार्चिर् अहम् अव्यग्रैर् वेदज्ञैः परिकीर्तितः |
| 330,21,MBh_330.21,trayo hi dhātavaḥ khyātāḥ karmajā iti ca smṛtāḥ pittaṃ śleṣmā ca vāyuś ca eṣa saṃghāta ucyate,त्रयो हि धातवः ख्याताः कर्मजा इति च स्मृताः पित्तं श्लेष्मा च वायुश् च एष संघात उच्यते |
| 330,22,MBh_330.22,etaiś ca dhāryate jantur etaiḥ kṣīṇaiś ca kṣīyate āyurvedavidas tasmāt tridhātuṃ māṃ pracakṣate,एतैश् च धार्यते जन्तुर् एतैः क्षीणैश् च क्षीयते आयुर्वेदविदस् तस्मात् त्रिधातुं मां प्रचक्षते |
| 330,23,MBh_330.23,vṛṣo hi bhagavān dharmaḥ khyāto lokeṣu bhārata naighaṇṭukapadākhyātaṃ viddhi māṃ vṛṣam uttamam,वृषो हि भगवान् धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत नैघण्टुकपदाख्यातं विद्धि मां वृषम् उत्तमम् |
| 330,24,MBh_330.24,kapir varāhaḥ śreṣṭhaś ca dharmaś ca vṛṣa ucyate tasmād vṛṣākapiṃ prāha kaśyapo māṃ prajāpatiḥ,कपिर् वराहः श्रेष्ठश् च धर्मश् च वृष उच्यते तस्माद् वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः |
| 330,26,MBh_330.26,"na cādiṃ na madhyaṃ tathā naiva cāntaṃ kadācid vidante surāś cāsurāś ca anādyo hy amadhyas tathā cāpy anantaḥ pragīto 'ham īśo vibhur lokasākṣī MBh,330.25 śucīni śravaṇīyāni śṛṇomīha dhanaṃjaya na ca pāpāni gṛhṇāmi tato 'haṃ vai śuciśravāḥ","न चादिं न मध्यं तथा नैव चान्तं कदाचिद् विदन्ते सुराश् चासुराश् च अनाद्यो ह्य् अमध्यस् तथा चाप्य् अनन्तः प्रगीतो ऽहम् ईशो विभुर् लोकसाक्षी म्भ्,३३०.२५ शुचीनि श्रवणीयानि शृणोमीह धनंजय न च पापानि गृह्णामि ततो ऽहं वै शुचिश्रवाः" |
| 330,27,MBh_330.27,ekaśṛṅgaḥ purā bhūtvā varāho divyadarśanaḥ imām uddhṛtavān bhūmim ekaśṛṅgas tato hy aham,एकशृङ्गः पुरा भूत्वा वराहो दिव्यदर्शनः इमाम् उद्धृतवान् भूमिम् एकशृङ्गस् ततो ह्य् अहम् |
| 330,28,MBh_330.28,tathaivāsaṃ trikakudo vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ trikakut tena vikhyātaḥ śarīrasya tu māpanāt,तथैवासं त्रिककुदो वाराहं रूपम् आस्थितः त्रिककुत् तेन विख्यातः शरीरस्य तु मापनात् |
| 330,29,MBh_330.29,viriñca iti yaḥ proktaḥ kapilajñānacintakaiḥ sa prajāpatir evāhaṃ cetanāt sarvalokakṛt,विरिञ्च इति यः प्रोक्तः कपिलज्ञानचिन्तकैः स प्रजापतिर् एवाहं चेतनात् सर्वलोककृत् |
| 330,30,MBh_330.30,vidyāsahāyavantaṃ mām ādityasthaṃ sanātanam kapilaṃ prāhur ācāryāḥ sāṃkhyā niścitaniścayāḥ,विद्यासहायवन्तं माम् आदित्यस्थं सनातनम् कपिलं प्राहुर् आचार्याः सांख्या निश्चितनिश्चयाः |
| 330,31,MBh_330.31,hiraṇyagarbho dyutimān eṣa yaś chandasi stutaḥ yogaiḥ saṃpūjyate nityaṃ sa evāhaṃ vibhuḥ smṛtaḥ,हिरण्यगर्भो द्युतिमान् एष यश् छन्दसि स्तुतः योगैः संपूज्यते नित्यं स एवाहं विभुः स्मृतः |
| 330,32,MBh_330.32,ekaviṃśatiśākhaṃ ca ṛgvedaṃ māṃ pracakṣate sahasraśākhaṃ yat sāma ye vai vedavido janāḥ gāyanty āraṇyake viprā madbhaktās te 'pi durlabhāḥ,एकविंशतिशाखं च ऋग्वेदं मां प्रचक्षते सहस्रशाखं यत् साम ये वै वेदविदो जनाः गायन्त्य् आरण्यके विप्रा मद्भक्तास् ते ऽपि दुर्लभाः |
| 330,33,MBh_330.33,ṣaṭpañcāśatam aṣṭau ca saptatriṃśatam ity uta yasmiñ śākhā yajurvede so 'ham ādhvaryave smṛtaḥ,षट्पञ्चाशतम् अष्टौ च सप्तत्रिंशतम् इत्य् उत यस्मिञ् शाखा यजुर्वेदे सो ऽहम् आध्वर्यवे स्मृतः |
| 330,34,MBh_330.34,pañcakalpam atharvāṇaṃ kṛtyābhiḥ paribṛṃhitam kalpayanti hi māṃ viprā atharvāṇavidas tathā,पञ्चकल्पम् अथर्वाणं कृत्याभिः परिबृंहितम् कल्पयन्ति हि मां विप्रा अथर्वाणविदस् तथा |
| 330,35,MBh_330.35,śākhābhedāś ca ye kecid yāś ca śākhāsu gītayaḥ svaravarṇasamuccārāḥ sarvāṃs tān viddhi matkṛtān,शाखाभेदाश् च ये केचिद् याश् च शाखासु गीतयः स्वरवर्णसमुच्चाराः सर्वांस् तान् विद्धि मत्कृतान् |
| 330,36,MBh_330.36,yat tad dhayaśiraḥ pārtha samudeti varapradam so 'ham evottare bhāge kramā-kṣaravibhāgavit,यत् तद् धयशिरः पार्थ समुदेति वरप्रदम् सो ऽहम् एवोत्तरे भागे क्रमा-क्षरविभागवित् |
| 330,37,MBh_330.37,rāmādeśitamārgeṇa matprasādān mahātmanā pāñcālena kramaḥ prāptas tasmād bhūtāt sanātanāt bābhravyagotraḥ sa babhau prathamaḥ kramapāragaḥ,रामादेशितमार्गेण मत्प्रसादान् महात्मना पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तस् तस्माद् भूतात् सनातनात् बाभ्रव्यगोत्रः स बभौ प्रथमः क्रमपारगः |
| 330,38,MBh_330.38,nārāyaṇād varaṃ labdhvā prāpya yogam anuttamam kramaṃ praṇīya śikṣāṃ ca praṇayitvā sa gālavaḥ,नारायणाद् वरं लब्ध्वा प्राप्य योगम् अनुत्तमम् क्रमं प्रणीय शिक्षां च प्रणयित्वा स गालवः |
| 330,39,MBh_330.39,kaṇḍarīko 'tha rājā ca brahmadattaḥ pratāpavān jātīmaraṇajaṃ duḥkhaṃ smṛtvā smṛtvā punaḥ punaḥ saptajātiṣu mukhyatvād yogānāṃ saṃpadaṃ gataḥ,कण्डरीको ऽथ राजा च ब्रह्मदत्तः प्रतापवान् जातीमरणजं दुःखं स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः पुनः सप्तजातिषु मुख्यत्वाद् योगानां संपदं गतः |
| 330,40,MBh_330.40,purāhaṃ ātmajaḥ pārtha prathitaḥ kāraṇāntare dharmasya kuruśārdūla tato 'haṃ dharmajaḥ smṛtaḥ,पुराहं आत्मजः पार्थ प्रथितः कारणान्तरे धर्मस्य कुरुशार्दूल ततो ऽहं धर्मजः स्मृतः |
| 330,41,MBh_330.41,naranārāyaṇau pūrvaṃ tapas tepatur avyayam dharmayānaṃ samārūḍhau parvate gandhamādane,नरनारायणौ पूर्वं तपस् तेपतुर् अव्ययम् धर्मयानं समारूढौ पर्वते गन्धमादने |
| 330,42,MBh_330.42,tatkālasamayaṃ caiva dakṣayajño babhūva ha naivākalpayad bhāgaṃ dakṣo rudrasya bhārata,तत्कालसमयं चैव दक्षयज्ञो बभूव ह नैवाकल्पयद् भागं दक्षो रुद्रस्य भारत |
| 330,43,MBh_330.43,tato dadhīcivacanād dakṣayajñam apāharat sasarja śūlaṃ krodhena prajvalantaṃ muhur muhuḥ,ततो दधीचिवचनाद् दक्षयज्ञम् अपाहरत् ससर्ज शूलं क्रोधेन प्रज्वलन्तं मुहुर् मुहुः |
| 330,44,MBh_330.44,tacchūlaṃ bhasmasāt kṛtvā dakṣayajñaṃ savistaram āvayoḥ sahasāgacchad badary-āśramam antikāt vegena mahatā pārtha patan nārāyaṇorasi,तच्छूलं भस्मसात् कृत्वा दक्षयज्ञं सविस्तरम् आवयोः सहसागच्छद् बदर्य्-आश्रमम् अन्तिकात् वेगेन महता पार्थ पतन् नारायणोरसि |
| 330,45,MBh_330.45,tataḥ svatejasāviṣṭāḥ keśā nārāyaṇasya ha babhūvur muñjavarṇās tu tato 'haṃ muñjakeśavān,ततः स्वतेजसाविष्टाः केशा नारायणस्य ह बभूवुर् मुञ्जवर्णास् तु ततो ऽहं मुञ्जकेशवान् |
| 330,46,MBh_330.46,tac ca śūlaṃ vinirdhūtaṃ huṃkāreṇa mahātmanā jagāma śaṃkarakaraṃ nārāyaṇasamāhatam,तच् च शूलं विनिर्धूतं हुंकारेण महात्मना जगाम शंकरकरं नारायणसमाहतम् |
| 330,47,MBh_330.47,atha rudra upādhāvat tāv ṛṣī tapasānvitau tata enaṃ samuddhūtaṃ kaṇṭhe jagrāha pāṇinā nārāyaṇaḥ sa viśvātmā tenāsya śitikaṇṭhatā,अथ रुद्र उपाधावत् ताव् ऋषी तपसान्वितौ तत एनं समुद्धूतं कण्ठे जग्राह पाणिना नारायणः स विश्वात्मा तेनास्य शितिकण्ठता |
| 330,48,MBh_330.48,atha rudravighātārtham iṣīkāṃ jagṛhe naraḥ mantraiś ca saṃyuyojāśu so 'bhavat paraśur mahān,अथ रुद्रविघातार्थम् इषीकां जगृहे नरः मन्त्रैश् च संयुयोजाशु सो ऽभवत् परशुर् महान् |
| 330,49,MBh_330.49,kṣiptaś ca sahasā rudre khaṇḍanaṃ prāptavāṃs tadā tato 'haṃ khaṇḍaparaśuḥ smṛtaḥ paraśukhaṇḍanāt,क्षिप्तश् च सहसा रुद्रे खण्डनं प्राप्तवांस् तदा ततो ऽहं खण्डपरशुः स्मृतः परशुखण्डनात् |
| 330,50,MBh_330.50,asmin yuddhe tu vārṣṇeya trailokyamathane tadā jayaṃ kaḥ prāptavāṃs tatra śaṃsaitan me janārdana,अस्मिन् युद्धे तु वार्ष्णेय त्रैलोक्यमथने तदा जयं कः प्राप्तवांस् तत्र शंसैतन् मे जनार्दन |
| 330,51,MBh_330.51,tayoḥ saṃlagnayor yuddhe rudranārāyaṇātmanoḥ udvignāḥ sahasā kṛtsnā lokāḥ sarve 'bhavaṃs tadā,तयोः संलग्नयोर् युद्धे रुद्रनारायणात्मनोः उद्विग्नाः सहसा कृत्स्ना लोकाः सर्वे ऽभवंस् तदा |
| 330,52,MBh_330.52,nāgṛhṇāt pāvakaḥ śubhraṃ makheṣu suhutaṃ haviḥ vedā na pratibhānti sma ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām,नागृह्णात् पावकः शुभ्रं मखेषु सुहुतं हविः वेदा न प्रतिभान्ति स्म ऋषीणां भावितात्मनाम् |
| 330,53,MBh_330.53,devān rajas tamaś caiva samāviviśatus tadā vasudhā saṃcakampe 'tha nabhaś ca vipaphāla ha,देवान् रजस् तमश् चैव समाविविशतुस् तदा वसुधा संचकम्पे ऽथ नभश् च विपफाल ह |
| 330,54,MBh_330.54,niṣprabhāṇi ca tejāṃsi brahmā caivāsanāc cyutaḥ agāc choṣaṃ samudraś ca himavāṃś ca vyaśīryata,निष्प्रभाणि च तेजांसि ब्रह्मा चैवासनाच् च्युतः अगाच् छोषं समुद्रश् च हिमवांश् च व्यशीर्यत |
| 330,55,MBh_330.55,tasminn evaṃ samutpanne nimitte pāṇḍunandana brahmā vṛto devagaṇair ṛṣibhiś ca mahātmabhiḥ ājagāmāśu taṃ deśaṃ yatra yuddham avartata,तस्मिन्न् एवं समुत्पन्ने निमित्ते पाण्डुनन्दन ब्रह्मा वृतो देवगणैर् ऋषिभिश् च महात्मभिः आजगामाशु तं देशं यत्र युद्धम् अवर्तत |
| 330,56,MBh_330.56,sāñjalipragraho bhūtvā caturvaktro niruktagaḥ uvāca vacanaṃ rudraṃ lokānām astu vai śivam nyasyāyudhāni viśveśa jagato hitakāmyayā,साञ्जलिप्रग्रहो भूत्वा चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः उवाच वचनं रुद्रं लोकानाम् अस्तु वै शिवम् न्यस्यायुधानि विश्वेश जगतो हितकाम्यया |
| 330,57,MBh_330.57,yad akṣaram athā-vyaktam īśaṃ lokasya bhāvanam kūṭasthaṃ kartṛnirdvaṃdvam akarteti ca yaṃ viduḥ,यद् अक्षरम् अथा-व्यक्तम् ईशं लोकस्य भावनम् कूटस्थं कर्तृनिर्द्वंद्वम् अकर्तेति च यं विदुः |
| 330,58,MBh_330.58,vyaktibhāvagatasyāsya ekā mūrtir iyaṃ śivā naro nārāyaṇaś caiva jātau dharmakulodvahau,व्यक्तिभावगतस्यास्य एका मूर्तिर् इयं शिवा नरो नारायणश् चैव जातौ धर्मकुलोद्वहौ |
| 330,59,MBh_330.59,tapasā mahatā yuktau devaśreṣṭhau mahāvratau ahaṃ prasādajas tasya kasmiṃścit kāraṇāntare tvaṃ caiva krodhajas tāta pūrvasarge sanātanaḥ,तपसा महता युक्तौ देवश्रेष्ठौ महाव्रतौ अहं प्रसादजस् तस्य कस्मिंश्चित् कारणान्तरे त्वं चैव क्रोधजस् तात पूर्वसर्गे सनातनः |
| 330,60,MBh_330.60,mayā ca sārdhaṃ varadaṃ vibudhaiś ca mahar2ṣibhiḥ prasādayāśu lokānāṃ śāntir bhavatu māciram,मया च सार्धं वरदं विबुधैश् च महर्२षिभिः प्रसादयाशु लोकानां शान्तिर् भवतु माचिरम् |
| 330,61,MBh_330.61,brahmaṇā tv evam uktas tu rudraḥ krodhāgnim utsṛjan prasādayām āsa tato devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum śaraṇaṃ ca jagāmādyaṃ vareṇyaṃ varadaṃ harim,ब्रह्मणा त्व् एवम् उक्तस् तु रुद्रः क्रोधाग्निम् उत्सृजन् प्रसादयाम् आस ततो देवं नारायणं प्रभुम् शरणं च जगामाद्यं वरेण्यं वरदं हरिम् |
| 330,62,MBh_330.62,tato 'tha varado devo jitakrodho jitendriyaḥ prītimān abhavat tatra rudreṇa saha saṃgataḥ,ततो ऽथ वरदो देवो जितक्रोधो जितेन्द्रियः प्रीतिमान् अभवत् तत्र रुद्रेण सह संगतः |
| 330,63,MBh_330.63,ṛṣibhir brahmaṇā caiva vibudhaiś ca supūjitaḥ uvāca devam īśānam īśaḥ sa jagato hariḥ,ऋषिभिर् ब्रह्मणा चैव विबुधैश् च सुपूजितः उवाच देवम् ईशानम् ईशः स जगतो हरिः |
| 330,64,MBh_330.64,yas tvāṃ vetti sa māṃ vetti yas tvām anu sa mām anu nāvayor antaraṃ kiṃcin mā te bhūd buddhir anyathā,यस् त्वां वेत्ति स मां वेत्ति यस् त्वाम् अनु स माम् अनु नावयोर् अन्तरं किंचिन् मा ते भूद् बुद्धिर् अन्यथा |
| 330,65,MBh_330.65,adyaprabhṛti śrīvatsaḥ śūlāṅko 'yaṃ bhavatv ayam mama pāṇyaṅkitaś cāpi śrīkaṇṭhas tvaṃ bhaviṣyasi,अद्यप्रभृति श्रीवत्सः शूलाङ्को ऽयं भवत्व् अयम् मम पाण्यङ्कितश् चापि श्रीकण्ठस् त्वं भविष्यसि |
| 330,66,MBh_330.66,evaṃ lakṣaṇam utpādya parasparakṛtaṃ tadā sakhyaṃ caivā-tulaṃ kṛtvā rudreṇa sahitāv ṛṣī tapas tepatur avyagrau visṛjya tridivaukasaḥ,एवं लक्षणम् उत्पाद्य परस्परकृतं तदा सख्यं चैवा-तुलं कृत्वा रुद्रेण सहिताव् ऋषी तपस् तेपतुर् अव्यग्रौ विसृज्य त्रिदिवौकसः |
| 330,67,MBh_330.67,eṣa te kathitaḥ pārtha nārāyaṇajayo mṛdhe nāmāni caiva guhyāni niruktāni ca bhārata ṛṣibhiḥ kathitānīha yāni saṃkīrtitāni te,एष ते कथितः पार्थ नारायणजयो मृधे नामानि चैव गुह्यानि निरुक्तानि च भारत ऋषिभिः कथितानीह यानि संकीर्तितानि ते |
| 330,68,MBh_330.68,evaṃ bahuvidhai rūpaiś carāmīha vasuṃdharām brahmalokaṃ ca kaunteya golokaṃ ca sanātanam mayā tvaṃ rakṣito yuddhe mahāntaṃ prāptavāñ jayam,एवं बहुविधै रूपैश् चरामीह वसुंधराम् ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् मया त्वं रक्षितो युद्धे महान्तं प्राप्तवाञ् जयम् |
| 330,69,MBh_330.69,yas tu te so 'grato yāti yuddhe saṃpratyupasthite taṃ viddhi rudraṃ kaunteya devadevaṃ kapardinam,यस् तु ते सो ऽग्रतो याति युद्धे संप्रत्युपस्थिते तं विद्धि रुद्रं कौन्तेय देवदेवं कपर्दिनम् |
| 330,70,MBh_330.70,kālaḥ sa eva kathitaḥ krodhajeti mayā tava nihatāṃs tena vai pūrvaṃ hatavān asi vai ripūn,कालः स एव कथितः क्रोधजेति मया तव निहतांस् तेन वै पूर्वं हतवान् असि वै रिपून् |
| 330,71,MBh_330.71,aprameyaprabhāvaṃ taṃ devadevam umāpatim namasva devaṃ prayato viśveśaṃ haram avyayam,अप्रमेयप्रभावं तं देवदेवम् उमापतिम् नमस्व देवं प्रयतो विश्वेशं हरम् अव्ययम् |
| 331,1,MBh_331.1,brahman sumahad ākhyānaṃ bhavatā parikīrtitam yac chrutvā munayaḥ sarve vismayaṃ paramaṃ gatāḥ,ब्रह्मन् सुमहद् आख्यानं भवता परिकीर्तितम् यच् छ्रुत्वा मुनयः सर्वे विस्मयं परमं गताः |
| 331,2,MBh_331.2,idaṃ śatasahasrād dhi bhāratākhyānavistarāt āmathya matimanthena jñānodadhim anuttamam,इदं शतसहस्राद् धि भारताख्यानविस्तरात् आमथ्य मतिमन्थेन ज्ञानोदधिम् अनुत्तमम् |
| 331,3,MBh_331.3,navanītaṃ yathā dadhno malayāc candanaṃ yathā āraṇyakaṃ ca vedebhya oṣadhibhyo 'mṛtaṃ yathā,नवनीतं यथा दध्नो मलयाच् चन्दनं यथा आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्यो ऽमृतं यथा |
| 331,4,MBh_331.4,samuddhṛtam idaṃ brahman kathā-mṛtam anuttamam taponidhe tvayoktaṃ hi nārāyaṇakathāśrayam,समुद्धृतम् इदं ब्रह्मन् कथा-मृतम् अनुत्तमम् तपोनिधे त्वयोक्तं हि नारायणकथाश्रयम् |
| 331,5,MBh_331.5,sa hīśo bhagavān devaḥ sarvabhūtātmabhāvanaḥ aho nārāyaṇaṃ tejo durdarśaṃ dvijasattama,स हीशो भगवान् देवः सर्वभूतात्मभावनः अहो नारायणं तेजो दुर्दर्शं द्विजसत्तम |
| 331,6,MBh_331.6,yatrāviśanti kalpānte sarve brahmādayaḥ surāḥ ṛṣayaś ca sagandharvā yac ca kiṃcic carā-caram na tato 'sti paraṃ manye pāvanaṃ divi ceha ca,यत्राविशन्ति कल्पान्ते सर्वे ब्रह्मादयः सुराः ऋषयश् च सगन्धर्वा यच् च किंचिच् चरा-चरम् न ततो ऽस्ति परं मन्ये पावनं दिवि चेह च |
| 331,7,MBh_331.7,sarvāśramābhigamanaṃ sarvatīrthāvagāhanam na tathā phaladaṃ cāpi nārāyaṇakathā yathā,सर्वाश्रमाभिगमनं सर्वतीर्थावगाहनम् न तथा फलदं चापि नारायणकथा यथा |
| 331,8,MBh_331.8,sarvathā pāvitāḥ smeha śrutvemām āditaḥ kathām harer viśveśvarasyeha sarvapāpapraṇāśanīm,सर्वथा पाविताः स्मेह श्रुत्वेमाम् आदितः कथाम् हरेर् विश्वेश्वरस्येह सर्वपापप्रणाशनीम् |
| 331,9,MBh_331.9,na citraṃ kṛtavāṃs tatra yad āryo me dhanaṃjayaḥ vāsudevasahāyo yaḥ prāptavāñ jayam uttamam,न चित्रं कृतवांस् तत्र यद् आर्यो मे धनंजयः वासुदेवसहायो यः प्राप्तवाञ् जयम् उत्तमम् |
| 331,10,MBh_331.10,na cāsya kiṃcid aprāpyaṃ manye lokeṣv api triṣu trailokyanātho viṣṇuḥ sa yasyāsīt sāhyakṛt sakhā,न चास्य किंचिद् अप्राप्यं मन्ये लोकेष्व् अपि त्रिषु त्रैलोक्यनाथो विष्णुः स यस्यासीत् साह्यकृत् सखा |
| 331,11,MBh_331.11,dhanyāś ca sarvae evāsan brahmaṃs te mama pūrvakāḥ hitāya śreyase caiva yeṣām āsīj janārdanaḥ,धन्याश् च सर्वए एवासन् ब्रह्मंस् ते मम पूर्वकाः हिताय श्रेयसे चैव येषाम् आसीज् जनार्दनः |
| 331,12,MBh_331.12,tapasāpi na dṛśyo hi bhagavāṃl lokapūjitaḥ yaṃ dṛṣṭavantas te sākṣāc chrīvatsāṅkavibhūṣaṇam,तपसापि न दृश्यो हि भगवांल् लोकपूजितः यं दृष्टवन्तस् ते साक्षाच् छ्रीवत्साङ्कविभूषणम् |
| 331,13,MBh_331.13,"tebhyo dhanyataraś caiva nāradaḥ parameṣṭhijaḥ na cālpatejasam ṛṣiṃ vedmi nāradam avyayam MBh,331.13 śvetadvīpaṃ samāsādya yena dṛṣṭaḥ svayaṃ hariḥ","तेभ्यो धन्यतरश् चैव नारदः परमेष्ठिजः न चाल्पतेजसम् ऋषिं वेद्मि नारदम् अव्ययम् म्भ्,३३१.१३ श्वेतद्वीपं समासाद्य येन दृष्टः स्वयं हरिः" |
| 331,14,MBh_331.14,devaprasādānugataṃ vyaktaṃ tat tasya darśanam yad dṛṣṭavāṃs tadā devam aniruddhatanau sthitam,देवप्रसादानुगतं व्यक्तं तत् तस्य दर्शनम् यद् दृष्टवांस् तदा देवम् अनिरुद्धतनौ स्थितम् |
| 331,15,MBh_331.15,badarīm āśramaṃ yat tu nāradaḥ prādravat punaḥ naranārāyaṇau draṣṭuṃ kiṃ nu tatkāraṇaṃ mune,बदरीम् आश्रमं यत् तु नारदः प्राद्रवत् पुनः नरनारायणौ द्रष्टुं किं नु तत्कारणं मुने |
| 331,16,MBh_331.16,śvetadvīpān nivṛttaś ca nāradaḥ parameṣṭhijaḥ badarīm āśramaṃ prāpya samāgamya ca tāv ṛṣī,श्वेतद्वीपान् निवृत्तश् च नारदः परमेष्ठिजः बदरीम् आश्रमं प्राप्य समागम्य च ताव् ऋषी |
| 331,17,MBh_331.17,kiyantaṃ kālam avasat kāḥ kathāḥ pṛṣṭavāṃś ca saḥ śvetadvīpād upāvṛtte tasmin vā sumahātmani,कियन्तं कालम् अवसत् काः कथाः पृष्टवांश् च सः श्वेतद्वीपाद् उपावृत्ते तस्मिन् वा सुमहात्मनि |
| 331,18,MBh_331.18,kim abrūtāṃ mahātmānau naranārāyaṇāv ṛṣī tad etan me yathātattvaṃ sarvam ākhyātum arhasi,किम् अब्रूतां महात्मानौ नरनारायणाव् ऋषी तद् एतन् मे यथातत्त्वं सर्वम् आख्यातुम् अर्हसि |
| 331,19,MBh_331.19,namo bhagavate tasmai vyāsāyā-mitatejase yasya prasādād vakṣyāmi nārāyaṇakathām imām,नमो भगवते तस्मै व्यासाया-मिततेजसे यस्य प्रसादाद् वक्ष्यामि नारायणकथाम् इमाम् |
| 331,20,MBh_331.20,prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ dṛṣṭvā ca harim avyayam nivṛtto nārado rājaṃs tarasā merum āgamat hṛdayenodvahan bhāraṃ yad uktaṃ paramātmanā,प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं दृष्ट्वा च हरिम् अव्ययम् निवृत्तो नारदो राजंस् तरसा मेरुम् आगमत् हृदयेनोद्वहन् भारं यद् उक्तं परमात्मना |
| 331,21,MBh_331.21,paścād asyābhavad rājann ātmanaḥ sādhvasaṃ mahat yad gatvā dūram adhvānaṃ kṣemī punar ihāgataḥ,पश्चाद् अस्याभवद् राजन्न् आत्मनः साध्वसं महत् यद् गत्वा दूरम् अध्वानं क्षेमी पुनर् इहागतः |
| 331,22,MBh_331.22,tato meroḥ pracakrāma parvataṃ gandhamādanam nipapāta ca khāt tūrṇaṃ viśālāṃ badarīm anu,ततो मेरोः प्रचक्राम पर्वतं गन्धमादनम् निपपात च खात् तूर्णं विशालां बदरीम् अनु |
| 331,23,MBh_331.23,tataḥ sa dadṛśe devau purāṇāv ṛṣisattamau tapaś carantau sumahad ātmaniṣṭhau mahāvratau,ततः स ददृशे देवौ पुराणाव् ऋषिसत्तमौ तपश् चरन्तौ सुमहद् आत्मनिष्ठौ महाव्रतौ |
| 331,24,MBh_331.24,tejasābhyadhikau sūryāt sarvalokavirocanāt śrīvatsalakṣaṇau pūjyau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau,तेजसाभ्यधिकौ सूर्यात् सर्वलोकविरोचनात् श्रीवत्सलक्षणौ पूज्यौ जटामण्डलधारिणौ |
| 331,25,MBh_331.25,jālapādabhujau tau tu pādayoś cakralakṣaṇau vyūḍhoraskau dīrghabhujau tathā muṣkacatuṣkiṇau,जालपादभुजौ तौ तु पादयोश् चक्रलक्षणौ व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ तथा मुष्कचतुष्किणौ |
| 331,26,MBh_331.26,ṣaṣṭidantāv aṣṭadaṃṣṭrau meghaughasadṛśasvanau svāsyau pṛthulalāṭau ca suhanū subhrunāsikau,षष्टिदन्ताव् अष्टदंष्ट्रौ मेघौघसदृशस्वनौ स्वास्यौ पृथुललाटौ च सुहनू सुभ्रुनासिकौ |
| 331,27,MBh_331.27,ātapatreṇa sadṛśe śirasī devayos tayoḥ evaṃ lakṣaṇasaṃpannau mahāpuruṣasaṃjñitau,आतपत्रेण सदृशे शिरसी देवयोस् तयोः एवं लक्षणसंपन्नौ महापुरुषसंज्ञितौ |
| 331,28,MBh_331.28,tau dṛṣṭvā nārado hṛṣṭas tābhyāṃ ca pratipūjitaḥ svāgatenābhibhāṣyātha pṛṣṭaś cānāmayaṃ tadā,तौ दृष्ट्वा नारदो हृष्टस् ताभ्यां च प्रतिपूजितः स्वागतेनाभिभाष्याथ पृष्टश् चानामयं तदा |
| 331,29,MBh_331.29,babhūvāntargatamatir nirīkṣya puruṣottamau sadogatās tatra ye vai sarvabhūtanamaskṛtāḥ,बभूवान्तर्गतमतिर् निरीक्ष्य पुरुषोत्तमौ सदोगतास् तत्र ये वै सर्वभूतनमस्कृताः |
| 331,30,MBh_331.30,śvetadvīpe mayā dṛṣṭās tādṛśāv ṛṣisattamau iti saṃcintya manasā kṛtvā cābhipradakṣiṇam upopaviveśe tatra pīṭhe kuśamaye śubhe,श्वेतद्वीपे मया दृष्टास् तादृशाव् ऋषिसत्तमौ इति संचिन्त्य मनसा कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् उपोपविवेशे तत्र पीठे कुशमये शुभे |
| 331,31,MBh_331.31,tatas tau tapasāṃ vāsau yaśasāṃ tejasām api ṛṣī śamadamopetau kṛtvā pūrvāhṇikaṃ vidhim,ततस् तौ तपसां वासौ यशसां तेजसाम् अपि ऋषी शमदमोपेतौ कृत्वा पूर्वाह्णिकं विधिम् |
| 331,32,MBh_331.32,paścān nāradam avyagrau pādyārghyābhyāṃ prapūjya ca pīṭhayoś copaviṣṭau tau kṛtātithyāhnikau nṛpa,पश्चान् नारदम् अव्यग्रौ पाद्यार्घ्याभ्यां प्रपूज्य च पीठयोश् चोपविष्टौ तौ कृतातिथ्याह्निकौ नृप |
| 331,33,MBh_331.33,teṣu tatropaviṣṭeṣu sa deśo 'bhivyarājata ājyāhutimahājvālair yajñavāṭo 'gnibhir yathā,तेषु तत्रोपविष्टेषु स देशो ऽभिव्यराजत आज्याहुतिमहाज्वालैर् यज्ञवाटो ऽग्निभिर् यथा |
| 331,34,MBh_331.34,atha nārāyaṇas tatra nāradaṃ vākyam abravīt sukhopaviṣṭaṃ viśrāntaṃ kṛtātithyaṃ sukhasthitam,अथ नारायणस् तत्र नारदं वाक्यम् अब्रवीत् सुखोपविष्टं विश्रान्तं कृतातिथ्यं सुखस्थितम् |
| 331,35,MBh_331.35,apīdānīṃ sa bhagavān paramātmā sanātanaḥ śvetadvīpe tvayā dṛṣṭa āvayoḥ prakṛtiḥ parā,अपीदानीं स भगवान् परमात्मा सनातनः श्वेतद्वीपे त्वया दृष्ट आवयोः प्रकृतिः परा |
| 331,36,MBh_331.36,dṛṣṭo me puruṣaḥ śrīmān viśvarūpadharo 'vyayaḥ sarve hi lokās tatrasthās tathā devāḥ sahar1ṣibhiḥ adyāpi cainaṃ paśyāmi yuvāṃ paśyan sanātanau,दृष्टो मे पुरुषः श्रीमान् विश्वरूपधरो ऽव्ययः सर्वे हि लोकास् तत्रस्थास् तथा देवाः सहर्१षिभिः अद्यापि चैनं पश्यामि युवां पश्यन् सनातनौ |
| 331,37,MBh_331.37,yair lakṣaṇair upetaḥ sa harir avyaktarūpadhṛk tair lakṣaṇair upetau hi vyaktarūpadharau yuvām,यैर् लक्षणैर् उपेतः स हरिर् अव्यक्तरूपधृक् तैर् लक्षणैर् उपेतौ हि व्यक्तरूपधरौ युवाम् |
| 331,38,MBh_331.38,dṛṣṭau mayā yuvāṃ tatra tasya devasya pārśvataḥ iha caivāgato 'smy adya visṛṣṭaḥ paramātmanā,दृष्टौ मया युवां तत्र तस्य देवस्य पार्श्वतः इह चैवागतो ऽस्म्य् अद्य विसृष्टः परमात्मना |
| 331,39,MBh_331.39,ko hi nāma bhavet tasya tejasā yaśasā śriyā sadṛśas triṣu lokeṣu ṛte dharmātmajau yuvām,को हि नाम भवेत् तस्य तेजसा यशसा श्रिया सदृशस् त्रिषु लोकेषु ऋते धर्मात्मजौ युवाम् |
| 331,40,MBh_331.40,tena me kathitaṃ pūrvaṃ nāma kṣetrajñasaṃjñitam prādurbhāvāś ca kathitā bhaviṣyanti hi ye yathā,तेन मे कथितं पूर्वं नाम क्षेत्रज्ञसंज्ञितम् प्रादुर्भावाश् च कथिता भविष्यन्ति हि ये यथा |
| 331,41,MBh_331.41,tatra ye puruṣāḥ śvetāḥ pañcendriyavivarjitāḥ pratibuddhāś ca te sarve bhaktāś ca puruṣottamam,तत्र ये पुरुषाः श्वेताः पञ्चेन्द्रियविवर्जिताः प्रतिबुद्धाश् च ते सर्वे भक्ताश् च पुरुषोत्तमम् |
| 331,42,MBh_331.42,te 'rcayanti sadā devaṃ taiḥ sārdhaṃ ramate ca saḥ priyabhakto hi bhagavān paramātmā dvijapriyaḥ,ते ऽर्चयन्ति सदा देवं तैः सार्धं रमते च सः प्रियभक्तो हि भगवान् परमात्मा द्विजप्रियः |
| 331,43,MBh_331.43,ramate so 'rcyamāno hi sadā bhāgavatapriyaḥ viśvabhuk sarvago devo bāndhavo bhaktavatsalaḥ sa kartā kāraṇaṃ caiva kāryaṃ cātibaladyutiḥ,रमते सो ऽर्च्यमानो हि सदा भागवतप्रियः विश्वभुक् सर्वगो देवो बान्धवो भक्तवत्सलः स कर्ता कारणं चैव कार्यं चातिबलद्युतिः |
| 331,44,MBh_331.44,tapasā yojya so ātmānaṃ śvetadvīpāt paraṃ hi yat teja ity abhivikhyātaṃ svayaṃbhāsāvabhāsitam,तपसा योज्य सो आत्मानं श्वेतद्वीपात् परं हि यत् तेज इत्य् अभिविख्यातं स्वयंभासावभासितम् |
| 331,45,MBh_331.45,śāntiḥ sā triṣu lokeṣu siddhānāṃ bhāvitātmanām etayā śubhayā buddhyā naiṣṭhikaṃ vratam āsthitaḥ,शान्तिः सा त्रिषु लोकेषु सिद्धानां भावितात्मनाम् एतया शुभया बुद्ध्या नैष्ठिकं व्रतम् आस्थितः |
| 331,46,MBh_331.46,na tatra sūryas tapati na somo 'bhivirājate na vāyur vāti deveśe tapaś carati duścaram,न तत्र सूर्यस् तपति न सोमो ऽभिविराजते न वायुर् वाति देवेशे तपश् चरति दुश्चरम् |
| 331,47,MBh_331.47,vedīm aṣṭatalotsedhāṃ bhūmāv āsthāya viśvabhuk ekapādasthito deva ūrdhvabāhur udaṅmukhaḥ sāṅgān āvartayan vedāṃs tapas tepe suduścaram,वेदीम् अष्टतलोत्सेधां भूमाव् आस्थाय विश्वभुक् एकपादस्थितो देव ऊर्ध्वबाहुर् उदङ्मुखः साङ्गान् आवर्तयन् वेदांस् तपस् तेपे सुदुश्चरम् |
| 331,48,MBh_331.48,yad brahmā ṛṣayaś caiva svayaṃ paśupatiś ca yat śeṣāś ca vibudhaśreṣṭhā daityadānavarākṣasāḥ,यद् ब्रह्मा ऋषयश् चैव स्वयं पशुपतिश् च यत् शेषाश् च विबुधश्रेष्ठा दैत्यदानवराक्षसाः |
| 331,49,MBh_331.49,nāgāḥ suparṇā gandharvāḥ siddhā rājar1ṣayaś ca ye havyaṃ kavyaṃ ca satataṃ vidhipūrvaṃ prayuñjate kṛtsnaṃ tat tasya devasya caraṇāv upatiṣṭhati,नागाः सुपर्णा गन्धर्वाः सिद्धा राजर्१षयश् च ये हव्यं कव्यं च सततं विधिपूर्वं प्रयुञ्जते कृत्स्नं तत् तस्य देवस्य चरणाव् उपतिष्ठति |
| 331,50,MBh_331.50,yāḥ kriyāḥ saṃprayuktās tu ekāntagatabuddhibhiḥ tāḥ sarvāḥ śirasā devaḥ pratigṛhṇāti vai svayam,याः क्रियाः संप्रयुक्तास् तु एकान्तगतबुद्धिभिः ताः सर्वाः शिरसा देवः प्रतिगृह्णाति वै स्वयम् |
| 331,51,MBh_331.51,na tasyānyaḥ priyataraḥ pratibuddhair mahātmabhiḥ vidyate triṣu lokeṣu tato 'smy aikāntikaṃ gataḥ iha caivāgatas tena visṛṣṭaḥ paramātmanā,न तस्यान्यः प्रियतरः प्रतिबुद्धैर् महात्मभिः विद्यते त्रिषु लोकेषु ततो ऽस्म्य् ऐकान्तिकं गतः इह चैवागतस् तेन विसृष्टः परमात्मना |
| 331,52,MBh_331.52,evaṃ me bhagavān devaḥ svayam ākhyātavān hariḥ āsiṣye tatparo bhūtvā yuvābhyāṃ saha nityaśaḥ,एवं मे भगवान् देवः स्वयम् आख्यातवान् हरिः आसिष्ये तत्परो भूत्वा युवाभ्यां सह नित्यशः |
| 332,1,MBh_332.1,naranārāyaṇāv ūcatuḥ: dhanyo 'sy anugṛhīto 'si yat te dṛṣṭaḥ svayaṃ prabhuḥ na hi taṃ dṛṣṭavān kaścit padmayonir api svayam,नरनारायणाव् ऊचतुः: धन्यो ऽस्य् अनुगृहीतो ऽसि यत् ते दृष्टः स्वयं प्रभुः न हि तं दृष्टवान् कश्चित् पद्मयोनिर् अपि स्वयम् |
| 332,2,MBh_332.2,avyaktayonir bhagavān durdarśaḥ puruṣottamaḥ nāradaitad dhi te satyaṃ vacanaṃ samudāhṛtam,अव्यक्तयोनिर् भगवान् दुर्दर्शः पुरुषोत्तमः नारदैतद् धि ते सत्यं वचनं समुदाहृतम् |
| 332,3,MBh_332.3,nāsya bhaktaiḥ priyataro loke kaścana vidyate tataḥ svayaṃ darśitavān svam ātmānaṃ dvijottamam,नास्य भक्तैः प्रियतरो लोके कश्चन विद्यते ततः स्वयं दर्शितवान् स्वम् आत्मानं द्विजोत्तमम् |
| 332,4,MBh_332.4,tapo hi tapyatas tasya yat sthānaṃ paramātmanaḥ na tat saṃprāpnute kaścid ṛte hy āvāṃ dvijottama,तपो हि तप्यतस् तस्य यत् स्थानं परमात्मनः न तत् संप्राप्नुते कश्चिद् ऋते ह्य् आवां द्विजोत्तम |
| 332,5,MBh_332.5,yā hi sūryasahasrasya samastasya bhaved dyutiḥ sthānasya sā bhavet tasya svayaṃ tena virājatā,या हि सूर्यसहस्रस्य समस्तस्य भवेद् द्युतिः स्थानस्य सा भवेत् तस्य स्वयं तेन विराजता |
| 332,6,MBh_332.6,tasmād uttiṣṭhate vipra devād viśvabhuvaḥ pateḥ kṣamā kṣamāvatāṃ śreṣṭha yayā bhūmis tu yujyate,तस्माद् उत्तिष्ठते विप्र देवाद् विश्वभुवः पतेः क्षमा क्षमावतां श्रेष्ठ यया भूमिस् तु युज्यते |
| 332,7,MBh_332.7,tasmāc cottiṣṭhate devāt sarvabhūtahito rasaḥ āpo yena hi yujyante dravatvaṃ prāpnuvanti ca,तस्माच् चोत्तिष्ठते देवात् सर्वभूतहितो रसः आपो येन हि युज्यन्ते द्रवत्वं प्राप्नुवन्ति च |
| 332,8,MBh_332.8,tasmād eva samudbhūtaṃ tejo rūpaguṇātmakam yena sma yujyate sūryas tato lokān virājate,तस्माद् एव समुद्भूतं तेजो रूपगुणात्मकम् येन स्म युज्यते सूर्यस् ततो लोकान् विराजते |
| 332,9,MBh_332.9,tasmād devāt samudbhūtaḥ sparśas tu puruṣottamāt yena sma yujyate vāyus tato lokān vivāty asau,तस्माद् देवात् समुद्भूतः स्पर्शस् तु पुरुषोत्तमात् येन स्म युज्यते वायुस् ततो लोकान् विवात्य् असौ |
| 332,10,MBh_332.10,tasmāc cottiṣṭhate śabdaḥ sarvalokeśvarāt prabhoḥ ākāśaṃ yujyate yena tatas tiṣṭhaty asaṃvṛtam,तस्माच् चोत्तिष्ठते शब्दः सर्वलोकेश्वरात् प्रभोः आकाशं युज्यते येन ततस् तिष्ठत्य् असंवृतम् |
| 332,11,MBh_332.11,tasmāt cottiṣṭhate devāt sarvabhūtagataṃ manaḥ candramā yena saṃyuktaḥ prakāśaguṇadhāraṇaḥ,तस्मात् चोत्तिष्ठते देवात् सर्वभूतगतं मनः चन्द्रमा येन संयुक्तः प्रकाशगुणधारणः |
| 332,12,MBh_332.12,ṣaḍbhūtotpādakaṃ nāma tat sthānaṃ vedasaṃjñitam vidyāsahāyo yatrāste bhagavān havyakavyabhuk,षड्भूतोत्पादकं नाम तत् स्थानं वेदसंज्ञितम् विद्यासहायो यत्रास्ते भगवान् हव्यकव्यभुक् |
| 332,13,MBh_332.13,ye hi niṣkalmaṣā loke puṇyapāpavivarjitāḥ teṣāṃ vai kṣemam adhvānaṃ gacchatāṃ dvijasattama sarvalokatamohantā ādityo dvāram ucyate,ये हि निष्कल्मषा लोके पुण्यपापविवर्जिताः तेषां वै क्षेमम् अध्वानं गच्छतां द्विजसत्तम सर्वलोकतमोहन्ता आदित्यो द्वारम् उच्यते |
| 332,14,MBh_332.14,ādityadagdhasarvāṅgā adṛśyāḥ kenacit kvacit paramāṇubhūtā bhūtvā tu taṃ devaṃ praviśanty uta,आदित्यदग्धसर्वाङ्गा अदृश्याः केनचित् क्वचित् परमाणुभूता भूत्वा तु तं देवं प्रविशन्त्य् उत |
| 332,15,MBh_332.15,tasmād api vinirmuktā aniruddhatanau sthitāḥ manobhūtās tato bhūyaḥ pradyumnaṃ praviśanty uta,तस्माद् अपि विनिर्मुक्ता अनिरुद्धतनौ स्थिताः मनोभूतास् ततो भूयः प्रद्युम्नं प्रविशन्त्य् उत |
| 332,16,MBh_332.16,pradyumnāc cāpi nirmuktā jīvaṃ saṃkarṣaṇaṃ tathā viśanti viprapravarāḥ sāṃkhyā bhāgavataiḥ saha,प्रद्युम्नाच् चापि निर्मुक्ता जीवं संकर्षणं तथा विशन्ति विप्रप्रवराः सांख्या भागवतैः सह |
| 332,17,MBh_332.17,tatas traiguṇyahīnās te paramātmānam añjasā praviśanti dvijaśreṣṭha kṣetrajñaṃ nirguṇātmakam sarvāvāsaṃ vāsudevaṃ kṣetrajñaṃ viddhi tattvataḥ,ततस् त्रैगुण्यहीनास् ते परमात्मानम् अञ्जसा प्रविशन्ति द्विजश्रेष्ठ क्षेत्रज्ञं निर्गुणात्मकम् सर्वावासं वासुदेवं क्षेत्रज्ञं विद्धि तत्त्वतः |
| 332,18,MBh_332.18,samāhitamanaskāś ca niyatāḥ saṃyatendriyāḥ ekāntabhāvopagatā vāsudevaṃ viśanti te,समाहितमनस्काश् च नियताः संयतेन्द्रियाः एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते |
| 332,19,MBh_332.19,āvām api ca dharmasya gṛhe jātau dvijottama ramyāṃ viśālām āśritya tapa ugraṃ samāsthitau,आवाम् अपि च धर्मस्य गृहे जातौ द्विजोत्तम रम्यां विशालाम् आश्रित्य तप उग्रं समास्थितौ |
| 332,20,MBh_332.20,ye tu tasyaiva devasya prādurbhāvāḥ surapriyāḥ bhaviṣyanti trilokasthās teṣāṃ svastīty ato dvija,ये तु तस्यैव देवस्य प्रादुर्भावाः सुरप्रियाः भविष्यन्ति त्रिलोकस्थास् तेषां स्वस्तीत्य् अतो द्विज |
| 332,21,MBh_332.21,vidhinā svena yuktābhyāṃ yathāpūrvaṃ dvijottama āsthitābhyāṃ sarvakṛcchraṃ vrataṃ samyak tad uttamam,विधिना स्वेन युक्ताभ्यां यथापूर्वं द्विजोत्तम आस्थिताभ्यां सर्वकृच्छ्रं व्रतं सम्यक् तद् उत्तमम् |
| 332,22,MBh_332.22,āvābhyām api dṛṣṭas tvaṃ śvetadvīpe tapodhana samāgato bhagavatā saṃjalpaṃ kṛtavān yathā,आवाभ्याम् अपि दृष्टस् त्वं श्वेतद्वीपे तपोधन समागतो भगवता संजल्पं कृतवान् यथा |
| 332,23,MBh_332.23,sarvaṃ hi nau saṃviditaṃ trailokye sacarā-care yad bhaviṣyati vṛttaṃ vā vartate vā śubhā-śubham,सर्वं हि नौ संविदितं त्रैलोक्ये सचरा-चरे यद् भविष्यति वृत्तं वा वर्तते वा शुभा-शुभम् |
| 332,24,MBh_332.24,etac chrutvā tayor vākyaṃ tapasy ugre 'bhyavartata nāradaḥ prāñjalir bhūtvā nārāyaṇaparāyaṇaḥ,एतच् छ्रुत्वा तयोर् वाक्यं तपस्य् उग्रे ऽभ्यवर्तत नारदः प्राञ्जलिर् भूत्वा नारायणपरायणः |
| 332,25,MBh_332.25,jajāpa vidhivan mantrān nārāyaṇagatān bahūn divyaṃ varṣasahasraṃ hi naranārāyaṇāśrame,जजाप विधिवन् मन्त्रान् नारायणगतान् बहून् दिव्यं वर्षसहस्रं हि नरनारायणाश्रमे |
| 332,26,MBh_332.26,avasat sa mahātejā nārado bhagavān ṛṣiḥ tam evābhyarcayan devaṃ naranārāyaṇau ca tau,अवसत् स महातेजा नारदो भगवान् ऋषिः तम् एवाभ्यर्चयन् देवं नरनारायणौ च तौ |
| 333,1,MBh_333.1,kasyacit tv atha kālasya nāradaḥ parameṣṭhijaḥ daivaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ pitryaṃ cakre tataḥ param,कस्यचित् त्व् अथ कालस्य नारदः परमेष्ठिजः दैवं कृत्वा यथान्यायं पित्र्यं चक्रे ततः परम् |
| 333,2,MBh_333.2,tatas taṃ vacanaṃ prāha jyeṣṭho dharmātmajaḥ prabhuḥ ka ijyate dvijaśreṣṭha daive pitrye ca kalpite,ततस् तं वचनं प्राह ज्येष्ठो धर्मात्मजः प्रभुः क इज्यते द्विजश्रेष्ठ दैवे पित्र्ये च कल्पिते |
| 333,3,MBh_333.3,tvayā matimatāṃ śreṣṭha tan me śaṃsa yathāgamam kim etat kriyate karma phalaṃ cāsya kim iṣyate,त्वया मतिमतां श्रेष्ठ तन् मे शंस यथागमम् किम् एतत् क्रियते कर्म फलं चास्य किम् इष्यते |
| 333,4,MBh_333.4,tvayaitat kathitaṃ pūrvaṃ daivaṃ kartavyam ity api daivataṃ ca paro yajñaḥ paramātmā sanātanaḥ,त्वयैतत् कथितं पूर्वं दैवं कर्तव्यम् इत्य् अपि दैवतं च परो यज्ञः परमात्मा सनातनः |
| 333,5,MBh_333.5,tatas tadbhāvito nityaṃ yaje vaikuṇṭham avyayam tasmāc ca prasṛtaḥ pūrvaṃ brahmā lokapitāmahaḥ,ततस् तद्भावितो नित्यं यजे वैकुण्ठम् अव्ययम् तस्माच् च प्रसृतः पूर्वं ब्रह्मा लोकपितामहः |
| 333,6,MBh_333.6,mama vai pitaraṃ prītaḥ parameṣṭhy apy ajījanat ahaṃ saṃkalpajas tasya putraḥ prathamakalpitaḥ,मम वै पितरं प्रीतः परमेष्ठ्य् अप्य् अजीजनत् अहं संकल्पजस् तस्य पुत्रः प्रथमकल्पितः |
| 333,7,MBh_333.7,yajāmy ahaṃ pitṝn sādho nārāyaṇavidhau kṛte evaṃ sa eva bhagavān pitā mātā pitāmahaḥ ijyate pitṛyajñeṣu mayā nityaṃ jagatpatiḥ,यजाम्य् अहं पितॄन् साधो नारायणविधौ कृते एवं स एव भगवान् पिता माता पितामहः इज्यते पितृयज्ञेषु मया नित्यं जगत्पतिः |
| 333,8,MBh_333.8,śrutiś cāpy aparā deva putrān hi pitaro 'yajan vedaśrutiḥ praṇaṣṭā ca punar adhyāpitā sutaiḥ tatas te mantradāḥ putrāḥ pitṛtvam upapedire,श्रुतिश् चाप्य् अपरा देव पुत्रान् हि पितरो ऽयजन् वेदश्रुतिः प्रणष्टा च पुनर् अध्यापिता सुतैः ततस् ते मन्त्रदाः पुत्राः पितृत्वम् उपपेदिरे |
| 333,9,MBh_333.9,nūnaṃ puraitad viditaṃ yuvayor bhāvitātmanoḥ putrāś ca pitaraś caiva parasparam apūjayan,नूनं पुरैतद् विदितं युवयोर् भावितात्मनोः पुत्राश् च पितरश् चैव परस्परम् अपूजयन् |
| 333,10,MBh_333.10,trīn piṇḍān nyasya vai pṛthvyāṃ pūrvaṃ dattvā kuśān iti kathaṃ tu piṇḍasaṃjñāṃ te pitaro lebhire purā,त्रीन् पिण्डान् न्यस्य वै पृथ्व्यां पूर्वं दत्त्वा कुशान् इति कथं तु पिण्डसंज्ञां ते पितरो लेभिरे पुरा |
| 333,11,MBh_333.11,naranārāyaṇāv ūcatuḥ: imāṃ hi dharaṇīṃ pūrvaṃ naṣṭāṃ sāgaramekhalām govinda ujjahārāśu vārāhaṃ rūpam āśritaḥ,नरनारायणाव् ऊचतुः: इमां हि धरणीं पूर्वं नष्टां सागरमेखलाम् गोविन्द उज्जहाराशु वाराहं रूपम् आश्रितः |
| 333,12,MBh_333.12,sthāpayitvā tu dharaṇīṃ sve sthāne puruṣottamaḥ jalakardamaliptāṅgo lokakāryārtham udayataḥ,स्थापयित्वा तु धरणीं स्वे स्थाने पुरुषोत्तमः जलकर्दमलिप्ताङ्गो लोककार्यार्थम् उदयतः |
| 333,13,MBh_333.13,prāpte cāhnikakāle sa madhyaṃdinagate ravau daṃṣṭrāvilagnān mṛtpiṇḍān vidhūya sahasā prabhuḥ sthāpayām āsa vai pṛthvyāṃ kuśān āstīrya nārada,प्राप्ते चाह्निककाले स मध्यंदिनगते रवौ दंष्ट्राविलग्नान् मृत्पिण्डान् विधूय सहसा प्रभुः स्थापयाम् आस वै पृथ्व्यां कुशान् आस्तीर्य नारद |
| 333,14,MBh_333.14,sa teṣv ātmānam uddiśya pitryaṃ cakre yathāvidhi saṃkalpayitvā trīn piṇḍān svenaiva vidhinā prabhuḥ,स तेष्व् आत्मानम् उद्दिश्य पित्र्यं चक्रे यथाविधि संकल्पयित्वा त्रीन् पिण्डान् स्वेनैव विधिना प्रभुः |
| 333,15,MBh_333.15,ātmagātroṣmasaṃbhūtaiḥ snehagarbhais tilair api prokṣyāpavargaṃ deveśaḥ prāṅmukhaḥ kṛtavān svayam,आत्मगात्रोष्मसंभूतैः स्नेहगर्भैस् तिलैर् अपि प्रोक्ष्यापवर्गं देवेशः प्राङ्मुखः कृतवान् स्वयम् |
| 333,16,MBh_333.16,maryādāsthāpanārthaṃ ca tato vacanam uktavān ahaṃ hi pitaraḥ sraṣṭum udyato lokakṛt svayam,मर्यादास्थापनार्थं च ततो वचनम् उक्तवान् अहं हि पितरः स्रष्टुम् उद्यतो लोककृत् स्वयम् |
| 333,17,MBh_333.17,tasya cintayataḥ sadyaḥ pitṛkāryavidhiṃ param daṃṣṭrābhyāṃ pravinirdhūtā mamaite dakṣiṇāṃ diśam āśritā dharaṇīṃ piṇḍās tasmāt pitara eva te,तस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधिं परम् दंष्ट्राभ्यां प्रविनिर्धूता ममैते दक्षिणां दिशम् आश्रिता धरणीं पिण्डास् तस्मात् पितर एव ते |
| 333,18,MBh_333.18,trayo mūrtivihīnā vai piṇḍamūrtidharās tv ime bhavantu pitaro loke mayā sṛṣṭāḥ sanātanāḥ,त्रयो मूर्तिविहीना वै पिण्डमूर्तिधरास् त्व् इमे भवन्तु पितरो लोके मया सृष्टाः सनातनाः |
| 333,19,MBh_333.19,pitā pitāmahaś caiva tathaiva prapitāmahaḥ aham evātra vijñeyas triṣu piṇḍeṣu saṃsthitaḥ,पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः अहम् एवात्र विज्ञेयस् त्रिषु पिण्डेषु संस्थितः |
| 333,20,MBh_333.20,nāsti matto 'dhikaḥ kaścit ko vābhyarcyo mayā svayam ko vā mama pitā loke aham eva pitāmahaḥ,नास्ति मत्तो ऽधिकः कश्चित् को वाभ्यर्च्यो मया स्वयम् को वा मम पिता लोके अहम् एव पितामहः |
| 333,21,MBh_333.21,pitāmahapitā caiva aham evātra kāraṇam ity evam uktvā vacanaṃ devadevo vṛṣākapiḥ,पितामहपिता चैव अहम् एवात्र कारणम् इत्य् एवम् उक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपिः |
| 333,22,MBh_333.22,varāhaparvate vipra dattvā piṇḍān savistarān ātmānaṃ pūjayitvaiva tatraivā-darśanaṃ gataḥ,वराहपर्वते विप्र दत्त्वा पिण्डान् सविस्तरान् आत्मानं पूजयित्वैव तत्रैवा-दर्शनं गतः |
| 333,23,MBh_333.23,etadarthaṃ śubhamate pitaraḥ piṇḍasaṃjñitāḥ labhante satataṃ pūjāṃ vṛṣākapivaco yathā,एतदर्थं शुभमते पितरः पिण्डसंज्ञिताः लभन्ते सततं पूजां वृषाकपिवचो यथा |
| 333,24,MBh_333.24,ye yajanti pitṝn devān gurūṃś caivātithīṃs tathā gāś caiva dvijamukhyāṃś ca pṛthivīṃ mātaraṃ tathā karmaṇā manasā vācā viṣṇum eva yajanti te,ये यजन्ति पितॄन् देवान् गुरूंश् चैवातिथींस् तथा गाश् चैव द्विजमुख्यांश् च पृथिवीं मातरं तथा कर्मणा मनसा वाचा विष्णुम् एव यजन्ति ते |
| 333,25,MBh_333.25,antargataḥ sa bhagavān sarvasattvaśarīragaḥ samaḥ sarveṣu bhūteṣu īśvaraḥ sukhaduḥkhayoḥ mahān mahātmā sarvātmā nārāyaṇa iti śrutaḥ,अन्तर्गतः स भगवान् सर्वसत्त्वशरीरगः समः सर्वेषु भूतेषु ईश्वरः सुखदुःखयोः महान् महात्मा सर्वात्मा नारायण इति श्रुतः |
| 334,1,MBh_334.1,śrutvaitan nārado vākyaṃ naranārāyaṇeritam atyantabhaktimān deve ekāntitvam upeyivān,श्रुत्वैतन् नारदो वाक्यं नरनारायणेरितम् अत्यन्तभक्तिमान् देवे एकान्तित्वम् उपेयिवान् |
| 334,2,MBh_334.2,proṣya varṣasahasraṃ tu naranārāyaṇāśrame śrutvā bhagavadākhyānaṃ dṛṣṭvā ca harim avyayam himavantaṃ jagāmāśu yatrāsya svaka āśramaḥ,प्रोष्य वर्षसहस्रं तु नरनारायणाश्रमे श्रुत्वा भगवदाख्यानं दृष्ट्वा च हरिम् अव्ययम् हिमवन्तं जगामाशु यत्रास्य स्वक आश्रमः |
| 334,3,MBh_334.3,tāv api khyātatapasau naranārāyaṇāv ṛṣī tasminn evāśrame ramye tepatus tapa uttamam,ताव् अपि ख्याततपसौ नरनारायणाव् ऋषी तस्मिन्न् एवाश्रमे रम्ये तेपतुस् तप उत्तमम् |
| 334,4,MBh_334.4,tvam apy amitavikrāntaḥ pāṇḍavānāṃ kulodvahaḥ pāvitātmādya saṃvṛttaḥ śrutvemām āditaḥ kathām,त्वम् अप्य् अमितविक्रान्तः पाण्डवानां कुलोद्वहः पावितात्माद्य संवृत्तः श्रुत्वेमाम् आदितः कथाम् |
| 334,5,MBh_334.5,naiva tasya paro loko nāyaṃ pārthivasattama karmaṇā manasā vācā yo dviṣyād viṣṇum avyayam,नैव तस्य परो लोको नायं पार्थिवसत्तम कर्मणा मनसा वाचा यो द्विष्याद् विष्णुम् अव्ययम् |
| 334,6,MBh_334.6,majjanti pitaras tasya narake śāśvatīḥ samāḥ yo dviṣyād vibudhaśreṣṭhaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim,मज्जन्ति पितरस् तस्य नरके शाश्वतीः समाः यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् |
| 334,7,MBh_334.7,kathaṃ nāma bhaved dveṣya ātmā lokasya kasyacit ātmā hi puruṣavyāghra jñeyo viṣṇur iti sthitiḥ,कथं नाम भवेद् द्वेष्य आत्मा लोकस्य कस्यचित् आत्मा हि पुरुषव्याघ्र ज्ञेयो विष्णुर् इति स्थितिः |
| 334,8,MBh_334.8,ya eṣa gurur asmākam ṛṣir gandhavatīsutaḥ tenaitat kathitaṃ tāta māhātmyaṃ paramātmanaḥ tasmāc chrutaṃ mayā cedaṃ kathitaṃ ca tavānagha,य एष गुरुर् अस्माकम् ऋषिर् गन्धवतीसुतः तेनैतत् कथितं तात माहात्म्यं परमात्मनः तस्माच् छ्रुतं मया चेदं कथितं च तवानघ |
| 334,9,MBh_334.9,kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsaṃ viddhi nārāyaṇaṃ prabhum ko hy anyaḥ puruṣavyāghra mahābhāratakṛd bhavet dharmān nānāvidhāṃś caiva ko brūyāt tam ṛte prabhum,कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् को ह्य् अन्यः पुरुषव्याघ्र महाभारतकृद् भवेत् धर्मान् नानाविधांश् चैव को ब्रूयात् तम् ऋते प्रभुम् |
| 334,10,MBh_334.10,vartatāṃ te mahāyajño yathā saṃkalpitas tvayā saṃkalpitāśvamedhas tvaṃ śrutadharmaś ca tattvataḥ,वर्ततां ते महायज्ञो यथा संकल्पितस् त्वया संकल्पिताश्वमेधस् त्वं श्रुतधर्मश् च तत्त्वतः |
| 334,11,MBh_334.11,etat tu mahad ākhyānaṃ śrutvā pārikṣito nṛpaḥ tato yajñasamāptyarthaṃ kriyāḥ sarvāḥ samārabhat,एतत् तु महद् आख्यानं श्रुत्वा पारिक्षितो नृपः ततो यज्ञसमाप्त्यर्थं क्रियाः सर्वाः समारभत् |
| 334,12,MBh_334.12,"nārāyaṇīyam ākhyānam etat te kathitaṃ mayā MBh,334.12 nāradena purā rājan gurave me niveditam ṛṣīṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ","नारायणीयम् आख्यानम् एतत् ते कथितं मया म्भ्,३३४.१२ नारदेन पुरा राजन् गुरवे मे निवेदितम् ऋषीणां पाण्डवानां च शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः" |
| 335,1,MBh_335.1,"sa hi paramagurur bhuvanapatir dharaṇidharaḥ śamaniyamanidhiḥ śrutivinayanidhir dvijaparamahitas tava bhavatu gatir harir amarahitaḥ MBh,334.13 tapasāṃ nidhiḥ sumahatāṃ mahato yaśasaś ca bhājanam ariṣṭakahā ekāntināṃ śaraṇado 'bhayado gatido 'stu vaḥ sa makhabhāgaharas triguṇātigaḥ MBh,334.14 catuṣpañcadharaḥ pūrteṣṭayoś ca phalabhāgaharaḥ vidadhāti nityam ajito 'tibalo gatim ātmagāṃ sukṛtinām ṛṣiṇām MBh,334.15 taṃ lokasākṣiṇam ajaṃ puruṣaṃ ravivarṇam īśvaragatiṃ bahuśaḥ praṇamadhvam ekamatayo yatayaḥ salilodbhavo 'pi tam ṛṣiṃ praṇataḥ MBh,334.16 sa hi lokayonir amṛtasya padaṃ sūkṣmaṃ purāṇam acalaṃ paramam tat sāṃkhyayogibhir udāradhṛtaṃ buddhyā yatātmabhir viditaṃ satatam MBh,334.17 śrutaṃ bhagavatas tasya māhātmyaṃ paramātmanaḥ janma dharmagṛhe caiva naranārāyaṇātmakam mahāvarāhasṛṣṭā ca piṇḍotpattiḥ purātanī","स हि परमगुरुर् भुवनपतिर् धरणिधरः शमनियमनिधिः श्रुतिविनयनिधिर् द्विजपरमहितस् तव भवतु गतिर् हरिर् अमरहितः म्भ्,३३४.१३ तपसां निधिः सुमहतां महतो यशसश् च भाजनम् अरिष्टकहा एकान्तिनां शरणदो ऽभयदो गतिदो ऽस्तु वः स मखभागहरस् त्रिगुणातिगः म्भ्,३३४.१४ चतुष्पञ्चधरः पूर्तेष्टयोश् च फलभागहरः विदधाति नित्यम् अजितो ऽतिबलो गतिम् आत्मगां सुकृतिनाम् ऋषिणाम् म्भ्,३३४.१५ तं लोकसाक्षिणम् अजं पुरुषं रविवर्णम् ईश्वरगतिं बहुशः प्रणमध्वम् एकमतयो यतयः सलिलोद्भवो ऽपि तम् ऋषिं प्रणतः म्भ्,३३४.१६ स हि लोकयोनिर् अमृतस्य पदं सूक्ष्मं पुराणम् अचलं परमम् तत् सांख्ययोगिभिर् उदारधृतं बुद्ध्या यतात्मभिर् विदितं सततम् म्भ्,३३४.१७ श्रुतं भगवतस् तस्य माहात्म्यं परमात्मनः जन्म धर्मगृहे चैव नरनारायणात्मकम् महावराहसृष्टा च पिण्डोत्पत्तिः पुरातनी" |
| 335,2,MBh_335.2,pravṛttau ca nivṛttau ca yo yathā parikalpitaḥ sa tathā naḥ śruto brahman kathyamānas tvayānagha,प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यो यथा परिकल्पितः स तथा नः श्रुतो ब्रह्मन् कथ्यमानस् त्वयानघ |
| 335,3,MBh_335.3,yac ca tat kathitaṃ pūrvaṃ tvayā hayaśiro mahat havyakavyabhujo viṣṇor udakpūrve mahodadhau tac ca dṛṣṭaṃ bhagavatā brahmaṇā parameṣṭhinā,यच् च तत् कथितं पूर्वं त्वया हयशिरो महत् हव्यकव्यभुजो विष्णोर् उदक्पूर्वे महोदधौ तच् च दृष्टं भगवता ब्रह्मणा परमेष्ठिना |
| 335,4,MBh_335.4,kiṃ tad utpāditaṃ pūrvaṃ hariṇā lokadhāriṇā rūpaṃ prabhāvamahatām apūrvaṃ dhīmatāṃ vara,किं तद् उत्पादितं पूर्वं हरिणा लोकधारिणा रूपं प्रभावमहताम् अपूर्वं धीमतां वर |
| 335,5,MBh_335.5,dṛṣṭvā hi vibudhaśreṣṭham apūrvam amitaujasam tad aśvaśirasaṃ puṇyaṃ brahmā kim akaron mune,दृष्ट्वा हि विबुधश्रेष्ठम् अपूर्वम् अमितौजसम् तद् अश्वशिरसं पुण्यं ब्रह्मा किम् अकरोन् मुने |
| 335,6,MBh_335.6,etan naḥ saṃśayaṃ brahman purāṇajñānasaṃbhavam kathayasvottamamate mahāpuruṣanirmitam pāvitāḥ sma tvayā brahman puṇyāṃ kathayatā kathām,एतन् नः संशयं ब्रह्मन् पुराणज्ञानसंभवम् कथयस्वोत्तममते महापुरुषनिर्मितम् पाविताः स्म त्वया ब्रह्मन् पुण्यां कथयता कथाम् |
| 335,7,MBh_335.7,kathayiṣyāmi te sarvaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam jagau yad bhagavān vyāso rājño dharmasutasya vai,कथयिष्यामि ते सर्वं पुराणं वेदसंमितम् जगौ यद् भगवान् व्यासो राज्ञो धर्मसुतस्य वै |
| 335,8,MBh_335.8,śrutvāśvaśiraso mūrtiṃ devasya harimedhasaḥ utpannasaṃśayo rājā tam eva samacodayat,श्रुत्वाश्वशिरसो मूर्तिं देवस्य हरिमेधसः उत्पन्नसंशयो राजा तम् एव समचोदयत् |
| 335,9,MBh_335.9,yat tad darśitavān brahmā devaṃ hayaśirodharam kimarthaṃ tat samabhavad vapur devopakalpitam,यत् तद् दर्शितवान् ब्रह्मा देवं हयशिरोधरम् किमर्थं तत् समभवद् वपुर् देवोपकल्पितम् |
| 335,10,MBh_335.10,yat kiṃcid iha loke vai dehabaddhaṃ viśāṃ pate sarvaṃ pañcabhir āviṣṭaṃ bhūtair īśvarabuddhijaiḥ,यत् किंचिद् इह लोके वै देहबद्धं विशां पते सर्वं पञ्चभिर् आविष्टं भूतैर् ईश्वरबुद्धिजैः |
| 335,11,MBh_335.11,īśvaro hi jagatsraṣṭā prabhur nārāyaṇo virāṭ bhūtāntarātmā varadaḥ saguṇo nirguṇo 'pi ca bhūtapralayam avyaktaṃ śṛṇuṣva nṛpa-sattama,ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर् नारायणो विराट् भूतान्तरात्मा वरदः सगुणो निर्गुणो ऽपि च भूतप्रलयम् अव्यक्तं शृणुष्व नृप-सत्तम |
| 335,12,MBh_335.12,dharaṇyām atha līnāyām apsu caikārṇave purā jyotirbhūte jale cāpi līne jyotiṣi cānile,धरण्याम् अथ लीनायाम् अप्सु चैकार्णवे पुरा ज्योतिर्भूते जले चापि लीने ज्योतिषि चानिले |
| 335,13,MBh_335.13,vāyau cākāśasaṃlīne ākāśe ca manoanuge vyakte manasi saṃlīne vyakte cā-vyaktatāṃ gate,वायौ चाकाशसंलीने आकाशे च मनोअनुगे व्यक्ते मनसि संलीने व्यक्ते चा-व्यक्ततां गते |
| 335,14,MBh_335.14,avyakte puruṣaṃ yāte puṃsi sarvagate 'pi ca tama evābhavat sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana,अव्यक्ते पुरुषं याते पुंसि सर्वगते ऽपि च तम एवाभवत् सर्वं न प्राज्ञायत किंचन |
| 335,15,MBh_335.15,tamaso brahma saṃbhūtaṃ tamomūlam ṛtātmakam tad viśvabhāvasaṃjñāntaṃ pauruṣīṃ tanum āsthitam,तमसो ब्रह्म संभूतं तमोमूलम् ऋतात्मकम् तद् विश्वभावसंज्ञान्तं पौरुषीं तनुम् आस्थितम् |
| 335,16,MBh_335.16,so 'niruddha iti proktas tat pradhānaṃ pracakṣate tad avyaktam iti jñeyaṃ triguṇaṃ nṛpa-sattama,सो ऽनिरुद्ध इति प्रोक्तस् तत् प्रधानं प्रचक्षते तद् अव्यक्तम् इति ज्ञेयं त्रिगुणं नृप-सत्तम |
| 335,17,MBh_335.17,"vidyāsahāyavān devo viṣvakseno hariḥ prabhuḥ MBh,335.17 apsv eva śayanaṃ cakre nidrāyogam upāgataḥ jagataś cintayan sṛṣṭiṃ citrāṃ bahuguṇodbhavām","विद्यासहायवान् देवो विष्वक्सेनो हरिः प्रभुः म्भ्,३३५.१७ अप्स्व् एव शयनं चक्रे निद्रायोगम् उपागतः जगतश् चिन्तयन् सृष्टिं चित्रां बहुगुणोद्भवाम्" |
| 335,18,MBh_335.18,tasya cintayataḥ sṛṣṭiṃ mahān ātmaguṇaḥ smṛtaḥ ahaṃkāras tato jāto brahmā śubhacaturmukhaḥ hiraṇyagarbho bhagavān sarvalokapitāmahaḥ,तस्य चिन्तयतः सृष्टिं महान् आत्मगुणः स्मृतः अहंकारस् ततो जातो ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः हिरण्यगर्भो भगवान् सर्वलोकपितामहः |
| 335,19,MBh_335.19,padme 'niruddhāt saṃbhūtas tadā padmanibhekṣaṇaḥ sahasrapatre dyutimān upaviṣṭaḥ sanātanaḥ,पद्मे ऽनिरुद्धात् संभूतस् तदा पद्मनिभेक्षणः सहस्रपत्रे द्युतिमान् उपविष्टः सनातनः |
| 335,20,MBh_335.20,dadṛśe 'dbhutasaṃkāśe lokān āpomayān prabhuḥ sattvasthaḥ parameṣṭhī sa tato bhūtagaṇān sṛjat,ददृशे ऽद्भुतसंकाशे लोकान् आपोमयान् प्रभुः सत्त्वस्थः परमेष्ठी स ततो भूतगणान् सृजत् |
| 335,21,MBh_335.21,pūrvam eva ca padmasya patre sūryāṃśusaprabhe nārāyaṇakṛtau bindū apām āstāṃ guṇottarau,पूर्वम् एव च पद्मस्य पत्रे सूर्यांशुसप्रभे नारायणकृतौ बिन्दू अपाम् आस्तां गुणोत्तरौ |
| 335,22,MBh_335.22,tāv apaśyat sa bhagavān anādinidhano 'cyutaḥ ekas tatrābhavad bindur madhvābho ruciraprabhaḥ,ताव् अपश्यत् स भगवान् अनादिनिधनो ऽच्युतः एकस् तत्राभवद् बिन्दुर् मध्वाभो रुचिरप्रभः |
| 335,23,MBh_335.23,sa tāmaso madhur jātas tadā nārāyaṇājñayā kaṭhinas tv aparo binduḥ kaiṭabho rājasas tu saḥ,स तामसो मधुर् जातस् तदा नारायणाज्ञया कठिनस् त्व् अपरो बिन्दुः कैटभो राजसस् तु सः |
| 335,24,MBh_335.24,tāv abhyadhāvatāṃ śreṣṭhau tamorajaguṇānvitau balavantau gadāhastau padmanālānusāriṇau,ताव् अभ्यधावतां श्रेष्ठौ तमोरजगुणान्वितौ बलवन्तौ गदाहस्तौ पद्मनालानुसारिणौ |
| 335,25,MBh_335.25,dadṛśāte 'ravindasthaṃ brahmāṇam amitaprabham sṛjantaṃ prathamaṃ vedāṃś caturaś cāruvigrahān,ददृशाते ऽरविन्दस्थं ब्रह्माणम् अमितप्रभम् सृजन्तं प्रथमं वेदांश् चतुरश् चारुविग्रहान् |
| 335,26,MBh_335.26,tato vigrahavantau tau vedān dṛṣṭvāsurottamau sahasā jagṛhatur vedān brahmaṇaḥ paśyatas tadā,ततो विग्रहवन्तौ तौ वेदान् दृष्ट्वासुरोत्तमौ सहसा जगृहतुर् वेदान् ब्रह्मणः पश्यतस् तदा |
| 335,27,MBh_335.27,atha tau dānavaśreṣṭhau vedān gṛhya sanātanān rasāṃ viviśatus tūrṇam udakpūrve mahodadhau,अथ तौ दानवश्रेष्ठौ वेदान् गृह्य सनातनान् रसां विविशतुस् तूर्णम् उदक्पूर्वे महोदधौ |
| 335,28,MBh_335.28,tato hṛteṣu vedeṣu brahmā kaśmalam āviśat tato vacanam īśānaṃ prāha vedair vinākṛtaḥ,ततो हृतेषु वेदेषु ब्रह्मा कश्मलम् आविशत् ततो वचनम् ईशानं प्राह वेदैर् विनाकृतः |
| 335,29,MBh_335.29,vedā me paramaṃ cakṣur vedā me paramaṃ balam vedā me paramaṃ dhāma vedā me brahma cottamam,वेदा मे परमं चक्षुर् वेदा मे परमं बलम् वेदा मे परमं धाम वेदा मे ब्रह्म चोत्तमम् |
| 335,30,MBh_335.30,mama vedā hṛtāḥ sarve dānavābhyāṃ balād itaḥ andhakārā hi me lokā jātā vedair vinākṛtāḥ vedān ṛte hi kiṃ kuryāṃ lokān vai sraṣṭum udyataḥ,मम वेदा हृताः सर्वे दानवाभ्यां बलाद् इतः अन्धकारा हि मे लोका जाता वेदैर् विनाकृताः वेदान् ऋते हि किं कुर्यां लोकान् वै स्रष्टुम् उद्यतः |
| 335,31,MBh_335.31,aho bata mahad duḥkhaṃ vedanāśanajaṃ mama prāptaṃ dunoti hṛdayaṃ tīvraśokāya randhayan,अहो बत महद् दुःखं वेदनाशनजं मम प्राप्तं दुनोति हृदयं तीव्रशोकाय रन्धयन् |
| 335,32,MBh_335.32,ko hi śokārṇave magnaṃ mām ito 'dya samuddharet vedāṃs tān ānayen naṣṭān kasya cāhaṃ priyo bhave,को हि शोकार्णवे मग्नं माम् इतो ऽद्य समुद्धरेत् वेदांस् तान् आनयेन् नष्टान् कस्य चाहं प्रियो भवे |
| 335,33,MBh_335.33,ity evaṃ bhāṣamāṇasya brahmaṇo nṛpa-sattama hareḥ stotrārtham udbhūtā buddhir buddhimatāṃ vara tato jagau paraṃ japyaṃ sāñjalipragrahaḥ prabhuḥ,इत्य् एवं भाषमाणस्य ब्रह्मणो नृप-सत्तम हरेः स्तोत्रार्थम् उद्भूता बुद्धिर् बुद्धिमतां वर ततो जगौ परं जप्यं साञ्जलिप्रग्रहः प्रभुः |
| 335,34,MBh_335.34,namas te brahmahṛdaya namas te mama pūrvaja lokādya bhuvanaśreṣṭha sāṃkhyayoganidhe vibho,नमस् ते ब्रह्महृदय नमस् ते मम पूर्वज लोकाद्य भुवनश्रेष्ठ सांख्ययोगनिधे विभो |
| 335,35,MBh_335.35,vyaktā-vyaktakarā-cintya kṣemaṃ panthānam āsthita viśvabhuk sarvabhūtānām antarātmann ayonija,व्यक्ता-व्यक्तकरा-चिन्त्य क्षेमं पन्थानम् आस्थित विश्वभुक् सर्वभूतानाम् अन्तरात्मन्न् अयोनिज |
| 335,36,MBh_335.36,ahaṃ prasādajas tubhyaṃ lokadhāmne svayaṃbhuve tvatto me mānasaṃ janma prathamaṃ dvijapūjitam,अहं प्रसादजस् तुभ्यं लोकधाम्ने स्वयंभुवे त्वत्तो मे मानसं जन्म प्रथमं द्विजपूजितम् |
| 335,37,MBh_335.37,cākṣuṣaṃ vai dvitīyaṃ me janma cāsīt purātanam tvatprasādāc ca me janma tṛtīyaṃ vācikaṃ mahat,चाक्षुषं वै द्वितीयं मे जन्म चासीत् पुरातनम् त्वत्प्रसादाच् च मे जन्म तृतीयं वाचिकं महत् |
| 335,38,MBh_335.38,tvattaḥ śravaṇajaṃ cāpi caturthaṃ janma me vibho nāsikyaṃ cāpi me janma tvattaḥ pañcamam ucyate,त्वत्तः श्रवणजं चापि चतुर्थं जन्म मे विभो नासिक्यं चापि मे जन्म त्वत्तः पञ्चमम् उच्यते |
| 335,39,MBh_335.39,aṇḍajaṃ cāpi me janma tvattaḥ ṣaṣṭhaṃ vinirmitam idaṃ ca saptamaṃ janma padmajaṃ me 'mitaprabha,अण्डजं चापि मे जन्म त्वत्तः षष्ठं विनिर्मितम् इदं च सप्तमं जन्म पद्मजं मे ऽमितप्रभ |
| 335,40,MBh_335.40,sarge sarge hy ahaṃ putras tava triguṇavarjitaḥ prathitaḥ puṇḍarīkākṣa pradhānaguṇakalpitaḥ,सर्गे सर्गे ह्य् अहं पुत्रस् तव त्रिगुणवर्जितः प्रथितः पुण्डरीकाक्ष प्रधानगुणकल्पितः |
| 335,41,MBh_335.41,tvam īśvarasvabhāvaś ca svayaṃbhūḥ puruṣottamaḥ tvayā vinirmito 'haṃ vai vedacakṣur vayoatigaḥ,त्वम् ईश्वरस्वभावश् च स्वयंभूः पुरुषोत्तमः त्वया विनिर्मितो ऽहं वै वेदचक्षुर् वयोअतिगः |
| 335,42,MBh_335.42,te me vedā hṛtāś cakṣur andho jāto 'smi jāgṛhi dadasva cakṣuṣī mahyaṃ priyo 'haṃ te priyo 'si me,ते मे वेदा हृताश् चक्षुर् अन्धो जातो ऽस्मि जागृहि ददस्व चक्षुषी मह्यं प्रियो ऽहं ते प्रियो ऽसि मे |
| 335,43,MBh_335.43,evaṃ stutaḥ sa bhagavān puruṣaḥ sarvatomukhaḥ jahau nidrām atha tadā vedakāryārtham udyataḥ aiśvareṇa prayogeṇa dvitīyāṃ tanum āsthitaḥ,एवं स्तुतः स भगवान् पुरुषः सर्वतोमुखः जहौ निद्राम् अथ तदा वेदकार्यार्थम् उद्यतः ऐश्वरेण प्रयोगेण द्वितीयां तनुम् आस्थितः |
| 335,44,MBh_335.44,sunāsikena kāyena bhūtvā candraprabhas tadā kṛtvā hayaśiraḥ śubhraṃ vedānām ālayaṃ prabhuḥ,सुनासिकेन कायेन भूत्वा चन्द्रप्रभस् तदा कृत्वा हयशिरः शुभ्रं वेदानाम् आलयं प्रभुः |
| 335,45,MBh_335.45,tasya mūrdhā samabhavad dyauḥ sanakṣatratārakā keśāś cāsyābhavan dīrghā raver aṃśusamaprabhāḥ,तस्य मूर्धा समभवद् द्यौः सनक्षत्रतारका केशाश् चास्याभवन् दीर्घा रवेर् अंशुसमप्रभाः |
| 335,46,MBh_335.46,karṇāv ākāśapātāle lalāṭaṃ bhūtadhāriṇī gaṅgā sarasvatī puṇyā bhruvāv āstāṃ mahānadī,कर्णाव् आकाशपाताले ललाटं भूतधारिणी गङ्गा सरस्वती पुण्या भ्रुवाव् आस्तां महानदी |
| 335,47,MBh_335.47,cakṣuṣī somasūryau te nāsā saṃdhyā punaḥ smṛtā oṃkāras tv atha saṃskāro vidyuj jihvā ca nirmitā,चक्षुषी सोमसूर्यौ ते नासा संध्या पुनः स्मृता ओंकारस् त्व् अथ संस्कारो विद्युज् जिह्वा च निर्मिता |
| 335,48,MBh_335.48,dantāś ca pitaro rājan somapā iti viśrutāḥ goloko brahmalokaś ca oṣṭhāv āstāṃ mahātmanaḥ grīvā cāsyābhavad rājan kālarātrir guṇottarā,दन्ताश् च पितरो राजन् सोमपा इति विश्रुताः गोलोको ब्रह्मलोकश् च ओष्ठाव् आस्तां महात्मनः ग्रीवा चास्याभवद् राजन् कालरात्रिर् गुणोत्तरा |
| 335,49,MBh_335.49,etad dhayaśiraḥ kṛtvā nānāmūrtibhir āvṛtam antardadhe sa viśveśo viveśa ca rasāṃ prabhuḥ,एतद् धयशिरः कृत्वा नानामूर्तिभिर् आवृतम् अन्तर्दधे स विश्वेशो विवेश च रसां प्रभुः |
| 335,50,MBh_335.50,rasāṃ punaḥ praviṣṭaś ca yogaṃ paramam āsthitaḥ śaikṣaṃ svaraṃ samāsthāya om iti prāsṛjat svaram,रसां पुनः प्रविष्टश् च योगं परमम् आस्थितः शैक्षं स्वरं समास्थाय ॐ इति प्रासृजत् स्वरम् |
| 335,51,MBh_335.51,sa svaraḥ sānunādī ca sarvagaḥ snigdha eva ca babhūvāntarmahībhūtaḥ sarvabhūtaguṇoditaḥ,स स्वरः सानुनादी च सर्वगः स्निग्ध एव च बभूवान्तर्महीभूतः सर्वभूतगुणोदितः |
| 335,52,MBh_335.52,tatas tāv asurau kṛtvā vedān samayabandhanān rasātale vinikṣipya yataḥ śabdas tato drutau,ततस् ताव् असुरौ कृत्वा वेदान् समयबन्धनान् रसातले विनिक्षिप्य यतः शब्दस् ततो द्रुतौ |
| 335,53,MBh_335.53,etasminn antare rājan devo hayaśirodharaḥ jagrāha vedān akhilān rasātalagatān hariḥ prādāc ca brahmaṇe bhūyas tataḥ svāṃ prakṛtiṃ gataḥ,एतस्मिन्न् अन्तरे राजन् देवो हयशिरोधरः जग्राह वेदान् अखिलान् रसातलगतान् हरिः प्रादाच् च ब्रह्मणे भूयस् ततः स्वां प्रकृतिं गतः |
| 335,54,MBh_335.54,sthāpayitvā hayaśira udakpūrve mahodadhau vedānām ālayaś cāpi babhūvāśvaśirās tataḥ,स्थापयित्वा हयशिर उदक्पूर्वे महोदधौ वेदानाम् आलयश् चापि बभूवाश्वशिरास् ततः |
| 335,55,MBh_335.55,atha kiṃcid apaśyantau dānavau madhukaiṭabhau punar ājagmatus tatra vegitau paśyatāṃ ca tau yatra vedā vinikṣiptās tat sthānaṃ śūnyam eva ca,अथ किंचिद् अपश्यन्तौ दानवौ मधुकैटभौ पुनर् आजग्मतुस् तत्र वेगितौ पश्यतां च तौ यत्र वेदा विनिक्षिप्तास् तत् स्थानं शून्यम् एव च |
| 335,56,MBh_335.56,tata uttamam āsthāya vegaṃ balavatāṃ varau punar uttasthatuḥ śīghraṃ rasānām ālayāt tadā dadṛśāte ca puruṣaṃ tam evādikaraṃ prabhum,तत उत्तमम् आस्थाय वेगं बलवतां वरौ पुनर् उत्तस्थतुः शीघ्रं रसानाम् आलयात् तदा ददृशाते च पुरुषं तम् एवादिकरं प्रभुम् |
| 335,57,MBh_335.57,śvetaṃ candraviśuddhābham aniruddhatanau sthitam bhūyo 'py amitavikrāntaṃ nidrāyogam upāgatam,श्वेतं चन्द्रविशुद्धाभम् अनिरुद्धतनौ स्थितम् भूयो ऽप्य् अमितविक्रान्तं निद्रायोगम् उपागतम् |
| 335,58,MBh_335.58,ātmapramāṇaracite apām upari kalpite śayane nāgabhogāḍhye jvālāmālāsamāvṛte,आत्मप्रमाणरचिते अपाम् उपरि कल्पिते शयने नागभोगाढ्ये ज्वालामालासमावृते |
| 335,59,MBh_335.59,niṣkalmaṣeṇa sattvena saṃpannaṃ ruciraprabham taṃ dṛṣṭvā dānavendrau tau mahāhāsam amuñcatām,निष्कल्मषेण सत्त्वेन संपन्नं रुचिरप्रभम् तं दृष्ट्वा दानवेन्द्रौ तौ महाहासम् अमुञ्चताम् |
| 335,60,MBh_335.60,ūcatuś ca samāviṣṭau rajasā tamasā ca tau ayaṃ sa puruṣaḥ śvetaḥ śete nidrām upāgataḥ,ऊचतुश् च समाविष्टौ रजसा तमसा च तौ अयं स पुरुषः श्वेतः शेते निद्राम् उपागतः |
| 335,61,MBh_335.61,anena nūnaṃ vedānāṃ kṛtam āharaṇaṃ rasāt kasyaiṣa ko nu khalv eṣa kiṃ ca svapiti bhogavān,अनेन नूनं वेदानां कृतम् आहरणं रसात् कस्यैष को नु खल्व् एष किं च स्वपिति भोगवान् |
| 335,62,MBh_335.62,ity uccāritavākyau tau bodhayām āsatur harim yuddhārthinau tu vijñāya vibuddhaḥ puruṣottamaḥ,इत्य् उच्चारितवाक्यौ तौ बोधयाम् आसतुर् हरिम् युद्धार्थिनौ तु विज्ञाय विबुद्धः पुरुषोत्तमः |
| 335,63,MBh_335.63,"nirīkṣya cāsurendrau tau tato yuddhe mano dadhe MBh,335.63 atha yuddhaṃ samabhavat tayor nārāyaṇasya ca","निरीक्ष्य चासुरेन्द्रौ तौ ततो युद्धे मनो दधे म्भ्,३३५.६३ अथ युद्धं समभवत् तयोर् नारायणस्य च" |
| 335,64,MBh_335.64,rajastamoviṣṭatanū tāv ubhau madhukaiṭabhau brahmaṇopacitiṃ kurvañ jaghāna madhusūdanaḥ,रजस्तमोविष्टतनू ताव् उभौ मधुकैटभौ ब्रह्मणोपचितिं कुर्वञ् जघान मधुसूदनः |
| 335,65,MBh_335.65,tatas tayor vadhenāśu vedāpaharaṇena ca śokāpanayanaṃ cakre brahmaṇaḥ puruṣottamaḥ,ततस् तयोर् वधेनाशु वेदापहरणेन च शोकापनयनं चक्रे ब्रह्मणः पुरुषोत्तमः |
| 335,66,MBh_335.66,tataḥ parivṛto brahmā hatārir vedasatkṛtaḥ nirmame sa tadā lokān kṛtsnān sthāvarajaṅgamān,ततः परिवृतो ब्रह्मा हतारिर् वेदसत्कृतः निर्ममे स तदा लोकान् कृत्स्नान् स्थावरजङ्गमान् |
| 335,67,MBh_335.67,dattvā pitāmahāyāgryāṃ buddhiṃ lokavisargikīm tatraivāntardadhe devo yata evāgato hariḥ,दत्त्वा पितामहायाग्र्यां बुद्धिं लोकविसर्गिकीम् तत्रैवान्तर्दधे देवो यत एवागतो हरिः |
| 335,68,MBh_335.68,tau dānavau harir hatvā kṛtvā hayaśiras tanum punaḥ pravṛttidharmārthaṃ tām eva vidadhe tanum,तौ दानवौ हरिर् हत्वा कृत्वा हयशिरस् तनुम् पुनः प्रवृत्तिधर्मार्थं ताम् एव विदधे तनुम् |
| 335,69,MBh_335.69,evam eṣa mahābhāgo babhūvāśvaśirā hariḥ paurāṇam etad ākhyātaṃ rūpaṃ varadaṃ aiśvaram,एवम् एष महाभागो बभूवाश्वशिरा हरिः पौराणम् एतद् आख्यातं रूपं वरदं ऐश्वरम् |
| 335,70,MBh_335.70,yo hy etad brāhmaṇo nityaṃ śṛṇuyād dhārayeta vā na tasyādhyayanaṃ nāśam upagacchet kadācana,यो ह्य् एतद् ब्राह्मणो नित्यं शृणुयाद् धारयेत वा न तस्याध्ययनं नाशम् उपगच्छेत् कदाचन |
| 335,71,MBh_335.71,ārādhya tapasogreṇa devaṃ hayaśirodharam pāñcālena kramaḥ prāpto rāmeṇa pathi deśite,आराध्य तपसोग्रेण देवं हयशिरोधरम् पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तो रामेण पथि देशिते |
| 335,72,MBh_335.72,etad dhayaśiro rājann ākhyānaṃ tava kīrtitam purāṇaṃ vedasamitaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi,एतद् धयशिरो राजन्न् आख्यानं तव कीर्तितम् पुराणं वेदसमितं यन् मां त्वं परिपृच्छसि |
| 335,73,MBh_335.73,yāṃ yām icchet tanuṃ devaḥ kartuṃ kāryavidhau kvacit tāṃ tāṃ kuryād vikurvāṇaḥ svayam ātmānam ātmanā,यां याम् इच्छेत् तनुं देवः कर्तुं कार्यविधौ क्वचित् तां तां कुर्याद् विकुर्वाणः स्वयम् आत्मानम् आत्मना |
| 335,74,MBh_335.74,eṣa vedanidhiḥ śrīmān eṣa vai tapaso nidhiḥ eṣa yogaś ca sāṃkhyaṃ ca brahma cāgryaṃ harir vibhuḥ,एष वेदनिधिः श्रीमान् एष वै तपसो निधिः एष योगश् च सांख्यं च ब्रह्म चाग्र्यं हरिर् विभुः |
| 335,75,MBh_335.75,nārāyaṇaparā vedā yajñā nārāyaṇātmakāḥ tapo nārāyaṇaparaṃ nārāyaṇaparā gatiḥ,नारायणपरा वेदा यज्ञा नारायणात्मकाः तपो नारायणपरं नारायणपरा गतिः |
| 335,76,MBh_335.76,nārāyaṇaparaṃ satyam ṛtaṃ nārāyaṇātmakam nārāyaṇaparo dharmaḥ punarāvṛttidurlabhaḥ,नारायणपरं सत्यम् ऋतं नारायणात्मकम् नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः |
| 335,77,MBh_335.77,pravṛttilakṣaṇaś caiva dharmo nārāyaṇātmakaḥ nārāyaṇātmako gandho bhūmau śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ,प्रवृत्तिलक्षणश् चैव धर्मो नारायणात्मकः नारायणात्मको गन्धो भूमौ श्रेष्ठतमः स्मृतः |
| 335,78,MBh_335.78,apāṃ caiva guṇo rājan raso nārāyaṇātmakaḥ jyotiṣāṃ ca guṇo rūpaṃ smṛtaṃ nārāyaṇātmakam,अपां चैव गुणो राजन् रसो नारायणात्मकः ज्योतिषां च गुणो रूपं स्मृतं नारायणात्मकम् |
| 335,79,MBh_335.79,nārāyaṇātmakaś cāpi sparśo vāyuguṇaḥ smṛtaḥ nārāyaṇātmakaś cāpi śabda ākāśasaṃbhavaḥ,नारायणात्मकश् चापि स्पर्शो वायुगुणः स्मृतः नारायणात्मकश् चापि शब्द आकाशसंभवः |
| 335,80,MBh_335.80,manaś cāpi tato bhūtam avyaktaguṇalakṣaṇam nārāyaṇaparaḥ kālo jyotiṣām ayanaṃ ca yat,मनश् चापि ततो भूतम् अव्यक्तगुणलक्षणम् नारायणपरः कालो ज्योतिषाम् अयनं च यत् |
| 335,81,MBh_335.81,nārāyaṇaparā kīrtiḥ śrīś ca lakṣmīś ca devatāḥ nārāyaṇaparaṃ sāṃkhyaṃ yogo nārāyaṇātmakaḥ,नारायणपरा कीर्तिः श्रीश् च लक्ष्मीश् च देवताः नारायणपरं सांख्यं योगो नारायणात्मकः |
| 335,82,MBh_335.82,kāraṇaṃ puruṣo yeṣāṃ pradhānaṃ cāpi kāraṇam svabhāvaś caiva karmāṇi daivaṃ yeṣāṃ ca kāraṇam,कारणं पुरुषो येषां प्रधानं चापि कारणम् स्वभावश् चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम् |
| 335,83,MBh_335.83,pañcakāraṇasaṃkhyāto niṣṭhā sarvatra vai hariḥ tattvaṃ jijñāsamānānāṃ hetubhiḥ sarvatomukhaiḥ,पञ्चकारणसंख्यातो निष्ठा सर्वत्र वै हरिः तत्त्वं जिज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुखैः |
| 335,84,MBh_335.84,tattvam eko mahāyogī harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ sabrahmakānāṃ lokānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām,तत्त्वम् एको महायोगी हरिर् नारायणः प्रभुः सब्रह्मकानां लोकानाम् ऋषीणां च महात्मनाम् |
| 335,85,MBh_335.85,sāṃkhyānāṃ yogināṃ cāpi yatīnām ātmavedinām manīṣitaṃ vijānāti keśavo na tu tasya te,सांख्यानां योगिनां चापि यतीनाम् आत्मवेदिनाम् मनीषितं विजानाति केशवो न तु तस्य ते |
| 335,86,MBh_335.86,ye kecit sarvalokeṣu daivaṃ pitryaṃ ca kurvate dānāni ca prayacchanti tapyanti ca tapo mahat,ये केचित् सर्वलोकेषु दैवं पित्र्यं च कुर्वते दानानि च प्रयच्छन्ति तप्यन्ति च तपो महत् |
| 335,87,MBh_335.87,sarveṣām āśrayo viṣṇur aiśvaraṃ vidhim āsthitaḥ sarvabhūtakṛtāvāso vāsudeveti cocyate,सर्वेषाम् आश्रयो विष्णुर् ऐश्वरं विधिम् आस्थितः सर्वभूतकृतावासो वासुदेवेति चोच्यते |
| 336,1,MBh_336.1,"ayaṃ hi nityaḥ paramo mahar2ṣir mahāvibhūtir guṇavān nirguṇākhyaḥ guṇaiś ca saṃyogam upaiti śīghraṃ kālo yathar2tāv ṛtusaṃprayuktaḥ MBh,335.88 naivāsya vindanti gatiṃ mahātmano na cāgatiṃ kaścid ihānupaśyati jñānātmakāḥ saṃyamino mahar2ṣayaḥ paśyanti nityaṃ puruṣaṃ guṇādhikam MBh,335.89 aho hy ekāntinaḥ sarvān prīṇāti bhagavān hariḥ vidhiprayuktāṃ pūjāṃ ca gṛhṇāti bhagavān svayam","अयं हि नित्यः परमो महर्२षिर् महाविभूतिर् गुणवान् निर्गुणाख्यः गुणैश् च संयोगम् उपैति शीघ्रं कालो यथर्२ताव् ऋतुसंप्रयुक्तः म्भ्,३३५.८८ नैवास्य विन्दन्ति गतिं महात्मनो न चागतिं कश्चिद् इहानुपश्यति ज्ञानात्मकाः संयमिनो महर्२षयः पश्यन्ति नित्यं पुरुषं गुणाधिकम् म्भ्,३३५.८९ अहो ह्य् एकान्तिनः सर्वान् प्रीणाति भगवान् हरिः विधिप्रयुक्तां पूजां च गृह्णाति भगवान् स्वयम्" |
| 336,2,MBh_336.2,ye tu dagdhendhanā loke puṇyapāpavivarjitāḥ teṣāṃ tvayābhinirdiṣṭā pāraṃparyāgatā gatiḥ,ये तु दग्धेन्धना लोके पुण्यपापविवर्जिताः तेषां त्वयाभिनिर्दिष्टा पारंपर्यागता गतिः |
| 336,3,MBh_336.3,caturthyāṃ caiva te gatyāṃ gacchanti puruṣottamam ekāntinas tu puruṣā gachanti paramaṃ padam,चतुर्थ्यां चैव ते गत्यां गच्छन्ति पुरुषोत्तमम् एकान्तिनस् तु पुरुषा गछन्ति परमं पदम् |
| 336,4,MBh_336.4,nūnam ekāntadharmo 'yaṃ śreṣṭho nārāyaṇapriyaḥ agatvā gatayas tisro yad gacchanty avyayaṃ harim,नूनम् एकान्तधर्मो ऽयं श्रेष्ठो नारायणप्रियः अगत्वा गतयस् तिस्रो यद् गच्छन्त्य् अव्ययं हरिम् |
| 336,5,MBh_336.5,sahopaniṣadān vedān ye viprāḥ samyag āsthitāḥ paṭhanti vidhim āsthāya ye cāpi yatidharmiṇaḥ,सहोपनिषदान् वेदान् ये विप्राः सम्यग् आस्थिताः पठन्ति विधिम् आस्थाय ये चापि यतिधर्मिणः |
| 336,6,MBh_336.6,tebhyo viśiṣṭāṃ jānāmi gatim ekāntināṃ nṛṇām kenaiṣa dharmaḥ kathito devena ṛṣiṇāpi vā,तेभ्यो विशिष्टां जानामि गतिम् एकान्तिनां नृणाम् केनैष धर्मः कथितो देवेन ऋषिणापि वा |
| 336,7,MBh_336.7,ekāntināṃ ca kā caryā kadā cotpāditā vibho etan me saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me,एकान्तिनां च का चर्या कदा चोत्पादिता विभो एतन् मे संशयं छिन्धि परं कौतूहलं हि मे |
| 336,8,MBh_336.8,samupoḍheṣv anīkeṣu kurupāṇḍavayor mṛdhe arjune vimanaske ca gītā bhagavatā svayam,समुपोढेष्व् अनीकेषु कुरुपाण्डवयोर् मृधे अर्जुने विमनस्के च गीता भगवता स्वयम् |
| 336,9,MBh_336.9,āgatiś ca gatiś caiva pūrvaṃ te kathitā mayā gahano hy eṣa dharmo vai durvijñeyo 'kṛtātmabhiḥ,आगतिश् च गतिश् चैव पूर्वं ते कथिता मया गहनो ह्य् एष धर्मो वै दुर्विज्ञेयो ऽकृतात्मभिः |
| 336,10,MBh_336.10,saṃmitaḥ sāmavedena puraivādiyuge kṛtaḥ dhāryate svayam īśena rājan nārāyaṇena ha,संमितः सामवेदेन पुरैवादियुगे कृतः धार्यते स्वयम् ईशेन राजन् नारायणेन ह |
| 336,11,MBh_336.11,etam arthaṃ mahārāja pṛṣṭaḥ pārthena nāradaḥ ṛṣimadhye mahābhāgaḥ śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ,एतम् अर्थं महाराज पृष्टः पार्थेन नारदः ऋषिमध्ये महाभागः शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः |
| 336,12,MBh_336.12,guruṇā ca mamāpy eṣa kathito nṛpa-sattama yathā tu kathitas tatra nāradena tathā śṛṇu,गुरुणा च ममाप्य् एष कथितो नृप-सत्तम यथा तु कथितस् तत्र नारदेन तथा शृणु |
| 336,13,MBh_336.13,yadāsīn mānasaṃ janma nārāyaṇamukhodgatam brahmaṇaḥ pṛthivīpāla tadā nārāyaṇaḥ svayam tena dharmeṇa kṛtavān daivaṃ pitryaṃ ca bhārata,यदासीन् मानसं जन्म नारायणमुखोद्गतम् ब्रह्मणः पृथिवीपाल तदा नारायणः स्वयम् तेन धर्मेण कृतवान् दैवं पित्र्यं च भारत |
| 336,14,MBh_336.14,phenapā ṛṣayaś caiva taṃ dharmaṃ pratipedire vaikhānasāḥ phenapebhyo dharmam etaṃ prapedire vaikhānasebhyaḥ somas tu tataḥ so 'ntardadhe punaḥ,फेनपा ऋषयश् चैव तं धर्मं प्रतिपेदिरे वैखानसाः फेनपेभ्यो धर्मम् एतं प्रपेदिरे वैखानसेभ्यः सोमस् तु ततः सो ऽन्तर्दधे पुनः |
| 336,15,MBh_336.15,yadāsīc cākṣuṣaṃ janma dvitīyaṃ brahmaṇo nṛpa tadā pitāmahāt somād etaṃ dharmam ajānata nārāyaṇātmakaṃ rājan rudrāya pradadau ca saḥ,यदासीच् चाक्षुषं जन्म द्वितीयं ब्रह्मणो नृप तदा पितामहात् सोमाद् एतं धर्मम् अजानत नारायणात्मकं राजन् रुद्राय प्रददौ च सः |
| 336,16,MBh_336.16,tato yogasthito rudraḥ purā kṛtayuge nṛpa vālakhilyān ṛṣīn sarvān dharmam etam apāṭhayat antardadhe tato bhūyas tasya devasya māyayā,ततो योगस्थितो रुद्रः पुरा कृतयुगे नृप वालखिल्यान् ऋषीन् सर्वान् धर्मम् एतम् अपाठयत् अन्तर्दधे ततो भूयस् तस्य देवस्य मायया |
| 336,17,MBh_336.17,tṛtīyaṃ brahmaṇo janma yadāsīd vācikaṃ mahat tatraiṣa dharmaḥ saṃbhūtaḥ svayaṃ nārāyaṇān nṛpa,तृतीयं ब्रह्मणो जन्म यदासीद् वाचिकं महत् तत्रैष धर्मः संभूतः स्वयं नारायणान् नृप |
| 336,18,MBh_336.18,suparṇo nāma tam ṛṣiḥ prāptavān puruṣottamāt tapasā vai sutaptena damena niyamena ca,सुपर्णो नाम तम् ऋषिः प्राप्तवान् पुरुषोत्तमात् तपसा वै सुतप्तेन दमेन नियमेन च |
| 336,19,MBh_336.19,triḥ parikrāntavān etat suparṇo dharmam uttamam yasmāt tasmād vrataṃ hy etat trisauparṇam ihocyate,त्रिः परिक्रान्तवान् एतत् सुपर्णो धर्मम् उत्तमम् यस्मात् तस्माद् व्रतं ह्य् एतत् त्रिसौपर्णम् इहोच्यते |
| 336,20,MBh_336.20,ṛgvedapāṭhapaṭhitaṃ vratam etad dhi duścaram suparṇāc cāpy adhigato dharma eṣa sanātanaḥ,ऋग्वेदपाठपठितं व्रतम् एतद् धि दुश्चरम् सुपर्णाच् चाप्य् अधिगतो धर्म एष सनातनः |
| 336,21,MBh_336.21,vāyunā dvipadāṃ śreṣṭha prathito jagad āyuṣā vāyoḥ sakāśāt prāptaś ca ṛṣibhir vighasāśibhiḥ,वायुना द्विपदां श्रेष्ठ प्रथितो जगद् आयुषा वायोः सकाशात् प्राप्तश् च ऋषिभिर् विघसाशिभिः |
| 336,22,MBh_336.22,tebhyo mahodadhiś cainaṃ prāptavān dharmam uttamam tataḥ so 'ntardadhe bhūyo nārāyaṇasamāhitaḥ,तेभ्यो महोदधिश् चैनं प्राप्तवान् धर्मम् उत्तमम् ततः सो ऽन्तर्दधे भूयो नारायणसमाहितः |
| 336,23,MBh_336.23,yadā bhūyaḥ śravaṇajā sṛṣṭir āsīn mahātmanaḥ brahmaṇaḥ puruṣavyāghra tatra kīrtayataḥ śṛṇu,यदा भूयः श्रवणजा सृष्टिर् आसीन् महात्मनः ब्रह्मणः पुरुषव्याघ्र तत्र कीर्तयतः शृणु |
| 336,24,MBh_336.24,jagat sraṣṭumanā devo harir nārāyaṇaḥ svayam cintayām āsa puruṣaṃ jagat sargakaraṃ prabhuḥ,जगत् स्रष्टुमना देवो हरिर् नारायणः स्वयम् चिन्तयाम् आस पुरुषं जगत् सर्गकरं प्रभुः |
| 336,25,MBh_336.25,atha cintayatas tasya karṇābhyāṃ puruṣaḥ sṛtaḥ prajāsargakaro brahmā tam uvāca jagatpatiḥ,अथ चिन्तयतस् तस्य कर्णाभ्यां पुरुषः सृतः प्रजासर्गकरो ब्रह्मा तम् उवाच जगत्पतिः |
| 336,26,MBh_336.26,sṛja prajāḥ putra sarvā mukhataḥ pādatas tathā śreyas tava vidhāsyāmi balaṃ tejaś ca suvrata,सृज प्रजाः पुत्र सर्वा मुखतः पादतस् तथा श्रेयस् तव विधास्यामि बलं तेजश् च सुव्रत |
| 336,27,MBh_336.27,dharmaṃ ca matto gṛhṇīṣva sātvataṃ nāma nāmataḥ tena sarvaṃ kṛtayugaṃ sthāpayasva yathāvidhi,धर्मं च मत्तो गृह्णीष्व सात्वतं नाम नामतः तेन सर्वं कृतयुगं स्थापयस्व यथाविधि |
| 336,28,MBh_336.28,tato brahmā namaś cakre devāya harimedhase dharmaṃ cāgryaṃ sa jagrāha sarahasyaṃ sasaṃgraham āraṇyakena sahitaṃ nārāyaṇamukhodgatam,ततो ब्रह्मा नमश् चक्रे देवाय हरिमेधसे धर्मं चाग्र्यं स जग्राह सरहस्यं ससंग्रहम् आरण्यकेन सहितं नारायणमुखोद्गतम् |
| 336,29,MBh_336.29,upadiśya tato dharmaṃ brahmaṇe 'mitatejase taṃ kārtayugadharmāṇaṃ nirāśīḥkarmasaṃjñitam jagāma tamasaḥ pāraṃ yatrā-vyaktaṃ vyavasthitam,उपदिश्य ततो धर्मं ब्रह्मणे ऽमिततेजसे तं कार्तयुगधर्माणं निराशीःकर्मसंज्ञितम् जगाम तमसः पारं यत्रा-व्यक्तं व्यवस्थितम् |
| 336,30,MBh_336.30,tato 'tha varado devo brahmalokapitāmahaḥ asṛjat sa tadā lokān kṛtsnān sthāvarajaṅgamān,ततो ऽथ वरदो देवो ब्रह्मलोकपितामहः असृजत् स तदा लोकान् कृत्स्नान् स्थावरजङ्गमान् |
| 336,31,MBh_336.31,tataḥ prāvartata tadā ādau kṛtayugaṃ śubham tato hi sātvato dharmo vyāpya lokān avasthitaḥ,ततः प्रावर्तत तदा आदौ कृतयुगं शुभम् ततो हि सात्वतो धर्मो व्याप्य लोकान् अवस्थितः |
| 336,32,MBh_336.32,tenaivādyena dharmeṇa brahmā lokavisargakṛt pūjayām āsa deveśaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum,तेनैवाद्येन धर्मेण ब्रह्मा लोकविसर्गकृत् पूजयाम् आस देवेशं हरिं नारायणं प्रभुम् |
| 336,33,MBh_336.33,dharmapratiṣṭhāhetoś ca manuṃ svārociṣaṃ tataḥ adhyāpayām āsa tadā lokānāṃ hitakāmyayā,धर्मप्रतिष्ठाहेतोश् च मनुं स्वारोचिषं ततः अध्यापयाम् आस तदा लोकानां हितकाम्यया |
| 336,34,MBh_336.34,tataḥ svārociṣaḥ putraṃ vayaṃ śaṅkhapadaṃ nṛpa adhyāpayat purā-vyagraḥ sarvalokapatir vibhuḥ,ततः स्वारोचिषः पुत्रं वयं शङ्खपदं नृप अध्यापयत् पुरा-व्यग्रः सर्वलोकपतिर् विभुः |
| 336,35,MBh_336.35,tataḥ śaṅkhapadaś cāpi putram ātmajam aurasam diśāpālaṃ sudharmāṇam adhyāpayata bhārata tataḥ so 'ntardadhe bhūyaḥ prāpte tretāyuge punaḥ,ततः शङ्खपदश् चापि पुत्रम् आत्मजम् औरसम् दिशापालं सुधर्माणम् अध्यापयत भारत ततः सो ऽन्तर्दधे भूयः प्राप्ते त्रेतायुगे पुनः |
| 336,36,MBh_336.36,nāsikyajanmani purā brahmaṇaḥ pārthivottama dharmam etaṃ svayaṃ devo harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ ujjagārāravindākṣo brahmaṇaḥ paśyatas tadā,नासिक्यजन्मनि पुरा ब्रह्मणः पार्थिवोत्तम धर्मम् एतं स्वयं देवो हरिर् नारायणः प्रभुः उज्जगारारविन्दाक्षो ब्रह्मणः पश्यतस् तदा |
| 336,37,MBh_336.37,sanatkumāro bhagavāṃs tataḥ prādhītavān nṛpa sanatkumārād api ca vīraṇo vai prajāpatiḥ kṛtādau kuruśārdūla dharmam etam adhītavān,सनत्कुमारो भगवांस् ततः प्राधीतवान् नृप सनत्कुमाराद् अपि च वीरणो वै प्रजापतिः कृतादौ कुरुशार्दूल धर्मम् एतम् अधीतवान् |
| 336,38,MBh_336.38,vīraṇaś cāpy adhītyainaṃ raucyāya manave dadau raucyaḥ putrāya śuddhāya suvratāya sumedhase,वीरणश् चाप्य् अधीत्यैनं रौच्याय मनवे ददौ रौच्यः पुत्राय शुद्धाय सुव्रताय सुमेधसे |
| 336,39,MBh_336.39,kukṣināmne 'tha pradadau diśāṃ pālāya dharmiṇe tataḥ so 'ntardadhe bhūyo nārāyaṇamukhodgataḥ,कुक्षिनाम्ने ऽथ प्रददौ दिशां पालाय धर्मिणे ततः सो ऽन्तर्दधे भूयो नारायणमुखोद्गतः |
| 336,40,MBh_336.40,aṇḍaje janmani punar brahmaṇe hariyonaye eṣa dharmaḥ samudbhūto nārāyaṇamukhāt punaḥ,अण्डजे जन्मनि पुनर् ब्रह्मणे हरियोनये एष धर्मः समुद्भूतो नारायणमुखात् पुनः |
| 336,41,MBh_336.41,gṛhīto brahmaṇā rājan prayuktaś ca yathāvidhi adhyāpitāś ca munayo nāmnā barhiṣado nṛpa,गृहीतो ब्रह्मणा राजन् प्रयुक्तश् च यथाविधि अध्यापिताश् च मुनयो नाम्ना बर्हिषदो नृप |
| 336,42,MBh_336.42,barhiṣadbhyaś ca saṃkrāntaḥ sāmavedāntagaṃ dvijam jyeṣṭhaṃ nāmnābhivikhyātaṃ jyeṣṭhasāmavrato hariḥ,बर्हिषद्भ्यश् च संक्रान्तः सामवेदान्तगं द्विजम् ज्येष्ठं नाम्नाभिविख्यातं ज्येष्ठसामव्रतो हरिः |
| 336,43,MBh_336.43,jyeṣṭhāc cāpy anusaṃkrānto rājānam avikampanam antardadhe tato rājann eṣa dharmaḥ prabhor hareḥ,ज्येष्ठाच् चाप्य् अनुसंक्रान्तो राजानम् अविकम्पनम् अन्तर्दधे ततो राजन्न् एष धर्मः प्रभोर् हरेः |
| 336,44,MBh_336.44,yad idaṃ saptamaṃ janma padmajaṃ brahmaṇo nṛpa tatraiṣa dharmaḥ kathitaḥ svayaṃ nārāyaṇena hi,यद् इदं सप्तमं जन्म पद्मजं ब्रह्मणो नृप तत्रैष धर्मः कथितः स्वयं नारायणेन हि |
| 336,45,MBh_336.45,pitāmahāya śuddhāya yugādau lokadhāriṇe pitāmahaś ca dakṣāya dharmam etaṃ purā dadau,पितामहाय शुद्धाय युगादौ लोकधारिणे पितामहश् च दक्षाय धर्मम् एतं पुरा ददौ |
| 336,46,MBh_336.46,tato jyeṣṭhe tu dauhitre prādād dakṣo nṛpa-uttama āditye savitur jyeṣṭhe vivasvāñ jagṛhe tataḥ,ततो ज्येष्ठे तु दौहित्रे प्रादाद् दक्षो नृप-उत्तम आदित्ये सवितुर् ज्येष्ठे विवस्वाञ् जगृहे ततः |
| 336,47,MBh_336.47,tretāyugādau ca punar vivasvān manave dadau manuś ca lokabhūtyarthaṃ sutāyekṣvākave dadau,त्रेतायुगादौ च पुनर् विवस्वान् मनवे ददौ मनुश् च लोकभूत्यर्थं सुतायेक्ष्वाकवे ददौ |
| 336,48,MBh_336.48,ikṣvākuṇā ca kathito vyāpya lokān avasthitaḥ gamiṣyati kṣayānte ca punar nārāyaṇaṃ nṛpa,इक्ष्वाकुणा च कथितो व्याप्य लोकान् अवस्थितः गमिष्यति क्षयान्ते च पुनर् नारायणं नृप |
| 336,49,MBh_336.49,vratināṃ cāpi yo dharmaḥ sa te pūrvaṃ nṛpa-uttama kathito harigītāsu samāsavidhikalpitaḥ,व्रतिनां चापि यो धर्मः स ते पूर्वं नृप-उत्तम कथितो हरिगीतासु समासविधिकल्पितः |
| 336,50,MBh_336.50,nāradena tu saṃprāptaḥ sarahasyaḥ sasaṃgrahaḥ eṣa dharmo jagannāthāt sākṣān nārāyaṇān nṛpa,नारदेन तु संप्राप्तः सरहस्यः ससंग्रहः एष धर्मो जगन्नाथात् साक्षान् नारायणान् नृप |
| 336,51,MBh_336.51,evam eṣa mahān dharma ādyo rājan sanātanaḥ durvijñeyo duṣkaraś ca sātvatair dhāryate sadā,एवम् एष महान् धर्म आद्यो राजन् सनातनः दुर्विज्ञेयो दुष्करश् च सात्वतैर् धार्यते सदा |
| 336,52,MBh_336.52,dharmajñānena caitena suprayuktena karmaṇā ahiṃsādharmayuktena prīyate harir īśvaraḥ,धर्मज्ञानेन चैतेन सुप्रयुक्तेन कर्मणा अहिंसाधर्मयुक्तेन प्रीयते हरिर् ईश्वरः |
| 336,53,MBh_336.53,ekavyūhavibhāgo vā kvacid dvivyūhasaṃjñitaḥ trivyūhaś cāpi saṃkhyātaś caturvyūhaś ca dṛśyate,एकव्यूहविभागो वा क्वचिद् द्विव्यूहसंज्ञितः त्रिव्यूहश् चापि संख्यातश् चतुर्व्यूहश् च दृश्यते |
| 336,54,MBh_336.54,harir eva hi kṣetrajño nirmamo niṣkalas tathā jīvaś ca sarvabhūteṣu pañcabhūtaguṇātigaḥ,हरिर् एव हि क्षेत्रज्ञो निर्ममो निष्कलस् तथा जीवश् च सर्वभूतेषु पञ्चभूतगुणातिगः |
| 336,55,MBh_336.55,manaś ca prathitaṃ rājan pañcendriyasamīraṇam eṣa lokanidhir dhīmān eṣa lokavisargakṛt,मनश् च प्रथितं राजन् पञ्चेन्द्रियसमीरणम् एष लोकनिधिर् धीमान् एष लोकविसर्गकृत् |
| 336,56,MBh_336.56,akartā caiva kartā ca kāryaṃ kāraṇam eva ca yathecchati tathā rājan krīḍate puruṣo 'vyayaḥ,अकर्ता चैव कर्ता च कार्यं कारणम् एव च यथेच्छति तथा राजन् क्रीडते पुरुषो ऽव्ययः |
| 336,57,MBh_336.57,eṣa ekāntidharmas te kīrtito nṛpa-sattama mayā guruprasādena durvijñeyo 'kṛtātmabhiḥ ekāntino hi puruṣā durlabhā bahavo nṛpa,एष एकान्तिधर्मस् ते कीर्तितो नृप-सत्तम मया गुरुप्रसादेन दुर्विज्ञेयो ऽकृतात्मभिः एकान्तिनो हि पुरुषा दुर्लभा बहवो नृप |
| 336,58,MBh_336.58,yady ekāntibhir ākīrṇaṃ jagat syāt kurunandana ahiṃsakair ātmavidbhiḥ sarvabhūtahite rataiḥ bhavet kṛtayugaprāptir āśīḥkarmavivarjitaiḥ,यद्य् एकान्तिभिर् आकीर्णं जगत् स्यात् कुरुनन्दन अहिंसकैर् आत्मविद्भिः सर्वभूतहिते रतैः भवेत् कृतयुगप्राप्तिर् आशीःकर्मविवर्जितैः |
| 336,59,MBh_336.59,evaṃ sa bhagavān vyāso gurur mama viśāṃ pate kathayām āsa dharmajño dharmarājñe dvijottamaḥ,एवं स भगवान् व्यासो गुरुर् मम विशां पते कथयाम् आस धर्मज्ञो धर्मराज्ञे द्विजोत्तमः |
| 336,60,MBh_336.60,ṛṣīṇāṃ saṃnidhau rājañ śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ tasyāpy akathayat pūrvaṃ nāradaḥ sumahātapāḥ,ऋषीणां संनिधौ राजञ् शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः तस्याप्य् अकथयत् पूर्वं नारदः सुमहातपाः |
| 336,61,MBh_336.61,devaṃ paramakaṃ brahma śvetaṃ candrābham acyutam yatra caikāntino yānti nārāyaṇaparāyaṇāḥ,देवं परमकं ब्रह्म श्वेतं चन्द्राभम् अच्युतम् यत्र चैकान्तिनो यान्ति नारायणपरायणाः |
| 336,62,MBh_336.62,evaṃ bahuvidhaṃ dharmaṃ pratibuddhair niṣevitam na kurvanti kathaṃ viprā anye nānāvrate sthitāḥ,एवं बहुविधं धर्मं प्रतिबुद्धैर् निषेवितम् न कुर्वन्ति कथं विप्रा अन्ये नानाव्रते स्थिताः |
| 336,63,MBh_336.63,tisraḥ prakṛtayo rājan dehabandheṣu nirmitāḥ sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti bhārata,तिस्रः प्रकृतयो राजन् देहबन्धेषु निर्मिताः सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति भारत |
| 336,64,MBh_336.64,dehabandheṣu puruṣaḥ śreṣṭhaḥ kurukulodvaha sāttvikaḥ puruṣavyāghra bhaven mokṣārthaniścitaḥ,देहबन्धेषु पुरुषः श्रेष्ठः कुरुकुलोद्वह सात्त्विकः पुरुषव्याघ्र भवेन् मोक्षार्थनिश्चितः |
| 336,65,MBh_336.65,atrāpi sa vijānāti puruṣaṃ brahmavartinam nārāyaṇaparo mokṣas tato vai sāttvikaḥ smṛtaḥ,अत्रापि स विजानाति पुरुषं ब्रह्मवर्तिनम् नारायणपरो मोक्षस् ततो वै सात्त्विकः स्मृतः |
| 336,66,MBh_336.66,manīṣitaṃ ca prāpnoti cintayan puruṣottamam ekāntabhaktiḥ satataṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ,मनीषितं च प्राप्नोति चिन्तयन् पुरुषोत्तमम् एकान्तभक्तिः सततं नारायणपरायणः |
| 336,67,MBh_336.67,manīṣiṇo hi ye kecid yatayo mokṣakāṅkṣiṇaḥ teṣāṃ vai chinnatṛṣṇānāṃ yogakṣemavaho hariḥ,मनीषिणो हि ये केचिद् यतयो मोक्षकाङ्क्षिणः तेषां वै छिन्नतृष्णानां योगक्षेमवहो हरिः |
| 336,68,MBh_336.68,jāyamānaṃ hi puruṣaṃ yaṃ paśyen madhusūdanaḥ sāttvikas tu sa vijñeyo bhaven mokṣe ca niścitaḥ,जायमानं हि पुरुषं यं पश्येन् मधुसूदनः सात्त्विकस् तु स विज्ञेयो भवेन् मोक्षे च निश्चितः |
| 336,69,MBh_336.69,sāṃkhyayogena tulyo hi dharma ekāntasevitaḥ nārāyaṇātmake mokṣe tato yānti parāṃ gatim,सांख्ययोगेन तुल्यो हि धर्म एकान्तसेवितः नारायणात्मके मोक्षे ततो यान्ति परां गतिम् |
| 336,70,MBh_336.70,nārāyaṇena dṛṣṭaś ca pratibuddho bhavet pumān evam ātmecchayā rājan pratibuddho na jāyate,नारायणेन दृष्टश् च प्रतिबुद्धो भवेत् पुमान् एवम् आत्मेच्छया राजन् प्रतिबुद्धो न जायते |
| 336,71,MBh_336.71,rājasī tāmasī caiva vyāmiśre prakṛtī smṛte tadātmakaṃ hi puruṣaṃ jāyamānaṃ viśāṃ pate pravṛttilakṣaṇair yuktaṃ nāvekṣati hariḥ svayam,राजसी तामसी चैव व्यामिश्रे प्रकृती स्मृते तदात्मकं हि पुरुषं जायमानं विशां पते प्रवृत्तिलक्षणैर् युक्तं नावेक्षति हरिः स्वयम् |
| 336,72,MBh_336.72,paśyaty enaṃ jāyamānaṃ brahmā lokapitāmahaḥ rajasā tamasā caiva mānuṣaṃ samabhiplutam,पश्यत्य् एनं जायमानं ब्रह्मा लोकपितामहः रजसा तमसा चैव मानुषं समभिप्लुतम् |
| 336,73,MBh_336.73,kāmaṃ devāś ca ṛṣayaḥ sattvasthā nṛpa-sattama hīnāḥ sattvena sūkṣmeṇa tato vaikārikāḥ smṛtāḥ,कामं देवाश् च ऋषयः सत्त्वस्था नृप-सत्तम हीनाः सत्त्वेन सूक्ष्मेण ततो वैकारिकाः स्मृताः |
| 336,75,MBh_336.75,"kathaṃ vaikāriko gacchet puruṣaḥ puruṣottamam MBh,336.74 susūkṣmasattvasaṃyuktaṃ saṃyuktaṃ tribhir akṣaraiḥ puruṣaḥ puruṣaṃ gacchen niṣkriyaḥ pañcaviṃśakam","कथं वैकारिको गच्छेत् पुरुषः पुरुषोत्तमम् म्भ्,३३६.७४ सुसूक्ष्मसत्त्वसंयुक्तं संयुक्तं त्रिभिर् अक्षरैः पुरुषः पुरुषं गच्छेन् निष्क्रियः पञ्चविंशकम्" |
| 336,76,MBh_336.76,evam ekaṃ sāṃkhyayogaṃ vedāraṇyakam eva ca parasparāṅgāny etāni pañcarātraṃ ca kathyate eṣa ekāntināṃ dharmo nārāyaṇaparātmakaḥ,एवम् एकं सांख्ययोगं वेदारण्यकम् एव च परस्पराङ्गान्य् एतानि पञ्चरात्रं च कथ्यते एष एकान्तिनां धर्मो नारायणपरात्मकः |
| 336,78,MBh_336.78,"yathā samudrāt prasṛtā jalaughās tam eva rājan punar āviśanti ime tathā jñānamahājalaughā nārāyaṇaṃ vai punar āviśanti MBh,336.77 eṣa te kathito dharmaḥ sātvato yadubāndhava kuruṣvainaṃ yathānyāyaṃ yadi śaknoṣi bhārata","यथा समुद्रात् प्रसृता जलौघास् तम् एव राजन् पुनर् आविशन्ति इमे तथा ज्ञानमहाजलौघा नारायणं वै पुनर् आविशन्ति म्भ्,३३६.७७ एष ते कथितो धर्मः सात्वतो यदुबान्धव कुरुष्वैनं यथान्यायं यदि शक्नोषि भारत" |
| 336,79,MBh_336.79,evaṃ hi sumahābhāgo nārado gurave mama śvetānāṃ yatinām āha ekāntagatim avyayām,एवं हि सुमहाभागो नारदो गुरवे मम श्वेतानां यतिनाम् आह एकान्तगतिम् अव्ययाम् |
| 336,80,MBh_336.80,vyāsaś cākathayat prītyā dharmaputrāya dhīmate sa evāyaṃ mayā tubhyam ākhyātaḥ prasṛto guroḥ,व्यासश् चाकथयत् प्रीत्या धर्मपुत्राय धीमते स एवायं मया तुभ्यम् आख्यातः प्रसृतो गुरोः |
| 336,81,MBh_336.81,itthaṃ hi duścaro dharma eṣa pārthivasattama yathaiva tvaṃ tathaivānye na bhajanti vimohitāḥ,इत्थं हि दुश्चरो धर्म एष पार्थिवसत्तम यथैव त्वं तथैवान्ये न भजन्ति विमोहिताः |
| 336,82,MBh_336.82,kṛṣṇa eva hi lokānāṃ bhāvano mohanas tathā saṃhārakārakaś caiva kāraṇaṃ ca viśāṃ pate,कृष्ण एव हि लोकानां भावनो मोहनस् तथा संहारकारकश् चैव कारणं च विशां पते |
| 337,1,MBh_337.1,sāṃkhyaṃ yogaṃ pañcarātraṃ vedāraṇyakam eva ca jñānāny etāni brahmar1ṣe lokeṣu pracaranti ha,सांख्यं योगं पञ्चरात्रं वेदारण्यकम् एव च ज्ञानान्य् एतानि ब्रह्मर्१षे लोकेषु प्रचरन्ति ह |
| 337,2,MBh_337.2,kim etāny ekaniṣṭhāni pṛthaṅniṣṭhāni vā mune prabrūhi vai mayā pṛṣṭaḥ pravṛttiṃ ca yathākramam,किम् एतान्य् एकनिष्ठानि पृथङ्निष्ठानि वा मुने प्रब्रूहि वै मया पृष्टः प्रवृत्तिं च यथाक्रमम् |
| 337,6,MBh_337.6,"jajñe bahujñaṃ param atyudāraṃ yaṃ dvīpamadhye sutam ātmavantam parāśarād gandhavatī mahar2ṣiṃ tasmai namo 'jñānatamonudāya MBh,337.3 pitāmahādyaṃ pravadanti ṣaṣṭhaṃ mahar2ṣim ārṣeyavibhūtiyuktam nārāyaṇasyāṃśajam ekaputraṃ dvaipāyanaṃ vedamahānidhānam MBh,337.4 tam ādikāleṣu mahāvibhūtir nārāyaṇo brahmamahānidhānam sasarja putrārtham udāratejā vyāsaṃ mahātmānam ajaḥ purāṇaḥ MBh,337.5 tvayaiva kathitaḥ pūrvaṃ saṃbhavo dvijasattama vasiṣṭhasya sutaḥ śaktiḥ śakteḥ putraḥ parāśaraḥ","जज्ञे बहुज्ञं परम् अत्युदारं यं द्वीपमध्ये सुतम् आत्मवन्तम् पराशराद् गन्धवती महर्२षिं तस्मै नमो ऽज्ञानतमोनुदाय म्भ्,३३७.३ पितामहाद्यं प्रवदन्ति षष्ठं महर्२षिम् आर्षेयविभूतियुक्तम् नारायणस्यांशजम् एकपुत्रं द्वैपायनं वेदमहानिधानम् म्भ्,३३७.४ तम् आदिकालेषु महाविभूतिर् नारायणो ब्रह्ममहानिधानम् ससर्ज पुत्रार्थम् उदारतेजा व्यासं महात्मानम् अजः पुराणः म्भ्,३३७.५ त्वयैव कथितः पूर्वं संभवो द्विजसत्तम वसिष्ठस्य सुतः शक्तिः शक्तेः पुत्रः पराशरः" |
| 337,7,MBh_337.7,parāśarasya dāyādaḥ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ bhūyo nārāyaṇasutaṃ tvam evainaṃ prabhāṣase,पराशरस्य दायादः कृष्णद्वैपायनो मुनिः भूयो नारायणसुतं त्वम् एवैनं प्रभाषसे |
| 337,8,MBh_337.8,kim ataḥ pūrvajaṃ janma vyāsasyā-mitatejasaḥ kathayasvottamamate janma nārāyaṇodbhavam,किम् अतः पूर्वजं जन्म व्यासस्या-मिततेजसः कथयस्वोत्तममते जन्म नारायणोद्भवम् |
| 337,9,MBh_337.9,vedārthān vettukāmasya dharmiṣṭhasya taponidheḥ guror me jñānaniṣṭhasya himavatpādae āsataḥ,वेदार्थान् वेत्तुकामस्य धर्मिष्ठस्य तपोनिधेः गुरोर् मे ज्ञाननिष्ठस्य हिमवत्पादए आसतः |
| 337,10,MBh_337.10,kṛtvā bhāratam ākhyānaṃ tapaḥśrāntasya dhīmataḥ śuśrūṣāṃ tatparā rājan kṛtavanto vayaṃ tadā,कृत्वा भारतम् आख्यानं तपःश्रान्तस्य धीमतः शुश्रूषां तत्परा राजन् कृतवन्तो वयं तदा |
| 337,11,MBh_337.11,sumantur jaiminiś caiva pailaś ca sudṛḍhavrataḥ ahaṃ caturthaḥ śiṣyo vai śuko vyāsātmajas tathā,सुमन्तुर् जैमिनिश् चैव पैलश् च सुदृढव्रतः अहं चतुर्थः शिष्यो वै शुको व्यासात्मजस् तथा |
| 337,12,MBh_337.12,ebhiḥ parivṛto vyāsaḥ śiṣyaiḥ pañcabhir uttamaiḥ śuśubhe himavatpāde bhūtair bhūtapatir yathā,एभिः परिवृतो व्यासः शिष्यैः पञ्चभिर् उत्तमैः शुशुभे हिमवत्पादे भूतैर् भूतपतिर् यथा |
| 337,13,MBh_337.13,vedān āvartayan sāṅgān bhāratārthāṃś ca sarvaśaḥ tam ekamanasaṃ dāntaṃ yuktā vayam upāsmahe,वेदान् आवर्तयन् साङ्गान् भारतार्थांश् च सर्वशः तम् एकमनसं दान्तं युक्ता वयम् उपास्महे |
| 337,14,MBh_337.14,kathāntare 'tha kasmiṃścit pṛṣṭo 'smābhir dvijottamaḥ vedārthān bhāratārthāṃś ca janma nārāyaṇāt tathā,कथान्तरे ऽथ कस्मिंश्चित् पृष्टो ऽस्माभिर् द्विजोत्तमः वेदार्थान् भारतार्थांश् च जन्म नारायणात् तथा |
| 337,15,MBh_337.15,sa pūrvam uktvā vedārthān bhāratārthāṃś ca tattvavit nārāyaṇād idaṃ janma vyāhartum upacakrame,स पूर्वम् उक्त्वा वेदार्थान् भारतार्थांश् च तत्त्ववित् नारायणाद् इदं जन्म व्याहर्तुम् उपचक्रमे |
| 337,16,MBh_337.16,śṛṇudhvam ākhyānavaram etad ārṣeyam uttamam ādikālodbhavaṃ viprās tapasādhigataṃ mayā,शृणुध्वम् आख्यानवरम् एतद् आर्षेयम् उत्तमम् आदिकालोद्भवं विप्रास् तपसाधिगतं मया |
| 337,17,MBh_337.17,prāpte prajāvisarge vai saptame padmasaṃbhave nārāyaṇo mahāyogī śubhā-śubhavivarjitaḥ,प्राप्ते प्रजाविसर्गे वै सप्तमे पद्मसंभवे नारायणो महायोगी शुभा-शुभविवर्जितः |
| 337,18,MBh_337.18,sasṛje nābhitaḥ putraṃ brahmāṇam amitaprabham tataḥ sa prādur abhavad athainaṃ vākyam abravīt,ससृजे नाभितः पुत्रं ब्रह्माणम् अमितप्रभम् ततः स प्रादुर् अभवद् अथैनं वाक्यम् अब्रवीत् |
| 337,19,MBh_337.19,mama tvaṃ nābhito jātaḥ prajāsargakaraḥ prabhuḥ sṛja prajās tvaṃ vividhā brahman sajaḍapaṇḍitāḥ,मम त्वं नाभितो जातः प्रजासर्गकरः प्रभुः सृज प्रजास् त्वं विविधा ब्रह्मन् सजडपण्डिताः |
| 337,20,MBh_337.20,sa evam ukto vimukhaś cintāvyākulamānasaḥ praṇamya varadaṃ devam uvāca harim īśvaram,स एवम् उक्तो विमुखश् चिन्ताव्याकुलमानसः प्रणम्य वरदं देवम् उवाच हरिम् ईश्वरम् |
| 337,21,MBh_337.21,kā śaktir mama deveśa prajāḥ sraṣṭuṃ namo 'stu te aprajñāvān ahaṃ deva vidhatsva yad anantaram,का शक्तिर् मम देवेश प्रजाः स्रष्टुं नमो ऽस्तु ते अप्रज्ञावान् अहं देव विधत्स्व यद् अनन्तरम् |
| 337,22,MBh_337.22,sa evam ukto bhagavān bhūtvāthāntarhitas tataḥ cintayām āsa deveśo buddhiṃ buddhimatāṃ varaḥ,स एवम् उक्तो भगवान् भूत्वाथान्तर्हितस् ततः चिन्तयाम् आस देवेशो बुद्धिं बुद्धिमतां वरः |
| 337,23,MBh_337.23,svarūpiṇī tato buddhir upatasthe hariṃ prabhum yogena caināṃ niryogaḥ svayaṃ niyuyuje tadā,स्वरूपिणी ततो बुद्धिर् उपतस्थे हरिं प्रभुम् योगेन चैनां निर्योगः स्वयं नियुयुजे तदा |
| 337,24,MBh_337.24,sa tām aiśvaryayogasthāṃ buddhiṃ śaktimatīṃ satīm uvāca vacanaṃ devo buddhiṃ vai prabhur avyayaḥ,स ताम् ऐश्वर्ययोगस्थां बुद्धिं शक्तिमतीं सतीम् उवाच वचनं देवो बुद्धिं वै प्रभुर् अव्ययः |
| 337,25,MBh_337.25,brahmāṇaṃ praviśasveti lokasṛṣṭyarthasiddhaye tatas tam īśvarādiṣṭā buddhiḥ kṣipraṃ viveśa sā,ब्रह्माणं प्रविशस्वेति लोकसृष्ट्यर्थसिद्धये ततस् तम् ईश्वरादिष्टा बुद्धिः क्षिप्रं विवेश सा |
| 337,26,MBh_337.26,athainaṃ buddhisaṃyuktaṃ punaḥ sa dadṛśe hariḥ bhūyaś cainaṃ vacaḥ prāha sṛjemā vividhāḥ prajāḥ,अथैनं बुद्धिसंयुक्तं पुनः स ददृशे हरिः भूयश् चैनं वचः प्राह सृजेमा विविधाः प्रजाः |
| 337,27,MBh_337.27,evam uktvā sa bhagavāṃs tatraivāntaradhīyata prāpa caiva muhūrtena svasthānaṃ devasaṃjñitam,एवम् उक्त्वा स भगवांस् तत्रैवान्तरधीयत प्राप चैव मुहूर्तेन स्वस्थानं देवसंज्ञितम् |
| 337,28,MBh_337.28,tāṃ caiva prakṛtiṃ prāpya ekībhāvagato 'bhavat athāsya buddhir abhavat punar anyā tadā kila,तां चैव प्रकृतिं प्राप्य एकीभावगतो ऽभवत् अथास्य बुद्धिर् अभवत् पुनर् अन्या तदा किल |
| 337,29,MBh_337.29,sṛṣṭā imāḥ prajāḥ sarvā brahmaṇā parameṣṭhinā daityadānavagandharvarakṣogaṇasamākulāḥ jātā hīyaṃ vasumatī bhārākrāntā tapasvinī,सृष्टा इमाः प्रजाः सर्वा ब्रह्मणा परमेष्ठिना दैत्यदानवगन्धर्वरक्षोगणसमाकुलाः जाता हीयं वसुमती भाराक्रान्ता तपस्विनी |
| 337,30,MBh_337.30,bahavo balinaḥ pṛthvyāṃ daityadānavarākṣasāḥ bhaviṣyanti tapoyuktā varān prāpsyanti cottamān,बहवो बलिनः पृथ्व्यां दैत्यदानवराक्षसाः भविष्यन्ति तपोयुक्ता वरान् प्राप्स्यन्ति चोत्तमान् |
| 337,31,MBh_337.31,avaśyam eva taiḥ sarvair varadānena darpitaiḥ bādhitavyāḥ suragaṇā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ tatra nyāyyam idaṃ kartuṃ bhārāvataraṇaṃ mayā,अवश्यम् एव तैः सर्वैर् वरदानेन दर्पितैः बाधितव्याः सुरगणा ऋषयश् च तपोधनाः तत्र न्याय्यम् इदं कर्तुं भारावतरणं मया |
| 337,32,MBh_337.32,atha nānāsamudbhūtair vasudhāyāṃ yathākramam nigraheṇa ca pāpānāṃ sādhūnāṃ pragraheṇa ca,अथ नानासमुद्भूतैर् वसुधायां यथाक्रमम् निग्रहेण च पापानां साधूनां प्रग्रहेण च |
| 337,33,MBh_337.33,imāṃ tapasvinīṃ satyāṃ dhārayiṣyāmi medinīm mayā hy eṣā hi dhriyate pātālasthena bhoginā,इमां तपस्विनीं सत्यां धारयिष्यामि मेदिनीम् मया ह्य् एषा हि ध्रियते पातालस्थेन भोगिना |
| 337,34,MBh_337.34,mayā dhṛtā dhārayati jagad dhi sacarā-caram tasmāt pṛthvyāḥ paritrāṇaṃ kariṣye saṃbhavaṃ gataḥ,मया धृता धारयति जगद् धि सचरा-चरम् तस्मात् पृथ्व्याः परित्राणं करिष्ये संभवं गतः |
| 337,35,MBh_337.35,evaṃ sa cintayitvā tu bhagavān madhusūdanaḥ rūpāṇy anekāny asṛjat prādurbhāvabhavāya saḥ,एवं स चिन्तयित्वा तु भगवान् मधुसूदनः रूपाण्य् अनेकान्य् असृजत् प्रादुर्भावभवाय सः |
| 337,36,MBh_337.36,vārāhaṃ nārasiṃhaṃ ca vāmanaṃ mānuṣaṃ tathā ebhir mayā nihantavyā durvinītāḥ surārayaḥ,वाराहं नारसिंहं च वामनं मानुषं तथा एभिर् मया निहन्तव्या दुर्विनीताः सुरारयः |
| 337,37,MBh_337.37,atha bhūyo jagatsraṣṭā bhoḥśabdenānunādayan sarasvatīm uccacāra tatra sārasvato 'bhavat,अथ भूयो जगत्स्रष्टा भोःशब्देनानुनादयन् सरस्वतीम् उच्चचार तत्र सारस्वतो ऽभवत् |
| 337,38,MBh_337.38,apāntaratamā nāma suto vāksaṃbhavo vibhoḥ bhūtabhavyabhaviṣyajñaḥ satyavādī dṛḍhavrataḥ,अपान्तरतमा नाम सुतो वाक्संभवो विभोः भूतभव्यभविष्यज्ञः सत्यवादी दृढव्रतः |
| 337,39,MBh_337.39,tam uvāca nataṃ mūrdhnā devānām ādir avyayaḥ vedākhyāne śrutiḥ kāryā tvayā matimatāṃ vara tasmāt kuru yathājñaptaṃ mayaitad vacanaṃ mune,तम् उवाच नतं मूर्ध्ना देवानाम् आदिर् अव्ययः वेदाख्याने श्रुतिः कार्या त्वया मतिमतां वर तस्मात् कुरु यथाज्ञप्तं मयैतद् वचनं मुने |
| 337,40,MBh_337.40,tena bhinnās tadā vedā manoḥ svāyaṃbhuve 'ntare tatas tutoṣa bhagavān haris tenāsya karmaṇā tapasā ca sutaptena yamena niyamena ca,तेन भिन्नास् तदा वेदा मनोः स्वायंभुवे ऽन्तरे ततस् तुतोष भगवान् हरिस् तेनास्य कर्मणा तपसा च सुतप्तेन यमेन नियमेन च |
| 337,41,MBh_337.41,manvantareṣu putra tvam evaṃ lokapravartakaḥ bhaviṣyasy acalo brahmann apradhṛṣyaś ca nityaśaḥ,मन्वन्तरेषु पुत्र त्वम् एवं लोकप्रवर्तकः भविष्यस्य् अचलो ब्रह्मन्न् अप्रधृष्यश् च नित्यशः |
| 337,42,MBh_337.42,punas tiṣye ca saṃprāpte kuravo nāma bhāratāḥ bhaviṣyanti mahātmāno rājānaḥ prathitā bhuvi,पुनस् तिष्ये च संप्राप्ते कुरवो नाम भारताः भविष्यन्ति महात्मानो राजानः प्रथिता भुवि |
| 337,43,MBh_337.43,teṣāṃ tvattaḥ prasūtānāṃ kulabhedo bhaviṣyati parasparavināśārthaṃ tvām ṛte dvijasattama,तेषां त्वत्तः प्रसूतानां कुलभेदो भविष्यति परस्परविनाशार्थं त्वाम् ऋते द्विजसत्तम |
| 337,44,MBh_337.44,tatrāpy anekadhā vedān bhetsyase tapasānvitaḥ kṛṣṇe yuge ca saṃprāpte kṛṣṇavarṇo bhaviṣyasi,तत्राप्य् अनेकधा वेदान् भेत्स्यसे तपसान्वितः कृष्णे युगे च संप्राप्ते कृष्णवर्णो भविष्यसि |
| 337,45,MBh_337.45,dharmāṇāṃ vividhānāṃ ca kartā jñānakaras tathā bhaviṣyasi tapoyukto na ca rāgād vimokṣyase,धर्माणां विविधानां च कर्ता ज्ञानकरस् तथा भविष्यसि तपोयुक्तो न च रागाद् विमोक्ष्यसे |
| 337,46,MBh_337.46,vītarāgaś ca putras te paramātmā bhaviṣyati maheśvaraprasādena naitad vacanam anyathā,वीतरागश् च पुत्रस् ते परमात्मा भविष्यति महेश्वरप्रसादेन नैतद् वचनम् अन्यथा |
| 337,49,MBh_337.49,"yaṃ mānasaṃ vai pravadanti putraṃ pitāmahasyottamabuddhiyuktam vasiṣṭham agryaṃ tapaso nidhānaṃ yaś cāpi sūryaṃ vyatiricya bhāti MBh,337.47 tasyānvaye cāpi tato mahar2ṣiḥ parāśaro nāma mahāprabhāvaḥ pitā sa te vedanidhir variṣṭho mahātapā vai tapaso nivāsaḥ kānīnagarbhaḥ pitṛkanyakāyāṃ tasmād ṛṣes tvaṃ bhavitā ca putraḥ MBh,337.48 bhūtabhavyabhaviṣyāṇāṃ chinnasarvārthasaṃśayaḥ ye hy atikrāntakāḥ pūrvaṃ sahasrayugaparyayāḥ","यं मानसं वै प्रवदन्ति पुत्रं पितामहस्योत्तमबुद्धियुक्तम् वसिष्ठम् अग्र्यं तपसो निधानं यश् चापि सूर्यं व्यतिरिच्य भाति म्भ्,३३७.४७ तस्यान्वये चापि ततो महर्२षिः पराशरो नाम महाप्रभावः पिता स ते वेदनिधिर् वरिष्ठो महातपा वै तपसो निवासः कानीनगर्भः पितृकन्यकायां तस्माद् ऋषेस् त्वं भविता च पुत्रः म्भ्,३३७.४८ भूतभव्यभविष्याणां छिन्नसर्वार्थसंशयः ये ह्य् अतिक्रान्तकाः पूर्वं सहस्रयुगपर्ययाः" |
| 337,50,MBh_337.50,tāṃś ca sarvān mayoddiṣṭān drakṣyase tapasānvitaḥ punar drakṣyasi cānekasahasrayugaparyayān,तांश् च सर्वान् मयोद्दिष्टान् द्रक्ष्यसे तपसान्वितः पुनर् द्रक्ष्यसि चानेकसहस्रयुगपर्ययान् |
| 337,51,MBh_337.51,anādinidhanaṃ loke cakrahastaṃ ca māṃ mune anudhyānān mama mune naitad vacanam anyathā,अनादिनिधनं लोके चक्रहस्तं च मां मुने अनुध्यानान् मम मुने नैतद् वचनम् अन्यथा |
| 337,52,MBh_337.52,śanaiścaraḥ sūryaputro bhaviṣyati manur mahān tasmin manvantare caiva saptar1ṣigaṇapūrvakaḥ tvam eva bhavitā vatsa matprasādān na saṃśayaḥ,शनैश्चरः सूर्यपुत्रो भविष्यति मनुर् महान् तस्मिन् मन्वन्तरे चैव सप्तर्१षिगणपूर्वकः त्वम् एव भविता वत्स मत्प्रसादान् न संशयः |
| 337,53,MBh_337.53,evaṃ sārasvatam ṛṣim apāntaratamaṃ tadā uktvā vacanam īśānaḥ sādhayasvety athābravīt,एवं सारस्वतम् ऋषिम् अपान्तरतमं तदा उक्त्वा वचनम् ईशानः साधयस्वेत्य् अथाब्रवीत् |
| 337,54,MBh_337.54,so 'haṃ tasya prasādena devasya harimedhasaḥ apāntaratamā nāma tato jāto ājñayā hareḥ punaś ca jāto vikhyāto vasiṣṭhakulanandanaḥ,सो ऽहं तस्य प्रसादेन देवस्य हरिमेधसः अपान्तरतमा नाम ततो जातो आज्ञया हरेः पुनश् च जातो विख्यातो वसिष्ठकुलनन्दनः |
| 337,55,MBh_337.55,tad etat kathitaṃ janma mayā pūrvakam ātmanaḥ nārāyaṇaprasādena tathā nārāyaṇāṃśajam,तद् एतत् कथितं जन्म मया पूर्वकम् आत्मनः नारायणप्रसादेन तथा नारायणांशजम् |
| 337,56,MBh_337.56,mayā hi sumahat taptaṃ tapaḥ paramadāruṇam purā matimatāṃ śreṣṭhāḥ parameṇa samādhinā,मया हि सुमहत् तप्तं तपः परमदारुणम् पुरा मतिमतां श्रेष्ठाः परमेण समाधिना |
| 337,57,MBh_337.57,etad vaḥ kathitaṃ sarvaṃ yan māṃ pṛcchatha putrakāḥ pūrvajanma bhaviṣyaṃ ca bhaktānāṃ snehato mayā,एतद् वः कथितं सर्वं यन् मां पृच्छथ पुत्रकाः पूर्वजन्म भविष्यं च भक्तानां स्नेहतो मया |
| 337,58,MBh_337.58,eṣa te kathitaḥ pūrvaṃ saṃbhavo 'smadguror nṛpa vyāsasyā-kliṣṭamanaso yathā pṛṣṭaḥ punaḥ śṛṇu,एष ते कथितः पूर्वं संभवो ऽस्मद्गुरोर् नृप व्यासस्या-क्लिष्टमनसो यथा पृष्टः पुनः शृणु |
| 337,59,MBh_337.59,sāṃkhyaṃ yogaṃ pañcarātraṃ vedāḥ pāśupataṃ tathā jñānāny etāni rājar1ṣe viddhi nānāmatāni vai,सांख्यं योगं पञ्चरात्रं वेदाः पाशुपतं तथा ज्ञानान्य् एतानि राजर्१षे विद्धि नानामतानि वै |
| 337,60,MBh_337.60,sāṃkhyasya vaktā kapilaḥ paramar1ṣiḥ sa ucyate hiraṇyagarbho yogasya vettā nānyaḥ purātanaḥ,सांख्यस्य वक्ता कपिलः परमर्१षिः स उच्यते हिरण्यगर्भो योगस्य वेत्ता नान्यः पुरातनः |
| 337,61,MBh_337.61,apāntaratamāś caiva vedācāryaḥ sa ucyate prācīnagarbhaṃ tam ṛṣiṃ pravadantīha kecana,अपान्तरतमाश् चैव वेदाचार्यः स उच्यते प्राचीनगर्भं तम् ऋषिं प्रवदन्तीह केचन |
| 337,62,MBh_337.62,umāpatir bhūtapatiḥ śrīkaṇṭho brahmaṇaḥ sutaḥ uktavān idam avyagro jñānaṃ pāśupataṃ śivaḥ,उमापतिर् भूतपतिः श्रीकण्ठो ब्रह्मणः सुतः उक्तवान् इदम् अव्यग्रो ज्ञानं पाशुपतं शिवः |
| 337,63,MBh_337.63,pañcarātrasya kṛtsnasya vettā tu bhagavān svayam sarveṣu ca nṛpa-śreṣṭha jñāneṣv eteṣu dṛśyate,पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वेत्ता तु भगवान् स्वयम् सर्वेषु च नृप-श्रेष्ठ ज्ञानेष्व् एतेषु दृश्यते |
| 337,64,MBh_337.64,yathāgamaṃ yathājñānaṃ niṣṭhā nārāyaṇaḥ prabhuḥ na cainam evaṃ jānāti tamobhūtā viśāṃ pate,यथागमं यथाज्ञानं निष्ठा नारायणः प्रभुः न चैनम् एवं जानाति तमोभूता विशां पते |
| 337,65,MBh_337.65,tam eva śāstrakartāraṃ pravadanti manīṣiṇaḥ niṣṭhāṃ nārāyaṇam ṛṣiṃ nānyo 'stīti ca vādinaḥ,तम् एव शास्त्रकर्तारं प्रवदन्ति मनीषिणः निष्ठां नारायणम् ऋषिं नान्यो ऽस्तीति च वादिनः |
| 337,66,MBh_337.66,niḥsaṃśayeṣu sarveṣu nityaṃ vasati vai hariḥ sasaṃśayān hetubalān nādhyāvasati mādhavaḥ,निःसंशयेषु सर्वेषु नित्यं वसति वै हरिः ससंशयान् हेतुबलान् नाध्यावसति माधवः |
| 337,67,MBh_337.67,pañcarātravido ye tu yathākramaparā nṛpa ekāntabhāvopagatās te hariṃ praviśanti vai,पञ्चरात्रविदो ये तु यथाक्रमपरा नृप एकान्तभावोपगतास् ते हरिं प्रविशन्ति वै |
| 338,1,MBh_338.1,"sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca sanātane dve vedāś ca sarve nikhilena rājan sarvaiḥ samastair ṛṣibhir nirukto nārāyaṇo viśvam idaṃ purāṇam MBh,337.68 śubhā-śubhaṃ karma samīritaṃ yat pravartate sarvalokeṣu kiṃcit tasmād ṛṣes tad bhavatīti vidyād divy antarikṣe bhuvi cāpsu cāpi MBh,337.69 bahavaḥ puruṣā brahmann utāho eka eva tu ko hy atra puruṣaḥ śreṣṭhaḥ ko vā yonir ihocyate","सांख्यं च योगं च सनातने द्वे वेदाश् च सर्वे निखिलेन राजन् सर्वैः समस्तैर् ऋषिभिर् निरुक्तो नारायणो विश्वम् इदं पुराणम् म्भ्,३३७.६८ शुभा-शुभं कर्म समीरितं यत् प्रवर्तते सर्वलोकेषु किंचित् तस्माद् ऋषेस् तद् भवतीति विद्याद् दिव्य् अन्तरिक्षे भुवि चाप्सु चापि म्भ्,३३७.६९ बहवः पुरुषा ब्रह्मन्न् उताहो एक एव तु को ह्य् अत्र पुरुषः श्रेष्ठः को वा योनिर् इहोच्यते" |
| 338,2,MBh_338.2,bahavaḥ puruṣā loke sāṃkhyayogavicāriṇām naitad icchanti puruṣam ekaṃ kurukulodvaha,बहवः पुरुषा लोके सांख्ययोगविचारिणाम् नैतद् इच्छन्ति पुरुषम् एकं कुरुकुलोद्वह |
| 338,3,MBh_338.3,bahūnāṃ puruṣāṇāṃ ca yathaikā yonir ucyate tathā taṃ puruṣaṃ viśvaṃ vyākhyāsyāmi guṇādhikam,बहूनां पुरुषाणां च यथैका योनिर् उच्यते तथा तं पुरुषं विश्वं व्याख्यास्यामि गुणाधिकम् |
| 338,4,MBh_338.4,namaskṛtvā tu gurave vyāsāyā-mitatejase tapoyuktāya dāntāya vandyāya paramar1ṣaye,नमस्कृत्वा तु गुरवे व्यासाया-मिततेजसे तपोयुक्ताय दान्ताय वन्द्याय परमर्१षये |
| 338,5,MBh_338.5,idaṃ puruṣasūktaṃ hi sarvavedeṣu pārthiva ṛtaṃ satyaṃ ca vikhyātam ṛṣisiṃhena cintitam,इदं पुरुषसूक्तं हि सर्ववेदेषु पार्थिव ऋतं सत्यं च विख्यातम् ऋषिसिंहेन चिन्तितम् |
| 338,6,MBh_338.6,utsargeṇāpavādena ṛṣibhiḥ kapilādibhiḥ adhyātmacintām āśritya śāstrāṇy uktāni bhārata,उत्सर्गेणापवादेन ऋषिभिः कपिलादिभिः अध्यात्मचिन्ताम् आश्रित्य शास्त्राण्य् उक्तानि भारत |
| 338,7,MBh_338.7,samāsatas tu yad vyāsaḥ puruṣaikatvam uktavān tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi prasādād amitaujasaḥ,समासतस् तु यद् व्यासः पुरुषैकत्वम् उक्तवान् तत् ते ऽहं संप्रवक्ष्यामि प्रसादाद् अमितौजसः |
| 338,8,MBh_338.8,atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam brahmaṇā saha saṃvādaṃ tryambakasya viśāṃ pate,अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ब्रह्मणा सह संवादं त्र्यम्बकस्य विशां पते |
| 338,9,MBh_338.9,kṣīrodasya samudrasya madhye hāṭakasaprabhaḥ vaijayanta iti khyātaḥ parvatapravaro nṛpa,क्षीरोदस्य समुद्रस्य मध्ये हाटकसप्रभः वैजयन्त इति ख्यातः पर्वतप्रवरो नृप |
| 338,10,MBh_338.10,tatrādhyātmagatiṃ deva ekākī pravicintayan vairājasadane nityaṃ vaijayantaṃ niṣevate,तत्राध्यात्मगतिं देव एकाकी प्रविचिन्तयन् वैराजसदने नित्यं वैजयन्तं निषेवते |
| 338,11,MBh_338.11,atha tatrāsatas tasya caturvaktrasya dhīmataḥ lalāṭaprabhavaḥ putraḥ śiva āgād yadṛcchayā ākāśenaiva yogīśaḥ purā trinayanaḥ prabhuḥ,अथ तत्रासतस् तस्य चतुर्वक्त्रस्य धीमतः ललाटप्रभवः पुत्रः शिव आगाद् यदृच्छया आकाशेनैव योगीशः पुरा त्रिनयनः प्रभुः |
| 338,12,MBh_338.12,tataḥ khān nipapātāśu dharaṇīdharamūrdhani agrataś cābhavat prīto vavande cāpi pādayoḥ,ततः खान् निपपाताशु धरणीधरमूर्धनि अग्रतश् चाभवत् प्रीतो ववन्दे चापि पादयोः |
| 338,13,MBh_338.13,taṃ pādayor nipatitaṃ dṛṣṭvā savyena pāṇinā utthāpayām āsa tadā prabhur ekaḥ prajāpatiḥ,तं पादयोर् निपतितं दृष्ट्वा सव्येन पाणिना उत्थापयाम् आस तदा प्रभुर् एकः प्रजापतिः |
| 338,14,MBh_338.14,uvāca cainaṃ bhagavāṃś cirasyāgatam ātmajam svāgataṃ te mahābāho diṣṭyā prāpto 'si me 'ntikam,उवाच चैनं भगवांश् चिरस्यागतम् आत्मजम् स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि मे ऽन्तिकम् |
| 338,15,MBh_338.15,kaccit te kuśalaṃ putra svādhyāyatapasoḥ sadā nityam ugratapās tvaṃ hi tataḥ pṛcchāmi te punaḥ,कच्चित् ते कुशलं पुत्र स्वाध्यायतपसोः सदा नित्यम् उग्रतपास् त्वं हि ततः पृच्छामि ते पुनः |
| 338,16,MBh_338.16,tvatprasādena bhagavan svādhyāyatapasor mama kuśalaṃ cā-vyayaṃ caiva sarvasya jagatas tathā,त्वत्प्रसादेन भगवन् स्वाध्यायतपसोर् मम कुशलं चा-व्ययं चैव सर्वस्य जगतस् तथा |
| 338,17,MBh_338.17,ciradṛṣṭo hi bhagavān vairājasadane mayā tato 'haṃ parvataṃ prāptas tv imaṃ tvatpādasevitam,चिरदृष्टो हि भगवान् वैराजसदने मया ततो ऽहं पर्वतं प्राप्तस् त्व् इमं त्वत्पादसेवितम् |
| 338,18,MBh_338.18,kautūhalaṃ cāpi hi me ekāntagamanena te naitat kāraṇam alpaṃ hi bhaviṣyati pitāmaha,कौतूहलं चापि हि मे एकान्तगमनेन ते नैतत् कारणम् अल्पं हि भविष्यति पितामह |
| 338,19,MBh_338.19,kiṃ nu tat sadanaṃ śreṣṭhaṃ kṣutpipāsāvivarjitam surāsurair adhyuṣitam ṛṣibhiś cā-mitaprabhaiḥ,किं नु तत् सदनं श्रेष्ठं क्षुत्पिपासाविवर्जितम् सुरासुरैर् अध्युषितम् ऋषिभिश् चा-मितप्रभैः |
| 338,20,MBh_338.20,gandharvair apsarobhiś ca satataṃ saṃniṣevitam utsṛjyemaṃ girivaram ekākī prāptavān asi,गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च सततं संनिषेवितम् उत्सृज्येमं गिरिवरम् एकाकी प्राप्तवान् असि |
| 338,21,MBh_338.21,brahmovāca: vaijayanto girivaraḥ satataṃ sevyate mayā atraikāgreṇa manasā puruṣaś cintyate virāṭ,ब्रह्मोवाच: वैजयन्तो गिरिवरः सततं सेव्यते मया अत्रैकाग्रेण मनसा पुरुषश् चिन्त्यते विराट् |
| 338,22,MBh_338.22,bahavaḥ puruṣā brahmaṃs tvayā sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā sṛjyante cāpare brahman sa caikaḥ puruṣo virāṭ,बहवः पुरुषा ब्रह्मंस् त्वया सृष्टाः स्वयंभुवा सृज्यन्ते चापरे ब्रह्मन् स चैकः पुरुषो विराट् |
| 338,23,MBh_338.23,ko hy asau cintyate brahmaṃs tvayā vai puruṣottamaḥ etan me saṃśayaṃ brūhi mahat kautūhalaṃ hi me,को ह्य् असौ चिन्त्यते ब्रह्मंस् त्वया वै पुरुषोत्तमः एतन् मे संशयं ब्रूहि महत् कौतूहलं हि मे |
| 338,24,MBh_338.24,brahmovāca: bahavaḥ puruṣāḥ putra ye tvayā samudāhṛtāḥ evam etad atikrāntaṃ draṣṭavyaṃ naivam ity api ādhāraṃ tu pravakṣyāmi ekasya puruṣasya te,ब्रह्मोवाच: बहवः पुरुषाः पुत्र ये त्वया समुदाहृताः एवम् एतद् अतिक्रान्तं द्रष्टव्यं नैवम् इत्य् अपि आधारं तु प्रवक्ष्यामि एकस्य पुरुषस्य ते |
| 338,25,MBh_338.25,bahūnāṃ puruṣāṇāṃ sa yathaikā yonir ucyate tathā taṃ puruṣaṃ viśvaṃ paramaṃ sumahattamam nirguṇaṃ nirguṇā bhūtvā praviśanti sanātanam,बहूनां पुरुषाणां स यथैका योनिर् उच्यते तथा तं पुरुषं विश्वं परमं सुमहत्तमम् निर्गुणं निर्गुणा भूत्वा प्रविशन्ति सनातनम् |
| 339,1,MBh_339.1,brahmovāca: śṛṇu putra yathā hy eṣa puruṣaḥ śāśvato 'vyayaḥ akṣayaś cā-prameyaś ca sarvagaś ca nirucyate,ब्रह्मोवाच: शृणु पुत्र यथा ह्य् एष पुरुषः शाश्वतो ऽव्ययः अक्षयश् चा-प्रमेयश् च सर्वगश् च निरुच्यते |
| 339,2,MBh_339.2,na sa śakyas tvayā draṣṭuṃ mayānyair vāpi sattama saguṇo nirguṇo viśvo jñānadṛśyo hy asau smṛtaḥ,न स शक्यस् त्वया द्रष्टुं मयान्यैर् वापि सत्तम सगुणो निर्गुणो विश्वो ज्ञानदृश्यो ह्य् असौ स्मृतः |
| 339,3,MBh_339.3,aśarīraḥ śarīreṣu sarveṣu nivasaty asau vasann api śarīreṣu na sa lipyati karmabhiḥ,अशरीरः शरीरेषु सर्वेषु निवसत्य् असौ वसन्न् अपि शरीरेषु न स लिप्यति कर्मभिः |
| 339,4,MBh_339.4,mamāntarātmā tava ca ye cānye dehasaṃjñitāḥ sarveṣāṃ sākṣibhūto 'sau na grāhyaḥ kenacit kvacit,ममान्तरात्मा तव च ये चान्ये देहसंज्ञिताः सर्वेषां साक्षिभूतो ऽसौ न ग्राह्यः केनचित् क्वचित् |
| 339,5,MBh_339.5,viśvamūrdhā viśvabhujo viśvapādākṣināsikaḥ ekaś carati kṣetreṣu svairacārī yathāsukham,विश्वमूर्धा विश्वभुजो विश्वपादाक्षिनासिकः एकश् चरति क्षेत्रेषु स्वैरचारी यथासुखम् |
| 339,6,MBh_339.6,kṣetrāṇi hi śarīrāṇi bījāni ca śubhā-śubhe tāni vetti sa yogātmā tataḥ kṣetrajña ucyate,क्षेत्राणि हि शरीराणि बीजानि च शुभा-शुभे तानि वेत्ति स योगात्मा ततः क्षेत्रज्ञ उच्यते |
| 339,7,MBh_339.7,nāgatir na gatis tasya jñeyā bhūtena kenacit sāṃkhyena vidhinā caiva yogena ca yathākramam,नागतिर् न गतिस् तस्य ज्ञेया भूतेन केनचित् सांख्येन विधिना चैव योगेन च यथाक्रमम् |
| 339,8,MBh_339.8,cintayāmi gatiṃ cāsya na gatiṃ vedmi cottamām yathājñānaṃ tu vakṣyāmi puruṣaṃ taṃ sanātanam,चिन्तयामि गतिं चास्य न गतिं वेद्मि चोत्तमाम् यथाज्ञानं तु वक्ष्यामि पुरुषं तं सनातनम् |
| 339,9,MBh_339.9,tasyaikatvaṃ mahattvaṃ hi sa caikaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ mahāpuruṣaśabdaṃ sa bibharty ekaḥ sanātanaḥ,तस्यैकत्वं महत्त्वं हि स चैकः पुरुषः स्मृतः महापुरुषशब्दं स बिभर्त्य् एकः सनातनः |
| 339,11,MBh_339.11,eko hutāśo bahudhā samidhyate(MBh.339.10/1) ekaḥ sūryas tapasāṃ yonir ekā(MBh.339.10/2) eko vāyur bahudhā vāti loke(MBh.339.10/3) mahodadhiś cāmbhasāṃ yonir ekaḥ(MBh.339.10/4) puruṣaś caiko nirguṇo viśvarūpas(MBh.339.10/5) taṃ nirguṇaṃ puruṣaṃ cāviśanti(MBh.339.10/6) hitvā guṇamayaṃ sarvaṃ karma hitvā śubhā-śubham ubhe satyānṛte tyaktvā evaṃ bhavati nirguṇaḥ,एको हुताशो बहुधा समिध्यते(म्भ्.३३९.१०/१) एकः सूर्यस् तपसां योनिर् एका(म्भ्.३३९.१०/२) एको वायुर् बहुधा वाति लोके(म्भ्.३३९.१०/३) महोदधिश् चाम्भसां योनिर् एकः(म्भ्.३३९.१०/४) पुरुषश् चैको निर्गुणो विश्वरूपस्(म्भ्.३३९.१०/५) तं निर्गुणं पुरुषं चाविशन्ति(म्भ्.३३९.१०/६) हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म हित्वा शुभा-शुभम् उभे सत्यानृते त्यक्त्वा एवं भवति निर्गुणः |
| 339,12,MBh_339.12,acintyaṃ cāpi taṃ jñātvā bhāvasūkṣmaṃ catuṣṭayam vicared yo yatir yattaḥ sa gacchet puruṣaṃ prabhum,अचिन्त्यं चापि तं ज्ञात्वा भावसूक्ष्मं चतुष्टयम् विचरेद् यो यतिर् यत्तः स गच्छेत् पुरुषं प्रभुम् |
| 339,13,MBh_339.13,evaṃ hi paramātmānaṃ kecid icchanti paṇḍitāḥ ekātmānaṃ tathātmānam apare 'dhyātmacintakāḥ,एवं हि परमात्मानं केचिद् इच्छन्ति पण्डिताः एकात्मानं तथात्मानम् अपरे ऽध्यात्मचिन्तकाः |
| 339,14,MBh_339.14,tatra yaḥ paramātmā hi sa nityaṃ nirguṇaḥ smṛtaḥ sa hi nārāyaṇo jñeyaḥ sarvātmā puruṣo hi saḥ na lipyate phalaiś cāpi padmapatram ivāmbhasā,तत्र यः परमात्मा हि स नित्यं निर्गुणः स्मृतः स हि नारायणो ज्ञेयः सर्वात्मा पुरुषो हि सः न लिप्यते फलैश् चापि पद्मपत्रम् इवाम्भसा |
| 339,15,MBh_339.15,karmātmā tv aparo yo 'sau mokṣabandhaiḥ sa yujyate sasaptadaśakenāpi rāśinā yujyate hi saḥ evaṃ bahuvidhaḥ proktaḥ puruṣas te yathākramam,कर्मात्मा त्व् अपरो यो ऽसौ मोक्षबन्धैः स युज्यते ससप्तदशकेनापि राशिना युज्यते हि सः एवं बहुविधः प्रोक्तः पुरुषस् ते यथाक्रमम् |
| 339,20,MBh_339.20,"yat tat kṛtsnaṃ lokatantrasya dhāma(MBh.339.16/1) vedyaṃ paraṃ bodhanīyaṃ saboddhṛ(MBh.339.16/2) mantā mantavyaṃ prāśitā prāśitavyaṃ(MBh.339.16/3) ghrātā ghreyaṃ sparśitā sparśanīyam(MBh.339.16/4) draṣṭā draṣṭavyaṃ śrāvitā śrāvaṇīyaṃ jñātā jñeyaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ ca yad vai proktaṃ guṇasāmyaṃ pradhānaṃ nityaṃ caitac chāśvataṃ cā-vyayaṃ ca MBh,339.17 yad vai sūte dhātur ādyaṃ nidhānaṃ tad vai viprāḥ pravadante 'niruddham yad vai loke vaidikaṃ karma sādhu āśīryuktaṃ tad dhi tasyopabhojyam MBh,339.18 devāḥ sarve munayaḥ sādhu dāntās taṃ prāgyajñair yajñabhāgaṃ yajante ahaṃ brahmā ādya īśaḥ prajānāṃ tasmāj jātas tvaṃ ca mattaḥ prasūtaḥ matto jagaj jaṅgamaṃ sthāvaraṃ ca sarve vedāḥ sarahasyā hi putra MBh,339.19 caturvibhaktaḥ puruṣaḥ sa krīḍati yathecchati evaṃ sa eva bhagavāñ jñānena pratibodhitaḥ","यत् तत् कृत्स्नं लोकतन्त्रस्य धाम(म्भ्.३३९.१६/१) वेद्यं परं बोधनीयं सबोद्धृ(म्भ्.३३९.१६/२) मन्ता मन्तव्यं प्राशिता प्राशितव्यं(म्भ्.३३९.१६/३) घ्राता घ्रेयं स्पर्शिता स्पर्शनीयम्(म्भ्.३३९.१६/४) द्रष्टा द्रष्टव्यं श्राविता श्रावणीयं ज्ञाता ज्ञेयं सगुणं निर्गुणं च यद् वै प्रोक्तं गुणसाम्यं प्रधानं नित्यं चैतच् छाश्वतं चा-व्ययं च म्भ्,३३९.१७ यद् वै सूते धातुर् आद्यं निधानं तद् वै विप्राः प्रवदन्ते ऽनिरुद्धम् यद् वै लोके वैदिकं कर्म साधु आशीर्युक्तं तद् धि तस्योपभोज्यम् म्भ्,३३९.१८ देवाः सर्वे मुनयः साधु दान्तास् तं प्राग्यज्ञैर् यज्ञभागं यजन्ते अहं ब्रह्मा आद्य ईशः प्रजानां तस्माज् जातस् त्वं च मत्तः प्रसूतः मत्तो जगज् जङ्गमं स्थावरं च सर्वे वेदाः सरहस्या हि पुत्र म्भ्,३३९.१९ चतुर्विभक्तः पुरुषः स क्रीडति यथेच्छति एवं स एव भगवाञ् ज्ञानेन प्रतिबोधितः" |
| 339,21,MBh_339.21,etat te kathitaṃ putra yathāvad anupṛcchataḥ sāṃkhyajñāne tathā yoge yathāvad anuvarṇitam,एतत् ते कथितं पुत्र यथावद् अनुपृच्छतः सांख्यज्ञाने तथा योगे यथावद् अनुवर्णितम् |
|
|
