| verse,sanskrit,sanskrit_devanagari |
| bc_1.1,Aśvaghoṣa: Buddhacarita # Text śriyaṃ parārdhyāṃ vidadhad vidhātṛjit tamo nirasyann abhibhūtabhānubhṛt xnudan nidāghaṃ jitacārucandramāḥ sa vandyate 'rhann iha yasya nopamā,अश्वघोष: बुद्धचरित # तेxत् श्रियं परार्ध्यां विदधद् विधातृजित् तमो निरस्यन्न् अभिभूतभानुभृत् xनुदन् निदाघं जितचारुचन्द्रमाः स वन्द्यते ऽर्हन्न् इह यस्य नोपमा |
| bc_1.2,āsīd viśālonnatasānulakṣmyā payodapaṅktyeva parītapārśvaṃ xudagradhiṣṇyāṃ gagane 'vagāḍhaṃ puraṃ mahar2ṣeḥ kapilasya vastu,आसीद् विशालोन्नतसानुलक्ष्म्या पयोदपङ्क्त्येव परीतपार्श्वं xउदग्रधिष्ण्यां गगने ऽवगाढं पुरं महर्२षेः कपिलस्य वस्तु |
| bc_1.3,sitonnateneva nayena hṛtvā kailāsaśailasya yad abhraśobhām xbhramād upetān vahadambuvāhān saṃbhāvanāṃ vā saphalīcakāra,सितोन्नतेनेव नयेन हृत्वा कैलासशैलस्य यद् अभ्रशोभाम् xभ्रमाद् उपेतान् वहदम्बुवाहान् संभावनां वा सफलीचकार |
| bc_1.4,ratnaprabhodbhāsini yatra lebhe tamo na dāridryam ivāvakāśam xparārdhyapauraiḥ sahavāsatoṣāt kṛtasmitevātirarāja lakṣmīḥ,रत्नप्रभोद्भासिनि यत्र लेभे तमो न दारिद्र्यम् इवावकाशम् xपरार्ध्यपौरैः सहवासतोषात् कृतस्मितेवातिरराज लक्ष्मीः |
| bc_1.8,tasmin vane śrīmati rājapatnī prasūtikālaṃ samavekṣamāṇā śayyāṃ vitānopahitāṃ prapede nārīsahasrair abhinandyamānā,तस्मिन् वने श्रीमति राजपत्नी प्रसूतिकालं समवेक्षमाणा शय्यां वितानोपहितां प्रपेदे नारीसहस्रैर् अभिनन्द्यमाना |
| bc_1.9,tataḥ prasannaś ca babhūva puṣyas tasyāś ca devyā vratasaṃskṛtāyāḥ pārśvāt suto lokahitāya jajñe nirvedanaṃ caiva nirāmayaṃ ca,ततः प्रसन्नश् च बभूव पुष्यस् तस्याश् च देव्या व्रतसंस्कृतायाः पार्श्वात् सुतो लोकहिताय जज्ञे निर्वेदनं चैव निरामयं च |
| bc_1.10,ūror yathaurvasya pṛthoś ca hastān māndhātur indrapratimasya mūrdhnaḥ kakṣīvataś caiva bhujāṃsadeśāt tathāvidhaṃ tasya babhūva janma,ऊरोर् यथौर्वस्य पृथोश् च हस्तान् मान्धातुर् इन्द्रप्रतिमस्य मूर्ध्नः कक्षीवतश् चैव भुजांसदेशात् तथाविधं तस्य बभूव जन्म |
| bc_1.26,prātaḥ payodād iva tigmabhānuḥ samudbhavan so 'pi ca matṛkukṣeḥ xsphuran mayūkhair vihatāndhakāraiś cakāra lokaṃ kanakāvadātam,प्रातः पयोदाद् इव तिग्मभानुः समुद्भवन् सो ऽपि च मतृकुक्षेः xस्फुरन् मयूखैर् विहतान्धकारैश् चकार लोकं कनकावदातम् |
| bc_1.27,taṃ jātamātram atha kāñcanayūpagauraṃ prītaḥ sahasranayaṇaḥ śanakair gṛhṇāt xmandārapuṣpanikaraiḥ saha tasya mūrdhni khān nirmale ca vinipetatur ambudhāre,तं जातमात्रम् अथ काञ्चनयूपगौरं प्रीतः सहस्रनयणः शनकैर् गृह्णात् xमन्दारपुष्पनिकरैः सह तस्य मूर्ध्नि खान् निर्मले च विनिपेततुर् अम्बुधारे |
| bc_1.28,surapradhānaiḥ paridhāryamāṇo dehāṃśujālair anurañjayaṃs tān xsaṃdhyābhrajāloparisaṃniviṣṭaṃ navoḍurājaṃ vijigāya lakṣmyā,सुरप्रधानैः परिधार्यमाणो देहांशुजालैर् अनुरञ्जयंस् तान् xसंध्याभ्रजालोपरिसंनिविष्टं नवोडुराजं विजिगाय लक्ष्म्या |
| bc_1.11,krameṇa garbhād abhiniḥsṛtaḥ san babhau (cyutaḥ cgataḥ )khād iva yonyajātaḥ kalpeṣv an(ekeṣu ca cekeṣv iva )bhāvitātmā yaḥ saṃprajānan suṣuve na mūḍhaḥ,क्रमेण गर्भाद् अभिनिःसृतः सन् बभौ (च्युतः च्गतः )खाद् इव योन्यजातः कल्पेष्व् अन्(एकेषु च चेकेष्व् इव )भावितात्मा यः संप्रजानन् सुषुवे न मूढः |
| bc_1.12,dīptyā ca dhairyeṇa (ca yo cśriyā )rarāja bālo ravir bhūmim ivāvatīrṇaḥ tathātidīpto 'pi nirīkṣyamāṇo jahāra cakṣūṃṣi yathā śaśāṅkaḥ,दीप्त्या च धैर्येण (च यो च्श्रिया )रराज बालो रविर् भूमिम् इवावतीर्णः तथातिदीप्तो ऽपि निरीक्ष्यमाणो जहार चक्षूंषि यथा शशाङ्कः |
| bc_1.13,sa hi svagātraprabhayojjvalantyā dīpaprabhāṃ bhāskaravan mumoṣa mahārhajāmbūnadacāruvarṇo vidyotayām āsa diśaś ca sarvāḥ,स हि स्वगात्रप्रभयोज्ज्वलन्त्या दीपप्रभां भास्करवन् मुमोष महार्हजाम्बूनदचारुवर्णो विद्योतयाम् आस दिशश् च सर्वाः |
| bc_1.14,(anākulānyubjacanākulāny abja)samudgatāni (niṣpeṣavadvyāyatacniṣpeṣavanty āyata)vikramāṇi tathaiva dhīrāṇi padāni sapta saptar1ṣitārāsadṛśo jagāma,(अनाकुलान्युब्जचनाकुलान्य् अब्ज)समुद्गतानि (निष्पेषवद्व्यायतच्निष्पेषवन्त्य् आयत)विक्रमाणि तथैव धीराणि पदानि सप्त सप्तर्१षितारासदृशो जगाम |
| bc_1.15,bodhāya jāto 'smi jagaddhitārtham antyā (bhavotpattir ctathotpattir )iyaṃ mameti caturdiśaṃ siṃhagatir vilokya vāṇīṃ ca bhavyārthakarīm uvāca,बोधाय जातो ऽस्मि जगद्धितार्थम् अन्त्या (भवोत्पत्तिर् च्तथोत्पत्तिर् )इयं ममेति चतुर्दिशं सिंहगतिर् विलोक्य वाणीं च भव्यार्थकरीम् उवाच |
| bc_1.16,khāt prasrute candramarīciśubhre dve vāridhāre śiśiroṣṇavīrye (śarīrasaṃsparśasukhāntarāya cśarīrasaukhyārtham anuttarasya nipetatur mūrdhani tasya saumye,खात् प्रस्रुते चन्द्रमरीचिशुभ्रे द्वे वारिधारे शिशिरोष्णवीर्ये (शरीरसंस्पर्शसुखान्तराय च्शरीरसौख्यार्थम् अनुत्तरस्य निपेततुर् मूर्धनि तस्य सौम्ये |
| bc_1.17,śrīmadvitāne kanakojjvalāṅge vaiḍūryapāde śayane śayānam yadgauravāt kāñcanapadmahastā yakṣādhipāḥ saṃparivārya tasthuḥ,श्रीमद्विताने कनकोज्ज्वलाङ्गे वैडूर्यपादे शयने शयानम् यद्गौरवात् काञ्चनपद्महस्ता यक्षाधिपाः संपरिवार्य तस्थुः |
| bc_1.18,(ca cmāyātanūjasya )divaukasaḥ khe yasya prabhāvāt praṇataiḥ śirobhiḥ ādhārayan pāṇdaram ātapatraṃ bodhāya jepuḥ paramāśiṣaś ca,(च च्मायातनूजस्य )दिवौकसः खे यस्य प्रभावात् प्रणतैः शिरोभिः आधारयन् पाण्दरम् आतपत्रं बोधाय जेपुः परमाशिषश् च |
| bc_1.19,mahoragā dharmaviśeṣatarṣād buddheṣv atīteṣu kṛtādhikārāḥ yam avyajan bhaktiviśiṣṭanetrā mandārapuṣpaiḥ samavākiraṃś ca,महोरगा धर्मविशेषतर्षाद् बुद्धेष्व् अतीतेषु कृताधिकाराः यम् अव्यजन् भक्तिविशिष्टनेत्रा मन्दारपुष्पैः समवाकिरंश् च |
| bc_1.20,tathāgatotpādaguṇena tuṣṭāḥ śuddhādhivāsāś ca viśuddhasattvāḥ devā nanandur vigate 'pi rāge magnasya duḥkhe jagato hitāya,तथागतोत्पादगुणेन तुष्टाः शुद्धाधिवासाश् च विशुद्धसत्त्वाः देवा ननन्दुर् विगते ऽपि रागे मग्नस्य दुःखे जगतो हिताय |
| bc_1.21,(yasya prasūtau cyasmin prasūte )girirājakīlā vātāhatā naur iva bhūś cacāla sacandanā cotpalapadmagarbhā papāta vṛṣṭir (gaganād cgagaṇād )anabhrāt,(यस्य प्रसूतौ च्यस्मिन् प्रसूते )गिरिराजकीला वाताहता नौर् इव भूश् चचाल सचन्दना चोत्पलपद्मगर्भा पपात वृष्टिर् (गगनाद् च्गगणाद् )अनभ्रात् |
| bc_1.22,vātā vavuḥ sparśasukhā manojñā divyāni vāsāṃsy avapātayantaḥ sūryaḥ sa evābhyadhikaṃ cakāśe jajvāla saumyārcir anīrito 'gniḥ,वाता ववुः स्पर्शसुखा मनोज्ञा दिव्यानि वासांस्य् अवपातयन्तः सूर्यः स एवाभ्यधिकं चकाशे जज्वाल सौम्यार्चिर् अनीरितो ऽग्निः |
| bc_1.23,prāguttare cāvasathapradeśe kūpaḥ svayaṃ prādur abhūt sitāmbuḥ antaḥpurāṇy āgatavismayāni yasmin kriyās tīrthae iva pracakruḥ,प्रागुत्तरे चावसथप्रदेशे कूपः स्वयं प्रादुर् अभूत् सिताम्बुः अन्तःपुराण्य् आगतविस्मयानि यस्मिन् क्रियास् तीर्थए इव प्रचक्रुः |
| bc_1.24,dharmārthibhir bhūtagaṇaiś ca divyais taddarśanārthaṃ (vanam āpupūre cbalam āpa pūraḥ ) kautūhalenaiva ca pāda(pebhyaḥ cpaiś ca ) (puṣpāṇy akāle 'pi xxxxx cprapūjayām āsa sagandhapuṣ.paiḥ ),धर्मार्थिभिर् भूतगणैश् च दिव्यैस् तद्दर्शनार्थं (वनम् आपुपूरे च्बलम् आप पूरः ) कौतूहलेनैव च पाद(पेभ्यः च्पैश् च ) (पुष्पाण्य् अकाले ऽपि xxxxx च्प्रपूजयाम् आस सगन्धपुष्.पैः ) |
| bc_1.40,xxxx nidarśanāny atra ca no nibodha,xxxx निदर्शनान्य् अत्र च नो निबोध |
| bc_1.41,yad rājaśāstraṃ bhṛgur aṅgirā vā na cakratur vaṃśakarāv ṛṣī tau tayoḥ sutau saumya sasarjatus tat kālena śukraś ca bṛhaspatiś ca,यद् राजशास्त्रं भृगुर् अङ्गिरा वा न चक्रतुर् वंशकराव् ऋषी तौ तयोः सुतौ सौम्य ससर्जतुस् तत् कालेन शुक्रश् च बृहस्पतिश् च |
| bc_1.42,sārasvataś cāpi jagāda naṣṭaṃ vedaṃ punar yaṃ dadṛśur na pūrve vyāsas tathainaṃ bahudhā cakāra na yaṃ vasiṣṭhaḥ kṛtavān aśaktiḥ,सारस्वतश् चापि जगाद नष्टं वेदं पुनर् यं ददृशुर् न पूर्वे व्यासस् तथैनं बहुधा चकार न यं वसिष्ठः कृतवान् अशक्तिः |
| bc_1.43,vālmīkir ādau ca sasarja padyaṃ jagrantha yan na cyavano mahar2ṣiḥ cikitsitaṃ yac ca cakāra nātriḥ paścāt tad ātreya ṛṣir jagāda,वाल्मीकिर् आदौ च ससर्ज पद्यं जग्रन्थ यन् न च्यवनो महर्२षिः चिकित्सितं यच् च चकार नात्रिः पश्चात् तद् आत्रेय ऋषिर् जगाद |
| bc_1.44,yac ca dvijatvaṃ kuśiko na lebhe tad gādhinaḥ sūnur avāpa rājan velāṃ samudre sagaraś ca dadhre nekṣvākavo yāṃ prathamaṃ babandhuḥ,यच् च द्विजत्वं कुशिको न लेभे तद् गाधिनः सूनुर् अवाप राजन् वेलां समुद्रे सगरश् च दध्रे नेक्ष्वाकवो यां प्रथमं बबन्धुः |
| bc_1.45,ācāryakaṃ yogavidhau dvijānām aprāptam anyair janako jagāma khyātāni karmāṇi ca yāni śaureḥ śūrādayas teṣv abalā babhūvuḥ,आचार्यकं योगविधौ द्विजानाम् अप्राप्तम् अन्यैर् जनको जगाम ख्यातानि कर्माणि च यानि शौरेः शूरादयस् तेष्व् अबला बभूवुः |
| bc_1.46,tasmāt pramāṇaṃ na vayo na (vaṃśaḥ ckālaḥ kaścit kvacic chraiṣṭhyam upaiti loke rājñām ṛṣīṇāṃ ca (hi tāni chitāni )tāni kṛtāni putrair akṛtāni pūrvaiḥ,तस्मात् प्रमाणं न वयो न (वंशः च्कालः कश्चित् क्वचिच् छ्रैष्ठ्यम् उपैति लोके राज्ञाम् ऋषीणां च (हि तानि छितानि )तानि कृतानि पुत्रैर् अकृतानि पूर्वैः |
| bc_1.47,evaṃ nṛpaḥ pratyayitair dvijais tair āśvāsitaś cāpy abhinanditaś ca śaṅkām aniṣṭāṃ vijahau manastaḥ praharṣam evādhikam āruroha,एवं नृपः प्रत्ययितैर् द्विजैस् तैर् आश्वासितश् चाप्य् अभिनन्दितश् च शङ्काम् अनिष्टां विजहौ मनस्तः प्रहर्षम् एवाधिकम् आरुरोह |
| bc_1.48,prītaś ca tebhyo dvijasattamebhyaḥ satkārapūrvaṃ pradadau dhanāni bhūyād ayaṃ bhūmipatir yathokto yāyāj jarām etya vanāni ceti,प्रीतश् च तेभ्यो द्विजसत्तमेभ्यः सत्कारपूर्वं प्रददौ धनानि भूयाद् अयं भूमिपतिर् यथोक्तो यायाज् जराम् एत्य वनानि चेति |
| bc_1.49,atho nimittaiś ca tapobalāc ca taj janma janmāntakarasya buddhvā śākyeśvarasyālayam ājagāma saddharmatarṣād asito mahar2ṣiḥ,अथो निमित्तैश् च तपोबलाच् च तज् जन्म जन्मान्तकरस्य बुद्ध्वा शाक्येश्वरस्यालयम् आजगाम सद्धर्मतर्षाद् असितो महर्२षिः |
| bc_1.50,taṃ brahmavidbrahma(vidaṃ cvidāṃ )jvalantaṃ brāhmyā śriyā caiva tapaḥśriyā ca rājño gurur gauravasatkriyābhyāṃ praveśayām āsa narendrasadma,तं ब्रह्मविद्ब्रह्म(विदं च्विदां )ज्वलन्तं ब्राह्म्या श्रिया चैव तपःश्रिया च राज्ञो गुरुर् गौरवसत्क्रियाभ्यां प्रवेशयाम् आस नरेन्द्रसद्म |
| bc_1.51,sa pārthivāntaḥpurasaṃnikarṣaṃ kumārajanmāgataharṣa(vegaḥ cvegaṃ ) viveśa dhīro (vanasaṃjñayeva cbalasaṃjñayaiva tapaḥprakarṣāc ca jarāśrayāc ca,स पार्थिवान्तःपुरसंनिकर्षं कुमारजन्मागतहर्ष(वेगः च्वेगं ) विवेश धीरो (वनसंज्ञयेव च्बलसंज्ञयैव तपःप्रकर्षाच् च जराश्रयाच् च |
| bc_1.52,tato nṛpas taṃ munim āsanasthaṃ pādyārghyapūrvaṃ pratipūjya samyak nimantrayām āsa yathopacāraṃ purā vasiṣṭhaṃ sa ivāntidevaḥ,ततो नृपस् तं मुनिम् आसनस्थं पाद्यार्घ्यपूर्वं प्रतिपूज्य सम्यक् निमन्त्रयाम् आस यथोपचारं पुरा वसिष्ठं स इवान्तिदेवः |
| bc_1.53,dhanyo 'smy anugrāhyam idaṃ kulaṃ me yan māṃ didṛkṣur bhagavān upetaḥ ājñāpyatāṃ kiṃ karavāṇi saumya śiṣyo 'smi viśrambhitum arhasīti,धन्यो ऽस्म्य् अनुग्राह्यम् इदं कुलं मे यन् मां दिदृक्षुर् भगवान् उपेतः आज्ञाप्यतां किं करवाणि सौम्य शिष्यो ऽस्मि विश्रम्भितुम् अर्हसीति |
| bc_1.54,evaṃ nṛpeṇopamantritaḥ san sarveṇa bhāvena munir yathāvat (sa vismayotphullacsavismayotphulla)viśāladṛṣṭir gambhīradhīrāṇi vacāṃsy uvāca,एवं नृपेणोपमन्त्रितः सन् सर्वेण भावेन मुनिर् यथावत् (स विस्मयोत्फुल्लच्सविस्मयोत्फुल्ल)विशालदृष्टिर् गम्भीरधीराणि वचांस्य् उवाच |
| bc_1.55,mahātmani tvayy upapannam etat priyātithau tyāgini dharmakāme sattvānvayajñānavayoanurūpā snigdhā yad evaṃ mayi te matiḥ syāt,महात्मनि त्वय्य् उपपन्नम् एतत् प्रियातिथौ त्यागिनि धर्मकामे सत्त्वान्वयज्ञानवयोअनुरूपा स्निग्धा यद् एवं मयि ते मतिः स्यात् |
| bc_1.56,etac ca tad yena nṛpar1ṣayas te dharmeṇa (sūkṣmeṇa dhanāny avāpya csūkṣmāṇi dhanāny apāsya ) nityaṃ tyajanto vidhivad babhūvus tapobhir āḍhyā vibhavair daridrāḥ,एतच् च तद् येन नृपर्१षयस् ते धर्मेण (सूक्ष्मेण धनान्य् अवाप्य च्सूक्ष्माणि धनान्य् अपास्य ) नित्यं त्यजन्तो विधिवद् बभूवुस् तपोभिर् आढ्या विभवैर् दरिद्राः |
| bc_1.57,prayojanaṃ yat tu mamopayāne tan me śṛṇu prītim upehi ca tvam divyā (mayādityacmayādivya)pathe śrutā vāg bodhāya jātas tanayas taveti,प्रयोजनं यत् तु ममोपयाने तन् मे शृणु प्रीतिम् उपेहि च त्वम् दिव्या (मयादित्यच्मयादिव्य)पथे श्रुता वाग् बोधाय जातस् तनयस् तवेति |
| bc_1.58,śrutvā vacas tac ca manaś ca yuktvā jñātvā nimittaiś ca tato 'smy upetaḥ didṛkṣayā śākyakuladhvajasya śakradhvajasyeva samucchritasya,श्रुत्वा वचस् तच् च मनश् च युक्त्वा ज्ञात्वा निमित्तैश् च ततो ऽस्म्य् उपेतः दिदृक्षया शाक्यकुलध्वजस्य शक्रध्वजस्येव समुच्छ्रितस्य |
| bc_1.59,ity etad evaṃ vacanaṃ niśamya praharṣasaṃbhrāntagatir narendraḥ ādāya dhātryaṅkagataṃ kumāraṃ saṃdarśayām āsa tapodhanāya,इत्य् एतद् एवं वचनं निशम्य प्रहर्षसंभ्रान्तगतिर् नरेन्द्रः आदाय धात्र्यङ्कगतं कुमारं संदर्शयाम् आस तपोधनाय |
| bc_1.60,cakrāṅkapādaṃ sa (tato ctathā )mahar2ṣir jālāvanaddhāṅgulipāṇipādam sorṇabhruvaṃ vāraṇavastikośaṃ savismayaṃ rājasutaṃ dadarśa,चक्राङ्कपादं स (ततो च्तथा )महर्२षिर् जालावनद्धाङ्गुलिपाणिपादम् सोर्णभ्रुवं वारणवस्तिकोशं सविस्मयं राजसुतं ददर्श |
| bc_1.61,dhātryaṅkasaṃviṣṭam avekṣya cainaṃ devyaṅkasaṃviṣṭam ivāgnisūnum babhūva (pakṣmāntavicañcitāśrur cpakṣmāntar iva añcitāśrur niśvasya caiva tridivonmukho 'bhūt,धात्र्यङ्कसंविष्टम् अवेक्ष्य चैनं देव्यङ्कसंविष्टम् इवाग्निसूनुम् बभूव (पक्ष्मान्तविचञ्चिताश्रुर् च्पक्ष्मान्तर् इव अञ्चिताश्रुर् निश्वस्य चैव त्रिदिवोन्मुखो ऽभूत् |
| bc_1.62,dṛṣṭvāsitaṃ tv aśrupariplutākṣaṃ snehāt (tanūjasya ctu putrasya )nṛpaś cakampe sagadgadaṃ bāṣpakaṣāyakaṇṭhaḥ papraccha (sa cca )prāñjalir ānatāṅgaḥ,दृष्ट्वासितं त्व् अश्रुपरिप्लुताक्षं स्नेहात् (तनूजस्य च्तु पुत्रस्य )नृपश् चकम्पे सगद्गदं बाष्पकषायकण्ठः पप्रच्छ (स च्च )प्राञ्जलिर् आनताङ्गः |
| bc_1.63,alpāntaraṃ yasya vapuḥ (surebhyo cmuneḥ syād bahvadbhutaṃ yasya ca janma dīptam yasyottamaṃ bhāvinam āttha cārthaṃ taṃ prekṣya kasmāt tava dhīra bāṣpaḥ,अल्पान्तरं यस्य वपुः (सुरेभ्यो च्मुनेः स्याद् बह्वद्भुतं यस्य च जन्म दीप्तम् यस्योत्तमं भाविनम् आत्थ चार्थं तं प्रेक्ष्य कस्मात् तव धीर बाष्पः |
| bc_1.64,api sthirāyur bhagavan kumāraḥ kaccin na śokāya mama prasūtaḥ (labdhā clabdhaḥ )kathaṃcit salilāñjalir me na khalv imaṃ pātum upaiti kālaḥ,अपि स्थिरायुर् भगवन् कुमारः कच्चिन् न शोकाय मम प्रसूतः (लब्धा च्लब्धः )कथंचित् सलिलाञ्जलिर् मे न खल्व् इमं पातुम् उपैति कालः |
| bc_1.65,apy akṣayaṃ me yaśaso nidhānaṃ kaccid dhruvo me kulahastasāraḥ api prayāsyāmi sukhaṃ paratra (supto 'pi csupte 'pi )putre 'nimiṣaikacakṣuḥ,अप्य् अक्षयं मे यशसो निधानं कच्चिद् ध्रुवो मे कुलहस्तसारः अपि प्रयास्यामि सुखं परत्र (सुप्तो ऽपि च्सुप्ते ऽपि )पुत्रे ऽनिमिषैकचक्षुः |
| bc_1.66,kaccin na me jātam aphullam eva kula(pravālaṃ cprabālaṃ )pariśoṣabhāgi kṣipraṃ vibho brūhi na me 'sti śāntiḥ snehaṃ sute vetsi hi bāndhavānām,कच्चिन् न मे जातम् अफुल्लम् एव कुल(प्रवालं च्प्रबालं )परिशोषभागि क्षिप्रं विभो ब्रूहि न मे ऽस्ति शान्तिः स्नेहं सुते वेत्सि हि बान्धवानाम् |
| bc_1.67,ity āgatāvegam aniṣṭabuddhyā buddhvā narendraṃ sa munir babhāṣe mā bhūn matis te nṛpa kācid anyā niḥsaṃśayaṃ tad yad avocam asmi,इत्य् आगतावेगम् अनिष्टबुद्ध्या बुद्ध्वा नरेन्द्रं स मुनिर् बभाषे मा भून् मतिस् ते नृप काचिद् अन्या निःसंशयं तद् यद् अवोचम् अस्मि |
| bc_1.68,nāsyānyathātvaṃ prati vikriyā me svāṃ vañcanāṃ tu prati viklavo 'smi kālo hi me yātum ayaṃ ca jāto jātikṣayasyāsulabhasya boddhā,नास्यान्यथात्वं प्रति विक्रिया मे स्वां वञ्चनां तु प्रति विक्लवो ऽस्मि कालो हि मे यातुम् अयं च जातो जातिक्षयस्यासुलभस्य बोद्धा |
| bc_1.69,vihāya rājyaṃ viṣayeṣv anāsthas tīvraiḥ prayatnair adhigamya tattvam jagaty ayaṃ mohatamo nihantuṃ jvaliṣyati jñānamayo hi sūryaḥ,विहाय राज्यं विषयेष्व् अनास्थस् तीव्रैः प्रयत्नैर् अधिगम्य तत्त्वम् जगत्य् अयं मोहतमो निहन्तुं ज्वलिष्यति ज्ञानमयो हि सूर्यः |
| bc_1.70,duḥkhārṇavād vyādhivikīrṇaphenāj jarātaraṅgān maraṇogravegāt uttārayiṣyaty ayam uhyamānam (ārtaṃ cārttaṃ )jagaj jñānamahāplavena,दुःखार्णवाद् व्याधिविकीर्णफेनाज् जरातरङ्गान् मरणोग्रवेगात् उत्तारयिष्यत्य् अयम् उह्यमानम् (आर्तं चार्त्तं )जगज् ज्ञानमहाप्लवेन |
| bc_1.71,prajñāmbuvegāṃ sthiraśīlavaprāṃ samādhiśītāṃ vratacakravākām asyottamāṃ dharmanadīṃ pravṛttāṃ tṛṣṇārditaḥ pāsyati jīvalokaḥ,प्रज्ञाम्बुवेगां स्थिरशीलवप्रां समाधिशीतां व्रतचक्रवाकाम् अस्योत्तमां धर्मनदीं प्रवृत्तां तृष्णार्दितः पास्यति जीवलोकः |
| bc_1.72,duḥkhārditebhyo viṣayāvṛtebhyaḥ saṃsārakāntārapathasthitebhyaḥ ākhyāsyati hy eṣa vimokṣamārgaṃ mārgapranaṣṭebhya ivādhvagebhyaḥ,दुःखार्दितेभ्यो विषयावृतेभ्यः संसारकान्तारपथस्थितेभ्यः आख्यास्यति ह्य् एष विमोक्षमार्गं मार्गप्रनष्टेभ्य इवाध्वगेभ्यः |
| bc_1.73,vidahyamānāya janāya loke rāgāgnināyaṃ viṣayendhanena prahlādam ādhāsyati dharmavṛṣṭyā vṛṣṭyā mahāmegha ivātapānte,विदह्यमानाय जनाय लोके रागाग्निनायं विषयेन्धनेन प्रह्लादम् आधास्यति धर्मवृष्ट्या वृष्ट्या महामेघ इवातपान्ते |
| bc_1.74,tṛṣṇārgalaṃ mohatamaḥkapāṭaṃ dvāraṃ prajānām apayānahetoḥ vipāṭayiṣyaty ayam uttamena saddharmatāḍena durāsadena,तृष्णार्गलं मोहतमःकपाटं द्वारं प्रजानाम् अपयानहेतोः विपाटयिष्यत्य् अयम् उत्तमेन सद्धर्मताडेन दुरासदेन |
| bc_1.75,svair mohapāśaiḥ pariveṣṭitasya duḥkhābhibhūtasya nirāśrayasya lokasya saṃbudhya ca dharmarājaḥ kariṣyate bandhanamokṣam eṣaḥ,स्वैर् मोहपाशैः परिवेष्टितस्य दुःखाभिभूतस्य निराश्रयस्य लोकस्य संबुध्य च धर्मराजः करिष्यते बन्धनमोक्षम् एषः |
| bc_1.76,tan mā kṛthāḥ śokam imaṃ prati tvam (asmin sa śocyo 'sti ctat saumya śocye hi )manuṣyaloke mohena vā kāmasukhair madād vā yo naiṣṭhikaṃ śroṣyati nāsya dharmam,तन् मा कृथाः शोकम् इमं प्रति त्वम् (अस्मिन् स शोच्यो ऽस्ति च्तत् सौम्य शोच्ये हि )मनुष्यलोके मोहेन वा कामसुखैर् मदाद् वा यो नैष्ठिकं श्रोष्यति नास्य धर्मम् |
| bc_1.77,bhraṣṭasya tasmāc ca guṇād ato me dhyānāni labdhvāpy akṛtārthataiva dharmasya tasyā śravaṇād ahaṃ hi manye vipattiṃ tridive 'pi vāsam,भ्रष्टस्य तस्माच् च गुणाद् अतो मे ध्यानानि लब्ध्वाप्य् अकृतार्थतैव धर्मस्य तस्या श्रवणाद् अहं हि मन्ये विपत्तिं त्रिदिवे ऽपि वासम् |
| bc_1.78,iti śrutārthaḥ sasuhṛt sadāras tyaktvā viṣādaṃ mumude narendraḥ evaṃvidho 'yaṃ tanayo mameti mene sa hi svām api (sāravattām csāramattām ),इति श्रुतार्थः ससुहृत् सदारस् त्यक्त्वा विषादं मुमुदे नरेन्द्रः एवंविधो ऽयं तनयो ममेति मेने स हि स्वाम् अपि (सारवत्ताम् च्सारमत्ताम् ) |
| bc_1.79,(ārṣeṇa cāryeṇa )mārgeṇa tu yāsyatīti cintāvidheyaṃ hṛdayaṃ cakāra na khalv asau na priyadharmapakṣaḥ saṃtānanāśāt tu bhayaṃ dadarśa,(आर्षेण चार्येण )मार्गेण तु यास्यतीति चिन्ताविधेयं हृदयं चकार न खल्व् असौ न प्रियधर्मपक्षः संताननाशात् तु भयं ददर्श |
| bc_1.80,atha munir asito nivedya tattvaṃ sutaniyataṃ sutaviklavāya rājñe sabahumatam udīkṣyamāṇarūpaḥ pavanapathena yathāgataṃ jagāma,अथ मुनिर् असितो निवेद्य तत्त्वं सुतनियतं सुतविक्लवाय राज्ञे सबहुमतम् उदीक्ष्यमाणरूपः पवनपथेन यथागतं जगाम |
| bc_1.81,kṛta(mitir cmatir )anujāsutaṃ ca dṛṣṭvā munivacanaśravaṇe ca tanmatau ca bahuvidham anukampayā sa sādhuḥ priyasutavad viniyojayāṃ cakāra,कृत(मितिर् च्मतिर् )अनुजासुतं च दृष्ट्वा मुनिवचनश्रवणे च तन्मतौ च बहुविधम् अनुकम्पया स साधुः प्रियसुतवद् विनियोजयां चकार |
| bc_1.82,narapatir api putrajanmatuṣṭo viṣaya(gatāni cmatāni )vimucya bandhanāni kulasadṛśam acīkarad yathāvat priya(tanayas ctanayaṃ )tanayasya jātakarma,नरपतिर् अपि पुत्रजन्मतुष्टो विषय(गतानि च्मतानि )विमुच्य बन्धनानि कुलसदृशम् अचीकरद् यथावत् प्रिय(तनयस् च्तनयं )तनयस्य जातकर्म |
| bc_1.83,daśasu pariṇateṣv ahaḥsu (caiva ccaivaṃ prayatamanāḥ parayā mudā parītaḥ akuruta japahomamaṅgalādyāḥ (paramabhavāya cparamatamāḥ sa )sutasya devatejyāḥ,दशसु परिणतेष्व् अहःसु (चैव च्चैवं प्रयतमनाः परया मुदा परीतः अकुरुत जपहोममङ्गलाद्याः (परमभवाय च्परमतमाः स )सुतस्य देवतेज्याः |
| bc_1.84,api ca śatasahasrapūṛnasaṃkhyāḥ sthirabalavattanayāḥ sahemaśṛṅgīḥ anupagatajarāḥ payasvinīr gāḥ svayam adadāt sutavṛddhaye dvijebhyaḥ,अपि च शतसहस्रपूऋनसंख्याः स्थिरबलवत्तनयाः सहेमशृङ्गीः अनुपगतजराः पयस्विनीर् गाः स्वयम् अददात् सुतवृद्धये द्विजेभ्यः |
| bc_1.85,bahuvidhaviṣayās tato yatātmā svahṛdayatoṣakarīḥ kriyā vidhāya guṇavati (niyate cdivase )śive muhūrte matim akaron muditaḥ purapraveśe,बहुविधविषयास् ततो यतात्मा स्वहृदयतोषकरीः क्रिया विधाय गुणवति (नियते च्दिवसे )शिवे मुहूर्ते मतिम् अकरोन् मुदितः पुरप्रवेशे |
| bc_1.86,dviradaradamayīm atho mahārhāṃ sitasitapuṣpabhṛtāṃ maṇipradīpām abhajata śivikāṃ śivāya devī tanayavatī praṇipatya devatābhyaḥ,द्विरदरदमयीम् अथो महार्हां सितसितपुष्पभृतां मणिप्रदीपाम् अभजत शिविकां शिवाय देवी तनयवती प्रणिपत्य देवताभ्यः |
| bc_1.87,puram atha purataḥ praveśya patnīṃ sthavirajanānugatām apatyanāthām nṛpatir api jagāma paurasaṃghair divam amarair maghavān ivārcyamānaḥ,पुरम् अथ पुरतः प्रवेश्य पत्नीं स्थविरजनानुगताम् अपत्यनाथाम् नृपतिर् अपि जगाम पौरसंघैर् दिवम् अमरैर् मघवान् इवार्च्यमानः |
| bc_1.88,bhavanam atha vigāhya śākyarājo bhava iva ṣaṇmukhajanmanā pratītaḥ idam idam iti harṣapūrṇavaktro bahuvidhapuṣṭiyaśaskaraṃ vyadhatta,भवनम् अथ विगाह्य शाक्यराजो भव इव षण्मुखजन्मना प्रतीतः इदम् इदम् इति हर्षपूर्णवक्त्रो बहुविधपुष्टियशस्करं व्यधत्त |
| bc_1.89,iti narapatiputrajanmavṛddhyā sajanapadaṃ kapilāhvayaṃ puraṃ tat dhanadapuram ivāpsaraso 'vakīrṇaṃ muditam abhūn nala(kūbarackūvara)prasūtau,इति नरपतिपुत्रजन्मवृद्ध्या सजनपदं कपिलाह्वयं पुरं तत् धनदपुरम् इवाप्सरसो ऽवकीर्णं मुदितम् अभून् नल(कूबरच्कूवर)प्रसूतौ |
| bc_2.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye bhagavat-prasūtir nāma prathamaḥ sargaḥ -- 1 --]] ā janmano janma(jarāntagasya cjarāntakasya tasyātmajasyātmajitaḥ sa rājā ahany ahany arthagajāśvamitrair vṛddhiṃ yayau sindhur ivāmbuvegaiḥ,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये भगवत्-प्रसूतिर् नाम प्रथमः सर्गः -- १ --]] आ जन्मनो जन्म(जरान्तगस्य च्जरान्तकस्य तस्यात्मजस्यात्मजितः स राजा अहन्य् अहन्य् अर्थगजाश्वमित्रैर् वृद्धिं ययौ सिन्धुर् इवाम्बुवेगैः |
| bc_2.2,dhanasya ratnasya ca tasya tasya kṛtākṛtasyaiva ca kāñcanasya tadā hi (naikān sa nidhīn avāpa cnaikātmanidhīn avāpi manorathasyāpy atibhārabhūtān,धनस्य रत्नस्य च तस्य तस्य कृताकृतस्यैव च काञ्चनस्य तदा हि (नैकान् स निधीन् अवाप च्नैकात्मनिधीन् अवापि मनोरथस्याप्य् अतिभारभूतान् |
| bc_2.3,ye padmakalpair api ca dvipendrair na maṇḍalaṃ śakyam ihābhinetum madotkaṭā haimavatā gajās te vināpi yatnād upatasthur enam,ये पद्मकल्पैर् अपि च द्विपेन्द्रैर् न मण्डलं शक्यम् इहाभिनेतुम् मदोत्कटा हैमवता गजास् ते विनापि यत्नाद् उपतस्थुर् एनम् |
| bc_2.4,nānāṅkacihnair navahemabhāṇḍair (vibhūṣitair cabhūṣitair )lambasaṭais tathānyaiḥ saṃcukṣubhe cāsya puraṃ turaṃgair balena maitryā ca dhanena cāptaiḥ,नानाङ्कचिह्नैर् नवहेमभाण्डैर् (विभूषितैर् चभूषितैर् )लम्बसटैस् तथान्यैः संचुक्षुभे चास्य पुरं तुरंगैर् बलेन मैत्र्या च धनेन चाप्तैः |
| bc_2.5,puṣṭāś ca tuṣṭāś ca (tathāsya ctadāsya )rājye sādhvyo 'rajaskā guṇavatpayaskāḥ udagravatsaiḥ sahitā babhūvur bahvyo bahukṣīraduhaś ca gāvaḥ,पुष्टाश् च तुष्टाश् च (तथास्य च्तदास्य )राज्ये साध्व्यो ऽरजस्का गुणवत्पयस्काः उदग्रवत्सैः सहिता बभूवुर् बह्व्यो बहुक्षीरदुहश् च गावः |
| bc_2.6,madhyasthatāṃ tasya ripur jagāma madhya(sthacsva)bhāvaḥ prayayau suhṛttvam viśeṣato dārḍhyam iyāya mitraṃ dvāv asya pakṣāv aparas tu (nāsa cnāśam ),मध्यस्थतां तस्य रिपुर् जगाम मध्य(स्थच्स्व)भावः प्रययौ सुहृत्त्वम् विशेषतो दार्ढ्यम् इयाय मित्रं द्वाव् अस्य पक्षाव् अपरस् तु (नास च्नाशम् ) |
| bc_2.7,tathāsya mandānilameghaśabdaḥ saudāminīkuṇḍala(maṇḍitābhraḥ cmaṇḍitāṅgaḥ ) vināśmavarṣāśanipātadoṣaiḥ kāle ca deśe pravavarṣa devaḥ,तथास्य मन्दानिलमेघशब्दः सौदामिनीकुण्डल(मण्डिताभ्रः च्मण्डिताङ्गः ) विनाश्मवर्षाशनिपातदोषैः काले च देशे प्रववर्ष देवः |
| bc_2.8,ruroha (sasyaṃ csaṃyak )phalavad yathar2tu tadākṛtenāpi kṛṣiśrameṇa tā eva (cāsyauṣadhayo ccaivauṣadhayo )rasena sāreṇa caivābhyadhikā babhūvuḥ,रुरोह (सस्यं च्संयक् )फलवद् यथर्२तु तदाकृतेनापि कृषिश्रमेण ता एव (चास्यौषधयो च्चैवौषधयो )रसेन सारेण चैवाभ्यधिका बभूवुः |
| bc_2.9,śarīrasaṃdehakare 'pi kāle saṃgrāmasaṃmardae iva pravṛtte svasthāḥ sukhaṃ caiva nirāmayaṃ ca prajajñire (kālavaśena cgarbhadharāś ca )nāryaḥ,शरीरसंदेहकरे ऽपि काले संग्रामसंमर्दए इव प्रवृत्ते स्वस्थाः सुखं चैव निरामयं च प्रजज्ञिरे (कालवशेन च्गर्भधराश् च )नार्यः |
| bc_2.10,(pṛthag vratibhyo cyac ca pratibhvo )vibhave 'pi (garhye cśakye na prārthayanti sma narāḥ parebhyaḥ abhyarthitaḥ sūkṣmadhano 'pi (cāryas ccāyaṃ tadā na kaścid vimukho babhūva,(पृथग् व्रतिभ्यो च्यच् च प्रतिभ्वो )विभवे ऽपि (गर्ह्ये च्शक्ये न प्रार्थयन्ति स्म नराः परेभ्यः अभ्यर्थितः सूक्ष्मधनो ऽपि (चार्यस् च्चायं तदा न कश्चिद् विमुखो बभूव |
| bc_2.11,(nāgauravo cnāśa vadho )bandhuṣu nāpy adātā naivāvrato nānṛtiko na hiṃsraḥ āsīt tadā kaścana tasya rājye rājño yayāter iva nāhus.asya,(नागौरवो च्नाश वधो )बन्धुषु नाप्य् अदाता नैवाव्रतो नानृतिको न हिंस्रः आसीत् तदा कश्चन तस्य राज्ये राज्ञो ययातेर् इव नाहुस्.अस्य |
| bc_2.12,udyānadevāyatanāśramāṇāṃ kūpaprapāpuṣkariṇīvanānām cakruḥ kriyās tatra ca dharmakāmāḥ pratyakṣataḥ svargam ivopalabhya,उद्यानदेवायतनाश्रमाणां कूपप्रपापुष्करिणीवनानाम् चक्रुः क्रियास् तत्र च धर्मकामाः प्रत्यक्षतः स्वर्गम् इवोपलभ्य |
| bc_2.13,muktaś ca durbhikṣabhayāmayebhyo hṛṣṭo janaḥ (svargae csvargam )ivābhireme patnīṃ patir vā mahiṣī patiṃ vā parasparaṃ na vyabhiceratuś ca,मुक्तश् च दुर्भिक्षभयामयेभ्यो हृष्टो जनः (स्वर्गए च्स्वर्गम् )इवाभिरेमे पत्नीं पतिर् वा महिषी पतिं वा परस्परं न व्यभिचेरतुश् च |
| bc_2.14,kaścit siṣeve rataye na kāmaṃ kāmārtham arthaṃ na jugopa kaścit kaścid dhanārthaṃ na cacāra dharmaṃ dharmāya kaścin na cakāra hiṃsām,कश्चित् सिषेवे रतये न कामं कामार्थम् अर्थं न जुगोप कश्चित् कश्चिद् धनार्थं न चचार धर्मं धर्माय कश्चिन् न चकार हिंसाम् |
| bc_2.15,steyādibhiś cāpy (aribhiś cabhitaś )ca naṣṭaṃ svasthaṃ svacakraṃ paracakramuktam kṣemaṃ subhikṣaṃ ca babhūva tasya (purānaraṇyasya cpurāṇy araṇyāni )yathaiva rāṣṭre,स्तेयादिभिश् चाप्य् (अरिभिश् चभितश् )च नष्टं स्वस्थं स्वचक्रं परचक्रमुक्तम् क्षेमं सुभिक्षं च बभूव तस्य (पुरानरण्यस्य च्पुराण्य् अरण्यानि )यथैव राष्ट्रे |
| bc_2.16,tadā hi tajjanmani tasya rājño manor ivādityasutasya rājye cacāra harṣaḥ praṇanāśa pāpmā jajvāla dharmaḥ kaluṣaḥ śaśāma,तदा हि तज्जन्मनि तस्य राज्ञो मनोर् इवादित्यसुतस्य राज्ये चचार हर्षः प्रणनाश पाप्मा जज्वाल धर्मः कलुषः शशाम |
| bc_2.17,evaṃvidhā rāja(kulasya saṃpat csutasya tasya sarvārthasiddhiś ca yato babhūva tato nṛpas tasya sutasya nāma sarvārthasiddho 'yam iti pracakre,एवंविधा राज(कुलस्य संपत् च्सुतस्य तस्य सर्वार्थसिद्धिश् च यतो बभूव ततो नृपस् तस्य सुतस्य नाम सर्वार्थसिद्धो ऽयम् इति प्रचक्रे |
| bc_2.18,devī tu māyā vibudhar1ṣikalpaṃ dṛṣṭvā viśālaṃ tanayaprabhāvam jātaṃ praharṣaṃ na śaśāka soḍhuṃ tato (nivāsāya cavināśāya )divaṃ jagāma,देवी तु माया विबुधर्१षिकल्पं दृष्ट्वा विशालं तनयप्रभावम् जातं प्रहर्षं न शशाक सोढुं ततो (निवासाय चविनाशाय )दिवं जगाम |
| bc_2.19,tataḥ kumāraṃ suragarbhakalpaṃ snehena bhāvena ca nirviśeṣam mātṛṣvasā mātṛsamaprabhāvā saṃvardhayām ātmajavad babhūva,ततः कुमारं सुरगर्भकल्पं स्नेहेन भावेन च निर्विशेषम् मातृष्वसा मातृसमप्रभावा संवर्धयाम् आत्मजवद् बभूव |
| bc_2.20,tataḥ sa bālārka ivodayasthaḥ samīrito vahnir ivānilena krameṇa samyag vavṛdhe kumāras tārādhipaḥ pakṣae ivātamaske,ततः स बालार्क इवोदयस्थः समीरितो वह्निर् इवानिलेन क्रमेण सम्यग् ववृधे कुमारस् ताराधिपः पक्षए इवातमस्के |
| bc_2.21,tato mahārhāṇi ca candanāni ratnāvalīś cauṣadhibhiḥ sagarbhāḥ mṛgaprayuktān rathakāṃś ca haimān ācakrire 'smai suhṛdālayebhyaḥ,ततो महार्हाणि च चन्दनानि रत्नावलीश् चौषधिभिः सगर्भाः मृगप्रयुक्तान् रथकांश् च हैमान् आचक्रिरे ऽस्मै सुहृदालयेभ्यः |
| bc_2.22,vayoanurūpāṇi ca bhūṣaṇāni (hiraṇmayān chiraṇmayā )hasti(mṛgāśvakāṃś cmṛgāśvakāś )ca (rathāṃś crathāś )ca (goputrakasaṃprayuktān cgāvo vasanaprayuktā (putrīś cgantrīś )ca cāmīkararūpyacitrāḥ,वयोअनुरूपाणि च भूषणानि (हिरण्मयान् छिरण्मया )हस्ति(मृगाश्वकांश् च्मृगाश्वकाश् )च (रथांश् च्रथाश् )च (गोपुत्रकसंप्रयुक्तान् च्गावो वसनप्रयुक्ता (पुत्रीश् च्गन्त्रीश् )च चामीकररूप्यचित्राः |
| bc_2.23,evaṃ sa tais tair viṣayopacārair vayoanurūpair upacaryamāṇaḥ bālo 'py abālapratimo babhūva dhṛtyā ca śaucena dhiyā śriyā ca,एवं स तैस् तैर् विषयोपचारैर् वयोअनुरूपैर् उपचर्यमाणः बालो ऽप्य् अबालप्रतिमो बभूव धृत्या च शौचेन धिया श्रिया च |
| bc_2.24,vayaś ca kaumāram atītya (samyak cmadhyaṃ saṃprāpya (kāle pratipattikarma cbālaḥ sa hi rājasūnuḥ ) alpair ahobhir bahuvarṣagamyā jagrāha vidyāḥ svakulānurūpāḥ,वयश् च कौमारम् अतीत्य (सम्यक् च्मध्यं संप्राप्य (काले प्रतिपत्तिकर्म च्बालः स हि राजसूनुः ) अल्पैर् अहोभिर् बहुवर्षगम्या जग्राह विद्याः स्वकुलानुरूपाः |
| bc_2.25,naiḥśreyasaṃ tasya tu bhavyam arthaṃ śrutvā purastād asitān mahar2ṣeḥ kāmeṣu saṅgaṃ janayāṃ babhūva (vanāni yāyād iti śākyarājaḥ cvṛddhir bhavacchākyakulasya rājñaḥ ),नैःश्रेयसं तस्य तु भव्यम् अर्थं श्रुत्वा पुरस्ताद् असितान् महर्२षेः कामेषु सङ्गं जनयां बभूव (वनानि यायाद् इति शाक्यराजः च्वृद्धिर् भवच्छाक्यकुलस्य राज्ञः ) |
| bc_2.26,kulāt tato 'smai sthiraśīla(yuktāt csaṃyutāt sādhvīṃ vapurhrīvinayopapannām yaśodharāṃ nāma yaśoviśālāṃ (vāmābhidhānaṃ ctulyābhidhānaṃ )śriyam ājuhāva,कुलात् ततो ऽस्मै स्थिरशील(युक्तात् च्संयुतात् साध्वीं वपुर्ह्रीविनयोपपन्नाम् यशोधरां नाम यशोविशालां (वामाभिधानं च्तुल्याभिधानं )श्रियम् आजुहाव |
| bc_2.27,(vidyotamāno vapuṣā pareṇa cathāparaṃ bhūmipateḥ priyo 'yaṃ sanatkumārapratimaḥ kumāraḥ sārdhaṃ tayā śākyanarendravadhvā śacyā sahasrākṣa ivābhireme,(विद्योतमानो वपुषा परेण चथापरं भूमिपतेः प्रियो ऽयं सनत्कुमारप्रतिमः कुमारः सार्धं तया शाक्यनरेन्द्रवध्वा शच्या सहस्राक्ष इवाभिरेमे |
| bc_2.28,kiṃcin manaḥkṣobhakaraṃ pratīpaṃ (kathaṃ na ckathaṃca )paśyed iti so 'nucintya vāsaṃ nṛpo (vyādiśati chy ādiśati )sma tasmai harmyodareṣv eva na bhūpracāram,किंचिन् मनःक्षोभकरं प्रतीपं (कथं न च्कथंच )पश्येद् इति सो ऽनुचिन्त्य वासं नृपो (व्यादिशति छ्य् आदिशति )स्म तस्मै हर्म्योदरेष्व् एव न भूप्रचारम् |
| bc_2.29,tataḥ śarattoyadapāṇḍareṣu bhūmau vimāneṣv iva rāñjiteṣu harmyeṣu sarvar1tusukhāśrayeṣu strīṇām udārair vijahāra tūryaiḥ,ततः शरत्तोयदपाण्डरेषु भूमौ विमानेष्व् इव राञ्जितेषु हर्म्येषु सर्वर्१तुसुखाश्रयेषु स्त्रीणाम् उदारैर् विजहार तूर्यैः |
| bc_2.30,kalair hi cāmīkarabaddhakakṣair nārīkarāgrābhihatair mṛdaṅgaiḥ varāpsaronṛtyasamaiś ca nṛtyaiḥ kailāsavat tad bhavanaṃ rarāja,कलैर् हि चामीकरबद्धकक्षैर् नारीकराग्राभिहतैर् मृदङ्गैः वराप्सरोनृत्यसमैश् च नृत्यैः कैलासवत् तद् भवनं रराज |
| bc_2.31,vāgbhiḥ kalābhir lalitaiś ca (hāvair chārair madaiḥ sakhelair madhuraiś ca hāsaiḥ taṃ tatra nāryo ramayāṃ babhūvur bhrūvañcitair ardhanirīkṣitaiś ca,वाग्भिः कलाभिर् ललितैश् च (हावैर् छारैर् मदैः सखेलैर् मधुरैश् च हासैः तं तत्र नार्यो रमयां बभूवुर् भ्रूवञ्चितैर् अर्धनिरीक्षितैश् च |
| bc_2.32,(tataḥ sa ctataś ca )kāmāśrayapaṇḍitābhiḥ strībhir gṛhīto ratikarkaśābhiḥ vimānapṛṣṭhān na mahīṃ jagāma vimānapṛṣthād iva puṇyakarmā,(ततः स च्ततश् च )कामाश्रयपण्डिताभिः स्त्रीभिर् गृहीतो रतिकर्कशाभिः विमानपृष्ठान् न महीं जगाम विमानपृष्थाद् इव पुण्यकर्मा |
| bc_2.33,nṛpas tu tasyaiva vivṛddhihetos tadbhāvinārthena ca codyamānaḥ śame 'bhireme virarāma pāpād bheje damaṃ saṃvibabhāja sādhūn,नृपस् तु तस्यैव विवृद्धिहेतोस् तद्भाविनार्थेन च चोद्यमानः शमे ऽभिरेमे विरराम पापाद् भेजे दमं संविबभाज साधून् |
| bc_2.34,nādhīravat kāmasukhe sasañje na saṃrarañje viṣamaṃ jananyām dhṛtyendriyāśvāṃś capalān vijigye bandhūṃś ca paurāṃś ca guṇair jigāya,नाधीरवत् कामसुखे ससञ्जे न संररञ्जे विषमं जनन्याम् धृत्येन्द्रियाश्वांश् चपलान् विजिग्ये बन्धूंश् च पौरांश् च गुणैर् जिगाय |
| bc_2.35,nādhyaiṣṭa duḥkhāya parasya vidyāṃ jñānaṃ śivaṃ yat tu tad adhyagīṣṭa svābhyaḥ prajābhyo hi yathā tathaiva sarvaprajābhyaḥ śivam āśaśaṃse,नाध्यैष्ट दुःखाय परस्य विद्यां ज्ञानं शिवं यत् तु तद् अध्यगीष्ट स्वाभ्यः प्रजाभ्यो हि यथा तथैव सर्वप्रजाभ्यः शिवम् आशशंसे |
| bc_2.36,(bhaṃ ctaṃ )bhāsuraṃ cāṅgirasādhidevaṃ yathāvad ānarca tadāyuṣe saḥ juhāva havyāny akṛśe kṛśānau dadau dvijebhyaḥ kṛśanaṃ ca gāś ca,(भं च्तं )भासुरं चाङ्गिरसाधिदेवं यथावद् आनर्च तदायुषे सः जुहाव हव्यान्य् अकृशे कृशानौ ददौ द्विजेभ्यः कृशनं च गाश् च |
| bc_2.37,sasnau śarīraṃ pavituṃ manaś ca tīrthāmbubhiś caiva guṇāmbubhiś ca vedopadiṣṭaṃ samam ātmajaṃ ca somaṃ papau śāntisukhaṃ ca hārdam,सस्नौ शरीरं पवितुं मनश् च तीर्थाम्बुभिश् चैव गुणाम्बुभिश् च वेदोपदिष्टं समम् आत्मजं च सोमं पपौ शान्तिसुखं च हार्दम् |
| bc_2.38,sāntvaṃ babhāṣe na ca nārthavad yaj jajalpa tattvaṃ na ca vipriyaṃ yat sāntvaṃ hy atattvaṃ paruṣaṃ ca tattvaṃ hriyāśakan nātmana eva vaktum,सान्त्वं बभाषे न च नार्थवद् यज् जजल्प तत्त्वं न च विप्रियं यत् सान्त्वं ह्य् अतत्त्वं परुषं च तत्त्वं ह्रियाशकन् नात्मन एव वक्तुम् |
| bc_2.39,iṣṭeṣv aniṣṭeṣu ca kāryavatsu na rāgadoṣāśrayatāṃ prapede śivaṃ siṣeve (vyavahāraśuddhaṃ cavyavahāralabdhaṃ yajñaṃ hi mene na tathā (yathā tat cyathāvat ),इष्टेष्व् अनिष्टेषु च कार्यवत्सु न रागदोषाश्रयतां प्रपेदे शिवं सिषेवे (व्यवहारशुद्धं चव्यवहारलब्धं यज्ञं हि मेने न तथा (यथा तत् च्यथावत् ) |
| bc_2.40,āśāvate cābhigatāya sadyo deyāmbubhis tarṣam (acechidiṣṭa cacecchidiṣṭa ) yuddhād ṛte vṛttaparaśvadhena dviḍdarpam udvṛttam abebhidiṣṭa,आशावते चाभिगताय सद्यो देयाम्बुभिस् तर्षम् (अचेछिदिष्ट चचेच्छिदिष्ट ) युद्धाद् ऋते वृत्तपरश्वधेन द्विड्दर्पम् उद्वृत्तम् अबेभिदिष्ट |
| bc_2.41,ekaṃ vininye sa jugopa sapta saptaiva tatyāja rarakṣa pañca prāpa trivargaṃ bubudhe trivargaṃ jajñe dvivargaṃ prajahau dvivargam,एकं विनिन्ये स जुगोप सप्त सप्तैव तत्याज ररक्ष पञ्च प्राप त्रिवर्गं बुबुधे त्रिवर्गं जज्ञे द्विवर्गं प्रजहौ द्विवर्गम् |
| bc_2.42,kṛtāgaso 'pi pratipādya vadhyān nājīghanan nāpi ruṣā dadarśa babandha sāntvena phalena caitāṃs tyāgo 'pi teṣāṃ hy (anayāya dṛṣṭaḥ canapāyadṛṣṭaḥ ),कृतागसो ऽपि प्रतिपाद्य वध्यान् नाजीघनन् नापि रुषा ददर्श बबन्ध सान्त्वेन फलेन चैतांस् त्यागो ऽपि तेषां ह्य् (अनयाय दृष्टः चनपायदृष्टः ) |
| bc_2.43,ārṣāṇy acārīt paramavratāni vairāṇy ahāsīc cirasaṃbhṛtāni yaśāṃsi cāpadguṇagandhavanti rajāṃsy (ahārṣīn cahāsīn )malinīkarāṇi,आर्षाण्य् अचारीत् परमव्रतानि वैराण्य् अहासीच् चिरसंभृतानि यशांसि चापद्गुणगन्धवन्ति रजांस्य् (अहार्षीन् चहासीन् )मलिनीकराणि |
| bc_2.44,na cājihīrṣīd balim apravṛttaṃ na cācikīrṣīt paravastvabhidhyām na cāvivakṣīd dviṣatām adharmaṃ na (cāvivakṣīd ccādidhakṣīd )dhṛdayena manyum,न चाजिहीर्षीद् बलिम् अप्रवृत्तं न चाचिकीर्षीत् परवस्त्वभिध्याम् न चाविवक्षीद् द्विषताम् अधर्मं न (चाविवक्षीद् च्चादिधक्षीद् )धृदयेन मन्युम् |
| bc_2.45,tasmiṃs tathā bhūmipatau pravṛtte bhṛtyāś ca paurāś ca tathaiva ceruḥ śamātmake cetasi viprasanne prayuktayogasya yathendriyāṇi,तस्मिंस् तथा भूमिपतौ प्रवृत्ते भृत्याश् च पौराश् च तथैव चेरुः शमात्मके चेतसि विप्रसन्ने प्रयुक्तयोगस्य यथेन्द्रियाणि |
| bc_2.46,kāle tataś cārupayodharāyāṃ yaśodharāyāṃ (svacsu)yaśodharāyām śauddhodane rāhusapatnavaktro jajñe suto rāhula eva nāmnā,काले ततश् चारुपयोधरायां यशोधरायां (स्वच्सु)यशोधरायाम् शौद्धोदने राहुसपत्नवक्त्रो जज्ञे सुतो राहुल एव नाम्ना |
| bc_2.47,atheṣṭaputraḥ paramapratītaḥ kulasya vṛddhiṃ prati bhūmipālaḥ yathaiva putraprasave nananda tathaiva pautraprasave nananda,अथेष्टपुत्रः परमप्रतीतः कुलस्य वृद्धिं प्रति भूमिपालः यथैव पुत्रप्रसवे ननन्द तथैव पौत्रप्रसवे ननन्द |
| bc_2.48,(putrasya cpautrasya )me putragato (mameva cmamaiva snehaḥ kathaṃ syād iti jātaharṣaḥ kāle sa taṃ taṃ vidhim ālalambe putrapriyaḥ svargam ivārurukṣan,(पुत्रस्य च्पौत्रस्य )मे पुत्रगतो (ममेव च्ममैव स्नेहः कथं स्याद् इति जातहर्षः काले स तं तं विधिम् आललम्बे पुत्रप्रियः स्वर्गम् इवारुरुक्षन् |
| bc_2.49,sthitvā pathi prāthamakalpikānāṃ rājar1ṣabhāṇāṃ yaśasānvitānām śuklāny amuktvāpi tapāṃsy atapta (yajñaiś cyajñe )ca hiṃsārahitair ayaṣṭa,स्थित्वा पथि प्राथमकल्पिकानां राजर्१षभाणां यशसान्वितानाम् शुक्लान्य् अमुक्त्वापि तपांस्य् अतप्त (यज्ञैश् च्यज्ञे )च हिंसारहितैर् अयष्ट |
| bc_2.50,ajājvaliṣṭātha sa puṇyakarmā nṛpaśriyā caiva tapaḥśriyā ca kulena vṛttena dhiyā ca dīptas tejaḥ sahasrāṃśur ivotsisṛkṣuḥ,अजाज्वलिष्टाथ स पुण्यकर्मा नृपश्रिया चैव तपःश्रिया च कुलेन वृत्तेन धिया च दीप्तस् तेजः सहस्रांशुर् इवोत्सिसृक्षुः |
| bc_2.51,svāyaṃbhuvaṃ cārcikam arcayitvā jajāpa putrasthitaye sthitaśrīḥ cakāra karmāṇi ca duṣkarāṇi prajāḥ sisṛkṣuḥ ka ivādikāle,स्वायंभुवं चार्चिकम् अर्चयित्वा जजाप पुत्रस्थितये स्थितश्रीः चकार कर्माणि च दुष्कराणि प्रजाः सिसृक्षुः क इवादिकाले |
| bc_2.52,tatjyāja śastraṃ vimamarśa śāstraṃ śamaṃ siṣeve niyamaṃ viṣehe vaśīva kaṃcid viṣayaṃ na bheje piteva sarvān viṣayān dadarśa,तत्ज्याज शस्त्रं विममर्श शास्त्रं शमं सिषेवे नियमं विषेहे वशीव कंचिद् विषयं न भेजे पितेव सर्वान् विषयान् ददर्श |
| bc_2.53,babhāra rājyaṃ sa hi putrahetoḥ putraṃ kulārthaṃ yaśase kulaṃ tu svargāya śabdaṃ divam ātmahetor dharmārtham ātmasthitim ācakāṅkṣa,बभार राज्यं स हि पुत्रहेतोः पुत्रं कुलार्थं यशसे कुलं तु स्वर्गाय शब्दं दिवम् आत्महेतोर् धर्मार्थम् आत्मस्थितिम् आचकाङ्क्ष |
| bc_2.54,evaṃ sa dharmaṃ vividhaṃ cakāra sadbhir nipātaṃ śrutitaś ca siddham dṛṣṭvā kathaṃ putramukhaṃ suto me vanaṃ na yāyād iti nāthamānaḥ,एवं स धर्मं विविधं चकार सद्भिर् निपातं श्रुतितश् च सिद्धम् दृष्ट्वा कथं पुत्रमुखं सुतो मे वनं न यायाद् इति नाथमानः |
| bc_2.55,rirakṣiṣantaḥ śriyam ātma(saṃsthāṃ csaṃsthā rakṣanti putrān bhuvi bhūmipālāḥ putraṃ narendraḥ sa tu dharmakāmo rarakṣa dharmād (viṣayeṣu muñcan cviṣayeṣv amuñcat ),रिरक्षिषन्तः श्रियम् आत्म(संस्थां च्संस्था रक्षन्ति पुत्रान् भुवि भूमिपालाः पुत्रं नरेन्द्रः स तु धर्मकामो ररक्ष धर्माद् (विषयेषु मुञ्चन् च्विषयेष्व् अमुञ्चत् ) |
| bc_2.56,vanam anupamasattvā bodhisattvās tu sarve viṣayasukharasajñā jagmur utpannaputrāḥ ata upacitakarmā rūḍhamūle 'pi hetau sa ratim upasiṣeve bodhim (āpan na yāvat cāpannayāvat ),वनम् अनुपमसत्त्वा बोधिसत्त्वास् तु सर्वे विषयसुखरसज्ञा जग्मुर् उत्पन्नपुत्राः अत उपचितकर्मा रूढमूले ऽपि हेतौ स रतिम् उपसिषेवे बोधिम् (आपन् न यावत् चापन्नयावत् ) |
| bc_3.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye 'ntaḥ-pura-vihāro nāma dvitīyaḥ sargaḥ -- 2 --]] tataḥ kadācin mṛduśādvalāni puṃskokilonnāditapādapāni śuśrāva padmākaramaṇḍitāni (gītair cśīte )nibaddhāni sa kānanāni,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये ऽन्तः-पुर-विहारो नाम द्वितीयः सर्गः -- २ --]] ततः कदाचिन् मृदुशाद्वलानि पुंस्कोकिलोन्नादितपादपानि शुश्राव पद्माकरमण्डितानि (गीतैर् च्शीते )निबद्धानि स काननानि |
| bc_3.2,śrutvā tataḥ strījanavallabhānāṃ manojñabhāvaṃ purakānanānām bahiḥprayāṇāya cakāra buddhim antargṛhe nāga ivāvaruddhaḥ,श्रुत्वा ततः स्त्रीजनवल्लभानां मनोज्ञभावं पुरकाननानाम् बहिःप्रयाणाय चकार बुद्धिम् अन्तर्गृहे नाग इवावरुद्धः |
| bc_3.3,tato nṛpas tasya niśamya bhāvaṃ putrābhidhānasya manorathasya snehasya lakṣmyā vayasaś ca yogyām ājñāpayām āsa vihārayātrām,ततो नृपस् तस्य निशम्य भावं पुत्राभिधानस्य मनोरथस्य स्नेहस्य लक्ष्म्या वयसश् च योग्याम् आज्ञापयाम् आस विहारयात्राम् |
| bc_3.4,nivartayām āsa ca rājamārge saṃpātam ārtasya pṛthagjanasya mā bhūt kumāraḥ sukumāracittaḥ saṃvignacetā (iti civa )manyamānaḥ,निवर्तयाम् आस च राजमार्गे संपातम् आर्तस्य पृथग्जनस्य मा भूत् कुमारः सुकुमारचित्तः संविग्नचेता (इति चिव )मन्यमानः |
| bc_3.5,pratyaṅgahīnān vikalendriyāṃś ca jīrṇāturādīn kṛpaṇāṃś ca (dikṣu cbhikṣūn ) tataḥ samutsārya pareṇa sāmnā śobhāṃ (parāṃ cparā )rājapathasya cakruḥ,प्रत्यङ्गहीनान् विकलेन्द्रियांश् च जीर्णातुरादीन् कृपणांश् च (दिक्षु च्भिक्षून् ) ततः समुत्सार्य परेण साम्ना शोभां (परां च्परा )राजपथस्य चक्रुः |
| bc_3.6,tataḥ kṛte śrīmati rājamārge śrīmān vinītānucaraḥ kumāraḥ prāsādapṛṣṭhād avatīrya kāle kṛtābhyanujño nṛpam abhyagacchat,ततः कृते श्रीमति राजमार्गे श्रीमान् विनीतानुचरः कुमारः प्रासादपृष्ठाद् अवतीर्य काले कृताभ्यनुज्ञो नृपम् अभ्यगच्छत् |
| bc_3.7,atho narendraḥ sutam āgatāśruḥ śirasy upāghrāya ciraṃ nirīkṣya gaccheti cājñāpayati sma vācā snehān na cainaṃ manasā mumoca,अथो नरेन्द्रः सुतम् आगताश्रुः शिरस्य् उपाघ्राय चिरं निरीक्ष्य गच्छेति चाज्ञापयति स्म वाचा स्नेहान् न चैनं मनसा मुमोच |
| bc_3.8,tataḥ sa jāmbūnadabhāṇḍabhṛdbhir yuktaṃ caturbhir nibhṛtais turaṃgaiḥ aklība(vidvaccvidyuc)chuciraśmidhāraṃ hiraṇmayaṃ syandanam āruroha,ततः स जाम्बूनदभाण्डभृद्भिर् युक्तं चतुर्भिर् निभृतैस् तुरंगैः अक्लीब(विद्वच्च्विद्युच्)छुचिरश्मिधारं हिरण्मयं स्यन्दनम् आरुरोह |
| bc_3.9,tataḥ prakīrṇojjvalapuṣpajālaṃ viṣaktamālyaṃ pracalatpatākam mārgaṃ prapede sadṛśānuyātraś candraḥ sanakṣatra ivāntarīkṣam,ततः प्रकीर्णोज्ज्वलपुष्पजालं विषक्तमाल्यं प्रचलत्पताकम् मार्गं प्रपेदे सदृशानुयात्रश् चन्द्रः सनक्षत्र इवान्तरीक्षम् |
| bc_3.10,kautūhalāt sphītataraiś ca netrair (nīlotpalārdhair cnīlotpalābhair )iva (kīryamāṇam ckīryamāṇaḥ ) śanaiḥ śanai rājapathaṃ jagāhe pauraiḥ samantād abhivīkṣyamāṇaḥ,कौतूहलात् स्फीततरैश् च नेत्रैर् (नीलोत्पलार्धैर् च्नीलोत्पलाभैर् )इव (कीर्यमाणम् च्कीर्यमाणः ) शनैः शनै राजपथं जगाहे पौरैः समन्ताद् अभिवीक्ष्यमाणः |
| bc_3.11,taṃ tuṣṭuvuḥ saumyaguṇena kecid vavandire dīptatayā tathānye saumukhyatas tu śriyam asya kecid vaipulyam āśaṃsiṣur āyuṣaś ca,तं तुष्टुवुः सौम्यगुणेन केचिद् ववन्दिरे दीप्ततया तथान्ये सौमुख्यतस् तु श्रियम् अस्य केचिद् वैपुल्यम् आशंसिषुर् आयुषश् च |
| bc_3.12,niḥsṛtya kubjāś ca mahākulebhyo vyūhāś ca kairātakavāmanānām nāryaḥ kṛśebhyaś ca niveśanebhyo devānuyānadhvajavat praṇemuḥ,निःसृत्य कुब्जाश् च महाकुलेभ्यो व्यूहाश् च कैरातकवामनानाम् नार्यः कृशेभ्यश् च निवेशनेभ्यो देवानुयानध्वजवत् प्रणेमुः |
| bc_3.13,tataḥ kumāraḥ khalu gacchatīti śrutvā striyaḥ preṣyajanāt pravṛttim didṛkṣayā harmyatalāni jagmur janena mānyena kṛtābhyanujñāḥ,ततः कुमारः खलु गच्छतीति श्रुत्वा स्त्रियः प्रेष्यजनात् प्रवृत्तिम् दिदृक्षया हर्म्यतलानि जग्मुर् जनेन मान्येन कृताभ्यनुज्ञाः |
| bc_3.14,tāḥ srastakāñcīguṇavighnitāś ca suptaprabuddhākulalocanāś ca vṛttāntavinyastavibhūṣaṇāś ca (kautūhalenānibhṛtāḥ ckautūhalenāpi bhṛtāḥ )parīyuḥ,ताः स्रस्तकाञ्चीगुणविघ्निताश् च सुप्तप्रबुद्धाकुललोचनाश् च वृत्तान्तविन्यस्तविभूषणाश् च (कौतूहलेनानिभृताः च्कौतूहलेनापि भृताः )परीयुः |
| bc_3.15,prāsādasopānatalapraṇādaiḥ kāñcīravair nūpuranisvanaiś ca (vitrāsayantyo cvibhrāmayantyo )gṛhapakṣisaṃghān anyoanyavegāṃś ca samākṣipantyaḥ,प्रासादसोपानतलप्रणादैः काञ्चीरवैर् नूपुरनिस्वनैश् च (वित्रासयन्त्यो च्विभ्रामयन्त्यो )गृहपक्षिसंघान् अन्योअन्यवेगांश् च समाक्षिपन्त्यः |
| bc_3.16,kāsāṃcid āsāṃ tu varāṅganānāṃ jātatvarāṇām api sotsukānām gatiṃ gurutvāj jagṛhur viśālāḥ śroṇīrathāḥ pīnapayodharāś ca,कासांचिद् आसां तु वराङ्गनानां जातत्वराणाम् अपि सोत्सुकानाम् गतिं गुरुत्वाज् जगृहुर् विशालाः श्रोणीरथाः पीनपयोधराश् च |
| bc_3.17,śīghraṃ samarthāpi tu gantum anyā gatiṃ nijagrāha yayau na tūrṇam (hriyāpragalbhā vinigūhamānā chriyā pragalbhāni nigūhamānā (rahaḥprayuktāni crahaḥ prayuktāni )vibhūṣaṇāni,शीघ्रं समर्थापि तु गन्तुम् अन्या गतिं निजग्राह ययौ न तूर्णम् (ह्रियाप्रगल्भा विनिगूहमाना छ्रिया प्रगल्भानि निगूहमाना (रहःप्रयुक्तानि च्रहः प्रयुक्तानि )विभूषणानि |
| bc_3.18,parasparotpīḍanapiṇḍitānāṃ saṃmarda(saṃkṣobhitacsaṃśobhita)kuṇḍalānām tāsāṃ tadā sasvanabhūṣaṇānāṃ vātāyaneṣv apraśamo babhūva,परस्परोत्पीडनपिण्डितानां संमर्द(संक्षोभितच्संशोभित)कुण्डलानाम् तासां तदा सस्वनभूषणानां वातायनेष्व् अप्रशमो बभूव |
| bc_3.19,vātāyanebhyas tu viniḥsṛtāni paras(parāyāsitacparopāsita)kuṇḍalāni strīṇāṃ virejur mukhapaṅkajāni saktāni harmyeṣv iva paṅkajāni,वातायनेभ्यस् तु विनिःसृतानि परस्(परायासितच्परोपासित)कुण्डलानि स्त्रीणां विरेजुर् मुखपङ्कजानि सक्तानि हर्म्येष्व् इव पङ्कजानि |
| bc_3.20,tato vimānair yuvatī(karālaiḥ ckalāpaiḥ kautūhalodghāṭitavātayānaiḥ śrīmat samantān nagaraṃ babhāse viyadvimānair iva sāpsarobhiḥ,ततो विमानैर् युवती(करालैः च्कलापैः कौतूहलोद्घाटितवातयानैः श्रीमत् समन्तान् नगरं बभासे वियद्विमानैर् इव साप्सरोभिः |
| bc_3.21,vātāyanānām aviśālabhāvād anyoanyagaṇḍārpitakuṇḍalānām mukhāni rejuḥ pramadottamānāṃ baddhāḥ kalāpā iva paṅkajānām,वातायनानाम् अविशालभावाद् अन्योअन्यगण्डार्पितकुण्डलानाम् मुखानि रेजुः प्रमदोत्तमानां बद्धाः कलापा इव पङ्कजानाम् |
| bc_3.22,(taṃ tāḥ ctasmin )kumāraṃ pathi vīkṣamāṇāḥ striyo babhur gām iva gantukāmāḥ ūrdhvonmukhāś cainam udīkṣamāṇā narā babhur dyām iva gantukāmāḥ,(तं ताः च्तस्मिन् )कुमारं पथि वीक्षमाणाः स्त्रियो बभुर् गाम् इव गन्तुकामाः ऊर्ध्वोन्मुखाश् चैनम् उदीक्षमाणा नरा बभुर् द्याम् इव गन्तुकामाः |
| bc_3.23,dṛṣṭvā ca taṃ rājasutaṃ striyas tā jājvalyamānaṃ vapuṣā śriyā ca dhanyāsya bhāryeti śanair avocañ śuddhair manobhiḥ khalu nānyabhāvāt,दृष्ट्वा च तं राजसुतं स्त्रियस् ता जाज्वल्यमानं वपुषा श्रिया च धन्यास्य भार्येति शनैर् अवोचञ् शुद्धैर् मनोभिः खलु नान्यभावात् |
| bc_3.24,ayaṃ kila vyāyatapīnabāhū rūpeṇa sākṣād iva puṣpaketuḥ tyaktvā śriyaṃ dharmam upaiṣyatīti tasmin (hi tā chitā )gauravam eva cakruḥ,अयं किल व्यायतपीनबाहू रूपेण साक्षाद् इव पुष्पकेतुः त्यक्त्वा श्रियं धर्मम् उपैष्यतीति तस्मिन् (हि ता छिता )गौरवम् एव चक्रुः |
| bc_3.25,kīrṇaṃ tathā rājapathaṃ kumāraḥ paurair vinītaiḥ śucidhīraveṣaiḥ tat pūrvam ālokya jaharṣa kiṃcin mene punarbhāvam ivātmanaś ca,कीर्णं तथा राजपथं कुमारः पौरैर् विनीतैः शुचिधीरवेषैः तत् पूर्वम् आलोक्य जहर्ष किंचिन् मेने पुनर्भावम् इवात्मनश् च |
| bc_3.26,puraṃ tu tat svargam iva prahṛṣṭaṃ śuddhādhivāsāḥ samavekṣya devāḥ jīrṇaṃ naraṃ nirmamire prayātuṃ saṃcodanārthaṃ kṣitipātmajasya,पुरं तु तत् स्वर्गम् इव प्रहृष्टं शुद्धाधिवासाः समवेक्ष्य देवाः जीर्णं नरं निर्ममिरे प्रयातुं संचोदनार्थं क्षितिपात्मजस्य |
| bc_3.27,tataḥ kumāro jarayābhibhūtaṃ dṛṣṭvā narebhyaḥ pṛthagākṛtiṃ tam uvāca saṃgrāhakam āgatāsthas tatraiva niṣkampaniviṣṭadṛṣṭiḥ,ततः कुमारो जरयाभिभूतं दृष्ट्वा नरेभ्यः पृथगाकृतिं तम् उवाच संग्राहकम् आगतास्थस् तत्रैव निष्कम्पनिविष्टदृष्टिः |
| bc_3.28,ka eṣa bhoḥ sūta naro 'bhyupetaḥ keśaiḥ sitair yaṣṭiviṣaktahastaḥ bhrūsaṃvṛtākṣaḥ śithilānatāṅgaḥ kiṃ vikriyaiṣā prakṛtir yadṛcchā,क एष भोः सूत नरो ऽभ्युपेतः केशैः सितैर् यष्टिविषक्तहस्तः भ्रूसंवृताक्षः शिथिलानताङ्गः किं विक्रियैषा प्रकृतिर् यदृच्छा |
| bc_3.29,ity evam uktaḥ sa rathapraṇetā nivedayām āsa nṛpātmajāya saṃrakṣyam apy artham adoṣadarśī tair eva devaiḥ kṛtabuddhimohaḥ,इत्य् एवम् उक्तः स रथप्रणेता निवेदयाम् आस नृपात्मजाय संरक्ष्यम् अप्य् अर्थम् अदोषदर्शी तैर् एव देवैः कृतबुद्धिमोहः |
| bc_3.30,rūpasya (hantrī chartrī )vyasanaṃ balasya śokasya yonir nidhanaṃ ratīnām nāśaḥ smṛtīnāṃ ripur indriyāṇām eṣā jarā nāma yayaiṣa bhagnaḥ,रूपस्य (हन्त्री छर्त्री )व्यसनं बलस्य शोकस्य योनिर् निधनं रतीनाम् नाशः स्मृतीनां रिपुर् इन्द्रियाणाम् एषा जरा नाम ययैष भग्नः |
| bc_3.31,pītaṃ hy anenāpi payaḥ śiśutve kālena bhūyaḥ (parisṛptam cparimṛṣṭam )urvyām krameṇa bhūtvā ca yuvā vapuṣmān krameṇa tenaiva jarām upetaḥ,पीतं ह्य् अनेनापि पयः शिशुत्वे कालेन भूयः (परिसृप्तम् च्परिमृष्टम् )उर्व्याम् क्रमेण भूत्वा च युवा वपुष्मान् क्रमेण तेनैव जराम् उपेतः |
| bc_3.32,ity evam ukte calitaḥ sa kiṃcid rājātmajaḥ sūtam idaṃ babhāṣe kim eṣa doṣo bhavitā mamāpīty asmai tataḥ sārathir abhyuvāca,इत्य् एवम् उक्ते चलितः स किंचिद् राजात्मजः सूतम् इदं बभाषे किम् एष दोषो भविता ममापीत्य् अस्मै ततः सारथिर् अभ्युवाच |
| bc_3.33,āyuṣmato 'py eṣa vayaḥ(prakarṣo cprakarṣān niḥsaṃśayaṃ kālavaśena bhāvī evaṃ jarāṃ rūpavināśayitrīṃ jānāti caivecchati (caiva ccaiṣa )lokaḥ,आयुष्मतो ऽप्य् एष वयः(प्रकर्षो च्प्रकर्षान् निःसंशयं कालवशेन भावी एवं जरां रूपविनाशयित्रीं जानाति चैवेच्छति (चैव च्चैष )लोकः |
| bc_3.34,tataḥ sa pūrvāśayaśuddhabuddhir vistīrṇakalpācitapuṇyakarmā śrutvā jarāṃ saṃvivije mahātmā mahāśaner ghoṣam ivāntike gauḥ,ततः स पूर्वाशयशुद्धबुद्धिर् विस्तीर्णकल्पाचितपुण्यकर्मा श्रुत्वा जरां संविविजे महात्मा महाशनेर् घोषम् इवान्तिके गौः |
| bc_3.35,niḥśvasya dīrghaṃ (svaśiraḥ csa śiraḥ )prakampya tamiṃś ca jīrṇe viniveśya cakṣuḥ tāṃ caiva dṛṣṭvā janatāṃ saharṣāṃ vākyaṃ sa (saṃvigna csaṃvignam )idaṃ jagāda,निःश्वस्य दीर्घं (स्वशिरः च्स शिरः )प्रकम्प्य तमिंश् च जीर्णे विनिवेश्य चक्षुः तां चैव दृष्ट्वा जनतां सहर्षां वाक्यं स (संविग्न च्संविग्नम् )इदं जगाद |
| bc_3.36,evaṃ jarā hanti ca nirviśeṣaṃ smṛtiṃ ca rūpaṃ ca parākramaṃ ca na caiva saṃvegam upaiti lokaḥ pratyakṣato 'pīdṛśam īkṣamāṇaḥ,एवं जरा हन्ति च निर्विशेषं स्मृतिं च रूपं च पराक्रमं च न चैव संवेगम् उपैति लोकः प्रत्यक्षतो ऽपीदृशम् ईक्षमाणः |
| bc_3.37,evaṃ gate sūta nivartayāśvān śīghraṃ gṛhāṇy eva bhavān prayātu udyānabhūmau hi kuto ratir me jarā(bhaye cbhave )cetasi vartamāne,एवं गते सूत निवर्तयाश्वान् शीघ्रं गृहाण्य् एव भवान् प्रयातु उद्यानभूमौ हि कुतो रतिर् मे जरा(भये च्भवे )चेतसि वर्तमाने |
| bc_3.38,athājñayā bhartṛsutasya tasya nivartayām āsa rathaṃ niyantā tataḥ kumāro bhavanaṃ tad eva cintāvaśaḥ śūnyam iva prapede,अथाज्ञया भर्तृसुतस्य तस्य निवर्तयाम् आस रथं नियन्ता ततः कुमारो भवनं तद् एव चिन्तावशः शून्यम् इव प्रपेदे |
| bc_3.39,yadā tu tatraiva na śarma lebhe jarā jareti praparīkṣamāṇaḥ tato narendrānumataḥ sa bhūyaḥ krameṇa tenaiva bahir jagāma,यदा तु तत्रैव न शर्म लेभे जरा जरेति प्रपरीक्षमाणः ततो नरेन्द्रानुमतः स भूयः क्रमेण तेनैव बहिर् जगाम |
| bc_3.40,athāparaṃ vyādhiparītadehaṃ tae eva devāḥ sasṛjur manuṣyam dṛṣṭvā ca taṃ sārathim ābabhāṣe śauddhodanis tadgatadṛṣṭir eva,अथापरं व्याधिपरीतदेहं तए एव देवाः ससृजुर् मनुष्यम् दृष्ट्वा च तं सारथिम् आबभाषे शौद्धोदनिस् तद्गतदृष्टिर् एव |
| bc_3.41,sthūlodaraḥ śvāsacalaccharīraḥ srastāṃsabāhuḥ kṛśapāṇdugātraḥ ambeti vācaṃ karuṇaṃ bruvāṇaḥ paraṃ (samāśritya csamāśliṣya )naraḥ ka eṣaḥ,स्थूलोदरः श्वासचलच्छरीरः स्रस्तांसबाहुः कृशपाण्दुगात्रः अम्बेति वाचं करुणं ब्रुवाणः परं (समाश्रित्य च्समाश्लिष्य )नरः क एषः |
| bc_3.42,tato 'bravīt sārathir asya saumya dhātuprakopaprabhavaḥ pravṛddhaḥ rogābhidhānaḥ sumahān anarthaḥ (śakto cśakro )api yenaiṣa kṛto 'svatantraḥ,ततो ऽब्रवीत् सारथिर् अस्य सौम्य धातुप्रकोपप्रभवः प्रवृद्धः रोगाभिधानः सुमहान् अनर्थः (शक्तो च्शक्रो )अपि येनैष कृतो ऽस्वतन्त्रः |
| bc_3.43,ity ūcivān rājasutaḥ sa bhūyas taṃ sānukampo naram īkṣamāṇaḥ asyaiva (jāto cjātaḥ [sic; wrong sandhi in ehj])pṛthag eṣa doṣaḥ sāmānyato rogabhayaṃ prajānām,इत्य् ऊचिवान् राजसुतः स भूयस् तं सानुकम्पो नरम् ईक्षमाणः अस्यैव (जातो च्जातः [सिच्; wरोन्ग् सन्धि इन् एह्ज्])पृथग् एष दोषः सामान्यतो रोगभयं प्रजानाम् |
| bc_3.44,tato babhāṣe sa rathapraṇetā kumāra sādhāraṇa eṣa doṣaḥ evaṃ hi rogaih paripīḍyamāno rujāturo harṣam upaiti lokaḥ,ततो बभाषे स रथप्रणेता कुमार साधारण एष दोषः एवं हि रोगैह् परिपीड्यमानो रुजातुरो हर्षम् उपैति लोकः |
| bc_3.45,iti śrutārthaḥ sa viṣaṇṇacetāḥ prāvepatāmbūrmigataḥ śaśīva idaṃ ca vākyaṃ karuṇāyamānaḥ provāca kiṃcinmṛdunā svareṇa,इति श्रुतार्थः स विषण्णचेताः प्रावेपताम्बूर्मिगतः शशीव इदं च वाक्यं करुणायमानः प्रोवाच किंचिन्मृदुना स्वरेण |
| bc_3.46,idaṃ ca rogavyasanaṃ prajānāṃ paśyaṃś ca viśrambham upaiti lokaḥ (vistīrṇam ajñānam cvistīrṇavijñānam )aho narāṇāṃ hasanti ye rogabhayair amuktāḥ,इदं च रोगव्यसनं प्रजानां पश्यंश् च विश्रम्भम् उपैति लोकः (विस्तीर्णम् अज्ञानम् च्विस्तीर्णविज्ञानम् )अहो नराणां हसन्ति ये रोगभयैर् अमुक्ताः |
| bc_3.47,nivartyatāṃ sūta (bahiḥcvahiḥ)prayāṇān narendrasadmaiva rathaḥ prayātu śrutvā ca me rogabhayaṃ ratibhyaḥ pratyāhataṃ saṃkucatīva cetaḥ,निवर्त्यतां सूत (बहिःच्वहिः)प्रयाणान् नरेन्द्रसद्मैव रथः प्रयातु श्रुत्वा च मे रोगभयं रतिभ्यः प्रत्याहतं संकुचतीव चेतः |
| bc_3.48,tato nivṛttaḥ sa nivṛttaharṣaḥ pradhyānayuktaḥ praviveśa (veśma csadma ) taṃ dvis tathā prekṣya ca saṃnivṛttaṃ (paryeṣaṇaṃ cpury āgamaṃ )bhūmipatiś cakāra,ततो निवृत्तः स निवृत्तहर्षः प्रध्यानयुक्तः प्रविवेश (वेश्म च्सद्म ) तं द्विस् तथा प्रेक्ष्य च संनिवृत्तं (पर्येषणं च्पुर्य् आगमं )भूमिपतिश् चकार |
| bc_3.49,śrutvā nimittaṃ tu nivartanasya saṃtyaktam ātmānam anena mene mārgasya śaucādhikṛtāya caiva cukrośa ruṣṭo 'pi ca nogradaṇḍaḥ,श्रुत्वा निमित्तं तु निवर्तनस्य संत्यक्तम् आत्मानम् अनेन मेने मार्गस्य शौचाधिकृताय चैव चुक्रोश रुष्टो ऽपि च नोग्रदण्डः |
| bc_3.50,bhūyaś ca tasmai vidadhe sutāya viśeṣayuktaṃ viṣaya(pracāram cprakāram ) calendriyatvād api (nāma sakto cnāpi śakto nāsmān vijahyād iti nāthamānaḥ,भूयश् च तस्मै विदधे सुताय विशेषयुक्तं विषय(प्रचारम् च्प्रकारम् ) चलेन्द्रियत्वाद् अपि (नाम सक्तो च्नापि शक्तो नास्मान् विजह्याद् इति नाथमानः |
| bc_3.51,yadā ca śabdādibhir indriyārthair antaḥpure naiva suto 'sya reme tato (bahir cvahir )vyādiśati sma yātrāṃ rasāntaraṃ syād iti manyamānaḥ,यदा च शब्दादिभिर् इन्द्रियार्थैर् अन्तःपुरे नैव सुतो ऽस्य रेमे ततो (बहिर् च्वहिर् )व्यादिशति स्म यात्रां रसान्तरं स्याद् इति मन्यमानः |
| bc_3.52,snehāc ca bhāvaṃ tanayasya buddhvā (sa rāgacsaṃvega)doṣān avicintya kāṃścit yogyāḥ samājñāpayati sma tatra kalāsv abhijñā iti vāramukhyāḥ,स्नेहाच् च भावं तनयस्य बुद्ध्वा (स रागच्संवेग)दोषान् अविचिन्त्य कांश्चित् योग्याः समाज्ञापयति स्म तत्र कलास्व् अभिज्ञा इति वारमुख्याः |
| bc_3.53,tato viśeṣeṇa narendramārge svalaṃkṛte caiva parīkṣite ca (vyatyasya cvyatyāsya )sūtaṃ ca rathaṃ ca rājā prasthāpayām āsa bahiḥ kumāram,ततो विशेषेण नरेन्द्रमार्गे स्वलंकृते चैव परीक्षिते च (व्यत्यस्य च्व्यत्यास्य )सूतं च रथं च राजा प्रस्थापयाम् आस बहिः कुमारम् |
| bc_3.54,tatas tathā gacchati rājaputre tair eva devair vihito gatāsuḥ taṃ caiva mārge mṛtam uhyamānaṃ sūtaḥ kumāraś ca dadarśa nānyaḥ,ततस् तथा गच्छति राजपुत्रे तैर् एव देवैर् विहितो गतासुः तं चैव मार्गे मृतम् उह्यमानं सूतः कुमारश् च ददर्श नान्यः |
| bc_3.55,athābravīd rājasutaḥ sa sūtaṃ naraiś caturbhir hriyate ka eṣaḥ dīnair manuṣyair anugamyamāno (x bhūṣitaś cāpy cyo bhūṣito 'śvāsy )avarudyate ca,अथाब्रवीद् राजसुतः स सूतं नरैश् चतुर्भिर् ह्रियते क एषः दीनैर् मनुष्यैर् अनुगम्यमानो (x भूषितश् चाप्य् च्यो भूषितो ऽश्वास्य् )अवरुद्यते च |
| bc_3.56,tataḥ sa śuddhātmabhir eva devaiḥ śuddhādhivāsair abhibhūtacetāḥ avācyam apy artham imaṃ niyantā (pravyājahārārthavadīśvarāya cpravyājahārārthavid īśvarāya ),ततः स शुद्धात्मभिर् एव देवैः शुद्धाधिवासैर् अभिभूतचेताः अवाच्यम् अप्य् अर्थम् इमं नियन्ता (प्रव्याजहारार्थवदीश्वराय च्प्रव्याजहारार्थविद् ईश्वराय ) |
| bc_3.57,buddhīndriyaprāṇaguṇair viyuktaḥ supto visaṃjñas tṛṇakāṣṭhabhūtaḥ (saṃvardhya csaṃbadhya )saṃrakṣya ca yatnavadbhiḥ (priyapriyais cpriyāpriyais )tyajyatae eṣa ko 'pi,बुद्धीन्द्रियप्राणगुणैर् वियुक्तः सुप्तो विसंज्ञस् तृणकाष्ठभूतः (संवर्ध्य च्संबध्य )संरक्ष्य च यत्नवद्भिः (प्रियप्रियैस् च्प्रियाप्रियैस् )त्यज्यतए एष को ऽपि |
| bc_3.58,iti praṇetuḥ sa niśamya vākyaṃ saṃcukṣubhe kiṃcid uvāca cainam kiṃ (kevalo 'syaiva ckevalasyaiva )janasya dharmaḥ sarvaprajānām ayam īdṛśo 'ntaḥ,इति प्रणेतुः स निशम्य वाक्यं संचुक्षुभे किंचिद् उवाच चैनम् किं (केवलो ऽस्यैव च्केवलस्यैव )जनस्य धर्मः सर्वप्रजानाम् अयम् ईदृशो ऽन्तः |
| bc_3.59,tataḥ praṇetā vadati sma tasmai sarvaprajānām (idam cayam )anta(karma ckarmā ) hīnasya madhyasya mahātmano vā sarvasya loke niyato vināśaḥ,ततः प्रणेता वदति स्म तस्मै सर्वप्रजानाम् (इदम् चयम् )अन्त(कर्म च्कर्मा ) हीनस्य मध्यस्य महात्मनो वा सर्वस्य लोके नियतो विनाशः |
| bc_3.60,tataḥ sa dhīro 'pi narendrasūnuḥ śrutvaiva mṛtyuṃ viṣasāda sadyaḥ aṃsena saṃśliṣya ca kūbarāgraṃ provāca nihrādavatā svareṇa,ततः स धीरो ऽपि नरेन्द्रसूनुः श्रुत्वैव मृत्युं विषसाद सद्यः अंसेन संश्लिष्य च कूबराग्रं प्रोवाच निह्रादवता स्वरेण |
| bc_3.61,iyaṃ ca niṣṭhā (niyatā cniyataṃ )prajānāṃ pramādyati tyaktabhayaś ca lokaḥ manāṃsi śaṅke kaṭhināni nṝṇāṃ svasthās tathā hy adhvani vartamānāḥ,इयं च निष्ठा (नियता च्नियतं )प्रजानां प्रमाद्यति त्यक्तभयश् च लोकः मनांसि शङ्के कठिनानि नॄणां स्वस्थास् तथा ह्य् अध्वनि वर्तमानाः |
| bc_3.62,tasmād (rathaḥ crathaṃ )sūta nivartyatāṃ no vihāra(bhūmer cbhūmau )na hi deśakālaḥ jānan vināśaṃ katham (ārticārtti)kāle sacetanaḥ syād iha hi pramattaḥ,तस्माद् (रथः च्रथं )सूत निवर्त्यतां नो विहार(भूमेर् च्भूमौ )न हि देशकालः जानन् विनाशं कथम् (आर्तिचार्त्ति)काले सचेतनः स्याद् इह हि प्रमत्तः |
| bc_3.63,iti bruvāṇe 'pi narādhipātmaje nivartayām āsa sa naiva taṃ ratham viśeṣayuktaṃ tu narendraśāsanāt sa padmaṣaṇḍaṃ vanam eva niryayau,इति ब्रुवाणे ऽपि नराधिपात्मजे निवर्तयाम् आस स नैव तं रथम् विशेषयुक्तं तु नरेन्द्रशासनात् स पद्मषण्डं वनम् एव निर्ययौ |
| bc_3.64,tataḥ śivaṃ kusumitabālapādapaṃ paribhramatpramuditamattakokilam vimānavat (sa kamalacsakamala)cārudīrghikaṃ dadarśa tad vanam iva nandanaṃ vanam,ततः शिवं कुसुमितबालपादपं परिभ्रमत्प्रमुदितमत्तकोकिलम् विमानवत् (स कमलच्सकमल)चारुदीर्घिकं ददर्श तद् वनम् इव नन्दनं वनम् |
| bc_3.65,varāṅganāgaṇakalilaṃ nṛpātmajas tato balād vanam (atinīyate cabhinīyate )sma tat varāpsaro(vṛtam cnṛtyam )alakādhipālayaṃ navavrato munir iva vighnakātaraḥ,वराङ्गनागणकलिलं नृपात्मजस् ततो बलाद् वनम् (अतिनीयते चभिनीयते )स्म तत् वराप्सरो(वृतम् च्नृत्यम् )अलकाधिपालयं नवव्रतो मुनिर् इव विघ्नकातरः |
| bc_4.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye saṃvego1tpattir nāma tṛtīyaḥ sargaḥ -- 3 --]] tatas tasmāt purodyānāt kautūhalacalekṣaṇāḥ $ pratyujjagmur nṛpasutaṃ prāptaṃ varam iva striyaḥ,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये संवेगो१त्पत्तिर् नाम तृतीयः सर्गः -- ३ --]] ततस् तस्मात् पुरोद्यानात् कौतूहलचलेक्षणाः $ प्रत्युज्जग्मुर् नृपसुतं प्राप्तं वरम् इव स्त्रियः |
| bc_4.2,abhigamya ca tās tasmai vismayotphullalocanāḥ cakrire samudācāraṃ padmakośanibhaiḥ karaiḥ,अभिगम्य च तास् तस्मै विस्मयोत्फुल्ललोचनाः चक्रिरे समुदाचारं पद्मकोशनिभैः करैः |
| bc_4.3,tasthuś ca parivāryainaṃ manmathākṣiptacetasaḥ niścalaiḥ pritivikacaiḥ pibantya iva locanaiḥ,तस्थुश् च परिवार्यैनं मन्मथाक्षिप्तचेतसः निश्चलैः प्रितिविकचैः पिबन्त्य इव लोचनैः |
| bc_4.4,taṃ hi tā menire nāryaḥ kāmo vigrahavān iti śobhitaṃ lakṣaṇair dīptaiḥ sahajair bhūṣaṇair iva,तं हि ता मेनिरे नार्यः कामो विग्रहवान् इति शोभितं लक्षणैर् दीप्तैः सहजैर् भूषणैर् इव |
| bc_4.5,saumyatvāc caiva dhairyāc ca kāścid enaṃ prajajñire avatīrṇo mahīṃ sākṣād (gūḍhāṃśuś csudhāṃśuś )candramā (iti civa ),सौम्यत्वाच् चैव धैर्याच् च काश्चिद् एनं प्रजज्ञिरे अवतीर्णो महीं साक्षाद् (गूढांशुश् च्सुधांशुश् )चन्द्रमा (इति चिव ) |
| bc_4.6,tasya tā vapuṣākṣiptā (nigṛhītaṃ cnirgrahītuṃ )jajṛmbhire anyoanyaṃ dṛṣṭibhir (hatvā cgatvā śanaiś ca viniśaśvasuḥ,तस्य ता वपुषाक्षिप्ता (निगृहीतं च्निर्ग्रहीतुं )जजृम्भिरे अन्योअन्यं दृष्टिभिर् (हत्वा च्गत्वा शनैश् च विनिशश्वसुः |
| bc_4.7,evaṃ tā dṛṣṭimātreṇa nāryo dadṛśur eva tam na vyājahrur na jahasuḥ prabhāveṇāsya yantritāḥ,एवं ता दृष्टिमात्रेण नार्यो ददृशुर् एव तम् न व्याजह्रुर् न जहसुः प्रभावेणास्य यन्त्रिताः |
| bc_4.8,tās tathā tu nirārambhā dṛṣṭvā praṇayaviklavāḥ purohitasuto dhīmān udāyī vākyam abravīt,तास् तथा तु निरारम्भा दृष्ट्वा प्रणयविक्लवाः पुरोहितसुतो धीमान् उदायी वाक्यम् अब्रवीत् |
| bc_4.9,sarvāḥ sarvakalājñāḥ stha bhāvagrahaṇapaṇḍitāḥ rūpacāturyasaṃpannāḥ svaguṇair mukhyatāṃ gatāḥ,सर्वाः सर्वकलाज्ञाः स्थ भावग्रहणपण्डिताः रूपचातुर्यसंपन्नाः स्वगुणैर् मुख्यतां गताः |
| bc_4.10,(śobhayeta cśobhayeta )guṇair ebhir api tān uttarān kurūn kuverasyāpi (cākrīḍaṃ cca krīḍaṃ prāg eva vasudhām imām,(शोभयेत च्शोभयेत )गुणैर् एभिर् अपि तान् उत्तरान् कुरून् कुवेरस्यापि (चाक्रीडं च्च क्रीडं प्राग् एव वसुधाम् इमाम् |
| bc_4.11,śaktāś cālayituṃ yūyaṃ vītarāgān ṛṣīn api apsarobhiś ca kalitān grahītuṃ vibudhān api,शक्ताश् चालयितुं यूयं वीतरागान् ऋषीन् अपि अप्सरोभिश् च कलितान् ग्रहीतुं विबुधान् अपि |
| bc_4.12,bhāvajñānena hāvena (rūpacāturyaccāturyā rūpa)saṃpadā strīṇām eva ca śaktāḥ stha saṃrāge kiṃ punar nṛṇām,भावज्ञानेन हावेन (रूपचातुर्यच्चातुर्या रूप)संपदा स्त्रीणाम् एव च शक्ताः स्थ संरागे किं पुनर् नृणाम् |
| bc_4.13,tāsām evaṃvidhānāṃ vo (viyuktānāṃ cniyuktānāṃ )svagocare iyam evaṃvidhā ceṣṭā na tuṣṭo 'smy ārjavena vaḥ,तासाम् एवंविधानां वो (वियुक्तानां च्नियुक्तानां )स्वगोचरे इयम् एवंविधा चेष्टा न तुष्टो ऽस्म्य् आर्जवेन वः |
| bc_4.14,idaṃ navavadhūnāṃ vo hrīnikuñcitacakṣuṣām sadṛśaṃ ceṣṭitaṃ hi syād api vā gopayoṣitām,इदं नववधूनां वो ह्रीनिकुञ्चितचक्षुषाम् सदृशं चेष्टितं हि स्याद् अपि वा गोपयोषिताम् |
| bc_4.15,(yad cyady )api syād ayaṃ (dhīraḥ cvīraḥ śrīprabhāvān mahān iti strīṇām api mahat teja itaḥ kāryo 'tra niścayaḥ,(यद् च्यद्य् )अपि स्याद् अयं (धीरः च्वीरः श्रीप्रभावान् महान् इति स्त्रीणाम् अपि महत् तेज इतः कार्यो ऽत्र निश्चयः |
| bc_4.16,purā hi kāśisundaryā veśavadhvā mahān ṛṣiḥ tāḍito 'bhūt (padā vyāso cpadanyāsād durdharṣo (devatair cdaivatair )api,पुरा हि काशिसुन्दर्या वेशवध्वा महान् ऋषिः ताडितो ऽभूत् (पदा व्यासो च्पदन्यासाद् दुर्धर्षो (देवतैर् च्दैवतैर् )अपि |
| bc_4.17,manthālagautamo bhikṣur jaṅghayā (vāracbāla)mukhyayā piprīṣuś ca tadarthārthaṃ vyasūn niraharat purā,मन्थालगौतमो भिक्षुर् जङ्घया (वारच्बाल)मुख्यया पिप्रीषुश् च तदर्थार्थं व्यसून् निरहरत् पुरा |
| bc_4.18,gautamaṃ dīrghatapasaṃ mahar2ṣiṃ dīrghajīvinam yoṣit saṃtoṣayām āsa varṇasthānāvarā satī,गौतमं दीर्घतपसं महर्२षिं दीर्घजीविनम् योषित् संतोषयाम् आस वर्णस्थानावरा सती |
| bc_4.19,ṛṣyaśṛṅgaṃ munisutaṃ tathaiva strīṣv apaṇḍitam upāyair vividhaiḥ śāntā jagrāha ca jahāra ca,ऋष्यशृङ्गं मुनिसुतं तथैव स्त्रीष्व् अपण्डितम् उपायैर् विविधैः शान्ता जग्राह च जहार च |
| bc_4.20,viśvāmitro mahar2ṣiś ca vigāḍho 'pi (mahat tapaḥ cmahattapāḥ ) (daśa varṣāṇy ahar mene cdaśavarṣāṇy araṇyastho ghṛtācyāpsarasā hṛtaḥ,विश्वामित्रो महर्२षिश् च विगाढो ऽपि (महत् तपः च्महत्तपाः ) (दश वर्षाण्य् अहर् मेने च्दशवर्षाण्य् अरण्यस्थो घृताच्याप्सरसा हृतः |
| bc_4.21,evamādīn ṛṣīṃs tāṃs tān anayan vikriyāṃ striyaḥ lalitaṃ pūrvavayasaṃ kiṃ punar nṛpateḥ sutam,एवमादीन् ऋषींस् तांस् तान् अनयन् विक्रियां स्त्रियः ललितं पूर्ववयसं किं पुनर् नृपतेः सुतम् |
| bc_4.22,tad evaṃ sati viśrabdhaṃ prayatadhvaṃ tathā yathā iyaṃ nṛpasya vaṃśaśrīr ito na syāt parāṅmukhī,तद् एवं सति विश्रब्धं प्रयतध्वं तथा यथा इयं नृपस्य वंशश्रीर् इतो न स्यात् पराङ्मुखी |
| bc_4.23,yā hi kāścid yuvatayo haranti sadṛśaṃ janam nikṛṣṭotkṛṣṭayor bhāvaṃ yā gṛhṇanti (tā tu [wrong sandhi in ehj??] ctu tāḥ )striyaḥ,या हि काश्चिद् युवतयो हरन्ति सदृशं जनम् निकृष्टोत्कृष्टयोर् भावं या गृह्णन्ति (ता तु [wरोन्ग् सन्धि इन् एह्ज्??] च्तु ताः )स्त्रियः |
| bc_4.24,ity udāyivacaḥ śrutvā tā viddhā iva yoṣitaḥ samāruruhur ātmānaṃ kumāragrahaṇaṃ prati,इत्य् उदायिवचः श्रुत्वा ता विद्धा इव योषितः समारुरुहुर् आत्मानं कुमारग्रहणं प्रति |
| bc_4.25,tā bhrūbhiḥ prekṣitair (hāvair cbhāvair hasitair (laḍitair clalitair )gataiḥ cakrur ākṣepikāś ceṣṭā bhītabhītā ivāṅganāḥ,ता भ्रूभिः प्रेक्षितैर् (हावैर् च्भावैर् हसितैर् (लडितैर् च्ललितैर् )गतैः चक्रुर् आक्षेपिकाश् चेष्टा भीतभीता इवाङ्गनाः |
| bc_4.26,rājñas tu viniyogena kumārasya ca mārdavāt (jahuḥ cjahruḥ )kṣipram aviśrambhaṃ madena madanena ca,राज्ञस् तु विनियोगेन कुमारस्य च मार्दवात् (जहुः च्जह्रुः )क्षिप्रम् अविश्रम्भं मदेन मदनेन च |
| bc_4.27,atha nārījanavṛtaḥ kumāro vyacarad vanam vāsitāyūthasahitah karīva himavad vanam,अथ नारीजनवृतः कुमारो व्यचरद् वनम् वासितायूथसहितह् करीव हिमवद् वनम् |
| bc_4.28,sa tasmin kānane ramye jajvāla strīpuraḥsaraḥ ākrīḍae iva (vibhrāje cbabhrāje vivasvān apsarovṛtaḥ,स तस्मिन् कानने रम्ये जज्वाल स्त्रीपुरःसरः आक्रीडए इव (विभ्राजे च्बभ्राजे विवस्वान् अप्सरोवृतः |
| bc_4.29,madenāvarjitā nāma taṃ kāścit tatra yoṣitaḥ kaṭhinaiḥ paspṛśuḥ pīnaiḥ (saṃhatair csaṃghaṭṭair )valgubhiḥ stanaiḥ,मदेनावर्जिता नाम तं काश्चित् तत्र योषितः कठिनैः पस्पृशुः पीनैः (संहतैर् च्संघट्टैर् )वल्गुभिः स्तनैः |
| bc_4.30,srastāṃsakomalālambamṛdubāhulatābalā anṛtaṃ skhalitaṃ kācit kṛtvainaṃ sasvaje balāt,स्रस्तांसकोमलालम्बमृदुबाहुलताबला अनृतं स्खलितं काचित् कृत्वैनं सस्वजे बलात् |
| bc_4.31,kācit tāmrādharauṣṭhena mukhenāsavagandhinā viniśaśvāsa karṇe 'sya rahasyaṃ śrūyatām iti,काचित् ताम्राधरौष्ठेन मुखेनासवगन्धिना विनिशश्वास कर्णे ऽस्य रहस्यं श्रूयताम् इति |
| bc_4.32,kācid ājñāpayantīva provācārdrānulepanā iha bhaktiṃ kuruṣveti (hastasaṃśleṣalipsayā chastaṃ saṃśliṣya lipsayā ),काचिद् आज्ञापयन्तीव प्रोवाचार्द्रानुलेपना इह भक्तिं कुरुष्वेति (हस्तसंश्लेषलिप्सया छस्तं संश्लिष्य लिप्सया ) |
| bc_4.33,muhur muhur madavyājasrastanīlāṃśukāparā ālakṣyaraśanā reje sphuradvidyud iva kṣapā,मुहुर् मुहुर् मदव्याजस्रस्तनीलांशुकापरा आलक्ष्यरशना रेजे स्फुरद्विद्युद् इव क्षपा |
| bc_4.34,kāścit kanakakāñcībhir mukharābhir itas tataḥ babhramur darśayantyo 'sya śroṇīs tanvaṃśukāvṛtāḥ,काश्चित् कनककाञ्चीभिर् मुखराभिर् इतस् ततः बभ्रमुर् दर्शयन्त्यो ऽस्य श्रोणीस् तन्वंशुकावृताः |
| bc_4.35,cūtaśākhāṃ kusumitāṃ pragṛhyānyā lalambire suvarṇakalaśaprakhyān darśayantyaḥ payodharān,चूतशाखां कुसुमितां प्रगृह्यान्या ललम्बिरे सुवर्णकलशप्रख्यान् दर्शयन्त्यः पयोधरान् |
| bc_4.36,kācit padmavanād etya sapadmā padmalocanā padmavaktrasya pārśve 'sya padmaśrīr iva tasthuṣī,काचित् पद्मवनाद् एत्य सपद्मा पद्मलोचना पद्मवक्त्रस्य पार्श्वे ऽस्य पद्मश्रीर् इव तस्थुषी |
| bc_4.37,madhuraṃ gītam anvarthaṃ kācit sābhinayaṃ jagau taṃ svasthaṃ codayantīva vañcito 'sīty avekṣitaiḥ,मधुरं गीतम् अन्वर्थं काचित् साभिनयं जगौ तं स्वस्थं चोदयन्तीव वञ्चितो ऽसीत्य् अवेक्षितैः |
| bc_4.38,śubhena vadanenānyā bhrūkārmukavikarṣiṇā prāvṛtyānucakārāsya ceṣṭitaṃ (dhīracvīra)līlayā,शुभेन वदनेनान्या भ्रूकार्मुकविकर्षिणा प्रावृत्यानुचकारास्य चेष्टितं (धीरच्वीर)लीलया |
| bc_4.39,pīnavalgustanī kācid (dhāsāghūrṇitacvātāghūrṇita)kuṇḍalā uccair avajahāsainaṃ samāpnotu bhavān iti,पीनवल्गुस्तनी काचिद् (धासाघूर्णितच्वाताघूर्णित)कुण्डला उच्चैर् अवजहासैनं समाप्नोतु भवान् इति |
| bc_4.40,apayāntaṃ tathaivānyā babandhur mālyadāmabhiḥ kāścit sākṣepamadhurair jagṛhur vacanāṅkuśaiḥ,अपयान्तं तथैवान्या बबन्धुर् माल्यदामभिः काश्चित् साक्षेपमधुरैर् जगृहुर् वचनाङ्कुशैः |
| bc_4.41,pratiyogārthinī kācid gṛhītvā cūtavallarīm idaṃ puṣpaṃ tu kasyeti papraccha madaviklavā,प्रतियोगार्थिनी काचिद् गृहीत्वा चूतवल्लरीम् इदं पुष्पं तु कस्येति पप्रच्छ मदविक्लवा |
| bc_4.42,kācit puruṣavat kṛtvā gatiṃ saṃsthānam eva ca uvācainaṃ jitaḥ strībhir jaya bho pṛthivīm imām,काचित् पुरुषवत् कृत्वा गतिं संस्थानम् एव च उवाचैनं जितः स्त्रीभिर् जय भो पृथिवीम् इमाम् |
| bc_4.43,atha loleksaṇā kācij jighrantī nīlam utpalam kiṃcinmadakalair vākyair nṛpātmajam abhāṣata,अथ लोलेक्सणा काचिज् जिघ्रन्ती नीलम् उत्पलम् किंचिन्मदकलैर् वाक्यैर् नृपात्मजम् अभाषत |
| bc_4.44,paśya bhartaś citaṃ cūtaṃ kusumair madhugandhibhiḥ hemapañjararuddho vā kokilo yatra kūjati,पश्य भर्तश् चितं चूतं कुसुमैर् मधुगन्धिभिः हेमपञ्जररुद्धो वा कोकिलो यत्र कूजति |
| bc_4.45,aśoko dṛśyatām eṣa kāmiśokavivardhanaḥ ruvanti bhramarā yatra dahyamānā ivāgninā,अशोको दृश्यताम् एष कामिशोकविवर्धनः रुवन्ति भ्रमरा यत्र दह्यमाना इवाग्निना |
| bc_4.46,cūtayaṣṭyā samāśliṣṭo dṛśyatāṃ tilakadrumaḥ śuklavāsā iva naraḥ striyā pītāṅgarāgayā,चूतयष्ट्या समाश्लिष्टो दृश्यतां तिलकद्रुमः शुक्लवासा इव नरः स्त्रिया पीताङ्गरागया |
| bc_4.47,phullaṃ (kurubakaṃ ckuruvakaṃ )paśya (nirbhuktālaktakacnirmuktālaktaka)prabham yo nakhaprabhayā strīṇāṃ nirbhartsita ivānataḥ,फुल्लं (कुरुबकं च्कुरुवकं )पश्य (निर्भुक्तालक्तकच्निर्मुक्तालक्तक)प्रभम् यो नखप्रभया स्त्रीणां निर्भर्त्सित इवानतः |
| bc_4.48,bālāśokaś ca nicito dṛśyatām eṣa pallavaiḥ yo 'smākaṃ hastaśobhābhir lajjamāna iva sthitaḥ,बालाशोकश् च निचितो दृश्यताम् एष पल्लवैः यो ऽस्माकं हस्तशोभाभिर् लज्जमान इव स्थितः |
| bc_4.49,dīrghikāṃ prāvṛtāṃ paśya tīrajaiḥ sinduvārakaiḥ pāṇḍurāṃśukasaṃvītāṃ śayānāṃ pramadām iva,दीर्घिकां प्रावृतां पश्य तीरजैः सिन्दुवारकैः पाण्डुरांशुकसंवीतां शयानां प्रमदाम् इव |
| bc_4.50,dṛśyatāṃ strīṣu māhātmyaṃ cakravāko hy asau jale pṛṣṭhataḥ preṣyavad bhāryām anuvarty anugacchati,दृश्यतां स्त्रीषु माहात्म्यं चक्रवाको ह्य् असौ जले पृष्ठतः प्रेष्यवद् भार्याम् अनुवर्त्य् अनुगच्छति |
| bc_4.51,mattasya parapuṣṭasya ruvataḥ śrūyatāṃ dhvaniḥ aparaḥ kokilo (anvakṣaṃ pratiśrutkeva canutkaḥ pratiśrutyeva )kūjati,मत्तस्य परपुष्टस्य रुवतः श्रूयतां ध्वनिः अपरः कोकिलो (अन्वक्षं प्रतिश्रुत्केव चनुत्कः प्रतिश्रुत्येव )कूजति |
| bc_4.52,api nāma vihaṃgānāṃ (vasantenāhṛto cvasantenāhito )madaḥ na tu (cintayato 'cintyaṃ ccintayataś cittaṃ janasya prājñamāninaḥ,अपि नाम विहंगानां (वसन्तेनाहृतो च्वसन्तेनाहितो )मदः न तु (चिन्तयतो ऽचिन्त्यं च्चिन्तयतश् चित्तं जनस्य प्राज्ञमानिनः |
| bc_4.53,ity evaṃ tā yuvatayo manmathoddāmacetasaḥ kumāraṃ vividhais tais tair upacakramire nayaiḥ,इत्य् एवं ता युवतयो मन्मथोद्दामचेतसः कुमारं विविधैस् तैस् तैर् उपचक्रमिरे नयैः |
| bc_4.54,evam ākṣipyamāṇo 'pi sa tu dhairyāvṛtendriyaḥ martavyam iti sodvego na jaharṣa na (vivyathe csismiye ),एवम् आक्षिप्यमाणो ऽपि स तु धैर्यावृतेन्द्रियः मर्तव्यम् इति सोद्वेगो न जहर्ष न (विव्यथे च्सिस्मिये ) |
| bc_4.55,tāsāṃ (tattve 'navasthānaṃ ctattvena vasthānaṃ dṛṣṭvā sa puruṣottamaḥ (samaṃ vignena csasaṃvignena )dhīreṇa cintayām āsa cetasā,तासां (तत्त्वे ऽनवस्थानं च्तत्त्वेन वस्थानं दृष्ट्वा स पुरुषोत्तमः (समं विग्नेन च्ससंविग्नेन )धीरेण चिन्तयाम् आस चेतसा |
| bc_4.56,kiṃ (v imā cvinā )nāvagacchanti capalaṃ yauvanaṃ striyaḥ yato rūpeṇa (saṃmattaṃ jarā yan csaṃpannaṃ jareyaṃ )nāśayiṣyati,किं (व् इमा च्विना )नावगच्छन्ति चपलं यौवनं स्त्रियः यतो रूपेण (संमत्तं जरा यन् च्संपन्नं जरेयं )नाशयिष्यति |
| bc_4.57,nūnam etā na paśyanti kasyacid rogasaṃplavam tathā hṛṣṭā bhayaṃ tyaktvā jagati vyādhidharmiṇi,नूनम् एता न पश्यन्ति कस्यचिद् रोगसंप्लवम् तथा हृष्टा भयं त्यक्त्वा जगति व्याधिधर्मिणि |
| bc_4.58,anabhijñāś ca suvyaktaṃ mṛtyoḥ sarvāpahāriṇaḥ (tataḥ ctathā )svasthā nir(udvignāḥ cudvegāḥ krīḍanti ca hasanti ca,अनभिज्ञाश् च सुव्यक्तं मृत्योः सर्वापहारिणः (ततः च्तथा )स्वस्था निर्(उद्विग्नाः चुद्वेगाः क्रीडन्ति च हसन्ति च |
| bc_4.59,jarāṃ (vyādhiṃ ca mṛtyuṃ cmṛtyuṃ ca vyādhiṃ )ca ko hi jānan sacetanaḥ svasthas tiṣṭhen niṣīded vā (śayed csuped )vā kiṃ punar haset,जरां (व्याधिं च मृत्युं च्मृत्युं च व्याधिं )च को हि जानन् सचेतनः स्वस्थस् तिष्ठेन् निषीदेद् वा (शयेद् च्सुपेद् )वा किं पुनर् हसेत् |
| bc_4.60,yas tu dṛṣṭvā paraṃ jīrṇaṃ vyādhitaṃ mṛtam eva ca svastho bhavati nodvigno yathācetās tathaiva saḥ,यस् तु दृष्ट्वा परं जीर्णं व्याधितं मृतम् एव च स्वस्थो भवति नोद्विग्नो यथाचेतास् तथैव सः |
| bc_4.61,viyujyamāne (hi capi )tarau puṣpair api phalair api patati cchidyamāne vā tarur anyo na śocate,वियुज्यमाने (हि चपि )तरौ पुष्पैर् अपि फलैर् अपि पतति च्छिद्यमाने वा तरुर् अन्यो न शोचते |
| bc_4.62,iti dhyānaparaṃ dṛṣṭvā viṣayebhyo gataspṛham udāyī nītiśāstrajñas tam uvāca suhṛttayā,इति ध्यानपरं दृष्ट्वा विषयेभ्यो गतस्पृहम् उदायी नीतिशास्त्रज्ञस् तम् उवाच सुहृत्तया |
| bc_4.63,ahaṃ nṛpatinā dattaḥ sakhā tubhyaṃ kṣamaḥ kila yasmāt tvayi vivakṣā me tayā praṇayavattayā,अहं नृपतिना दत्तः सखा तुभ्यं क्षमः किल यस्मात् त्वयि विवक्षा मे तया प्रणयवत्तया |
| bc_4.64,ahitāt pratiṣedhaś ca hite cānupravartanam vyasane cāparityāgas trividhaṃ mitralakṣaṇam,अहितात् प्रतिषेधश् च हिते चानुप्रवर्तनम् व्यसने चापरित्यागस् त्रिविधं मित्रलक्षणम् |
| bc_4.65,so 'haṃ maitrīṃ pratijñāya puruṣārthāt parāṅ(mukhaḥ cmukham ) yadi (tvā samupekṣeya ctvāṃ samupekṣeyaṃ na bhaven mitratā mayi,सो ऽहं मैत्रीं प्रतिज्ञाय पुरुषार्थात् पराङ्(मुखः च्मुखम् ) यदि (त्वा समुपेक्षेय च्त्वां समुपेक्षेयं न भवेन् मित्रता मयि |
| bc_4.66,tad bravīmi suhṛd bhūtvā taruṇasya vapuṣmataḥ idaṃ na pratirūpaṃ te strīṣv adākṣiṇyam īdṛśam,तद् ब्रवीमि सुहृद् भूत्वा तरुणस्य वपुष्मतः इदं न प्रतिरूपं ते स्त्रीष्व् अदाक्षिण्यम् ईदृशम् |
| bc_4.67,anṛtenāpi nārīṇāṃ yuktaṃ samanuvartanam tadvrīḍāparihārārtham ātmaratyartham eva ca,अनृतेनापि नारीणां युक्तं समनुवर्तनम् तद्व्रीडापरिहारार्थम् आत्मरत्यर्थम् एव च |
| bc_4.68,saṃnatis cānuvṛttiś ca strīṇāṃ hṛdayabandhanam snehasya hi guṇā yonir mānakāmāś ca yoṣitaḥ,संनतिस् चानुवृत्तिश् च स्त्रीणां हृदयबन्धनम् स्नेहस्य हि गुणा योनिर् मानकामाश् च योषितः |
| bc_4.69,tad arhasi viśālākṣa hṛdaye 'pi parāṅmukhe rūpasyāsyānurūpeṇa dākṣiṇyenānuvartitum,तद् अर्हसि विशालाक्ष हृदये ऽपि पराङ्मुखे रूपस्यास्यानुरूपेण दाक्षिण्येनानुवर्तितुम् |
| bc_4.70,dākṣiṇyam auṣadhaṃ strīṇāṃ dākṣiṇyaṃ bhūṣaṇaṃ param dākṣiṇyarahitaṃ rūpaṃ niṣpuṣpam iva kānanam,दाक्षिण्यम् औषधं स्त्रीणां दाक्षिण्यं भूषणं परम् दाक्षिण्यरहितं रूपं निष्पुष्पम् इव काननम् |
| bc_4.71,kiṃ vā dākṣiṇyamātreṇa bhāvenāstu parigrahaḥ viṣayān durlabhāṃl labdhvā na hy avajñātum arhasi,किं वा दाक्षिण्यमात्रेण भावेनास्तु परिग्रहः विषयान् दुर्लभांल् लब्ध्वा न ह्य् अवज्ञातुम् अर्हसि |
| bc_4.72,kāmaṃ param iti jñātvā devo 'pi hi puraṃdaraḥ gautamasya muneḥ patnīm ahalyāṃ cakame purā,कामं परम् इति ज्ञात्वा देवो ऽपि हि पुरंदरः गौतमस्य मुनेः पत्नीम् अहल्यां चकमे पुरा |
| bc_4.73,agastyaḥ prārthayām āsa somabhāryāṃ ca rohiṇīm tasmāt tatsa(dṛśīṃ cdṛśaṃ )lebhe lopāmudrām iti śrutiḥ,अगस्त्यः प्रार्थयाम् आस सोमभार्यां च रोहिणीम् तस्मात् तत्स(दृशीं च्दृशं )लेभे लोपामुद्राम् इति श्रुतिः |
| bc_4.74,(utathyasya cautathyasya )ca bhāryāyāṃ mamatāyāṃ mahā(tapaḥ ctapāḥ ) mārutyāṃ janayām āsa bharadvājaṃ (bṛhascvṛhas)patiḥ,(उतथ्यस्य चौतथ्यस्य )च भार्यायां ममतायां महा(तपः च्तपाः ) मारुत्यां जनयाम् आस भरद्वाजं (बृहस्च्वृहस्)पतिः |
| bc_4.75,(bṛhascvṛhas)pater mahiṣyāṃ ca juhvatyāṃ juhvatāṃ varaḥ budhaṃ vibudha(karmāṇaṃ cdharmāṇaṃ janayām āsa candramāḥ,(बृहस्च्वृहस्)पतेर् महिष्यां च जुह्वत्यां जुह्वतां वरः बुधं विबुध(कर्माणं च्धर्माणं जनयाम् आस चन्द्रमाः |
| bc_4.76,kālīm caiva purā kanyāṃ jalaprabhavasaṃbhavām jagāma yamunātīre jātarāgaḥ parāśaraḥ,कालीम् चैव पुरा कन्यां जलप्रभवसंभवाम् जगाम यमुनातीरे जातरागः पराशरः |
| bc_4.77,mātaṅgyām akṣamālāyāṃ garhitāyāṃ riraṃsayā kapiñjalādaṃ tanay.am vasiṣṭho 'janayan muniḥ,मातङ्ग्याम् अक्षमालायां गर्हितायां रिरंसया कपिञ्जलादं तनय्.अम् वसिष्ठो ऽजनयन् मुनिः |
| bc_4.78,yayātiś caiva rājar1ṣir vayasy api vinirgate viśvācyāpsarasā sārdhaṃ reme caitrarathe vane,ययातिश् चैव राजर्१षिर् वयस्य् अपि विनिर्गते विश्वाच्याप्सरसा सार्धं रेमे चैत्ररथे वने |
| bc_4.79,strīsaṃsargaṃ vināśāntaṃ pāṇḍur jñātvāpi kauravaḥ mādrīrūpaguṇākṣiptaḥ siṣeve kāmajam sukham,स्त्रीसंसर्गं विनाशान्तं पाण्डुर् ज्ञात्वापि कौरवः माद्रीरूपगुणाक्षिप्तः सिषेवे कामजम् सुखम् |
| bc_4.80,karālajanakaś caiva hṛtvā brāhmaṇakanyakām avāpa bhraṃśam apy (evaṃ ceva na tu (seje na ctyajec ca )manmatham,करालजनकश् चैव हृत्वा ब्राह्मणकन्यकाम् अवाप भ्रंशम् अप्य् (एवं चेव न तु (सेजे न च्त्यजेच् च )मन्मथम् |
| bc_4.81,evamādyā mahātmāno viṣayān garhitān api ratihetor bubhujire prāg eva guṇasaṃhitān,एवमाद्या महात्मानो विषयान् गर्हितान् अपि रतिहेतोर् बुभुजिरे प्राग् एव गुणसंहितान् |
| bc_4.82,tvaṃ punar nyāyataḥ prāptān balavān rūpavān yuvā viṣayān avajānāsi yatra saktam idaṃ jagat,त्वं पुनर् न्यायतः प्राप्तान् बलवान् रूपवान् युवा विषयान् अवजानासि यत्र सक्तम् इदं जगत् |
| bc_4.83,iti śrutvā vacas tasya ślakṣṇam āgamasaṃhitam meghastanitanirghoṣaḥ kumāraḥ pratyabhāṣata,इति श्रुत्वा वचस् तस्य श्लक्ष्णम् आगमसंहितम् मेघस्तनितनिर्घोषः कुमारः प्रत्यभाषत |
| bc_4.84,upapannam idaṃ vākyaṃ sauhārdavyañjakaṃ tvayi atra ca tvānuneṣyāmi yatra mā duṣṭhu manyase,उपपन्नम् इदं वाक्यं सौहार्दव्यञ्जकं त्वयि अत्र च त्वानुनेष्यामि यत्र मा दुष्ठु मन्यसे |
| bc_4.85,nāvajānāmi (viṣayān cviṣayāñ jāne lokaṃ tadātmakam anityaṃ tu jagan matvā nātra me ramate manaḥ,नावजानामि (विषयान् च्विषयाञ् जाने लोकं तदात्मकम् अनित्यं तु जगन् मत्वा नात्र मे रमते मनः |
| bc_4.86,jarā vyādhiś ca mṛtyuś ca yadi na syād idaṃ trayam mamāpi hi manojñeṣu viṣayeṣu ratir bhavet,जरा व्याधिश् च मृत्युश् च यदि न स्याद् इदं त्रयम् ममापि हि मनोज्ञेषु विषयेषु रतिर् भवेत् |
| bc_4.87,nityaṃ yady api hi strīṇām etad eva vapur bhavet (doṣavatsv api csasaṃvitkasya )kāmeṣu (kāmaṃ rajyeta me manaḥ ctathāpi na ratiḥ kṣamā ),नित्यं यद्य् अपि हि स्त्रीणाम् एतद् एव वपुर् भवेत् (दोषवत्स्व् अपि च्ससंवित्कस्य )कामेषु (कामं रज्येत मे मनः च्तथापि न रतिः क्षमा ) |
| bc_4.88,yadā tu (jarayāpītaṃ cjarayā pītaṃ rūpam āsāṃ bhaviṣyati ātmano 'py anabhipretaṃ mohāt tatra ratir bhavet,यदा तु (जरयापीतं च्जरया पीतं रूपम् आसां भविष्यति आत्मनो ऽप्य् अनभिप्रेतं मोहात् तत्र रतिर् भवेत् |
| bc_4.89,mṛtyuvyādhijarā(dharmā cdharmo mṛtyuvyādhijarātmabhiḥ ramamāṇo (hy capy )asaṃvignaḥ samāno mṛgapakṣibhiḥ,मृत्युव्याधिजरा(धर्मा च्धर्मो मृत्युव्याधिजरात्मभिः रममाणो (ह्य् चप्य् )असंविग्नः समानो मृगपक्षिभिः |
| bc_4.90,yad apy āttha mahātmānas te 'pi kāmātmakā iti saṃvego (atraiva catra na )kartavyo yadā teṣām api kṣayaḥ,यद् अप्य् आत्थ महात्मानस् ते ऽपि कामात्मका इति संवेगो (अत्रैव चत्र न )कर्तव्यो यदा तेषाम् अपि क्षयः |
| bc_4.91,māhātmyaṃ na ca tan manye yatra sāmānyataḥ kṣayaḥ viṣayeṣu prasaktir vā yuktir vā nātmavattayā,माहात्म्यं न च तन् मन्ये यत्र सामान्यतः क्षयः विषयेषु प्रसक्तिर् वा युक्तिर् वा नात्मवत्तया |
| bc_4.92,yad apy ātthānṛtenāpi strījane vartyatām iti anṛtaṃ nāvagacchāmi dākṣiṇyenāpi kiṃcana,यद् अप्य् आत्थानृतेनापि स्त्रीजने वर्त्यताम् इति अनृतं नावगच्छामि दाक्षिण्येनापि किंचन |
| bc_4.93,na cānuvartanaṃ tan me rucitaṃ yatra nārjavam sarvabhāvena saṃparko yadi nāsti dhig astu tat,न चानुवर्तनं तन् मे रुचितं यत्र नार्जवम् सर्वभावेन संपर्को यदि नास्ति धिग् अस्तु तत् |
| bc_4.94,(adhrṭeḥ canṛte )śraddadhānasya saktasyādoṣadarśinaḥ kiṃ hi vañcayitavyaṃ syāj jātarāgasya cetasaḥ,(अध्र्टेः चनृते )श्रद्दधानस्य सक्तस्यादोषदर्शिनः किं हि वञ्चयितव्यं स्याज् जातरागस्य चेतसः |
| bc_4.95,vañcayanti ca yady (evaṃ ceva jātarāgāḥ parasparam nanu naiva kṣamaṃ draṣṭuṃ narāḥ strīṇāṃ nṛṇām striyaḥ,वञ्चयन्ति च यद्य् (एवं चेव जातरागाः परस्परम् ननु नैव क्षमं द्रष्टुं नराः स्त्रीणां नृणाम् स्त्रियः |
| bc_4.96,tad evaṃ sati duḥkhārtaṃ jarāmaraṇa(bhāginam cbhoginam ) na māṃ kāmeṣv anāryeṣu pratārayitum arhasi,तद् एवं सति दुःखार्तं जरामरण(भागिनम् च्भोगिनम् ) न मां कामेष्व् अनार्येषु प्रतारयितुम् अर्हसि |
| bc_4.97,aho 'tidhīraṃ balavac ca te manaś caleṣu kāmeṣu ca sāradarśinaḥ bhaye (atitīvre capi tīvre )viṣayeṣu sajjase nirīkṣamāṇo maraṇādhvani prajāḥ,अहो ऽतिधीरं बलवच् च ते मनश् चलेषु कामेषु च सारदर्शिनः भये (अतितीव्रे चपि तीव्रे )विषयेषु सज्जसे निरीक्षमाणो मरणाध्वनि प्रजाः |
| bc_4.98,ahaṃ punar bhīrur atīvaviklavo jarāvipadvyādhibhayaṃ vicintayan labhe na śāntiṃ na dhṛtiṃ kuto ratiṃ niśāmayan dīptam ivāgninā jagat,अहं पुनर् भीरुर् अतीवविक्लवो जराविपद्व्याधिभयं विचिन्तयन् लभे न शान्तिं न धृतिं कुतो रतिं निशामयन् दीप्तम् इवाग्निना जगत् |
| bc_4.99,asaṃśayaṃ mṛtyur iti prajānato narasya rāgo hṛdi yasya jāyate ayomayīṃ tasya paraimi cetanāṃ mahābhaye (rajyati crakṣati )yo na roditi,असंशयं मृत्युर् इति प्रजानतो नरस्य रागो हृदि यस्य जायते अयोमयीं तस्य परैमि चेतनां महाभये (रज्यति च्रक्षति )यो न रोदिति |
| bc_4.100,atho kumāraś ca viniścayātmikāṃ cakāra kāmāśrayaghātinīṃ kathām janasya cakṣurgamanīyamaṇḍalo mahīdharaṃ cāstam iyāya bhāskaraḥ,अथो कुमारश् च विनिश्चयात्मिकां चकार कामाश्रयघातिनीं कथाम् जनस्य चक्षुर्गमनीयमण्डलो महीधरं चास्तम् इयाय भास्करः |
| bc_4.101,tato vṛthādhāritabhūṣaṇasrajaḥ kalāguṇaiś ca praṇayaiś ca niṣphalaiḥ svae eva bhāve vinigṛhya manmathaṃ puraṃ yayur bhagnamanorathāḥ striyaḥ,ततो वृथाधारितभूषणस्रजः कलागुणैश् च प्रणयैश् च निष्फलैः स्वए एव भावे विनिगृह्य मन्मथं पुरं ययुर् भग्नमनोरथाः स्त्रियः |
| bc_4.102,tataḥ purodyānagatāṃ janaśriyaṃ nirīkṣya sāyaṃ pratisaṃhṛtāṃ punaḥ anityatāṃ sarvagatāṃ vicintayan viveśa dhiṣṇyaṃ kṣitipālakātmajaḥ,ततः पुरोद्यानगतां जनश्रियं निरीक्ष्य सायं प्रतिसंहृतां पुनः अनित्यतां सर्वगतां विचिन्तयन् विवेश धिष्ण्यं क्षितिपालकात्मजः |
| bc_4.103,tataḥ śrutvā rājā viṣayavimukhaṃ tasya tu mano na śiśye tāṃ rātriṃ hṛdayagataśalyo gaja iva atha śrānto mantre bahuvividhamārge sasacivo na so 'nyat kāmebhyo niyamanam apaśyat sutamateḥ,ततः श्रुत्वा राजा विषयविमुखं तस्य तु मनो न शिश्ये तां रात्रिं हृदयगतशल्यो गज इव अथ श्रान्तो मन्त्रे बहुविविधमार्गे ससचिवो न सो ऽन्यत् कामेभ्यो नियमनम् अपश्यत् सुतमतेः |
| bc_5.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye strī-vighātano nāma caturthaḥ sargaḥ -- 4 --]] sa tathā viṣayair vilobhyamānaḥ (paramārhair cparamohair )api śākyarājasūnuḥ na jagāma (dhṛtiṃ cratiṃ )na śarma lebhe hṛdaye siṃha ivātidigdhaviddhaḥ,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये स्त्री-विघातनो नाम चतुर्थः सर्गः -- ४ --]] स तथा विषयैर् विलोभ्यमानः (परमार्हैर् च्परमोहैर् )अपि शाक्यराजसूनुः न जगाम (धृतिं च्रतिं )न शर्म लेभे हृदये सिंह इवातिदिग्धविद्धः |
| bc_5.2,atha mantrisutaiḥ kṣamaiḥ kadācit sakhibhiś citrakathaiḥ kṛtānuyātraḥ vanabhūmididṛkṣayā śamepsur naradevānumato (bahiḥ cvahiḥ )pratasthe,अथ मन्त्रिसुतैः क्षमैः कदाचित् सखिभिश् चित्रकथैः कृतानुयात्रः वनभूमिदिदृक्षया शमेप्सुर् नरदेवानुमतो (बहिः च्वहिः )प्रतस्थे |
| bc_5.3,navarukmakhalīnakiṅkiṇīkaṃ pracalaccāmaracāruhemabhāṇḍam abhiruhya sa (kanthakaṃ ckaṇṭhakaṃ )sadaśvaṃ prayayau ketum iva drumābjaketuḥ,नवरुक्मखलीनकिङ्किणीकं प्रचलच्चामरचारुहेमभाण्डम् अभिरुह्य स (कन्थकं च्कण्ठकं )सदश्वं प्रययौ केतुम् इव द्रुमाब्जकेतुः |
| bc_5.4,sa (vikṛṣṭatarāṃ cnikṛṣṭatarāṃ )vanāntabhūmiṃ vanalobhāc ca yayau mahī(guṇāc ca cguṇecchuḥ ) salilourmivikārasīramārgāṃ vasudhāṃ caiva dadarśa kṛṣyamāṇām,स (विकृष्टतरां च्निकृष्टतरां )वनान्तभूमिं वनलोभाच् च ययौ मही(गुणाच् च च्गुणेच्छुः ) सलिलोउर्मिविकारसीरमार्गां वसुधां चैव ददर्श कृष्यमाणाम् |
| bc_5.5,halabhinnavikīrṇaśaṣpadarbhāṃ hatasūkṣmakrimi(kīṭackāṇḍa)jantukīrṇām samavekṣya rasāṃ tathāvidhāṃ tāṃ svajanasyeva (vadhe cbadhe )bhṛśaṃ śuśoca,हलभिन्नविकीर्णशष्पदर्भां हतसूक्ष्मक्रिमि(कीटच्काण्ड)जन्तुकीर्णाम् समवेक्ष्य रसां तथाविधां तां स्वजनस्येव (वधे च्बधे )भृशं शुशोच |
| bc_5.6,kṛṣataḥ puruṣāṃś ca vīkṣamāṇaḥ pavanārkāṃśurajovibhinnavarṇān vahanaklamaviklavāṃś ca dhuryān paramāryaḥ paramāṃ kṛpāṃ cakāra,कृषतः पुरुषांश् च वीक्षमाणः पवनार्कांशुरजोविभिन्नवर्णान् वहनक्लमविक्लवांश् च धुर्यान् परमार्यः परमां कृपां चकार |
| bc_5.7,avatīrya tatas turaṃgapṛṣṭhāc chanakair gāṃ (vyacarac chucā cvyacarat śucā )parītaḥ jagato jananavyayaṃ vicinvan kṛpaṇaṃ khalv idam ity uvāca (cārtaḥ ccārttaḥ ),अवतीर्य ततस् तुरंगपृष्ठाच् छनकैर् गां (व्यचरच् छुचा च्व्यचरत् शुचा )परीतः जगतो जननव्ययं विचिन्वन् कृपणं खल्व् इदम् इत्य् उवाच (चार्तः च्चार्त्तः ) |
| bc_5.8,manasā ca viviktatām abhīpsuḥ suhṛdas tān anuyāyino nivārya (abhitaś calacabhitārala)cāruparṇavatyā vijane mūlam upeyivān sa jambvāḥ,मनसा च विविक्तताम् अभीप्सुः सुहृदस् तान् अनुयायिनो निवार्य (अभितश् चलचभितारल)चारुपर्णवत्या विजने मूलम् उपेयिवान् स जम्ब्वाः |
| bc_5.9,niṣasāda (sa yatra śaucavatyāṃ cca patrakhoravatyāṃ bhuvi (vaiḍūryacvaidūrya)nikāśaśādvalāyām jagataḥ prabhavavyayau (vicinvan cvicintya manasaś ca sthitimārgam ālalambe,निषसाद (स यत्र शौचवत्यां च्च पत्रखोरवत्यां भुवि (वैडूर्यच्वैदूर्य)निकाशशाद्वलायाम् जगतः प्रभवव्ययौ (विचिन्वन् च्विचिन्त्य मनसश् च स्थितिमार्गम् आललम्बे |
| bc_5.10,samavāptamanaḥsthitiś ca sadyo viṣayecchādibhir ādhibhiś ca muktaḥ savitarkavicāram āpa śāntaṃ prathamaṃ dhyānam an(āsravacāśrava)prakāram,समवाप्तमनःस्थितिश् च सद्यो विषयेच्छादिभिर् आधिभिश् च मुक्तः सवितर्कविचारम् आप शान्तं प्रथमं ध्यानम् अन्(आस्रवचाश्रव)प्रकारम् |
| bc_5.11,adhigamya tato vivekajaṃ tu paramaprītisukhaṃ ((cmanaḥc))samādhim idam eva tataḥ paraṃ pradadhyau manasā lokagatiṃ (niśāmya cniśamya )samyak,अधिगम्य ततो विवेकजं तु परमप्रीतिसुखं ((च्मनःच्))समाधिम् इदम् एव ततः परं प्रदध्यौ मनसा लोकगतिं (निशाम्य च्निशम्य )सम्यक् |
| bc_5.12,kṛpaṇaṃ (bata cvata )yaj janaḥ svayaṃ sann a(vaśo craso )vyādhijarāvināśa(dharmā cdharmaḥ ) jarayārditam āturaṃ mṛtaṃ vā param ajño vijugupsate madāndhaḥ,कृपणं (बत च्वत )यज् जनः स्वयं सन्न् अ(वशो च्रसो )व्याधिजराविनाश(धर्मा च्धर्मः ) जरयार्दितम् आतुरं मृतं वा परम् अज्ञो विजुगुप्सते मदान्धः |
| bc_5.13,iha ced aham īdṛśaḥ svayaṃ san vijugupseya paraṃ tathāsvabhāvam na bhavet sadṛśaṃ hi tat kṣamaṃ vā paramaṃ dharmam imaṃ vijānato me,इह चेद् अहम् ईदृशः स्वयं सन् विजुगुप्सेय परं तथास्वभावम् न भवेत् सदृशं हि तत् क्षमं वा परमं धर्मम् इमं विजानतो मे |
| bc_5.14,iti tasya vipaśyato yathāvaj jagato vyādhijarāvipattidoṣān balayauvanajīvita(pravṛtto cpravṛttau vijagāmātmagato madaḥ kṣaṇena,इति तस्य विपश्यतो यथावज् जगतो व्याधिजराविपत्तिदोषान् बलयौवनजीवित(प्रवृत्तो च्प्रवृत्तौ विजगामात्मगतो मदः क्षणेन |
| bc_5.15,na jaharṣa na cāpi cānutepe vicikitsāṃ na yayau na tandrinidre na ca kāmaguṇeṣu saṃrarañje na (vididveṣa cca didveṣa )paraṃ na cāvamene,न जहर्ष न चापि चानुतेपे विचिकित्सां न ययौ न तन्द्रिनिद्रे न च कामगुणेषु संररञ्जे न (विदिद्वेष च्च दिद्वेष )परं न चावमेने |
| bc_5.16,iti buddhir iyaṃ ca nīrajaskā vavṛdhe tasya mahātmano viśuddhā puruṣair aparair adṛśyamānaḥ puruṣaś copasasarpa bhikṣu(veṣaḥ cveśaḥ ),इति बुद्धिर् इयं च नीरजस्का ववृधे तस्य महात्मनो विशुद्धा पुरुषैर् अपरैर् अदृश्यमानः पुरुषश् चोपससर्प भिक्षु(वेषः च्वेशः ) |
| bc_5.17,naradevasutas tam abhyapṛcchad vada ko 'sīti śaśaṃsa so 'tha tasmai (narapuṃcsa ca puṃ)gava janmamṛtyubhītaḥ śramaṇaḥ pravrajito 'smi mokṣahetoḥ,नरदेवसुतस् तम् अभ्यपृच्छद् वद को ऽसीति शशंस सो ऽथ तस्मै (नरपुंच्स च पुं)गव जन्ममृत्युभीतः श्रमणः प्रव्रजितो ऽस्मि मोक्षहेतोः |
| bc_5.18,jagati kṣayadharmake mumukṣur mṛgaye 'haṃ śivam akṣayaṃ padaṃ tat sva(jane 'nyajane ca tulyacjano 'nyajanair atulya)buddhir viṣayebhyo vini.vrttarāgadoṣaḥ,जगति क्षयधर्मके मुमुक्षुर् मृगये ऽहं शिवम् अक्षयं पदं तत् स्व(जने ऽन्यजने च तुल्यच्जनो ऽन्यजनैर् अतुल्य)बुद्धिर् विषयेभ्यो विनि.व्र्त्तरागदोषः |
| bc_5.19,nivasan kvacid eva vṛkṣamūle vijane vāyatane girau vane vā vicarāmy aparigraho nirāśaḥ paramārthāya yathopapanna(bhaikṣaḥ cbhikṣuḥ ),निवसन् क्वचिद् एव वृक्षमूले विजने वायतने गिरौ वने वा विचराम्य् अपरिग्रहो निराशः परमार्थाय यथोपपन्न(भैक्षः च्भिक्षुः ) |
| bc_5.20,iti paśyata eva rājasūnor idam uktvā sa nabhaḥ samutpapāta sa hi tadvapur anya(buddhacbuddhi)darśī smṛtaye tasya sameyivān divaukāḥ,इति पश्यत एव राजसूनोर् इदम् उक्त्वा स नभः समुत्पपात स हि तद्वपुर् अन्य(बुद्धच्बुद्धि)दर्शी स्मृतये तस्य समेयिवान् दिवौकाः |
| bc_5.21,gaganaṃ khagavad gate ca tasmin nṛvaraḥ saṃjahṛṣe visismiye ca upalabhya tataś ca dharmasaṃjñām abhiniryāṇavidhau matiṃ cakāra,गगनं खगवद् गते च तस्मिन् नृवरः संजहृषे विसिस्मिये च उपलभ्य ततश् च धर्मसंज्ञाम् अभिनिर्याणविधौ मतिं चकार |
| bc_5.22,tata indrasamo (jitendriyāśvaḥ cjitendriyaś ca pravivikṣuḥ (puram aśvam cparamāśvam )āruroha (parivārajanaṃ cparivartya janaṃ )tv avekṣamāṇas tata evābhimataṃ vanaṃ na bheje,तत इन्द्रसमो (जितेन्द्रियाश्वः च्जितेन्द्रियश् च प्रविविक्षुः (पुरम् अश्वम् च्परमाश्वम् )आरुरोह (परिवारजनं च्परिवर्त्य जनं )त्व् अवेक्षमाणस् तत एवाभिमतं वनं न भेजे |
| bc_5.23,sa jarāmaraṇakṣayaṃ cikīrṣur vanavāsāya matiṃ smṛtau nidhāya praviveśa punaḥ puraṃ na kāmād vanabhūmer iva maṇḍalaṃ dvipendraḥ,स जरामरणक्षयं चिकीर्षुर् वनवासाय मतिं स्मृतौ निधाय प्रविवेश पुनः पुरं न कामाद् वनभूमेर् इव मण्डलं द्विपेन्द्रः |
| bc_5.24,sukhitā (bata cvata )nirvṛtā ca sā strī patir ī(dṛkṣa ihāyatākṣa cdṛk tvam ivāyatākṣa )yasyāḥ iti taṃ samudīkṣya rājakanyā praviśantaṃ pathi sāñjalir jagāda,सुखिता (बत च्वत )निर्वृता च सा स्त्री पतिर् ई(दृक्ष इहायताक्ष च्दृक् त्वम् इवायताक्ष )यस्याः इति तं समुदीक्ष्य राजकन्या प्रविशन्तं पथि साञ्जलिर् जगाद |
| bc_5.25,atha ghoṣam imaṃ mahābhraghoṣaḥ pariśuśrāva śamaṃ paraṃ ca lebhe (śrutavān sa cśrutavāṃś ca )hi nirvṛteti śabdaṃ parinirvāṇavidhau matiṃ cakāra,अथ घोषम् इमं महाभ्रघोषः परिशुश्राव शमं परं च लेभे (श्रुतवान् स च्श्रुतवांश् च )हि निर्वृतेति शब्दं परिनिर्वाणविधौ मतिं चकार |
| bc_5.26,atha kāñcanaśailaśṛṅgavarṣmā gajameghar1ṣabhabāhunisvanākṣaḥ kṣayam akṣayadharmajātarāgaḥ śaśisiṃhānanavikramaḥ prapede,अथ काञ्चनशैलशृङ्गवर्ष्मा गजमेघर्१षभबाहुनिस्वनाक्षः क्षयम् अक्षयधर्मजातरागः शशिसिंहाननविक्रमः प्रपेदे |
| bc_5.27,mṛgarājagatis tato 'bhyagacchan nṛpatiṃ mantrigaṇair upāsyamānam samitau marutām iva jvalantaṃ maghavantaṃ tridive sanatkumāraḥ,मृगराजगतिस् ततो ऽभ्यगच्छन् नृपतिं मन्त्रिगणैर् उपास्यमानम् समितौ मरुताम् इव ज्वलन्तं मघवन्तं त्रिदिवे सनत्कुमारः |
| bc_5.28,praṇipatya ca sāñjalir babhāṣe diśa mahyaṃ naradeva sādhv anujñām parivivrajiṣāmi mokṣahetor niyato hy asya janasya viprayogaḥ,प्रणिपत्य च साञ्जलिर् बभाषे दिश मह्यं नरदेव साध्व् अनुज्ञाम् परिविव्रजिषामि मोक्षहेतोर् नियतो ह्य् अस्य जनस्य विप्रयोगः |
| bc_5.29,iti tasya vaco niśamya rājā kariṇevābhihato drumaś cacāla kamalapratime 'ñjalau gṛhītvā vacanaṃ cedam uvāca (bāṣpacvāṣpa)kaṇṭhaḥ,इति तस्य वचो निशम्य राजा करिणेवाभिहतो द्रुमश् चचाल कमलप्रतिमे ऽञ्जलौ गृहीत्वा वचनं चेदम् उवाच (बाष्पच्वाष्प)कण्ठः |
| bc_5.30,pratisaṃhara tāta buddhim etāṃ na hi kālas tava dharmasaṃśrayasya vayasi prathame matau calāyāṃ bahudoṣāṃ hi vadanti dharmacaryām,प्रतिसंहर तात बुद्धिम् एतां न हि कालस् तव धर्मसंश्रयस्य वयसि प्रथमे मतौ चलायां बहुदोषां हि वदन्ति धर्मचर्याम् |
| bc_5.31,viṣayeṣu kutūhalendriyasya vratakhedeṣv asamarthaniścayasya taruṇasya manaś calaty araṇyād anabhijñasya viśeṣato (viveke cavivekam ),विषयेषु कुतूहलेन्द्रियस्य व्रतखेदेष्व् असमर्थनिश्चयस्य तरुणस्य मनश् चलत्य् अरण्याद् अनभिज्ञस्य विशेषतो (विवेके चविवेकम् ) |
| bc_5.32,mama tu priyadharma dharmakālas tvayi lakṣmīm avasṛjya (lakṣmaclakṣya)bhūte sthiravikrama vikrameṇa dharmas tava hitvā tu guruṃ bhaved adharmaḥ,मम तु प्रियधर्म धर्मकालस् त्वयि लक्ष्मीम् अवसृज्य (लक्ष्मच्लक्ष्य)भूते स्थिरविक्रम विक्रमेण धर्मस् तव हित्वा तु गुरुं भवेद् अधर्मः |
| bc_5.33,tad imaṃ vyavasāyam utsṛja tvaṃ bhava tāvan nirato gṛhasthadharme puruṣasya vayaḥsukhāni bhuktvā ramaṇīyo hi tapovanapraveśaḥ,तद् इमं व्यवसायम् उत्सृज त्वं भव तावन् निरतो गृहस्थधर्मे पुरुषस्य वयःसुखानि भुक्त्वा रमणीयो हि तपोवनप्रवेशः |
| bc_5.34,iti vākyam idaṃ niśamya rājñaḥ kalaviṅkasvara uttaraṃ babhāṣe yadi me pratibhūś caturṣu rājan bhavasi tvaṃ na tapovanaṃ śrayiṣye,इति वाक्यम् इदं निशम्य राज्ञः कलविङ्कस्वर उत्तरं बभाषे यदि मे प्रतिभूश् चतुर्षु राजन् भवसि त्वं न तपोवनं श्रयिष्ये |
| bc_5.35,na bhaven maraṇāya jīvitaṃ me viharet svāsthyam idam ca me na rogaḥ na ca yauvanam ākṣipej jarā me na ca saṃpattim (imāṃ hared capāhared )vipattiḥ,न भवेन् मरणाय जीवितं मे विहरेत् स्वास्थ्यम् इदम् च मे न रोगः न च यौवनम् आक्षिपेज् जरा मे न च संपत्तिम् (इमां हरेद् चपाहरेद् )विपत्तिः |
| bc_5.36,iti durlabham artham ūcivāṃsaṃ tanay.am vākyam uvāca śākyarājaḥ tyaja buddhim (imām aticimāṃ gati)pravṛttām avahāsyo 'timano(ratho 'cratha)kramaś ca,इति दुर्लभम् अर्थम् ऊचिवांसं तनय्.अम् वाक्यम् उवाच शाक्यराजः त्यज बुद्धिम् (इमाम् अतिचिमां गति)प्रवृत्ताम् अवहास्यो ऽतिमनो(रथो ऽच्रथ)क्रमश् च |
| bc_5.37,atha merugurur guruṃ babhāṣe yadi nāsti krama eṣa (nāsmi cnāsti )vāryaḥ śaraṇāj jvalanena dahyamānān na hi (niścikramiṣuḥ cniścikramiṣuṃ )kṣamaṃ grahītum,अथ मेरुगुरुर् गुरुं बभाषे यदि नास्ति क्रम एष (नास्मि च्नास्ति )वार्यः शरणाज् ज्वलनेन दह्यमानान् न हि (निश्चिक्रमिषुः च्निश्चिक्रमिषुं )क्षमं ग्रहीतुम् |
| bc_5.38,jagataś ca (yadā cyathā )dhruvo viyogo (nanu cna tu )dharmāya varaṃ (svayaṃviyogaḥ ctv ayaṃ viyogaḥ ) avaśaṃ nanu viprayojayen mām akṛtasvārtham atṛptam eva mṛtyuḥ,जगतश् च (यदा च्यथा )ध्रुवो वियोगो (ननु च्न तु )धर्माय वरं (स्वयंवियोगः च्त्व् अयं वियोगः ) अवशं ननु विप्रयोजयेन् माम् अकृतस्वार्थम् अतृप्तम् एव मृत्युः |
| bc_5.39,iti bhūmipatir niśamya tasya vyavasāyaṃ tanayasya nirmumukṣoḥ abhidhāya na yāsyatīti bhūyo vidadhe rakṣaṇam uttamāṃś ca kāmān,इति भूमिपतिर् निशम्य तस्य व्यवसायं तनयस्य निर्मुमुक्षोः अभिधाय न यास्यतीति भूयो विदधे रक्षणम् उत्तमांश् च कामान् |
| bc_5.40,sacivais tu nidarśito yathāvad bahumānāt praṇayāc ca śāstrapūrvam guruṇā ca nivārito 'śrupātaiḥ praviveśāvasathaṃ tataḥ sa śocan,सचिवैस् तु निदर्शितो यथावद् बहुमानात् प्रणयाच् च शास्त्रपूर्वम् गुरुणा च निवारितो ऽश्रुपातैः प्रविवेशावसथं ततः स शोचन् |
| bc_5.41,calakuṇdalacumbitānanābhir ghananiśvāsavikampitastanībhiḥ vanitābhir adhīralocanābhir mṛgaśāvābhir ivābhyudīkṣyamāṇaḥ,चलकुण्दलचुम्बिताननाभिर् घननिश्वासविकम्पितस्तनीभिः वनिताभिर् अधीरलोचनाभिर् मृगशावाभिर् इवाभ्युदीक्ष्यमाणः |
| bc_5.42,sa hi kāñcanaparvatāvadāto hṛdayonmādakaro varāṅganānām śravanāṅgavilocanātmabhāvān vacanasparśavapurguṇair jahāra,स हि काञ्चनपर्वतावदातो हृदयोन्मादकरो वराङ्गनानाम् श्रवनाङ्गविलोचनात्मभावान् वचनस्पर्शवपुर्गुणैर् जहार |
| bc_5.43,vigate divase tato vimānaṃ vapuṣā sūrya iva pradīpyamānaḥ timiraṃ vijighāṃsur ātmabhāsā ravir udyann iva merum āruroha,विगते दिवसे ततो विमानं वपुषा सूर्य इव प्रदीप्यमानः तिमिरं विजिघांसुर् आत्मभासा रविर् उद्यन्न् इव मेरुम् आरुरोह |
| bc_5.44,kanakojjvaladīptadīpavṛkṣaṃ varakālāgurudhūpapūrṇagarbham adhiruhya sa vajrabhakticitraṃ pravaraṃ kāñcanam āsanaṃ siṣeve,कनकोज्ज्वलदीप्तदीपवृक्षं वरकालागुरुधूपपूर्णगर्भम् अधिरुह्य स वज्रभक्तिचित्रं प्रवरं काञ्चनम् आसनं सिषेवे |
| bc_5.45,tata uttamam (uttamāṅganās taṃ cuttamāś ca nāryo niśi tūryair upatasthur indrakalpam himavacchirasīva candragaure draviṇendrātmajam apsarogaṇaughāḥ,तत उत्तमम् (उत्तमाङ्गनास् तं चुत्तमाश् च नार्यो निशि तूर्यैर् उपतस्थुर् इन्द्रकल्पम् हिमवच्छिरसीव चन्द्रगौरे द्रविणेन्द्रात्मजम् अप्सरोगणौघाः |
| bc_5.46,paramair api divyatūryakalpaiḥ sa tu tair naiva ratiṃ yayau na harṣam paramārthasukhāya tasya sādhor abhiniścikramiṣā yato na reme,परमैर् अपि दिव्यतूर्यकल्पैः स तु तैर् नैव रतिं ययौ न हर्षम् परमार्थसुखाय तस्य साधोर् अभिनिश्चिक्रमिषा यतो न रेमे |
| bc_5.47,atha tatra surais tapovariṣṭhair akaniṣṭhair vyavasāyam asya buddhvā yugapat pramadājanasya nidrā vihitāsīd vikṛtāś ca gātraceṣṭāḥ,अथ तत्र सुरैस् तपोवरिष्ठैर् अकनिष्ठैर् व्यवसायम् अस्य बुद्ध्वा युगपत् प्रमदाजनस्य निद्रा विहितासीद् विकृताश् च गात्रचेष्टाः |
| bc_5.48,abhavac chayitā hi tatra kācid viniveśya pracale kare kapolam dayitām api rukmapattracitrāṃ kupitevāṅkagatāṃ vihāya vīṇām,अभवच् छयिता हि तत्र काचिद् विनिवेश्य प्रचले करे कपोलम् दयिताम् अपि रुक्मपत्त्रचित्रां कुपितेवाङ्कगतां विहाय वीणाम् |
| bc_5.49,vibabhau karalagnaveṇur anyā stanavisrastasitāṃśukā śayānā ṛjuṣaṭpadapaṅktijuṣṭapadmā jalaphenaprahasattaṭā nadīva,विबभौ करलग्नवेणुर् अन्या स्तनविस्रस्तसितांशुका शयाना ऋजुषट्पदपङ्क्तिजुष्टपद्मा जलफेनप्रहसत्तटा नदीव |
| bc_5.50,navapuṣkaragarbhakomalābhyāṃ tapanīyojjvalasaṃgatāṅgadābhyām svapiti sma (tathāparā ctathā purā )bhujābhyāṃ parirabhya priyavan mṛdaṅgam eva,नवपुष्करगर्भकोमलाभ्यां तपनीयोज्ज्वलसंगताङ्गदाभ्याम् स्वपिति स्म (तथापरा च्तथा पुरा )भुजाभ्यां परिरभ्य प्रियवन् मृदङ्गम् एव |
| bc_5.51,navahāṭakabhūṣaṇās tathānyā vasanaṃ pītam anuttamaṃ vasānāḥ avaśā (ghananidrayā cvata nidrayā )nipetur gajabhagnā iva karṇikāraśākhāḥ,नवहाटकभूषणास् तथान्या वसनं पीतम् अनुत्तमं वसानाः अवशा (घननिद्रया च्वत निद्रया )निपेतुर् गजभग्ना इव कर्णिकारशाखाः |
| bc_5.52,avalambya gavākṣapārśvam anyā śayitā cāpavibhugnagātrayaṣṭiḥ virarāja vilambicāruhārā racitā toraṇaśālabhañjikeva,अवलम्ब्य गवाक्षपार्श्वम् अन्या शयिता चापविभुग्नगात्रयष्टिः विरराज विलम्बिचारुहारा रचिता तोरणशालभञ्जिकेव |
| bc_5.53,maṇikuṇḍaladaṣṭapattralekhaṃ mukhapadmaṃ vinataṃ tathāparasyāḥ śatapattram ivārdha(vakraccakra)nāḍaṃ sthitakāraṇḍavaghaṭṭitaṃ cakāśe,मणिकुण्डलदष्टपत्त्रलेखं मुखपद्मं विनतं तथापरस्याः शतपत्त्रम् इवार्ध(वक्रच्चक्र)नाडं स्थितकारण्डवघट्टितं चकाशे |
| bc_5.54,aparāḥ śayitā yathopaviṣṭāḥ stanabhārair avanamyamānagātrāḥ upaguhya parasparaṃ virejur bhujapāśais tapanīyapārihāryaiḥ,अपराः शयिता यथोपविष्टाः स्तनभारैर् अवनम्यमानगात्राः उपगुह्य परस्परं विरेजुर् भुजपाशैस् तपनीयपारिहार्यैः |
| bc_5.55,mahatīṃ parivādinīṃ ca kācid vanitāliṅgya sakhīm iva prasuptā vijughūrṇa calatsuvarṇa(sūtrā csūtrāṃ vadanenākula(yoktrakeṇa ckarṇikojjvalena ),महतीं परिवादिनीं च काचिद् वनितालिङ्ग्य सखीम् इव प्रसुप्ता विजुघूर्ण चलत्सुवर्ण(सूत्रा च्सूत्रां वदनेनाकुल(योक्त्रकेण च्कर्णिकोज्ज्वलेन ) |
| bc_5.56,paṇavaṃ yuvatir bhujāṃsadeśād avavisraṃsitacārupāśam anyā savilāsaratāntatāntam ūrvor vivare kāntam ivābhinīya śiśye,पणवं युवतिर् भुजांसदेशाद् अवविस्रंसितचारुपाशम् अन्या सविलासरतान्ततान्तम् ऊर्वोर् विवरे कान्तम् इवाभिनीय शिश्ये |
| bc_5.57,aparā babhur nimīlitākṣyo vipulākṣyo 'pi śubhabhruvo 'pi satyaḥ pratisaṃkucitāravindakośāḥ savitary astam ite yathā nalinyaḥ,अपरा बभुर् निमीलिताक्ष्यो विपुलाक्ष्यो ऽपि शुभभ्रुवो ऽपि सत्यः प्रतिसंकुचितारविन्दकोशाः सवितर्य् अस्तम् इते यथा नलिन्यः |
| bc_5.58,śithilākulamūrdhajā tathānyā jaghanasrastavibhūṣaṇāṃśukāntā aśayiṣṭa vikīrṇakaṇṭhasūtrā gajabhagnā (pratiyātanāṅganeva cpratipātitāṅganeva ),शिथिलाकुलमूर्धजा तथान्या जघनस्रस्तविभूषणांशुकान्ता अशयिष्ट विकीर्णकण्ठसूत्रा गजभग्ना (प्रतियातनाङ्गनेव च्प्रतिपातिताङ्गनेव ) |
| bc_5.59,aparās tv avaśā hriyā viyuktā dhṛtimatyo 'pi vapurguṇair upetāḥ viniśaśvasur (ulbaṇaṃ culvaṇaṃ )śayānā (vikṛtāḥ kṣiptacvikṛtākṣipta)bhujā jajṛmbhire ca,अपरास् त्व् अवशा ह्रिया वियुक्ता धृतिमत्यो ऽपि वपुर्गुणैर् उपेताः विनिशश्वसुर् (उल्बणं चुल्वणं )शयाना (विकृताः क्षिप्तच्विकृताक्षिप्त)भुजा जजृम्भिरे च |
| bc_5.60,vyapaviddhavibhūṣaṇasrajo 'nyā (visṛtāgranthanacvisṛtāgranthana)vāsaso visaṃjñāḥ animīlitaśuklaniścalākṣyo na virejuḥ śayitā gatāsukalpāḥ,व्यपविद्धविभूषणस्रजो ऽन्या (विसृताग्रन्थनच्विसृताग्रन्थन)वाससो विसंज्ञाः अनिमीलितशुक्लनिश्चलाक्ष्यो न विरेजुः शयिता गतासुकल्पाः |
| bc_5.61,vivṛtāsyapuṭā vivṛddha(gātrī cgātrā prapatadvaktrajalā prakāśaguhyā aparā madaghūrṇiteva śiśye na (babhāse cbabhāṣe )vikṛtaṃ vapuḥ pupoṣa,विवृतास्यपुटा विवृद्ध(गात्री च्गात्रा प्रपतद्वक्त्रजला प्रकाशगुह्या अपरा मदघूर्णितेव शिश्ये न (बभासे च्बभाषे )विकृतं वपुः पुपोष |
| bc_5.62,iti sattva(kulānvayānurūpaṃ ckulānurūparūpaṃ vividhaṃ sa pramadājanaḥ śayānaḥ sarasaḥ sadṛśaṃ babhāra rūpaṃ pavanāvarjita(rugnacrugṇa)puṣkarasya,इति सत्त्व(कुलान्वयानुरूपं च्कुलानुरूपरूपं विविधं स प्रमदाजनः शयानः सरसः सदृशं बभार रूपं पवनावर्जित(रुग्नच्रुग्ण)पुष्करस्य |
| bc_5.63,samavekṣya (tathā tathā ctataś ca tāḥ )śayānā vikṛtās tā yuvatīr adhīraceṣṭāḥ guṇavadvapuṣo 'pi valgu(bhāṣā cbhāso nṛpasūnuḥ sa vigarhayāṃ babhūva,समवेक्ष्य (तथा तथा च्ततश् च ताः )शयाना विकृतास् ता युवतीर् अधीरचेष्टाः गुणवद्वपुषो ऽपि वल्गु(भाषा च्भासो नृपसूनुः स विगर्हयां बभूव |
| bc_5.64,aśucir vikṛtaś ca jīvaloke vanitānām ayam īdṛśaḥ svabhāvaḥ vasanābharaṇais tu vañcyamānaḥ puruṣaḥ strīviṣayeṣu rāgam eti,अशुचिर् विकृतश् च जीवलोके वनितानाम् अयम् ईदृशः स्वभावः वसनाभरणैस् तु वञ्च्यमानः पुरुषः स्त्रीविषयेषु रागम् एति |
| bc_5.65,vimṛśed yadi yoṣitāṃ manuṣyaḥ prakṛtiṃ svapnavikāram īdṛśaṃ ca dhruvam atra na vardhayet pramādaṃ guṇasaṃkalpahatas tu rāgam eti,विमृशेद् यदि योषितां मनुष्यः प्रकृतिं स्वप्नविकारम् ईदृशं च ध्रुवम् अत्र न वर्धयेत् प्रमादं गुणसंकल्पहतस् तु रागम् एति |
| bc_5.66,iti tasya tadantaraṃ viditvā niśi niścikramiṣā samudbabhūva avagamya manas tato 'sya devair bhavanadvāram apāvṛtaṃ babhūva,इति तस्य तदन्तरं विदित्वा निशि निश्चिक्रमिषा समुद्बभूव अवगम्य मनस् ततो ऽस्य देवैर् भवनद्वारम् अपावृतं बभूव |
| bc_5.67,atha so 'vatatāra harmyapṛṣṭhād yuvatīs tāḥ śayitā vigarhamāṇaḥ avatīrya tataś ca nirviśaṅko gṛhakakṣyāṃ (prathamāṃ cprathamaṃ )vinirjagāma,अथ सो ऽवततार हर्म्यपृष्ठाद् युवतीस् ताः शयिता विगर्हमाणः अवतीर्य ततश् च निर्विशङ्को गृहकक्ष्यां (प्रथमां च्प्रथमं )विनिर्जगाम |
| bc_5.68,turagāvacaraṃ sa bodhayitvā javinaṃ chandakam ittham ity uvāca hayam ānaya kanthakaṃ tvarāvān amṛtaṃ prāptum ito 'dya ma yiyāsā,तुरगावचरं स बोधयित्वा जविनं छन्दकम् इत्थम् इत्य् उवाच हयम् आनय कन्थकं त्वरावान् अमृतं प्राप्तुम् इतो ऽद्य म यियासा |
| bc_5.69,hṛdi yā mama tuṣṭir adya jātā vyavasāyaś ca yathā (matau cdhṛtau )niviṣṭaḥ vijane 'pi ca nāthavān ivāsmi dhruvam artho 'bhimukhaḥ (sameta csa me ya )iṣṭaḥ,हृदि या मम तुष्टिर् अद्य जाता व्यवसायश् च यथा (मतौ च्धृतौ )निविष्टः विजने ऽपि च नाथवान् इवास्मि ध्रुवम् अर्थो ऽभिमुखः (समेत च्स मे य )इष्टः |
| bc_5.70,hriyam eva ca saṃnatiṃ ca hitvā śayitā matpramukhe yathā yuvatyaḥ vivṛte ca yathā svayaṃ kapāṭe niyataṃ yātum (ato mamādya canāmayāya )kālaḥ,ह्रियम् एव च संनतिं च हित्वा शयिता मत्प्रमुखे यथा युवत्यः विवृते च यथा स्वयं कपाटे नियतं यातुम् (अतो ममाद्य चनामयाय )कालः |
| bc_5.71,pratigṛhya tataḥ sa bhartur ājñāṃ viditārtho 'pi narendraśāsanasya manasīva pareṇa codyamānas turagasyānayane matiṃ cakāra,प्रतिगृह्य ततः स भर्तुर् आज्ञां विदितार्थो ऽपि नरेन्द्रशासनस्य मनसीव परेण चोद्यमानस् तुरगस्यानयने मतिं चकार |
| bc_5.72,atha hemakhalīnapūrṇavaktraṃ laghuśayyāstaraṇopagūḍhapṛṣṭham balasattva(javānvayopapannaṃ cjavatvaropapannaṃ sa varāśvaṃ tam upānināya bhartre,अथ हेमखलीनपूर्णवक्त्रं लघुशय्यास्तरणोपगूढपृष्ठम् बलसत्त्व(जवान्वयोपपन्नं च्जवत्वरोपपन्नं स वराश्वं तम् उपानिनाय भर्त्रे |
| bc_5.73,pratatatrikapucchamūlapārṣṇiṃ (nibhṛtahrasvacnibhṛtaṃ hrasva)tanūja(pucchacpṛṣṭha)karṇam vinatonnatapṛṣṭhakukṣipārśvaṃ vipulaprothalalāṭakaṭhyuraskam,प्रततत्रिकपुच्छमूलपार्ष्णिं (निभृतह्रस्वच्निभृतं ह्रस्व)तनूज(पुच्छच्पृष्ठ)कर्णम् विनतोन्नतपृष्ठकुक्षिपार्श्वं विपुलप्रोथललाटकठ्युरस्कम् |
| bc_5.74,upaguhya sa taṃ viśālavakṣāḥ kamalābhena ca sāntvayan kareṇa madhurākṣarayā girā śaśāsa dhvajinīmadhyam iva praveṣṭukāmaḥ,उपगुह्य स तं विशालवक्षाः कमलाभेन च सान्त्वयन् करेण मधुराक्षरया गिरा शशास ध्वजिनीमध्यम् इव प्रवेष्टुकामः |
| bc_5.75,bahuśaḥ (kila śatravo ckaliśatravo )nirastāḥ samare tvām adhiruhya pārthivena aham apy amṛtaṃ (padaṃ cparaṃ )yathāvat turagaśreṣṭha labheya tat kuruṣva,बहुशः (किल शत्रवो च्कलिशत्रवो )निरस्ताः समरे त्वाम् अधिरुह्य पार्थिवेन अहम् अप्य् अमृतं (पदं च्परं )यथावत् तुरगश्रेष्ठ लभेय तत् कुरुष्व |
| bc_5.76,sulabhāḥ khalu saṃyuge sahāyā viṣayāvāptasukhe dhanārjane vā puruṣasya tu durlabhāḥ sahāyāḥ patitasyāpadi dharmasaṃśraye vā,सुलभाः खलु संयुगे सहाया विषयावाप्तसुखे धनार्जने वा पुरुषस्य तु दुर्लभाः सहायाः पतितस्यापदि धर्मसंश्रये वा |
| bc_5.77,iha caiva bhavanti ye sahāyāḥ kaluṣe (karmaṇi cdharmaṇi )dharmasaṃśraye vā avagacchati me yathāntarātmā niyataṃ te 'pi janās tadaṃśabhājaḥ,इह चैव भवन्ति ये सहायाः कलुषे (कर्मणि च्धर्मणि )धर्मसंश्रये वा अवगच्छति मे यथान्तरात्मा नियतं ते ऽपि जनास् तदंशभाजः |
| bc_5.78,tad idaṃ parigamya dharmayuktaṃ mama niryāṇam (ito cato )jagaddhitāya turagottama vegavikramābhyāṃ prayatasvātmahite jagaddhite ca,तद् इदं परिगम्य धर्मयुक्तं मम निर्याणम् (इतो चतो )जगद्धिताय तुरगोत्तम वेगविक्रमाभ्यां प्रयतस्वात्महिते जगद्धिते च |
| bc_5.79,iti suhṛdam ivānuśiṣya kṛtye turagavaraṃ nṛvaro vanaṃ yiyāsuḥ sitam asitagatidyutir vapuṣmān ravir iva śāradam abhram āruroha,इति सुहृदम् इवानुशिष्य कृत्ये तुरगवरं नृवरो वनं यियासुः सितम् असितगतिद्युतिर् वपुष्मान् रविर् इव शारदम् अभ्रम् आरुरोह |
| bc_5.80,atha sa pariharan niśīthacaṇḍaṃ parijanabodhakaraṃ dhvaniṃ sadaśvaḥ vigatahanuravaḥ praśāntaheṣaś cakitavimuktapada(kramo ckramā )jagāma,अथ स परिहरन् निशीथचण्डं परिजनबोधकरं ध्वनिं सदश्वः विगतहनुरवः प्रशान्तहेषश् चकितविमुक्तपद(क्रमो च्क्रमा )जगाम |
| bc_5.81,kanakavalayabhūṣitaprakoṣṭhaiḥ kamalanibhaiḥ (kamalān iva ckamalāni ca )pravidhya avanatatanavas tato 'sya yakṣāś cakita(gatair cgater )dadhire khurān karāgraiḥ,कनकवलयभूषितप्रकोष्ठैः कमलनिभैः (कमलान् इव च्कमलानि च )प्रविध्य अवनततनवस् ततो ऽस्य यक्षाश् चकित(गतैर् च्गतेर् )दधिरे खुरान् कराग्रैः |
| bc_5.82,guruparighakapāṭasaṃvṛtā yā na sukham api dviradair apāvriyante vrajati nṛpasute gatasvanās tāḥ svayam abhavan vivṛtāḥ puraḥ pratolyaḥ,गुरुपरिघकपाटसंवृता या न सुखम् अपि द्विरदैर् अपाव्रियन्ते व्रजति नृपसुते गतस्वनास् ताः स्वयम् अभवन् विवृताः पुरः प्रतोल्यः |
| bc_5.83,pitaram abhimukhaṃ sutaṃ ca bālaṃ janam anuraktam anuttamāṃ ca lakṣmīm kṛtamatir apahāya nirvyapekṣaḥ pitṛnagarāt sa tato vinirjagāma,पितरम् अभिमुखं सुतं च बालं जनम् अनुरक्तम् अनुत्तमां च लक्ष्मीम् कृतमतिर् अपहाय निर्व्यपेक्षः पितृनगरात् स ततो विनिर्जगाम |
| bc_5.84,atha sa (vimalacvikaca)paṅkajāyatākṣaḥ puram avalokya nanāda siṃhanādam jananamaraṇayor adṛṣṭapāro na (puram cpunar )ahaṃ kapilāhvayaṃ (praveṣṭā cpraviṣṭā ),अथ स (विमलच्विकच)पङ्कजायताक्षः पुरम् अवलोक्य ननाद सिंहनादम् जननमरणयोर् अदृष्टपारो न (पुरम् च्पुनर् )अहं कपिलाह्वयं (प्रवेष्टा च्प्रविष्टा ) |
| bc_5.85,iti vacanam idaṃ niśamya tasya draviṇapateḥ pariṣadgaṇā nananduḥ pramuditamanasaś ca devasaṅghā vyavasitapāraṇam āśaśaṃsire 'smai,इति वचनम् इदं निशम्य तस्य द्रविणपतेः परिषद्गणा ननन्दुः प्रमुदितमनसश् च देवसङ्घा व्यवसितपारणम् आशशंसिरे ऽस्मै |
| bc_5.86,hutavahavapuṣo divaukaso 'nye vyavasitam asya (suduṣcca duṣ)karaṃ viditvā (akṛṣata cakuruta )tuhine pathi prakāśaṃ ghanavivarapraṣrtā ivendupādāḥ,हुतवहवपुषो दिवौकसो ऽन्ये व्यवसितम् अस्य (सुदुष्च्च दुष्)करं विदित्वा (अकृषत चकुरुत )तुहिने पथि प्रकाशं घनविवरप्रष्र्ता इवेन्दुपादाः |
| bc_5.87,aruṇaparuṣa(tāram antarikṣaṃ cbhāram antarīkṣaṃ (sa ca subahūni csarasabahūni )jagāma yojanāni,अरुणपरुष(तारम् अन्तरिक्षं च्भारम् अन्तरीक्षं (स च सुबहूनि च्सरसबहूनि )जगाम योजनानि |
| bc_6.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye 'bhiniṣkramaṇo nāma pañcamaḥ sargaḥ -- 5 --]] tato (muhūrtābhyudite cmuhūrte 'bhyudite jagaccakṣuṣi bhāskare bhārgavasyāśramapadaṃ sa dadarśa nṛṇāṃ varaḥ,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये ऽभिनिष्क्रमणो नाम पञ्चमः सर्गः -- ५ --]] ततो (मुहूर्ताभ्युदिते च्मुहूर्ते ऽभ्युदिते जगच्चक्षुषि भास्करे भार्गवस्याश्रमपदं स ददर्श नृणां वरः |
| bc_6.2,suptaviśvastahariṇaṃ svasthasthitavihaṃgamam viśrānta iva yad (dṛṣṭvā cdṛṣṭā [sic] kṛtārtha iva cābhavat,सुप्तविश्वस्तहरिणं स्वस्थस्थितविहंगमम् विश्रान्त इव यद् (दृष्ट्वा च्दृष्टा [सिच्] कृतार्थ इव चाभवत् |
| bc_6.3,sa vismayanivṛttyarthaṃ tapaḥpūjārtham eva ca svāṃ cānuvartitāṃ rakṣaṇn aśvapṛṣṭhād avātarat,स विस्मयनिवृत्त्यर्थं तपःपूजार्थम् एव च स्वां चानुवर्तितां रक्षण्न् अश्वपृष्ठाद् अवातरत् |
| bc_6.4,avatīrya ca pasparśa nistīrṇam iti vājinam chandakaṃ cābravīt prītaḥ snāpayann iva cakṣuṣā,अवतीर्य च पस्पर्श निस्तीर्णम् इति वाजिनम् छन्दकं चाब्रवीत् प्रीतः स्नापयन्न् इव चक्षुषा |
| bc_6.5,imaṃ tārkṣyopamajavaṃ turaṃgam anugacchatā darśitā saumya madbhaktir vikramaś cāyam ātmanaḥ,इमं तार्क्ष्योपमजवं तुरंगम् अनुगच्छता दर्शिता सौम्य मद्भक्तिर् विक्रमश् चायम् आत्मनः |
| bc_6.6,sarvathāsmy anyakāryo 'pi gṛhīto bhavatā hṛdi bhartṛsnehaś ca yasyāyam īdṛśaḥ (śaktir cśakta )eva ca,सर्वथास्म्य् अन्यकार्यो ऽपि गृहीतो भवता हृदि भर्तृस्नेहश् च यस्यायम् ईदृशः (शक्तिर् च्शक्त )एव च |
| bc_6.7,asnigdho 'pi samartho 'sti niḥsāmarthyo 'pi bhaktimān bhaktimāṃs caiva śaktaś ca durlabhas tvadvidho bhuvi,अस्निग्धो ऽपि समर्थो ऽस्ति निःसामर्थ्यो ऽपि भक्तिमान् भक्तिमांस् चैव शक्तश् च दुर्लभस् त्वद्विधो भुवि |
| bc_6.8,tat prīto 'smi tavānena mahābhāgena karmaṇā (yasya te cdṛśyate )mayi bhāvo 'yaṃ phalebhyo 'pi parāṅ(mukhaḥ cmukhe ),तत् प्रीतो ऽस्मि तवानेन महाभागेन कर्मणा (यस्य ते च्दृश्यते )मयि भावो ऽयं फलेभ्यो ऽपि पराङ्(मुखः च्मुखे ) |
| bc_6.9,ko janasya phalasthasya na syād abhimukho janaḥ janībhavati bhūyiṣṭhaṃ svajano 'pi viparyaye,को जनस्य फलस्थस्य न स्याद् अभिमुखो जनः जनीभवति भूयिष्ठं स्वजनो ऽपि विपर्यये |
| bc_6.10,kulārthaṃ dhāryate putraḥ poṣārthaṃ sevyate pitā (āśayāc chliṣyati cāśayāśliṣyati )jagan nāsti niṣ(kāraṇā svatā ckāraṇāsvatā ),कुलार्थं धार्यते पुत्रः पोषार्थं सेव्यते पिता (आशयाच् छ्लिष्यति चाशयाश्लिष्यति )जगन् नास्ति निष्(कारणा स्वता च्कारणास्वता ) |
| bc_6.11,kim uktvā bahu saṃkṣepāt kṛtaṃ me sumahat priyam nivartasvāśvam ādāya saṃprāpto 'smīpsitaṃ (padam cvanam ),किम् उक्त्वा बहु संक्षेपात् कृतं मे सुमहत् प्रियम् निवर्तस्वाश्वम् आदाय संप्राप्तो ऽस्मीप्सितं (पदम् च्वनम् ) |
| bc_6.12,ity uktvā sa mahābāhur anuśaṃsacikīrṣayā bhūṣaṇāny avamucyāsmai saṃtaptamanase dadau,इत्य् उक्त्वा स महाबाहुर् अनुशंसचिकीर्षया भूषणान्य् अवमुच्यास्मै संतप्तमनसे ददौ |
| bc_6.13,(mukuṭād dīpacmukuṭoddīpta)karmāṇaṃ maṇim ādāya bhāsvaram bruvan vākyam idaṃ tasthau sāditya iva mandaraḥ,(मुकुटाद् दीपच्मुकुटोद्दीप्त)कर्माणं मणिम् आदाय भास्वरम् ब्रुवन् वाक्यम् इदं तस्थौ सादित्य इव मन्दरः |
| bc_6.14,anena maṇinā chanda praṇamya bahuśo nṛpaḥ vijñāpyo 'muktaviśrambhaṃ saṃtāpavinivṛttaye,अनेन मणिना छन्द प्रणम्य बहुशो नृपः विज्ञाप्यो ऽमुक्तविश्रम्भं संतापविनिवृत्तये |
| bc_6.15,(janmacjarā)maraṇanāśārthaṃ praviṣṭo 'smi tapovanam na khalu svargatarṣeṇa nāsnehena na manyunā,(जन्मच्जरा)मरणनाशार्थं प्रविष्टो ऽस्मि तपोवनम् न खलु स्वर्गतर्षेण नास्नेहेन न मन्युना |
| bc_6.16,tad evam abhiniṣkrāntaṃ na māṃ śocitum arhasi bhūtvāpi hi ciraṃ śleṣaḥ kālena na bhaviṣyati,तद् एवम् अभिनिष्क्रान्तं न मां शोचितुम् अर्हसि भूत्वापि हि चिरं श्लेषः कालेन न भविष्यति |
| bc_6.17,dhruvo yasmāc ca viśleṣas tasmān mokṣāya me matiḥ viprayogaḥ kathaṃ na syād bhūyo 'pi sva(janād iti cjanādibhiḥ ),ध्रुवो यस्माच् च विश्लेषस् तस्मान् मोक्षाय मे मतिः विप्रयोगः कथं न स्याद् भूयो ऽपि स्व(जनाद् इति च्जनादिभिः ) |
| bc_6.18,śokatyāgāya niṣkrāntaṃ na māṃ śocitum arhasi śokahetuṣu kāmeṣu saktāḥ śocyās tu rāgiṇaḥ,शोकत्यागाय निष्क्रान्तं न मां शोचितुम् अर्हसि शोकहेतुषु कामेषु सक्ताः शोच्यास् तु रागिणः |
| bc_6.19,ayaṃ ca kila pūrveṣām asmākaṃ niścayaḥ sthiraḥ iti (dāyādyacdāyāda)bhūtena na śocyo 'smi pathā vrajan,अयं च किल पूर्वेषाम् अस्माकं निश्चयः स्थिरः इति (दायाद्यच्दायाद)भूतेन न शोच्यो ऽस्मि पथा व्रजन् |
| bc_6.20,bhavanti hy arthadāyādāḥ puruṣasya viparyaye pṛthivyāṃ dharmadāyādāḥ durlabhās tu na santi vā,भवन्ति ह्य् अर्थदायादाः पुरुषस्य विपर्यये पृथिव्यां धर्मदायादाः दुर्लभास् तु न सन्ति वा |
| bc_6.21,yad api syād asamaye yāto vanam asāv iti akālo nāsti dharmasya jīvite cañcale sati,यद् अपि स्याद् असमये यातो वनम् असाव् इति अकालो नास्ति धर्मस्य जीविते चञ्चले सति |
| bc_6.22,tasmād adyaiva me śreyaś cetavyam iti niścayaḥ jīvite ko hi viśrambho mṛtyau pratyarthini sthite,तस्माद् अद्यैव मे श्रेयश् चेतव्यम् इति निश्चयः जीविते को हि विश्रम्भो मृत्यौ प्रत्यर्थिनि स्थिते |
| bc_6.23,evamādi tvayā saumya vijñāpyo vasudhādhipaḥ prayatethās tathā caiva yathā māṃ na smared api,एवमादि त्वया सौम्य विज्ञाप्यो वसुधाधिपः प्रयतेथास् तथा चैव यथा मां न स्मरेद् अपि |
| bc_6.24,api nairguṇyam asmākaṃ vācyaṃ narapatau tvayā nairguṇyāt tyajyate snehaḥ snehatyāgān na śocyate,अपि नैर्गुण्यम् अस्माकं वाच्यं नरपतौ त्वया नैर्गुण्यात् त्यज्यते स्नेहः स्नेहत्यागान् न शोच्यते |
| bc_6.25,iti vākyam idaṃ śrutvā chandaḥ saṃtāpaviklavaḥ (bāṣpacvāṣpa)grathitayā vācā pratyuvāca kṛtāñjaliḥ,इति वाक्यम् इदं श्रुत्वा छन्दः संतापविक्लवः (बाष्पच्वाष्प)ग्रथितया वाचा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः |
| bc_6.26,anena tava bhāvena bāndhavāyāsadāyinā bhartaḥ sīdati me ceto nadīpaṅkae iva dvipaḥ,अनेन तव भावेन बान्धवायासदायिना भर्तः सीदति मे चेतो नदीपङ्कए इव द्विपः |
| bc_6.27,kasya notpādayed (bāṣpaṃ cvāṣpaṃ niścayas te 'yam īdṛśaḥ ayomaye 'pi hṛdaye kiṃ punaḥ snehaviklave,कस्य नोत्पादयेद् (बाष्पं च्वाष्पं निश्चयस् ते ऽयम् ईदृशः अयोमये ऽपि हृदये किं पुनः स्नेहविक्लवे |
| bc_6.28,vimānaśayanārhaṃ hi saukumāryam idaṃ kva ca kharadarbhāṅkuravatī tapovanamahī kva ca,विमानशयनार्हं हि सौकुमार्यम् इदं क्व च खरदर्भाङ्कुरवती तपोवनमही क्व च |
| bc_6.29,śrutvā tu vyavasāyaṃ te yad aśvo 'yaṃ (mayāhṛtaḥ cmayā hṛtaḥ ) balātkāreṇa tan nātha daivenaivāsmi kāritaḥ,श्रुत्वा तु व्यवसायं ते यद् अश्वो ऽयं (मयाहृतः च्मया हृतः ) बलात्कारेण तन् नाथ दैवेनैवास्मि कारितः |
| bc_6.30,kathaṃ hy ātmavaśo jānan vyavasāyam imaṃ tava upānayeyaṃ turagaṃ śokaṃ kapila(vāstunaḥ cvastunaḥ ),कथं ह्य् आत्मवशो जानन् व्यवसायम् इमं तव उपानयेयं तुरगं शोकं कपिल(वास्तुनः च्वस्तुनः ) |
| bc_6.31,tan nārhasi mahābāho vihātuṃ putralālasam snigdhaṃ vṛddhaṃ ca rājānaṃ saddharmam iva nāstikaḥ,तन् नार्हसि महाबाहो विहातुं पुत्रलालसम् स्निग्धं वृद्धं च राजानं सद्धर्मम् इव नास्तिकः |
| bc_6.32,saṃvardhanapariśrāntāṃ dvitīyāṃ tāṃ ca mātaram (devīṃ cdeva )nārhasi vismartuṃ kṛtaghna iva satkriyām,संवर्धनपरिश्रान्तां द्वितीयां तां च मातरम् (देवीं च्देव )नार्हसि विस्मर्तुं कृतघ्न इव सत्क्रियाम् |
| bc_6.33,bālaputrāṃ guṇavatīṃ kulaślāghyāṃ pativratām devīm arhasi na tyaktuṃ (klībaḥ cklīvaḥ )prāptām iva śriyam,बालपुत्रां गुणवतीं कुलश्लाघ्यां पतिव्रताम् देवीम् अर्हसि न त्यक्तुं (क्लीबः च्क्लीवः )प्राप्ताम् इव श्रियम् |
| bc_6.34,putraṃ yāśodharaṃ ślāghyaṃ yaśodharmabhṛtāṃ (varam cvaraḥ ) bālam arhasi na tyaktuṃ vyasanīvottamaṃ yaśaḥ,पुत्रं याशोधरं श्लाघ्यं यशोधर्मभृतां (वरम् च्वरः ) बालम् अर्हसि न त्यक्तुं व्यसनीवोत्तमं यशः |
| bc_6.35,atha bandhuṃ ca rājyaṃ ca tyaktum eva kṛtā matiḥ māṃ nārhasi vibho tyaktuṃ tvatpādau hi gatir mama,अथ बन्धुं च राज्यं च त्यक्तुम् एव कृता मतिः मां नार्हसि विभो त्यक्तुं त्वत्पादौ हि गतिर् मम |
| bc_6.36,nāsmi yātuṃ puraṃ śakto dahyamānena cetasā tvām araṇye parityajya su(mantra cmitra )iva rāghavam,नास्मि यातुं पुरं शक्तो दह्यमानेन चेतसा त्वाम् अरण्ये परित्यज्य सु(मन्त्र च्मित्र )इव राघवम् |
| bc_6.37,kiṃ hi vakṣyati (māṃ rājā crājā māṃ tvadṛte nagaraṃ gatam vakṣyāmy ucitadarśitvāt kiṃ tavāntaḥpurāṇi vā,किं हि वक्ष्यति (मां राजा च्राजा मां त्वदृते नगरं गतम् वक्ष्याम्य् उचितदर्शित्वात् किं तवान्तःपुराणि वा |
| bc_6.38,yad apy ātthāpi nairguṇyaṃ vācyaṃ narapatāv iti kiṃ tad vakṣyāmy abhūtaṃ te nirdoṣasya muner iva,यद् अप्य् आत्थापि नैर्गुण्यं वाच्यं नरपताव् इति किं तद् वक्ष्याम्य् अभूतं ते निर्दोषस्य मुनेर् इव |
| bc_6.39,hṛdayena salajjena jihvayā sajjamānayā ahaṃ yadyapi vā brūyāṃ kas tac chraddhātum arhati,हृदयेन सलज्जेन जिह्वया सज्जमानया अहं यद्यपि वा ब्रूयां कस् तच् छ्रद्धातुम् अर्हति |
| bc_6.40,yo hi candramasas (taikṣṇyaṃ ctaikṣṇya [sic] kathayec chraddadhīta vā sa doṣāṃs tava doṣajña kathayec chraddadhīta vā,यो हि चन्द्रमसस् (तैक्ष्ण्यं च्तैक्ष्ण्य [सिच्] कथयेच् छ्रद्दधीत वा स दोषांस् तव दोषज्ञ कथयेच् छ्रद्दधीत वा |
| bc_6.41,sānukrośasya satataṃ nityaṃ karuṇavedinaḥ snigdhatyāgo na sadṛśo nivartasva prasīda me,सानुक्रोशस्य सततं नित्यं करुणवेदिनः स्निग्धत्यागो न सदृशो निवर्तस्व प्रसीद मे |
| bc_6.42,iti śokābhibhūtasya śrutvā chandasya bhāṣitam svasthaḥ paramayā dhṛtyā jagāda vadatāṃ varaḥ,इति शोकाभिभूतस्य श्रुत्वा छन्दस्य भाषितम् स्वस्थः परमया धृत्या जगाद वदतां वरः |
| bc_6.43,madviyogaṃ prati cchanda saṃtāpas tyajyatām ayam nānābhāvo hi niyataṃ pṛthagjātiṣu dehiṣu,मद्वियोगं प्रति च्छन्द संतापस् त्यज्यताम् अयम् नानाभावो हि नियतं पृथग्जातिषु देहिषु |
| bc_6.44,svajanaṃ yadyapi snehān na (tyajeyam ahaṃ svayam ctyajeyaṃ mumukṣayā ) mṛtyur anyoanyam avaśān asmān saṃtyājayiṣyati,स्वजनं यद्यपि स्नेहान् न (त्यजेयम् अहं स्वयम् च्त्यजेयं मुमुक्षया ) मृत्युर् अन्योअन्यम् अवशान् अस्मान् संत्याजयिष्यति |
| bc_6.45,mahatyā tṛṣṇayā duḥkhair garbheṇāsmi yayā dhṛtaḥ tasyā niṣphalayatnāyāḥ kvāhaṃ mātuḥ kva sā mama,महत्या तृष्णया दुःखैर् गर्भेणास्मि यया धृतः तस्या निष्फलयत्नायाः क्वाहं मातुः क्व सा मम |
| bc_6.46,vāsavṛkṣe samāgamya vigacchanti yathāṇḍajāḥ niyataṃ viprayogāntas tathā bhūtasamāgamaḥ,वासवृक्षे समागम्य विगच्छन्ति यथाण्डजाः नियतं विप्रयोगान्तस् तथा भूतसमागमः |
| bc_6.47,sametya ca yathā bhūyo vyapayānti (balāhakāḥ cvalāhakāḥ ) saṃyogo viprayogaś ca tathā me prāṇināṃ mataḥ,समेत्य च यथा भूयो व्यपयान्ति (बलाहकाः च्वलाहकाः ) संयोगो विप्रयोगश् च तथा मे प्राणिनां मतः |
| bc_6.48,yasmād yāti ca loko 'yaṃ vipralabhya paraṃparam mamatvaṃ na kṣamaṃ tasmāt svapnabhūte samāgame,यस्माद् याति च लोको ऽयं विप्रलभ्य परंपरम् ममत्वं न क्षमं तस्मात् स्वप्नभूते समागमे |
| bc_6.49,sahajena viyujyante parṇarāgeṇa pādapāḥ anyenānyasya viśleṣaḥ kiṃ punar na bhaviṣyati,सहजेन वियुज्यन्ते पर्णरागेण पादपाः अन्येनान्यस्य विश्लेषः किं पुनर् न भविष्यति |
| bc_6.50,tad evaṃ sati saṃtāpaṃ mā kārṣīḥ saumya gamyatām lambate yadi tu sneho gatvāpi punar āvraja,तद् एवं सति संतापं मा कार्षीः सौम्य गम्यताम् लम्बते यदि तु स्नेहो गत्वापि पुनर् आव्रज |
| bc_6.51,brūyāś (cāsmatkṛtāpekṣaṃ ccāsmāsv anākṣepaṃ janaṃ kapila(vāstuni cvastuni ) tyajyatāṃ tadgataḥ snehaḥ śrūyatāṃ cāsya niścayaḥ,ब्रूयाश् (चास्मत्कृतापेक्षं च्चास्मास्व् अनाक्षेपं जनं कपिल(वास्तुनि च्वस्तुनि ) त्यज्यतां तद्गतः स्नेहः श्रूयतां चास्य निश्चयः |
| bc_6.52,kṣipram eṣyati vā kṛtvā janmamṛtyukṣayaṃ kila akṛtārtho nir(ārambho cālambo nidhanaṃ yāsyatīti vā,क्षिप्रम् एष्यति वा कृत्वा जन्ममृत्युक्षयं किल अकृतार्थो निर्(आरम्भो चालम्बो निधनं यास्यतीति वा |
| bc_6.53,iti tasya vacaḥ śrutvā kanthakas turagottamaḥ jihvayā lilihe pādau (bāṣpam cvāṣpam )uṣṇaṃ mumoca ca,इति तस्य वचः श्रुत्वा कन्थकस् तुरगोत्तमः जिह्वया लिलिहे पादौ (बाष्पम् च्वाष्पम् )उष्णं मुमोच च |
| bc_6.54,jālinā svastikāṅkena (cakracvakra)madhyena pāṇinā āmamarśa kumāras taṃ babhāṣe ca vayasyavat,जालिना स्वस्तिकाङ्केन (चक्रच्वक्र)मध्येन पाणिना आममर्श कुमारस् तं बभाषे च वयस्यवत् |
| bc_6.55,muñca kanthaka mā (bāṣpaṃ cvāṣpaṃ darśiteyaṃ sadaśvatā mṛṣyatāṃ saphalaḥ śīghraṃ śramas te 'yaṃ bhaviṣyati,मुञ्च कन्थक मा (बाष्पं च्वाष्पं दर्शितेयं सदश्वता मृष्यतां सफलः शीघ्रं श्रमस् ते ऽयं भविष्यति |
| bc_6.56,maṇitsaruṃ chandakahastasaṃsthaṃ tataḥ sa dhīro niśitaṃ gṛhītvā kośād asiṃ kāñcanabhakticitraṃ (bilād cvilād )ivāśīviṣam udbabarha,मणित्सरुं छन्दकहस्तसंस्थं ततः स धीरो निशितं गृहीत्वा कोशाद् असिं काञ्चनभक्तिचित्रं (बिलाद् च्विलाद् )इवाशीविषम् उद्बबर्ह |
| bc_6.57,niṣkāsya taṃ cadutpalapattranīlaṃ ciccheda citraṃ mukuṭaṃ sakeśam vikīryamāṇāṃśukam antarīkṣe cikṣepa cainaṃ sarasīva haṃsam,निष्कास्य तं चदुत्पलपत्त्रनीलं चिच्छेद चित्रं मुकुटं सकेशम् विकीर्यमाणांशुकम् अन्तरीक्षे चिक्षेप चैनं सरसीव हंसम् |
| bc_6.58,pūjābhilāṣeṇa ca bāhumānyād divaukasas taṃ jagṛhuḥ praviddham yathāvad enaṃ divi devasaṅghā divyair viśeṣair mahayāṃ ca cakruḥ,पूजाभिलाषेण च बाहुमान्याद् दिवौकसस् तं जगृहुः प्रविद्धम् यथावद् एनं दिवि देवसङ्घा दिव्यैर् विशेषैर् महयां च चक्रुः |
| bc_6.59,muktvā tv alaṃkārakalatravattāṃ śrīvipravāsaṃ śirasaś ca kṛtvā dṛṣṭvāṃśukaṃ kāñcanahaṃsa(cihnaṃ ccitram vanyaṃ sa dhīro 'bhicakāṅkṣa vāsaḥ,मुक्त्वा त्व् अलंकारकलत्रवत्तां श्रीविप्रवासं शिरसश् च कृत्वा दृष्ट्वांशुकं काञ्चनहंस(चिह्नं च्चित्रम् वन्यं स धीरो ऽभिचकाङ्क्ष वासः |
| bc_6.60,tato mṛgavyādhavapur divaukā bhāvaṃ viditvāsya viśuddhabhāvaḥ kāṣāyavastro 'bhiyayau samīpaṃ taṃ śākyarājaprabhavo 'bhyuvāca,ततो मृगव्याधवपुर् दिवौका भावं विदित्वास्य विशुद्धभावः काषायवस्त्रो ऽभिययौ समीपं तं शाक्यराजप्रभवो ऽभ्युवाच |
| bc_6.61,śivaṃ ca kāṣāyam ṛṣidhvajas te na yujyate hiṃsram idaṃ dhanuś ca tat saumya yady asti na saktir atra mahyaṃ prayacchedam idaṃ gṛhāṇa,शिवं च काषायम् ऋषिध्वजस् ते न युज्यते हिंस्रम् इदं धनुश् च तत् सौम्य यद्य् अस्ति न सक्तिर् अत्र मह्यं प्रयच्छेदम् इदं गृहाण |
| bc_6.62,vyādho 'bravīt kāmada kāmam ārād anena viśvāsya mṛgān (nihanmi cnihatya ) arthas tu śakropama yady anena hanta pratīcchānaya śuklam etat,व्याधो ऽब्रवीत् कामद कामम् आराद् अनेन विश्वास्य मृगान् (निहन्मि च्निहत्य ) अर्थस् तु शक्रोपम यद्य् अनेन हन्त प्रतीच्छानय शुक्लम् एतत् |
| bc_6.63,pareṇa harṣeṇa tataḥ sa vanyaṃ jagrāha vāso 'ṃśukam utsasarja vyādhas tu divyaṃ vapur eva bibhrat tac chuklam ādāya divaṃ jagāma,परेण हर्षेण ततः स वन्यं जग्राह वासो ऽंशुकम् उत्ससर्ज व्याधस् तु दिव्यं वपुर् एव बिभ्रत् तच् छुक्लम् आदाय दिवं जगाम |
| bc_6.64,tataḥ kumāraś ca sa cāśvagopas tasmiṃs tathā yāti visismiyāte āraṇyake vāsasi caiva bhūyas tasminn akārṣṭāṃ bahumānam āśu,ततः कुमारश् च स चाश्वगोपस् तस्मिंस् तथा याति विसिस्मियाते आरण्यके वाससि चैव भूयस् तस्मिन्न् अकार्ष्टां बहुमानम् आशु |
| bc_6.65,chandaṃ tataḥ sāśrumukhaṃ visṛjya kāṣāya(saṃbhṛd dhṛticsaṃvid vṛta)kīrtibhṛt saḥ yenāśramas tena yayau mahātmā saṃdhyābhrasaṃvīta (ivoḍucivādri)rājaḥ,छन्दं ततः साश्रुमुखं विसृज्य काषाय(संभृद् धृतिच्संविद् वृत)कीर्तिभृत् सः येनाश्रमस् तेन ययौ महात्मा संध्याभ्रसंवीत (इवोडुचिवाद्रि)राजः |
| bc_6.66,tatas tathā bhartari rājyaniḥspṛhe tapovanaṃ yāti vivarṇavāsasi bhujau samutkṣipya tataḥ sa vājibhṛd bhṛśaṃ vicukrośa papāta ca kṣitau,ततस् तथा भर्तरि राज्यनिःस्पृहे तपोवनं याति विवर्णवाससि भुजौ समुत्क्षिप्य ततः स वाजिभृद् भृशं विचुक्रोश पपात च क्षितौ |
| bc_6.67,vilokya bhūyaś ca ruroda sasvaraṃ hayaṃ bhujābhyām upaguhya kanthakam tato nirāśo vilapan muhur muhur yayau śarīreṇa puraṃ na cetasā,विलोक्य भूयश् च रुरोद सस्वरं हयं भुजाभ्याम् उपगुह्य कन्थकम् ततो निराशो विलपन् मुहुर् मुहुर् ययौ शरीरेण पुरं न चेतसा |
| bc_6.68,kvacit pradadhyau vilalāpa ca kvacit kvacit pracaskhāla papāta ca kvacit ato vrajan bhaktivaśena duḥkhitaś cacāra bahvīr (avasaḥ cavaśaḥ )pathi kriyāḥ,क्वचित् प्रदध्यौ विललाप च क्वचित् क्वचित् प्रचस्खाल पपात च क्वचित् अतो व्रजन् भक्तिवशेन दुःखितश् चचार बह्वीर् (अवसः चवशः )पथि क्रियाः |
| bc_7.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye chandaka-(nivartano cnivartanaṃ )nāma ṣaṣṭhaḥ sargaḥ -- 6 --]] tato visṛjyāśrumukhaṃ rudantaṃ chandaṃ vanacchandatayā nirāsthaḥ sarvārthasiddho vapuṣābhibhūya tam āśramaṃ (siddha csiddham )iva prapede,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये छन्दक-(निवर्तनो च्निवर्तनं )नाम षष्ठः सर्गः -- ६ --]] ततो विसृज्याश्रुमुखं रुदन्तं छन्दं वनच्छन्दतया निरास्थः सर्वार्थसिद्धो वपुषाभिभूय तम् आश्रमं (सिद्ध च्सिद्धम् )इव प्रपेदे |
| bc_7.2,sa rājasūnur mṛgarājagāmī mṛgājiraṃ tan mṛgavat praviṣṭaḥ lakṣmīviyukto 'pi śarīralakṣmyā cakṣūṃṣi sarvāśramiṇāṃ jahāra,स राजसूनुर् मृगराजगामी मृगाजिरं तन् मृगवत् प्रविष्टः लक्ष्मीवियुक्तो ऽपि शरीरलक्ष्म्या चक्षूंषि सर्वाश्रमिणां जहार |
| bc_7.3,sthitā hi hastasthayugās tathaiva kautūhalāc cakradharāḥ sadārāḥ tam indrakalpaṃ dadṛśur na jagmur dhuryā ivārdhāvanataiḥ śirobhiḥ,स्थिता हि हस्तस्थयुगास् तथैव कौतूहलाच् चक्रधराः सदाराः तम् इन्द्रकल्पं ददृशुर् न जग्मुर् धुर्या इवार्धावनतैः शिरोभिः |
| bc_7.4,viprāś ca gatvā bahir idhmahetoḥ prāptāḥ samitpuṣpapavitrahastāḥ tapaḥpradhānāḥ kṛtabuddhayo 'pi taṃ draṣṭum īyur na maṭhān abhīyuḥ,विप्राश् च गत्वा बहिर् इध्महेतोः प्राप्ताः समित्पुष्पपवित्रहस्ताः तपःप्रधानाः कृतबुद्धयो ऽपि तं द्रष्टुम् ईयुर् न मठान् अभीयुः |
| bc_7.5,hṛṣṭāś ca kekā mumucur mayūrā dṛṣṭvāmbudaṃ nīlam (ivonnamantaḥ civonnamantaṃ ) śaṣpāṇi hitvābhimukhāś ca tasthur mṛgāś calākṣā mṛgacāriṇaś ca,हृष्टाश् च केका मुमुचुर् मयूरा दृष्ट्वाम्बुदं नीलम् (इवोन्नमन्तः चिवोन्नमन्तं ) शष्पाणि हित्वाभिमुखाश् च तस्थुर् मृगाश् चलाक्षा मृगचारिणश् च |
| bc_7.6,dṛṣṭvā tam ikṣvākukulapradīpaṃ jvalantam udyantam ivāṃśumantam kṛte 'pi dohe janitapramodāḥ prasusruvur homaduhaś ca gāvaḥ,दृष्ट्वा तम् इक्ष्वाकुकुलप्रदीपं ज्वलन्तम् उद्यन्तम् इवांशुमन्तम् कृते ऽपि दोहे जनितप्रमोदाः प्रसुस्रुवुर् होमदुहश् च गावः |
| bc_7.7,kaścid vasūnām ayam aṣṭamaḥ syāt syād aśvinor anyataraś cyuto (vā catra ) uccerur uccair iti tatra vācas taddarśanād vismayajā munīnām,कश्चिद् वसूनाम् अयम् अष्टमः स्यात् स्याद् अश्विनोर् अन्यतरश् च्युतो (वा चत्र ) उच्चेरुर् उच्चैर् इति तत्र वाचस् तद्दर्शनाद् विस्मयजा मुनीनाम् |
| bc_7.8,lekhar1ṣabhasyeva vapur dvitīyaṃ dhāmeva lokasya carācarasya sa dyotayām āsa vanaṃ hi kṛtsnaṃ yadṛcchayā sūrya ivāvatīrṇaḥ,लेखर्१षभस्येव वपुर् द्वितीयं धामेव लोकस्य चराचरस्य स द्योतयाम् आस वनं हि कृत्स्नं यदृच्छया सूर्य इवावतीर्णः |
| bc_7.9,tataḥ sa tair āśramibhir yathāvad abhyarcitaś copanimantritaś ca pratyarcayāṃ dharmabhṛto babhūva svareṇa (sāmbhoambucbhādrāmbu)dharopamena,ततः स तैर् आश्रमिभिर् यथावद् अभ्यर्चितश् चोपनिमन्त्रितश् च प्रत्यर्चयां धर्मभृतो बभूव स्वरेण (साम्भोअम्बुच्भाद्राम्बु)धरोपमेन |
| bc_7.10,kīrṇaṃ (tathā ctataḥ )puṇyakṛtā janena svargābhikāmena vimokṣakāmaḥ tam āśramaṃ so 'nucacāra dhīras tapāṃsi citrāṇi nirīkṣamāṇaḥ,कीर्णं (तथा च्ततः )पुण्यकृता जनेन स्वर्गाभिकामेन विमोक्षकामः तम् आश्रमं सो ऽनुचचार धीरस् तपांसि चित्राणि निरीक्षमाणः |
| bc_7.11,tapovikārāṃś ca nirīkṣya saumyas tapovane tatra tapodhanānām tapasvinaṃ kaṃcid anuvrajantaṃ tattvaṃ vijijñāsur idaṃ babhāṣe,तपोविकारांश् च निरीक्ष्य सौम्यस् तपोवने तत्र तपोधनानाम् तपस्विनं कंचिद् अनुव्रजन्तं तत्त्वं विजिज्ञासुर् इदं बभाषे |
| bc_7.12,tatpūrvam adyāśramadarśanaṃ me yasmād imaṃ dharmavidhiṃ na jāne tasmād bhavān arhati bhāṣituṃ me yo niścayo (yat cyaṃ )prati vaḥ pravṛttaḥ,तत्पूर्वम् अद्याश्रमदर्शनं मे यस्माद् इमं धर्मविधिं न जाने तस्माद् भवान् अर्हति भाषितुं मे यो निश्चयो (यत् च्यं )प्रति वः प्रवृत्तः |
| bc_7.13,tato dvijātiḥ sa tapovihāraḥ śākyar1ṣabhāyar7ṣabhavikramāya kram.ena tasmai kathayāṃ cakāra tapo(viśeṣāṃs cviśeṣaṃ )tapasaḥ phalaṃ ca,ततो द्विजातिः स तपोविहारः शाक्यर्१षभायर्७षभविक्रमाय क्रम्.एन तस्मै कथयां चकार तपो(विशेषांस् च्विशेषं )तपसः फलं च |
| bc_7.14,agrāmyam annaṃ salile prarūḍhaṃ parṇāni toyaṃ phalamūlam eva yathāgamaṃ vṛttir iyaṃ munīnāṃ bhinnās tu te te tapasāṃ vikalpāḥ,अग्राम्यम् अन्नं सलिले प्ररूढं पर्णानि तोयं फलमूलम् एव यथागमं वृत्तिर् इयं मुनीनां भिन्नास् तु ते ते तपसां विकल्पाः |
| bc_7.15,uñchena jīvanti khagā ivānye tṛṇāni kecin mṛgavac caranti kecid bhujaṃgaiḥ saha vartayanti valmīkabhūtā (vanamārutena civa mārutena ),उञ्छेन जीवन्ति खगा इवान्ये तृणानि केचिन् मृगवच् चरन्ति केचिद् भुजंगैः सह वर्तयन्ति वल्मीकभूता (वनमारुतेन चिव मारुतेन ) |
| bc_7.16,aśmaprayatnārjitavṛttayo 'nye kecit svadantāpahatānnabhakṣāḥ kṛtvā parārthaṃ śrapaṇaṃ tathānye kurvanti kāryaṃ yadi śeṣam asti,अश्मप्रयत्नार्जितवृत्तयो ऽन्ये केचित् स्वदन्तापहतान्नभक्षाः कृत्वा परार्थं श्रपणं तथान्ये कुर्वन्ति कार्यं यदि शेषम् अस्ति |
| bc_7.17,kecij jalaklinnajaṭākalāpā dviḥ pāvakaṃ juhvati mantrapūrvam mīnaiḥ samaṃ kecid apo vigāhya vasanti kūrmollikhitaiḥ śarīraiḥ,केचिज् जलक्लिन्नजटाकलापा द्विः पावकं जुह्वति मन्त्रपूर्वम् मीनैः समं केचिद् अपो विगाह्य वसन्ति कूर्मोल्लिखितैः शरीरैः |
| bc_7.18,evaṃvidhaiḥ kālacitais tapobhiḥ parair divaṃ yānty aparair nṛlokam duḥkhena mārgeṇa sukhaṃ (hy upaiti ckṣiyanti (sukhaṃ cduḥkhaṃ )hi dharmasya vadanti mūlam,एवंविधैः कालचितैस् तपोभिः परैर् दिवं यान्त्य् अपरैर् नृलोकम् दुःखेन मार्गेण सुखं (ह्य् उपैति च्क्षियन्ति (सुखं च्दुःखं )हि धर्मस्य वदन्ति मूलम् |
| bc_7.19,ity evamādi dvipendravatsaḥ śrutvā vacas tasya tapodhanasya adṛṣṭatattvo 'pi na saṃtutoṣa śanair idaṃ cātmagataṃ (babhāṣe cjagāda ),इत्य् एवमादि द्विपेन्द्रवत्सः श्रुत्वा वचस् तस्य तपोधनस्य अदृष्टतत्त्वो ऽपि न संतुतोष शनैर् इदं चात्मगतं (बभाषे च्जगाद ) |
| bc_7.20,duḥkhātmakaṃ naikavidhaṃ tapaś ca svargapradhānaṃ tapasaḥ phalaṃ ca lokāś ca sarve pariṇāmavantaḥ svalpe śramaḥ khalv ayam āśramāṇām,दुःखात्मकं नैकविधं तपश् च स्वर्गप्रधानं तपसः फलं च लोकाश् च सर्वे परिणामवन्तः स्वल्पे श्रमः खल्व् अयम् आश्रमाणाम् |
| bc_7.21,(priyāṃś cśriyaṃ )ca bandhūn viṣayāṃś ca hitvā ye svarga(hetor chetau )niyamaṃ caranti te viprayuktāḥ khalu gantukāmā mahattaraṃ (bandhanam csvaṃ vanam )eva bhūyaḥ,(प्रियांश् च्श्रियं )च बन्धून् विषयांश् च हित्वा ये स्वर्ग(हेतोर् छेतौ )नियमं चरन्ति ते विप्रयुक्ताः खलु गन्तुकामा महत्तरं (बन्धनम् च्स्वं वनम् )एव भूयः |
| bc_7.22,kāyaklamair yaś ca tapoabhidhānaiḥ pravṛttim ākāṅkṣati kāmahetoḥ saṃsāradoṣān aparīkṣamāṇo duḥkhena so 'nvicchati duḥkham eva,कायक्लमैर् यश् च तपोअभिधानैः प्रवृत्तिम् आकाङ्क्षति कामहेतोः संसारदोषान् अपरीक्षमाणो दुःखेन सो ऽन्विच्छति दुःखम् एव |
| bc_7.23,trāsaś ca nityaṃ maraṇāt prajānāṃ yatnena cecchanti (punaḥprasūtim cpunaḥ prasūtim ) satyāṃ pravṛttau niyataś ca mṛtyus tatraiva (magnā cmagno )yata eva (bhītāḥ cbhītaḥ ),त्रासश् च नित्यं मरणात् प्रजानां यत्नेन चेच्छन्ति (पुनःप्रसूतिम् च्पुनः प्रसूतिम् ) सत्यां प्रवृत्तौ नियतश् च मृत्युस् तत्रैव (मग्ना च्मग्नो )यत एव (भीताः च्भीतः ) |
| bc_7.24,ihārtham eke praviśanti khedaṃ svargārtham anye śramam āpnuvanti sukhārtham āśākṛpaṇo 'kṛtārthaḥ pataty anarthe khalu jīvalokaḥ,इहार्थम् एके प्रविशन्ति खेदं स्वर्गार्थम् अन्ये श्रमम् आप्नुवन्ति सुखार्थम् आशाकृपणो ऽकृतार्थः पतत्य् अनर्थे खलु जीवलोकः |
| bc_7.25,na khalv ayaṃ garhita eva yatno yo hīnam utsṛjya viśeṣagāmī prājñaiḥ samānena pariśrameṇa kāryaṃ tu tad yatra punar na kāryam,न खल्व् अयं गर्हित एव यत्नो यो हीनम् उत्सृज्य विशेषगामी प्राज्ञैः समानेन परिश्रमेण कार्यं तु तद् यत्र पुनर् न कार्यम् |
| bc_7.26,śarīrapīḍā tu yadīha dharmaḥ sukhaṃ śarīrasya bhavaty adharmaḥ dharmeṇa cāpnoti sukhaṃ paratra tasmād adharmaṃ phalatīha dharmaḥ,शरीरपीडा तु यदीह धर्मः सुखं शरीरस्य भवत्य् अधर्मः धर्मेण चाप्नोति सुखं परत्र तस्माद् अधर्मं फलतीह धर्मः |
| bc_7.27,yataḥ śarīraṃ manaso vaśena pravartate (cāpi cvāpi )nivartate (ca cvā ) yukto damaś cetasa eva tasmāc cittād ṛte kāṣṭhasamaṃ śarīram,यतः शरीरं मनसो वशेन प्रवर्तते (चापि च्वापि )निवर्तते (च च्वा ) युक्तो दमश् चेतस एव तस्माच् चित्ताद् ऋते काष्ठसमं शरीरम् |
| bc_7.28,āhāraśuddhyā yadi puṇyam iṣṭaṃ tasmān mṛgāṇām api puṇyam asti ye cāpi bāhyāḥ puruṣāḥ phalebhyo bhāgyāparādhena parāṅ(mukhārthāḥ cmukhatvāt ),आहारशुद्ध्या यदि पुण्यम् इष्टं तस्मान् मृगाणाम् अपि पुण्यम् अस्ति ये चापि बाह्याः पुरुषाः फलेभ्यो भाग्यापराधेन पराङ्(मुखार्थाः च्मुखत्वात् ) |
| bc_7.29,duḥkhe 'bhisaṃdhis tv atha puṇyahetuḥ sukhe 'pi kāryo nanu so 'bhisaṃdhiḥ atha pramāṇaṃ na sukhe 'bhisaṃdhir duḥkhe pramāṇaṃ nanu nābhisaṃdhiḥ,दुःखे ऽभिसंधिस् त्व् अथ पुण्यहेतुः सुखे ऽपि कार्यो ननु सो ऽभिसंधिः अथ प्रमाणं न सुखे ऽभिसंधिर् दुःखे प्रमाणं ननु नाभिसंधिः |
| bc_7.30,tathaiva ye karmaviśuddhihetoḥ spṛśanty apas tīrtham iti pravṛttāḥ tatrāpi toṣo hṛdi kevalo 'yaṃ na pāvayis.yanti hi pāpam āpaḥ,तथैव ये कर्मविशुद्धिहेतोः स्पृशन्त्य् अपस् तीर्थम् इति प्रवृत्ताः तत्रापि तोषो हृदि केवलो ऽयं न पावयिस्.यन्ति हि पापम् आपः |
| bc_7.31,spṛṣṭaṃ hi yad yad guṇavadbhir ambhas tat tat pṛthivyāṃ yadi tīrtham iṣṭam tasmād guṇān eva paraimi tīrtham āpas tu niḥsaṃśayam āpa eva,स्पृष्टं हि यद् यद् गुणवद्भिर् अम्भस् तत् तत् पृथिव्यां यदि तीर्थम् इष्टम् तस्माद् गुणान् एव परैमि तीर्थम् आपस् तु निःसंशयम् आप एव |
| bc_7.32,iti sma tat tad bahuyuktiyuktaṃ jagāda cāstaṃ ca yayau vivasvān tato havirdhūmavivarṇavṛkṣaṃ tapaḥpraśāntaṃ sa vanaṃ viveśa,इति स्म तत् तद् बहुयुक्तियुक्तं जगाद चास्तं च ययौ विवस्वान् ततो हविर्धूमविवर्णवृक्षं तपःप्रशान्तं स वनं विवेश |
| bc_7.33,abhyuddhṛtaprajvalitāgnihotraṃ kṛtābhiṣekar1ṣijanāvakīrṇam jāpyasvanākūjitadevakoṣṭhaṃ dharmasya karmāntam iva pravṛttam,अभ्युद्धृतप्रज्वलिताग्निहोत्रं कृताभिषेकर्१षिजनावकीर्णम् जाप्यस्वनाकूजितदेवकोष्ठं धर्मस्य कर्मान्तम् इव प्रवृत्तम् |
| bc_7.34,kāścin niśās tatra niśākarābhaḥ parīkṣamāṇaś ca tapāṃsy uvāsa sarvaṃ parikṣepya tapaś ca matvā tasmāt tapaḥkṣetratalāj jagāma,काश्चिन् निशास् तत्र निशाकराभः परीक्षमाणश् च तपांस्य् उवास सर्वं परिक्षेप्य तपश् च मत्वा तस्मात् तपःक्षेत्रतलाज् जगाम |
| bc_7.35,anvavrajann āśramiṇas tatas taṃ tadrūpamāhātmyagatair manobhiḥ deśād anāryair abhibhūyamānān mahar2ṣayo dharmam ivāpayāntam,अन्वव्रजन्न् आश्रमिणस् ततस् तं तद्रूपमाहात्म्यगतैर् मनोभिः देशाद् अनार्यैर् अभिभूयमानान् महर्२षयो धर्मम् इवापयान्तम् |
| bc_7.36,tato jaṭāvalkalacīrakhelāṃs tapodhanāṃś caiva sa tān dadarśa tapāṃsi caiṣām (anurudhyamānas canubudhyamānas tasthau śive śrīmati (vṛkṣamūle cmārgavṛkṣe ),ततो जटावल्कलचीरखेलांस् तपोधनांश् चैव स तान् ददर्श तपांसि चैषाम् (अनुरुध्यमानस् चनुबुध्यमानस् तस्थौ शिवे श्रीमति (वृक्षमूले च्मार्गवृक्षे ) |
| bc_7.37,athopasṛtyāśramavāsinas taṃ manuṣyavaryaṃ parivārya tasthuḥ vṛddhaś ca teṣāṃ bahumānapūrvaṃ kalena sāmnā giram ity uvāca,अथोपसृत्याश्रमवासिनस् तं मनुष्यवर्यं परिवार्य तस्थुः वृद्धश् च तेषां बहुमानपूर्वं कलेन साम्ना गिरम् इत्य् उवाच |
| bc_7.38,tvayy āgate pūrṇa ivāśramo 'bhūt saṃpadyate śūnya iva prayāte tasmād imaṃ nārhasi tāta hātuṃ jijīviṣor deham iveṣṭam āyuḥ,त्वय्य् आगते पूर्ण इवाश्रमो ऽभूत् संपद्यते शून्य इव प्रयाते तस्माद् इमं नार्हसि तात हातुं जिजीविषोर् देहम् इवेष्टम् आयुः |
| bc_7.39,brahmar1ṣirājar1ṣisurar1ṣijuṣṭaḥ puṇyaḥ samīpe himavān hi śailaḥ tapāṃsi tāny eva tapodhanānāṃ yatsaṃnikarṣād bahulībhavanti,ब्रह्मर्१षिराजर्१षिसुरर्१षिजुष्टः पुण्यः समीपे हिमवान् हि शैलः तपांसि तान्य् एव तपोधनानां यत्संनिकर्षाद् बहुलीभवन्ति |
| bc_7.40,tīrthāni puṇyāny abhitas tathaiva sopānabhūtāni nabhastalasya juṣṭāni dharmātmabhir ātmavadbhir devar1ṣibhiś caiva mahar2ṣibhiś ca,तीर्थानि पुण्यान्य् अभितस् तथैव सोपानभूतानि नभस्तलस्य जुष्टानि धर्मात्मभिर् आत्मवद्भिर् देवर्१षिभिश् चैव महर्२षिभिश् च |
| bc_7.41,itaś ca bhūyaḥ kṣamam uttaraiva dik sevituṃ dharmaviśeṣahetoḥ na (tu chi )kṣamaṃ dakṣiṇato budhena padaṃ bhaved ekam api prayātum,इतश् च भूयः क्षमम् उत्तरैव दिक् सेवितुं धर्मविशेषहेतोः न (तु छि )क्षमं दक्षिणतो बुधेन पदं भवेद् एकम् अपि प्रयातुम् |
| bc_7.42,tapovane 'sminn atha niṣkriyo vā saṃkīrṇa(dharmāpatito cdharmā patito )aśucir vā dṛṣṭas tvayā yena na te vivatsā tad brūhi yāvad rucito 'stu vāsaḥ,तपोवने ऽस्मिन्न् अथ निष्क्रियो वा संकीर्ण(धर्मापतितो च्धर्मा पतितो )अशुचिर् वा दृष्टस् त्वया येन न ते विवत्सा तद् ब्रूहि यावद् रुचितो ऽस्तु वासः |
| bc_7.43,ime hi vāñchanti tapaḥsahāyaṃ taponidhānapratimaṃ bhavantam vāsas tvayā hīndrasamena sārdhaṃ bṛhaspater abhyudayāvahaḥ syāt,इमे हि वाञ्छन्ति तपःसहायं तपोनिधानप्रतिमं भवन्तम् वासस् त्वया हीन्द्रसमेन सार्धं बृहस्पतेर् अभ्युदयावहः स्यात् |
| bc_7.44,ity evam ukte sa tapasvimadhye tapasvimukhyena manīṣimukhyaḥ bhavapraṇāśāya kṛtapratijñaḥ svaṃ bhāvam antargatam ācacakṣe,इत्य् एवम् उक्ते स तपस्विमध्ये तपस्विमुख्येन मनीषिमुख्यः भवप्रणाशाय कृतप्रतिज्ञः स्वं भावम् अन्तर्गतम् आचचक्षे |
| bc_7.45,ṛjvātmanāṃ dharmabhṛtāṃ munīnām iṣṭātithitvāt svajanopamānām evaṃvidhair māṃ prati bhāvajātaiḥ prītiḥ (parā me cparātmā )janitaś ca (mānaḥ cmārgaḥ ),ऋज्वात्मनां धर्मभृतां मुनीनाम् इष्टातिथित्वात् स्वजनोपमानाम् एवंविधैर् मां प्रति भावजातैः प्रीतिः (परा मे च्परात्मा )जनितश् च (मानः च्मार्गः ) |
| bc_7.46,snigdhābhir ābhir hṛdayaṃgamābhiḥ samāsataḥ snāta ivāsmi vāgbhiḥ ratiś ca me dharmanavagrahasya vispanditā saṃprati bhūya eva,स्निग्धाभिर् आभिर् हृदयंगमाभिः समासतः स्नात इवास्मि वाग्भिः रतिश् च मे धर्मनवग्रहस्य विस्पन्दिता संप्रति भूय एव |
| bc_7.47,evaṃ pravṛttān bhavataḥ śaraṇyān atīva saṃdarśitapakṣapātān yāsyāmi hitveti mamāpi duḥkhaṃ yathaiva bandhūṃs tyajatas tathaiva,एवं प्रवृत्तान् भवतः शरण्यान् अतीव संदर्शितपक्षपातान् यास्यामि हित्वेति ममापि दुःखं यथैव बन्धूंस् त्यजतस् तथैव |
| bc_7.48,svargāya yuṣmākam ayaṃ tu dharmo mamābhilāṣas tv apunarbhavāya asmin vane yena na me vivatsā bhinnaḥ pravṛttyā hi nivṛttidharmaḥ,स्वर्गाय युष्माकम् अयं तु धर्मो ममाभिलाषस् त्व् अपुनर्भवाय अस्मिन् वने येन न मे विवत्सा भिन्नः प्रवृत्त्या हि निवृत्तिधर्मः |
| bc_7.49,tan nāratir me na parāpacāro vanād ito yena parivrajāmi dharme sthitāḥ pūrvayugānurūpe sarve bhavanto hi mahar2ṣikalpāḥ,तन् नारतिर् मे न परापचारो वनाद् इतो येन परिव्रजामि धर्मे स्थिताः पूर्वयुगानुरूपे सर्वे भवन्तो हि महर्२षिकल्पाः |
| bc_7.50,tato vacaḥ sūnṛtam arthavac ca suślakṣṇam ojasvi ca garvitaṃ ca śrutvā kumārasya tapasvinas te viśeṣayuktaṃ bahumānam īyuḥ,ततो वचः सूनृतम् अर्थवच् च सुश्लक्ष्णम् ओजस्वि च गर्वितं च श्रुत्वा कुमारस्य तपस्विनस् ते विशेषयुक्तं बहुमानम् ईयुः |
| bc_7.51,kaścid dvijas tatra tu bhasmaśāyī prāṃśuḥ śikhī dāravacīravāsāḥ āpiṅgalākṣas tanudīrghaghoṇaḥ (kuṇḍaikackuṇḍoda)hasto giram ity uvāca,कश्चिद् द्विजस् तत्र तु भस्मशायी प्रांशुः शिखी दारवचीरवासाः आपिङ्गलाक्षस् तनुदीर्घघोणः (कुण्डैकच्कुण्डोद)हस्तो गिरम् इत्य् उवाच |
| bc_7.52,dhīmann udāraḥ khalu niścayas te yas tvaṃ yuvā janmani dṛṣṭadoṣaḥ svargāpavargau hi vicārya samyag yasyāpavarge matir asti so 'sti,धीमन्न् उदारः खलु निश्चयस् ते यस् त्वं युवा जन्मनि दृष्टदोषः स्वर्गापवर्गौ हि विचार्य सम्यग् यस्यापवर्गे मतिर् अस्ति सो ऽस्ति |
| bc_7.53,yajñais tapobhir niyamaiś ca tais taiḥ svargaṃ yiyāsanti hi rāgavantaḥ rāgeṇa sārdhaṃ ripuṇeva yuddhvā mokṣaṃ parīpsanti tu sattvavantaḥ,यज्ञैस् तपोभिर् नियमैश् च तैस् तैः स्वर्गं यियासन्ति हि रागवन्तः रागेण सार्धं रिपुणेव युद्ध्वा मोक्षं परीप्सन्ति तु सत्त्ववन्तः |
| bc_7.54,tadbuddhir eṣā yadi niścitā te tūrṇaṃ bhavān gacchatu vindhyākoṣṭham asau munis tatra vasaty arāḍo yo naiṣṭhike śreyasi labdhacakṣuḥ,तद्बुद्धिर् एषा यदि निश्चिता ते तूर्णं भवान् गच्छतु विन्ध्याकोष्ठम् असौ मुनिस् तत्र वसत्य् अराडो यो नैष्ठिके श्रेयसि लब्धचक्षुः |
| bc_7.55,tasmād bhavāñ chroṣyati tattvamārgaṃ satyāṃ rucau saṃpratipatsyate ca yathā tu paśyāmi matis (tathaiṣā ctavaiṣā tasyāpi yāsyaty avadhūya buddhim,तस्माद् भवाञ् छ्रोष्यति तत्त्वमार्गं सत्यां रुचौ संप्रतिपत्स्यते च यथा तु पश्यामि मतिस् (तथैषा च्तवैषा तस्यापि यास्यत्य् अवधूय बुद्धिम् |
| bc_7.56,(spaṣṭoccacpuṣṭāśva)ghoṇaṃ vipulāyatākṣaṃ tāmrādharauṣṭhaṃ sitatīkṣṇadaṃṣṭram idaṃ hi vaktraṃ tanuraktajihvaṃ jñeyārṇavaṃ pāsyati kṛtsnam eva,(स्पष्टोच्चच्पुष्टाश्व)घोणं विपुलायताक्षं ताम्राधरौष्ठं सिततीक्ष्णदंष्ट्रम् इदं हि वक्त्रं तनुरक्तजिह्वं ज्ञेयार्णवं पास्यति कृत्स्नम् एव |
| bc_7.57,gambhīratā yā bhavatas tv agādhā yā dīptatā yāni ca lakṣaṇāni ācāryakaṃ prāpsyasi tat prṭhivyāṃ yan nar7ṣibhiḥ pūrvayuge 'py avāptam,गम्भीरता या भवतस् त्व् अगाधा या दीप्तता यानि च लक्षणानि आचार्यकं प्राप्स्यसि तत् प्र्ठिव्यां यन् नर्७षिभिः पूर्वयुगे ऽप्य् अवाप्तम् |
| bc_7.58,paramam iti tato nṛpātmajas tam ṛṣijanaṃ pratinandya niryayau vidhivad anuvidhāya te 'pi taṃ praviviśur āśramiṇas tapovanam,परमम् इति ततो नृपात्मजस् तम् ऋषिजनं प्रतिनन्द्य निर्ययौ विधिवद् अनुविधाय ते ऽपि तं प्रविविशुर् आश्रमिणस् तपोवनम् |
| bc_8.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye tapo-vana-praveśo nāma saptamaḥ sargaḥ -- 7 --]] tatas turaṃgāvacaraḥ sa durmanās tathā vanaṃ bhartari nirmame gate cakāra yatnaṃ pathi śoka(nigrahe cvigrahe tathāpi caivāśru na tasya (cikṣiye ccikṣipe ),[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये तपो-वन-प्रवेशो नाम सप्तमः सर्गः -- ७ --]] ततस् तुरंगावचरः स दुर्मनास् तथा वनं भर्तरि निर्ममे गते चकार यत्नं पथि शोक(निग्रहे च्विग्रहे तथापि चैवाश्रु न तस्य (चिक्षिये च्चिक्षिपे ) |
| bc_8.2,yam ekarātreṇa tu bhartur ājñayā jagāma mārgaṃ saha tena vājinā iyāya bhartur virahaṃ vicintayaṃs tam eva panthānam ahobhir aṣṭabhiḥ,यम् एकरात्रेण तु भर्तुर् आज्ञया जगाम मार्गं सह तेन वाजिना इयाय भर्तुर् विरहं विचिन्तयंस् तम् एव पन्थानम् अहोभिर् अष्टभिः |
| bc_8.3,hayaś ca (saujā vicacāra csaujasvi cacāra )kanthakas tatāma bhāvena babhūva nirmadaḥ alaṃkṛtaś cāpi tathaiva bhūṣaṇair abhūd gataśrīr iva tena varjitaḥ,हयश् च (सौजा विचचार च्सौजस्वि चचार )कन्थकस् तताम भावेन बभूव निर्मदः अलंकृतश् चापि तथैव भूषणैर् अभूद् गतश्रीर् इव तेन वर्जितः |
| bc_8.4,nivṛtya caivābhimukhas tapovanaṃ bhṛśaṃ jiheṣe karuṇaṃ muhur muhuḥ kṣudhānvito 'py adhvani śaṣpam ambu vā yathā purā nābhinananda nādade,निवृत्य चैवाभिमुखस् तपोवनं भृशं जिहेषे करुणं मुहुर् मुहुः क्षुधान्वितो ऽप्य् अध्वनि शष्पम् अम्बु वा यथा पुरा नाभिननन्द नाददे |
| bc_8.5,tato vihīnaṃ kapilāhvayaṃ puraṃ mahātmanā tena jagaddhitātmanā krameṇa tau śūnyam ivopajagmatur divākareṇeva vinākṛtaṃ nabhaḥ,ततो विहीनं कपिलाह्वयं पुरं महात्मना तेन जगद्धितात्मना क्रमेण तौ शून्यम् इवोपजग्मतुर् दिवाकरेणेव विनाकृतं नभः |
| bc_8.6,sapuṇḍarīkair api śobhitaṃ jalair alaṃkṛtaṃ puṣpadharair nagair api tad eva tasyopavanaṃ vanopamaṃ gatapraharṣair na rarāja nāgaraiḥ,सपुण्डरीकैर् अपि शोभितं जलैर् अलंकृतं पुष्पधरैर् नगैर् अपि तद् एव तस्योपवनं वनोपमं गतप्रहर्षैर् न रराज नागरैः |
| bc_8.7,tato bhramadbhir diśi dīnamānasair anujjvalair (bāṣpacvāṣpa)hatekṣaṇair naraiḥ nivāryamāṇāv iva tāv ubhau puraṃ (śanair apasnātam cśanai rajaḥsnātam )ivābhijagmatuḥ,ततो भ्रमद्भिर् दिशि दीनमानसैर् अनुज्ज्वलैर् (बाष्पच्वाष्प)हतेक्षणैर् नरैः निवार्यमाणाव् इव ताव् उभौ पुरं (शनैर् अपस्नातम् च्शनै रजःस्नातम् )इवाभिजग्मतुः |
| bc_8.8,(niśāmya cniśamya )ca srastaśarīragāminau vināgatau śākyakular1ṣabheṇa tau mumoca (bāṣpaṃ cvāṣpaṃ )pathi nāgaro janaḥ purā rathe dāśarather ivāgate,(निशाम्य च्निशम्य )च स्रस्तशरीरगामिनौ विनागतौ शाक्यकुलर्१षभेण तौ मुमोच (बाष्पं च्वाष्पं )पथि नागरो जनः पुरा रथे दाशरथेर् इवागते |
| bc_8.9,atha bruvantaḥ samupetamanyavo janāḥ pathi cchandakam āgatāśravaḥ kva rājaputraḥ (purackula)rāṣṭra(nandano cvardhano ) hṛtas tvayāsāv iti pṛṣṭhato 'nvayuḥ,अथ ब्रुवन्तः समुपेतमन्यवो जनाः पथि च्छन्दकम् आगताश्रवः क्व राजपुत्रः (पुरच्कुल)राष्ट्र(नन्दनो च्वर्धनो ) हृतस् त्वयासाव् इति पृष्ठतो ऽन्वयुः |
| bc_8.10,tataḥ sa tān bhaktimato 'bravīj janān narendraputraṃ na parityajāmy aham rudann ahaṃ tena tu nirjane vane gṛhasthaveśaś ca visarjitāv iti,ततः स तान् भक्तिमतो ऽब्रवीज् जनान् नरेन्द्रपुत्रं न परित्यजाम्य् अहम् रुदन्न् अहं तेन तु निर्जने वने गृहस्थवेशश् च विसर्जिताव् इति |
| bc_8.11,idaṃ vacas tasya niśamya te janāḥ suduṣkaraṃ khalv iti niścayaṃ yayuḥ patad (dhi jahruḥ cvijahruḥ )salilaṃ na netrajaṃ mano nininduś ca (phalottham cphalārtham )ātmanaḥ,इदं वचस् तस्य निशम्य ते जनाः सुदुष्करं खल्व् इति निश्चयं ययुः पतद् (धि जह्रुः च्विजह्रुः )सलिलं न नेत्रजं मनो निनिन्दुश् च (फलोत्थम् च्फलार्थम् )आत्मनः |
| bc_8.12,athocur adyaiva viśāma tad vanaṃ gataḥ sa yatra dviparājavikramaḥ jijīviṣā nāsti hi tena no vinā yathendriyāṇāṃ vigame śarīriṇām,अथोचुर् अद्यैव विशाम तद् वनं गतः स यत्र द्विपराजविक्रमः जिजीविषा नास्ति हि तेन नो विना यथेन्द्रियाणां विगमे शरीरिणाम् |
| bc_8.13,idaṃ puraṃ tena vivarjitaṃ vanaṃ vanaṃ ca tat tena samanvitaṃ puram na śobhate tena hi no vinā puraṃ marutvatā vṛtravadhe yathā divam,इदं पुरं तेन विवर्जितं वनं वनं च तत् तेन समन्वितं पुरम् न शोभते तेन हि नो विना पुरं मरुत्वता वृत्रवधे यथा दिवम् |
| bc_8.14,punaḥ kumāro vinivṛtta ity atho gavākṣamālāḥ pratipedire 'ṅganāḥ viviktapṛṣṭhaṃ ca (niśāmya cniśamya )vājinaṃ punar gavākṣāṇi pidhāya cukruśuḥ,पुनः कुमारो विनिवृत्त इत्य् अथो गवाक्षमालाः प्रतिपेदिरे ऽङ्गनाः विविक्तपृष्ठं च (निशाम्य च्निशम्य )वाजिनं पुनर् गवाक्षाणि पिधाय चुक्रुशुः |
| bc_8.15,praviṣṭadīkṣas tu sutopalabdhaye vratena śokena ca khinnamānasaḥ jajāpa devāyatane narādhipaś cakāra tās tāś ca (yathāśayāḥ cyathāśrayāḥ )kriyāḥ,प्रविष्टदीक्षस् तु सुतोपलब्धये व्रतेन शोकेन च खिन्नमानसः जजाप देवायतने नराधिपश् चकार तास् ताश् च (यथाशयाः च्यथाश्रयाः )क्रियाः |
| bc_8.16,tataḥ sa (bāṣpacvāṣpa)pratipūrṇalocanas turaṃgam ādāya turaṃ(gamānugaḥ cgamānasaḥ ) viveśa śokābhihato nṛ(pakṣayaṃ cpālayaṃ (yudhāpinīte ckṣayaṃ vinīte )ripuṇeva bhartari,ततः स (बाष्पच्वाष्प)प्रतिपूर्णलोचनस् तुरंगम् आदाय तुरं(गमानुगः च्गमानसः ) विवेश शोकाभिहतो नृ(पक्षयं च्पालयं (युधापिनीते च्क्षयं विनीते )रिपुणेव भर्तरि |
| bc_8.17,vigāhamānaś ca narendramandiraṃ vilokayann aśruvahena cakṣuṣā svareṇa puṣṭena rurāva kanthako janāya duḥkhaṃ prativedayann iva,विगाहमानश् च नरेन्द्रमन्दिरं विलोकयन्न् अश्रुवहेन चक्षुषा स्वरेण पुष्टेन रुराव कन्थको जनाय दुःखं प्रतिवेदयन्न् इव |
| bc_8.18,tataḥ khagāś ca kṣayamadhyagocarāḥ samīpabaddhās turagāś ca satkṛtāḥ hayasya tasya pratisasvanuḥ svanaṃ narendrasūnor upayāna(śaṅkinaḥ cśaṅkitāḥ ),ततः खगाश् च क्षयमध्यगोचराः समीपबद्धास् तुरगाश् च सत्कृताः हयस्य तस्य प्रतिसस्वनुः स्वनं नरेन्द्रसूनोर् उपयान(शङ्किनः च्शङ्किताः ) |
| bc_8.19,janāś ca harṣātiśayena vañcitā janādhipāntaḥpurasaṃnikarṣagāḥ yathā hayaḥ kanthaka eṣa heṣate dhruvaṃ kumāro viśatīti menire,जनाश् च हर्षातिशयेन वञ्चिता जनाधिपान्तःपुरसंनिकर्षगाः यथा हयः कन्थक एष हेषते ध्रुवं कुमारो विशतीति मेनिरे |
| bc_8.20,atipraharṣād atha śokamūrchitāḥ kumārasaṃdarśanalolalocanāḥ gṛhād viniścakramur āśayā striyaḥ śaratpayodād iva vidyutaś calāḥ,अतिप्रहर्षाद् अथ शोकमूर्छिताः कुमारसंदर्शनलोललोचनाः गृहाद् विनिश्चक्रमुर् आशया स्त्रियः शरत्पयोदाद् इव विद्युतश् चलाः |
| bc_8.21,vilamba(keśyo cveśyo )malināṃśukāmbarā nirañjanair (bāṣpacvāṣpa)hatekṣaṇair mukhaiḥ (striyo na rejur mṛjayā ckṛṣṇā vivarṇāañjanayā )vinākṛtā divīva tārā rajanīkṣayāruṇāḥ,विलम्ब(केश्यो च्वेश्यो )मलिनांशुकाम्बरा निरञ्जनैर् (बाष्पच्वाष्प)हतेक्षणैर् मुखैः (स्त्रियो न रेजुर् मृजया च्कृष्णा विवर्णाअञ्जनया )विनाकृता दिवीव तारा रजनीक्षयारुणाः |
| bc_8.22,araktatāmraiś caraṇair anūpurair akuṇḍalair ārjava(kandharair ckarṇikair )mukhaiḥ svabhāvapīnair jaghanair amekhalair ahārayoktrair muṣitair iva stanaiḥ,अरक्तताम्रैश् चरणैर् अनूपुरैर् अकुण्डलैर् आर्जव(कन्धरैर् च्कर्णिकैर् )मुखैः स्वभावपीनैर् जघनैर् अमेखलैर् अहारयोक्त्रैर् मुषितैर् इव स्तनैः |
| bc_8.23,(nirīkṣya tā bāṣpacnirīkṣitā vāṣpa)parīta(locanā clocanaṃ nirāśrayaṃ chandakam aśvam eva ca (viṣaṇṇacvivarṇa)vaktrā rurudur varāṅganā vanāntare gāva ivar7ṣabhojjhitāḥ,(निरीक्ष्य ता बाष्पच्निरीक्षिता वाष्प)परीत(लोचना च्लोचनं निराश्रयं छन्दकम् अश्वम् एव च (विषण्णच्विवर्ण)वक्त्रा रुरुदुर् वराङ्गना वनान्तरे गाव इवर्७षभोज्झिताः |
| bc_8.24,tataḥ sa(bāṣpā cvāṣpā )mahiṣī mahīpateḥ pranaṣṭavatsā mahiṣīva vatsalā pragṛhya bāhū nipapāta gautamī vilolaparṇā kadalīva kāñcanī,ततः स(बाष्पा च्वाष्पा )महिषी महीपतेः प्रनष्टवत्सा महिषीव वत्सला प्रगृह्य बाहू निपपात गौतमी विलोलपर्णा कदलीव काञ्चनी |
| bc_8.25,hatatviṣo 'nyā (śithilāṃsacśithilātma)bāhavaḥ striyo viṣādena vicetanā iva na cukruśur nāśru jahur na śaśvasur na (celur āsur likhitā ccetanā ullikhitā )iva sthitāḥ,हतत्विषो ऽन्या (शिथिलांसच्शिथिलात्म)बाहवः स्त्रियो विषादेन विचेतना इव न चुक्रुशुर् नाश्रु जहुर् न शश्वसुर् न (चेलुर् आसुर् लिखिता च्चेतना उल्लिखिता )इव स्थिताः |
| bc_8.26,adhīram anyāḥ patiśokamūrchitā vilocanaprasravaṇair mukhaiḥ striyaḥ siṣiñcire proṣitacandanān stanān dharādharaḥ prasravaṇair ivopalān,अधीरम् अन्याः पतिशोकमूर्छिता विलोचनप्रस्रवणैर् मुखैः स्त्रियः सिषिञ्चिरे प्रोषितचन्दनान् स्तनान् धराधरः प्रस्रवणैर् इवोपलान् |
| bc_8.27,mukhaiś ca tāsāṃ nayanāmbu(tāḍitai ctāḍitaiḥ rarāja tad rājaniveśanaṃ tadā navāmbukāle 'mbudavṛṣṭitāḍitaiḥ sravajjalais tāmarasair yathā saraḥ,मुखैश् च तासां नयनाम्बु(ताडितै च्ताडितैः रराज तद् राजनिवेशनं तदा नवाम्बुकाले ऽम्बुदवृष्टिताडितैः स्रवज्जलैस् तामरसैर् यथा सरः |
| bc_8.28,suvṛttapīnāṅgulibhir nirantarair abhūṣaṇair gūḍhasirair varāṅganāḥ urāṃsi jaghnuḥ kamalopamaiḥ karaiḥ svapallavair vātacalā latā iva,सुवृत्तपीनाङ्गुलिभिर् निरन्तरैर् अभूषणैर् गूढसिरैर् वराङ्गनाः उरांसि जघ्नुः कमलोपमैः करैः स्वपल्लवैर् वातचला लता इव |
| bc_8.29,karaprahārapracalaiś ca tā (babhus cbabhur (tathāpi cyathāpi )nāryaḥ sahitonnataiḥ stanaiḥ vanānilāghūrṇitapadmakampitai rathāṅganāmnāṃ mithunair ivāpagāḥ,करप्रहारप्रचलैश् च ता (बभुस् च्बभुर् (तथापि च्यथापि )नार्यः सहितोन्नतैः स्तनैः वनानिलाघूर्णितपद्मकम्पितै रथाङ्गनाम्नां मिथुनैर् इवापगाः |
| bc_8.30,yathā ca vakṣāṃsi karair apīḍayaṃs tathaiva vakṣobhir apīḍayan karān akārayaṃs tatra parasparaṃ vyathāḥ karāgravakṣāṃsy abalā dayālasāḥ,यथा च वक्षांसि करैर् अपीडयंस् तथैव वक्षोभिर् अपीडयन् करान् अकारयंस् तत्र परस्परं व्यथाः कराग्रवक्षांस्य् अबला दयालसाः |
| bc_8.31,tatas tu roṣapraviraktalocanā viṣāda(saṃbandhicsaṃbandha)kaṣāyagadgadam uvāca (niśvāsacniḥśvāsa)calatpayodharā vigāḍhaśokāśrudharā yaśodharā,ततस् तु रोषप्रविरक्तलोचना विषाद(संबन्धिच्संबन्ध)कषायगद्गदम् उवाच (निश्वासच्निःश्वास)चलत्पयोधरा विगाढशोकाश्रुधरा यशोधरा |
| bc_8.32,niśi prasuptām avaśāṃ vihāya māṃ gataḥ kva sa cchandaka manmanorathaḥ upāgate ca tvayi kanthake ca me samaṃ gateṣu triṣu kampate manaḥ,निशि प्रसुप्ताम् अवशां विहाय मां गतः क्व स च्छन्दक मन्मनोरथः उपागते च त्वयि कन्थके च मे समं गतेषु त्रिषु कम्पते मनः |
| bc_8.33,anāryam asnidgham amitrakarma me nṛśaṃsa kṛtvā kim ihādya rodiṣi niyaccha (bāṣpaṃ cvāṣpaṃ )bhava tuṣṭamānaso na saṃvadaty aśru ca tac ca karma te,अनार्यम् अस्निद्घम् अमित्रकर्म मे नृशंस कृत्वा किम् इहाद्य रोदिषि नियच्छ (बाष्पं च्वाष्पं )भव तुष्टमानसो न संवदत्य् अश्रु च तच् च कर्म ते |
| bc_8.34,priyeṇa vaśyena hitena sādhunā tvayā sahāyena yathārthakāriṇā gato 'ryaputro hy apunarnivṛttaye ramasva diṣṭyā saphalaḥ śramas tava,प्रियेण वश्येन हितेन साधुना त्वया सहायेन यथार्थकारिणा गतो ऽर्यपुत्रो ह्य् अपुनर्निवृत्तये रमस्व दिष्ट्या सफलः श्रमस् तव |
| bc_8.35,varaṃ manuṣyasya vicakṣaṇo ripur na mitram aprājñam ayogapeśalam suhṛdbruveṇa hy avipaścitā tvayā kṛtaḥ kulasyāsya mahān upaplavaḥ,वरं मनुष्यस्य विचक्षणो रिपुर् न मित्रम् अप्राज्ञम् अयोगपेशलम् सुहृद्ब्रुवेण ह्य् अविपश्चिता त्वया कृतः कुलस्यास्य महान् उपप्लवः |
| bc_8.36,imā hi śocyā vyavamuktabhūṣaṇāḥ prasakta(bāṣpāvilacvāṣpāvila)raktalocanāḥ sthite 'pi patyau himavanmahīsame pranaṣṭaśobhā vidhavā iva striyaḥ,इमा हि शोच्या व्यवमुक्तभूषणाः प्रसक्त(बाष्पाविलच्वाष्पाविल)रक्तलोचनाः स्थिते ऽपि पत्यौ हिमवन्महीसमे प्रनष्टशोभा विधवा इव स्त्रियः |
| bc_8.37,imāś ca vikṣiptaviṭaṅkabāhavaḥ prasaktapārāvatadīrghanisvanāḥ vinākṛtās tena (sahāvarodhanair csahaiva rodhanair bhṛśaṃ rudantīva vimānapaṅktayaḥ,इमाश् च विक्षिप्तविटङ्कबाहवः प्रसक्तपारावतदीर्घनिस्वनाः विनाकृतास् तेन (सहावरोधनैर् च्सहैव रोधनैर् भृशं रुदन्तीव विमानपङ्क्तयः |
| bc_8.38,anarthakāmo 'sya janasya sarvathā turaṃgamo 'pi dhruvam eṣa kanthakaḥ jahāra sarvasvam itas tathā hi me jane prasupte niśi ratnacauravat,अनर्थकामो ऽस्य जनस्य सर्वथा तुरंगमो ऽपि ध्रुवम् एष कन्थकः जहार सर्वस्वम् इतस् तथा हि मे जने प्रसुप्ते निशि रत्नचौरवत् |
| bc_8.39,yadā samarthaḥ khalu soḍhum āgatān iṣuprahārān api kiṃ punaḥ kaśāḥ gataḥ kaśāpātabhayāt kathaṃ (nv ctv )ayaṃ śriyaṃ gṛhītvā hṛdayaṃ ca me samam,यदा समर्थः खलु सोढुम् आगतान् इषुप्रहारान् अपि किं पुनः कशाः गतः कशापातभयात् कथं (न्व् च्त्व् )अयं श्रियं गृहीत्वा हृदयं च मे समम् |
| bc_8.40,anāryakarmā bhṛśam adya heṣate narendradhiṣṇyaṃ pratipūrayann iva yadā tu nirvāhayati sma me priyaṃ tadā hi mūkas turagādhamo 'bhavat,अनार्यकर्मा भृशम् अद्य हेषते नरेन्द्रधिष्ण्यं प्रतिपूरयन्न् इव यदा तु निर्वाहयति स्म मे प्रियं तदा हि मूकस् तुरगाधमो ऽभवत् |
| bc_8.41,yadi hy aheṣiṣyata (bodhayan cbodhayañ )janaṃ khuraiḥ kṣitau vāpy akariṣyata dhvanim hanusvanaṃ vājaniṣyad uttamaṃ na cābhaviṣyan mama duḥkham īdṛśam,यदि ह्य् अहेषिष्यत (बोधयन् च्बोधयञ् )जनं खुरैः क्षितौ वाप्य् अकरिष्यत ध्वनिम् हनुस्वनं वाजनिष्यद् उत्तमं न चाभविष्यन् मम दुःखम् ईदृशम् |
| bc_8.42,itīha devyāḥ paridevitāśrayaṃ niśamya (bāṣpacvāṣpa)grathitākṣaraṃ vacaḥ adhomukhaḥ sāśrukalaḥ kṛtāñjaliḥ śanair idaṃ chandaka uttaraṃ jagau,इतीह देव्याः परिदेविताश्रयं निशम्य (बाष्पच्वाष्प)ग्रथिताक्षरं वचः अधोमुखः साश्रुकलः कृताञ्जलिः शनैर् इदं छन्दक उत्तरं जगौ |
| bc_8.43,vigarhituṃ nārhasi devi kanthakaṃ na cāpi roṣaṃ mayi kartum arhasi anāgasau svaḥ samavehi sarvaśo gato nṛdevaḥ sa hi devi devavat,विगर्हितुं नार्हसि देवि कन्थकं न चापि रोषं मयि कर्तुम् अर्हसि अनागसौ स्वः समवेहि सर्वशो गतो नृदेवः स हि देवि देववत् |
| bc_8.44,ahaṃ hi jānann api rājaśāsanaṃ balāt kṛtaḥ kair api daivatair iva upānayaṃ tūrṇam imaṃ turaṃgamaṃ tathānvagacchaṃ vigataśramo 'dhvani,अहं हि जानन्न् अपि राजशासनं बलात् कृतः कैर् अपि दैवतैर् इव उपानयं तूर्णम् इमं तुरंगमं तथान्वगच्छं विगतश्रमो ऽध्वनि |
| bc_8.45,vrajann ayaṃ vājivaro 'pi nāspṛśan mahīṃ khurāgrair vidhṛtair ivāntarā tathaiva daivād iva saṃyatānano hanusvanaṃ nākṛta nāpy aheṣata,व्रजन्न् अयं वाजिवरो ऽपि नास्पृशन् महीं खुराग्रैर् विधृतैर् इवान्तरा तथैव दैवाद् इव संयताननो हनुस्वनं नाकृत नाप्य् अहेषत |
| bc_8.46,(yato bahir cyadā vahir )gacchati pārthivātma(je cjas tadābhavad dvāram apāvṛtaṃ svayam tamaś ca naiśaṃ raviṇeva pāṭitaṃ tato 'pi daivo vidhir eṣa gṛhyatām,(यतो बहिर् च्यदा वहिर् )गच्छति पार्थिवात्म(जे च्जस् तदाभवद् द्वारम् अपावृतं स्वयम् तमश् च नैशं रविणेव पाटितं ततो ऽपि दैवो विधिर् एष गृह्यताम् |
| bc_8.47,(yad acyadā)pramatto 'pi narendraśāsanād gṛhe pure caiva sahasraśo janaḥ tadā sa nābudhyata nidrayā hṛtas tato 'pi daivo vidhir eṣa gṛhyatām,(यद् अच्यदा)प्रमत्तो ऽपि नरेन्द्रशासनाद् गृहे पुरे चैव सहस्रशो जनः तदा स नाबुध्यत निद्रया हृतस् ततो ऽपि दैवो विधिर् एष गृह्यताम् |
| bc_8.48,yataś ca vāso vanavāsasaṃmataṃ (nisṛṣṭam cvisṛṣṭam )asmai samaye divaukasā divi praviddhaṃ mukuṭaṃ ca tad dhṛtaṃ tato 'pi daivo vidhir eṣa gṛhyatām,यतश् च वासो वनवाससंमतं (निसृष्टम् च्विसृष्टम् )अस्मै समये दिवौकसा दिवि प्रविद्धं मुकुटं च तद् धृतं ततो ऽपि दैवो विधिर् एष गृह्यताम् |
| bc_8.49,tad evam āvāṃ naradevi doṣato na tat prayātaṃ (prati gantum cpratigantum )arhasi na kāmakāro mama nāsya vājinaḥ kṛtānuyātraḥ sa hi daivatair gataḥ,तद् एवम् आवां नरदेवि दोषतो न तत् प्रयातं (प्रति गन्तुम् च्प्रतिगन्तुम् )अर्हसि न कामकारो मम नास्य वाजिनः कृतानुयात्रः स हि दैवतैर् गतः |
| bc_8.50,iti prayāṇaṃ (bahudevam cbahudhaivam )adbhutaṃ niśamya tās tasya mahātmanaḥ striyaḥ pranaṣṭaśokā iva vismayaṃ yayur manojvaraṃ pravrajanāt tu lebhire,इति प्रयाणं (बहुदेवम् च्बहुधैवम् )अद्भुतं निशम्य तास् तस्य महात्मनः स्त्रियः प्रनष्टशोका इव विस्मयं ययुर् मनोज्वरं प्रव्रजनात् तु लेभिरे |
| bc_8.51,viṣādapāriplavalocanā tataḥ pranaṣṭapotā kurarīva duḥkhitā vihāya dhairyaṃ virurāva gautamī tatāma caivāśrumukhī jagāda ca,विषादपारिप्लवलोचना ततः प्रनष्टपोता कुररीव दुःखिता विहाय धैर्यं विरुराव गौतमी तताम चैवाश्रुमुखी जगाद च |
| bc_8.52,mahormimanto mṛdavo 'sitāḥ śubhāḥ pṛthak(pṛthaṅcpṛthag)mūlaruhāḥ samudgatāḥ (praveritās cpraceritās )te bhuvi tasya mūrdhajā narendramaulīpariveṣṭanakṣamāḥ,महोर्मिमन्तो मृदवो ऽसिताः शुभाः पृथक्(पृथङ्च्पृथग्)मूलरुहाः समुद्गताः (प्रवेरितास् च्प्रचेरितास् )ते भुवि तस्य मूर्धजा नरेन्द्रमौलीपरिवेष्टनक्षमाः |
| bc_8.53,pralambabāhur mṛgarājavikramo mahar2ṣabhākṣaḥ kanakojjvaladyutiḥ viśālavakṣā ghanadundubhisvanas tathāvidho 'py āśramavāsam arhati,प्रलम्बबाहुर् मृगराजविक्रमो महर्२षभाक्षः कनकोज्ज्वलद्युतिः विशालवक्षा घनदुन्दुभिस्वनस् तथाविधो ऽप्य् आश्रमवासम् अर्हति |
| bc_8.54,abhāginī nūnam iyaṃ vasuṃdharā tam āryakarmāṇam anuttamaṃ (patim cprati ) gatas tato 'sau guṇavān hi tādṛśo nṛpaḥ prajābhāgyaguṇaiḥ prasūyate,अभागिनी नूनम् इयं वसुंधरा तम् आर्यकर्माणम् अनुत्तमं (पतिम् च्प्रति ) गतस् ततो ऽसौ गुणवान् हि तादृशो नृपः प्रजाभाग्यगुणैः प्रसूयते |
| bc_8.55,sujātajālāvatatāṅgulī mṛdū nigūḍhagulphau (bisacviṣa)puṣpakomalau vanāntabhūmiṃ kaṭhināṃ kathaṃ nu tau sacakramadhyau caraṇau gamiṣyataḥ,सुजातजालावतताङ्गुली मृदू निगूढगुल्फौ (बिसच्विष)पुष्पकोमलौ वनान्तभूमिं कठिनां कथं नु तौ सचक्रमध्यौ चरणौ गमिष्यतः |
| bc_8.56,vimānapṛṣṭhe śayanāsanocitaṃ mahārhavastrāgurucandanārcitam kathaṃ nu śītoṣṇajalāgameṣu tac charīram ojasvi vane bhaviṣyati,विमानपृष्ठे शयनासनोचितं महार्हवस्त्रागुरुचन्दनार्चितम् कथं नु शीतोष्णजलागमेषु तच् छरीरम् ओजस्वि वने भविष्यति |
| bc_8.57,kulena sattvena balena varcasā śrutena lakṣmyā vayasā ca garvitaḥ pradātum (evābhyucito cevābhyudito )na yācituṃ kathaṃ sa bhikṣāṃ parataś cariṣyati,कुलेन सत्त्वेन बलेन वर्चसा श्रुतेन लक्ष्म्या वयसा च गर्वितः प्रदातुम् (एवाभ्युचितो चेवाभ्युदितो )न याचितुं कथं स भिक्षां परतश् चरिष्यति |
| bc_8.58,śucau śayitvā śayane hiraṇmaye prabodhyamāno niśi tūryanisvanaiḥ kathaṃ (bata cvata )svapsyati so 'dya me vratī paṭaikadeśāntarite mahītale,शुचौ शयित्वा शयने हिरण्मये प्रबोध्यमानो निशि तूर्यनिस्वनैः कथं (बत च्वत )स्वप्स्यति सो ऽद्य मे व्रती पटैकदेशान्तरिते महीतले |
| bc_8.59,imaṃ (pralāpaṃ cvilāpaṃ )karuṇaṃ niśamya tā bhujaiḥ pariṣvajya parasparaṃ striyaḥ vilocanebhyaḥ salilāni tatyajur madhūni puṣpebhya iveritā latāḥ,इमं (प्रलापं च्विलापं )करुणं निशम्य ता भुजैः परिष्वज्य परस्परं स्त्रियः विलोचनेभ्यः सलिलानि तत्यजुर् मधूनि पुष्पेभ्य इवेरिता लताः |
| bc_8.60,tato dharāyām apatad yaśodharā vicakravākeva rathāṅgasāhvayā śanaiś ca tat tad vilalāpa viklavā muhur muhur gadgadaruddhayā girā,ततो धरायाम् अपतद् यशोधरा विचक्रवाकेव रथाङ्गसाह्वया शनैश् च तत् तद् विललाप विक्लवा मुहुर् मुहुर् गद्गदरुद्धया गिरा |
| bc_8.61,sa mām anāthāṃ sahadharmacāriṇīm apāsya dharmaṃ yadi kartum icchati kuto 'sya dharmaḥ sahadharmacāriṇīṃ vinā tapo yaḥ paribhoktum icchati,स माम् अनाथां सहधर्मचारिणीम् अपास्य धर्मं यदि कर्तुम् इच्छति कुतो ऽस्य धर्मः सहधर्मचारिणीं विना तपो यः परिभोक्तुम् इच्छति |
| bc_8.62,śṛṇoti nūnaṃ sa na pūrvapārthivān mahāsudarśaprabhṛtīn pitāmahān vanāni patnīsahitān upeyuṣas tathā (hi csa )dharmaṃ madṛte cikīrṣati,शृणोति नूनं स न पूर्वपार्थिवान् महासुदर्शप्रभृतीन् पितामहान् वनानि पत्नीसहितान् उपेयुषस् तथा (हि च्स )धर्मं मदृते चिकीर्षति |
| bc_8.63,makheṣu vā vedavidhānasatkṛtau na daṃpatī paśyati dīkṣitāv ubhau samaṃ bubhukṣū parato 'pi tatphalaṃ tato 'sya jāto mayi dharmamatsaraḥ,मखेषु वा वेदविधानसत्कृतौ न दंपती पश्यति दीक्षिताव् उभौ समं बुभुक्षू परतो ऽपि तत्फलं ततो ऽस्य जातो मयि धर्ममत्सरः |
| bc_8.64,dhruvaṃ sa jānan mama dharmavallabho manaḥ (priyerṣyākalahaṃ cpriye 'py ākalahaṃ )muhur mithaḥ sukhaṃ vibhīr mām apahāya rosaṇāṃ mahendraloke 'psaraso jighṛkṣati,ध्रुवं स जानन् मम धर्मवल्लभो मनः (प्रियेर्ष्याकलहं च्प्रिये ऽप्य् आकलहं )मुहुर् मिथः सुखं विभीर् माम् अपहाय रोसणां महेन्द्रलोके ऽप्सरसो जिघृक्षति |
| bc_8.65,iyaṃ tu cintā mama kīdṛśaṃ nu tā vapurguṇaṃ bibhrati tatra yoṣitaḥ vane yadarthaṃ sa tapāṃsi tapyate śriyaṃ ca hitvā mama bhaktim eva ca,इयं तु चिन्ता मम कीदृशं नु ता वपुर्गुणं बिभ्रति तत्र योषितः वने यदर्थं स तपांसि तप्यते श्रियं च हित्वा मम भक्तिम् एव च |
| bc_8.66,na khalv iyaṃ svargasukhāya me spṛhā na taj janasyātmavato 'pi durlabham sa tu priyo mām iha vā paratra vā kathaṃ na jahyād iti me manorathaḥ,न खल्व् इयं स्वर्गसुखाय मे स्पृहा न तज् जनस्यात्मवतो ऽपि दुर्लभम् स तु प्रियो माम् इह वा परत्र वा कथं न जह्याद् इति मे मनोरथः |
| bc_8.67,abhāginī yady aham āyatekṣaṇaṃ śucismitaṃ bhartur udīkṣituṃ mukham na mandabhāgyo 'rhati rāhulo 'py ayaṃ kadācid aṅke parivartituṃ pituḥ,अभागिनी यद्य् अहम् आयतेक्षणं शुचिस्मितं भर्तुर् उदीक्षितुं मुखम् न मन्दभाग्यो ऽर्हति राहुलो ऽप्य् अयं कदाचिद् अङ्के परिवर्तितुं पितुः |
| bc_8.68,aho nṛśaṃsaṃ sukumāravarcasaḥ sudāruṇaṃ tasya manasvino manaḥ kalapralāpaṃ dviṣato 'pi harṣaṇaṃ śiśuṃ sutaṃ yas tyajatīdṛśaṃ (bata csvataḥ ),अहो नृशंसं सुकुमारवर्चसः सुदारुणं तस्य मनस्विनो मनः कलप्रलापं द्विषतो ऽपि हर्षणं शिशुं सुतं यस् त्यजतीदृशं (बत च्स्वतः ) |
| bc_8.69,mamāpi kāmaṃ hṛdayaṃ sudāruṇaṃ śilāmayaṃ vāpy (ayaso 'pi cayasāpi )vā kṛtam anāthavac chrīrahite sukhocite vanaṃ gate bhartari yan na dīryate,ममापि कामं हृदयं सुदारुणं शिलामयं वाप्य् (अयसो ऽपि चयसापि )वा कृतम् अनाथवच् छ्रीरहिते सुखोचिते वनं गते भर्तरि यन् न दीर्यते |
| bc_8.70,itīha devī patiśokamūrchitā ruroda dadhyau vilalāpa cāsakṛt svabhāvadhīrāpi hi sā satī śucā dhṛtiṃ na sasmāra cakāra no hriyam,इतीह देवी पतिशोकमूर्छिता रुरोद दध्यौ विललाप चासकृत् स्वभावधीरापि हि सा सती शुचा धृतिं न सस्मार चकार नो ह्रियम् |
| bc_8.71,tatas tathā śokavilāpaviklavāṃ yaśodharāṃ prekṣya vasuṃdharāgatām mahāravindair iva vṛṣṭitāḍitair mukhaiḥ sa(bāṣpair cvāṣpair )vanitā vicukruśuḥ,ततस् तथा शोकविलापविक्लवां यशोधरां प्रेक्ष्य वसुंधरागताम् महारविन्दैर् इव वृष्टिताडितैर् मुखैः स(बाष्पैर् च्वाष्पैर् )वनिता विचुक्रुशुः |
| bc_8.72,samāptajāpyaḥ kṛtahomamaṅgalo nṛpas tu devāyatanād viniryayau janasya tenārtaraveṇa cāhataś cacāla vajradhvanineva vāraṇaḥ,समाप्तजाप्यः कृतहोममङ्गलो नृपस् तु देवायतनाद् विनिर्ययौ जनस्य तेनार्तरवेण चाहतश् चचाल वज्रध्वनिनेव वारणः |
| bc_8.73,niśāmya ca cchandakakanthakāv ubhau sutasya saṃśrutya ca niścayaṃ sthiram papāta śokābhihato mahīpatiḥ śacīpater vṛtta ivotsave dhvajaḥ,निशाम्य च च्छन्दककन्थकाव् उभौ सुतस्य संश्रुत्य च निश्चयं स्थिरम् पपात शोकाभिहतो महीपतिः शचीपतेर् वृत्त इवोत्सवे ध्वजः |
| bc_8.74,tato muhūrtaṃ sutaśokamohito janena tulyābhijanena dhāritaḥ nirīkṣya dṛṣṭyā jalapūrṇayā hayaṃ mahītalastho vilalāpa pārthivaḥ,ततो मुहूर्तं सुतशोकमोहितो जनेन तुल्याभिजनेन धारितः निरीक्ष्य दृष्ट्या जलपूर्णया हयं महीतलस्थो विललाप पार्थिवः |
| bc_8.75,bahūni kṛtvā samare priyāṇi me mahat tvayā kanthaka vipriyaṃ kṛtam guṇapriyo yena vane sa me priyaḥ priyo 'pi sann apriyavat (praveritaḥ cpraceritaḥ ),बहूनि कृत्वा समरे प्रियाणि मे महत् त्वया कन्थक विप्रियं कृतम् गुणप्रियो येन वने स मे प्रियः प्रियो ऽपि सन्न् अप्रियवत् (प्रवेरितः च्प्रचेरितः ) |
| bc_8.76,tad adya māṃ vā naya tatra yatra sa vraja drutaṃ vā punar enam ānaya ṛte hi tasmān mama nāsti jīvitaṃ vigāḍharogasya sadauṣadhād iva,तद् अद्य मां वा नय तत्र यत्र स व्रज द्रुतं वा पुनर् एनम् आनय ऋते हि तस्मान् मम नास्ति जीवितं विगाढरोगस्य सदौषधाद् इव |
| bc_8.77,suvarṇaniṣṭhīvini mṛtyunā hṛte suduṣkaraṃ yan na mamāra (saṃjayaḥ csṛñjayaḥ ) ahaṃ punar dharmaratau sute gate (mumukṣur camumukṣur )ātmānam anātmavān iva,सुवर्णनिष्ठीविनि मृत्युना हृते सुदुष्करं यन् न ममार (संजयः च्सृञ्जयः ) अहं पुनर् धर्मरतौ सुते गते (मुमुक्षुर् चमुमुक्षुर् )आत्मानम् अनात्मवान् इव |
| bc_8.78,vibhor daśakṣatrakṛtaḥ prajāpateḥ parāparajñasya vivasvadātmanaḥ priyeṇa putreṇa satā vinākṛtaṃ kathaṃ na muhyed dhi mano manor api,विभोर् दशक्षत्रकृतः प्रजापतेः परापरज्ञस्य विवस्वदात्मनः प्रियेण पुत्रेण सता विनाकृतं कथं न मुह्येद् धि मनो मनोर् अपि |
| bc_8.79,ajasya rājñas tanayāya dhīmate narādhipāyendrasakhāya me spṛhā gate vanaṃ yas tanaye divaṃ gato na mogha(bāṣpaḥ cvāṣpaḥ )kṛpaṇaṃ jijīva ha,अजस्य राज्ञस् तनयाय धीमते नराधिपायेन्द्रसखाय मे स्पृहा गते वनं यस् तनये दिवं गतो न मोघ(बाष्पः च्वाष्पः )कृपणं जिजीव ह |
| bc_8.80,pracakṣva me bhadra tadāśramājiraṃ hṛtas tvayā yatra sa me jalāñjaliḥ ime parīpsanti hi (taṃ cte )pipāsavo mamāsavaḥ pretagatiṃ yiyāsavaḥ,प्रचक्ष्व मे भद्र तदाश्रमाजिरं हृतस् त्वया यत्र स मे जलाञ्जलिः इमे परीप्सन्ति हि (तं च्ते )पिपासवो ममासवः प्रेतगतिं यियासवः |
| bc_8.81,iti tanayaviyogajāta(duḥkhaḥ cduḥkhaṃ kṣitisadṛśaṃ sahajaṃ vihāya dhairyam daśaratha iva rāmaśokavaśyo bahu vilalāpa nṛpo visaṃjñakalpaḥ,इति तनयवियोगजात(दुःखः च्दुःखं क्षितिसदृशं सहजं विहाय धैर्यम् दशरथ इव रामशोकवश्यो बहु विललाप नृपो विसंज्ञकल्पः |
| bc_8.82,śrutavinayaguṇānvitas tatas taṃ matisacivaḥ pravayāḥ purohitaś ca (samadhṛtam cavadhṛtam )idam ūcatur yathāvan na ca paritaptamukhau na cāpy aśokau,श्रुतविनयगुणान्वितस् ततस् तं मतिसचिवः प्रवयाः पुरोहितश् च (समधृतम् चवधृतम् )इदम् ऊचतुर् यथावन् न च परितप्तमुखौ न चाप्य् अशोकौ |
| bc_8.83,tyaja naravara śokam ehi dhairyaṃ kudhṛtir ivārhasi dhīra nāśru moktum srajam iva mṛditām apāsya lakṣmīṃ bhuvi bahavo (chic) nṛpā vanāny atīyuḥ,त्यज नरवर शोकम् एहि धैर्यं कुधृतिर् इवार्हसि धीर नाश्रु मोक्तुम् स्रजम् इव मृदिताम् अपास्य लक्ष्मीं भुवि बहवो (छिच्) नृपा वनान्य् अतीयुः |
| bc_8.84,api ca niyata eṣa tasya bhāvaḥ smara vacanaṃ tad ṛṣeḥ purāsitasya na hi sa divi na cakravartirājye kṣaṇam api vāsayituṃ sukhena śakyaḥ,अपि च नियत एष तस्य भावः स्मर वचनं तद् ऋषेः पुरासितस्य न हि स दिवि न चक्रवर्तिराज्ये क्षणम् अपि वासयितुं सुखेन शक्यः |
| bc_8.85,yadi tu nṛvara kārya eva yatnas tvaritam udāhara yāvad atra yāvaḥ bahuvidham iha yuddham astu tāvat tava tanayasya vidheś ca tasya tasya,यदि तु नृवर कार्य एव यत्नस् त्वरितम् उदाहर यावद् अत्र यावः बहुविधम् इह युद्धम् अस्तु तावत् तव तनयस्य विधेश् च तस्य तस्य |
| bc_8.86,narapatir atha tau śaśāsa tasmād drutam ita eva yuvām abhiprayātam na hi mama hṛdayaṃ prayāti śāntiṃ vanaśakuner iva putralālasasya,नरपतिर् अथ तौ शशास तस्माद् द्रुतम् इत एव युवाम् अभिप्रयातम् न हि मम हृदयं प्रयाति शान्तिं वनशकुनेर् इव पुत्रलालसस्य |
| bc_8.87,paramam iti narendraśāsanāt tau yayatur amātyapurohitau vanaṃ tat kṛtam iti savadhūjanaḥ sadāro nṛpatir api pracakāra śeṣakāryam,परमम् इति नरेन्द्रशासनात् तौ ययतुर् अमात्यपुरोहितौ वनं तत् कृतम् इति सवधूजनः सदारो नृपतिर् अपि प्रचकार शेषकार्यम् |
| bc_9.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye 'ntaḥ-pura-vilāpo nāmā7ṣṭamaḥ sargaḥ -- 8 --]] tatas tadā mantripurohitau tau (bāṣpapratodābhihitau cvāṣpapratodābhihatau )nṛpeṇa viddhau sadaśvāv iva sarvayatnāt sauhārdaśīghraṃ yayatur vanaṃ tat,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये ऽन्तः-पुर-विलापो नामा७ष्टमः सर्गः -- ८ --]] ततस् तदा मन्त्रिपुरोहितौ तौ (बाष्पप्रतोदाभिहितौ च्वाष्पप्रतोदाभिहतौ )नृपेण विद्धौ सदश्वाव् इव सर्वयत्नात् सौहार्दशीघ्रं ययतुर् वनं तत् |
| bc_9.2,tam āśramam jātapariśramau tāv upetya kāle sadṛśānuyātrau rājar1ddhim utsṛjya vinītaceṣṭāv upeyatur bhārgavadhiṣṇyam eva,तम् आश्रमम् जातपरिश्रमौ ताव् उपेत्य काले सदृशानुयात्रौ राजर्१द्धिम् उत्सृज्य विनीतचेष्टाव् उपेयतुर् भार्गवधिष्ण्यम् एव |
| bc_9.3,tau nyāyatas taṃ pratipūjya vipraṃ tenārcitau tāv api cānurūpam kṛtāsanau bhārgavam āsanasthaṃ chittvā kathām ūcatur ātmakṛtyam,तौ न्यायतस् तं प्रतिपूज्य विप्रं तेनार्चितौ ताव् अपि चानुरूपम् कृतासनौ भार्गवम् आसनस्थं छित्त्वा कथाम् ऊचतुर् आत्मकृत्यम् |
| bc_9.4,śuddhaujasaḥ śuddhaviśālakīrter ikṣvākuvaṃśaprabhavasya rājñaḥ imaṃ janaṃ vettu bhavān (adhītaṃ cadhīraṃ śrutagrahe mantraparigrahe ca,शुद्धौजसः शुद्धविशालकीर्तेर् इक्ष्वाकुवंशप्रभवस्य राज्ञः इमं जनं वेत्तु भवान् (अधीतं चधीरं श्रुतग्रहे मन्त्रपरिग्रहे च |
| bc_9.5,tasyendrakalpasya jayantakalpaḥ putro jarāmṛtyubhayaṃ titīrṣuḥ ihābhyupetaḥ kila tasya hetor āvām upetau bhagavān avaitu,तस्येन्द्रकल्पस्य जयन्तकल्पः पुत्रो जरामृत्युभयं तितीर्षुः इहाभ्युपेतः किल तस्य हेतोर् आवाम् उपेतौ भगवान् अवैतु |
| bc_9.6,tau so 'bravīd asti sa dīrghabāhuḥ prāptaḥ kumāro na tu nāvabuddhaḥ dharmo 'yam āvartaka ity avetya yātas tv arāḍābhimukho mumukṣuḥ,तौ सो ऽब्रवीद् अस्ति स दीर्घबाहुः प्राप्तः कुमारो न तु नावबुद्धः धर्मो ऽयम् आवर्तक इत्य् अवेत्य यातस् त्व् अराडाभिमुखो मुमुक्षुः |
| bc_9.7,tasmāt tatas tāv upalabhya tattvaṃ taṃ vipram (āmantrya cāmanttya )tadaiva sadyaḥ khinnāv akhinnāv iva rāja(bhaktyā cputraḥ prasasratus tena yataḥ sa yātaḥ,तस्मात् ततस् ताव् उपलभ्य तत्त्वं तं विप्रम् (आमन्त्र्य चामन्त्त्य )तदैव सद्यः खिन्नाव् अखिन्नाव् इव राज(भक्त्या च्पुत्रः प्रसस्रतुस् तेन यतः स यातः |
| bc_9.8,yāntau tatas tau (mṛjayā csṛjayā )vihīnam apaśyatāṃ taṃ (vapuṣojjvalantam cvapuṣā jvalantam ) (upopaviṣṭaṃ cnṛpopaviṣṭaṃ )pathi vṛkṣamūle sūryaṃ ghanābhogam iva praviṣṭam,यान्तौ ततस् तौ (मृजया च्सृजया )विहीनम् अपश्यतां तं (वपुषोज्ज्वलन्तम् च्वपुषा ज्वलन्तम् ) (उपोपविष्टं च्नृपोपविष्टं )पथि वृक्षमूले सूर्यं घनाभोगम् इव प्रविष्टम् |
| bc_9.9,yānaṃ vihāyopayayau tatas taṃ purohito mantradhareṇa sārdham yathā vanasthaṃ sahavāmadevo rāmaṃ didṛkṣur munir aurvaśeyaḥ,यानं विहायोपययौ ततस् तं पुरोहितो मन्त्रधरेण सार्धम् यथा वनस्थं सहवामदेवो रामं दिदृक्षुर् मुनिर् और्वशेयः |
| bc_9.10,tāv arcayām āsatur arhatas taṃ divīva śukrāṅgirasau mahendram pratyarcayām āsa sa cārhatas tau divīva śukrāṅgirasau mahendraḥ,ताव् अर्चयाम् आसतुर् अर्हतस् तं दिवीव शुक्राङ्गिरसौ महेन्द्रम् प्रत्यर्चयाम् आस स चार्हतस् तौ दिवीव शुक्राङ्गिरसौ महेन्द्रः |
| bc_9.11,kṛtābhyanujñāv abhitas tatas tau (niṣedatuḥ cniṣīdatuḥ )śākyakuladhvajasya virejatus tasya ca saṃnikarṣe punarvasū yogagatāv ivendoḥ,कृताभ्यनुज्ञाव् अभितस् ततस् तौ (निषेदतुः च्निषीदतुः )शाक्यकुलध्वजस्य विरेजतुस् तस्य च संनिकर्षे पुनर्वसू योगगताव् इवेन्दोः |
| bc_9.12,taṃ vṛkṣamūlastham abhijvalantaṃ purohito rājasutaṃ babhāṣe yathopaviṣṭaṃ divi pārijāte bṛhaspatiḥ śakrasutaṃ jayantam,तं वृक्षमूलस्थम् अभिज्वलन्तं पुरोहितो राजसुतं बभाषे यथोपविष्टं दिवि पारिजाते बृहस्पतिः शक्रसुतं जयन्तम् |
| bc_9.13,tvacchokaśalye hṛdayāvagāḍhe mohaṃ gato bhūmitale muhūrtam kumāra rājā nayanāmbuvarṣo yat tvām avocat tad idaṃ nibodha,त्वच्छोकशल्ये हृदयावगाढे मोहं गतो भूमितले मुहूर्तम् कुमार राजा नयनाम्बुवर्षो यत् त्वाम् अवोचत् तद् इदं निबोध |
| bc_9.14,jānāmi dharmaṃ prati niścayaṃ te paraimi te (bhāvinam cacyāvinam )etam artham ahaṃ tv akāle vanasaṃśrayāt te śokāgnināgnipratimena dahye,जानामि धर्मं प्रति निश्चयं ते परैमि ते (भाविनम् चच्याविनम् )एतम् अर्थम् अहं त्व् अकाले वनसंश्रयात् ते शोकाग्निनाग्निप्रतिमेन दह्ये |
| bc_9.15,tad ehi dharmapriya matpriyārthaṃ dharmārtham eva tyaja buddhim etām ayaṃ hi mā śokarayaḥ pravṛddho nadīrayaḥ kūlam ivābhihanti,तद् एहि धर्मप्रिय मत्प्रियार्थं धर्मार्थम् एव त्यज बुद्धिम् एताम् अयं हि मा शोकरयः प्रवृद्धो नदीरयः कूलम् इवाभिहन्ति |
| bc_9.16,meghāmbukakṣādriṣu yā hi vṛttiḥ samīraṇārkāgnimahāśanīnām tāṃ vṛttim asmāsu karoti śoko vikarṣaṇocchoṣaṇadāhabhedaiḥ,मेघाम्बुकक्षाद्रिषु या हि वृत्तिः समीरणार्काग्निमहाशनीनाम् तां वृत्तिम् अस्मासु करोति शोको विकर्षणोच्छोषणदाहभेदैः |
| bc_9.17,tad bhuṅkṣva tāvad vasudhādhipatyaṃ kāle vanaṃ yāsyasi śāstradṛṣṭe aniṣṭabandhau kuru (mayy apekṣāṃ cmāpy upekṣāṃ sarveṣu bhūteṣu dayā hi dharmaḥ,तद् भुङ्क्ष्व तावद् वसुधाधिपत्यं काले वनं यास्यसि शास्त्रदृष्टे अनिष्टबन्धौ कुरु (मय्य् अपेक्षां च्माप्य् उपेक्षां सर्वेषु भूतेषु दया हि धर्मः |
| bc_9.18,na caiṣa dharmo vanae eva siddhaḥ pure 'pi siddhir niyatā yatīnām buddhiś ca yatnaś ca nimittam atra vanaṃ ca liṅgaṃ ca hi bhīrucihnam,न चैष धर्मो वनए एव सिद्धः पुरे ऽपि सिद्धिर् नियता यतीनाम् बुद्धिश् च यत्नश् च निमित्तम् अत्र वनं च लिङ्गं च हि भीरुचिह्नम् |
| bc_9.19,maulīdharair aṃsaviṣaktahāraiḥ keyūraviṣṭabdha(bhujair csrajair )narendraiḥ lakṣmyaṅkamadhye parivartamānaiḥ prāpto gṛhasthair api mokṣadharmaḥ,मौलीधरैर् अंसविषक्तहारैः केयूरविष्टब्ध(भुजैर् च्स्रजैर् )नरेन्द्रैः लक्ष्म्यङ्कमध्ये परिवर्तमानैः प्राप्तो गृहस्थैर् अपि मोक्षधर्मः |
| bc_9.20,dhruvānujau yau balivajrabāhū vaibhrājam āṣāḍham athāntidevam videharājaṃ janakaṃ tathaiva (xx drumaṃ cpākadrumaṃ )senajitaś ca rājñaḥ,ध्रुवानुजौ यौ बलिवज्रबाहू वैभ्राजम् आषाढम् अथान्तिदेवम् विदेहराजं जनकं तथैव (xx द्रुमं च्पाकद्रुमं )सेनजितश् च राज्ञः |
| bc_9.21,etān gṛhasthān nṛpatīn avehi naiḥśreyase dharmavidhau vinītān (ubhau cubhe )api tasmād yugapad bhajasva (vittādhipatyaṃ ccittādhipatyaṃ )ca nṛpaśriyaṃ ca,एतान् गृहस्थान् नृपतीन् अवेहि नैःश्रेयसे धर्मविधौ विनीतान् (उभौ चुभे )अपि तस्माद् युगपद् भजस्व (वित्ताधिपत्यं च्चित्ताधिपत्यं )च नृपश्रियं च |
| bc_9.22,icchāmi hi tvām upaguhya gāḍhaṃ kṛtābhiṣekaṃ salilārdram eva (dhṛtātapattraṃ cdhṛtātapatraṃ. )samudīkṣamāṇas tenaiva harṣeṇa vanaṃ praveṣṭum,इच्छामि हि त्वाम् उपगुह्य गाढं कृताभिषेकं सलिलार्द्रम् एव (धृतातपत्त्रं च्धृतातपत्रं. )समुदीक्षमाणस् तेनैव हर्षेण वनं प्रवेष्टुम् |
| bc_9.23,ity abravīd bhūmipatir bhavantaṃ vākyena (bāṣpacvāṣpa)grathitākṣareṇa śrutvā bhavān arhati tatpriyārthaṃ snehena tatsneham anuprayātum,इत्य् अब्रवीद् भूमिपतिर् भवन्तं वाक्येन (बाष्पच्वाष्प)ग्रथिताक्षरेण श्रुत्वा भवान् अर्हति तत्प्रियार्थं स्नेहेन तत्स्नेहम् अनुप्रयातुम् |
| bc_9.24,śokāmbhasi tvatprabhave hy agādhe duḥkhārṇave majjati śākyarājaḥ tasmāt tam uttāraya nāthahīnaṃ nirāśrayaṃ magnam ivārṇave (nauḥ cgām ),शोकाम्भसि त्वत्प्रभवे ह्य् अगाधे दुःखार्णवे मज्जति शाक्यराजः तस्मात् तम् उत्तारय नाथहीनं निराश्रयं मग्नम् इवार्णवे (नौः च्गाम् ) |
| bc_9.25,bhīṣmeṇa gaṅgodarasaṃbhavena rāmeṇa rāmeṇa ca bhārgaveṇa śrutvā kṛtaṃ karma pituḥ priyārthaṃ pitus tvam apy arhasi kartum iṣṭam,भीष्मेण गङ्गोदरसंभवेन रामेण रामेण च भार्गवेण श्रुत्वा कृतं कर्म पितुः प्रियार्थं पितुस् त्वम् अप्य् अर्हसि कर्तुम् इष्टम् |
| bc_9.26,saṃvardhayitrīṃ (samavehi cca samehi )devīm agastyajuṣṭāṃ diśam aprayātām pranaṣṭavatsām iva vatsalāṃ gām ajasram ārtāṃ karuṇaṃ rudantīm,संवर्धयित्रीं (समवेहि च्च समेहि )देवीम् अगस्त्यजुष्टां दिशम् अप्रयाताम् प्रनष्टवत्साम् इव वत्सलां गाम् अजस्रम् आर्तां करुणं रुदन्तीम् |
| bc_9.27,haṃsena haṃsīm iva viprayuktāṃ tyaktāṃ gajeneva vane kareṇum (ārtāṃ cārttāṃ )sanāthām api nāthahīnāṃ trātuṃ vadhūm arhasi darśanena,हंसेन हंसीम् इव विप्रयुक्तां त्यक्तां गजेनेव वने करेणुम् (आर्तां चार्त्तां )सनाथाम् अपि नाथहीनां त्रातुं वधूम् अर्हसि दर्शनेन |
| bc_9.28,ekaṃ sutaṃ bālam anarhaduḥkhaṃ (saṃtāpam antargatam udvahantam csaṃtāpasaṃtapta) taṃ rāhulaṃ mokṣaya bandhuśokād rāhūpasargād iva pūrṇacandram,एकं सुतं बालम् अनर्हदुःखं (संतापम् अन्तर्गतम् उद्वहन्तम् च्संतापसंतप्त) तं राहुलं मोक्षय बन्धुशोकाद् राहूपसर्गाद् इव पूर्णचन्द्रम् |
| bc_9.29,śokāgninā tvadvirahendhanena niḥśvāsadhūmena tamaḥśikhena tvad(darśanāmbv icchati dahyamānam cdarśanāyar7chati dahyamānaḥ (antaḥcso 'ntaḥ)puraṃ caiva puraṃ ca kṛtsnam,शोकाग्निना त्वद्विरहेन्धनेन निःश्वासधूमेन तमःशिखेन त्वद्(दर्शनाम्ब्व् इच्छति दह्यमानम् च्दर्शनायर्७छति दह्यमानः (अन्तःच्सो ऽन्तः)पुरं चैव पुरं च कृत्स्नम् |
| bc_9.30,sa bodhisattvaḥ paripūrṇasattvaḥ śrutvā vacas tasya purohitasya dhyātvā muhūrtaṃ guṇavad guṇajñaḥ pratyuttaraṃ praśritam ity uvāca,स बोधिसत्त्वः परिपूर्णसत्त्वः श्रुत्वा वचस् तस्य पुरोहितस्य ध्यात्वा मुहूर्तं गुणवद् गुणज्ञः प्रत्युत्तरं प्रश्रितम् इत्य् उवाच |
| bc_9.31,avaimi bhāvaṃ (tanaye pitṝṇāṃ ctanayaprasaktaṃ viśeṣato yo mayi bhūmipasya jānann api vyādhijarāvipadbhyo bhītas tv agatyā svajanaṃ tyajāmi,अवैमि भावं (तनये पितॄणां च्तनयप्रसक्तं विशेषतो यो मयि भूमिपस्य जानन्न् अपि व्याधिजराविपद्भ्यो भीतस् त्व् अगत्या स्वजनं त्यजामि |
| bc_9.32,draṣṭuṃ priyaṃ kaḥ svajanaṃ hi necchen (nānte cnāsau )yadi syāt priyaviprayogaḥ yadā tu bhūtvāpi (ciraṃ cbhaved )viyogas tato guruṃ snigdham api tyajāmi,द्रष्टुं प्रियं कः स्वजनं हि नेच्छेन् (नान्ते च्नासौ )यदि स्यात् प्रियविप्रयोगः यदा तु भूत्वापि (चिरं च्भवेद् )वियोगस् ततो गुरुं स्निग्धम् अपि त्यजामि |
| bc_9.33,maddhetukaṃ yat tu narādhipasya śokaṃ bhavān (āha na tat carhati na )priyaṃ me yat svapnabhūteṣu samāgameṣu saṃtapyate bhāvini (viprayoge cviprayogaiḥ ),मद्धेतुकं यत् तु नराधिपस्य शोकं भवान् (आह न तत् चर्हति न )प्रियं मे यत् स्वप्नभूतेषु समागमेषु संतप्यते भाविनि (विप्रयोगे च्विप्रयोगैः ) |
| bc_9.34,evaṃ ca te niścayam etu buddhir dṛṣṭvā vicitraṃ (jagataḥ pracāram cvividhapracāram ) saṃtāpahetur na suto na bandhur ajñānanaimittika eṣa tāpaḥ,एवं च ते निश्चयम् एतु बुद्धिर् दृष्ट्वा विचित्रं (जगतः प्रचारम् च्विविधप्रचारम् ) संतापहेतुर् न सुतो न बन्धुर् अज्ञाननैमित्तिक एष तापः |
| bc_9.35,(yathādhvacyadādhva)gānām (iha civa )saṃgatānāṃ kāle viyogo niyataḥ prajānām prājño janaḥ ko nu bhajeta śokaṃ bandhu(pratijñātajanair vihīnaḥ cpriyaḥ sann api bandhuhīnaḥ ),(यथाध्वच्यदाध्व)गानाम् (इह चिव )संगतानां काले वियोगो नियतः प्रजानाम् प्राज्ञो जनः को नु भजेत शोकं बन्धु(प्रतिज्ञातजनैर् विहीनः च्प्रियः सन्न् अपि बन्धुहीनः ) |
| bc_9.36,ihaiti hitvā svajanaṃ paratra pralabhya cehāpi punaḥ prayāti gatvāpi tatrāpy aparatra gacchaty evaṃ (jane tyāgini cjano yogini )ko 'nurodhaḥ,इहैति हित्वा स्वजनं परत्र प्रलभ्य चेहापि पुनः प्रयाति गत्वापि तत्राप्य् अपरत्र गच्छत्य् एवं (जने त्यागिनि च्जनो योगिनि )को ऽनुरोधः |
| bc_9.37,yadā ca garbhāt prabhṛti (pravṛttaḥ cprajānāṃ (sarvāsv avasthāsu vadhāya cxx nubadhāya )mṛtyuḥ kasmād akāle vanasaṃśrayaṃ me putrapriyas (tatrabhavān ctatra bhavān )avocat,यदा च गर्भात् प्रभृति (प्रवृत्तः च्प्रजानां (सर्वास्व् अवस्थासु वधाय च्xx नुबधाय )मृत्युः कस्माद् अकाले वनसंश्रयं मे पुत्रप्रियस् (तत्रभवान् च्तत्र भवान् )अवोचत् |
| bc_9.38,bhavaty akālo viṣayābhipattau kālas (tathaivārthavidhau ctathaivābhividhau )pradiṣṭaḥ kālo jagat karṣati sarvakālān (nirvāhake carcārhake )śreyasi (nāsti kālaḥ csarvakālaḥ ),भवत्य् अकालो विषयाभिपत्तौ कालस् (तथैवार्थविधौ च्तथैवाभिविधौ )प्रदिष्टः कालो जगत् कर्षति सर्वकालान् (निर्वाहके चर्चार्हके )श्रेयसि (नास्ति कालः च्सर्वकालः ) |
| bc_9.39,rājyaṃ mumukṣur mayi yac ca rājā tad apy udāraṃ sadṛśaṃ pituś ca pratigrahītuṃ mama na kṣamaṃ tu lobhād apathyānnam ivāturasya,राज्यं मुमुक्षुर् मयि यच् च राजा तद् अप्य् उदारं सदृशं पितुश् च प्रतिग्रहीतुं मम न क्षमं तु लोभाद् अपथ्यान्नम् इवातुरस्य |
| bc_9.40,kathaṃ nu mohāyatanaṃ nṛpatvaṃ kṣamaṃ prapattuṃ viduṣā nareṇa sodvegatā yatra madaḥ śramaś ca (parāpacāreṇa cparopacāreṇa )ca dharmapīḍā,कथं नु मोहायतनं नृपत्वं क्षमं प्रपत्तुं विदुषा नरेण सोद्वेगता यत्र मदः श्रमश् च (परापचारेण च्परोपचारेण )च धर्मपीडा |
| bc_9.41,jāmbūnadaṃ harmyam iva pradīptaṃ viṣeṇa saṃyuktam ivottamānnam grāhākulaṃ (cāmbv iva sāravindaṃ cca sthitaṃ xx ((crājyaṃ hi ramyaṃ vyasanāśrayaṃ ca ),जाम्बूनदं हर्म्यम् इव प्रदीप्तं विषेण संयुक्तम् इवोत्तमान्नम् ग्राहाकुलं (चाम्ब्व् इव सारविन्दं च्च स्थितं xx ((च्राज्यं हि रम्यं व्यसनाश्रयं च ) |
| bc_9.42,((citthaṃ ca rājyaṃ na sukhaṃ na dharmaḥ ((cpūrve yathā jātaghṛṇā narendrāḥ ((cvayaḥprakarṣe 'parihāryaduḥkhe ((crājyāni muktvā vanam eva jagmuḥ ),((चित्थं च राज्यं न सुखं न धर्मः ((च्पूर्वे यथा जातघृणा नरेन्द्राः ((च्वयःप्रकर्षे ऽपरिहार्यदुःखे ((च्राज्यानि मुक्त्वा वनम् एव जग्मुः ) |
| bc_9.43,((cvaraṃ hi bhuktāni tṛṇāny araṇye ((ctoṣaṃ paraṃ ratnam ivopaguhya ) ((csahoṣitaṃ śrīsulabhair na caiva ((cdoṣair adṛśyair iva kṛṣṇasarpaiḥ ),((च्वरं हि भुक्तानि तृणान्य् अरण्ये ((च्तोषं परं रत्नम् इवोपगुह्य ) ((च्सहोषितं श्रीसुलभैर् न चैव ((च्दोषैर् अदृश्यैर् इव कृष्णसर्पैः ) |
| bc_9.44,((cślāghyaṃ hi rājyāni vihāya rājñāṃ ((cdharmābhilāṣeṇa vanaṃ praveṣṭum ) ((cbhagnapratijñasya na tūpapannaṃ ((cvanaṃ parityajya gṛhaṃ praveṣṭum ),((च्श्लाघ्यं हि राज्यानि विहाय राज्ञां ((च्धर्माभिलाषेण वनं प्रवेष्टुम् ) ((च्भग्नप्रतिज्ञस्य न तूपपन्नं ((च्वनं परित्यज्य गृहं प्रवेष्टुम् ) |
| bc_9.45,((cjātaḥ kule ko hi naraḥ sasattvo ((cdharmābhilāṣeṇa vanaṃ praviṣṭaḥ ) ((ckāṣāyam utsṛjya vimuktalajjaḥ ((cpuraṃdarasyāpi puraṃ śrayeta ),((च्जातः कुले को हि नरः ससत्त्वो ((च्धर्माभिलाषेण वनं प्रविष्टः ) ((च्काषायम् उत्सृज्य विमुक्तलज्जः ((च्पुरंदरस्यापि पुरं श्रयेत ) |
| bc_9.46,((clobhād dhi mohād athavā bhayena ((cyo vāntam annaṃ punar ādadīta ) ((clobhāt sa mohād athavā bhayena ((csaṃtyajya kāmān punar ādadīta ),((च्लोभाद् धि मोहाद् अथवा भयेन ((च्यो वान्तम् अन्नं पुनर् आददीत ) ((च्लोभात् स मोहाद् अथवा भयेन ((च्संत्यज्य कामान् पुनर् आददीत ) |
| bc_9.47,((cyaś ca pradīptāc charaṇāt kathaṃcin ((cniṣkramya bhūyaḥ praviśet tad eva ) ((cgārhasthyam utsṛjya sa dṛṣṭadoṣo ((cmohena bhūyo 'bhilaṣed grahītum ),((च्यश् च प्रदीप्ताच् छरणात् कथंचिन् ((च्निष्क्रम्य भूयः प्रविशेत् तद् एव ) ((च्गार्हस्थ्यम् उत्सृज्य स दृष्टदोषो ((च्मोहेन भूयो ऽभिलषेद् ग्रहीतुम् ) |
| bc_9.48,((cyā ca śrutir mokṣam avāptavanto ((cnṛpā gṛhasthā iti naitad asti ) ((cśamapradhānaḥ kva ca mokṣadharmo ((cdaṇḍapradhānaḥ kva ca rājadharmaḥ ),((च्या च श्रुतिर् मोक्षम् अवाप्तवन्तो ((च्नृपा गृहस्था इति नैतद् अस्ति ) ((च्शमप्रधानः क्व च मोक्षधर्मो ((च्दण्डप्रधानः क्व च राजधर्मः ) |
| bc_9.49,((cśame ratiś cec chithilaṃ ca rājyaṃ ((crājye matiś cec chamaviplavaś ca ) ((cśamaś ca taikṣṇyaṃ ca hi nopapannaṃ ((cśītoṣṇayor aikyam ivodakāgnyoḥ ),((च्शमे रतिश् चेच् छिथिलं च राज्यं ((च्राज्ये मतिश् चेच् छमविप्लवश् च ) ((च्शमश् च तैक्ष्ण्यं च हि नोपपन्नं ((च्शीतोष्णयोर् ऐक्यम् इवोदकाग्न्योः ) |
| bc_9.50,((ctan niścayād vā vasudhādhipās te ((crājyāni muktvā śamam āptavantaḥ ) ((crājyāṅgitā vā nibhṛtendriyatvād ((canaiṣṭhike mokṣakṛtābhimānāḥ ),((च्तन् निश्चयाद् वा वसुधाधिपास् ते ((च्राज्यानि मुक्त्वा शमम् आप्तवन्तः ) ((च्राज्याङ्गिता वा निभृतेन्द्रियत्वाद् ((चनैष्ठिके मोक्षकृताभिमानाः ) |
| bc_9.51,((cteṣāṃ ca rājye 'stu śamo yathāvat ((cprāpto vanaṃ nāham aniścayena ) ((cchittvā hi pāśaṃ gṛhabandhusaṃjñaṃ ((cmuktaḥ punar na pravivikṣur asmi ),((च्तेषां च राज्ये ऽस्तु शमो यथावत् ((च्प्राप्तो वनं नाहम् अनिश्चयेन ) ((च्छित्त्वा हि पाशं गृहबन्धुसंज्ञं ((च्मुक्तः पुनर् न प्रविविक्षुर् अस्मि ) |
| bc_9.52,ity ātmavijñānaguṇānurūpaṃ muktaspṛhaṃ hetumad ūrjitaṃ ca śrutvā narendrātmajam uktavantaṃ pratyuttaraṃ mantradharo 'py uvāca,इत्य् आत्मविज्ञानगुणानुरूपं मुक्तस्पृहं हेतुमद् ऊर्जितं च श्रुत्वा नरेन्द्रात्मजम् उक्तवन्तं प्रत्युत्तरं मन्त्रधरो ऽप्य् उवाच |
| bc_9.53,yo niścayo (dharmavidhau cmantravaras )tavāyam nāyaṃ na yukto na tu kālayuktaḥ śokāya (dattvā chitvā )pitaraṃ vayaḥsthaṃ syād dharmakāmasya hi te na dharmaḥ,यो निश्चयो (धर्मविधौ च्मन्त्रवरस् )तवायम् नायं न युक्तो न तु कालयुक्तः शोकाय (दत्त्वा छित्वा )पितरं वयःस्थं स्याद् धर्मकामस्य हि ते न धर्मः |
| bc_9.54,nūnaṃ ca buddhis tava nātisūkṣmā dharmārthakāmeṣv avicakṣaṇā vā hetor adṛṣṭasya phalasya yas tvaṃ pratyakṣam arthaṃ paribhūya yāsi,नूनं च बुद्धिस् तव नातिसूक्ष्मा धर्मार्थकामेष्व् अविचक्षणा वा हेतोर् अदृष्टस्य फलस्य यस् त्वं प्रत्यक्षम् अर्थं परिभूय यासि |
| bc_9.55,punarbhavo 'stīti ca kecid āhur nāstīti kecin niyatapratijñāḥ evaṃ yadā saṃśayito 'yam arthas tasmāt kṣamaṃ bhoktum upasthitā śrīḥ,पुनर्भवो ऽस्तीति च केचिद् आहुर् नास्तीति केचिन् नियतप्रतिज्ञाः एवं यदा संशयितो ऽयम् अर्थस् तस्मात् क्षमं भोक्तुम् उपस्थिता श्रीः |
| bc_9.56,bhūyaḥ pravṛttir yadi kācid asti raṃsyāmahe tatra yathopapattau atha pravṛttiḥ parato na kācit siddho 'prayatnāj jagato 'sya mokṣaḥ,भूयः प्रवृत्तिर् यदि काचिद् अस्ति रंस्यामहे तत्र यथोपपत्तौ अथ प्रवृत्तिः परतो न काचित् सिद्धो ऽप्रयत्नाज् जगतो ऽस्य मोक्षः |
| bc_9.57,astīti kecit paralokam āhur mokṣasya yogaṃ na tu varṇayanti agner yathā hy (auṣṇyam cuṣṇam )apāṃ dravatvaṃ tadvat pravṛttau prakṛtiṃ vadanti,अस्तीति केचित् परलोकम् आहुर् मोक्षस्य योगं न तु वर्णयन्ति अग्नेर् यथा ह्य् (औष्ण्यम् चुष्णम् )अपां द्रवत्वं तद्वत् प्रवृत्तौ प्रकृतिं वदन्ति |
| bc_9.58,kecit svabhāvād iti varṇayanti śubhāśubhaṃ caiva bhavābhavau ca svābhāvikaṃ sarvam idaṃ ca yasmād ato 'pi mogho bhavati prayatnaḥ,केचित् स्वभावाद् इति वर्णयन्ति शुभाशुभं चैव भवाभवौ च स्वाभाविकं सर्वम् इदं च यस्माद् अतो ऽपि मोघो भवति प्रयत्नः |
| bc_9.59,yad indriyāṇāṃ niyataḥ pracāraḥ priyāpriyatvaṃ viṣayeṣu caiva saṃyujyate yaj (jarayārtibhiś cjarayārttibhiś )ca kas tatra yatno nanu sa svabhāvaḥ,यद् इन्द्रियाणां नियतः प्रचारः प्रियाप्रियत्वं विषयेषु चैव संयुज्यते यज् (जरयार्तिभिश् च्जरयार्त्तिभिश् )च कस् तत्र यत्नो ननु स स्वभावः |
| bc_9.60,adbhir hutāśaḥ śamam abhyupaiti tejāṃsi cāpo gamayanti śoṣam bhinnāni bhūtāni śarīrasaṃsthāny aikyaṃ ca (gatvā cdattvā )jagad udvahanti,अद्भिर् हुताशः शमम् अभ्युपैति तेजांसि चापो गमयन्ति शोषम् भिन्नानि भूतानि शरीरसंस्थान्य् ऐक्यं च (गत्वा च्दत्त्वा )जगद् उद्वहन्ति |
| bc_9.61,yat pāṇipādodarapṛṣṭha(mūrdhnāṃ cmūrdhnā nirvartate garbhagatasya bhāvaḥ yad ātmanas tasya ca tena yogaḥ svābhāvikaṃ tat kathayanti tajjñāḥ,यत् पाणिपादोदरपृष्ठ(मूर्ध्नां च्मूर्ध्ना निर्वर्तते गर्भगतस्य भावः यद् आत्मनस् तस्य च तेन योगः स्वाभाविकं तत् कथयन्ति तज्ज्ञाः |
| bc_9.62,kaḥ kaṇṭakasya prakaroti taikṣṇyaṃ vicitrabhāvaṃ mṛgapakṣiṇāṃ vā svabhāvataḥ sarvam idaṃ pravṛttaṃ na kāmakāro 'sti kutaḥ prayatnaḥ,कः कण्टकस्य प्रकरोति तैक्ष्ण्यं विचित्रभावं मृगपक्षिणां वा स्वभावतः सर्वम् इदं प्रवृत्तं न कामकारो ऽस्ति कुतः प्रयत्नः |
| bc_9.63,sargaṃ vadantīśvaratas tathānye tatra prayatne puruṣaṣya ko 'rthaḥ ya eva hetur jagataḥ pravṛttau hetur nivṛttau niyataḥ sa eva,सर्गं वदन्तीश्वरतस् तथान्ये तत्र प्रयत्ने पुरुषष्य को ऽर्थः य एव हेतुर् जगतः प्रवृत्तौ हेतुर् निवृत्तौ नियतः स एव |
| bc_9.64,kecid vadanty ātmanimittam eva prādurbhavaṃ caiva bhavakṣayaṃ ca prādurbhavaṃ tu pravadanty ayatnād yatnena mokṣādhigamaṃ bruvanti,केचिद् वदन्त्य् आत्मनिमित्तम् एव प्रादुर्भवं चैव भवक्षयं च प्रादुर्भवं तु प्रवदन्त्य् अयत्नाद् यत्नेन मोक्षाधिगमं ब्रुवन्ति |
| bc_9.65,naraḥ pitṝṇām anṛṇaḥ prajābhir vedair ṛṣīṇāṃ kratubhiḥ surāṇām utpadyate sārdham ṛṇais tribhis tair yasyāsti mokṣaḥ kila tasya mokṣaḥ,नरः पितॄणाम् अनृणः प्रजाभिर् वेदैर् ऋषीणां क्रतुभिः सुराणाम् उत्पद्यते सार्धम् ऋणैस् त्रिभिस् तैर् यस्यास्ति मोक्षः किल तस्य मोक्षः |
| bc_9.66,ity evam etena vidhikrameṇa mokṣaṃ sayatnasya vadanti tajjñāḥ prayatnavanto 'pi hi vikrameṇa mumukṣavaḥ khedam avāpnuvanti,इत्य् एवम् एतेन विधिक्रमेण मोक्षं सयत्नस्य वदन्ति तज्ज्ञाः प्रयत्नवन्तो ऽपि हि विक्रमेण मुमुक्षवः खेदम् अवाप्नुवन्ति |
| bc_9.67,tat saumya mokṣe yadi bhaktir asti nyāyena sevasva vidhiṃ yathoktam evaṃ bhaviṣyaty upapattir asya saṃtāpanāśaś ca narādhipasya,तत् सौम्य मोक्षे यदि भक्तिर् अस्ति न्यायेन सेवस्व विधिं यथोक्तम् एवं भविष्यत्य् उपपत्तिर् अस्य संतापनाशश् च नराधिपस्य |
| bc_9.68,yā ca pravṛttā (tava doṣacbhavadoṣa)buddhis tapovanebhyo bhavanaṃ praveṣṭum tatrāpi cintā tava tāta mā bhūt pūrve 'pi jagmuḥ sva(gṛhān cgṛhaṃ )vanebhyaḥ,या च प्रवृत्ता (तव दोषच्भवदोष)बुद्धिस् तपोवनेभ्यो भवनं प्रवेष्टुम् तत्रापि चिन्ता तव तात मा भूत् पूर्वे ऽपि जग्मुः स्व(गृहान् च्गृहं )वनेभ्यः |
| bc_9.69,tapovanastho 'pi vṛtaḥ prajābhir jagāma rājā puram ambarīṣaḥ tathā mahīṃ viprakṛtām anāryais tapovanād etya rarakṣa rāmaḥ,तपोवनस्थो ऽपि वृतः प्रजाभिर् जगाम राजा पुरम् अम्बरीषः तथा महीं विप्रकृताम् अनार्यैस् तपोवनाद् एत्य ररक्ष रामः |
| bc_9.70,tathaiva śālvādhipatir (drumākhyo cdrumākṣo vanāt sasūnur (nagaraṃ viveśa csvapuraṃ praviśya ) brahmar1ṣibhūtaś ca muner (vasiṣṭhād cvaśiṣṭhād dadhre śriyaṃ sāṃkṛtir antidevaḥ,तथैव शाल्वाधिपतिर् (द्रुमाख्यो च्द्रुमाक्षो वनात् ससूनुर् (नगरं विवेश च्स्वपुरं प्रविश्य ) ब्रह्मर्१षिभूतश् च मुनेर् (वसिष्ठाद् च्वशिष्ठाद् दध्रे श्रियं सांकृतिर् अन्तिदेवः |
| bc_9.71,evaṃvidhā dharmayaśaḥpradīptā vanāni hitvā bhavanāny (atīyuḥ cabhīyuḥ ) tasmān na doṣo 'sti gṛhaṃ (prayātuṃ cpraveṣṭuṃ tapovanād dharmanimittam eva,एवंविधा धर्मयशःप्रदीप्ता वनानि हित्वा भवनान्य् (अतीयुः चभीयुः ) तस्मान् न दोषो ऽस्ति गृहं (प्रयातुं च्प्रवेष्टुं तपोवनाद् धर्मनिमित्तम् एव |
| bc_9.72,tato vacas tasya niśamya mantriṇaḥ priyaṃ hitaṃ caiva nṛpasya cakṣuṣaḥ anūnam avyastam asaktam adrutaṃ dhṛtau sthito rājasuto 'bravīd vacaḥ,ततो वचस् तस्य निशम्य मन्त्रिणः प्रियं हितं चैव नृपस्य चक्षुषः अनूनम् अव्यस्तम् असक्तम् अद्रुतं धृतौ स्थितो राजसुतो ऽब्रवीद् वचः |
| bc_9.73,ihāsti nāstīti ya eṣa saṃśayaḥ parasya vākyair na mamātra niścayaḥ avetya tattvaṃ tapasā śamena (ca cvā svayaṃ grahīṣyāmi yad atra niścitam,इहास्ति नास्तीति य एष संशयः परस्य वाक्यैर् न ममात्र निश्चयः अवेत्य तत्त्वं तपसा शमेन (च च्वा स्वयं ग्रहीष्यामि यद् अत्र निश्चितम् |
| bc_9.74,na me kṣamaṃ (saṃśayajaṃ csaṅgaśataṃ )hi darśanaṃ grahītum avyakta(parasparāhatam cparaṃ parāhatam ) (budhaḥ cbuddhaḥ )parapratyayato hi ko vrajej jano 'ndhakāre 'ndha ivāndha(deśikaḥ cdeśitaḥ ),न मे क्षमं (संशयजं च्सङ्गशतं )हि दर्शनं ग्रहीतुम् अव्यक्त(परस्पराहतम् च्परं पराहतम् ) (बुधः च्बुद्धः )परप्रत्ययतो हि को व्रजेज् जनो ऽन्धकारे ऽन्ध इवान्ध(देशिकः च्देशितः ) |
| bc_9.75,adṛṣṭatattvasya sato 'pi kiṃ tu me śubhāśubhe saṃśayite śubhe matiḥ vṛthāpi khedo (hi capi )varaṃ śubhātmanaḥ sukhaṃ na tattve 'pi vigarhitātmanaḥ,अदृष्टतत्त्वस्य सतो ऽपि किं तु मे शुभाशुभे संशयिते शुभे मतिः वृथापि खेदो (हि चपि )वरं शुभात्मनः सुखं न तत्त्वे ऽपि विगर्हितात्मनः |
| bc_9.76,imaṃ tu dṛṣṭvāgamam avyavasthitaṃ yad uktam āptais tad avehi sādhv iti prahīṇadoṣatvam avehi cāptatāṃ prahīṇadoṣo hy anṛtaṃ na vakṣyati,इमं तु दृष्ट्वागमम् अव्यवस्थितं यद् उक्तम् आप्तैस् तद् अवेहि साध्व् इति प्रहीणदोषत्वम् अवेहि चाप्ततां प्रहीणदोषो ह्य् अनृतं न वक्ष्यति |
| bc_9.77,gṛhapraveśaṃ prati yac ca me bhavān uvāca rāmaprabhṛtīn nidarśanam na te pramāṇaṃ na hi dharmaniścayeṣv alaṃ pramāṇāya parikṣatavratāḥ,गृहप्रवेशं प्रति यच् च मे भवान् उवाच रामप्रभृतीन् निदर्शनम् न ते प्रमाणं न हि धर्मनिश्चयेष्व् अलं प्रमाणाय परिक्षतव्रताः |
| bc_9.78,tad evam apy eva ravir mahīṃ pated api sthiratvaṃ himavān giris tyajet adṛṣṭatattvo viṣayonmukhendriyaḥ śrayeya na tv eva gṛhān pṛthagjanaḥ,तद् एवम् अप्य् एव रविर् महीं पतेद् अपि स्थिरत्वं हिमवान् गिरिस् त्यजेत् अदृष्टतत्त्वो विषयोन्मुखेन्द्रियः श्रयेय न त्व् एव गृहान् पृथग्जनः |
| bc_9.79,ahaṃ viśeyaṃ jvalitaṃ hutāśanaṃ na cākṛtārthaḥ praviśeyam ālayam iti pratijñāṃ sa cakāra garvito yatheṣṭam utthāya ca nirmamo yayau,अहं विशेयं ज्वलितं हुताशनं न चाकृतार्थः प्रविशेयम् आलयम् इति प्रतिज्ञां स चकार गर्वितो यथेष्टम् उत्थाय च निर्ममो ययौ |
| bc_9.80,tataḥ sa(bāṣpau cvāṣpau )sacivadvijāv ubhau niśamya tasya sthiram eva niścayam viṣaṇṇavaktrāv anugamya duḥkhitau śanair agatyā puram eva jagmatuḥ,ततः स(बाष्पौ च्वाष्पौ )सचिवद्विजाव् उभौ निशम्य तस्य स्थिरम् एव निश्चयम् विषण्णवक्त्राव् अनुगम्य दुःखितौ शनैर् अगत्या पुरम् एव जग्मतुः |
| bc_9.81,tatsnehād atha nṛpateś ca bhaktitas tau sāpekṣaṃ pratiyayatuś ca tasthatuś ca durdharṣaṃ ravim iva dīptam ātmabhāsā taṃ draṣṭuṃ na hi pathi śekatur na moktum,तत्स्नेहाद् अथ नृपतेश् च भक्तितस् तौ सापेक्षं प्रतिययतुश् च तस्थतुश् च दुर्धर्षं रविम् इव दीप्तम् आत्मभासा तं द्रष्टुं न हि पथि शेकतुर् न मोक्तुम् |
| bc_9.82,tau jñātuṃ paramagater gatiṃ tu tasya pracchannāṃś carapuruṣāñ chucīn vidhāya rājānaṃ priyasutalālasaṃ nu gatvā drakṣyāvaḥ katham iti jagmatuḥ kathaṃcit,तौ ज्ञातुं परमगतेर् गतिं तु तस्य प्रच्छन्नांश् चरपुरुषाञ् छुचीन् विधाय राजानं प्रियसुतलालसं नु गत्वा द्रक्ष्यावः कथम् इति जग्मतुः कथंचित् |
| bc_10.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye kumārā1nveṣaṇo nāma navamaḥ sargaḥ -- 9 --]] sa rājavatsaḥ pṛthupīnavakṣās tau havyamantrādhikṛtau vihāya uttīrya gaṅgāṃ pracalattaraṃgāṃ śrīmadgṛhaṃ rājagṛhaṃ jagāma,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये कुमारा१न्वेषणो नाम नवमः सर्गः -- ९ --]] स राजवत्सः पृथुपीनवक्षास् तौ हव्यमन्त्राधिकृतौ विहाय उत्तीर्य गङ्गां प्रचलत्तरंगां श्रीमद्गृहं राजगृहं जगाम |
| bc_10.2,śailaiḥ suguptaṃ ca vibhūṣitaṃ ca dhṛtaṃ ca pūtaṃ ca śivais tapodaiḥ pañcācalāṅkaṃ nagaraṃ prapede śāntaḥ svayaṃbhūr iva nākapṛṣṭham,शैलैः सुगुप्तं च विभूषितं च धृतं च पूतं च शिवैस् तपोदैः पञ्चाचलाङ्कं नगरं प्रपेदे शान्तः स्वयंभूर् इव नाकपृष्ठम् |
| bc_10.3,gāmbhīryam ojaś ca niśāmya tasya vapuś ca dīptaṃ puruṣān atītya visismiye tatra janas tadānīṃ sthānuvratasyeva vṛṣadhvajasya,गाम्भीर्यम् ओजश् च निशाम्य तस्य वपुश् च दीप्तं पुरुषान् अतीत्य विसिस्मिये तत्र जनस् तदानीं स्थानुव्रतस्येव वृषध्वजस्य |
| bc_10.4,taṃ prekṣya yo 'nyena yayau sa tasthau (yas tatra cyaś cātra )tasthau pathi so 'nvagacchat drutaṃ yayau (yaḥ sa jagāma dhīraṃ csadayaṃ sadhīraṃ yaḥ kaścid āste sma sa cotpapāta,तं प्रेक्ष्य यो ऽन्येन ययौ स तस्थौ (यस् तत्र च्यश् चात्र )तस्थौ पथि सो ऽन्वगच्छत् द्रुतं ययौ (यः स जगाम धीरं च्सदयं सधीरं यः कश्चिद् आस्ते स्म स चोत्पपात |
| bc_10.5,kaścit tam ānarca janaḥ karābhyāṃ satkṛtya kaścic chirasā vavande snigdhena kaścid vacasābhyanandan (nainaṃ cnaivaṃ )jagāmāpratipūjya kaścit,कश्चित् तम् आनर्च जनः कराभ्यां सत्कृत्य कश्चिच् छिरसा ववन्दे स्निग्धेन कश्चिद् वचसाभ्यनन्दन् (नैनं च्नैवं )जगामाप्रतिपूज्य कश्चित् |
| bc_10.6,taṃ jihriyuḥ prekṣya vicitraveṣāḥ prakīrṇavācaḥ pathi maunam īyuḥ dharmasya sākṣād iva (saṃnikarṣe csaṃnikarṣān na kaścid anyāyamatir babhūva,तं जिह्रियुः प्रेक्ष्य विचित्रवेषाः प्रकीर्णवाचः पथि मौनम् ईयुः धर्मस्य साक्षाद् इव (संनिकर्षे च्संनिकर्षान् न कश्चिद् अन्यायमतिर् बभूव |
| bc_10.7,anyakriyāṇām api rājamārge strīṇāṃ nṛṇāṃ vā bahumānapūrvam (taṃ devakalpaṃ ctad eva kalpaṃ )naradeva(sūnuṃ csūtraṃ nirīkṣamāṇā na (tatarpa ctu tasya )dṛṣṭiḥ,अन्यक्रियाणाम् अपि राजमार्गे स्त्रीणां नृणां वा बहुमानपूर्वम् (तं देवकल्पं च्तद् एव कल्पं )नरदेव(सूनुं च्सूत्रं निरीक्षमाणा न (ततर्प च्तु तस्य )दृष्टिः |
| bc_10.8,bhruvau lalāṭaṃ mukham (īkṣaṇe cīkṣaṇaṃ )vā vapuḥ karau vā caraṇau gatiṃ vā yad eva yas tasya dadarśa tatra tad eva (tasyātha babandha ctasyānubabandha )cakṣuḥ,भ्रुवौ ललाटं मुखम् (ईक्षणे चीक्षणं )वा वपुः करौ वा चरणौ गतिं वा यद् एव यस् तस्य ददर्श तत्र तद् एव (तस्याथ बबन्ध च्तस्यानुबबन्ध )चक्षुः |
| bc_10.9,dṛṣṭvā (ca sorṇacśubhorṇa)bhruvam āyatākṣaṃ jvalaccharīraṃ śubhajālahastam taṃ bhikṣu(veṣaṃ cveśaṃ )kṣitipālanārhaṃ saṃcukṣubhe rājagṛhasya lakṣmīḥ,दृष्ट्वा (च सोर्णच्शुभोर्ण)भ्रुवम् आयताक्षं ज्वलच्छरीरं शुभजालहस्तम् तं भिक्षु(वेषं च्वेशं )क्षितिपालनार्हं संचुक्षुभे राजगृहस्य लक्ष्मीः |
| bc_10.10,śreṇyo 'tha bhartā magadhājirasya (bāhyād cvāhyād )vimānād vipulaṃ janaugham dadarśa papraccha ca tasya hetuṃ tatas tam asmai puruṣaḥ śaśaṃsa,श्रेण्यो ऽथ भर्ता मगधाजिरस्य (बाह्याद् च्वाह्याद् )विमानाद् विपुलं जनौघम् ददर्श पप्रच्छ च तस्य हेतुं ततस् तम् अस्मै पुरुषः शशंस |
| bc_10.11,jñānaṃ paraṃ vā pṛthivīśriyaṃ vā viprair ya ukto 'dhigamiṣyatīti sa (eṣa ceva )śākyādhipates tanūjo nirīkṣyate pravrajito janena,ज्ञानं परं वा पृथिवीश्रियं वा विप्रैर् य उक्तो ऽधिगमिष्यतीति स (एष चेव )शाक्याधिपतेस् तनूजो निरीक्ष्यते प्रव्रजितो जनेन |
| bc_10.12,tataḥ śrutārtho (manasāgatāstho cmanasā gatārtho rājā babhāṣe puruṣaṃ tam eva vijñāyatāṃ kva pratigacchatīti tathety athainaṃ puruṣo 'nvagacchat,ततः श्रुतार्थो (मनसागतास्थो च्मनसा गतार्थो राजा बभाषे पुरुषं तम् एव विज्ञायतां क्व प्रतिगच्छतीति तथेत्य् अथैनं पुरुषो ऽन्वगच्छत् |
| bc_10.13,alolacakṣur yugamātradarśī nivṛttavāg yantritamandagāmī cacāra bhikṣāṃ sa tu bhikṣuvaryo nidhāya gātrāṇi calaṃ ca cetaḥ,अलोलचक्षुर् युगमात्रदर्शी निवृत्तवाग् यन्त्रितमन्दगामी चचार भिक्षां स तु भिक्षुवर्यो निधाय गात्राणि चलं च चेतः |
| bc_10.14,ādāya bhaikṣaṃ ca yathopapannaṃ yayau gireḥ prasravaṇaṃ viviktam nyāyena tatrābhyavahṛtya cainan mahīdharaṃ pāṇḍavam āruroha,आदाय भैक्षं च यथोपपन्नं ययौ गिरेः प्रस्रवणं विविक्तम् न्यायेन तत्राभ्यवहृत्य चैनन् महीधरं पाण्डवम् आरुरोह |
| bc_10.15,tasmin navau lodhravanopagūḍhe mayūranādapratipūrṇakuñje kāṣāyavāsāḥ sa babhau nṛsūryo yathodayasyopari bālasūryaḥ,तस्मिन् नवौ लोध्रवनोपगूढे मयूरनादप्रतिपूर्णकुञ्जे काषायवासाः स बभौ नृसूर्यो यथोदयस्योपरि बालसूर्यः |
| bc_10.16,(tatrainam ctatraivam )ālokya sa rājabhṛtyaḥ śreṇyāya rājñe kathayāṃ cakāra saṃśrutya rājā sa ca bāhumānyāt tatra pratasthe nibhṛtānuyātraḥ,(तत्रैनम् च्तत्रैवम् )आलोक्य स राजभृत्यः श्रेण्याय राज्ञे कथयां चकार संश्रुत्य राजा स च बाहुमान्यात् तत्र प्रतस्थे निभृतानुयात्रः |
| bc_10.17,sa pāṇḍavaṃ pāṇḍavatulyavīryaḥ śailottamaṃ śailasamānavarṣmā maulīdharaḥ siṃhagatir nṛsiṃhaś calatsaṭaḥ siṃha ivāruroha,स पाण्डवं पाण्डवतुल्यवीर्यः शैलोत्तमं शैलसमानवर्ष्मा मौलीधरः सिंहगतिर् नृसिंहश् चलत्सटः सिंह इवारुरोह |
| bc_10.18,(tataḥ sma ccalasya )tasyopari śṛṅgabhūtaṃ śāntendriyaṃ paśyati bodhisattvam paryaṅkam āsthāya virocamānaṃ śaśāṅkam udyantam ivābhra(kuñjāt ckūṭāt ),(ततः स्म च्चलस्य )तस्योपरि शृङ्गभूतं शान्तेन्द्रियं पश्यति बोधिसत्त्वम् पर्यङ्कम् आस्थाय विरोचमानं शशाङ्कम् उद्यन्तम् इवाभ्र(कुञ्जात् च्कूटात् ) |
| bc_10.19,taṃ rūpalakṣmyā ca śamena caiva dharmasya nirmāṇam ivopaviṣṭam savismayaḥ praśrayavān narendraḥ svayaṃbhuvaṃ śakra ivopatasthe,तं रूपलक्ष्म्या च शमेन चैव धर्मस्य निर्माणम् इवोपविष्टम् सविस्मयः प्रश्रयवान् नरेन्द्रः स्वयंभुवं शक्र इवोपतस्थे |
| bc_10.20,taṃ nyāyato (nyāyavidāṃ variṣṭhaṃ cnyāyavatāṃ variṣṭhaḥ sametya papraccha ca dhātusāmyam sa cāpy avocat sadṛśena sāmnā nṛpaṃ manaḥsvāsthyam anāmayaṃ ca,तं न्यायतो (न्यायविदां वरिष्ठं च्न्यायवतां वरिष्ठः समेत्य पप्रच्छ च धातुसाम्यम् स चाप्य् अवोचत् सदृशेन साम्ना नृपं मनःस्वास्थ्यम् अनामयं च |
| bc_10.21,tataḥ śucau vāraṇakarṇanīle śilātale (saṃniṣasāda casau niṣasāda )rājā (upopaviśyānumataś cnṛpopaviśyānumataś )ca tasya bhāvaṃ vijijñāsur idaṃ babhāṣe,ततः शुचौ वारणकर्णनीले शिलातले (संनिषसाद चसौ निषसाद )राजा (उपोपविश्यानुमतश् च्नृपोपविश्यानुमतश् )च तस्य भावं विजिज्ञासुर् इदं बभाषे |
| bc_10.22,prītiḥ parā me bhavataḥ kulena kramāgatā caiva parīkṣitā ca jātā vivakṣā (svavayo csuta yā )yato me tasmād idaṃ snehavaco nibodha,प्रीतिः परा मे भवतः कुलेन क्रमागता चैव परीक्षिता च जाता विवक्षा (स्ववयो च्सुत या )यतो मे तस्माद् इदं स्नेहवचो निबोध |
| bc_10.23,ādityapūrvaṃ vipulaṃ kulaṃ te navaṃ vayo dīptam idaṃ vapuś ca kasmād iyaṃ te matir akrameṇa bhaikṣākae evābhiratā na rājye,आदित्यपूर्वं विपुलं कुलं ते नवं वयो दीप्तम् इदं वपुश् च कस्माद् इयं ते मतिर् अक्रमेण भैक्षाकए एवाभिरता न राज्ये |
| bc_10.24,gātraṃ hi te lohitacandanārhaṃ kāṣāyasaṃśleṣam anarham etat hastaḥ prajāpālanayogya eṣa bhoktuṃ na cārhaḥ paradattam annam,गात्रं हि ते लोहितचन्दनार्हं काषायसंश्लेषम् अनर्हम् एतत् हस्तः प्रजापालनयोग्य एष भोक्तुं न चार्हः परदत्तम् अन्नम् |
| bc_10.25,tat saumya rājyaṃ yadi paitṛkaṃ tvaṃ snehāt pitur necchasi vikrameṇa na ca (kramaṃ ckṣamaṃ )marṣayituṃ matis te (bhuṅkṣvārdham cbhuktvārdham )asmadviṣayasya śīghram,तत् सौम्य राज्यं यदि पैतृकं त्वं स्नेहात् पितुर् नेच्छसि विक्रमेण न च (क्रमं च्क्षमं )मर्षयितुं मतिस् ते (भुङ्क्ष्वार्धम् च्भुक्त्वार्धम् )अस्मद्विषयस्य शीघ्रम् |
| bc_10.26,evaṃ hi na syāt svajanāvamardaḥ kālakrameṇāpi śamaśrayā śrīḥ tasmāt kuruṣva praṇayaṃ mayi tvaṃ sadbhiḥ sahīyā hi satāṃ samṛddhiḥ,एवं हि न स्यात् स्वजनावमर्दः कालक्रमेणापि शमश्रया श्रीः तस्मात् कुरुष्व प्रणयं मयि त्वं सद्भिः सहीया हि सतां समृद्धिः |
| bc_10.27,atha tv idānīṃ kulagarvitatvād asmāsu viśrambhaguṇo na te 'sti (vyūḍhāny anīkāni cvyūhāny anekāni )vigāhya (bāṇair cvāṇair mayā sahāyena (parān cparāñ )jigīṣa,अथ त्व् इदानीं कुलगर्वितत्वाद् अस्मासु विश्रम्भगुणो न ते ऽस्ति (व्यूढान्य् अनीकानि च्व्यूहान्य् अनेकानि )विगाह्य (बाणैर् च्वाणैर् मया सहायेन (परान् च्पराञ् )जिगीष |
| bc_10.28,tad buddhim atrānyatarāṃ vṛṇīṣva dharmārthakāmān vidhivad bhajasva vyatyasya (rāgād iha crāgādi ha )hi trivargaṃ pretyeha ca (bhraṃśam cvibhraṃśam )avāpnuvanti,तद् बुद्धिम् अत्रान्यतरां वृणीष्व धर्मार्थकामान् विधिवद् भजस्व व्यत्यस्य (रागाद् इह च्रागादि ह )हि त्रिवर्गं प्रेत्येह च (भ्रंशम् च्विभ्रंशम् )अवाप्नुवन्ति |
| bc_10.29,yo hy arthadharmau paripīḍya kāmaḥ syād dharma(kāmau ckāmye )paribhūya cārthaḥ kāmārthayoś coparameṇa dharmas tyājyaḥ sa kṛtsno yadi (kāṅkṣito 'rthaḥ ckāṅkṣitārthaḥ ),यो ह्य् अर्थधर्मौ परिपीड्य कामः स्याद् धर्म(कामौ च्काम्ये )परिभूय चार्थः कामार्थयोश् चोपरमेण धर्मस् त्याज्यः स कृत्स्नो यदि (काङ्क्षितो ऽर्थः च्काङ्क्षितार्थः ) |
| bc_10.30,tasmāt trivargasya niṣevaṇena tvaṃ rūpam etat saphalaṃ kuruṣva dharmārthakāmādhigamaṃ hy anūnaṃ nṛṇām anūnaṃ puruṣārtham āhuḥ,तस्मात् त्रिवर्गस्य निषेवणेन त्वं रूपम् एतत् सफलं कुरुष्व धर्मार्थकामाधिगमं ह्य् अनूनं नृणाम् अनूनं पुरुषार्थम् आहुः |
| bc_10.31,tan niṣphalau nārhasi kartum etau pīnau bhujau cāpavikarṣaṇārhau māndhātṛvaj jetum imau hi yogyau (lokān api trīn iha clokāni hi trīṇi hi )kiṃ punar gām,तन् निष्फलौ नार्हसि कर्तुम् एतौ पीनौ भुजौ चापविकर्षणार्हौ मान्धातृवज् जेतुम् इमौ हि योग्यौ (लोकान् अपि त्रीन् इह च्लोकानि हि त्रीणि हि )किं पुनर् गाम् |
| bc_10.32,snehena khalv etad ahaṃ bravīmi naiśvaryarāgeṇa na vismayena imaṃ hi dṛṣṭvā tava bhikṣu(veṣaṃ cveśaṃ jātānukampo 'smy api cāgatāśruḥ,स्नेहेन खल्व् एतद् अहं ब्रवीमि नैश्वर्यरागेण न विस्मयेन इमं हि दृष्ट्वा तव भिक्षु(वेषं च्वेशं जातानुकम्पो ऽस्म्य् अपि चागताश्रुः |
| bc_10.33,yāvat svavaṃśaprati(rūpa rūpaṃ crūparūpaṃ na te jarābhyety abhibhūya bhūyaḥ tad bhuṅkṣva bhikṣāśramakāma kāmān kāle 'si kartā priyadharma dharmam [pādas ab and cd are exchanged in c.],यावत् स्ववंशप्रति(रूप रूपं च्रूपरूपं न ते जराभ्येत्य् अभिभूय भूयः तद् भुङ्क्ष्व भिक्षाश्रमकाम कामान् काले ऽसि कर्ता प्रियधर्म धर्मम् [पादस् अब् अन्द् च्द् अरे एxछन्गेद् इन् च्.] |
| bc_10.34,śaknoti jīrṇaḥ khalu dharmam āptuṃ kāmopabhogeṣv agatir jarāyāḥ ataś ca yūnaḥ kathayanti kāmān madhyasya vittaṃ sthavirasya dharmam,शक्नोति जीर्णः खलु धर्मम् आप्तुं कामोपभोगेष्व् अगतिर् जरायाः अतश् च यूनः कथयन्ति कामान् मध्यस्य वित्तं स्थविरस्य धर्मम् |
| bc_10.35,dharmasya cārthasya ca jīvaloke pratyarthibhūtāni hi yauvanāni saṃrakṣyamānāny api durgrahāṇi kāmā yatas tena (pathā cyathā )haranti,धर्मस्य चार्थस्य च जीवलोके प्रत्यर्थिभूतानि हि यौवनानि संरक्ष्यमानान्य् अपि दुर्ग्रहाणि कामा यतस् तेन (पथा च्यथा )हरन्ति |
| bc_10.36,vayāṃsi jīrṇāni (vimarśavanti cvimarśayanti dhīrāṇy avasthānaparāyaṇāni alpena yatnena śamātmakāni bhavanty a(gatyaiva cgatyeva )ca lajjayā ca,वयांसि जीर्णानि (विमर्शवन्ति च्विमर्शयन्ति धीराण्य् अवस्थानपरायणानि अल्पेन यत्नेन शमात्मकानि भवन्त्य् अ(गत्यैव च्गत्येव )च लज्जया च |
| bc_10.37,ataś ca lolaṃ viṣayapradhānaṃ pramattam akṣāntam adīrghadarśi bahucchalaṃ yauvanam abhyatītya nistīrya kāntāram ivāśvasanti,अतश् च लोलं विषयप्रधानं प्रमत्तम् अक्षान्तम् अदीर्घदर्शि बहुच्छलं यौवनम् अभ्यतीत्य निस्तीर्य कान्तारम् इवाश्वसन्ति |
| bc_10.38,tasmād adhīraṃ capalapramādi navaṃ vayas tāvad idaṃ vyapaitu kāmasya pūrvaṃ hi vayaḥ śaravyaṃ na śakyate rakṣitum indriyebhyaḥ,तस्माद् अधीरं चपलप्रमादि नवं वयस् तावद् इदं व्यपैतु कामस्य पूर्वं हि वयः शरव्यं न शक्यते रक्षितुम् इन्द्रियेभ्यः |
| bc_10.39,atho cikīrṣā tava dharma eva yajasva yajñaṃ kuladharma eṣaḥ yajñair adhiṣṭhāya hi nākapṛṣṭhaṃ yayau marutvān api nākapṛṣṭham,अथो चिकीर्षा तव धर्म एव यजस्व यज्ञं कुलधर्म एषः यज्ञैर् अधिष्ठाय हि नाकपृष्ठं ययौ मरुत्वान् अपि नाकपृष्ठम् |
| bc_10.40,suvarṇakeyūravidaṣṭabāhavo maṇipradīpojjvalacitramaulayaḥ nṛpar1ṣayas tāṃ hi gatiṃ gatā makhaiḥ śrameṇa yām eva mahar2ṣayo yayuḥ,सुवर्णकेयूरविदष्टबाहवो मणिप्रदीपोज्ज्वलचित्रमौलयः नृपर्१षयस् तां हि गतिं गता मखैः श्रमेण याम् एव महर्२षयो ययुः |
| bc_10.41,ity evaṃ magadhapatir ((cvaco )babhāṣe yaḥ samyag valabhid iva (bruvan babhāse cdhruvaṃ babhāṣe ) // tac chrutvā na sa (vicacāla cvicacāra )rājasūnuḥ kailāso girir iva naikacitrasānuḥ,इत्य् एवं मगधपतिर् ((च्वचो )बभाषे यः सम्यग् वलभिद् इव (ब्रुवन् बभासे च्ध्रुवं बभाषे ) // तच् छ्रुत्वा न स (विचचाल च्विचचार )राजसूनुः कैलासो गिरिर् इव नैकचित्रसानुः |
| bc_11.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye 'śva-ghoṣa-kṛte śreṇyā1bhigamano nāma daśamaḥ sargaḥ -- 10 --]] athaivam ukto magadhādhipena suhṛnmukhena pratikūlam artham svastho 'vikāraḥ kulaśaucaśuddhaḥ śauddhodanir vākyam idaṃ jagāda,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये ऽश्व-घोष-कृते श्रेण्या१भिगमनो नाम दशमः सर्गः -- १० --]] अथैवम् उक्तो मगधाधिपेन सुहृन्मुखेन प्रतिकूलम् अर्थम् स्वस्थो ऽविकारः कुलशौचशुद्धः शौद्धोदनिर् वाक्यम् इदं जगाद |
| bc_11.2,nāścaryam etad bhavato (vidhānaṃ cabhidhātuṃ jātasya haryaṅkakule viśāle yan mitrapakṣe tava mitrakāma syād vṛttir eṣā pariśuddhavṛtteḥ,नाश्चर्यम् एतद् भवतो (विधानं चभिधातुं जातस्य हर्यङ्ककुले विशाले यन् मित्रपक्षे तव मित्रकाम स्याद् वृत्तिर् एषा परिशुद्धवृत्तेः |
| bc_11.3,asatsu maitrī sva(kulānuvṛttā ckulānurūpā na tiṣṭhati śrir iva viklaveṣu pūrvaiḥ kṛtāṃ prītiparaṃparābhis tām eva santas tu vivardhayanti,असत्सु मैत्री स्व(कुलानुवृत्ता च्कुलानुरूपा न तिष्ठति श्रिर् इव विक्लवेषु पूर्वैः कृतां प्रीतिपरंपराभिस् ताम् एव सन्तस् तु विवर्धयन्ति |
| bc_11.4,ye cārthakṛcchreṣu bhavanti loke samānakāryāḥ suhṛdāṃ manuṣyāḥ mitrāṇi tānīti paraimi buddhyā svasthasya vṛddhiṣv iha ko hi na syāt,ये चार्थकृच्छ्रेषु भवन्ति लोके समानकार्याः सुहृदां मनुष्याः मित्राणि तानीति परैमि बुद्ध्या स्वस्थस्य वृद्धिष्व् इह को हि न स्यात् |
| bc_11.5,evaṃ ca ye dravyam avāpya loke mitreṣu dharme ca niyojayanti avāptasārāṇi dhanāni teṣāṃ bhraṣṭāni nānte janayanti tāpam,एवं च ये द्रव्यम् अवाप्य लोके मित्रेषु धर्मे च नियोजयन्ति अवाप्तसाराणि धनानि तेषां भ्रष्टानि नान्ते जनयन्ति तापम् |
| bc_11.6,suhṛttayā cāryatayā ca rājan (khalv eṣa yo māṃ prati niścayas cvibhāvya mām eva viniścayas )te atrānuneṣyāmi suhṛttayaiva brūyām ahaṃ nottaram anyad atra,सुहृत्तया चार्यतया च राजन् (खल्व् एष यो मां प्रति निश्चयस् च्विभाव्य माम् एव विनिश्चयस् )ते अत्रानुनेष्यामि सुहृत्तयैव ब्रूयाम् अहं नोत्तरम् अन्यद् अत्र |
| bc_11.7,ahaṃ jarāmṛtyubhayaṃ viditvā mumukṣayā dharmam imaṃ prapannaḥ bandhūn priyān aśrumukhān vihāya prāg eva kāmān aśubhasya hetūn,अहं जरामृत्युभयं विदित्वा मुमुक्षया धर्मम् इमं प्रपन्नः बन्धून् प्रियान् अश्रुमुखान् विहाय प्राग् एव कामान् अशुभस्य हेतून् |
| bc_11.8,nāśīviṣebhyo (hi capi )tathā bibhemi naivāśanibhyo gaganāc cyutebhyaḥ na pāvakebhyo 'nilasaṃhitebhyo yathā bhayaṃ me viṣayebhya (eva cebhyaḥ ),नाशीविषेभ्यो (हि चपि )तथा बिभेमि नैवाशनिभ्यो गगनाच् च्युतेभ्यः न पावकेभ्यो ऽनिलसंहितेभ्यो यथा भयं मे विषयेभ्य (एव चेभ्यः ) |
| bc_11.9,kāmā hy anityāḥ kuśalārthacaurā riktāś ca māyāsadṛśāś ca loke āśāsyamānā api mohayanti cittaṃ nṛṇāṃ kiṃ punar ātmasaṃsthāḥ,कामा ह्य् अनित्याः कुशलार्थचौरा रिक्ताश् च मायासदृशाश् च लोके आशास्यमाना अपि मोहयन्ति चित्तं नृणां किं पुनर् आत्मसंस्थाः |
| bc_11.10,kāmābhibhūtā hi na yānti śarma tripiṣṭape kiṃ (bata cvata )martyaloke kāmaiḥ satṛṣṇasya hi nāsti tṛptir yathendhanair vātasakhasya vahneḥ,कामाभिभूता हि न यान्ति शर्म त्रिपिष्टपे किं (बत च्वत )मर्त्यलोके कामैः सतृष्णस्य हि नास्ति तृप्तिर् यथेन्धनैर् वातसखस्य वह्नेः |
| bc_11.11,jagaty anartho na samo 'sti kāmair mohāc ca teṣv eva janaḥ prasaktaḥ tattvaṃ viditvaivam anarthabhīruḥ prājñaḥ svayaṃ ko 'bhilaṣed anartham,जगत्य् अनर्थो न समो ऽस्ति कामैर् मोहाच् च तेष्व् एव जनः प्रसक्तः तत्त्वं विदित्वैवम् अनर्थभीरुः प्राज्ञः स्वयं को ऽभिलषेद् अनर्थम् |
| bc_11.12,samudravastrām api gām avāpya pāraṃ jigīṣanti mahārṇavasya lokasya kāmair na vitṛptir asti patadbhir ambhobhir ivārṇavasya,समुद्रवस्त्राम् अपि गाम् अवाप्य पारं जिगीषन्ति महार्णवस्य लोकस्य कामैर् न वितृप्तिर् अस्ति पतद्भिर् अम्भोभिर् इवार्णवस्य |
| bc_11.13,devena vṛṣṭe 'pi hiraṇyavarṣe dvīpān (samagrāṃś csamudrāṃś )caturo 'pi jitvā śakrasya cārdhāsanam apy avāpya māndhātur āsīd viṣayeṣv atṛptiḥ,देवेन वृष्टे ऽपि हिरण्यवर्षे द्वीपान् (समग्रांश् च्समुद्रांश् )चतुरो ऽपि जित्वा शक्रस्य चार्धासनम् अप्य् अवाप्य मान्धातुर् आसीद् विषयेष्व् अतृप्तिः |
| bc_11.14,bhuktvāpi rājyaṃ divi devatānāṃ śatakratau vṛtrabhayāt pranaṣṭe darpān mahar2ṣīn api vāhayitvā kāmeṣv atṛpto nahuṣaḥ papāta,भुक्त्वापि राज्यं दिवि देवतानां शतक्रतौ वृत्रभयात् प्रनष्टे दर्पान् महर्२षीन् अपि वाहयित्वा कामेष्व् अतृप्तो नहुषः पपात |
| bc_11.15,aiḍaś ca rājā tridivaṃ vigāhya nītvāpi devīṃ vaśam urvaśīṃ tām lobhād ṛṣibhyaḥ kanakaṃ jihīrṣur jagāma nāśaṃ viṣayeṣv atṛptaḥ,ऐडश् च राजा त्रिदिवं विगाह्य नीत्वापि देवीं वशम् उर्वशीं ताम् लोभाद् ऋषिभ्यः कनकं जिहीर्षुर् जगाम नाशं विषयेष्व् अतृप्तः |
| bc_11.16,baler mahendraṃ nahuṣaṃ mahendrād indraṃ punar ye nahuṣād upeyuḥ svarge kṣitau vā viṣayeṣu teṣu ko viśvased bhāgyakulākuleṣu,बलेर् महेन्द्रं नहुषं महेन्द्राद् इन्द्रं पुनर् ये नहुषाद् उपेयुः स्वर्गे क्षितौ वा विषयेषु तेषु को विश्वसेद् भाग्यकुलाकुलेषु |
| bc_11.17,cīrāmbarā mūlaphalāmbubhakṣā jaṭā vahanto 'pi bhujaṃgadīrghāḥ yair (nānyacanya)kāryā munayo 'pi bhagnāḥ kaḥ kāmasaṃjñān mṛgayeta śatrūn,चीराम्बरा मूलफलाम्बुभक्षा जटा वहन्तो ऽपि भुजंगदीर्घाः यैर् (नान्यचन्य)कार्या मुनयो ऽपि भग्नाः कः कामसंज्ञान् मृगयेत शत्रून् |
| bc_11.18,ugrāyudhaś cogradhṛtāyudho 'pi yeṣāṃ kṛte mṛtyum avāpa bhīṣmāt cintāpi teṣām aśivā vadhāya (sadctad)vṛttināṃ kiṃ punar avratānām,उग्रायुधश् चोग्रधृतायुधो ऽपि येषां कृते मृत्युम् अवाप भीष्मात् चिन्तापि तेषाम् अशिवा वधाय (सद्च्तद्)वृत्तिनां किं पुनर् अव्रतानाम् |
| bc_11.19,āsvādam alpaṃ viṣayeṣu matvā saṃyojanotkarṣam atṛptim eva sadbhyaś ca garhāṃ niyataṃ ca pāpaṃ kaḥ kāmasaṃjñaṃ viṣam (ādadīta cāsasāda ),आस्वादम् अल्पं विषयेषु मत्वा संयोजनोत्कर्षम् अतृप्तिम् एव सद्भ्यश् च गर्हां नियतं च पापं कः कामसंज्ञं विषम् (आददीत चाससाद ) |
| bc_11.20,kṛṣyādibhiḥ (karmabhir arditānāṃ cdharmabhir anvitānāṃ kāmātmakānāṃ ca niśamya duḥkham svāsthyaṃ ca kāmeṣv akutūhalānāṃ kāmān vihātuṃ kṣamam ātmavadbhiḥ,कृष्यादिभिः (कर्मभिर् अर्दितानां च्धर्मभिर् अन्वितानां कामात्मकानां च निशम्य दुःखम् स्वास्थ्यं च कामेष्व् अकुतूहलानां कामान् विहातुं क्षमम् आत्मवद्भिः |
| bc_11.21,jñeyā vipatkāmini kāmasaṃpat siddheṣu kāmeṣu madaṃ hy upaiti madād akāryaṃ kurute na kāryaṃ yena kṣato durgatim abhyupaiti,ज्ञेया विपत्कामिनि कामसंपत् सिद्धेषु कामेषु मदं ह्य् उपैति मदाद् अकार्यं कुरुते न कार्यं येन क्षतो दुर्गतिम् अभ्युपैति |
| bc_11.22,yatnena labdhāḥ parirakṣitāś ca ye vipralabhya pratiyānti bhūyaḥ teṣv ātmavān yācitakopam eṣu kāmeṣu vidvān iha ko rameta,यत्नेन लब्धाः परिरक्षिताश् च ये विप्रलभ्य प्रतियान्ति भूयः तेष्व् आत्मवान् याचितकोपम् एषु कामेषु विद्वान् इह को रमेत |
| bc_11.23,anviṣya cādāya ca jātatarṣā yān atyajantaḥ pariyānti duḥkham loke tṛṇolkāsadṛśeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,अन्विष्य चादाय च जाततर्षा यान् अत्यजन्तः परियान्ति दुःखम् लोके तृणोल्कासदृशेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.24,anātmavanto hṛdi yair vidaṣṭā vināśam archanti na yānti śarma kruddhograsarpapratimeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,अनात्मवन्तो हृदि यैर् विदष्टा विनाशम् अर्छन्ति न यान्ति शर्म क्रुद्धोग्रसर्पप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.25,asthi (kṣudhārtā ckṣudhārttā )iva sārameyā bhuktvāpi yān naiva bhavanti tṛptāḥ jīrṇāsthikaṅkālasameṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,अस्थि (क्षुधार्ता च्क्षुधार्त्ता )इव सारमेया भुक्त्वापि यान् नैव भवन्ति तृप्ताः जीर्णास्थिकङ्कालसमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.26,ye rājacaurodakapāvakebhyaḥ sādhāraṇatvāj janayanti duḥkham teṣu praviddhāmiṣasaṃnibheṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,ये राजचौरोदकपावकेभ्यः साधारणत्वाज् जनयन्ति दुःखम् तेषु प्रविद्धामिषसंनिभेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.27,yatra sthitānām abhito vipattiḥ śatroḥ sakāśād api bāndhavebhyaḥ hiṃsreṣu teṣv āyatanopameṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,यत्र स्थितानाम् अभितो विपत्तिः शत्रोः सकाशाद् अपि बान्धवेभ्यः हिंस्रेषु तेष्व् आयतनोपमेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.28,girau vane cāpsu ca sāgare ca (yān cyad )bhraṃśam (archanti vilaṅghamānāḥ carchanty abhilaṅghamānāḥ ) teṣu drumaprāgraphalopameṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,गिरौ वने चाप्सु च सागरे च (यान् च्यद् )भ्रंशम् (अर्छन्ति विलङ्घमानाः चर्छन्त्य् अभिलङ्घमानाः ) तेषु द्रुमप्राग्रफलोपमेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.29,(tīvraiḥ ctīrthaiḥ )prayatnair vividhair avāptāḥ kṣaṇena ye nāśam iha prayānti svapnopabhogapratimeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt [verses 11.29 and 11.30 are exchanged in ed. c.],(तीव्रैः च्तीर्थैः )प्रयत्नैर् विविधैर् अवाप्ताः क्षणेन ये नाशम् इह प्रयान्ति स्वप्नोपभोगप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् [वेर्सेस् ११.२९ अन्द् ११.३० अरे एxछन्गेद् इन् एद्. च्.] |
| bc_11.30,yān arcayitvāpi na yānti śarma vivardhayitvā paripālayitvā aṅgāra(karṣūckarṣa)pratimeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,यान् अर्चयित्वापि न यान्ति शर्म विवर्धयित्वा परिपालयित्वा अङ्गार(कर्षूच्कर्ष)प्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.31,vināśam īyuḥ kuravo yadarthaṃ vṛṣṇyandhakā (mekhalacmaithila)daṇḍakāś ca (sūnāsicśūlāsi)kāṣṭhapratimeṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,विनाशम् ईयुः कुरवो यदर्थं वृष्ण्यन्धका (मेखलच्मैथिल)दण्डकाश् च (सूनासिच्शूलासि)काष्ठप्रतिमेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.32,sundopasundāv asurau yadartham anyoanyavairaprasṛtau vinaṣṭau sauhārdaviśleṣakareṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,सुन्दोपसुन्दाव् असुरौ यदर्थम् अन्योअन्यवैरप्रसृतौ विनष्टौ सौहार्दविश्लेषकरेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.33,(yeṣāṃ kṛte vāriṇi pāvake ckāmāndhasaṃjñāḥ kṛpayā va ke [sic] )ca kravyātsu (cātmānam cnātmānam )ihotsṛjanti sapatnabhūteṣv aśiveṣu teṣu kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt,(येषां कृते वारिणि पावके च्कामान्धसंज्ञाः कृपया व के [सिच्] )च क्रव्यात्सु (चात्मानम् च्नात्मानम् )इहोत्सृजन्ति सपत्नभूतेष्व् अशिवेषु तेषु कामेषु कस्यात्मवतो रतिः स्यात् |
| bc_11.34,(kāmārtham ajñaḥ ckāmāndhasaṃjñaḥ )kṛpaṇaṃ karoti prāpnoti duḥkhaṃ vadhabandhanādi kāmārtham āśākṛpaṇas tapasvī (mṛtyuṃ śramaṃ cārchati cmṛtyuśramaṃ cārhati )jīva(lokaḥ cloke ),(कामार्थम् अज्ञः च्कामान्धसंज्ञः )कृपणं करोति प्राप्नोति दुःखं वधबन्धनादि कामार्थम् आशाकृपणस् तपस्वी (मृत्युं श्रमं चार्छति च्मृत्युश्रमं चार्हति )जीव(लोकः च्लोके ) |
| bc_11.35,gītair hriyante hi mṛgā vadhāya rūpārtham agnau śalabhāḥ patanti matsyo giraty āyasam āmiṣārthī tasmād anarthaṃ viṣayāḥ phalanti,गीतैर् ह्रियन्ते हि मृगा वधाय रूपार्थम् अग्नौ शलभाः पतन्ति मत्स्यो गिरत्य् आयसम् आमिषार्थी तस्माद् अनर्थं विषयाः फलन्ति |
| bc_11.36,kāmās tu bhogā iti (yan matiḥ cyan mataṃ )syād (bhogā cbhogyā )na kecit parigaṇyamānāḥ vastrādayo dravyaguṇā hi loke duḥkhapratīkāra iti pradhāryāḥ,कामास् तु भोगा इति (यन् मतिः च्यन् मतं )स्याद् (भोगा च्भोग्या )न केचित् परिगण्यमानाः वस्त्रादयो द्रव्यगुणा हि लोके दुःखप्रतीकार इति प्रधार्याः |
| bc_11.37,iṣṭaṃ hi tarṣapraśamāya toyaṃ kṣunnāśahetor aśanaṃ tathaiva vātātapāmbvāvaraṇāya veśma kaupīnaśītāvaraṇāya vāsaḥ,इष्टं हि तर्षप्रशमाय तोयं क्षुन्नाशहेतोर् अशनं तथैव वातातपाम्ब्वावरणाय वेश्म कौपीनशीतावरणाय वासः |
| bc_11.38,nidrāvighātāya tathaiva śayyā yānaṃ tathādhvaśramanāśanāya tathāsanaṃ sthānavinodanāya snānaṃ mṛjārogyabalāśrayāya,निद्राविघाताय तथैव शय्या यानं तथाध्वश्रमनाशनाय तथासनं स्थानविनोदनाय स्नानं मृजारोग्यबलाश्रयाय |
| bc_11.39,duḥkhapratīkāranimittabhūtās tasmāt prajānāṃ viṣayā na (bhogāḥ cbhogyāḥ ) aśnāmi bhogān iti ko 'bhyupeyāt prājñaḥ pratīkāravidhau (pravṛttaḥ cpravṛttān ),दुःखप्रतीकारनिमित्तभूतास् तस्मात् प्रजानां विषया न (भोगाः च्भोग्याः ) अश्नामि भोगान् इति को ऽभ्युपेयात् प्राज्ञः प्रतीकारविधौ (प्रवृत्तः च्प्रवृत्तान् ) |
| bc_11.40,yaḥ pittadāhena vidahyamānaḥ śītakriyāṃ bhoga iti vyavasyet duḥkhapratīkāravidhau pravṛttaḥ kāmeṣu kuryāt sa hi bhogasaṃjñām,यः पित्तदाहेन विदह्यमानः शीतक्रियां भोग इति व्यवस्येत् दुःखप्रतीकारविधौ प्रवृत्तः कामेषु कुर्यात् स हि भोगसंज्ञाम् |
| bc_11.41,kāmeṣv anaikāntikatā ca yasmād ato 'pi me teṣu na bhogasaṃjñā yae eva bhāvā hi sukhaṃ diśanti tae eva duḥkhaṃ punar āvahanti,कामेष्व् अनैकान्तिकता च यस्माद् अतो ऽपि मे तेषु न भोगसंज्ञा यए एव भावा हि सुखं दिशन्ति तए एव दुःखं पुनर् आवहन्ति |
| bc_11.42,gurūṇi vāsāṃsy agurūṇi caiva sukhāya (śīte cgīte )hy asukhāya (gharme cdharme ) candrāṃśavaś candanam eva coṣṇe sukhāya dukhāya bhavanti śīte,गुरूणि वासांस्य् अगुरूणि चैव सुखाय (शीते च्गीते )ह्य् असुखाय (घर्मे च्धर्मे ) चन्द्रांशवश् चन्दनम् एव चोष्णे सुखाय दुखाय भवन्ति शीते |
| bc_11.43,dvaṃdvāni sarvasya yataḥ prasaktāny alābhalābhaprabhṛtīni loke ato 'pi naikāntasukho 'sti kaścin naikāntaduḥkhaḥ puruṣaḥ prṭhivyām,द्वंद्वानि सर्वस्य यतः प्रसक्तान्य् अलाभलाभप्रभृतीनि लोके अतो ऽपि नैकान्तसुखो ऽस्ति कश्चिन् नैकान्तदुःखः पुरुषः प्र्ठिव्याम् |
| bc_11.44,dṛṣṭvā (vimiśrāṃ c ca miśrāṃ )sukhaduḥkatāṃ me rājyaṃ ca dāsyaṃ ca mataṃ samānam nityaṃ hasaty eva hi naiva rājā na cāpi saṃtapyatae eva dāsaḥ,दृष्ट्वा (विमिश्रां च् च मिश्रां )सुखदुःकतां मे राज्यं च दास्यं च मतं समानम् नित्यं हसत्य् एव हि नैव राजा न चापि संतप्यतए एव दासः |
| bc_11.45,ājñā nṛpatve 'bhyadhiketi (yat syān cyasmāt mahānti duḥkhāny ata eva rājñaḥ āsaṅgakāṣṭhapratimo hi rājā lokasya hetoḥ parikhedam eti,आज्ञा नृपत्वे ऽभ्यधिकेति (यत् स्यान् च्यस्मात् महान्ति दुःखान्य् अत एव राज्ञः आसङ्गकाष्ठप्रतिमो हि राजा लोकस्य हेतोः परिखेदम् एति |
| bc_11.46,rājye nṛpas tyāgini (bahvacvaṅka)mitre viśvāsam āgacchati ced vipannaḥ athāpi viśrambham upaiti neha kiṃ nāma saukhyaṃ cakitasya rājñaḥ,राज्ये नृपस् त्यागिनि (बह्वच्वङ्क)मित्रे विश्वासम् आगच्छति चेद् विपन्नः अथापि विश्रम्भम् उपैति नेह किं नाम सौख्यं चकितस्य राज्ञः |
| bc_11.47,yadā ca jitvāpi mahīṃ samagrāṃ vāsāya dṛṣṭaṃ puram ekam eva tatrāpi caikaṃ bhavanaṃ niṣevyaṃ śramaḥ parārthe nanu rājabhāvaḥ,यदा च जित्वापि महीं समग्रां वासाय दृष्टं पुरम् एकम् एव तत्रापि चैकं भवनं निषेव्यं श्रमः परार्थे ननु राजभावः |
| bc_11.48,rājño 'pi (vāsoyugam cvāse yugam )ekam eva kṣutsaṃnirodhāya tathānnamātrā śayyā tathaikāsanam ekam eva śeṣā viśeṣā nṛpater madāya,राज्ञो ऽपि (वासोयुगम् च्वासे युगम् )एकम् एव क्षुत्संनिरोधाय तथान्नमात्रा शय्या तथैकासनम् एकम् एव शेषा विशेषा नृपतेर् मदाय |
| bc_11.49,tuṣṭyartham etac ca phalaṃ yadīṣṭam ṛte 'pi rājyān mama tuṣṭir asti tuṣṭau ca satyāṃ puruṣasya loke sarve viśeṣā nanu nirviśeṣāḥ,तुष्ट्यर्थम् एतच् च फलं यदीष्टम् ऋते ऽपि राज्यान् मम तुष्टिर् अस्ति तुष्टौ च सत्यां पुरुषस्य लोके सर्वे विशेषा ननु निर्विशेषाः |
| bc_11.50,tan nāsmi kāmān prati saṃpratāryaḥ (kṣemaṃ ckṣeme )śivaṃ mārgam anuprapannaḥ smṛtvā suhṛttvaṃ tu punaḥ punar māṃ brūhi pratijñāṃ khalu (pālayeti cpālayanti ),तन् नास्मि कामान् प्रति संप्रतार्यः (क्षेमं च्क्षेमे )शिवं मार्गम् अनुप्रपन्नः स्मृत्वा सुहृत्त्वं तु पुनः पुनर् मां ब्रूहि प्रतिज्ञां खलु (पालयेति च्पालयन्ति ) |
| bc_11.51,na hy asmy amarṣeṇa vanaṃ praviṣṭo na śatrubāṇair avadhūtamauliḥ kṛtaspṛho nāpi phalādhikebhyo gṛhṇāmi naitad vacanaṃ yatas te,न ह्य् अस्म्य् अमर्षेण वनं प्रविष्टो न शत्रुबाणैर् अवधूतमौलिः कृतस्पृहो नापि फलाधिकेभ्यो गृह्णामि नैतद् वचनं यतस् ते |
| bc_11.52,yo dandaśūkaṃ kupitaṃ bhujaṃgaṃ muktvā vyavasyed dhi punar grahītum dāhātmikāṃ vā jvalitāṃ tṛṇolkāṃ saṃtyajya kāmān sa punar bhajeta,यो दन्दशूकं कुपितं भुजंगं मुक्त्वा व्यवस्येद् धि पुनर् ग्रहीतुम् दाहात्मिकां वा ज्वलितां तृणोल्कां संत्यज्य कामान् स पुनर् भजेत |
| bc_11.53,andhāya yaś ca spṛhayed anandho baddhāya mukto vidhanāya (cāḍhyaḥ cvāḍhyaḥ ) unmattacittāya ca kalyacittaḥ spṛhāṃ sa kuryād viṣayātmakāya,अन्धाय यश् च स्पृहयेद् अनन्धो बद्धाय मुक्तो विधनाय (चाढ्यः च्वाढ्यः ) उन्मत्तचित्ताय च कल्यचित्तः स्पृहां स कुर्याद् विषयात्मकाय |
| bc_11.54,(bhaikṣopabhogīti ca cbhikṣopabhogī vara )nānukampyaḥ kṛtī jarāmṛtyubhayaṃ titīrṣuḥ ihottamaṃ śāntisukhaṃ ca yasya paratra duḥkhāni ca saṃvṛtāni,(भैक्षोपभोगीति च च्भिक्षोपभोगी वर )नानुकम्प्यः कृती जरामृत्युभयं तितीर्षुः इहोत्तमं शान्तिसुखं च यस्य परत्र दुःखानि च संवृतानि |
| bc_11.55,lakṣmyāṃ mahatyām api vartamānas tṛṣṇābhibhūtas tv anukampitavyaḥ prāpnoti yaḥ śāntisukhaṃ na ceha paratra (duḥkhaiḥ cduḥkhaṃ )pratigṛhyate ca,लक्ष्म्यां महत्याम् अपि वर्तमानस् तृष्णाभिभूतस् त्व् अनुकम्पितव्यः प्राप्नोति यः शान्तिसुखं न चेह परत्र (दुःखैः च्दुःखं )प्रतिगृह्यते च |
| bc_11.56,evaṃ tu vaktuṃ bhavato 'nurūpaṃ sattvasya vṛttasya kulasya caiva mamāpi voḍhuṃ sadṛśaṃ pratijñāṃ sattvasya vṛttasya kulasya caiva,एवं तु वक्तुं भवतो ऽनुरूपं सत्त्वस्य वृत्तस्य कुलस्य चैव ममापि वोढुं सदृशं प्रतिज्ञां सत्त्वस्य वृत्तस्य कुलस्य चैव |
| bc_11.57,ahaṃ hi saṃsāra(śareṇa crasena )viddho viniḥsṛtaḥ (śāntim cśāntam )avāptukāmaḥ neccheyam āptuṃ tridive 'pi rājyaṃ nirāmayaṃ kiṃ (bata cvata )mānuṣeṣu,अहं हि संसार(शरेण च्रसेन )विद्धो विनिःसृतः (शान्तिम् च्शान्तम् )अवाप्तुकामः नेच्छेयम् आप्तुं त्रिदिवे ऽपि राज्यं निरामयं किं (बत च्वत )मानुषेषु |
| bc_11.58,trivargasevāṃ nṛpa yat tu kṛtsnataḥ paro manuṣyārtha iti tvam āttha mām anartha ity (eva mamātra darśanaṃ cāttha mamārthadarśanaṃ kṣayī trivargo hi na cāpi tarpakaḥ,त्रिवर्गसेवां नृप यत् तु कृत्स्नतः परो मनुष्यार्थ इति त्वम् आत्थ माम् अनर्थ इत्य् (एव ममात्र दर्शनं चात्थ ममार्थदर्शनं क्षयी त्रिवर्गो हि न चापि तर्पकः |
| bc_11.59,pade tu yasmin na jarā na (bhīr na ruṅ cbhīrutā na janma naivoparamo na (cādhayaḥ cvādhayaḥ ) tam eva manye puruṣārtham uttamaṃ na vidyate yatra punaḥ punaḥ kriyā,पदे तु यस्मिन् न जरा न (भीर् न रुङ् च्भीरुता न जन्म नैवोपरमो न (चाधयः च्वाधयः ) तम् एव मन्ये पुरुषार्थम् उत्तमं न विद्यते यत्र पुनः पुनः क्रिया |
| bc_11.60,yad apy avocaḥ paripālyatāṃ jarā navaṃ vayo gacchati vikriyām iti aniścayo 'yaṃ capalaṃ hi dṛśyate jarāpy adhīrā dhṛtimac ca yauvanam,यद् अप्य् अवोचः परिपाल्यतां जरा नवं वयो गच्छति विक्रियाम् इति अनिश्चयो ऽयं चपलं हि दृश्यते जराप्य् अधीरा धृतिमच् च यौवनम् |
| bc_11.61,svakarmadakṣaś ca (yadāntako cyadā tu ko )jagad vayaḥsu (sarveṣv avaśaṃ vikarṣati csarveṣu ca saṃvikarṣati ) vināśakāle katham avyavasthite jarā pratīkṣyā viduṣā śamepsunā,स्वकर्मदक्षश् च (यदान्तको च्यदा तु को )जगद् वयःसु (सर्वेष्व् अवशं विकर्षति च्सर्वेषु च संविकर्षति ) विनाशकाले कथम् अव्यवस्थिते जरा प्रतीक्ष्या विदुषा शमेप्सुना |
| bc_11.62,jarāyudho vyādhivikīrṇasāyako yadāntako vyādha (ivāśivaḥ civāśritaḥ )sthitaḥ prajāmṛgān bhāgyavanāśritāṃs tudan vayaḥprakarṣaṃ prati ko manorathaḥ,जरायुधो व्याधिविकीर्णसायको यदान्तको व्याध (इवाशिवः चिवाश्रितः )स्थितः प्रजामृगान् भाग्यवनाश्रितांस् तुदन् वयःप्रकर्षं प्रति को मनोरथः |
| bc_11.63,(ato csuto )yuvā vā sthaviro 'thavā śiśus tathā tvarāvān iha kartum arhati yathā bhaved dharmavataḥ (kṛtātmanaḥ ckṛpātmanaḥ pravṛttir iṣṭā vinivṛttir eva vā,(अतो च्सुतो )युवा वा स्थविरो ऽथवा शिशुस् तथा त्वरावान् इह कर्तुम् अर्हति यथा भवेद् धर्मवतः (कृतात्मनः च्कृपात्मनः प्रवृत्तिर् इष्टा विनिवृत्तिर् एव वा |
| bc_11.64,yad āttha (cāpīṣṭacvā dīpta)phalāṃ kulocitāṃ kuruṣva dharmāya makhakriyām iti namo makhebhyo na hi kāmaye sukhaṃ parasya duḥkha(kriyayā yad iṣyate ckriyayāpadiśyate ),यद् आत्थ (चापीष्टच्वा दीप्त)फलां कुलोचितां कुरुष्व धर्माय मखक्रियाम् इति नमो मखेभ्यो न हि कामये सुखं परस्य दुःख(क्रियया यद् इष्यते च्क्रिययापदिश्यते ) |
| bc_11.65,paraṃ hi hantuṃ vivaśaṃ phalepsayā na yuktarūpaṃ karuṇātmanaḥ sataḥ kratoḥ phalaṃ yady api śāśvataṃ bhavet tathāpi kṛtvā kim (u yat kṣayātmakam cupakṣayātmakam ),परं हि हन्तुं विवशं फलेप्सया न युक्तरूपं करुणात्मनः सतः क्रतोः फलं यद्य् अपि शाश्वतं भवेत् तथापि कृत्वा किम् (उ यत् क्षयात्मकम् चुपक्षयात्मकम् ) |
| bc_11.66,bhavec ca dharmo yadi nāparo vidhir vratena śīlena manaḥśamena vā tathāpi naivārhati sevituṃ kratuṃ viśasya yasmin param ucyate phalam,भवेच् च धर्मो यदि नापरो विधिर् व्रतेन शीलेन मनःशमेन वा तथापि नैवार्हति सेवितुं क्रतुं विशस्य यस्मिन् परम् उच्यते फलम् |
| bc_11.67,ihāpi tāvat puruṣasya tiṣṭhataḥ pravartate yat parahiṃsayā sukham tad apy aniṣṭaṃ saghṛṇasya dhīmato bhavāntare kiṃ (bata cvata )yan na dṛśyate,इहापि तावत् पुरुषस्य तिष्ठतः प्रवर्तते यत् परहिंसया सुखम् तद् अप्य् अनिष्टं सघृणस्य धीमतो भवान्तरे किं (बत च्वत )यन् न दृश्यते |
| bc_11.68,na ca pratāryo 'smi phalapravṛttaye bhaveṣu rājan ramate na me manaḥ latā ivāmbhodharavṛṣṭitāḍitāḥ pravṛttayaḥ sarvagatā hi cañcalāḥ,न च प्रतार्यो ऽस्मि फलप्रवृत्तये भवेषु राजन् रमते न मे मनः लता इवाम्भोधरवृष्टिताडिताः प्रवृत्तयः सर्वगता हि चञ्चलाः |
| bc_11.69,ihāgataś cāham ito didṛkṣayā muner arāḍasya vimokṣavādinaḥ prayāmi cādyaiva nṛpāstu te śivaṃ vacaḥ (kṣamethā mama tattvackṣamethāḥ śamatattva)niṣṭhuram,इहागतश् चाहम् इतो दिदृक्षया मुनेर् अराडस्य विमोक्षवादिनः प्रयामि चाद्यैव नृपास्तु ते शिवं वचः (क्षमेथा मम तत्त्वच्क्षमेथाः शमतत्त्व)निष्ठुरम् |
| bc_11.70,(avendravad cathendravad )divy ava śaśvad arkavad guṇair ava śreya ihāva gām ava avāyur āryair ava satsutān ava śriyaś ca rājann ava dharmam ātmanaḥ,(अवेन्द्रवद् चथेन्द्रवद् )दिव्य् अव शश्वद् अर्कवद् गुणैर् अव श्रेय इहाव गाम् अव अवायुर् आर्यैर् अव सत्सुतान् अव श्रियश् च राजन्न् अव धर्मम् आत्मनः |
| bc_11.71,himāriketūdbhava(saṃbhavāntare csaṃplavāntare yathā dvijo yāti vimokṣayaṃs tanum himāri(śatrukṣayacśatruṃ kṣaya)śatru(ghātane cghātinas tathāntare yāhi (vimokṣayan cvimocayan )manaḥ,हिमारिकेतूद्भव(संभवान्तरे च्संप्लवान्तरे यथा द्विजो याति विमोक्षयंस् तनुम् हिमारि(शत्रुक्षयच्शत्रुं क्षय)शत्रु(घातने च्घातिनस् तथान्तरे याहि (विमोक्षयन् च्विमोचयन् )मनः |
| bc_11.72,nṛpo 'bravīt sāñjalir āgataspṛho yatheṣṭam (āpnotu cāpnoti )bhavān avighnataḥ avāpya kāle kṛtakṛtyatām imāṃ mamāpi kāryo bhavatā tv anugrahaḥ,नृपो ऽब्रवीत् साञ्जलिर् आगतस्पृहो यथेष्टम् (आप्नोतु चाप्नोति )भवान् अविघ्नतः अवाप्य काले कृतकृत्यताम् इमां ममापि कार्यो भवता त्व् अनुग्रहः |
| bc_11.73,sthiraṃ pratijñāya tatheti pārthive tataḥ sa vaiśvaṃtaram āśramaṃ yayau parivrajantaṃ (tam udīkṣya csamudīkṣya )vismito nṛpo 'pi (vavrāja puriṃ girivrajam cca prāpur imaṃ giriṃ vrajan ),स्थिरं प्रतिज्ञाय तथेति पार्थिवे ततः स वैश्वंतरम् आश्रमं ययौ परिव्रजन्तं (तम् उदीक्ष्य च्समुदीक्ष्य )विस्मितो नृपो ऽपि (वव्राज पुरिं गिरिव्रजम् च्च प्रापुर् इमं गिरिं व्रजन् ) |
| bc_12.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye (caśva-ghoṣa-kṛte kāma-vigarhaṇo nāmai7kā-daśaḥ sargaḥ -- 11 --]] tataḥ śamavihārasya muner ikṣvākucandramāḥ arāḍasyāśramaṃ bheje vapuṣā pūrayann iva,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये (चश्व-घोष-कृते काम-विगर्हणो नामै७का-दशः सर्गः -- ११ --]] ततः शमविहारस्य मुनेर् इक्ष्वाकुचन्द्रमाः अराडस्याश्रमं भेजे वपुषा पूरयन्न् इव |
| bc_12.2,sa kālāmasagotreṇa tenālokyaiva dūrataḥ uccaiḥ svāgatam ity uktaḥ samīpam upajagmivān,स कालामसगोत्रेण तेनालोक्यैव दूरतः उच्चैः स्वागतम् इत्य् उक्तः समीपम् उपजग्मिवान् |
| bc_12.3,tāv ubhau nyāyataḥ pṛṣṭvā dhātusāmyaṃ parasparam dāravyor medhyayor vṛṣyoḥ śucau deśe (niṣedatuḥ cniṣīdatuḥ ),ताव् उभौ न्यायतः पृष्ट्वा धातुसाम्यं परस्परम् दारव्योर् मेध्ययोर् वृष्योः शुचौ देशे (निषेदतुः च्निषीदतुः ) |
| bc_12.4,tam āsīnaṃ nṛpasutaṃ so 'bravīn munisattamaḥ bahumānaviśālābhyāṃ darśanābhyāṃ pibann iva,तम् आसीनं नृपसुतं सो ऽब्रवीन् मुनिसत्तमः बहुमानविशालाभ्यां दर्शनाभ्यां पिबन्न् इव |
| bc_12.5,viditaṃ me yathā saumya niṣkrānto bhavanād asi chittvā snehamayaṃ pāśaṃ pāśaṃ dṛpta iva dvipaḥ,विदितं मे यथा सौम्य निष्क्रान्तो भवनाद् असि छित्त्वा स्नेहमयं पाशं पाशं दृप्त इव द्विपः |
| bc_12.6,sarvathā dhṛtimac caiva prājñaṃ caiva manas tava yas tvaṃ prāptaḥ śriyaṃ tyaktvā latāṃ viṣaphalām iva,सर्वथा धृतिमच् चैव प्राज्ञं चैव मनस् तव यस् त्वं प्राप्तः श्रियं त्यक्त्वा लतां विषफलाम् इव |
| bc_12.7,nāścaryaṃ jīrṇavayaso yaj jagmuḥ pārthivā vanam apatyebhyaḥ śriyaṃ dattvā bhuktocchiṣṭām iva srajam,नाश्चर्यं जीर्णवयसो यज् जग्मुः पार्थिवा वनम् अपत्येभ्यः श्रियं दत्त्वा भुक्तोच्छिष्टाम् इव स्रजम् |
| bc_12.8,idaṃ me matam āścaryaṃ nave vayasi yad bhavān abhuktvaiva śriyaṃ prāptaḥ sthito viṣayagocare,इदं मे मतम् आश्चर्यं नवे वयसि यद् भवान् अभुक्त्वैव श्रियं प्राप्तः स्थितो विषयगोचरे |
| bc_12.9,tad vijñātum imaṃ dharmaṃ paramaṃ bhājanaṃ bhavān jñāna(plavam cpūrvam )adhiṣṭhāya śīghraṃ duḥkhārṇavaṃ tara,तद् विज्ञातुम् इमं धर्मं परमं भाजनं भवान् ज्ञान(प्लवम् च्पूर्वम् )अधिष्ठाय शीघ्रं दुःखार्णवं तर |
| bc_12.10,śiṣye yady api vijñāte śāstraṃ kālena (varṇyate cvartate ) gāmbhīryād vyavasāyāc ca (na parīkṣyo csuparīkṣyo )bhavān mama,शिष्ये यद्य् अपि विज्ञाते शास्त्रं कालेन (वर्ण्यते च्वर्तते ) गाम्भीर्याद् व्यवसायाच् च (न परीक्ष्यो च्सुपरीक्ष्यो )भवान् मम |
| bc_12.11,iti vākyam arāḍasya vijñāya sa (narar1ṣabhaḥ cnarādhipaḥ ) babhūva paramaprītaḥ provācottaram eva ca,इति वाक्यम् अराडस्य विज्ञाय स (नरर्१षभः च्नराधिपः ) बभूव परमप्रीतः प्रोवाचोत्तरम् एव च |
| bc_12.12,viraktasyāpi yad idaṃ saumukhyaṃ bhavataḥ param akṛtārtho 'py anenāsmi kṛtārtha iva saṃprati,विरक्तस्यापि यद् इदं सौमुख्यं भवतः परम् अकृतार्थो ऽप्य् अनेनास्मि कृतार्थ इव संप्रति |
| bc_12.13,didṛkṣur iva hi jyotir yiyāsur iva daiśikam tvad(darśanam cdarśanād )ahaṃ manye titīrṣur iva ca plavam,दिदृक्षुर् इव हि ज्योतिर् यियासुर् इव दैशिकम् त्वद्(दर्शनम् च्दर्शनाद् )अहं मन्ये तितीर्षुर् इव च प्लवम् |
| bc_12.14,tasmād arhasi tad vaktuṃ vaktavyaṃ yadi manyase jarāmaraṇarogebhyo yathāyaṃ parimucyate,तस्माद् अर्हसि तद् वक्तुं वक्तव्यं यदि मन्यसे जरामरणरोगेभ्यो यथायं परिमुच्यते |
| bc_12.15,ity arāḍaḥ kumārasya māhātmyād eva coditaḥ saṃkṣiptaṃ kathayāṃ cakre svasya śāstrasya niścayam,इत्य् अराडः कुमारस्य माहात्म्याद् एव चोदितः संक्षिप्तं कथयां चक्रे स्वस्य शास्त्रस्य निश्चयम् |
| bc_12.16,śrūyatām ayam asmākaṃ siddhāntaḥ śṛṇvatāṃ vara yathā bhavati saṃsāro yathā (caiva nivartate cvai parivartate ),श्रूयताम् अयम् अस्माकं सिद्धान्तः शृण्वतां वर यथा भवति संसारो यथा (चैव निवर्तते च्वै परिवर्तते ) |
| bc_12.17,prakṛtiś ca vikāraś ca janma mṛtyur jaraiva ca tat tāvat sattvam ity uktaṃ sthirasattva parehi (tat cnaḥ ),प्रकृतिश् च विकारश् च जन्म मृत्युर् जरैव च तत् तावत् सत्त्वम् इत्य् उक्तं स्थिरसत्त्व परेहि (तत् च्नः ) |
| bc_12.18,tatra tu (prakṛtiṃ cprakṛtir )nāma viddhi prakṛtikovida pañca bhūtāny ahaṃkāraṃ buddhim avyaktam eva ca,तत्र तु (प्रकृतिं च्प्रकृतिर् )नाम विद्धि प्रकृतिकोविद पञ्च भूतान्य् अहंकारं बुद्धिम् अव्यक्तम् एव च |
| bc_12.19,vikāra iti (budhyasva cbuddhiṃ tu viṣayān indriyāṇi ca pāṇipādaṃ ca vādaṃ ca pāyūpasthaṃ tathā manaḥ,विकार इति (बुध्यस्व च्बुद्धिं तु विषयान् इन्द्रियाणि च पाणिपादं च वादं च पायूपस्थं तथा मनः |
| bc_12.20,asya kṣetrasya vijñānāt kṣetrajña iti saṃjñi ca kṣetrajña iti cātmānaṃ kathayanty ātmacintakāḥ,अस्य क्षेत्रस्य विज्ञानात् क्षेत्रज्ञ इति संज्ञि च क्षेत्रज्ञ इति चात्मानं कथयन्त्य् आत्मचिन्तकाः |
| bc_12.21,saśiṣyaḥ kapilaś ceha (pratibuddhir cpratibuddha )iti smṛtiḥ sa(putro 'pratibuddhas tu cputraḥ pratibuddhaś ca prajāpatir ihocyate,सशिष्यः कपिलश् चेह (प्रतिबुद्धिर् च्प्रतिबुद्ध )इति स्मृतिः स(पुत्रो ऽप्रतिबुद्धस् तु च्पुत्रः प्रतिबुद्धश् च प्रजापतिर् इहोच्यते |
| bc_12.22,jāyate jīryate caiva (bādhyate cbudhyate )mriyate ca yat tad vyaktam iti vijñeyam avyaktaṃ tu viparyayāt,जायते जीर्यते चैव (बाध्यते च्बुध्यते )म्रियते च यत् तद् व्यक्तम् इति विज्ञेयम् अव्यक्तं तु विपर्ययात् |
| bc_12.23,ajñānaṃ karma tṛṣṇā ca jñeyāḥ saṃsārahetavaḥ sthito 'smiṃs tritaye (jantus cyas tu tat sattvaṃ (nātivartate cnābhivartate ),अज्ञानं कर्म तृष्णा च ज्ञेयाः संसारहेतवः स्थितो ऽस्मिंस् त्रितये (जन्तुस् च्यस् तु तत् सत्त्वं (नातिवर्तते च्नाभिवर्तते ) |
| bc_12.24,vipratyayād ahaṃkārāt saṃdehād abhisaṃplavāt aviśeṣānupāyābhyāṃ saṅgād abhyavapātataḥ,विप्रत्ययाद् अहंकारात् संदेहाद् अभिसंप्लवात् अविशेषानुपायाभ्यां सङ्गाद् अभ्यवपाततः |
| bc_12.25,tatra vipratyayo nāma viparītaṃ pravartate anyathā kurute kāryaṃ mantavyaṃ manyate 'nyathā,तत्र विप्रत्ययो नाम विपरीतं प्रवर्तते अन्यथा कुरुते कार्यं मन्तव्यं मन्यते ऽन्यथा |
| bc_12.26,bravīmy aham ahaṃ vedmi gacchāmy aham ahaṃ sthitaḥ itīhaivam ahaṃkāras tv anahaṃkāra vartate,ब्रवीम्य् अहम् अहं वेद्मि गच्छाम्य् अहम् अहं स्थितः इतीहैवम् अहंकारस् त्व् अनहंकार वर्तते |
| bc_12.27,yas tu (bhāvān asaṃdigdhān cbhāvena saṃdigdhān ekībhāvena paśyati mṛtpiṇḍavad asaṃdeha saṃdehaḥ sa ihocyate,यस् तु (भावान् असंदिग्धान् च्भावेन संदिग्धान् एकीभावेन पश्यति मृत्पिण्डवद् असंदेह संदेहः स इहोच्यते |
| bc_12.28,ya evāhaṃ sa evedaṃ mano buddhiś ca karma ca yaś (caivaiṣa ccaivaṃ sa )gaṇaḥ so 'ham iti yaḥ so 'bhisaṃplavaḥ,य एवाहं स एवेदं मनो बुद्धिश् च कर्म च यश् (चैवैष च्चैवं स )गणः सो ऽहम् इति यः सो ऽभिसंप्लवः |
| bc_12.29,aviśeṣaṃ viśeṣajña pratibuddhāprabuddhayoḥ prakṛtīnāṃ ca yo veda so 'viśeṣa iti smṛtaḥ,अविशेषं विशेषज्ञ प्रतिबुद्धाप्रबुद्धयोः प्रकृतीनां च यो वेद सो ऽविशेष इति स्मृतः |
| bc_12.30,namaskāravaṣaṭkārau prokṣaṇābhyukṣaṇādayaḥ anupāya iti prājñair upāyajña praveditaḥ,नमस्कारवषट्कारौ प्रोक्षणाभ्युक्षणादयः अनुपाय इति प्राज्ञैर् उपायज्ञ प्रवेदितः |
| bc_12.31,sajjate yena durmedhā mano(vāgbuddhikarmabhiḥ cvākkarmabuddhibhiḥ ) viṣayeṣv anabhiṣvaṅga so 'bhiṣvaṅga iti smṛtaḥ,सज्जते येन दुर्मेधा मनो(वाग्बुद्धिकर्मभिः च्वाक्कर्मबुद्धिभिः ) विषयेष्व् अनभिष्वङ्ग सो ऽभिष्वङ्ग इति स्मृतः |
| bc_12.32,mamedam aham asyeti yad duḥkham abhimanyate vijñeyo 'bhyavapātaḥ sa saṃsāre yena pātyate,ममेदम् अहम् अस्येति यद् दुःखम् अभिमन्यते विज्ञेयो ऽभ्यवपातः स संसारे येन पात्यते |
| bc_12.33,ity a(vidyāṃ cvidyā )hi (vidvān sa cvidvāṃsaḥ [??] pañca(parvāṃ cparvā )samīhate tamo mohaṃ mahāmohaṃ tāmisradvayam eva ca,इत्य् अ(विद्यां च्विद्या )हि (विद्वान् स च्विद्वांसः [??] पञ्च(पर्वां च्पर्वा )समीहते तमो मोहं महामोहं तामिस्रद्वयम् एव च |
| bc_12.34,tatrālasyaṃ tamo viddhi mohaṃ mṛtyuṃ ca janma ca mahāmohas tv asaṃmoha kāma ity (eva gamyatām cavagamyatām ),तत्रालस्यं तमो विद्धि मोहं मृत्युं च जन्म च महामोहस् त्व् असंमोह काम इत्य् (एव गम्यताम् चवगम्यताम् ) |
| bc_12.35,yasmād atra ca bhūtāni pramuhyanti mahānty api tasmād eṣa mahābāho mahāmoha iti smṛtaḥ,यस्माद् अत्र च भूतानि प्रमुह्यन्ति महान्त्य् अपि तस्माद् एष महाबाहो महामोह इति स्मृतः |
| bc_12.36,tāmisram iti cākrodha krodham evādhikurvate viṣādaṃ cāndhatāmisram aviṣāda pracakṣate,तामिस्रम् इति चाक्रोध क्रोधम् एवाधिकुर्वते विषादं चान्धतामिस्रम् अविषाद प्रचक्षते |
| bc_12.37,anayāvidyayā bālaḥ saṃyuktaḥ pañcaparvayā saṃsāre duḥkhabhūyiṣṭhe janmasv abhiniṣicyate,अनयाविद्यया बालः संयुक्तः पञ्चपर्वया संसारे दुःखभूयिष्ठे जन्मस्व् अभिनिषिच्यते |
| bc_12.38,draṣṭā śrotā ca mantā ca (kāryakaraṇam ckāryaṃ karaṇam )eva ca aham ity evam āgamya saṃsāre parivartate,द्रष्टा श्रोता च मन्ता च (कार्यकरणम् च्कार्यं करणम् )एव च अहम् इत्य् एवम् आगम्य संसारे परिवर्तते |
| bc_12.39,(ihaibhir city ebhir )hetubhir dhīman (janmactamaḥ)srotaḥ pravartate hetva(bhāvāt cbhāve )phalābhāva iti vijñātum arhasi,(इहैभिर् चित्य् एभिर् )हेतुभिर् धीमन् (जन्मच्तमः)स्रोतः प्रवर्तते हेत्व(भावात् च्भावे )फलाभाव इति विज्ञातुम् अर्हसि |
| bc_12.40,tatra (samyaṅcsamyag)matir vidyān mokṣakāma catuṣṭayam pratibuddhāprabuddhau ca vyaktam avyaktam eva ca,तत्र (सम्यङ्च्सम्यग्)मतिर् विद्यान् मोक्षकाम चतुष्टयम् प्रतिबुद्धाप्रबुद्धौ च व्यक्तम् अव्यक्तम् एव च |
| bc_12.41,yathāvad etad vijñāya kṣetrajño hi catuṣṭayam (ājavaṃjavatāṃ cārjavaṃ javatāṃ )hitvā prāpnoti padam akṣaram,यथावद् एतद् विज्ञाय क्षेत्रज्ञो हि चतुष्टयम् (आजवंजवतां चार्जवं जवतां )हित्वा प्राप्नोति पदम् अक्षरम् |
| bc_12.42,ityarthaṃ brāhmaṇā loke paramabrahmavādinaḥ brahmacaryaṃ carantīha brāhmaṇān vāsayanti ca,इत्यर्थं ब्राह्मणा लोके परमब्रह्मवादिनः ब्रह्मचर्यं चरन्तीह ब्राह्मणान् वासयन्ति च |
| bc_12.43,iti vākyam idaṃ śrutvā munes tasya nṛpātmajaḥ abhyupāyaṃ ca papraccha padam eva ca naiṣṭhikam,इति वाक्यम् इदं श्रुत्वा मुनेस् तस्य नृपात्मजः अभ्युपायं च पप्रच्छ पदम् एव च नैष्ठिकम् |
| bc_12.44,brahmacaryam idaṃ caryaṃ yathā yāvac ca yatra ca dharmasyāsya ca paryantaṃ bhavān vyākhyātum arhati,ब्रह्मचर्यम् इदं चर्यं यथा यावच् च यत्र च धर्मस्यास्य च पर्यन्तं भवान् व्याख्यातुम् अर्हति |
| bc_12.45,ity arāḍo yathāśāstraṃ vispaṣṭārthaṃ samāsataḥ tam evānyena kalpena dharmam asmai vyabhāṣata,इत्य् अराडो यथाशास्त्रं विस्पष्टार्थं समासतः तम् एवान्येन कल्पेन धर्मम् अस्मै व्यभाषत |
| bc_12.46,ayam ādau gṛhān muktvā bhaikṣākaṃ liṅgam āśritaḥ samudācāravistīrṇaṃ śīlam ādāya vartate,अयम् आदौ गृहान् मुक्त्वा भैक्षाकं लिङ्गम् आश्रितः समुदाचारविस्तीर्णं शीलम् आदाय वर्तते |
| bc_12.47,saṃtoṣaṃ param āsthāya yena tena yatas tataḥ viviktaṃ sevate vāsaṃ nirdvaṃdvaḥ śāstravitkṛtī,संतोषं परम् आस्थाय येन तेन यतस् ततः विविक्तं सेवते वासं निर्द्वंद्वः शास्त्रवित्कृती |
| bc_12.48,tato rāgād bhayaṃ dṛṣṭvā vairāgyāc ca paraṃ śivam nigṛhṇann indriyagrāmaṃ yatate manasaḥ (śame cśrame ),ततो रागाद् भयं दृष्ट्वा वैराग्याच् च परं शिवम् निगृह्णन्न् इन्द्रियग्रामं यतते मनसः (शमे च्श्रमे ) |
| bc_12.49,atho viviktaṃ kāmebhyo vyāpādādibhya eva ca vivekajam avāpnoti pūrvadhyānaṃ vitarkavat,अथो विविक्तं कामेभ्यो व्यापादादिभ्य एव च विवेकजम् अवाप्नोति पूर्वध्यानं वितर्कवत् |
| bc_12.50,tac ca (dhyānasukhaṃ cdhyānaṃ sukhaṃ )prāpya tat tad eva vitarkayan apūrvasukhalābhena hriyate bāliśo janaḥ,तच् च (ध्यानसुखं च्ध्यानं सुखं )प्राप्य तत् तद् एव वितर्कयन् अपूर्वसुखलाभेन ह्रियते बालिशो जनः |
| bc_12.51,śamenaivaṃvidhenāyaṃ kāmadveṣavigarhiṇā brahmalokam avāpnoti paritoṣeṇa vañcitaḥ,शमेनैवंविधेनायं कामद्वेषविगर्हिणा ब्रह्मलोकम् अवाप्नोति परितोषेण वञ्चितः |
| bc_12.52,jñātvā vidvān vitarkāṃs tu manaḥsaṃkṣobhakārakān tadviyuktam avāpnoti dhyānaṃ prītisukhānvitam,ज्ञात्वा विद्वान् वितर्कांस् तु मनःसंक्षोभकारकान् तद्वियुक्तम् अवाप्नोति ध्यानं प्रीतिसुखान्वितम् |
| bc_12.53,hriyamāṇas tayā prītyā yo viśeṣaṃ na paśyati sthānaṃ bhāsvaram āpnoti deveṣv (ābhāsvareṣu saḥ cābhāsureṣv api ),ह्रियमाणस् तया प्रीत्या यो विशेषं न पश्यति स्थानं भास्वरम् आप्नोति देवेष्व् (आभास्वरेषु सः चाभासुरेष्व् अपि ) |
| bc_12.54,yas tu prītisukhāt tasmād vivecayati mānasam tṛtīyaṃ labhate dhyānaṃ sukhaṃ prītivivarjitam [ed. c reads 12.57 after 12.54.],यस् तु प्रीतिसुखात् तस्माद् विवेचयति मानसम् तृतीयं लभते ध्यानं सुखं प्रीतिविवर्जितम् [एद्. च् रेअद्स् १२.५७ अफ़्तेर् १२.५४.] |
| bc_12.55,yas tu tasmin sukhe magno na viśeṣāya yatnavān śubhakṛtsnaiḥ sa sāmānyaṃ sukhaṃ prāpnoti daivataiḥ,यस् तु तस्मिन् सुखे मग्नो न विशेषाय यत्नवान् शुभकृत्स्नैः स सामान्यं सुखं प्राप्नोति दैवतैः |
| bc_12.56,tādṛśaṃ sukham āsādya yo na (rajyaty upekṣakaḥ crajyann upekṣate ) caturthaṃ dhyānam āpnoti sukhaduḥkhavivarjitam,तादृशं सुखम् आसाद्य यो न (रज्यत्य् उपेक्षकः च्रज्यन्न् उपेक्षते ) चतुर्थं ध्यानम् आप्नोति सुखदुःखविवर्जितम् |
| bc_12.57,tatra kecid vyavasyanti mokṣa ity (abhimāninaḥ capi māninaḥ ) sukhaduḥkhaparityāgād avyāpārāc ca cetasaḥ,तत्र केचिद् व्यवस्यन्ति मोक्ष इत्य् (अभिमानिनः चपि मानिनः ) सुखदुःखपरित्यागाद् अव्यापाराच् च चेतसः |
| bc_12.58,asya dhyānasya tu phalaṃ samaṃ devair bṛhatphalaiḥ kathayanti (bṛhatkālaṃ $ bṛhatcvṛhatphalaṃ vṛhat)prajñāparīkṣakāḥ,अस्य ध्यानस्य तु फलं समं देवैर् बृहत्फलैः कथयन्ति (बृहत्कालं $ बृहत्च्वृहत्फलं वृहत्)प्रज्ञापरीक्षकाः |
| bc_12.59,samādher vyutthitas tasmād dṛṣṭvā doṣāṃś charīriṇām jñānam ārohati prājñaḥ śarīravinivṛttaye,समाधेर् व्युत्थितस् तस्माद् दृष्ट्वा दोषांश् छरीरिणाम् ज्ञानम् आरोहति प्राज्ञः शरीरविनिवृत्तये |
| bc_12.60,tatas tad dhyānam utsṛjya viśeṣe kṛtaniścayaḥ kāmebhya iva (sa prājño csatprājño rūpād api virajyate,ततस् तद् ध्यानम् उत्सृज्य विशेषे कृतनिश्चयः कामेभ्य इव (स प्राज्ञो च्सत्प्राज्ञो रूपाद् अपि विरज्यते |
| bc_12.61,śarīre khāni yāny asmin tāny ādau parikalpayan ghaneṣv api tato dravyeṣv ākāśam adhimucyate,शरीरे खानि यान्य् अस्मिन् तान्य् आदौ परिकल्पयन् घनेष्व् अपि ततो द्रव्येष्व् आकाशम् अधिमुच्यते |
| bc_12.62,ākāśa(gatam csamam )ātmānaṃ saṃkṣipya tv aparo budhaḥ (tad evānctadaivān)antataḥ paśyan viśeṣam adhigacchati,आकाश(गतम् च्समम् )आत्मानं संक्षिप्य त्व् अपरो बुधः (तद् एवान्च्तदैवान्)अन्ततः पश्यन् विशेषम् अधिगच्छति |
| bc_12.63,adhyātma(kuśalas tv ckuśaleṣv )anyo nivartyātmānam ātmanā kiṃcin nāstīti saṃpaśyann ākiṃcanya iti smṛtaḥ,अध्यात्म(कुशलस् त्व् च्कुशलेष्व् )अन्यो निवर्त्यात्मानम् आत्मना किंचिन् नास्तीति संपश्यन्न् आकिंचन्य इति स्मृतः |
| bc_12.64,tato muñjād iṣīkeva śakuniḥ pañjarād iva kṣetrajño niḥsṛto dehān mukta ity abhidhīyate,ततो मुञ्जाद् इषीकेव शकुनिः पञ्जराद् इव क्षेत्रज्ञो निःसृतो देहान् मुक्त इत्य् अभिधीयते |
| bc_12.65,etat tat paramaṃ brahma nirliṅgaṃ dhruvam akṣaram yan mokṣa iti tattvajñāḥ kathayanti manīṣiṇaḥ,एतत् तत् परमं ब्रह्म निर्लिङ्गं ध्रुवम् अक्षरम् यन् मोक्ष इति तत्त्वज्ञाः कथयन्ति मनीषिणः |
| bc_12.66,ity upāyaś ca mokṣaś ca mayā saṃdarśitas tava yadi jñātaṃ yadi (rucir cruci yathāvat pratipadyatām,इत्य् उपायश् च मोक्षश् च मया संदर्शितस् तव यदि ज्ञातं यदि (रुचिर् च्रुचि यथावत् प्रतिपद्यताम् |
| bc_12.67,jaigīṣavyo 'tha janako vṛddhaś caiva parāśaraḥ imaṃ panthānam āsādya muktā hy anye ca mokṣiṇaḥ,जैगीषव्यो ऽथ जनको वृद्धश् चैव पराशरः इमं पन्थानम् आसाद्य मुक्ता ह्य् अन्ये च मोक्षिणः |
| bc_12.68,iti tasya sa tad vākyaṃ gṛhītvā (tu cna )vicārya ca pūrvahetubalaprāptaḥ pratyuttaram uvāca (ha csaḥ ),इति तस्य स तद् वाक्यं गृहीत्वा (तु च्न )विचार्य च पूर्वहेतुबलप्राप्तः प्रत्युत्तरम् उवाच (ह च्सः ) |
| bc_12.69,śrutaṃ jñānam idaṃ sūkṣmaṃ parataḥ parataḥ śivam (kṣetrajñasyāckṣetreṣv asyā)parityāgād avaimy etad anaiṣṭhikam,श्रुतं ज्ञानम् इदं सूक्ष्मं परतः परतः शिवम् (क्षेत्रज्ञस्याच्क्षेत्रेष्व् अस्या)परित्यागाद् अवैम्य् एतद् अनैष्ठिकम् |
| bc_12.70,vikāraprakṛtibhyo hi kṣetrajñaṃ muktam apy aham manye prasavadharmāṇaṃ (bījacvīja)dharmāṇam eva ca,विकारप्रकृतिभ्यो हि क्षेत्रज्ञं मुक्तम् अप्य् अहम् मन्ये प्रसवधर्माणं (बीजच्वीज)धर्माणम् एव च |
| bc_12.71,viśuddho yady api hy ātmā nirmukta iti kalpyate ((cbhūyaḥ pratyayasadbhāvād amuktaḥ sa bhaviṣyati ),विशुद्धो यद्य् अपि ह्य् आत्मा निर्मुक्त इति कल्प्यते ((च्भूयः प्रत्ययसद्भावाद् अमुक्तः स भविष्यति ) |
| bc_12.72,((cṛtubhūmyambuvirahād yathā bījaṃ na rohatic)) ((crohati pratyayais tais tais tadvat so 'pi mato mama ),((चृतुभूम्यम्बुविरहाद् यथा बीजं न रोहतिच्)) ((च्रोहति प्रत्ययैस् तैस् तैस् तद्वत् सो ऽपि मतो मम ) |
| bc_12.73,((cyat karmājñānatṛṣṇānāṃ tyāgān mokṣaś ca kalpyatec)) atyantas tatparityāgaḥ saty ātmani na vidyate,((च्यत् कर्माज्ञानतृष्णानां त्यागान् मोक्षश् च कल्प्यतेच्)) अत्यन्तस् तत्परित्यागः सत्य् आत्मनि न विद्यते |
| bc_12.74,hitvā hitvā trayam idaṃ viśeṣas tūpalabhyate ātmanas tu sthitir yatra tatra sūkṣmam idaṃ trayam,हित्वा हित्वा त्रयम् इदं विशेषस् तूपलभ्यते आत्मनस् तु स्थितिर् यत्र तत्र सूक्ष्मम् इदं त्रयम् |
| bc_12.75,sūkṣmatvāc caiva doṣāṇām avyāpārāc ca cetasaḥ dīrghatvād āyuṣaś caiva mokṣas tu parikalpyate,सूक्ष्मत्वाच् चैव दोषाणाम् अव्यापाराच् च चेतसः दीर्घत्वाद् आयुषश् चैव मोक्षस् तु परिकल्प्यते |
| bc_12.76,ahaṃkāraparityāgo yaś caiṣa parikalpyate saty ātmani parityāgo nāhaṃkārasya vidyate,अहंकारपरित्यागो यश् चैष परिकल्प्यते सत्य् आत्मनि परित्यागो नाहंकारस्य विद्यते |
| bc_12.77,saṃkhyādibhir amuktaś ca nirguṇo na bhavaty ayam tasmād asati nairguṇye nāsya mokṣo 'bhidhīyate,संख्यादिभिर् अमुक्तश् च निर्गुणो न भवत्य् अयम् तस्माद् असति नैर्गुण्ये नास्य मोक्षो ऽभिधीयते |
| bc_12.78,guṇino hi guṇānāṃ ca vyatireko na vidyate rūpoṣṇābhyāṃ virahito na hy agnir upalabhyate,गुणिनो हि गुणानां च व्यतिरेको न विद्यते रूपोष्णाभ्यां विरहितो न ह्य् अग्निर् उपलभ्यते |
| bc_12.79,prāg dehān na bhaved dehī prāg guṇebhyas tathā guṇī (tasmād ckasmād )ādau vimuktaḥ (san csañ śarīrī badhyate punaḥ,प्राग् देहान् न भवेद् देही प्राग् गुणेभ्यस् तथा गुणी (तस्माद् च्कस्माद् )आदौ विमुक्तः (सन् च्सञ् शरीरी बध्यते पुनः |
| bc_12.80,kṣetrajño viśarīraś ca jño vā syād ajña eva vā yadi jño jñeyam asyāsti jñeye sati na mucyate,क्षेत्रज्ञो विशरीरश् च ज्ञो वा स्याद् अज्ञ एव वा यदि ज्ञो ज्ञेयम् अस्यास्ति ज्ञेये सति न मुच्यते |
| bc_12.81,athājña iti siddho vaḥ kalpitena kim ātmanā vināpi hy ātmanājñānaṃ prasiddhaṃ kāṣṭhakuḍyavat,अथाज्ञ इति सिद्धो वः कल्पितेन किम् आत्मना विनापि ह्य् आत्मनाज्ञानं प्रसिद्धं काष्ठकुड्यवत् |
| bc_12.82,parataḥ paratas tyāgo yasmāt tu guṇavān smṛtaḥ tasmāt sarvaparityāgān manye kṛtsnāṃ kṛtārthatām,परतः परतस् त्यागो यस्मात् तु गुणवान् स्मृतः तस्मात् सर्वपरित्यागान् मन्ये कृत्स्नां कृतार्थताम् |
| bc_12.83,iti dharmam arāḍasya viditvā na tutoṣa saḥ akṛtsnam iti vijñāya tataḥ pratijagāma ha,इति धर्मम् अराडस्य विदित्वा न तुतोष सः अकृत्स्नम् इति विज्ञाय ततः प्रतिजगाम ह |
| bc_12.84,viśeṣam atha śuśrūṣur udrakasyāśramaṃ yayau ātmagrāhāc ca tasyāpi jagṛhe na sa darśanam,विशेषम् अथ शुश्रूषुर् उद्रकस्याश्रमं ययौ आत्मग्राहाच् च तस्यापि जगृहे न स दर्शनम् |
| bc_12.85,saṃjñāsaṃjñitvayor doṣaṃ jñātvā hi munir udrakaḥ ākiṃcinyāt paraṃ lebhe (asaṃjñāsaṃjñātmikāṃ csaṃjñāsaṃjñātmikāṃ )gatim,संज्ञासंज्ञित्वयोर् दोषं ज्ञात्वा हि मुनिर् उद्रकः आकिंचिन्यात् परं लेभे (असंज्ञासंज्ञात्मिकां च्संज्ञासंज्ञात्मिकां )गतिम् |
| bc_12.86,yasmāc cālambane sūkṣme saṃjñāsaṃjñe tataḥ param nāsaṃjñī naiva saṃjñīti tasmāt (tatragatactatra gata)spṛhaḥ,यस्माच् चालम्बने सूक्ष्मे संज्ञासंज्ञे ततः परम् नासंज्ञी नैव संज्ञीति तस्मात् (तत्रगतच्तत्र गत)स्पृहः |
| bc_12.87,yataś ca buddhis tatraiva sthitānyatrāpracāriṇī (sūkṣmāpaṭvī csūkṣmāpādi )tatas tatra nāsaṃjñitvaṃ na saṃjñitā,यतश् च बुद्धिस् तत्रैव स्थितान्यत्राप्रचारिणी (सूक्ष्मापट्वी च्सूक्ष्मापादि )ततस् तत्र नासंज्ञित्वं न संज्ञिता |
| bc_12.88,yasmāc ca (tad ctam )api prāpya punar āvartate jagat bodhisattvaḥ paraṃ prepsus tasmād udrakam atyajat,यस्माच् च (तद् च्तम् )अपि प्राप्य पुनर् आवर्तते जगत् बोधिसत्त्वः परं प्रेप्सुस् तस्माद् उद्रकम् अत्यजत् |
| bc_12.89,tato hitvāśramaṃ tasya śreyoarthī kṛtaniścayaḥ bheje gayasya rājar1ṣer nagarīsaṃjñam āśramam,ततो हित्वाश्रमं तस्य श्रेयोअर्थी कृतनिश्चयः भेजे गयस्य राजर्१षेर् नगरीसंज्ञम् आश्रमम् |
| bc_12.90,atha nairañjanātīre śucau śuciparākramaḥ cakāra vāsam ekānta(vihārābhiratir c(vihārābhivratī )muniḥ,अथ नैरञ्जनातीरे शुचौ शुचिपराक्रमः चकार वासम् एकान्त(विहाराभिरतिर् च्(विहाराभिव्रती )मुनिः |
| bc_12.91,((cxxx tatpūrvaṃ pañcendriyavaśoddhatānc)) ((ctapaḥ xx vratino bhikṣūn ... pañca niraikṣata ),((च्xxx तत्पूर्वं पञ्चेन्द्रियवशोद्धतान्च्)) ((च्तपः xx व्रतिनो भिक्षून् ... पञ्च निरैक्षत ) |
| bc_12.92,(te copatasthur cpañcopatasthur )dṛṣṭvātra bhikṣavas taṃ mumukṣavaḥ puṇyārjitadhanārogyam indriyārthā iveśvaram,(ते चोपतस्थुर् च्पञ्चोपतस्थुर् )दृष्ट्वात्र भिक्षवस् तं मुमुक्षवः पुण्यार्जितधनारोग्यम् इन्द्रियार्था इवेश्वरम् |
| bc_12.93,saṃpūjyamānas taiḥ prahvair (vinayād anuvartibhiḥ cvinayānatamūrtibhiḥ ) tadvaśasthāyibhiḥ śiṣyair lolair mana ivendriyaiḥ,संपूज्यमानस् तैः प्रह्वैर् (विनयाद् अनुवर्तिभिः च्विनयानतमूर्तिभिः ) तद्वशस्थायिभिः शिष्यैर् लोलैर् मन इवेन्द्रियैः |
| bc_12.94,mṛtyujanmāntakaraṇe syād upāyo 'yam ity atha duṣkarāṇi samārebhe tapāṃsy anaśanena saḥ,मृत्युजन्मान्तकरणे स्याद् उपायो ऽयम् इत्य् अथ दुष्कराणि समारेभे तपांस्य् अनशनेन सः |
| bc_12.95,upavāsavidhīn naikān kurvan naradurācarān varṣāṇi ṣaṭ (śamackarma)prepsur akarot kārśyam ātmanaḥ,उपवासविधीन् नैकान् कुर्वन् नरदुराचरान् वर्षाणि षट् (शमच्कर्म)प्रेप्सुर् अकरोत् कार्श्यम् आत्मनः |
| bc_12.96,annakāleṣu caikaikaiḥ (sa kolacsakola)tilataṇḍulaiḥ apārapārasaṃsārapāraṃ prepsur apārayat,अन्नकालेषु चैकैकैः (स कोलच्सकोल)तिलतण्डुलैः अपारपारसंसारपारं प्रेप्सुर् अपारयत् |
| bc_12.97,dehād apacayas tena tapasā tasya yaḥ kṛtaḥ sa evopacayo bhūyas tejasāsya kṛto 'bhavat,देहाद् अपचयस् तेन तपसा तस्य यः कृतः स एवोपचयो भूयस् तेजसास्य कृतो ऽभवत् |
| bc_12.98,kṛśo 'py akṛśakīrtiśrīr hlādaṃ cakre 'nya(cakṣuṣām ccakṣuṣam ) kumudānām iva śaracchuklapakṣādicandramāḥ,कृशो ऽप्य् अकृशकीर्तिश्रीर् ह्लादं चक्रे ऽन्य(चक्षुषाम् च्चक्षुषम् ) कुमुदानाम् इव शरच्छुक्लपक्षादिचन्द्रमाः |
| bc_12.99,tvagasthiśeṣo niḥśeṣair medaḥpiśitaśoṇitaiḥ kṣīṇo 'py akṣīṇagāmbhīryaḥ samudra iva sa vyabhāt,त्वगस्थिशेषो निःशेषैर् मेदःपिशितशोणितैः क्षीणो ऽप्य् अक्षीणगाम्भीर्यः समुद्र इव स व्यभात् |
| bc_12.100,atha kaṣṭatapaḥspaṣṭavyarthakliṣṭatanur muniḥ bhavabhīrur imāṃ cakre buddhim buddhatvakāṅkṣayā,अथ कष्टतपःस्पष्टव्यर्थक्लिष्टतनुर् मुनिः भवभीरुर् इमां चक्रे बुद्धिम् बुद्धत्वकाङ्क्षया |
| bc_12.101,nāyaṃ dharmo virāgāya na bodhāya na muktaye jambumūle mayā prāpto yas tadā sa vidhir dhruvaḥ,नायं धर्मो विरागाय न बोधाय न मुक्तये जम्बुमूले मया प्राप्तो यस् तदा स विधिर् ध्रुवः |
| bc_12.102,na cāsau durbalenāptuṃ śakyam ity āgatādaraḥ śarīrabalavṛddhyartham idaṃ bhūyo 'nvacintayat,न चासौ दुर्बलेनाप्तुं शक्यम् इत्य् आगतादरः शरीरबलवृद्ध्यर्थम् इदं भूयो ऽन्वचिन्तयत् |
| bc_12.103,kṣutpipāsāśramaklāntaḥ śramād asvasthamānasaḥ prāpnuyān manasāvāpyaṃ phalaṃ katham anirvṛtaḥ,क्षुत्पिपासाश्रमक्लान्तः श्रमाद् अस्वस्थमानसः प्राप्नुयान् मनसावाप्यं फलं कथम् अनिर्वृतः |
| bc_12.104,nirvṛtiḥ prāpyate samyak satatendriyatarpaṇāt saṃtarpitendriyatayā manaḥsvāsthyam avāpyate,निर्वृतिः प्राप्यते सम्यक् सततेन्द्रियतर्पणात् संतर्पितेन्द्रियतया मनःस्वास्थ्यम् अवाप्यते |
| bc_12.105,svasthaprasannamanasaḥ samādhir upapadyate samādhiyuktacittasya dhyānayogaḥ pravartate,स्वस्थप्रसन्नमनसः समाधिर् उपपद्यते समाधियुक्तचित्तस्य ध्यानयोगः प्रवर्तते |
| bc_12.106,dhyānapravartanād dharmāḥ prāpyante yair avāpyate durlabhaṃ śāntam ajaraṃ paraṃ tad amṛtaṃ padam,ध्यानप्रवर्तनाद् धर्माः प्राप्यन्ते यैर् अवाप्यते दुर्लभं शान्तम् अजरं परं तद् अमृतं पदम् |
| bc_12.107,tasmād āhāramūlo 'yam upāya itiniścayaḥ (āhāracasūri)karaṇe dhīraḥ kṛtvāmitamatir matim,तस्माद् आहारमूलो ऽयम् उपाय इतिनिश्चयः (आहारचसूरि)करणे धीरः कृत्वामितमतिर् मतिम् |
| bc_12.108,snāto nairañjanātīrād uttatāra śanaiḥ kṛśaḥ bhaktyāvanataśākhāgrair dattahastas taṭadrumaiḥ,स्नातो नैरञ्जनातीराद् उत्ततार शनैः कृशः भक्त्यावनतशाखाग्रैर् दत्तहस्तस् तटद्रुमैः |
| bc_12.109,atha gopādhipasutā daivatair abhicoditā udbhūtahṛdayānandā tatra nandabalāgamat,अथ गोपाधिपसुता दैवतैर् अभिचोदिता उद्भूतहृदयानन्दा तत्र नन्दबलागमत् |
| bc_12.110,sitaśaṅkhojjvalabhujā nīlakambalavāsinī saphenamālānīlāmbur yamuneva saridvarā,सितशङ्खोज्ज्वलभुजा नीलकम्बलवासिनी सफेनमालानीलाम्बुर् यमुनेव सरिद्वरा |
| bc_12.111,sā (śrāddhāvardhitacśraddhāvardhita)prītir vikasallocanotpalā śirasā praṇipatyainaṃ grāhayām āsa pāyasam,सा (श्राद्धावर्धितच्श्रद्धावर्धित)प्रीतिर् विकसल्लोचनोत्पला शिरसा प्रणिपत्यैनं ग्राहयाम् आस पायसम् |
| bc_12.112,kṛtvā tadupabhogena prāptajanmaphalāṃ sa tām bodhiprāptau samartho 'bhūt saṃtarpitaṣaḍindriyaḥ,कृत्वा तदुपभोगेन प्राप्तजन्मफलां स ताम् बोधिप्राप्तौ समर्थो ऽभूत् संतर्पितषडिन्द्रियः |
| bc_12.113,paryāptāpyāna(mūrtiś cmūrtaś )ca (sārthaṃ svacsārdhaṃ su)yaśasā muniḥ kānti(dhairye babhāraikaḥ $ śaśāṅkārṇavayor dvayoḥ cdhairyaikabhāraikaḥ śaśāṅkārṇavaval babhau ),पर्याप्ताप्यान(मूर्तिश् च्मूर्तश् )च (सार्थं स्वच्सार्धं सु)यशसा मुनिः कान्ति(धैर्ये बभारैकः $ शशाङ्कार्णवयोर् द्वयोः च्धैर्यैकभारैकः शशाङ्कार्णववल् बभौ ) |
| bc_12.114,āvṛtta iti vijñāya taṃ jahuḥ (pañca bhikṣavaḥ cpañcabhikṣavaḥ ) manīṣiṇam ivātmānaṃ nirmuktaṃ (pañca dhātavaḥ cpañcadhātavaḥ ),आवृत्त इति विज्ञाय तं जहुः (पञ्च भिक्षवः च्पञ्चभिक्षवः ) मनीषिणम् इवात्मानं निर्मुक्तं (पञ्च धातवः च्पञ्चधातवः ) |
| bc_12.115,vyavasāyadvitīyo 'tha śādvalās tīrṇabhūtalam so 'śvatthamūlaṃ prayayau bodhāya kṛtaniścayaḥ,व्यवसायद्वितीयो ऽथ शाद्वलास् तीर्णभूतलम् सो ऽश्वत्थमूलं प्रययौ बोधाय कृतनिश्चयः |
| bc_12.116,tatas tadānīṃ gajarājavikramaḥ padasvanenānupamena bodhitaḥ mahāmuner āgatabodhiniścayo jagāda kālo bhujagottamaḥ stutim,ततस् तदानीं गजराजविक्रमः पदस्वनेनानुपमेन बोधितः महामुनेर् आगतबोधिनिश्चयो जगाद कालो भुजगोत्तमः स्तुतिम् |
| bc_12.117,yathā mune tvaccaraṇāvapīḍitā muhur muhur niṣṭanatīva medinī yathā ca te rājati sūryavat prabhā dhruvaṃ tvam iṣṭaṃ phalam adya bhokṣyase,यथा मुने त्वच्चरणावपीडिता मुहुर् मुहुर् निष्टनतीव मेदिनी यथा च ते राजति सूर्यवत् प्रभा ध्रुवं त्वम् इष्टं फलम् अद्य भोक्ष्यसे |
| bc_12.118,yathā bhramantyo divi (cāṣacvāya)paṅktayaḥ pradakṣiṇaṃ tvāṃ kamalākṣa kurvate yathā ca saumyā divi vānti vāyavas tvam adya buddho niyataṃ bhaviṣyasi,यथा भ्रमन्त्यो दिवि (चाषच्वाय)पङ्क्तयः प्रदक्षिणं त्वां कमलाक्ष कुर्वते यथा च सौम्या दिवि वान्ति वायवस् त्वम् अद्य बुद्धो नियतं भविष्यसि |
| bc_12.119,tato bhujaṃgapravareṇa saṃstutas tṛṇāny upādāya śucīni lāvakāt kṛtapratijño niṣasāda bodhaye mahātaror mūlam upāśritaḥ śuceḥ,ततो भुजंगप्रवरेण संस्तुतस् तृणान्य् उपादाय शुचीनि लावकात् कृतप्रतिज्ञो निषसाद बोधये महातरोर् मूलम् उपाश्रितः शुचेः |
| bc_12.120,tataḥ sa paryaṅkam akampyam uttamaṃ babandha suptoragabhogapiṇḍitam bhinadmi tāvad bhuvi naitad āsanaṃ na yāmi yāvat kṛtakṛtyatām iti,ततः स पर्यङ्कम् अकम्प्यम् उत्तमं बबन्ध सुप्तोरगभोगपिण्डितम् भिनद्मि तावद् भुवि नैतद् आसनं न यामि यावत् कृतकृत्यताम् इति |
| bc_12.121,tato yayur mudam atulāṃ divaukaso (vavāśire cvavāsire )na mṛga(gaṇāḥ cgaṇā [wrong sandhi in ed. ejh.])na pakṣiṇaḥ na sasvanur vanataravo 'nilāhatāḥ kṛtāsane bhagavati (niścitātmani cniścalātmani ),ततो ययुर् मुदम् अतुलां दिवौकसो (ववाशिरे च्ववासिरे )न मृग(गणाः च्गणा [wरोन्ग् सन्धि इन् एद्. एझ्.])न पक्षिणः न सस्वनुर् वनतरवो ऽनिलाहताः कृतासने भगवति (निश्चितात्मनि च्निश्चलात्मनि ) |
| bc_13.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye (caśva-ghoṣa-kṛte arāḍa-darśano nāma dvā-daśaḥ sargaḥ -- 12 --]] tasmin vimokṣāya kṛtapratijñe rājar1ṣivaṃśaprabhave mahar2ṣau tatropaviṣṭe prajaharṣa lokas tatrāsa saddharmaripus tu māraḥ,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये (चश्व-घोष-कृते अराड-दर्शनो नाम द्वा-दशः सर्गः -- १२ --]] तस्मिन् विमोक्षाय कृतप्रतिज्ञे राजर्१षिवंशप्रभवे महर्२षौ तत्रोपविष्टे प्रजहर्ष लोकस् तत्रास सद्धर्मरिपुस् तु मारः |
| bc_13.2,yaṃ kāmadevaṃ pravadanti loke citrāyudhaṃ puṣpaśaraṃ tathaiva kāmapracārādhipatiṃ tam eva mokṣadviṣaṃ māram udāharanti,यं कामदेवं प्रवदन्ति लोके चित्रायुधं पुष्पशरं तथैव कामप्रचाराधिपतिं तम् एव मोक्षद्विषं मारम् उदाहरन्ति |
| bc_13.3,tasyātmajā vibhramaharṣadarpās tisro (araticrati)prītitṛṣaś ca kanyāḥ papracchur enaṃ manaso vikāraṃ sa tāṃś ca tāś caiva vaco (abhyuvāca cbabhāṣe ),तस्यात्मजा विभ्रमहर्षदर्पास् तिस्रो (अरतिच्रति)प्रीतितृषश् च कन्याः पप्रच्छुर् एनं मनसो विकारं स तांश् च ताश् चैव वचो (अभ्युवाच च्बभाषे ) |
| bc_13.4,asau munir niścayavarma bibhrat sattvāyudhaṃ buddhiśaraṃ vikṛṣya jigīṣur āste viṣayān madīyān tasmād ayaṃ me manaso viṣādaḥ,असौ मुनिर् निश्चयवर्म बिभ्रत् सत्त्वायुधं बुद्धिशरं विकृष्य जिगीषुर् आस्ते विषयान् मदीयान् तस्माद् अयं मे मनसो विषादः |
| bc_13.5,yadi hy asau mām abhibhūya yāti lokāya cākhyāty apavargamārgam śūnyas tato 'yaṃ viṣayo mamādya vṛttāc cyutasyeva videhabhartuḥ,यदि ह्य् असौ माम् अभिभूय याति लोकाय चाख्यात्य् अपवर्गमार्गम् शून्यस् ततो ऽयं विषयो ममाद्य वृत्ताच् च्युतस्येव विदेहभर्तुः |
| bc_13.6,tad yāvad evaiṣa na labdhacakṣur madgocare tiṣṭhati yāvad eva yāsyāmi tāvad vratam asya bhettuṃ setuṃ nadīvega (ivātivṛddhaḥ civābhivṛddhaḥ ),तद् यावद् एवैष न लब्धचक्षुर् मद्गोचरे तिष्ठति यावद् एव यास्यामि तावद् व्रतम् अस्य भेत्तुं सेतुं नदीवेग (इवातिवृद्धः चिवाभिवृद्धः ) |
| bc_13.7,tato dhanuḥ puṣpamayaṃ gṛhītvā (śarān jaganmohacśarāṃs tathā moha)karāṃś ca pañca so 'śvatthamūlaṃ sasuto 'bhyagacchad asvāsthyakārī manasaḥ prajānām,ततो धनुः पुष्पमयं गृहीत्वा (शरान् जगन्मोहच्शरांस् तथा मोह)करांश् च पञ्च सो ऽश्वत्थमूलं ससुतो ऽभ्यगच्छद् अस्वास्थ्यकारी मनसः प्रजानाम् |
| bc_13.8,atha praśāntaṃ munim āsanasthaṃ pāraṃ titīrṣuṃ bhavasāgarasya viṣajya savyaṃ karam āyudhāgre (krīḍan ckrīḍañ )śareṇedam uvāca māraḥ,अथ प्रशान्तं मुनिम् आसनस्थं पारं तितीर्षुं भवसागरस्य विषज्य सव्यं करम् आयुधाग्रे (क्रीडन् च्क्रीडञ् )शरेणेदम् उवाच मारः |
| bc_13.9,uttiṣṭha bhoḥ kṣatriya mṛtyubhīta (cara svadharmaṃ cvarasva dharmaṃ )tyaja mokṣadharmam (bāṇaiś cvāṇaiś )ca (yajñaiś ca cxxx )vinīya (lokaṃ clokān (lokāt padaṃ clokān parān )prāpnuhi vāsavasya,उत्तिष्ठ भोः क्षत्रिय मृत्युभीत (चर स्वधर्मं च्वरस्व धर्मं )त्यज मोक्षधर्मम् (बाणैश् च्वाणैश् )च (यज्ञैश् च च्xxx )विनीय (लोकं च्लोकान् (लोकात् पदं च्लोकान् परान् )प्राप्नुहि वासवस्य |
| bc_13.10,panthā hi niryātum ayaṃ yaśasyo yo vāhitaḥ pūrvatamair narendraiḥ jātasya rājar1ṣikule viśāle bhaikṣākam aślāghyam idaṃ prapattum,पन्था हि निर्यातुम् अयं यशस्यो यो वाहितः पूर्वतमैर् नरेन्द्रैः जातस्य राजर्१षिकुले विशाले भैक्षाकम् अश्लाघ्यम् इदं प्रपत्तुम् |
| bc_13.11,athādya nottiṣṭhasi (niścitātman cniścitātmā bhava sthiro mā vimucaḥ pratijñām mayodyato hy eṣa śaraḥ sa eva yaḥ (śūrpake csūryake )mīnaripau vimuktaḥ,अथाद्य नोत्तिष्ठसि (निश्चितात्मन् च्निश्चितात्मा भव स्थिरो मा विमुचः प्रतिज्ञाम् मयोद्यतो ह्य् एष शरः स एव यः (शूर्पके च्सूर्यके )मीनरिपौ विमुक्तः |
| bc_13.12,(spṛṣṭaḥ cpṛṣṭaḥ )sa cānena kathaṃcid aiḍaḥ somasya naptāpy abhavad vicittaḥ sa cābhavac (chaṃtanur cchāṃtanur )asvatantraḥ kṣīṇe yuge kiṃ (bata cvata )durbalo 'nyaḥ,(स्पृष्टः च्पृष्टः )स चानेन कथंचिद् ऐडः सोमस्य नप्ताप्य् अभवद् विचित्तः स चाभवच् (छंतनुर् च्छांतनुर् )अस्वतन्त्रः क्षीणे युगे किं (बत च्वत )दुर्बलो ऽन्यः |
| bc_13.13,tat kṣipram uttiṣṭha labhasva saṃjñāṃ (bāṇo cvāṇo )hy ayaṃ tiṣṭhati lelihānaḥ priyāvidheyeṣu ratipriyeṣu yaṃ cakravākeṣv (iva capi )notsṛjāmi,तत् क्षिप्रम् उत्तिष्ठ लभस्व संज्ञां (बाणो च्वाणो )ह्य् अयं तिष्ठति लेलिहानः प्रियाविधेयेषु रतिप्रियेषु यं चक्रवाकेष्व् (इव चपि )नोत्सृजामि |
| bc_13.14,ity evam ukto 'pi yadā nirāstho naivāsanaṃ śākyamunir bibheda śaraṃ tato 'smai visasarja māraḥ kanyāś ca kṛtvā purataḥ sutāṃś ca,इत्य् एवम् उक्तो ऽपि यदा निरास्थो नैवासनं शाक्यमुनिर् बिभेद शरं ततो ऽस्मै विससर्ज मारः कन्याश् च कृत्वा पुरतः सुतांश् च |
| bc_13.15,tasmiṃs tu (bāṇe cvāṇe )api sa vipramukte cakāra nāsthāṃ na dhṛteś cacāla dṛṣṭvā tathainaṃ viṣasāda māraś cintāparītaś ca śanair jagāda,तस्मिंस् तु (बाणे च्वाणे )अपि स विप्रमुक्ते चकार नास्थां न धृतेश् चचाल दृष्ट्वा तथैनं विषसाद मारश् चिन्तापरीतश् च शनैर् जगाद |
| bc_13.16,śailendraputrīṃ prati yena viddho devo 'pi śaṃbhuś calito babhūva na cintayaty eṣa tam eva (bāṇaṃ cvāṇaṃ kiṃ syād acitto na śaraḥ sa eṣaḥ,शैलेन्द्रपुत्रीं प्रति येन विद्धो देवो ऽपि शंभुश् चलितो बभूव न चिन्तयत्य् एष तम् एव (बाणं च्वाणं किं स्याद् अचित्तो न शरः स एषः |
| bc_13.17,tasmād ayaṃ nārhati puṣpa(bāṇaṃ cvāṇaṃ na harṣaṇaṃ nāpi rater niyogam arhaty ayaṃ bhūtagaṇair a(saumyaiḥ cśeṣaiḥ saṃtrāsanātarjanatāḍanāni,तस्माद् अयं नार्हति पुष्प(बाणं च्वाणं न हर्षणं नापि रतेर् नियोगम् अर्हत्य् अयं भूतगणैर् अ(सौम्यैः च्शेषैः संत्रासनातर्जनताडनानि |
| bc_13.18,sasmāra māraś ca tataḥ svasainyaṃ (vighnaṃ śame cvidhvaṃsanaṃ )śākyamuneś cikīrṣan nānāśrayāś cānucarāḥ parīyuḥ (śalacśara)drumaprāsagadāsihastāḥ,सस्मार मारश् च ततः स्वसैन्यं (विघ्नं शमे च्विध्वंसनं )शाक्यमुनेश् चिकीर्षन् नानाश्रयाश् चानुचराः परीयुः (शलच्शर)द्रुमप्रासगदासिहस्ताः |
| bc_13.19,varāhamīnāśvakharoṣṭravaktrā vyāghrar1kṣasiṃhadviradānanāś ca ekekṣaṇā naikamukhās triśīrṣā lambodarāś caiva pṛṣodarāś ca,वराहमीनाश्वखरोष्ट्रवक्त्रा व्याघ्रर्१क्षसिंहद्विरदाननाश् च एकेक्षणा नैकमुखास् त्रिशीर्षा लम्बोदराश् चैव पृषोदराश् च |
| bc_13.20,(ajānusakthā cajāsu saktā )ghaṭajānavaś ca daṃṣṭrāyudhāś caiva nakhāyudhāś ca (karaṅkavaktrā ckabandhuhastā )bahumūrtayaś ca bhagnārdhavaktrāś ca mahāmukhāś ca,(अजानुसक्था चजासु सक्ता )घटजानवश् च दंष्ट्रायुधाश् चैव नखायुधाश् च (करङ्कवक्त्रा च्कबन्धुहस्ता )बहुमूर्तयश् च भग्नार्धवक्त्राश् च महामुखाश् च |
| bc_13.21,(bhasmāruṇā ctāmrāruṇā )lohita(binducvindu)citrāḥ khaṭvāṅgahastā haridhūmrakeśāḥ lambasrajo vāraṇalambakarṇāś carmāmbarāś caiva nirambarāś ca,(भस्मारुणा च्ताम्रारुणा )लोहित(बिन्दुच्विन्दु)चित्राः खट्वाङ्गहस्ता हरिधूम्रकेशाः लम्बस्रजो वारणलम्बकर्णाश् चर्माम्बराश् चैव निरम्बराश् च |
| bc_13.22,śvetārdhavaktrā haritārdhakāyās tāmrāś ca dhūmrā harayo 'sitāś ca (vyālottarāsaṅgacvyāḍottarāsaṅga)bhujās tathaiva praghuṣṭaghaṇṭākulamekhalāś ca,श्वेतार्धवक्त्रा हरितार्धकायास् ताम्राश् च धूम्रा हरयो ऽसिताश् च (व्यालोत्तरासङ्गच्व्याडोत्तरासङ्ग)भुजास् तथैव प्रघुष्टघण्टाकुलमेखलाश् च |
| bc_13.23,tālapramāṇāś ca gṛhītaśūlā daṃṣṭrākarālāś ca śiśupramāṇāḥ urabhravaktrāś ca vihaṃ(gamākṣā cgamāś ca mārjāravaktrāś ca manuṣyakāyāḥ,तालप्रमाणाश् च गृहीतशूला दंष्ट्राकरालाश् च शिशुप्रमाणाः उरभ्रवक्त्राश् च विहं(गमाक्षा च्गमाश् च मार्जारवक्त्राश् च मनुष्यकायाः |
| bc_13.24,prakīrṇakeśāḥ śikhino 'rdhamuṇḍā (raktāmbarā crajjvambarā )vyākulaveṣṭanāś ca prahṛṣṭavaktrā bhṛkuṭīmukhāś ca tejoharāś caiva manoharāś ca,प्रकीर्णकेशाः शिखिनो ऽर्धमुण्डा (रक्ताम्बरा च्रज्ज्वम्बरा )व्याकुलवेष्टनाश् च प्रहृष्टवक्त्रा भृकुटीमुखाश् च तेजोहराश् चैव मनोहराश् च |
| bc_13.25,kecid vrajanto bhṛśam āvavalgur anyoanyam āpupluvire tathānye cikrīḍur ākāśagatāś ca kecit kecic ca cerus tarumastakeṣu,केचिद् व्रजन्तो भृशम् आववल्गुर् अन्योअन्यम् आपुप्लुविरे तथान्ये चिक्रीडुर् आकाशगताश् च केचित् केचिच् च चेरुस् तरुमस्तकेषु |
| bc_13.26,nanarta kaścid bhramayaṃs triśūlaṃ kaś(cid vipusphūrja ccid dha pusphūrja )gadāṃ vikarṣan harṣeṇa kaścid vṛṣavan (nanarda cnanarta kaścit prajajvāla tanūruhebhyaḥ,ननर्त कश्चिद् भ्रमयंस् त्रिशूलं कश्(चिद् विपुस्फूर्ज च्चिद् ध पुस्फूर्ज )गदां विकर्षन् हर्षेण कश्चिद् वृषवन् (ननर्द च्ननर्त कश्चित् प्रजज्वाल तनूरुहेभ्यः |
| bc_13.27,evaṃvidhā bhūtagaṇāḥ samantāt tad bodhimūlaṃ parivārya tasthuḥ jighṛkṣavaś caiva jighāṃsavaś ca bhartur niyogaṃ paripālayantaḥ,एवंविधा भूतगणाः समन्तात् तद् बोधिमूलं परिवार्य तस्थुः जिघृक्षवश् चैव जिघांसवश् च भर्तुर् नियोगं परिपालयन्तः |
| bc_13.28,taṃ prekṣya mārasya ca pūrvarātre śākyar1ṣabhasyaiva ca yuddhakālam na dyauś cakāśe pṛthivī cakampe prajajvaluś caiva diśaḥ saśabdāḥ,तं प्रेक्ष्य मारस्य च पूर्वरात्रे शाक्यर्१षभस्यैव च युद्धकालम् न द्यौश् चकाशे पृथिवी चकम्पे प्रजज्वलुश् चैव दिशः सशब्दाः |
| bc_13.29,(viṣvag cviśvag )vavau vāyur udīrṇavegas tārā na rejur na babhau śaśāṅkaḥ tamaś ca bhūyo (vitatāna rātriḥ cvitatāra rātreḥ sarve ca saṃcukṣubhire samudrāḥ,(विष्वग् च्विश्वग् )ववौ वायुर् उदीर्णवेगस् तारा न रेजुर् न बभौ शशाङ्कः तमश् च भूयो (विततान रात्रिः च्विततार रात्रेः सर्वे च संचुक्षुभिरे समुद्राः |
| bc_13.30,mahībhṛto dharmaparāś ca nāgā mahāmuner vighnam amṛṣyamāṇāḥ māraṃ prati krodhavivṛttanetrā niḥśaśvasuś caiva jajṛmbhire ca,महीभृतो धर्मपराश् च नागा महामुनेर् विघ्नम् अमृष्यमाणाः मारं प्रति क्रोधविवृत्तनेत्रा निःशश्वसुश् चैव जजृम्भिरे च |
| bc_13.31,śuddhādhivāsā vibudhar1ṣayas tu saddharmasiddhyartham (abhipravṛttāḥ civa pravṛttāḥ ) māre 'nukampāṃ manasā pracakrur virāgabhāvāt tu na roṣam īyuḥ,शुद्धाधिवासा विबुधर्१षयस् तु सद्धर्मसिद्ध्यर्थम् (अभिप्रवृत्ताः चिव प्रवृत्ताः ) मारे ऽनुकम्पां मनसा प्रचक्रुर् विरागभावात् तु न रोषम् ईयुः |
| bc_13.32,tad bodhimūlaṃ samavekṣya kīrṇaṃ hiṃsātmanā mārabalena tena dharmātmabhir lokavimokṣakāmair babhūva hāhākṛtam (antarīkṣe cantarīkṣam ),तद् बोधिमूलं समवेक्ष्य कीर्णं हिंसात्मना मारबलेन तेन धर्मात्मभिर् लोकविमोक्षकामैर् बभूव हाहाकृतम् (अन्तरीक्षे चन्तरीक्षम् ) |
| bc_13.33,(upaplavaṃ cupaplutaṃ )dharma(vidhes cvidas )tu tasya dṛṣṭvā sthitaṃ mārabalaṃ mahar2ṣiḥ na cukṣubhe nāpi yayau vikāraṃ madhye gavāṃ siṃha ivopaviṣṭaḥ,(उपप्लवं चुपप्लुतं )धर्म(विधेस् च्विदस् )तु तस्य दृष्ट्वा स्थितं मारबलं महर्२षिः न चुक्षुभे नापि ययौ विकारं मध्ये गवां सिंह इवोपविष्टः |
| bc_13.34,māras tato bhūtacamūm udīrṇām ājñāpayām āsa bhayāya tasya svaiḥ svaiḥ prabhāvair atha sāsya senā taddhairyabhedāya matiṃ cakāra,मारस् ततो भूतचमूम् उदीर्णाम् आज्ञापयाम् आस भयाय तस्य स्वैः स्वैः प्रभावैर् अथ सास्य सेना तद्धैर्यभेदाय मतिं चकार |
| bc_13.35,kecic calan naikavilambijihvās (tīkṣṇāgractīkṣṇogra)daṃṣṭrā harimaṇḍalākṣāḥ vidāritāsyāḥ sthiraśaṅkukarṇāḥ saṃtrāsayantaḥ kila nāma tasthuḥ,केचिच् चलन् नैकविलम्बिजिह्वास् (तीक्ष्णाग्रच्तीक्ष्णोग्र)दंष्ट्रा हरिमण्डलाक्षाः विदारितास्याः स्थिरशङ्कुकर्णाः संत्रासयन्तः किल नाम तस्थुः |
| bc_13.36,tebhyaḥ sthitebhyaḥ sa tathāvidhebhyaḥ rūpeṇa bhāvena ca dāruṇebhyaḥ na vivyathe nodvivije mahar2ṣiḥ (krīḍatsuckrīḍan su)bālebhya ivoddhatebhyaḥ,तेभ्यः स्थितेभ्यः स तथाविधेभ्यः रूपेण भावेन च दारुणेभ्यः न विव्यथे नोद्विविजे महर्२षिः (क्रीडत्सुच्क्रीडन् सु)बालेभ्य इवोद्धतेभ्यः |
| bc_13.37,kaścit tato (roṣacraudra)vivṛttadṛṣṭis tasmai gadām udyamayāṃ cakāra tastambha bāhuḥ sagadas tato 'sya puraṃdarasyeva purā savajraḥ,कश्चित् ततो (रोषच्रौद्र)विवृत्तदृष्टिस् तस्मै गदाम् उद्यमयां चकार तस्तम्भ बाहुः सगदस् ततो ऽस्य पुरंदरस्येव पुरा सवज्रः |
| bc_13.38,kecit samudyamya śilās tarūṃś ca viṣehire naiva munau vimoktum petuḥ savṛkṣāḥ saśilās tathaiva vajrāvabhagnā iva vindhyapādāḥ,केचित् समुद्यम्य शिलास् तरूंश् च विषेहिरे नैव मुनौ विमोक्तुम् पेतुः सवृक्षाः सशिलास् तथैव वज्रावभग्ना इव विन्ध्यपादाः |
| bc_13.39,kaiścit samutpatya nabho vimuktāḥ śilāś ca vṛkṣāś ca paraśvadhāś ca tasthur nabhasy eva na cāvapetuḥ saṃdhyābhrapādā iva naikavarṇāḥ,कैश्चित् समुत्पत्य नभो विमुक्ताः शिलाश् च वृक्षाश् च परश्वधाश् च तस्थुर् नभस्य् एव न चावपेतुः संध्याभ्रपादा इव नैकवर्णाः |
| bc_13.40,cikṣepa tasyopari dīptam anyaḥ kaḍaṅgaraṃ parvataśṛṅgamātram yan muktamātraṃ gaganastham eva tasyānubhāvāc chatadhā (paphāla cbabhūva ),चिक्षेप तस्योपरि दीप्तम् अन्यः कडङ्गरं पर्वतशृङ्गमात्रम् यन् मुक्तमात्रं गगनस्थम् एव तस्यानुभावाच् छतधा (पफाल च्बभूव ) |
| bc_13.41,kaścij jalann arka ivoditaḥ khād aṅgāravarṣaṃ mahad utsasarja cūṛnāni cāmīkarakandarāṇāṃ kalpātyaye merur iva pradīptaḥ,कश्चिज् जलन्न् अर्क इवोदितः खाद् अङ्गारवर्षं महद् उत्ससर्ज चूऋनानि चामीकरकन्दराणां कल्पात्यये मेरुर् इव प्रदीप्तः |
| bc_13.42,tad bodhimūle pravikīryamāṇam aṅgāravarṣaṃ tu savisphuliṅgam maitrīvihārād ṛṣisattamasya babhūva raktotpala(pattracpatra)varṣaḥ,तद् बोधिमूले प्रविकीर्यमाणम् अङ्गारवर्षं तु सविस्फुलिङ्गम् मैत्रीविहाराद् ऋषिसत्तमस्य बभूव रक्तोत्पल(पत्त्रच्पत्र)वर्षः |
| bc_13.43,śarīracittavyasanātapais tair evaṃvidhais taiś ca nipātyamānaiḥ naivāsanāc chaākyamuniś cacāla (svaniścayaṃ csvaṃ niścayaṃ )bandhum ivopaguhya,शरीरचित्तव्यसनातपैस् तैर् एवंविधैस् तैश् च निपात्यमानैः नैवासनाच् छआक्यमुनिश् चचाल (स्वनिश्चयं च्स्वं निश्चयं )बन्धुम् इवोपगुह्य |
| bc_13.44,athāpare (nirjigilur cnirjagalur )mukhebhyaḥ sarpān vijīrṇebhya iva drumebhyaḥ te mantrabaddhā iva tatsamīpe na śaśvasur (notsasṛpur cnalutsasṛjur )na celuḥ,अथापरे (निर्जिगिलुर् च्निर्जगलुर् )मुखेभ्यः सर्पान् विजीर्णेभ्य इव द्रुमेभ्यः ते मन्त्रबद्धा इव तत्समीपे न शश्वसुर् (नोत्ससृपुर् च्नलुत्ससृजुर् )न चेलुः |
| bc_13.45,bhūtvāpare vāridharā (bṛhantaḥ cvṛhantaḥ savidyutaḥ sāśanicaṇḍaghoṣāḥ tasmin drume tatyajur aśmavarṣaṃ tat puṣ.pavarṣaṃ ruciraṃ babhūva,भूत्वापरे वारिधरा (बृहन्तः च्वृहन्तः सविद्युतः साशनिचण्डघोषाः तस्मिन् द्रुमे तत्यजुर् अश्मवर्षं तत् पुष्.पवर्षं रुचिरं बभूव |
| bc_13.46,cāpe 'tha (bāṇo cvāṇo )nihito 'pareṇa jajvāla tatraiva na niṣpapāta anīśvarasyātmani (dhūyamāno cdhūryamāṇo durmarṣaṇasyeva narasya manyuḥ,चापे ऽथ (बाणो च्वाणो )निहितो ऽपरेण जज्वाल तत्रैव न निष्पपात अनीश्वरस्यात्मनि (धूयमानो च्धूर्यमाणो दुर्मर्षणस्येव नरस्य मन्युः |
| bc_13.47,pañceṣavo 'nyena tu vipramuktās tasthur (nabhasy cnayaty )eva munau na petuḥ saṃsārabhīror viṣayapravṛttau pañcendriyāṇīva parīkṣakasya,पञ्चेषवो ऽन्येन तु विप्रमुक्तास् तस्थुर् (नभस्य् च्नयत्य् )एव मुनौ न पेतुः संसारभीरोर् विषयप्रवृत्तौ पञ्चेन्द्रियाणीव परीक्षकस्य |
| bc_13.48,jighāṃsayānyaḥ prasasāra ruṣṭo gadāṃ gṛhītvābhimukho mahar2ṣeḥ so 'prāpta(kāmo ckālo )vivaśaḥ papāta doṣeṣv ivānarthakareṣu lokaḥ,जिघांसयान्यः प्रससार रुष्टो गदां गृहीत्वाभिमुखो महर्२षेः सो ऽप्राप्त(कामो च्कालो )विवशः पपात दोषेष्व् इवानर्थकरेषु लोकः |
| bc_13.49,strī meghakālī tu kapālahastā kartuṃ mahar2ṣeḥ kila (cittamoham cmohacittam ) babhrāma tatrāniyataṃ na tasthau calātmano buddhir ivāgameṣu,स्त्री मेघकाली तु कपालहस्ता कर्तुं महर्२षेः किल (चित्तमोहम् च्मोहचित्तम् ) बभ्राम तत्रानियतं न तस्थौ चलात्मनो बुद्धिर् इवागमेषु |
| bc_13.50,kaścit pradīptaṃ praṇidhāya cakṣur netrāgnināśīviṣavad didhakṣuḥ tatraiva (nāsīnam cnāsīt taṃ )ṛṣiṃ dadarśa kāmātmakaḥ śreya ivopadiṣṭam,कश्चित् प्रदीप्तं प्रणिधाय चक्षुर् नेत्राग्निनाशीविषवद् दिधक्षुः तत्रैव (नासीनम् च्नासीत् तं )ऋषिं ददर्श कामात्मकः श्रेय इवोपदिष्टम् |
| bc_13.51,gurvīṃ śilām udyamayaṃs tathānyaḥ śaśrāma moghaṃ vihataprayatnaḥ niḥśreyasaṃ jñānasamādhigamyaṃ kāyaklamair dharmam ivāptukāmaḥ,गुर्वीं शिलाम् उद्यमयंस् तथान्यः शश्राम मोघं विहतप्रयत्नः निःश्रेयसं ज्ञानसमाधिगम्यं कायक्लमैर् धर्मम् इवाप्तुकामः |
| bc_13.52,tarakṣusiṃhākṛtayas tathānye praṇedur uccair mahataḥ praṇādān sattvāni yaiḥ saṃcukucuḥ samantād vajrāhatā dyauḥ phalatīti matvā,तरक्षुसिंहाकृतयस् तथान्ये प्रणेदुर् उच्चैर् महतः प्रणादान् सत्त्वानि यैः संचुकुचुः समन्ताद् वज्राहता द्यौः फलतीति मत्वा |
| bc_13.53,mṛgā gajāś (cārtaccārtta)ravān sṛjanto vidudruvuś caiva nililyire ca rātrau ca tasyām ahanīva digbhyaḥ khagā ruvantaḥ paripetur (ārtāḥ cārttāḥ ),मृगा गजाश् (चार्तच्चार्त्त)रवान् सृजन्तो विदुद्रुवुश् चैव निलिल्यिरे च रात्रौ च तस्याम् अहनीव दिग्भ्यः खगा रुवन्तः परिपेतुर् (आर्ताः चार्त्ताः ) |
| bc_13.54,teṣāṃ praṇādais tu tathāvidhais taiḥ sarveṣu bhūteṣv api kampiteṣu munir na tatrāsa na saṃcukoca ravair garutmān iva vāyasānām,तेषां प्रणादैस् तु तथाविधैस् तैः सर्वेषु भूतेष्व् अपि कम्पितेषु मुनिर् न तत्रास न संचुकोच रवैर् गरुत्मान् इव वायसानाम् |
| bc_13.55,bhayāvahebhyaḥ pariṣadgaṇebhyo yathā yathā naiva munir bibhāya tathā tathā dharmabhṛtāṃ sapatnaḥ śokāc ca roṣāc ca (sasāda csasāra )māraḥ,भयावहेभ्यः परिषद्गणेभ्यो यथा यथा नैव मुनिर् बिभाय तथा तथा धर्मभृतां सपत्नः शोकाच् च रोषाच् च (ससाद च्ससार )मारः |
| bc_13.56,bhūtaṃ tataḥ kiṃcid adṛśyarūpaṃ viśiṣṭa(bhūtaṃ crūpaṃ )gaganastham eva dṛṣṭvar9ṣaye drugdham avairaruṣṭaṃ māraṃ babhāṣe mahatā svareṇa,भूतं ततः किंचिद् अदृश्यरूपं विशिष्ट(भूतं च्रूपं )गगनस्थम् एव दृष्ट्वर्९षये द्रुग्धम् अवैररुष्टं मारं बभाषे महता स्वरेण |
| bc_13.57,moghaṃ śramaṃ nārhasi māra kartuṃ hiṃsrātmatām utsṛja gaccha śarma naiṣa tvayā kampayituṃ hi śakyo mahāgirir merur ivānilena,मोघं श्रमं नार्हसि मार कर्तुं हिंस्रात्मताम् उत्सृज गच्छ शर्म नैष त्वया कम्पयितुं हि शक्यो महागिरिर् मेरुर् इवानिलेन |
| bc_13.58,apy uṣṇabhāvaṃ jvalanaḥ prajahyād āpo dravatvaṃ pṛthivī sthiratvam anekakalpācitapuṇyakarmā na tv eva jahyād vyavasāyam eṣaḥ,अप्य् उष्णभावं ज्वलनः प्रजह्याद् आपो द्रवत्वं पृथिवी स्थिरत्वम् अनेककल्पाचितपुण्यकर्मा न त्व् एव जह्याद् व्यवसायम् एषः |
| bc_13.59,yo niścayo hy asya parākramaś ca tejaś ca yad yā ca dayā prajāsu aprāpya notthāsyati tattvam eṣa tamāṃsy ahatveva sahasraraśmiḥ,यो निश्चयो ह्य् अस्य पराक्रमश् च तेजश् च यद् या च दया प्रजासु अप्राप्य नोत्थास्यति तत्त्वम् एष तमांस्य् अहत्वेव सहस्ररश्मिः |
| bc_13.60,kāṣṭhaṃ hi mathnan labhate hutāśaṃ bhūmiṃ khanan vindati cāpi toyam nirbandhinaḥ kiṃ(cana nāsty asādhyaṃ cca na nāsya sādhyaṃ nyāyena yuktaṃ ca kṛtaṃ ca sarvam,काष्ठं हि मथ्नन् लभते हुताशं भूमिं खनन् विन्दति चापि तोयम् निर्बन्धिनः किं(चन नास्त्य् असाध्यं च्च न नास्य साध्यं न्यायेन युक्तं च कृतं च सर्वम् |
| bc_13.61,tal lokam (ārtaṃ cārttaṃ )karuṇāyamāno rogeṣu rāgādiṣu vartamānam mahā(bhiṣaṅ cbhiṣag )nārhati vighnam eṣa jñānauṣadhārthaṃ parikhidyamānaḥ,तल् लोकम् (आर्तं चार्त्तं )करुणायमानो रोगेषु रागादिषु वर्तमानम् महा(भिषङ् च्भिषग् )नार्हति विघ्नम् एष ज्ञानौषधार्थं परिखिद्यमानः |
| bc_13.62,hṛte ca loke bahubhiḥ kumārgaiḥ sanmārgam anvicchati yaḥ śrameṇa sa daiśikaḥ kṣobhayituṃ na yuktaṃ sudeśikaḥ sārthae iva pranaṣṭe,हृते च लोके बहुभिः कुमार्गैः सन्मार्गम् अन्विच्छति यः श्रमेण स दैशिकः क्षोभयितुं न युक्तं सुदेशिकः सार्थए इव प्रनष्टे |
| bc_13.63,sattveṣu naṣṭeṣu mahāndha(kāre ckārair jñānapradīpaḥ kriyamāṇa eṣaḥ āryasya nirvāpayituṃ na sādhu prajvālyamānas tamasīva dīpaḥ,सत्त्वेषु नष्टेषु महान्ध(कारे च्कारैर् ज्ञानप्रदीपः क्रियमाण एषः आर्यस्य निर्वापयितुं न साधु प्रज्वाल्यमानस् तमसीव दीपः |
| bc_13.64,dṛṣṭvā ca saṃsāramaye mahaughe magnaṃ jagat pāram avindamānam yaś cedam uttārayituṃ pravṛttaḥ (kaś cintayet ckaścin nayet )tasya tu pāpam āryaḥ,दृष्ट्वा च संसारमये महौघे मग्नं जगत् पारम् अविन्दमानम् यश् चेदम् उत्तारयितुं प्रवृत्तः (कश् चिन्तयेत् च्कश्चिन् नयेत् )तस्य तु पापम् आर्यः |
| bc_13.65,kṣamāśipho dhairyavigāḍhamūlaś cāritrapuṣpaḥ smṛtibuddhiśākhaḥ jñānadrumo dharmaphalapradātā notpāṭanaṃ hy arhati vardhamānaḥ,क्षमाशिफो धैर्यविगाढमूलश् चारित्रपुष्पः स्मृतिबुद्धिशाखः ज्ञानद्रुमो धर्मफलप्रदाता नोत्पाटनं ह्य् अर्हति वर्धमानः |
| bc_13.66,baddhāṃ dṛḍhaiś cetasi mohapāśair yasya prajāṃ mokṣayituṃ manīṣā tasmin jighāṃsā tava nopapannā śrānte jagadbandhanamokṣahetoḥ,बद्धां दृढैश् चेतसि मोहपाशैर् यस्य प्रजां मोक्षयितुं मनीषा तस्मिन् जिघांसा तव नोपपन्ना श्रान्ते जगद्बन्धनमोक्षहेतोः |
| bc_13.67,bodhāya karmāṇi hi yāny anena kṛtāni teṣāṃ niyato 'dya kālaḥ sthāne tathāsminn upaviṣṭa eṣa yathaiva pūrve munayas tathaiva,बोधाय कर्माणि हि यान्य् अनेन कृतानि तेषां नियतो ऽद्य कालः स्थाने तथास्मिन्न् उपविष्ट एष यथैव पूर्वे मुनयस् तथैव |
| bc_13.68,eṣā hi nābhir vasudhātalasya kṛtsnena yuktā parameṇa dhāmnā bhūmer ato 'nyo 'sti hi na pradeśo (vegaṃ cveśaṃ )samādher (viṣaheta yo 'sya cviṣayo hitasya ),एषा हि नाभिर् वसुधातलस्य कृत्स्नेन युक्ता परमेण धाम्ना भूमेर् अतो ऽन्यो ऽस्ति हि न प्रदेशो (वेगं च्वेशं )समाधेर् (विषहेत यो ऽस्य च्विषयो हितस्य ) |
| bc_13.69,tan mā kṛthāḥ śokam upehi śāntiṃ mā bhūn mahimnā tava māra mānaḥ viśrambhituṃ na kṣamam adhruvā śrīś cale pade (vismayam ckiṃ padam )abhyupaiṣi,तन् मा कृथाः शोकम् उपेहि शान्तिं मा भून् महिम्ना तव मार मानः विश्रम्भितुं न क्षमम् अध्रुवा श्रीश् चले पदे (विस्मयम् च्किं पदम् )अभ्युपैषि |
| bc_13.70,tataḥ sa saṃśrutya ca tasya tad vaco mahāmuneḥ prekṣya ca niṣprakampatām jagāma māro vi(mano cmanā )hatodyamaḥ śarair jagaccetasi yair (vihanyate cvihanyase ),ततः स संश्रुत्य च तस्य तद् वचो महामुनेः प्रेक्ष्य च निष्प्रकम्पताम् जगाम मारो वि(मनो च्मना )हतोद्यमः शरैर् जगच्चेतसि यैर् (विहन्यते च्विहन्यसे ) |
| bc_13.71,gatapraharṣā viphalīkṛtaśramā praviddhapāṣāṇakaḍaṅgaradrumā diśaḥ pradudrāva tato 'sya sā camūr hatāśrayeva dviṣatā dviṣaccamūḥ,गतप्रहर्षा विफलीकृतश्रमा प्रविद्धपाषाणकडङ्गरद्रुमा दिशः प्रदुद्राव ततो ऽस्य सा चमूर् हताश्रयेव द्विषता द्विषच्चमूः |
| bc_13.72,dravati sa(paripakṣe cparapakṣe )nirjite puṣpaketau jayati jitatamaske nīrajaske mahar2ṣau yuvatir iva sahāsā dyauś cakāśe sacandrā surabhi ca jalagarbhaṃ puṣpavarṣaṃ papāta,द्रवति स(परिपक्षे च्परपक्षे )निर्जिते पुष्पकेतौ जयति जिततमस्के नीरजस्के महर्२षौ युवतिर् इव सहासा द्यौश् चकाशे सचन्द्रा सुरभि च जलगर्भं पुष्पवर्षं पपात |
| bc_13.73,tathāpi pāpīyasi nirjite gate diśaḥ praseduḥ prababhau niśākaraḥ xdivo nipetur bhuvi puṣpavṛṣṭayo rarāja yoṣeva vikalmaṣā niśāc),तथापि पापीयसि निर्जिते गते दिशः प्रसेदुः प्रबभौ निशाकरः xदिवो निपेतुर् भुवि पुष्पवृष्टयो रराज योषेव विकल्मषा निशाच्) |
| bc_14.1,[[iti (cśrī-buddha-carite mahā-kāvye 'śva-ghoṣa-kṛte māra-vijayo nāma trayo-daśaḥ sargaḥ -- 13 --]] tato mārabalaṃ jitvā dhairyeṇa ca śamena ca paramārthaṃ vijijñāsuḥ sa dadhyau dhyānakovidaḥ,[[इति (च्श्री-बुद्ध-चरिते महा-काव्ये ऽश्व-घोष-कृते मार-विजयो नाम त्रयो-दशः सर्गः -- १३ --]] ततो मारबलं जित्वा धैर्येण च शमेन च परमार्थं विजिज्ञासुः स दध्यौ ध्यानकोविदः |
| bc_14.2,sarveṣu dhyānavidhiṣu prāpya caiśvaryam uttamam sasmāra prathame yāme pūrvajanmaparaṃparām,सर्वेषु ध्यानविधिषु प्राप्य चैश्वर्यम् उत्तमम् सस्मार प्रथमे यामे पूर्वजन्मपरंपराम् |
| bc_14.3,amutrāham ayaṃ nāma cyutas tasmād ihāgataḥ iti janmasahasrāṇi sasmārānubhavann iva,अमुत्राहम् अयं नाम च्युतस् तस्माद् इहागतः इति जन्मसहस्राणि सस्मारानुभवन्न् इव |
| bc_14.4,smṛtvā janma ca mṛtyuṃ ca tāsu tāsūpapattiṣu tataḥ sattveṣu kāruṇyaṃ cakāra karuṇātmakaḥ,स्मृत्वा जन्म च मृत्युं च तासु तासूपपत्तिषु ततः सत्त्वेषु कारुण्यं चकार करुणात्मकः |
| bc_14.5,kṛtveha svajanotsargaṃ punar anyatra ca kriyāḥ atrāṇaḥ khalu loko 'yaṃ paribhramati cakravat,कृत्वेह स्वजनोत्सर्गं पुनर् अन्यत्र च क्रियाः अत्राणः खलु लोको ऽयं परिभ्रमति चक्रवत् |
| bc_14.6,ity evaṃ smaratas tasya babhūva niyatātmanaḥ kadalīgarbhaniḥsāraḥ saṃsāra iti niścayaḥ,इत्य् एवं स्मरतस् तस्य बभूव नियतात्मनः कदलीगर्भनिःसारः संसार इति निश्चयः |
| bc_14.7,dvitīye tv āgate yāme so 'dvitīyaparākramaḥ divyaṃ (lebhe ccakṣuḥ )paraṃ (cakṣuḥ clebhe sarvacakṣuṣmatāṃ varaḥ,द्वितीये त्व् आगते यामे सो ऽद्वितीयपराक्रमः दिव्यं (लेभे च्चक्षुः )परं (चक्षुः च्लेभे सर्वचक्षुष्मतां वरः |
| bc_14.8,tatas tena sa divyena pariśuddhena cakṣuṣā dadarśa nikhilaṃ lokam ādarśae iva nirmale,ततस् तेन स दिव्येन परिशुद्धेन चक्षुषा ददर्श निखिलं लोकम् आदर्शए इव निर्मले |
| bc_14.9,sattvānāṃ paśyatas tasya nikṛṣṭotkṛṣṭakarmaṇām pracyutiṃ copapattiṃ ca vavṛdhe karuṇātmatā,सत्त्वानां पश्यतस् तस्य निकृष्टोत्कृष्टकर्मणाम् प्रच्युतिं चोपपत्तिं च ववृधे करुणात्मता |
| bc_14.10,ime duṣkṛtakarmāṇaḥ prāṇino yānti durgatim ime 'nye śubhakarmāṇaḥ pratiṣṭhante tripiṣṭape,इमे दुष्कृतकर्माणः प्राणिनो यान्ति दुर्गतिम् इमे ऽन्ये शुभकर्माणः प्रतिष्ठन्ते त्रिपिष्टपे |
| bc_14.11,upapannāḥ pratibhaye narake bhṛśadāruṇe amī duḥkhair bahuvidhaiḥ pīḍyante kṛpaṇaṃ (bata cvata ),उपपन्नाः प्रतिभये नरके भृशदारुणे अमी दुःखैर् बहुविधैः पीड्यन्ते कृपणं (बत च्वत ) |
| bc_14.12,pāyyante kvathitaṃ kecid agnivarṇam ayorasam āropyante ruvanto 'nye niṣṭaptastambham āyasam,पाय्यन्ते क्वथितं केचिद् अग्निवर्णम् अयोरसम् आरोप्यन्ते रुवन्तो ऽन्ये निष्टप्तस्तम्भम् आयसम् |
| bc_14.13,pacyante piṣṭavat kecid ayaskumbhīṣv avāṅmukhāḥ dahyante karuṇaṃ kecid dīpteṣv aṅgārarāśiṣu,पच्यन्ते पिष्टवत् केचिद् अयस्कुम्भीष्व् अवाङ्मुखाः दह्यन्ते करुणं केचिद् दीप्तेष्व् अङ्गारराशिषु |
| bc_14.14,kecit tīkṣṇair ayodaṃṣṭrair bhakṣyante dāruṇaiḥ śvabhiḥ kecid dhṛṣṭair ayastuṇḍair vāyasair āyasair iva,केचित् तीक्ष्णैर् अयोदंष्ट्रैर् भक्ष्यन्ते दारुणैः श्वभिः केचिद् धृष्टैर् अयस्तुण्डैर् वायसैर् आयसैर् इव |
| bc_14.15,kecid dāhapariśrāntāḥ śītacchāyābhikāṅkṣiṇaḥ asi(pattravanaṃ cpatraṃ vanaṃ )nīlaṃ baddhā iva viśanty amī,केचिद् दाहपरिश्रान्ताः शीतच्छायाभिकाङ्क्षिणः असि(पत्त्रवनं च्पत्रं वनं )नीलं बद्धा इव विशन्त्य् अमी |
| bc_14.16,pāṭyante dāruvat kecit kuṭhārair (baddhacbahu)bāhavaḥ duḥkhe 'pi na (vipacyante cvipadyante karmabhir dhāritāsavaḥ,पाट्यन्ते दारुवत् केचित् कुठारैर् (बद्धच्बहु)बाहवः दुःखे ऽपि न (विपच्यन्ते च्विपद्यन्ते कर्मभिर् धारितासवः |
| bc_14.17,sukhaṃ syād iti yat karma kṛtaṃ duḥkhanivṛttaye phalaṃ tasyedam avaśair duḥkham evopabhujyate,सुखं स्याद् इति यत् कर्म कृतं दुःखनिवृत्तये फलं तस्येदम् अवशैर् दुःखम् एवोपभुज्यते |
| bc_14.18,sukhārtham aśubhaṃ kṛtvā yae ete bhṛśaduḥkhitāḥ āsvādaḥ sa kim eteṣāṃ karoti sukham aṇv api,सुखार्थम् अशुभं कृत्वा यए एते भृशदुःखिताः आस्वादः स किम् एतेषां करोति सुखम् अण्व् अपि |
| bc_14.19,hasadbhir yat kṛtaṃ karma kaluṣaṃ kaluṣātmabhiḥ etat pariṇate kāle krośadbhir anubhūyate,हसद्भिर् यत् कृतं कर्म कलुषं कलुषात्मभिः एतत् परिणते काले क्रोशद्भिर् अनुभूयते |
| bc_14.20,yady (evaṃ ceva )pāpakarmāṇaḥ paśyeyuḥ karmaṇāṃ phalam vameyur (uṣṇaṃ rudhiraṃ cuṣṇarudhiraṃ marmasv abhihatā iva,यद्य् (एवं चेव )पापकर्माणः पश्येयुः कर्मणां फलम् वमेयुर् (उष्णं रुधिरं चुष्णरुधिरं मर्मस्व् अभिहता इव |
| bc_14.21,śārīrebhyo 'pi duḥkhebhyo nārakebhyo manasvinaḥ xanāryaiḥ saha saṃvāso mama kṛcchramatamo mataḥ // 14.*20 ime 'nye karmabhiś citraiś cittavispandasaṃbhavaiḥ tiryagyonau vicitrāyām upapannās tapasvinaḥ,शारीरेभ्यो ऽपि दुःखेभ्यो नारकेभ्यो मनस्विनः xअनार्यैः सह संवासो मम कृच्छ्रमतमो मतः // १४.*२० इमे ऽन्ये कर्मभिश् चित्रैश् चित्तविस्पन्दसंभवैः तिर्यग्योनौ विचित्रायाम् उपपन्नास् तपस्विनः |
| bc_14.22,māṃsatvagbāladantārthaṃ vairād api madād api hanyante (kṛpaṇaṃ ckṛpaṇā )yatra bandhūnāṃ paśyatām api,मांसत्वग्बालदन्तार्थं वैराद् अपि मदाद् अपि हन्यन्ते (कृपणं च्कृपणा )यत्र बन्धूनां पश्यताम् अपि |
| bc_14.23,aśaknuvanto 'py avaśāḥ kṣuttarṣaśramapīḍitāḥ goaśvabhūtāś ca vāhyante pratodakṣatamūrtayaḥ,अशक्नुवन्तो ऽप्य् अवशाः क्षुत्तर्षश्रमपीडिताः गोअश्वभूताश् च वाह्यन्ते प्रतोदक्षतमूर्तयः |
| bc_14.24,vāhyante gajabhūtāś ca balīyāṃso 'pi durbalaiḥ aṅkuśakliṣṭamūrdhānas tāḍitāḥ pādapārṣṇibhiḥ,वाह्यन्ते गजभूताश् च बलीयांसो ऽपि दुर्बलैः अङ्कुशक्लिष्टमूर्धानस् ताडिताः पादपार्ष्णिभिः |
| bc_14.25,satsv apy anyeṣu duḥkheṣu duḥkhaṃ yatra viśeṣataḥ parasparavirodhāc ca parādhīnatayaiva ca,सत्स्व् अप्य् अन्येषु दुःखेषु दुःखं यत्र विशेषतः परस्परविरोधाच् च पराधीनतयैव च |
| bc_14.26,khasthāḥ khasthair hi bādhyante jalasthā jalacāribhiḥ sthalasthāḥ sthalasaṃsthaiś (ca $ prāpya caivetaretaraiḥ ctu prāpyante cetaretaraiḥ ),खस्थाः खस्थैर् हि बाध्यन्ते जलस्था जलचारिभिः स्थलस्थाः स्थलसंस्थैश् (च $ प्राप्य चैवेतरेतरैः च्तु प्राप्यन्ते चेतरेतरैः ) |
| bc_14.27,upapannās tathā ceme mātsaryākrāntacetasaḥ pitṛloke nirāloke kṛpaṇaṃ bhuñjate phalam,उपपन्नास् तथा चेमे मात्सर्याक्रान्तचेतसः पितृलोके निरालोके कृपणं भुञ्जते फलम् |
| bc_14.28,sūcīchidropamamukhāḥ parvatopamakukṣayaḥ kṣuttarṣajanitair duḥkhaiḥ pīḍyante duḥkhabhāginaḥ,सूचीछिद्रोपममुखाः पर्वतोपमकुक्षयः क्षुत्तर्षजनितैर् दुःखैः पीड्यन्ते दुःखभागिनः |
| bc_14.29,āśayā (samatikrāntā csamabhikrāntā dhāryamāṇāḥ svakarmabhiḥ labhante na hy amī bhoktuṃ praviddhāny aśucīny api [this verse is placed after 14.30 in ed. c.],आशया (समतिक्रान्ता च्समभिक्रान्ता धार्यमाणाः स्वकर्मभिः लभन्ते न ह्य् अमी भोक्तुं प्रविद्धान्य् अशुचीन्य् अपि [थिस् वेर्से इस् प्लचेद् अफ़्तेर् १४.३० इन् एद्. च्.] |
| bc_14.30,puruṣo yadi jānīta mātsaryasyedṛśaṃ phalam sarvathā (śibivad cśivivad )dadyāc charīrāvayavān api,पुरुषो यदि जानीत मात्सर्यस्येदृशं फलम् सर्वथा (शिबिवद् च्शिविवद् )दद्याच् छरीरावयवान् अपि |
| bc_14.31,ime 'nye (narakaprakhye cnarakaṃ prāpya garbhasaṃjñe 'śucihrade upapannā manuṣyeṣu duḥkham archanti jantavaḥ,इमे ऽन्ये (नरकप्रख्ये च्नरकं प्राप्य गर्भसंज्ञे ऽशुचिह्रदे उपपन्ना मनुष्येषु दुःखम् अर्छन्ति जन्तवः |
|
|
