diff --git "a/clean_sringaratilaka.csv" "b/clean_sringaratilaka.csv" new file mode 100644--- /dev/null +++ "b/clean_sringaratilaka.csv" @@ -0,0 +1,356 @@ +book,verse_id,sanskrit_iast,sanskrit_devanagari +Sringaratilaka,ST_1.1,Rudrabhaṭṭaḥ: Śṛṅgāratilaka śṛṅgārī girijānane sakaruṇo ratyāṃ pravīraḥ smare bībhatso'sthibhir utphaṇī ca bhaya-kṛn mūrtyādbhutas tuṅgayā raudro dakṣa-vimardane ca hasakṛn nagnaḥ praśāntaś cirād itthaṃ sarva-rasāśrayaḥ paśupatir bhūyāt satāṃ bhūtaye,रुद्रभट्टः: शृङ्गारतिलक शृङ्गारी गिरिजानने सकरुणो रत्यां प्रवीरः स्मरे बीभत्सोऽस्थिभिर् उत्फणी च भय-कृन् मूर्त्याद्भुतस् तुङ्गया रौद्रो दक्ष-विमर्दने च हसकृन् नग्नः प्रशान्तश् चिराद् इत्थं सर्व-रसाश्रयः पशुपतिर् भूयात् सतां भूतये +Sringaratilaka,ST_1.2,ākhyāta-nāma-racanā-caturasra-sandhisad-vāg-alaṅkṛti-guṇaṃ sarasaṃ suvṛttam āseduṣām api divaṃ kavi-puṅgavānāṃ tiṣṭhaty akhaṇḍam iha kāvya-mayaṃ śarīram,आख्यात-नाम-रचना-चतुरस्र-सन्धिसद्-वाग्-अलङ्कृति-गुणं सरसं सुवृत्तम् आसेदुषाम् अपि दिवं कवि-पुङ्गवानां तिष्ठत्य् अखण्डम् इह काव्य-मयं शरीरम् +Sringaratilaka,ST_1.3,kāvye śubhe'pi racite khalu no khalebhyaḥ kaścid guṇo bhavati yadyapi sampratīha kṛpāṃ tathāpi sujanārtham idaṃ yataḥ kiṃ yūkābhayena paridhāna-vimokṣaṇaṃ syāt,काव्ये शुभेऽपि रचिते खलु नो खलेभ्यः कश्चिद् गुणो भवति यद्यपि सम्प्रतीह कृपां तथापि सुजनार्थम् इदं यतः किं यूकाभयेन परिधान-विमोक्षणं स्यात् +Sringaratilaka,ST_1.4,sānanda-pramadā-kaṭākṣa-viśikhair yeṣāṃ na bhinnaṃ mano yaiḥ saṃsāra-samudra-pāta-vidhur eṣv anyeṣu potayitam yair niḥsīma-sarasvatī-vilasitaṃ dvitraiḥ padaiḥ saṃhṛtaṃ teṣām apy upari sphuranti matayaḥ kasyāpi puṇyātmanaḥ,सानन्द-प्रमदा-कटाक्ष-विशिखैर् येषां न भिन्नं मनो यैः संसार-समुद्र-पात-विधुर् एष्व् अन्येषु पोतयितम् यैर् निःसीम-सरस्वती-विलसितं द्वित्रैः पदैः संहृतं तेषाम् अप्य् उपरि स्फुरन्ति मतयः कस्यापि पुण्यात्मनः +Sringaratilaka,ST_1.5,prāyo nāṭyaṃ prati proktā bharatādyai rasa-sthitiḥ yathāmati mayāpy eṣā kāvyaṃ prati nigadyate,प्रायो नाट्यं प्रति प्रोक्ता भरताद्यै रस-स्थितिः यथामति मयाप्य् एषा काव्यं प्रति निगद्यते +Sringaratilaka,ST_1.6,yāminīvendunā muktā nārīva ramaṇaṃ vinā lakṣmīr iva ṛte tyāgān no vāṇī bhāti nīrasā,यामिनीवेन्दुना मुक्ता नारीव रमणं विना लक्ष्मीर् इव ऋते त्यागान् नो वाणी भाति नीरसा +Sringaratilaka,ST_1.7,satyaṃ santi gṛhe gṛhe sukavayo yeṣāṃ vacaś cāturī sve harmye kula-kanyakeva labhate jātair guṇair gauravam duṣprāpaḥ sa tu ko'pi kovida-patir yad vāg-rasa-grāhiṇāṃ puṇya-strīva kalākalāpa-kuśalā cetāṃsi hartuṃ kṣamā,सत्यं सन्ति गृहे गृहे सुकवयो येषां वचश् चातुरी स्वे हर्म्ये कुल-कन्यकेव लभते जातैर् गुणैर् गौरवम् दुष्प्रापः स तु कोऽपि कोविद-पतिर् यद् वाग्-रस-ग्राहिणां पुण्य-स्त्रीव कलाकलाप-कुशला चेतांसि हर्तुं क्षमा +Sringaratilaka,ST_1.8,tasmād yatnena kartavyaṃ kāvyaṃ rasa-nirantaram anyathā śāstra-vid goṣṭhyāṃ tat syād udvega-dāyakam,तस्माद् यत्नेन कर्तव्यं काव्यं रस-निरन्तरम् अन्यथा शास्त्र-विद् गोष्ठ्यां तत् स्याद् उद्वेग-दायकम् +Sringaratilaka,ST_1.9,śṛṅgāra-hāsya-karuṇā raudra-vīra-bhayānakāḥ bībhatsādbhuta-śāntāś ca nava kāvye rasāḥ smṛtāḥ,शृङ्गार-हास्य-करुणा रौद्र-वीर-भयानकाः बीभत्साद्भुत-शान्ताश् च नव काव्ये रसाः स्मृताः +Sringaratilaka,ST_1.10,ratir hāsaś ca śokaś ca krodhotsāhau bhayaṃ tathā jugupsāvismaya-śamāḥ sthāyi-bhāvāḥ prakīrtitāḥ,रतिर् हासश् च शोकश् च क्रोधोत्साहौ भयं तथा जुगुप्साविस्मय-शमाः स्थायि-भावाः प्रकीर्तिताः +Sringaratilaka,ST_1.11,nirvedo'tha tathā glāniḥ śaṅkāsūyā madaḥ śramaḥ ālasyaṃ caiva dainyaṃ ca cintā moho dhṛtiḥ smṛtiḥ,निर्वेदोऽथ तथा ग्लानिः शङ्कासूया मदः श्रमः आलस्यं चैव दैन्यं च चिन्ता मोहो धृतिः स्मृतिः +Sringaratilaka,ST_1.12,vrīḍā capalatā harṣa āvego jaḍatā tathā garvo viṣāda autsukyaṃ nidrāpasmāra eva ca,व्रीडा चपलता हर्ष आवेगो जडता तथा गर्वो विषाद औत्सुक्यं निद्रापस्मार एव च +Sringaratilaka,ST_1.13,suptaṃ prabodho'marṣaś cāpy avahitthā tathogratā matir vyādhis tathonmādas tathā maraṇam eva ca,सुप्तं प्रबोधोऽमर्षश् चाप्य् अवहित्था तथोग्रता मतिर् व्याधिस् तथोन्मादस् तथा मरणम् एव च +Sringaratilaka,ST_1.14,trāsaś caiva vitarkaś ca vijñeyā vyabhicāriṇaḥ trayastriṃśad ime bhāvāḥ prayānti ca rasa-sthitim,त्रासश् चैव वितर्कश् च विज्ञेया व्यभिचारिणः त्रयस्त्रिंशद् इमे भावाः प्रयान्ति च रस-स्थितिम् +Sringaratilaka,ST_1.15,stambhaḥ svedo'tha romāñcaḥ svara-bhaṅgo'tha vepathuḥ vaivarṇyam aśru pralaya ity aṣṭau sāttvikāḥ smṛtāḥ,स्तम्भः स्वेदोऽथ रोमाञ्चः स्वर-भङ्गोऽथ वेपथुः वैवर्ण्यम् अश्रु प्रलय इत्य् अष्टौ सात्त्विकाः स्मृताः +Sringaratilaka,ST_1.16,bhāvā evātisampannāḥ prayānti rasatām amī yathā dravyāṇi bhinnāni madhurādi-rasātmanām,भावा एवातिसम्पन्नाः प्रयान्ति रसताम् अमी यथा द्रव्याणि भिन्नानि मधुरादि-रसात्मनाम् +Sringaratilaka,ST_1.17,sambhavanti yathā vṛkṣe puṣpa-patra-phalādayaḥ tadvad rase'pi rucirā viśeṣā bhāva-rūpiṇaḥ,सम्भवन्ति यथा वृक्षे पुष्प-पत्र-फलादयः तद्वद् रसेऽपि रुचिरा विशेषा भाव-रूपिणः +Sringaratilaka,ST_1.18,prāyo naikarasaṃ kāvyaṃ kiñcid atropalabhyate bāhulyena bhaved yas tu sa tad-vṛttyā nigadyate,प्रायो नैकरसं काव्यं किञ्चिद् अत्रोपलभ्यते बाहुल्येन भवेद् यस् तु स तद्-वृत्त्या निगद्यते +Sringaratilaka,ST_1.19,kaiśiky-ārabhaṭī caiva sātvatī bhāratī tathā catasro vṛttayo jñeyā rasāvasthāna-sūcakāḥ,कैशिक्य्-आरभटी चैव सात्वती भारती तथा चतस्रो वृत्तयो ज्ञेया रसावस्थान-सूचकाः +Sringaratilaka,ST_1.20,dharmād artho'rthataḥ kāmaḥ kāmāt sukha-phalodayaḥ sādhīyān eṣa tat-siddhyai śṛṅgāro nāyako rasaḥ,धर्माद् अर्थोऽर्थतः कामः कामात् सुख-फलोदयः साधीयान् एष तत्-सिद्ध्यै शृङ्गारो नायको रसः +Sringaratilaka,ST_1.21,ceṣṭā bhavati puṃ-nāryor yā raty-utthātiriktayoḥ saṃyogo vipralambhaś ca śṛṅgāro dvividho mataḥ,चेष्टा भवति पुं-नार्योर् या रत्य्-उत्थातिरिक्तयोः संयोगो विप्रलम्भश् च शृङ्गारो द्विविधो मतः +Sringaratilaka,ST_1.22,saṃyuktyoś ca saṃyogo vipralambho viyuktayoḥ pracchannaś ca prakāśaś ca punar eṣa dvidhā yathā,संयुक्त्योश् च संयोगो विप्रलम्भो वियुक्तयोः प्रच्छन्नश् च प्रकाशश् च पुनर् एष द्विधा यथा +Sringaratilaka,ST_1.22,madana-kuñjara-kumbha-taṭopame stana-yuge paritaḥ sphuritāṅgulim sakaraja-kṣata-vāmam api priyā dayita-pāṇim amanyata dakṣiṇam,मदन-कुञ्जर-कुम्भ-तटोपमे स्तन-युगे परितः स्फुरिताङ्गुलिम् सकरज-क्षत-वामम् अपि प्रिया दयित-पाणिम् अमन्यत दक्षिणम् +Sringaratilaka,ST_1.22,a santaptaḥ smra-saṃniveśa-vivaśaiḥ śvāsair muhuḥ pañcamodgārāvartibhir āpatadbhir abhitaḥ siktaś ca netrāmbubhiḥ etasyāḥ priya-viprayoga-vidhuras tyaktvādharo rāgitāṃ sampraty uddhata-vahni-vāri-viṣamaṃ manye vrataṃ sevate,अ सन्तप्तः स्म्र-संनिवेश-विवशैः श्वासैर् मुहुः पञ्चमोद्गारावर्तिभिर् आपतद्भिर् अभितः सिक्तश् च नेत्राम्बुभिः एतस्याः प्रिय-विप्रयोग-विधुरस् त्यक्त्वाधरो रागितां सम्प्रत्य् उद्धत-वह्नि-वारि-विषमं मन्ये व्रतं सेवते +Sringaratilaka,ST_1.22,b kānte vicitra-surata-krama-baddha-rāg saṅketake'pi mṛga-śāvaka-locanāyāḥ tat-kūjitaṃ kim api yena tadīya-talpaṃ nālpaiḥ parītam anuśabditalāvakaughaiḥ,ब् कान्ते विचित्र-सुरत-क्रम-बद्ध-राग् सङ्केतकेऽपि मृग-शावक-लोचनायाः तत्-कूजितं किम् अपि येन तदीय-तल्पं नाल्पैः परीतम् अनुशब्दितलावकौघैः +Sringaratilaka,ST_1.22,c kiñcid vakrita-kaṇṭha-kandala-dalat-pīna-stanāvartanavyāyāṃ cita-kañcukaṃ mṛga-dṛśas tasyās tad-ālokitam vācas tāś ca vidagdha-bhāva-caturāḥ sphārībhavan manmathā haṃho mānasa kiṃ smarasy abhimatāḥ siddhyanti puṇyaiḥ kriyāḥ,च् किञ्चिद् वक्रित-कण्ठ-कन्दल-दलत्-पीन-स्तनावर्तनव्यायां चित-कञ्चुकं मृग-दृशस् तस्यास् तद्-आलोकितम् वाचस् ताश् च विदग्ध-भाव-चतुराः स्फारीभवन् मन्मथा हंहो मानस किं स्मरस्य् अभिमताः सिद्ध्यन्ति पुण्यैः क्रियाः +Sringaratilaka,ST_1.23,d tyāgī kulīnaḥ kuśalo rateṣu kalpaḥ kalāvit taruṇo dhanāḍhyaḥ bhavyaḥ kṣamāvān subhago'bhimānī strīṇām abhīṣṭas tv iha nāyakaḥ syāt,द् त्यागी कुलीनः कुशलो रतेषु कल्पः कलावित् तरुणो धनाढ्यः भव्यः क्षमावान् सुभगोऽभिमानी स्त्रीणाम् अभीष्टस् त्व् इह नायकः स्यात् +Sringaratilaka,ST_1.24,tasyānukūla-dakṣiṇa-śaṭha-dhṛṣṭā ittham atra catvāraḥ & bhedāḥ kriyayocyante tad-udāhṛtayaś ramaṇīyāḥ,तस्यानुकूल-दक्षिण-शठ-धृष्टा इत्थम् अत्र चत्वारः & भेदाः क्रिययोच्यन्ते तद्-उदाहृतयश् रमणीयाः +Sringaratilaka,ST_1.25,atiraktatayā nāryā sadā tyakta-parāṅganaḥ & sītāyāṃ rāmavat so'yam anukūlaḥ smṛto yathā,अतिरक्ततया नार्या सदा त्यक्त-पराङ्गनः & सीतायां रामवत् सोऽयम् अनुकूलः स्मृतो यथा +Sringaratilaka,ST_1.25,asmākaṃ sakhi vāsasī na rucire graiveyakaṃ nojjvalaṃ no vaktrā gatir uddhataṃ na hasitaṃ naivāsti kaścin madaḥ kiṃ tv anye'pi janā vadanti subhago'py asyāḥ priyo nānyato dṛṣṭiṃ niḥkṣipatīti viśvam iyatā manyāmahe duḥkhitam,अस्माकं सखि वाससी न रुचिरे ग्रैवेयकं नोज्ज्वलं नो वक्त्रा गतिर् उद्धतं न हसितं नैवास्ति कश्चिन् मदः किं त्व् अन्येऽपि जना वदन्ति सुभगोऽप्य् अस्याः प्रियो नान्यतो दृष्टिं निःक्षिपतीति विश्वम् इयता मन्यामहे दुःखितम् +Sringaratilaka,ST_1.26,a yo gauravaṃ bhayaṃ prema sad-bhāvaṃ pūrva-yoṣiti na muñcaty anya-citto'pi jñeyo'sau dakṣiṇo yathā,अ यो गौरवं भयं प्रेम सद्-भावं पूर्व-योषिति न मुञ्चत्य् अन्य-चित्तोऽपि ज्ञेयोऽसौ दक्षिणो यथा +Sringaratilaka,ST_1.26,saivāsya praṇatis tad eva vacanaṃ tā eva keli-kriyābhītiḥ saiva tad eva narma-madhuraṃ pūrvānurāgocitam kāntasyāpriya-kāriṇīti bhavatī taṃ vakti doṣābilaṃ kiṃ syād ittham aharniśaṃ sakhi mano dolāyate cintayā,सैवास्य प्रणतिस् तद् एव वचनं ता एव केलि-क्रियाभीतिः सैव तद् एव नर्म-मधुरं पूर्वानुरागोचितम् कान्तस्याप्रिय-कारिणीति भवती तं वक्ति दोषाबिलं किं स्याद् इत्थम् अहर्निशं सखि मनो दोलायते चिन्तया +Sringaratilaka,ST_1.27,a priyaṃ vakti puro'nyatra vipriyaṃ kurute bhṛśam jñātāparādha-ceṣṭaś ca kuṭilo'sau śaṭho yathā,अ प्रियं वक्ति पुरोऽन्यत्र विप्रियं कुरुते भृशम् ज्ञातापराध-चेष्टश् च कुटिलोऽसौ शठो यथा +Sringaratilaka,ST_1.27,sahaja-tarale āvāṃ tāvad-bahu-śruti-śālinau punar iha yuvāṃ satyaṃ śiṣṭaṃ tad atra kṛtāgasi praṇayini punar yuktaṃ rantuṃ na veti batāvayordhruvam upagate karṇau praṣṭuṃ kuraṅga-dṛśau dṛśau,सहज-तरले आवां तावद्-बहु-श्रुति-शालिनौ पुनर् इह युवां सत्यं शिष्टं तद् अत्र कृतागसि प्रणयिनि पुनर् युक्तं रन्तुं न वेति बतावयोर्ध्रुवम् उपगते कर्णौ प्रष्टुं कुरङ्ग-दृशौ दृशौ +Sringaratilaka,ST_1.27,a api ca- kopāt kiñcid upānato'pi rabhasād ākṛṣya keśeṣv alaṃ nītvā mohana-mandiraṃ dayitayā hāreṇa bahvā dṛḍham bhūyo yāsyasi tad-gṛhān iti muhuḥ kaṇṭhāruddhākṣaraṃ jalpantyā śravaṇotpalena sukṛtī kaścid rahas tāḍyate,अ अपि च- कोपात् किञ्चिद् उपानतोऽपि रभसाद् आकृष्य केशेष्व् अलं नीत्वा मोहन-मन्दिरं दयितया हारेण बह्वा दृढम् भूयो यास्यसि तद्-गृहान् इति मुहुः कण्ठारुद्धाक्षरं जल्पन्त्या श्रवणोत्पलेन सुकृती कश्चिद् रहस् ताड्यते +Sringaratilaka,ST_1.28,b niḥśaṅkaḥ kṛta-doṣo'pi vilakṣas tarjito'pi no mithyā-vāg-dṛṣṭa-doṣo'pi dhṛṣṭo'sau kathito yathā,ब् निःशङ्कः कृत-दोषोऽपि विलक्षस् तर्जितोऽपि नो मिथ्या-वाग्-दृष्ट-दोषोऽपि धृष्टोऽसौ कथितो यथा +Sringaratilaka,ST_1.28,jalpantyāḥ paruṣaṃ ruṣā mama balāc cumbaty asāv ānanaṃ mṛd-gātyāśu karaṃ kareṇa bahuśaḥ santāḍyamāno'pi san ālīnāṃ purato dadhāti śirasā pāda-prahārāṃs tato no jāne sakhi sāmprataṃ praṇayien kupyāmi tasmai katham,जल्पन्त्याः परुषं रुषा मम बलाच् चुम्बत्य् असाव् आननं मृद्-गात्याशु करं करेण बहुशः सन्ताड्यमानोऽपि सन् आलीनां पुरतो दधाति शिरसा पाद-प्रहारांस् ततो नो जाने सखि साम्प्रतं प्रणयिएन् कुप्यामि तस्मै कथम् +Sringaratilaka,ST_1.28,a api ca- dhik tvām dhūrta gata-trapa praṇayinī saiva tvayārādhyatā yasyāḥ pāda-talāhatiṃ tava hṛdi vyākhyāty asau yāvakaḥ ity ukto'pi na nāma muñcati yadā pādāv ayaṃ durjano mithyāvāda-vicakṣaṇaḥ kim aparaṃ kuryāṃ vayasye tadā,अ अपि च- धिक् त्वाम् धूर्त गत-त्रप प्रणयिनी सैव त्वयाराध्यता यस्याः पाद-तलाहतिं तव हृदि व्याख्यात्य् असौ यावकः इत्य् उक्तोऽपि न नाम मुञ्चति यदा पादाव् अयं दुर्जनो मिथ्यावाद-विचक्षणः किम् अपरं कुर्यां वयस्ये तदा +Sringaratilaka,ST_1.29,b gūḍha-mantraḥ śucir vāgmī bhakto narma-vicakṣaṇaḥ syān narma-sacivas tasya kupitas-strī-prasādakaḥ,ब् गूढ-मन्त्रः शुचिर् वाग्मी भक्तो नर्म-विचक्षणः स्यान् नर्म-सचिवस् तस्य कुपितस्-स्त्री-प्रसादकः +Sringaratilaka,ST_1.30,pīṭha-mardo viṭaś ceti vidūṣaka iti tridhā sa bhavet prathamas tatra nāyikā-nāyakānugaḥ,पीठ-मर्दो विटश् चेति विदूषक इति त्रिधा स भवेत् प्रथमस् तत्र नायिका-नायकानुगः +Sringaratilaka,ST_1.31,ekavidyo viṭaḥ proktaḥ krīḍā-prāyo vidūṣakaḥ sva-vapur-veṣa-bhāṣābhir hāsyakārī ca narmavit,एकविद्यो विटः प्रोक्तः क्रीडा-प्रायो विदूषकः स्व-वपुर्-वेष-भाषाभिर् हास्यकारी च नर्मवित् +Sringaratilaka,ST_1.32,eṣāṃ prabandha-viṣayo vyavahāraḥ prāyaśo bhavet pracuraḥ & pratyekam udāhṛtas tathāpi kāścin nigadyante,एषां प्रबन्ध-विषयो व्यवहारः प्रायशो भवेत् प्रचुरः & प्रत्येकम् उदाहृतस् तथापि काश्चिन् निगद्यन्ते +Sringaratilaka,ST_1.32,vimuñcāmuṃ mānaṃ saphalaya vacaḥ sādhu suhṛdāṃ mudhā santāpena glapayasi kim aṅgaṃ smara-bhuvā priyaṃ pāda-prānta-praṇatam adhunā mānaya bhṛśaṃ na mugdhe pretyetuṃ prabhavati gataḥ kāla-hariṇaḥ,विमुञ्चामुं मानं सफलय वचः साधु सुहृदां मुधा सन्तापेन ग्लपयसि किम् अङ्गं स्मर-भुवा प्रियं पाद-प्रान्त-प्रणतम् अधुना मानय भृशं न मुग्धे प्रेत्येतुं प्रभवति गतः काल-हरिणः +Sringaratilaka,ST_1.32,a praṇayini bhṛśaṃ tasmin mānaṃ manasvini mā kṛthāḥ kim aparam ito yuktāyuktair vinā hy amunā tava ayam api bhavet sampraty api kṣayānala-saṃnibhaḥ sarasa-visinī-kanda-ccheda-cchavir mṛga-lāñchanaḥ,अ प्रणयिनि भृशं तस्मिन् मानं मनस्विनि मा कृथाः किम् अपरम् इतो युक्तायुक्तैर् विना ह्य् अमुना तव अयम् अपि भवेत् सम्प्रत्य् अपि क्षयानल-संनिभः सरस-विसिनी-कन्द-च्छेद-च्छविर् मृग-लाञ्छनः +Sringaratilaka,ST_1.32,b dūrāt kandalitair hṛdi pravitataiḥ kaṇṭhe luṭhadbhir haṭhā vaktre saṅkaṭa-nāsikā-taralitair niryadbhir atyūṣmabhiḥ niḥśvāsaiḥ pṛthu-manmathottha-davathur vyaktaṃ tavāvedito mthyālambita-sauṣṭhavena kim ataḥ kopena kāntaṃ prati,ब् दूरात् कन्दलितैर् हृदि प्रविततैः कण्ठे लुठद्भिर् हठा वक्त्रे सङ्कट-नासिका-तरलितैर् निर्यद्भिर् अत्यूष्मभिः निःश्वासैः पृथु-मन्मथोत्थ-दवथुर् व्यक्तं तवावेदितो म्थ्यालम्बित-सौष्ठवेन किम् अतः कोपेन कान्तं प्रति +Sringaratilaka,ST_1.33,c svakīyā parakīyā ca sāmānya-vanitā tathā kalākalāpa-kuśalās tisras tasyeha nāyikāḥ,च् स्वकीया परकीया च सामान्य-वनिता तथा कलाकलाप-कुशलास् तिस्रस् तस्येह नायिकाः +Sringaratilaka,ST_1.34,paurācāraratā sādhvī kṣamārjava-vibhūṣitā mugdhā madhyā pragalbhā ca svakīyā trividhā matā,पौराचाररता साध्वी क्षमार्जव-विभूषिता मुग्धा मध्या प्रगल्भा च स्वकीया त्रिविधा मता +Sringaratilaka,ST_1.35,mugdhā nava-vadhūs tatra nava-yauvana-bhūṣitā navānaṅga-rahasyāpi lajjā-prāya-ratir yathā,मुग्धा नव-वधूस् तत्र नव-यौवन-भूषिता नवानङ्ग-रहस्यापि लज्जा-प्राय-रतिर् यथा +Sringaratilaka,ST_1.35,gataṃ karṇābhyarṇe prasarati tathāpy akṣi-yugalaṃ kucau kumbhārambhau tad api cibukottambhana-rucī nitamba-prāg-bhāro gurur api gurutvaṃ mṛgayate kathaṃcin no tṛptis taruṇimani manye mṛga-dṛśaḥ,गतं कर्णाभ्यर्ण�� प्रसरति तथाप्य् अक्षि-युगलं कुचौ कुम्भारम्भौ तद् अपि चिबुकोत्तम्भन-रुची नितम्ब-प्राग्-भारो गुरुर् अपि गुरुत्वं मृगयते कथंचिन् नो तृप्तिस् तरुणिमनि मन्ये मृग-दृशः +Sringaratilaka,ST_1.35,a yathā romāñco'yaṃ stana-bhuvi lasat-sveda-kaṇiko yathā dṛṣṭis tiryak patati sahasā saṅkucati ca tathā śaṅke'muṣyāḥ praṇayini darāsvādita-rasaṃ na madhyasthaṃ cetaḥ praguṇa-ramaṇīyaṃ na ca dṛḍham,अ यथा रोमाञ्चोऽयं स्तन-भुवि लसत्-स्वेद-कणिको यथा दृष्टिस् तिर्यक् पतति सहसा सङ्कुचति च तथा शङ्केऽमुष्याः प्रणयिनि दरास्वादित-रसं न मध्यस्थं चेतः प्रगुण-रमणीयं न च दृढम् +Sringaratilaka,ST_1.35,b virama nātha vimuñca mamāñcalaṃ śamaya dīpam iyaṃ samayā sakhī iti navoḍha-vadhū-vacasā yuvā mudam agād adhikāṃ suaratād api,ब् विरम नाथ विमुञ्च ममाञ्चलं शमय दीपम् इयं समया सखी इति नवोढ-वधू-वचसा युवा मुदम् अगाद् अधिकां सुअरताद् अपि +Sringaratilaka,ST_1.36,c sa-kampā cumbane vaktraṃ haraty eṣopagūhitā parāvṛtya ciraṃ talpa āste rantuṃ ca vāñchati,च् स-कम्पा चुम्बने वक्त्रं हरत्य् एषोपगूहिता परावृत्य चिरं तल्प आस्ते रन्तुं च वाञ्छति +Sringaratilaka,ST_1.36,apaharati yadāsyaṃ cumbane śliṣyamāṇā valati ca śayanīye kampate ca prakāmam vadati ca yad alakṣyaṃ kiñcid uktāpi bhūyo ramayati sutarāṃ tac-cittam antar navoḍhā,अपहरति यदास्यं चुम्बने श्लिष्यमाणा वलति च शयनीये कम्पते च प्रकामम् वदति च यद् अलक्ष्यं किञ्चिद् उक्तापि भूयो रमयति सुतरां तच्-चित्तम् अन्तर् नवोढा +Sringaratilaka,ST_1.37,a mugdhām āvarjayaty eṣa mṛdūpāyena sāntvayan nātibhītikarair bhāvaair nibandhair bāla-bhīṣakaiḥ,अ मुग्धाम् आवर्जयत्य् एष मृदूपायेन सान्त्वयन् नातिभीतिकरैर् भावऐर् निबन्धैर् बाल-भीषकैः +Sringaratilaka,ST_1.37,sarati saras-tīrād eṣā bhramad-bhramarāvalī sumukhi vimukhī padme manye tavāsyapipāsayā iti nigadite kiñcid bhītyā vivartita-kandharā vadana-kamale bhartrā bālā ciraṃ paricumbitā,सरति सरस्-तीराद् एषा भ्रमद्-भ्रमरावली सुमुखि विमुखी पद्मे मन्ये तवास्यपिपासया इति निगदिते किञ्चिद् भीत्या विवर्तित-कन्धरा वदन-कमले भर्त्रा बाला चिरं परिचुम्बिता +Sringaratilaka,ST_1.38,a anyāṃ niṣevamāṇe'pi yadi kupyati sā priye rodity asyāgrataḥ svalpam anunītā ca tuṣyati,अ अन्यां निषेवमाणेऽपि यदि कुप्यति सा प्रिये रोदित्य् अस्याग्रतः स्वल्पम् अनुनीता च तुष्यति +Sringaratilaka,ST_1.38,manyau kṛte prathamam eva vikāram anyaṃ no jānatī nava-vadhū rudatī paraṃ sā dhūrtena locana-jalaṃ parimṛjya gāḍhaṃ saṃcumbya cādhara-dale gamitā prasādam,मन्यौ कृते प्रथमम् एव विकारम् अन्यं नो जानती नव-वधू रुदती परं सा धूर्तेन लोचन-जलं परिमृज्य गाढं संचुम्ब्य चाधर-दले गमिता प्रसादम् +Sringaratilaka,ST_1.39,a ārūḍha-yauvanā madhyā prādubhūta-manobhavā pragalbha-vacanā kiñcid vicitra-suratā yathā,अ आरूढ-यौवना मध्या प्रादुभूत-मनोभवा प्रगल्भ-वचना किञ्चिद् विचित्र-सुरता यथा +Sringaratilaka,ST_1.39,tarat-tāraṃ cakṣuḥ kṣapayati munīnām api dṛśaḥ kuca-dvandvākrāntaṃ hṛdayam ahṛdaḥ kānna kurute gatir mandībhūtā harati gamanaṃ manmathavatāmaho tanvyās tulyaṃ taruṇimani sarvaṃ vijayate,तरत्-तारं चक्षुः क्षपयति मुनीनाम् अपि दृशः कुच-द्वन्द्वाक्रान्तं हृदयम् अहृदः कान्न कुरुते गतिर् मन्दीभूता हरति गमनं मन्मथवतामहो तन्व्यास् तुल्यं तरुणिमनि सर्वं विजयते +Sringaratilaka,ST_1.39,a dṛṣṭiḥ snihyati nirbharaṃ priyatame vaidagdhya-bhājo giraḥ pāṇiḥ kuntala-mālikā-viracane tyaktānya-kārya-grahaḥ vakṣaḥ saṃvriyate punaḥ punar idaṃ bhārālasaṃ gamyate jātā subhru manoramā tava daśā kasmād akasmād iyam,अ दृष्टिः स्निह्यति निर्भरं प्रियतमे वैदग्ध्य-भाजो गिरः पाणिः कुन्तल-मालिका-विरचने त्यक्तान्य-कार्य-ग्रहः वक्षः संव्रियते पुनः पुनर् इदं भारालसं गम्यते जाता सुभ्रु मनोरमा तव दशा कस्माद् अकस्माद् इयम् +Sringaratilaka,ST_1.39,b subhaga kuravakas tvaṃ no kim āliṅganoktiḥ kim u mukhamadirecchuḥ kesaro no hṛdisthaḥ tvayi niyatam aśoke yujyate pādaghātaḥ priyam iti parihāsāt peśalaṃ kācid ūce,ब् सुभग कुरवकस् त्वं नो किम् आलिङ्गनोक्तिः किम् उ मुखमदिरेच्छुः केसरो नो हृदिस्थः त्वयि नियतम् अशोके युज्यते पादघातः प्रियम् इति परिहासात् पेशलं काचिद् ऊचे +Sringaratilaka,ST_1.39,c kānte tathā katham api prathitaṃ mṛgākṣyā cāturyam uddhata-manobhavayā rateṣu tat-kūjitāny anuvadadbhir aneka-vāraṃ śiṣyāyitaṃ gṛha-kapota-śatair yathāsyāḥ,च् कान्ते तथा कथम् अपि प्रथितं मृगाक्ष्या चातुर्यम् उद्धत-मनोभवया रतेषु तत्-कूजितान्य् अनुवदद्भिर् अनेक-वारं शिष्यायितं गृह-कपोत-शतैर् यथास्याः +Sringaratilaka,ST_1.40,d gāḍhaṃ vyāpriyate kāntaṃ ibatīva ratāv iyam viśatīva tad-aṅgeṣu muhyatīva sukhe yathā,द् गाढं व्याप्रियते कान्तं इबतीव रताव् इयम् विशतीव तद्-अङ्गेषु मुह्यतीव सुखे यथा +Sringaratilaka,ST_1.40,kṛtvāneka-vidhāṃ rasena surate keliṃ kathañcic cirātprāptāntaḥ sukha-mīlitākṣi-yugalā svidyat kapola-sthalī supteyaṃ kila sundarīti subhagaḥ svairaṃ tathaivāsvajadgāḍhānaṅga-vimarda-niḥsaha-vapur-nidrāṃ sahaivāgataḥ,कृत्वानेक-विधां रसेन सुरते केलिं कथञ्चिच् चिरात्प्राप्तान्तः सुख-मीलिताक्षि-युगला स्विद्यत् कपोल-स्थली सुप्तेयं किल सुन्दरीति सुभगः स्वैरं तथैवास्वजद्गाढानङ्ग-विमर्द-निःसह-वपुर्-निद्रां सहैवागतः +Sringaratilaka,ST_1.41,a sā dhīrā vakti vakroktyā priyaṃ kopāt kṛtāgasam madhyā rodity upālambhair adhīrā paruṣaṃ yathā,अ सा धीरा वक्ति वक्रोक्त्या प्रियं कोपात् कृतागसम् मध्या रोदित्य् उपालम्भैर् अधीरा परुषं यथा +Sringaratilaka,ST_1.41,upetya tāṃ dṛḍha-parirambha-lālasaścirād abhūḥ pramupita-cāru-candanaḥ dhṛtāñjanaḥ sapadi tad-akṣi-cumbanādihaiva te priya viditā kṛtārthatā,उपेत्य तां दृढ-परिरम्भ-लालसश्चिराद् अभूः प्रमुपित-चारु-चन्दनः धृताञ्जनः सपदि तद्-अक्षि-चुम्बनादिहैव ते प्रिय विदिता कृतार्थता +Sringaratilaka,ST_1.41,a yatrārkāyitam indunā sarasijair aṅgāra-puñjāyitaṃ kruddhāyāṃ mayi nātha te kadalikākāṇḍair alātāyitam kālo'nyaḥ khalu ko'pi so'mṛtamayo jāto viṣātmādhunā dhik tvāṃ dhūrta viniryad-aśrur abalā mohaṃ rudantī gatā,अ यत्रार्कायितम् इन्दुना सरसिजैर् अङ्गार-पुञ्जायितं क्रुद्धायां मयि नाथ ते कदलिकाकाण्डैर् अलातायितम् कालोऽन्यः खलु कोऽपि सोऽमृतमयो जातो विषात्माधुना धिक् त्वां धूर्त विनिर्यद्-अश्रुर् अबला मोहं रुदन्ती गता +Sringaratilaka,ST_1.41,b sārdhaṃ manoratha-śatais tava dhūrta kāntā saiva sthitā manasi kṛtrima-bhāva-ramyā asmākam asti na hi kaścid ihāvakāśas tasmāt kṛtaṃ caraṇa-pāta-viḍambanābhiḥ,ब् सार्धं मनोरथ-शतैस् तव धूर्त कान्ता सैव स्थिता मनसि कृत्रिम-भाव-रम्या अस्माकम् अस्ति न हि कश्चिद् इहावकाशस् तस्मात् कृतं चरण-पात-विडम्बनाभिः +Sringaratilaka,ST_1.42,c labdhāyatiḥ pragalbhā syāt samasta-rati-kovidā ākrānta-nāyikā bāḍhaṃ virājad-vibhramā yathā,च् लब्धायतिः प्रगल्भा स्यात् समस्त-रति-कोविदा आक्रान्त-नायिका बाढं विराजद्-विभ्रमा यथा +Sringaratilaka,ST_1.42,seyaṃ paraṅginī mṛṇāla-latikām ādāya yasyāḥ priyo hāraṃ me kurute payodhara-taṭe pratyagra-tārā-rucam bandhūkaṃ ca tad etad āli vidalad yat tena sīmantitaṃ sarvāśā-vijigīṣu-puṣpa-dhanuṣo bāṇa-śriyaṃ dhāsyati,सेयं परङ्गिनी मृणाल-लतिकाम् आदाय यस्याः प्रियो हारं मे कुरुते पयोधर-तटे प्रत्यग्र-तारा-रुचम् बन्धूकं च तद् एतद् आलि विदलद् यत् तेन सीमन्तितं सर्वाशा-विजिगीषु-पुष्प-धनुषो बाण-श्रियं धास्यति +Sringaratilaka,ST_1.42,a yatra sveda-lavair alaṃ vlulitair vyālupyate candanaṃ svacchandair maṇitaiś ca yatra raṇitaṃ nihnūyate nūpuram yatrāyānty acireṇa sarva-viṣayāḥ kāmaṃ tad-ekāgratāṃ sakhyas tat-surataṃ bhaṇāmi rataye śeṣā tu loka-sthitiḥ,अ यत्र स्वेद-लवैर् अलं व्लुलितैर् व्यालुप्यते चन्दनं स्वच्छन्दैर् मणितैश् च यत्र रणितं निह्नूयते नूपुरम् यत्रायान्त्य् अचिरेण सर्व-विषयाः कामं तद्-एकाग्रतां सख्यस् तत्-सुरतं भणामि रतये शेषा तु लोक-स्थितिः +Sringaratilaka,ST_1.42,b svāmin bhaṅgurayālakaṃ sa-tilakaṃ bhālaṃ vilāsin kuru prāṇeśa truṭitaṃ payodhara-taṭe hāraṃ punar yojaya ity uktvā suratāvasāna-sukhitā sampūrṇa-cadnrānanā spṛṣṭā tena tatheti jāta-pulakā prāptā punar mohanam,ब् स्वामिन् भङ्गुरयालकं स-तिलकं भालं विलासिन् कुरु प्राणेश त्रुटितं पयोधर-तटे हारं पुनर् योजय इत्य् उक्त्वा सुरतावसान-सुखिता सम्पूर्ण-चद्न्रानना स्पृष्टा तेन तथेति जात-पुलका प्राप्ता पुनर् मोहनम् +Sringaratilaka,ST_1.42,c madhura-vacanaiḥ sa-bhrū-bhaṅgaiḥ kṛtāṅguli-tarjanai ralasa-valitair aṅga-nyāsair mahotsava-bandhubhiḥ asakṛd asakṛt sphāra-sphārair apāṅga-vilokitaistribhuvana-jaye sā pañceṣoḥ karoti sahāyatām,च् मधुर-वचनैः स-भ्रू-भङ्गैः कृताङ्गुलि-तर्जनै रलस-वलितैर् अङ्ग-न्यासैर् महोत्सव-बन्धुभिः असकृद् असकृत् स्फार-स्फारैर् अपाङ्ग-विलोकितैस्त्रिभुवन-जये सा पञ्चेषोः करोति सहायताम् +Sringaratilaka,ST_1.43,d nirākulā ratāv eṣā dravatīva priyāṅgake ko'yaṃ kāsmi rataṃ kiṃ vā na vetti ca rasād yathā,द् निराकुला रताव् एषा द्रवतीव प्रियाङ्गके कोऽयं कास्मि रतं किं वा न वेत्ति च रसाद् यथा +Sringaratilaka,ST_1.43,dhanyās tāḥ sakhi yoṣitaḥ priyatame sarvāṅga-lagne'pi yāḥ prāgalbhyaṃ prathayanti mohana-vidhāv ālambya dhairyaṃ mahat asmākaṃ tu tadīya-pāṇi-kamale'py unmocayaty aṃśukaṃ ko'yaṃ kā vayam atra kiṃ nu surataṃ naiva smṛtir jāyate,धन्यास् ताः सखि योषितः प्रियतमे सर्वाङ्ग-लग्नेऽपि याः प्रागल्भ्यं प्रथयन्ति मोहन-विधाव् आलम्ब्य धैर्यं महत् अस्माकं तु तदीय-पाणि-कमलेऽप्य् उन्मोचयत्य् अंशुकं कोऽयं का वयम् अत्र किं नु सुरतं नैव स्मृतिर् जायते +Sringaratilaka,ST_1.44,a kṛta-doṣe'pi sādhīrā tasmin nādriyate ruṣā ākāra-saṃvṛtiṃ cāpi kṛtvodāste ratau yathā,अ कृत-दोषेऽपि साधीरा तस्मिन् नाद्रियते रुषा आकार-संवृतिं चापि कृत्वोदास्ते रतौ यथा +Sringaratilaka,ST_1.44,yad vācaḥ pracuropacāra-caturā yat sādaraṃ dūrataḥ pratyutthānam idaṃ svahasta-nihitaṃ yad-bhinnam apy āsanam utpaśyāmi yad evam eva ca muhur dṛṣṭiṃ sakhī-saṃmukhīṃ tac chaṅke tava paṅkajākṣi balavān ko'py aprasādo mayi,यद् वाचः प्रचुरोपचार-चतुरा यत् सादरं दूरतः प्रत्युत्थानम् इदं स्वहस्त-निहितं यद्-भिन्नम् अप्य् आसनम् उत्पश्यामि यद् एवम् एव च मुहुर् दृष्टिं सखी-संमुखीं तच् छङ्के तव पङ्कजाक्षि बलवान् कोऽप्य् अप्रसादो मयि +Sringaratilaka,ST_1.44,a yat pāṇir na nivārito nivasana-granthiṃ saumudgranthayanbhrū-bhedo na kṛto manāg api muhur yat-khaṇḍyamāne'dhare yan niḥśaṅkam ivārpitaṃ vapur aho patyuḥ samāliṅgane māninyā kathito'nukūla-vidhinā tenaiva manyur mahān,अ यत् पाणिर् न निवारितो निवसन-ग्रन्थिं सौमुद्ग्रन्थयन्भ्रू-भेदो न कृतो मनाग् अपि मुहुर् यत्-खण्ड्यमानेऽधरे यन् निःशङ्कम् इवार्पितं वपुर् अहो पत्युः समालिङ्गने मानिन्या कथितोऽनुकूल-विधिना तेनैव मन्युर् महान् +Sringaratilaka,ST_1.45,b madhyā pratibhinatty enaṃ solluṇṭhaṃ sādhu-bhāṣitaiḥ adhīrā puruṣair hanti santarjya dayitaṃ yathā,ब् मध्या प्रतिभिनत्त्य् एनं सोल्लुण्ठं साधु-भाषितैः अधीरा पुरुषैर् हन्ति सन्तर्ज्य दयितं यथा +Sringaratilaka,ST_1.45,kṛtaṃ mithyā-jalpair virama viditaṃ kāmuka cirāt priyāṃ tām evoccair abhisara yadīyair nakha-padaiḥ vilāsaiś ca prāptaṃ tava hṛdi padaṃ raga-bahulair mayā kiṃ te kṛtyaṃ dhruvam akuṭilācāra-parayā,कृतं मिथ्या-जल्पैर् विरम विदितं कामुक चिरात् प्रियां ताम् एवोच्चैर् अभिसर यदीयैर् नख-पदैः विलासैश् च प्राप्तं तव हृदि पदं रग-बहुलैर् मया किं ते कृत्यं ध्रुवम् अकुटिलाचार-परया +Sringaratilaka,ST_1.45,a sā bāḍhaṃ bhavatekṣiteti niviḍaṃ saṃyamya bāhvoḥ srajā bhūyo drakṣyasi tāṃ śaṭheti dayitaṃ saṃtarjya saṃtarjya ca ālīnāṃ pura eva nihnuti-paraḥ kopād raṇan-nūpuraṃ māninyā caraṇa-prahāra-vidhinā preyān aśokīkṛtaḥ,अ सा बाढं भवतेक्षितेति निविडं संयम्य बाह्वोः स्रजा भूयो द्रक्ष्यसि तां शठेति दयितं संतर्ज्य संतर्ज्य च आलीनां पुर एव निह्नुति-परः कोपाद् रणन्-नूपुरं मानिन्या चरण-प्रहार-विधिना प्रेयान् अशोकीकृतः +Sringaratilaka,ST_1.46,b ekākārā matā mugdhā punarbhūś ca yato'nayoḥ atisūkṣmatayā bhedaḥ kavibhir na pradarśitaḥ,ब् एकाकारा मता मुग्धा पुनर्भूश् च यतोऽनयोः अतिसूक्ष्मतया भेदः कविभिर् न प्रदर्शितः +Sringaratilaka,ST_1.47,madhyā punaḥ pragalbhā ca dvidhā sā paribhidyate ekā jyeṣṭhā kaniṣṭhānyā nāyaka-praṇayaṃ prati,मध्या पुनः प्रगल्भा च द्विधा सा परिभिद्यते एका ज्येष्ठा कनिष्ठान्या नायक-प्रणयं प्रति +Sringaratilaka,ST_1.48,uparodhāt tathā snehāt sānurāgo'pi nāyakaḥ ceṣṭate tāṃ prati prāyaḥ kalāsu kuśalo yathā,उपरोधात् तथा स्नेहात् सानुरागोऽपि नायकः चेष्टते तां प्रति प्रायः कलासु कुशलो यथा +Sringaratilaka,ST_1.48,tvad-akṣiṇī kuvalaya-buddhir atyalī ruṇadhmy ahaṃ tad iti nimīya locane tato bhṛśaṃ pulakita-gaṇḍa-maṇḍalāṃ yuvā parāṃ nibhṛtam acumbad aṅganām,त्वद्-अक्षिणी कुवलय-बुद्धिर् अत्यली रुणध्म्य् अहं तद् इति निमीय लोचने ततो भृशं पुलकित-गण्ड-मण्डलां युवा परां निभृतम् अचुम्बद् अङ्गनाम् +Sringaratilaka,ST_1.49,a sampattau ca vipattau ca maraṇe'pi na muñcati yā svīyā tāṃ prati prema jāyate puṇya-kāriṇaḥ,अ सम्पत्तौ च विपत्तौ च मरणेऽपि न मुञ्चति या स्वीया तां प्रति प्रेम जायते पुण्य-कारिणः +Sringaratilaka,ST_1.50,anyadīyā dvidhā proktā kanyoḍhā ceti te priye darśanāc chravaṇād vāpi kāmārte bhavato yathā,अन्यदीया द्विधा प्रोक्ता कन्योढा चेति ते प्रिये दर्शनाच् छ्रवणाद् वापि कामार्ते भवतो यथा +Sringaratilaka,ST_1.50,kim api lalitaiḥ snigdhaiḥ kiñcit kim apy atikuñcitaiḥ kim api valitaiḥ kandarpeṣūn hasadbhir ivekṣaṇaiḥ abhimata-mukhaṃ vīkṣāṃ cakre navāṅganayā tathā lalita-kuśalo'py ālīloko yathātivisismaye,किम् अपि ललितैः स्निग्धैः किञ्चित् किम् अप्य् अतिकुञ्चितैः किम् अपि वलितैः कन्दर्पेषून् हसद्भिर् इवेक्षणैः अभिमत-मुखं वीक्षां चक्रे नवाङ्गनया तथा ललित-कुशलोऽप्य् आलीलोको यथातिविसिस्मये +Sringaratilaka,ST_1.50,a niśamayya bahir manoharaṃ svaram aikṣiṣṭa tathāparā yā & tila-mātrakam apy abhūn nahi śraveṇendīvara-locanānantaram,अ निशमय्य बहिर् मनोहरं स्वरम् ऐक्षिष्ट तथापरा या & तिल-मात्रकम् अप्य् अभून् नहि श्रवेणेन्दीवर-लोचनानन्तरम् +Sringaratilaka,ST_1.50,b kasyāścit subhaga iti śrutaś ciraṃ yas taṃ dṛṣṭvādhigata-rater nirmīlitākṣyāḥ nispandaṃ vapur avalokya sauvidallāḥ santepur vidhuradhiyo niśānta-vadhvāḥ,ब् कस्याश्चित् सुभग इति श्रुतश् चिरं यस् तं दृष्ट्वाधिगत-रतेर् निर्मीलिताक्ष्याः निस्पन्दं वपुर् अवलोक्य सौविदल्लाः सन्तेपुर् विधुरधियो निशान्त-वध्वाः +Sringaratilaka,ST_1.50,c kārśya-jāgara-tāpānyaḥ karoti śruto'py alam tam eva durlabhaṃ kāntaṃ cetaḥ kasmād didṛkṣase,च् कार्श्य-जागर-तापान्यः करोति श्रुतोऽप्य् अलम् तम् एव दुर्लभं कान्तं चेतः कस्माद् दिदृक्षसे +Sringaratilaka,ST_1.51,d sākṣāc citre tathā svapne tasya syād darśanaṃ tridhā deśe kāle ca bhaṅgyā ca śravaṇaṃ cāsya tad yathā,द् साक्षाच् चित्रे तथा स्वप्ने तस्य स्याद् दर्शनं त्रिधा देशे काले च भङ्ग्या च श्रवणं चास्य तद् यथा +Sringaratilaka,ST_1.51,satyaṃ santi gṛhe gṛhe priyatamā yeṣāṃ bhujāliṅganavyāpārocchalad-accha-mohana-jalā jāyanta eṇīdṛśaḥ preyān ko'py aparo'yam atra sukṛtī dṛṣṭe'pi yasmin vapuḥ svedojjṛmbhaṇa-kampa-sādhvasa-mukhaiḥ prāpnoti kāñcid dṛśām,सत्यं सन्ति गृहे गृहे प्रियतमा येषां भुजालिङ्गनव्यापारोच्छलद्-अच्छ-मोहन-जला जायन्त एणीदृशः प्रेयान् कोऽप्य् अपरोऽयम् अत्र सुकृती दृष्टेऽपि यस्मिन् वपुः स्वेदोज्जृम्भण-कम्प-साध्वस-मुखैः प्राप्नोति काञ्चिद् दृशाम् +Sringaratilaka,ST_1.51,a citraṃ citra-gato'py eṣa mamāli madanopamaḥ samunmūlya balāl lajjām utkaṇṭhayati mānasam,अ चित्रं चित्र-गतोऽप्य् एष ममालि मदनोपमः समुन्मूल्य बलाल् लज्जाम् उत्कण्ठयति मानसम् +Sringaratilaka,ST_1.51,b mugdhā svapna-samāgate priyatame tat-pāṇi-saṃsparśanādromāñcārcitayā śarīra-latayā saṃsūcya kopāt kila mā māṃ vallabha saṃspṛśeti sahasā śūnyaṃ vadantī muhuḥ sakhyā no hasitā sacintam asakṛt saṃśocitā pratyuta,ब् मुग्धा स्वप्न-समागते प्रियतमे तत्-पाणि-संस्पर्शनाद्रोमाञ्चार्चितया शरीर-लतया संसूच्य कोपात् किल मा मां वल्लभ संस्पृशेति सहसा शून्यं वदन्ती मुहुः सख्या नो हसिता सचिन्तम् असकृत् संशोचिता प्रत्युत +Sringaratilaka,ST_1.51,c sphāra-sphurat-pradīpaṃ saudhaṃ madhu sotpalaṃ kalaṃ gītam priya-sakhi sakalam idaṃ tava saphalaṃ khalu yadi bhavet so'tra,च् स्फार-स्फुरत्-प्रदीपं सौधं मधु सोत्पलं कलं गीतम् प्रिय-सखि सकलम् इदं तव सफलं खलु यदि भवेत् सोऽत्र +Sringaratilaka,ST_1.51,d vikasati kairava-nikare sarati ca sarasī-samīraṇo sutanu & cambaty ambaram indau tava tena vinā ratiḥ kīdṛk,द् विकसति कैरव-निकरे सरति च सरसी-समीरणो सुतनु & चम्बत्य् अम्बरम् इन्दौ तव तेन विना रतिः कीदृक् +Sringaratilaka,ST_1.51,e ajananir astu dṛśos tava kucayor abhava-niralaṃ bhavatu & yadi dṛśyate na sa yuvā nirbharam āliṅgyate no vā,ए अजननिर् अस्तु दृशोस् तव कुचयोर् अभव-निरलं भवतु & यदि दृश्यते न स युवा निर्भरम् आलिङ्ग्यते नो वा +Sringaratilaka,ST_1.52,f draṣṭuṃ vaktuṃ ca no kanyā raktā śaknoty amuṃ sphuṭam paśyantam abhijalpantaṃ vivikte'pi hriyā yathā,फ़् द्रष्टुं वक्तुं च नो कन्या रक्ता शक्नोत्य् अमुं स्फुटम् पश्यन्तम् अभिजल्पन्तं विविक्तेऽपि ह्रिया यथा +Sringaratilaka,ST_1.52,kāmaṃ na paśyati didṛkṣata eva bhūmnā noktāpi jalpati vivakṣati cādareṇa lajjā-smara-vyatikareṇa mano'dhināthe bālā rasāntaram idaṃ lalitaṃ bibharti,कामं न पश्यति दिदृक्षत एव भूम्ना नोक्तापि जल्पति विवक्षति चादरेण लज्जा-स्मर-व्यतिकरेण मनोऽधिनाथे बाला रसान्तरम् इदं ललितं बिभर्ति +Sringaratilaka,ST_1.53,a vijñāta-nāyikā-cittā sakhī vadati nāyakam nāyako vā sakhīṃ tasyāḥ premābhivyaktaye yathā,अ विज्ञात-नायिका-चित्ता सखी वदति नायकम् नायको वा सखीं तस्याः प्रेमाभिव्यक्तये यथा +Sringaratilaka,ST_1.53,kaṇṭakita-tanu-śarīrā lajjā-mukulāyamāna-nayaneyam & tava kumudinīva vāñchati nṛ-candra bālā kara-spṛśam,कण्टकित-तनु-शरीरा लज्जा-मुकुलायमान-नयनेयम् & तव कुमुदिनीव वाञ्छति नृ-चन्द्र बाला कर-स्पृशम् +Sringaratilaka,ST_1.53,a santāpayanti śiśirāṃśu-ruco yad ete saṃmohayanti ca vinidra-saroja-vātāḥ yat khidyate tanur iyaṃ ca tad eṣa doṣaḥ sakhyās tavaiva sutanu pracura-trapāyāḥ,अ सन्तापयन्ति शिशिरांशु-रुचो यद् एते संमोहयन्ति च विनिद्र-सरोज-वाताः यत् खिद्यते तनुर् इयं च तद् एष दोषः सख्यास् तवैव सुतनु प्रचुर-त्रपायाः +Sringaratilaka,ST_1.54,b apaśyantaṃ ca sā kāntaṃ sphāritākṣī nirīkṣyate dūrād ālokayaty eva sakhīṃ svajani nirbharam,ब् अपश्यन्तं च सा कान्तं स्फारिताक्षी निरीक्ष्यते दूराद् आलोकयत्य् एव सखीं स्वजनि निर्भरम् +Sringaratilaka,ST_1.55,nirnimittaṃ hasantī ca sakhīṃ vadati kiṃcana savyājaṃ sundaraṃ kiñcid gātram āviṣkaroti ca,निर्निमित्तं हसन्ती च सखीं वदति किंचन सव्याजं सुन्दरं किञ्चिद् गात्रम् आविष्करोति च +Sringaratilaka,ST_1.56,sakhyādi sthāpitāṃ mālāṃ kāñcyādi racayet punaḥ ceṣṭāṃ ca kurute ramyām aṅga-bhaṅgaiḥ śubhair yathā,सख्यादि स्थापितां मालां काञ्च्यादि रचयेत् पुनः चेष्टां च कुरुते रम्याम् अङ्ग-भङ्गैः शुभैर् यथा +Sringaratilaka,ST_1.56,abhimukha-gate yasminn eva priye bahuśo vadatyavanata-mukhaṃ tūṣṇīm eva sthitaṃ mṛga-netrayā atha kila valal-līlālokaṃ sa eṣa tathekṣitaḥ katham api yathā dṛṣṭā manye kṛtaṃ śruti-laṅghanam,अभिमुख-गते यस्मिन्न् एव प्रिये बहुशो वदत्यवनत-मुखं तूष्णीम् एव स्थितं मृग-नेत्रया अथ किल वलल्-लीलालोकं स एष तथेक्षितः कथम् अपि यथा दृष्टा मन्ये कृतं श्रुति-लङ्घनम् +Sringaratilaka,ST_1.56,a tiryag-vartita-gātra-yaṣṭi-viṣamodvṛtta-stanāsphālanatruṭyan-mauktika-mālayā sa-pulaka-svedollasad-gaṇḍayā dūrād eva vilokayety abhimate tad vaktra-dattekṣaṇaṃ durvāra-smarayā tayā sahacarī gāḍhaṃ samāliṅgitā,अ तिर्यग्-वर्तित-गात्र-यष्टि-विषमोद्वृत्त-स्तनास्फालनत्रुट्यन्-मौक्तिक-मालया स-पुलक-स्वेदोल्लसद्-गण्डया दूराद् एव विलोकयेत्य् अभिमते तद् वक्त्र-दत्तेक्षणं दुर्वार-स्मरया तया सहचरी गाढं समालिङ्गिता +Sringaratilaka,ST_1.56,b animittaṃ yad vihasati niṣkāraṇam eva yat sakhīṃ vadati & dayitaṃ vilokya tad iyaṃ śaṃsati tad adhīnam ātmānam,ब् अनिमित्तं यद् विहसति निष्कारणम् एव यत् सखीं वदति & दयितं विलोक्य तद् इयं शंसति तद् अधीनम् आत्मानम् +Sringaratilaka,ST_1.56,c prāduṣyad-ruja-mūla-kānti-lalitām udyamya dor-vallarīṃ valgat-pīna-payodhara-sthala-lulan-muktāvalī-sundaram aṅgulyā pracalat-karāgra-valaya-svānopahūta-smaraṃ tanvyāḥ kuñcita-locanaṃ vijayate tat-karṇa-kaṇḍūyanam,च् प्रादुष्यद्-रुज-मूल-कान्ति-ललिताम् उद्यम्य दोर्-वल्लरीं वल्गत्-पीन-पयोधर-स्थल-लुलन्-मुक्तावली-सुन्दरम् अङ्गुल्या प्रचलत्-कराग्र-वलय-स्वानोपहूत-स्मरं तन्व्याः कुञ्चित-लोचनं विजयते तत्-कर्ण-कण्डूयनम् +Sringaratilaka,ST_1.57,d sraho'vataṃsaṃ raśanāṃ ca kiñci priyaṃ samālokya samāsajantī punastarāṃ sā suhṛdo dadāti pratyaṅgam āvāsam iva smarasya,द् स्रहोऽवतंसं रशनां च किञ्चि प्रियं समालोक्य समासजन्ती पुनस्तरां सा सुहृदो ददाति प्रत्यङ्गम् आवासम् इव स्मरस्य +Sringaratilaka,ST_1.57,vyājṛmbhaṇonnamita-danta-mayūkha-jālavyālambi-mauktika-guṇaṃ ramaṇe mudeva ūrdhvaṃ milad-bhuja-latā-valaya-prapañcasat-toraṇaṃ hṛdi viśaty aparā vyudāse,व्याजृम्भणोन्नमित-दन्त-मयूख-जालव्यालम्बि-मौक्तिक-गुणं रमणे मुदेव ऊर्ध्वं मिलद्-भुज-लता-वलय-प्रपञ्चसत्-तोरणं हृदि विशत्य् अपरा व्युदासे +Sringaratilaka,ST_1.58,a anyoḍhāpi karoty eva sarvam uddhata-manmathā duravasthā punaḥ kāntam abhiyuṅkte svayaṃ yathā,अ अन्योढापि करोत्य् एव सर्वम् उद्धत-मन्मथा दुरवस्था पुनः कान्तम् अभियुङ्क्ते स्वय��� यथा +Sringaratilaka,ST_1.59,ullaṅghyāḹ sakhī-vacaḥ samucitām utsṛjya lajjām alaṃ hitvā bhītibharaṃ nirasya ca nijaṃ saubhāgya-garvaṃ manāk ājñāṃ kevalam eva manmatha-guror ādāya nūnaṃ mayā tvaṃ niḥśeṣa-vilāsi-varga-gaṇanā-cūḍāmaṇe saṃśritaḥ // ST_1.a cakṣur mīlati sānandaṃ nitambaḥ prasravaty api vepate ca tanus tanvī tasyās tad-darśane yathā,उल्लङ्घ्याॡ सखी-वचः समुचिताम् उत्सृज्य लज्जाम् अलं हित्वा भीतिभरं निरस्य च निजं सौभाग्य-गर्वं मनाक् आज्ञां केवलम् एव मन्मथ-गुरोर् आदाय नूनं मया त्वं निःशेष-विलासि-वर्ग-गणना-चूडामणे संश्रितः // स्त्_१.अ चक्षुर् मीलति सानन्दं नितम्बः प्रस्रवत्य् अपि वेपते च तनुस् तन्वी तस्यास् तद्-दर्शने यथा +Sringaratilaka,ST_1.59,mīlan manthara-cakṣuṣā paripatat kāñcī-graha-vyagrayā gāḍānanṅga-bhara-sravatravanayā kampoparuddhāṅgayā sarvāṅgaṃ caṭukārako'py abalayā saṅketake kautukādāstāṃ rantum aho nirīkṣitum api preyān na sambhāvitaḥ,मीलन् मन्थर-चक्षुषा परिपतत् काञ्ची-ग्रह-व्यग्रया गाडानन्ङ्ग-भर-स्रवत्रवनया कम्पोपरुद्धाङ्गया सर्वाङ्गं चटुकारकोऽप्य् अबलया सङ्केतके कौतुकादास्तां रन्तुम् अहो निरीक्षितुम् अपि प्रेयान् न सम्भावितः +Sringaratilaka,ST_1.60,a nābhiyuṅkte svayaṃ kantyā mugdhatvād duḥsthitāpi tam tad-avasthāṃ tu kāntāya tat-sakhī kathayed yathā,अ नाभियुङ्क्ते स्वयं कन्त्या मुग्धत्वाद् दुःस्थितापि तम् तद्-अवस्थां तु कान्ताय तत्-सखी कथयेद् यथा +Sringaratilaka,ST_1.60,niḥśvāseṣu skhalati kadalī-bījanaṃ tāpa-sampannetrāmbhobhiś cham iti patitaiḥ sicyate ca stanāntaḥ tasyāḥ kiñcit subhaga tad abhūt tānavaṃ tvad-viyoge yenākasmād valaya-padavīm aṅgulīyaṃ prayāti,निःश्वासेषु स्खलति कदली-बीजनं ताप-सम्पन्नेत्राम्भोभिश् छम् इति पतितैः सिच्यते च स्तनान्तः तस्याः किञ्चित् सुभग तद् अभूत् तानवं त्वद्-वियोगे येनाकस्माद् वलय-पदवीम् अङ्गुलीयं प्रयाति +Sringaratilaka,ST_1.61,a ananya-śaraṇā svīyā dhanāhāryā parāṅganā asyās tu kevalaṃ prema tenaiṣā rāgiṇāṃ matā,अ अनन्य-शरणा स्वीया धनाहार्या पराङ्गना अस्यास् तु केवलं प्रेम तेनैषा रागिणां मता +Sringaratilaka,ST_1.62,sāmānyā vanitā veśyā sā dravyaṃ param icchati nirguṇe'pi na vidveṣo na rāgo'syā guṇiny api,सामान्या वनिता वेश्या सा द्रव्यं परम् इच्छति निर्गुणेऽपि न विद्वेषो न रागोऽस्या गुणिन्य् अपि +Sringaratilaka,ST_1.63,tat-svarūpam idaṃ proktaṃ kaiścid brūmo vayaṃ punaḥ varṇayanty anayā yuktyā tāsām apy anurāgitām,तत्-स्वरूपम् इदं प्रोक्तं कैश्चिद् ब्रूमो वयं पुनः वर्णयन्त्य् अनया युक्त्या तासाम् अप्य् अनुरागिताम् +Sringaratilaka,ST_1.64,śṛṅgārābhāsa etāsu na śṛṅgāraḥ kadācana tad-vyāpāro'thavā tāsāṃ smaraḥ kiṃ bhakṣito bakaiḥ,शृङ्गाराभास एतासु न शृङ्गारः कदाचन तद्-व्यापारोऽथवा तासां स्मरः किं भक्षितो बकैः +Sringaratilaka,ST_1.65,tasmāt tāsām api kvāpi rāgaḥ syāt kiṃ nu sarvathā dhanārthaṃ kṛtrimair bhāvair grāmyaṃ vyāmohayanti tāḥ,तस्मात् तासाम् अपि क्वापि रागः स्यात् किं नु सर्वथा धनार्थं कृत्रिमैर् भावैर् ग्राम्यं व्यामोहयन्ति ताः +Sringaratilaka,ST_1.66,liṅgī pracchanna-kāmaś ca naraṃmanyaś ca ṣaṇḍakaḥ sukha-prāpta-dhano mūrkhaḥ pitṛ-vittena garvitaḥ,लिङ्गी प्रच्छन्न-कामश् च नरंमन्यश् च षण्डकः सुख-प्राप्त-धनो मूर्खः पितृ-वित्तेन गर्वितः +Sringaratilaka,ST_1.67,ity ādīn prathamaṃ grāmyān jñātvākṛṣya ca tad-dhanam apūrvā iva muñcanti tān etās tāpayanti ca,इत्य् आदीन् प्रथमं ग्राम्यान् ज्ञात्वाकृष्य च तद्-धनम् अपूर्वा इव मुञ्चन्ति तान् एतास् तापयन्ति च +Sringaratilaka,ST_1.68,kintu tāsāṃ kalākelikuśalānāṃ manoramam vismāritāpara-strīkaṃ surataṃ jāyate yathā,किन्तु तासां कलाकेलिकुशलानां मनोरमम् विस्मारितापर-स्त्रीकं सुरतं जायते यथा +Sringaratilaka,ST_1.68,gāḍhāliṅgana-pīḍita-stana-taṭaṃ svidyat-kapola-sthalaṃ sandaṣṭādhara-mukta-sītkṛtam atibhrāmyad-bhru-nṛtyat-karam cāṭu-prāya-vaco-vicitra-bhaṇitair yātai rutaiś cāṅkitaṃ veśyānāṃ dhṛti-dhāma puṣpa-dhanuṣaḥ prāpnoti dhanyo ratam,गाढालिङ्गन-पीडित-स्तन-तटं स्विद्यत्-कपोल-स्थलं सन्दष्टाधर-मुक्त-सीत्कृतम् अतिभ्राम्यद्-भ्रु-नृत्यत्-करम् चाटु-प्राय-वचो-विचित्र-भणितैर् यातै रुतैश् चाङ्कितं वेश्यानां धृति-धाम पुष्प-धनुषः प्राप्नोति धन्यो रतम् +Sringaratilaka,ST_1.69,a īrṣyā kula-strīṣu na nāyakasya niḥśaṅka-kelir na parāṅganāsu veśyāsu caitad dvitayaṃ prarūḍhaṃ sarvasvam etās tad aho smarasya,अ ईर्ष्या कुल-स्त्रीषु न नायकस्य निःशङ्क-केलिर् न पराङ्गनासु वेश्यासु चैतद् द्वितयं प्ररूढं सर्वस्वम् एतास् तद् अहो स्मरस्य +Sringaratilaka,ST_1.70,kupyat pināki-netrāgnijvālā-bhasmīkṛtaḥ purā ujjīvati punaḥ kāmo manye veśyāvalokitaiḥ,कुप्यत् पिनाकि-नेत्राग्निज्वाला-भस्मीकृतः पुरा उज्जीवति पुनः कामो मन्ये वेश्यावलोकितैः +Sringaratilaka,ST_1.71,ānandayanti yuktyā tāṃ sevitā ghnanti cānyathā durvijñeyāḥ prakṛtyaiva tasmād veśyā viṣopamāḥ,आनन्दयन्ति युक्त्या तां सेविता घ्नन्ति चान्यथा दुर्विज्ञेयाः प्रकृत्यैव तस्माद् वेश्या विषोपमाः +Sringaratilaka,ST_1.72,svādhīna-patikotkā ca tathā vāsaka-sajjikā sandhitā vipralabdhā ca khaṇḍitā cābhisārikā,स्वाधीन-पतिकोत्का च तथा वासक-सज्जिका सन्धिता विप्रलब्धा च खण्डिता चाभिसारिका +Sringaratilaka,ST_1.73,proṣita-preyasī caivaṃ nāyikāḥ pūrva-sūcitāḥ tā evātra bhavanty aṣṭāv avasthābhiḥ punar yathā,प्रोषित-प्रेयसी चैवं नायिकाः पूर्व-सूचिताः ता एवात्र भवन्त्य् अष्टाव् अवस्थाभिः पुनर् यथा +Sringaratilaka,ST_1.74,yasyā rati-guṇākṛṣṭaḥ patiḥ pārśvaṃ na muñcati vicitra-vibhramāsaktā svādhīna-patikā yathā,यस्या रति-गुणाकृष्टः पतिः पार्श्वं न मुञ्चति विचित्र-विभ्रमासक्ता स्वाधीन-पतिका यथा +Sringaratilaka,ST_1.74,likhati kucayoḥ patraṃ kaṇṭhe niyojayati srajaṃ tilakam alike kurvan gaṇḍād udasyati kuntalān iti caṭu-śatair vāraṃ vāraṃ vapuḥ paritaḥ spṛśan viraha-vidhuro nāsyāḥ pārśvaṃ vimuñcati vallabhaḥ,लिखति कुचयोः पत्रं कण्ठे नियोजयति स्रजं तिलकम् अलिके कुर्वन् गण्डाद् उदस्यति कुन्तलान् इति चटु-शतैर् वारं वारं वपुः परितः स्पृशन् विरह-विधुरो नास्याः पार्श्वं विमुञ्चति वल्लभ�� +Sringaratilaka,ST_1.75,a utkā bhavati sā yasyāḥ saṅketaṃ nāgataḥ priyaḥ tasyānāgamane hetuṃ cintayanty ākulā yathā,अ उत्का भवति सा यस्याः सङ्केतं नागतः प्रियः तस्यानागमने हेतुं चिन्तयन्त्य् आकुला यथा +Sringaratilaka,ST_1.75,kiṃ ruddhaḥ priyayā kayācid athavā sakhyā tayodvejitaḥ kiṃ vā kāraṇa-gauravaṃ kim api yan nādyāgato vallabhaḥ ity ālocya mṛgīdṛśā karatale saṃsthāpya vaktrāmbujaṃ dīrghe niḥśvasitaṃ ciraṃ ca ruditaṃ kṣiptāś ca puṣpa-srajaḥ,किं रुद्धः प्रियया कयाचिद् अथवा सख्या तयोद्वेजितः किं वा कारण-गौरवं किम् अपि यन् नाद्यागतो वल्लभः इत्य् आलोच्य मृगीदृशा करतले संस्थाप्य वक्त्राम्बुजं दीर्घे निःश्वसितं चिरं च रुदितं क्षिप्ताश् च पुष्प-स्रजः +Sringaratilaka,ST_1.76,a bhaved vāsaka-sajjāsau sajjitāṅgaratālayā niśityāgamanaṃ bhartur dvārekṣaṇa-parā yathā,अ भवेद् वासक-सज्जासौ सज्जिताङ्गरतालया निशित्यागमनं भर्तुर् द्वारेक्षण-परा यथा +Sringaratilaka,ST_1.76,dṛṣṭvā darpaṇa-maṇḍale nija-mukhaṃ bhūṣāṃ manohāriṇīṃ dīpārciḥ-kapiśaṃ ca mohana-gṛhaṃ trasyāt-kuraṅgī-dṛśā evaṃ nau surataṃ bhaviṣyati cirād adyeti sānandayā mandaṃ kānta-didṛkṣayātilalitaṃ dvāre dṛg-āropitṃ,दृष्ट्वा दर्पण-मण्डले निज-मुखं भूषां मनोहारिणीं दीपार्चिः-कपिशं च मोहन-गृहं त्रस्यात्-कुरङ्गी-दृशा एवं नौ सुरतं भविष्यति चिराद् अद्येति सानन्दया मन्दं कान्त-दिदृक्षयातिललितं द्वारे दृग्-आरोपित्ं +Sringaratilaka,ST_1.77,a nirasto manyunā kānto namann api yayā punaḥ duḥsthitā taṃ vinā sātisandhitābhimatā yathā,अ निरस्तो मन्युना कान्तो नमन्न् अपि यया पुनः दुःस्थिता तं विना सातिसन्धिताभिमता यथा +Sringaratilaka,ST_1.77,yat-pāda-praṇataḥ priyaḥ paruṣayā vācā sa nirvārito yat-sakhyā na kṛtaṃ vaco jaḍatayā yan-manyur eko dhṛtaḥ pāpasyāsya phalaṃ tad etad adhunā yac candanendu-dyutiprāleyāmbu-samīra-paṅkaja-visair gātraṃ muhur dahyate,यत्-पाद-प्रणतः प्रियः परुषया वाचा स निर्वारितो यत्-सख्या न कृतं वचो जडतया यन्-मन्युर् एको धृतः पापस्यास्य फलं तद् एतद् अधुना यच् चन्दनेन्दु-द्युतिप्रालेयाम्बु-समीर-पङ्कज-विसैर् गात्रं मुहुर् दह्यते +Sringaratilaka,ST_1.78,a preṣya dūtīṃ svayaṃ dattvā saṅketaṃ nāgataḥ priyaḥ yasyāstena vinā duḥsthā vipralabdhā tu sā yathā,अ प्रेष्य दूतीं स्वयं दत्त्वा सङ्केतं नागतः प्रियः यस्यास्तेन विना दुःस्था विप्रलब्धा तु सा यथा +Sringaratilaka,ST_1.78,yat saṅketa-gṛhaṃ priyeṇa kathitaṃ sampreṣya dūtīṃ svayaṃ tac chūnyaṃ suciraṃ niṣevya sudṛśā paścāc ca bhagnāśayā sthānopāsana-sūcanāya vigalat-sāndrāñjanair locanair bhūmāv akṣaramālikeva likhitā dīrghaṃ rudatyā śanaiḥ,यत् सङ्केत-गृहं प्रियेण कथितं सम्प्रेष्य दूतीं स्वयं तच् छून्यं सुचिरं निषेव्य सुदृशा पश्चाच् च भग्नाशया स्थानोपासन-सूचनाय विगलत्-सान्द्राञ्जनैर् लोचनैर् भूमाव् अक्षरमालिकेव लिखिता दीर्घं रुदत्या शनैः +Sringaratilaka,ST_1.79,a kutaścin nāgato yasyā ucite vāsake priyaḥ tad-anāgam asantaptā khaṇḍitā sā matā yathā,अ कुतश्चिन् नागतो यस्या उचिते वासके प्रियः तद्-अनागम् असन्तप्���ा खण्डिता सा मता यथा +Sringaratilaka,ST_1.79,sotkaṇṭhaṃ ruditaṃ sakampam asakṛd yātaṃ sa-bāṣpaṃ ciraṃ cakṣur dikṣu niveśitaṃ sa-karuṇaṃ sakhyā samaṃ jalpitam nāgacchaty ucite'pi vāsaka-vidhau kānte samudvignayā tat tat kiṃcid anuṣṭhitaṃ mṛgadṛśā no yatra vācāṃ gatiḥ,सोत्कण्ठं रुदितं सकम्पम् असकृद् यातं स-बाष्पं चिरं चक्षुर् दिक्षु निवेशितं स-करुणं सख्या समं जल्पितम् नागच्छत्य् उचितेऽपि वासक-विधौ कान्ते समुद्विग्नया तत् तत् किंचिद् अनुष्ठितं मृगदृशा नो यत्र वाचां गतिः +Sringaratilaka,ST_1.80,a yā nirlajjīkṛtā bāḍhaṃ madane madanena ca abhiyāti priyaṃ sābhisāriketi matā yathā,अ या निर्लज्जीकृता बाढं मदने मदनेन च अभियाति प्रियं साभिसारिकेति मता यथा +Sringaratilaka,ST_1.80,no bhītaṃ taḍito dṛśā jalamucā tad-darśanākāṅkṣayā no garjir gaṇitā bhṛśaṃ śruti-mukhaṃ tad-vāci saṃcintya ca dhārāpātasamudbhavā na ca matā pīḍā tad-āliṅganaṃ vāñchantyā dayitābhisāraṇa-vidhau tanvyā paraṃ tat-param,नो भीतं तडितो दृशा जलमुचा तद्-दर्शनाकाङ्क्षया नो गर्जिर् गणिता भृशं श्रुति-मुखं तद्-वाचि संचिन्त्य च धारापातसमुद्भवा न च मता पीडा तद्-आलिङ्गनं वाञ्छन्त्या दयिताभिसारण-विधौ तन्व्या परं तत्-परम् +Sringaratilaka,ST_1.81,a kutaścit kāraṇādyasyāḥ patir deśāntaraṃ gataḥ dattvāvadhiṃ bhṛśārtā sā proṣita-preyasī yathā,अ कुतश्चित् कारणाद्यस्याः पतिर् देशान्तरं गतः दत्त्वावधिं भृशार्ता सा प्रोषित-प्रेयसी यथा +Sringaratilaka,ST_1.81,utkṣipyālaka-mālikāṃ vilulitām āpāṇḍu-gaṇḍa-sthalādviśliṣyad-valaya-prapāta-bhayataḥ prodyamya kiñcit karau dvāra-stambha-niṣaṇṇa-gātra-latikā kenāpi puṇyātmanā mārgālokana-datta-dṛṣṭir abalā tat-kālam āliṅgyate,उत्क्षिप्यालक-मालिकां विलुलिताम् आपाण्डु-गण्ड-स्थलाद्विश्लिष्यद्-वलय-प्रपात-भयतः प्रोद्यम्य किञ्चित् करौ द्वार-स्तम्भ-निषण्ण-गात्र-लतिका केनापि पुण्यात्मना मार्गालोकन-दत्त-दृष्टिर् अबला तत्-कालम् आलिङ्ग्यते +Sringaratilaka,ST_1.82,a niḥśvāsa-santāpa-sakhī-vacorticintāśru-pātādi-yutāḥ sakhedāḥ vācyā pralabdhāgata-bhartṛkotkātisandhitāḥ khaṇḍitayā sahātra,अ निःश्वास-सन्ताप-सखी-वचोर्तिचिन्ताश्रु-पातादि-युताः सखेदाः वाच्या प्रलब्धागत-भर्तृकोत्कातिसन्धिताः खण्डितया सहात्र +Sringaratilaka,ST_1.83,vicitra-maṇḍanā hṛṣṭā bhavet svādhīna-bhartṛkā tathā vāsaka-sajjāpi sā kiṃ tv āgantuka-priyā,विचित्र-मण्डना हृष्टा भवेत् स्वाधीन-भर्तृका तथा वासक-सज्जापि सा किं त्व् आगन्तुक-प्रिया +Sringaratilaka,ST_1.84,kulajānyāṅganā veśyā tridhā syād abhisārikā yathaivoktās tathaivānyāḥ svādhīna-patikādayaḥ,कुलजान्याङ्गना वेश्या त्रिधा स्याद् अभिसारिका यथैवोक्तास् तथैवान्याः स्वाधीन-पतिकादयः +Sringaratilaka,ST_1.85,kulajā saṃvṛtā trastā savrīḍā ca drutaṃ vrajet nāyakaṃ para-nārī ca samantād anavekṣitā,कुलजा संवृता त्रस्ता सव्रीडा च द्रुतं व्रजेत् नायकं पर-नारी च समन्ताद् अनवेक्षिता +Sringaratilaka,ST_1.86,sakhī-yuktā madādhikyāt sphāritākṣī na śaṅkitā sa-śabdābharaṇā kāmaṃ veśyā sarati nāyakam,सखी-युक्ता मदाधिक्यात् स्फारिताक्षी न शङ्किता स-शब्दाभरणा कामं वेश्या सरति नायकम् +Sringaratilaka,ST_1.87,trayodaśa-vidhā svīyā dvividhā ca parāṅganā ekā veśyā punaś cāṣṭāv avasthā-bhedato'tra tāḥ,त्रयोदश-विधा स्वीया द्विविधा च पराङ्गना एका वेश्या पुनश् चाष्टाव् अवस्था-भेदतोऽत्र ताः +Sringaratilaka,ST_1.88,punaś ca tās tridhā sarvā uttamā madhyamādhamā itthaṃ śatatrayaṃ tāsām aśītiś catur-uttarā,पुनश् च तास् त्रिधा सर्वा उत्तमा मध्यमाधमा इत्थं शतत्रयं तासाम् अशीतिश् चतुर्-उत्तरा +Sringaratilaka,ST_1.89,doṣānurūpa-kopā yā[a]nunītā ca prasīdati rajyate ca bhṛśaṃ nāthe guṇa-hāryottameti sā,दोषानुरूप-कोपा या[अ]नुनीता च प्रसीदति रज्यते च भृशं नाथे गुण-हार्योत्तमेति सा +Sringaratilaka,ST_1.89,kānte kiṃ kupitāsi kaḥ para-jane prāṇeśa kopo bhavet ko'yaṃ subhru paras tvam eva dayite dāso'smi kas te paraḥ ity uktvā praṇataḥ priyaḥ kṣititalād utthāpya sānandayā netrāmbhaḥ-kaṇikāṅkite stana-taṭe tanvyā samāropitaḥ,कान्ते किं कुपितासि कः पर-जने प्राणेश कोपो भवेत् कोऽयं सुभ्रु परस् त्वम् एव दयिते दासोऽस्मि कस् ते परः इत्य् उक्त्वा प्रणतः प्रियः क्षितितलाद् उत्थाप्य सानन्दया नेत्राम्भः-कणिकाङ्किते स्तन-तटे तन्व्या समारोपितः +Sringaratilaka,ST_1.90,a doṣe svalpe'pi yā kopaṃ dhatte kaṣṭena muñcati prayāti karuṇād rāgaṃ madhyamā sā matā yathā,अ दोषे स्वल्पेऽपि या कोपं धत्ते कष्टेन मुञ्चति प्रयाति करुणाद् रागं मध्यमा सा मता यथा +Sringaratilaka,ST_1.90,visphāra-sphuritādharāpi vikasad-gaṇḍa-sthala-praskhaladgharmāmbhaḥ-kaṇikāpi bhaṅguratara-bhrū-bheda-bhūṣāpy alam pādāntaḥ-praṇate priye prakaṭayaty antaḥ prasādaṃ priyā keśāramanrūpuṇḍalīṣu valitānunmocayantī śanaiḥ,विस्फार-स्फुरिताधरापि विकसद्-गण्ड-स्थल-प्रस्खलद्घर्माम्भः-कणिकापि भङ्गुरतर-भ्रू-भेद-भूषाप्य् अलम् पादान्तः-प्रणते प्रिये प्रकटयत्य् अन्तः प्रसादं प्रिया केशारमन्रूपुण्डलीषु वलितानुन्मोचयन्ती शनैः +Sringaratilaka,ST_1.91,a yā kupyati vinā doṣaṃ snihyaty anunayaṃ vinā nirhetuka-pravṛttiś ca cala-cittāpi sādhamā,अ या कुप्यति विना दोषं स्निह्यत्य् अनुनयं विना निर्हेतुक-प्रवृत्तिश् च चल-चित्तापि साधमा +Sringaratilaka,ST_1.91,yatrādhaḥ-kṛta-kāma-kārmuka-katho bhrāmyad-bhuvor vibhramaḥ sadyaḥ prodgata-candrakānti-jayinī yasmin kapola-cchaviḥ yatra sveda-kaṇāvalupta-mahimā hāro'py uroja-sthale ko'yaṃ mānini mat-praṇāma-vimukhaḥ pratyagra-māna-grahaḥ,यत्राधः-कृत-काम-कार्मुक-कथो भ्राम्यद्-भुवोर् विभ्रमः सद्यः प्रोद्गत-चन्द्रकान्ति-जयिनी यस्मिन् कपोल-च्छविः यत्र स्वेद-कणावलुप्त-महिमा हारोऽप्य् उरोज-स्थले कोऽयं मानिनि मत्-प्रणाम-विमुखः प्रत्यग्र-मान-ग्रहः +Sringaratilaka,ST_1.92,a jāti-kāla-vayovasthābhāva-kandarpa-nāyakaiḥ itarā pay asaṅkhyāḥ syur noktā vistara-bhītitaḥ,अ जाति-काल-वयोवस्थाभाव-कन्दर्प-नायकैः इतरा पय् असङ्ख्याः स्युर् नोक्ता विस्तर-भीतितः +Sringaratilaka,ST_1.93,ity ādi sakalaṃ jñātvā svayaṃ cālokya tad-vidām kavīnāṃ ca viśeṣoktyā jñātavyāḥ sakalā imāḥ,इत्य् आदि सकलं ज्ञात्वा स्वयं चालोक्य तद्-विदाम् कवीनां च विशेषोक्त्या ज्ञातव्याः सकला इमाः +Sringaratilaka,ST_1.94,romāñca-vepathu-stambhasveda-netrāmbu-vibhramāḥ vācyāḥ saṃyoga-śṛṅgāre kavinā nāyikāśritāḥ,रोमाञ्च-वेपथु-स्तम्भस्वेद-नेत्राम्बु-विभ्रमाः वाच्याः संयोग-शृङ्गारे कविना नायिकाश्रिताः +Sringaratilaka,ST_1.95,sambandhi-mitra-dvija-rāja-tīkṣṇavarṇādhikānāṃ pramadā na gamyāḥ vyaṅgās tathā pravrajitā vibhinnamantrāś ca dharmārtha-manobhava-jñaiḥ,सम्बन्धि-मित्र-द्विज-राज-तीक्ष्णवर्णाधिकानां प्रमदा न गम्याः व्यङ्गास् तथा प्रव्रजिता विभिन्नमन्त्राश् च धर्मार्थ-मनोभव-ज्ञैः +Sringaratilaka,ST_1.96,anena mārgeṇa viśeṣa-ramyaṃ sambhoga-śṛṅgāram imaṃ vitanvan bhavet kavir bhāva-rasānurakto vidagdha-goṣṭhī-vanitā-manojñaiḥ,अनेन मार्गेण विशेष-रम्यं सम्भोग-शृङ्गारम् इमं वितन्वन् भवेत् कविर् भाव-रसानुरक्तो विदग्ध-गोष्ठी-वनिता-मनोज्ञैः +Sringaratilaka,ST_2.1,iti śrī-rudra-bhaṭṭa-viracite śṛṅgāra-tilakābhidhāne kāvya-rasālaṅkāre sambhoga-śṛṅgāro nāma (ST_1) (2) dvitīya-paricchedaḥ vipralambhābhidhāno'yaṃ śṛṅgāraḥ syāc caturvidhaḥ & pūrvānurāgo mānākhyaḥ pravāsaḥ karuṇātmakaḥ,इति श्री-रुद्र-भट्ट-विरचिते शृङ्गार-तिलकाभिधाने काव्य-रसालङ्कारे सम्भोग-शृङ्गारो नाम (स्त्_१) (२) द्वितीय-परिच्छेदः विप्रलम्भाभिधानोऽयं शृङ्गारः स्याच् चतुर्विधः & पूर्वानुरागो मानाख्यः प्रवासः करुणात्मकः +Sringaratilaka,ST_2.2,dampatyor darśanād eva samutpannānurāgayoḥ & jñeyaḥ pūrvānurāgo'yam aprāptau ca daśā yathā,दम्पत्योर् दर्शनाद् एव समुत्पन्नानुरागयोः & ज्ञेयः पूर्वानुरागोऽयम् अप्राप्तौ च दशा यथा +Sringaratilaka,ST_2.2,kiṃ candanair racayase nu mṛṇāla-śayyāṃ mā mā mamāli kuru komala-tāla-vṛntam muñcāgrahaṃ vikaca-paṅkaja-yojaneṣu tat-saṅgamaḥ param apākurute smarāgnim,किं चन्दनैर् रचयसे नु मृणाल-शय्यां मा मा ममालि कुरु कोमल-ताल-वृन्तम् मुञ्चाग्रहं विकच-पङ्कज-योजनेषु तत्-सङ्गमः परम् अपाकुरुते स्मराग्निम् +Sringaratilaka,ST_2.2,a yat sārair iva paṅkajasya ghaṭitaṃ yac candra-garbhād iva protkīrṇaṃ yad anaṅga-sāyaka-śikhābhāseva saṃvardhitam yat saṃsicya sudhā-rasair iva rater āsthāna-bhūmīkṛtaṃ tad bhūyo'pi kadā saroruha-dṛśaḥ paśyāmi tasyā mukham,अ यत् सारैर् इव पङ्कजस्य घटितं यच् चन्द्र-गर्भाद् इव प्रोत्कीर्णं यद् अनङ्ग-सायक-शिखाभासेव संवर्धितम् यत् संसिच्य सुधा-रसैर् इव रतेर् आस्थान-भूमीकृतं तद् भूयोऽपि कदा सरोरुह-दृशः पश्यामि तस्या मुखम् +Sringaratilaka,ST_2.3,b mṛṇāla-kadalī-candracandanāmbu-ruhādikam tatrānayoḥ smarātaṅkaśāntaye naiva sevitam,ब् मृणाल-कदली-चन्द्रचन्दनाम्बु-रुहादिकम् तत्रानयोः स्मरातङ्कशान्तये नैव सेवितम् +Sringaratilaka,ST_2.4,ālokālāpa-saṃrūḍharāgākulita-cetasoḥ tayor bhaved asaṃprāptau daśāvasthaḥ smaro yathā,आलोकालाप-संरूढरागाकुलित-चेतसोः तयोर् भवेद् असंप्राप्तौ दशावस्थः स्मरो यथा +Sringaratilaka,ST_2.5,abhilāṣo'tha cintā syāt smṛtiś ca guṇa-kīrtanam udvego'tha pralāpaḥ syād unmādo vyādhir eva ca,अभिलाषोऽथ चिन्ता स्यात् स्मृतिश् च गुण-कीर्तनम् उद्वेगोऽथ प्रल���पः स्याद् उन्मादो व्याधिर् एव च +Sringaratilaka,ST_2.6,jaḍatā maraṇaṃ caiva daśamaṃ jāyate dhruvam asaṃprāptau bhavanty etās tayor daśa daśā yathā,जडता मरणं चैव दशमं जायते ध्रुवम् असंप्राप्तौ भवन्त्य् एतास् तयोर् दश दशा यथा +Sringaratilaka,ST_2.7,vyavasāyo bhaved yatra bāḍhaṃ tat-saṅgamāśayā saṅkalpākula-cittatvāt so'bhilāṣaḥ smṛto yathā,व्यवसायो भवेद् यत्र बाढं तत्-सङ्गमाशया सङ्कल्पाकुल-चित्तत्वात् सोऽभिलाषः स्मृतो यथा +Sringaratilaka,ST_2.7,praviśati yathā gehe'kasmād bahiś ca viceṣṭate vadati ca yathā sakhyā sārdhaṃ sahāsam ihotsukā dayita-vadanāloke mandaṃ yathā ca calaty asau mṛga-dṛśi tathaitasyāṃ manye smareṇa kṛtaṃ padam,प्रविशति यथा गेहेऽकस्माद् बहिश् च विचेष्टते वदति च यथा सख्या सार्धं सहासम् इहोत्सुका दयित-वदनालोके मन्दं यथा च चलत्य् असौ मृग-दृशि तथैतस्यां मन्ये स्मरेण कृतं पदम् +Sringaratilaka,ST_2.8,b kathaṃ sa vallabhaḥ prāpyaḥ kiṃ kuryām asya siddhaye kathaṃ bhaved asau vaśya iti cintā matā yathā,ब् कथं स वल्लभः प्राप्यः किं कुर्याम् अस्य सिद्धये कथं भवेद् असौ वश्य इति चिन्ता मता यथा +Sringaratilaka,ST_2.8,satyaṃ durlabha eṣa vallabhatamo rāgo mamāsmin punaḥ ko'py anyo'sti gurur na cātinipuṇāḥ sakhyo'sya saṃbodhane saṃcintyeti mṛgīdṛśā priyatame dṛṣṭe ślathāṃ mekhalāṃ badhnantyā na gataṃ sthitaṃ na ca galad-vāso na vā saṃvṛtam,सत्यं दुर्लभ एष वल्लभतमो रागो ममास्मिन् पुनः कोऽप्य् अन्योऽस्ति गुरुर् न चातिनिपुणाः सख्योऽस्य संबोधने संचिन्त्येति मृगीदृशा प्रियतमे दृष्टे श्लथां मेखलां बध्नन्त्या न गतं स्थितं न च गलद्-वासो न वा संवृतम् +Sringaratilaka,ST_2.9,a dveṣo yatrānya-kāryeṣu tad-ekāgraṃ ca mānasam śvāsair manorathaiś cāpi ceṣṭās tāḥ smaraṇaṃ yathā,अ द्वेषो यत्रान्य-कार्येषु तद्-एकाग्रं च मानसम् श्वासैर् मनोरथैश् चापि चेष्टास् ताः स्मरणं यथा +Sringaratilaka,ST_2.9,induṃ nindati padma-kandala-dalais talpaṃ na vā manyate karpūraṃ kirati prayāti na ratiṃ prāleya-dhārā-gṛhe śvāsaiḥ kevalam eva khedita-tanur dhyāyaty asau bālikā yat tat ko'pi yuvā dhruvaṃ smara-suhṛc-cetasy amuṣāḥ sthitaḥ,इन्दुं निन्दति पद्म-कन्दल-दलैस् तल्पं न वा मन्यते कर्पूरं किरति प्रयाति न रतिं प्रालेय-धारा-गृहे श्वासैः केवलम् एव खेदित-तनुर् ध्यायत्य् असौ बालिका यत् तत् कोऽपि युवा ध्रुवं स्मर-सुहृच्-चेतस्य् अमुषाः स्थितः +Sringaratilaka,ST_2.10,a saundarya-hasitālāpair nāsty anyas tat-samo yuvā iti vāṇī bhaved yatra tad itthaṃ guṇa-kīrtanam,अ सौन्दर्य-हसितालापैर् नास्त्य् अन्यस् तत्-समो युवा इति वाणी भवेद् यत्र तद् इत्थं गुण-कीर्तनम् +Sringaratilaka,ST_2.10,tad-vaktraṃ hasitendu-maṇḍalam iti sphāraṃ tad-ālokitaṃ sā vāṇī jita-kāma-kārmuka-ravā saundaryam etasya tat itthaṃ saṃtatam āli vallabhatama-dhyāna-prasaktātmanaś cetaś cumbita-kāla-kūṭam iva me kasmād idaṃ muhyati,तद्-वक्त्रं हसितेन्दु-मण्डलम् इति स्फारं तद्-आलोकितं सा वाणी जित-काम-कार्मुक-रवा सौन्दर्यम् एतस्य तत् इत्थं संततम् आलि वल्लभतम-ध्यान-प्रसक्तात्मनश् चेतश् चुम्बित-काल-कूटम् इव मे कस्माद् इदं म���ह्यति +Sringaratilaka,ST_2.11,a yasmin ramyam aramyaṃ vā na ca harṣāya jāyate pradveṣaḥ prāṇitavye'pi sa udvegaḥ smṛto yathā,अ यस्मिन् रम्यम् अरम्यं वा न च हर्षाय जायते प्रद्वेषः प्राणितव्येऽपि स उद्वेगः स्मृतो यथा +Sringaratilaka,ST_2.11,agny-ākāraṃ kalayasi puraś cakravākīva candraṃ baddhotkampaṃ śiśira-marutā dahyase padminīva prāṇān dhatse katham api balād gacchataḥ śalya-tulyāṃstat kenāsau sutanu jantio mānmathas te vikāraḥ,अग्न्य्-आकारं कलयसि पुरश् चक्रवाकीव चन्द्रं बद्धोत्कम्पं शिशिर-मरुता दह्यसे पद्मिनीव प्राणान् धत्से कथम् अपि बलाद् गच्छतः शल्य-तुल्यांस्तत् केनासौ सुतनु जन्तिओ मान्मथस् ते विकारः +Sringaratilaka,ST_2.12,a bambhramīti mano yasmin ratyautsukyād itas tataḥ vācaḥ priyāśritā eva sa pralāpaḥ smṛto yathā,अ बम्भ्रमीति मनो यस्मिन् रत्यौत्सुक्याद् इतस् ततः वाचः प्रियाश्रिता एव स प्रलापः स्मृतो यथा +Sringaratilaka,ST_2.12,itthaṃ tena nirīkṣitaṃ na ca mayāpy evaṃ samālokitas tenoktaṃ subhagena tatra na mayā dattaṃ vaco mandayā tat satyaṃ kathayāli kiṃ sa subhagaḥ kupyen na mahyaṃ gata ity uktvā sudṛśā kayāpi valita-grīvaṃ dṛśau sphārite,इत्थं तेन निरीक्षितं न च मयाप्य् एवं समालोकितस् तेनोक्तं सुभगेन तत्र न मया दत्तं वचो मन्दया तत् सत्यं कथयालि किं स सुभगः कुप्येन् न मह्यं गत इत्य् उक्त्वा सुदृशा कयापि वलित-ग्रीवं दृशौ स्फारिते +Sringaratilaka,ST_2.13,a śvāsa-prarodanotkampavasudhollekhanair api vyāpāro jāyate yatra sa unmādaḥ smṛto yathā,अ श्वास-प्ररोदनोत्कम्पवसुधोल्लेखनैर् अपि व्यापारो जायते यत्र स उन्मादः स्मृतो यथा +Sringaratilaka,ST_2.13,devīvānimiṣekṣaṇā vilikhati kṣoṇīṃ śvasity uccakaiḥ kiṃcid dhyāyati niścalā ca balavad romāñcitā kampate rodity aṅga-gatāṃ vilokya suciraṃ vīṇām api vyāpṛtā svalpair eva dinair iyaṃ vara-tanuḥ kenāpi saṃśikṣitā,देवीवानिमिषेक्षणा विलिखति क्षोणीं श्वसित्य् उच्चकैः किंचिद् ध्यायति निश्चला च बलवद् रोमाञ्चिता कम्पते रोदित्य् अङ्ग-गतां विलोक्य सुचिरं वीणाम् अपि व्यापृता स्वल्पैर् एव दिनैर् इयं वर-तनुः केनापि संशिक्षिता +Sringaratilaka,ST_2.14,a santāpa-vedanā-prāyo dīrgha-śvāsa-samākulaḥ tanūkṛta-tanur vyādhir aṣṭamo'yaṃ smṛto yathā,अ सन्ताप-वेदना-प्रायो दीर्घ-श्वास-समाकुलः तनूकृत-तनुर् व्याधिर् अष्टमोऽयं स्मृतो यथा +Sringaratilaka,ST_2.14,tāpaḥ śoṣita-candanodaka-rasaḥ śvāsā vikīrṇotpalāḥ karpūrābhibhava-pracaṇḍa-paṭimā gaṇḍa-sthale pāṇḍimā mlāyad-bāla-mṛṇāla-nāla-lalitā prāptā tanus tānavaṃ tanv-aṅgyāḥ kathitaḥ smareṇa guruṇā ko'py eṣa kaṣṭa-kramaḥ,तापः शोषित-चन्दनोदक-रसः श्वासा विकीर्णोत्पलाः कर्पूराभिभव-प्रचण्ड-पटिमा गण्ड-स्थले पाण्डिमा म्लायद्-बाल-मृणाल-नाल-ललिता प्राप्ता तनुस् तानवं तन्व्-अङ्ग्याः कथितः स्मरेण गुरुणा कोऽप्य् एष कष्ट-क्रमः +Sringaratilaka,ST_2.15,a akāṇḍe yatra huṃkāro dṛṣṭiḥ stabdhā gatā smṛtiḥ śvāsāḥ samadhikāḥ kārśyaṃ jaḍateyaṃ matā yathā,अ अकाण्डे यत्र हुंकारो दृष्टिः स्तब्धा गता स्मृतिः श्वासाः समधिकाः कार्श्यं जडतेयं मता यथा +Sringaratilaka,ST_2.15,dṛṣṭir niścalatārakādhara-dalaṃ śvāsaiḥ kṛtaṃ dhūṣaraṃ prāptaṃ vāsara-candra-bimba-padavīṃ vaktraṃ vinaṣṭā smṛtiḥ huṃkāraḥ param eka eva vacana-sthāne sthitaḥ sāṃprataṃ manye'syāḥ kusumāyudhaḥ sa-śibiraḥ pratyaṅgam āvāsitaḥ,दृष्टिर् निश्चलतारकाधर-दलं श्वासैः कृतं धूषरं प्राप्तं वासर-चन्द्र-बिम्ब-पदवीं वक्त्रं विनष्टा स्मृतिः हुंकारः परम् एक एव वचन-स्थाने स्थितः सांप्रतं मन्येऽस्याः कुसुमायुधः स-शिबिरः प्रत्यङ्गम् आवासितः +Sringaratilaka,ST_2.16,a upāyair vividhair nāryā yadi na syāt samāgamaḥ kandarpa-śara-bhinnāyā maraṇaṃ jāyate tataḥ,अ उपायैर् विविधैर् नार्या यदि न स्यात् समागमः कन्दर्प-शर-भिन्नाया मरणं जायते ततः +Sringaratilaka,ST_2.17,puṃso'pi hi bhavanty etā daśāvasthā manobhavāt maraṇaṃ kiṃ tv asaundaryāt tayoḥ kaiścin na badhyate,पुंसोऽपि हि भवन्त्य् एता दशावस्था मनोभवात् मरणं किं त्व् असौन्दर्यात् तयोः कैश्चिन् न बध्यते +Sringaratilaka,ST_2.18,anye tad api badhnanti pratyujjīvana-kāṅkṣayā vṛttānuvāde tac-chastam utpādye prāyaśo nahi,अन्ये तद् अपि बध्नन्ति प्रत्युज्जीवन-काङ्क्षया वृत्तानुवादे तच्-छस्तम् उत्पाद्ये प्रायशो नहि +Sringaratilaka,ST_2.19,ekasmiṃs tu mṛte'py anyo yadi jīvet kathaṃcana kā sneha-gaṇanā tatra mriyate cen na saṅgamaḥ,एकस्मिंस् तु मृतेऽप्य् अन्यो यदि जीवेत् कथंचन का स्नेह-गणना तत्र म्रियते चेन् न सङ्गमः +Sringaratilaka,ST_2.20,pūrvaṃ nārī bhaved raktā pumān paścāt tad iṅgitaiḥ tataḥ saṃbhoga-līleti svabhāva-subhagā sthitiḥ,पूर्वं नारी भवेद् रक्ता पुमान् पश्चात् तद् इङ्गितैः ततः संभोग-लीलेति स्वभाव-सुभगा स्थितिः +Sringaratilaka,ST_2.21,anyathāpi na doṣaḥ syād yadi prema samaṃ dvayoḥ raktāparaktā vṛttiś cec chṛṅgārābhāsa eva saḥ,अन्यथापि न दोषः स्याद् यदि प्रेम समं द्वयोः रक्तापरक्ता वृत्तिश् चेच् छृङ्गाराभास एव सः +Sringaratilaka,ST_2.22,ayaṃ ca prāyaśas taj-jñair itthaṃ hāsyeṣu badhyate nirdravyeṇa mayā sārdhaṃ veśye mānaya yauvanam,अयं च प्रायशस् तज्-ज्ञैर् इत्थं हास्येषु बध्यते निर्द्रव्येण मया सार्धं वेश्ये मानय यौवनम् +Sringaratilaka,ST_2.23,anurakto bhaved yasyāṃ nāyakas tat-sakhī-janam sāmnā mānena dānena bāḍham āvarjayaty asau,अनुरक्तो भवेद् यस्यां नायकस् तत्-सखी-जनम् साम्ना मानेन दानेन बाढम् आवर्जयत्य् असौ +Sringaratilaka,ST_2.24,tasyāgre tat-kathāṃ kurvan svābhiprāyaṃ prakāśayet tad-abhāve prayuñjīta kāścit pravrajitādikāḥ,तस्याग्रे तत्-कथां कुर्वन् स्वाभिप्रायं प्रकाशयेत् तद्-अभावे प्रयुञ्जीत काश्चित् प्रव्रजितादिकाः +Sringaratilaka,ST_2.25,tad-dvāreṇa samākhyātasvabhāvo jñāta-tan-manāḥ upacāraiḥ parair lekhaiḥ sādhayet tām atandritaḥ,तद्-द्वारेण समाख्यातस्वभावो ज्ञात-तन्-मनाः उपचारैः परैर् लेखैः साधयेत् ताम् अतन्द्रितः +Sringaratilaka,ST_2.26,tato dṛṣṭvā vivikte tām indrajāla-kalādibhiḥ prayogair lalitaiḥ svairaṃ vismayaṃ paramaṃ nayet,ततो दृष्ट्वा विविक्ते ताम् इन्द्रजाल-कलादिभिः प्रयोगैर् ललितैः स्वैरं विस्मयं परमं नयेत् +Sringaratilaka,ST_2.27,dhātrī-sakhī-veśmani rātri-cāre mahotsave tīvratame bhaye ca nimantreṇa vyādhi-miṣeṇa śūnye gehe tayor nūtana-saṅgamaḥ syāt,धात्री-सखी-वेश्मनि रात्रि-चारे महोत्सवे तीव्रतमे भये च निमन्त्रेण व्याधि-मिषेण शून्ये गेहे तयोर् नूतन-सङ्गमः स्यात् +Sringaratilaka,ST_2.28,yadā rāgo guruḥ sā ca labhyate naiva yācitā kṣīṇopāyas tadā kanyāṃ nāyakaḥ sādhayed iti,यदा रागो गुरुः सा च लभ्यते नैव याचिता क्षीणोपायस् तदा कन्यां नायकः साधयेद् इति +Sringaratilaka,ST_2.29,para-strī-gamanopāyaḥ kavibhir nopadiśyate sundaraṃ kintu kāvyāṅgam etat tena nidarśyate,पर-स्त्री-गमनोपायः कविभिर् नोपदिश्यते सुन्दरं किन्तु काव्याङ्गम् एतत् तेन निदर्श्यते +Sringaratilaka,ST_2.30,vāmatā durlabhatvaṃ ca strīṇāṃ yā ca nivāraṇā tad eva pañca-bāṇasya manye paramam āyudham,वामता दुर्लभत्वं च स्त्रीणां या च निवारणा तद् एव पञ्च-बाणस्य मन्ये परमम् आयुधम् +Sringaratilaka,ST_2.31,bahu-mānād bhayād vāpi nṛṇām anyatra yoṣiti pracchanna-kāmitaṃ ramyaṃ satām api bhaved yathā,बहु-मानाद् भयाद् वापि नृणाम् अन्यत्र योषिति प्रच्छन्न-कामितं रम्यं सताम् अपि भवेद् यथा +Sringaratilaka,ST_2.31,jīrṇaṃ tārṇa-kuṭīrakaṃ nivasanaṃ talpīkṛtaṃ sthaṇḍile nīrandhraṃ timiraṃ kiranti salilaṃ garjanta ete ghanāḥ gacchāmīti vadaty asāv api muhuḥ śaṅkākulā kevalaṃ cetaś citram aho tathāpi ramate saṃketake kāminām,जीर्णं तार्ण-कुटीरकं निवसनं तल्पीकृतं स्थण्डिले नीरन्ध्रं तिमिरं किरन्ति सलिलं गर्जन्त एते घनाः गच्छामीति वदत्य् असाव् अपि मुहुः शङ्काकुला केवलं चेतश् चित्रम् अहो तथापि रमते संकेतके कामिनाम् +Sringaratilaka,ST_2.32,a sa māno nāyikā yasminn īrṣyayā nāyakaṃ prati dhatte vikāram anya-strīsaṅga-doṣa-vaśād yathā,अ स मानो नायिका यस्मिन्न् ईर्ष्यया नायकं प्रति धत्ते विकारम् अन्य-स्त्रीसङ्ग-दोष-वशाद् यथा +Sringaratilaka,ST_2.32,kiṃcid bāṣpa-jalāvalepa-lalite netre samākuñcite rāgo visphuraṇānubandha-ruciraḥ saṃdarśito gaṇḍayoḥ kampaś cādhara-pallave viracitaḥ kāmaṃ kuraṅgīdṛśā no jāne kim ayaṃ priye prakaṭitaḥ kopo'bhilāṣo'thavā,किंचिद् बाष्प-जलावलेप-ललिते नेत्रे समाकुञ्चिते रागो विस्फुरणानुबन्ध-रुचिरः संदर्शितो गण्डयोः कम्पश् चाधर-पल्लवे विरचितः कामं कुरङ्गीदृशा नो जाने किम् अयं प्रिये प्रकटितः कोपोऽभिलाषोऽथवा +Sringaratilaka,ST_2.33,a sa prāyaśo bhaved tredhā kāminīnāṃ priyaṃ prati avekṣya doṣam etasya garīyān madhyamo laghuḥ,अ स प्रायशो भवेद् त्रेधा कामिनीनां प्रियं प्रति अवेक्ष्य दोषम् एतस्य गरीयान् मध्यमो लघुः +Sringaratilaka,ST_2.34,partināryāṃ gate kānte svayaṃ dṛṣṭe nakhāṅkite tad-vāso-darśane gotraskhalite ca gurur yathā,पर्तिनार्यां गते कान्ते स्वयं दृष्टे नखाङ्किते तद्-वासो-दर्शने गोत्रस्खलिते च गुरुर् यथा +Sringaratilaka,ST_2.34,bimboṣṭhaḥ sphurati prayāti paṭutāṃ gaṇḍa-sthale śoṇimā yātas tiryag amū dṛśau ca balavad bhrū-yugmaam udbhrāmyati itthaṃ caṇḍi tathā tavaiṣa ruciraḥ kopa-kramo jṛmbhate jāto'yaṃ praṇatīr apāsya sutarām etad-didṛkṣur yathā,बिम्बोष्ठः स्फुरति प्रयाति पटुतां गण्ड-स्थले शोणिमा यातस् तिर्यग् अमू दृशौ च बलवद् भ्रू-युग्मअम् उद्भ्राम्यत�� इत्थं चण्डि तथा तवैष रुचिरः कोप-क्रमो जृम्भते जातोऽयं प्रणतीर् अपास्य सुतराम् एतद्-दिदृक्षुर् यथा +Sringaratilaka,ST_2.35,a dṛṣṭe priyatame rāgād anyayā saha jalpati sakhyākhyāte'thavā doṣe māno'yaṃ madhyamo yathā,अ दृष्टे प्रियतमे रागाद् अन्यया सह जल्पति सख्याख्यातेऽथवा दोषे मानोऽयं मध्यमो यथा +Sringaratilaka,ST_2.35,vāco vāgmini kiṃ tavādya paruṣāḥ subhru bhruvor vibhramairviśrāntaṃ kuta eva lola-nayane kiṃ lohite locane svedaḥ kiṃ nu ghanastani stana-taṭe muktā-phalānāṃ tulāṃ dhatte muñca ruṣaṃ mamātra dayite leśo'pi nāsty āgasaḥ,वाचो वाग्मिनि किं तवाद्य परुषाः सुभ्रु भ्रुवोर् विभ्रमैर्विश्रान्तं कुत एव लोल-नयने किं लोहिते लोचने स्वेदः किं नु घनस्तनि स्तन-तटे मुक्ता-फलानां तुलां धत्ते मुञ्च रुषं ममात्र दयिते लेशोऽपि नास्त्य् आगसः +Sringaratilaka,ST_2.36,a savilāsaṃ sphurac-cakṣuḥ vīkṣamāṇe parāṃ priye kiṃcid anya-manaskena jāyate sa laghur yathā,अ सविलासं स्फुरच्-चक्षुः वीक्षमाणे परां प्रिये किंचिद् अन्य-मनस्केन जायते स लघुर् यथा +Sringaratilaka,ST_2.36,mām eva tāḍaya nitambini yady akasmāt kopo bhavet tava mukhaṃ tu nijaṃ kim etat ānīyate śaśadharānukṛtiṃ kapolapālīplutena ghana-kajjala-netra-vārā,माम् एव ताडय नितम्बिनि यद्य् अकस्मात् कोपो भवेत् तव मुखं तु निजं किम् एतत् आनीयते शशधरानुकृतिं कपोलपालीप्लुतेन घन-कज्जल-नेत्र-वारा +Sringaratilaka,ST_2.37,a deśa-kāla-balāt kopaḥ prāyaśaḥ sarva-yoṣitām jāyate sukha-sādhyo'yaṃ kṛcchra-sādhyaś ca kāmibhiḥ,अ देश-काल-बलात् कोपः प्रायशः सर्व-योषिताम् जायते सुख-साध्योऽयं कृच्छ्र-साध्यश् च कामिभिः +Sringaratilaka,ST_2.38,prajvalitojjvala-dīpaṃ rati-gṛham indūjjvalaṃ ca saudhatalam & madhu-vidhurī-kṛta-madhu-kara-madhuradhva-nibodhitaṃ ca kamala-vanam,प्रज्वलितोज्ज्वल-दीपं रति-गृहम् इन्दूज्ज्वलं च सौधतलम् & मधु-विधुरी-कृत-मधु-कर-मधुरध्व-निबोधितं च कमल-वनम् +Sringaratilaka,ST_2.39,ity-ādiṣu pradeśeṣu māninī-nāma-saṃśayam manyur gurutaro 'py āśu sukha-sādhyo bhaved yathā,इत्य्-आदिषु प्रदेशेषु मानिनी-नाम-संशयम् मन्युर् गुरुतरो ऽप्य् आशु सुख-साध्यो भवेद् यथा +Sringaratilaka,ST_2.40,madhu-samaya-śaśa-dharodaya-kandarpa-madādhikeṣu kāleṣu & māno manasvinīnām atisukhasādhyo bhaved bhūmnā,मधु-समय-शश-धरोदय-कन्दर्प-मदाधिकेषु कालेषु & मानो मनस्विनीनाम् अतिसुखसाध्यो भवेद् भूम्ना +Sringaratilaka,ST_2.41,dūtī-janasya parato laghur api doṣo gurūyate prāyaḥ & abhinava-doṣāvasāre tathaiva vanitā-janasya yathā,दूती-जनस्य परतो लघुर् अपि दोषो गुरूयते प्रायः & अभिनव-दोषावसारे तथैव वनिता-जनस्य यथा +Sringaratilaka,ST_2.42,sāma dānaṃ ca bhedaḥ syād upekṣā praṇatis tathā tathā prasaṅga-vidhvaṃso daṇḍaḥ śṛṅgāra-hānaye,साम दानं च भेदः स्याद् उपेक्षा प्रणतिस् तथा तथा प्रसङ्ग-विध्वंसो दण्डः शृङ्गार-हानये +Sringaratilaka,ST_2.43,tasyāḥ prasādane sadbhir upāyāḥ ṣaṭ prakīrtitāḥ sundarās te nidarśyante sahodāhṛtibhir yathā,तस्याः प्रसादने सद्भिर् उपायाः षट् प्रकीर्तिताः सुन्दरास् ते निदर्श्यन्ते सहोदाहृतिभिर् यथा +Sringaratilaka,ST_2.44,avinīto 'pi pālyo 'haṃ tvayā subhru kṣamābhṛtā iti vāṇī bhaved yatra tatsāmeti nigadyate,अविनीतो ऽपि पाल्यो ऽहं त्वया सुभ्रु क्षमाभृता इति वाणी भवेद् यत्र तत्सामेति निगद्यते +Sringaratilaka,ST_2.45,alaṃkārādikaṃ dadyān nāyako yatra tuṣṭaye uddiśya kāraṇaṃ kiṃcid dānaṃ lubdhāsu tad yathā,अलंकारादिकं दद्यान् नायको यत्र तुष्टये उद्दिश्य कारणं किंचिद् दानं लुब्धासु तद् यथा +Sringaratilaka,ST_2.46,yasmin parijanaṃ tasyāḥ samāvarjya prasādataḥ tenaiva labhate kāntāṃ kāntā-bhedaḥ sa ucyate,यस्मिन् परिजनं तस्याः समावर्ज्य प्रसादतः तेनैव लभते कान्तां कान्ता-भेदः स उच्यते +Sringaratilaka,ST_2.47,prasādana-vidhiṃ tyaktvā vākyair anyārtha-sūcakaiḥ yasmin prasādyate yoṣid upekṣā sā matā yathā,प्रसादन-विधिं त्यक्त्वा वाक्यैर् अन्यार्थ-सूचकैः यस्मिन् प्रसाद्यते योषिद् उपेक्षा सा मता यथा +Sringaratilaka,ST_2.47,etat kiṃ nanu karṇa-bhūṣaṇa-mayaṃ hāraḥ sukāñcī navābaddhā kācid iyaṃ tvayādya tilakaḥ ślāghyaḥ priye kalpitaḥ pratyaṅgaṃ spṛśateti tat-kṣaṇa-bhavad-romāñca-mālāñcitātanvī mānam upekṣayaiva śanakair dhūrtena saṃmocitā,एतत् किं ननु कर्ण-भूषण-मयं हारः सुकाञ्ची नवाबद्धा काचिद् इयं त्वयाद्य तिलकः श्लाघ्यः प्रिये कल्पितः प्रत्यङ्गं स्पृशतेति तत्-क्षण-भवद्-रोमाञ्च-मालाञ्चितातन्वी मानम् उपेक्षयैव शनकैर् धूर्तेन संमोचिता +Sringaratilaka,ST_2.48,a kevalaṃ dainyam ālambya pāda-pātānnatir matā abhīṣṭā sā bhṛśaṃ strīṇāṃ lalitā ca bhaved yathā,अ केवलं दैन्यम् आलम्ब्य पाद-पातान्नतिर् मता अभीष्टा सा भृशं स्त्रीणां ललिता च भवेद् यथा +Sringaratilaka,ST_2.49,akasmāj jāyate yatra bhaya-harṣādi-bhāvanā so'yaṃ prasaṅga-vidhvaṃsaḥ kopa-bhraṃśātmako yathā,अकस्माज् जायते यत्र भय-हर्षादि-भावना सोऽयं प्रसङ्ग-विध्वंसः कोप-भ्रंशात्मको यथा +Sringaratilaka,ST_2.49,kathaṃ mamorasi kṛta-pakṣa-niḥsvanaḥ śilīmukho'patad iti jalpati priye nivṛtya kiṃ kim idam iti bruvāṇayā sa-sādhvasaṃ kupitam aloki kāntayā,कथं ममोरसि कृत-पक्ष-निःस्वनः शिलीमुखोऽपतद् इति जल्पति प्रिये निवृत्य किं किम् इदम् इति ब्रुवाणया स-साध्वसं कुपितम् अलोकि कान्तया +Sringaratilaka,ST_2.50,a yathottaraṃ valīyāṃsa ity upāyāḥ prasādane ādyās trayo ghanaṃ kāryā vidagdhaiḥ paścimāḥ kvacit,अ यथोत्तरं वलीयांस इत्य् उपायाः प्रसादने आद्यास् त्रयो घनं कार्या विदग्धैः पश्चिमाः क्वचित् +Sringaratilaka,ST_2.51,nātikhedayitavyo'yaṃ priyaḥ pramadayā kvacit mānaś ca viralaḥ kāryaḥ praṇāmotsava-siddhaye,नातिखेदयितव्योऽयं प्रियः प्रमदया क्वचित् मानश् च विरलः कार्यः प्रणामोत्सव-सिद्धये +Sringaratilaka,ST_2.52,ity upāyān prayuñjīta nāyikāpi priyaṃ prati kulajā nerṣyate kiṃ tu tatrānyat-kāraṇaṃ bhavet,इत्य् उपायान् प्रयुञ्जीत नायिकापि प्रियं प्रति कुलजा नेर्ष्यते किं तु तत्रान्यत्-कारणं भवेत् +Sringaratilaka,ST_2.53,snehaṃ vinā bhayaṃ na syān nerṣyā ca praṇayaṃ vinā tasmān māna-prakāro'yaṃ dvayoḥ prema-prakāśakaḥ,स्नेहं विना भयं न स्यान् नेर्ष्या च प्रणयं विना तस्मान् मान-प्रकारोऽयं द्वयोः प्रेम-प्रकाशकः +Sringaratilaka,ST_2.54,priya-subhaga-dayita-vallabha-nātha-svāmīśa-kānta-candra-mukhāḥ & dayita manorama ramaṇī-jīvita ity ādi nāma syāt,प्रिय-सुभग-दयित-वल्लभ-नाथ-स्वामीश-कान्त-चन्द्र-मुखाः & दयित मनोरम रमणी-जीवित इत्य् आदि नाम स्यात् +Sringaratilaka,ST_2.55,prītau bhartari sudṛśām aprītau punar amūni śaṭha-dhṛṣṭau & nirlajja-durācārau niṣṭhura-duḥśīlavānādi,प्रीतौ भर्तरि सुदृशाम् अप्रीतौ पुनर् अमूनि शठ-धृष्टौ & निर्लज्ज-दुराचारौ निष्ठुर-दुःशीलवानादि +Sringaratilaka,ST_2.56,garvād vyasana-tyāgād vipriya-karaṇāc ca niṣṭhurālāpāt & lobhād atipravāsāt strīṇāṃ dveṣyaḥ priyo bhavati,गर्वाद् व्यसन-त्यागाद् विप्रिय-करणाच् च निष्ठुरालापात् & लोभाद् अतिप्रवासात् स्त्रीणां द्वेष्यः प्रियो भवति +Sringaratilaka,ST_2.57,para-deśaṃ vrajed yasmin kutaścit kāraṇāt priyaḥ sa pravāsa iti khyātaḥ kaṣṭāvastho dvayor api,पर-देशं व्रजेद् यस्मिन् कुतश्चित् कारणात् प्रियः स प्रवास इति ख्यातः कष्टावस्थो द्वयोर् अपि +Sringaratilaka,ST_2.57,dṛṣṭaṃ ketaka-dhūli-dhūsaram idaṃ vyoma kramād vīkṣitāḥ kaccāntāś ca śilīndhra-kandala-bhṛtaḥ soḍhāḥ kadambānilāḥ sakhyaḥ saṃvṛṇutāśru muñcata bhayaṃ kasmān mudevākulā etān apy adhunāsmi vajraghaṭitā nūnaṃ sahiṣye dhanān,दृष्टं केतक-धूलि-धूसरम् इदं व्योम क्रमाद् वीक्षिताः कच्चान्ताश् च शिलीन्ध्र-कन्दल-भृतः सोढाः कदम्बानिलाः सख्यः संवृणुताश्रु मुञ्चत भयं कस्मान् मुदेवाकुला एतान् अप्य् अधुनास्मि वज्रघटिता नूनं सहिष्ये धनान् +Sringaratilaka,ST_2.57,a kāmaṃ karṇa-kaṭuḥ kuto'timadhuraḥ kekā-ravaḥ kekināṃ meghāś cāmṛta-dhāriṇo'pi vihitāḥ prāyo viṣa-syandinaḥ unmīlan-nava-kandalāvalir asau sahyāpy asahyāyate tat kiṃ yad viparītam atra na kṛtaṃ tasyā viyogena me,अ कामं कर्ण-कटुः कुतोऽतिमधुरः केका-रवः केकिनां मेघाश् चामृत-धारिणोऽपि विहिताः प्रायो विष-स्यन्दिनः उन्मीलन्-नव-कन्दलावलिर् असौ सह्याप्य् असह्यायते तत् किं यद् विपरीतम् अत्र न कृतं तस्या वियोगेन मे +Sringaratilaka,ST_2.58,b kārśya-jāgara-mālinyacintādyaṃ yatra jāyate avasthā vividhāḥ strīṇāṃ mṛtyuś ced avadheḥ paraḥ,ब् कार्श्य-जागर-मालिन्यचिन्ताद्यं यत्र जायते अवस्था विविधाः स्त्रीणां मृत्युश् चेद् अवधेः परः +Sringaratilaka,ST_2.58,adyaiva yat pratipad-udgata-candra-lekhāsakhyaṃ tvayā vapur idaṃ gamitaṃ varākyāḥ kṛṣṇe gate kusuma-sāyaka tat prabhāte bāṇāvaliṃ kathaya kutra vimokṣyasi tvam,अद्यैव यत् प्रतिपद्-उद्गत-चन्द्र-लेखासख्यं त्वया वपुर् इदं गमितं वराक्याः कृष्णे गते कुसुम-सायक तत् प्रभाते बाणावलिं कथय कुत्र विमोक्ष्यसि त्वम् +Sringaratilaka,ST_2.58,a niḥśvāsaiḥ saha sāmprataṃ sakhi gatā vṛddhiṃ dhruvaṃ rātrayaḥ sārdhaṃ locana-vāriṇā vigalitaṃ yat prāktanaṃ me sukham prāṇāśā tanutām upaiti ca muhur nūnaṃ tanu-spardhayā kandarpaḥ param eka eva vijayī yāte'pi kānte sthitaḥ,अ निःश्वासैः सह साम्प्रतं सखि गता वृद्धिं ध्रुवं रात्रयः सार्धं लोचन-वारिणा विगलितं यत् प्राक्तनं मे सुखम् प्राणाशा तनुताम् उपैति च मुहुर् नूनं तनु-स्पर्धया कन्दर्पः परम् एक एव विजयी यातेऽपि कान्ते स्थितः +Sringaratilaka,ST_2.58,b nīrāgo'dhara-pallavo'timalinā veṇī dṛśau nāñjite mlāyad-bāla-mṛṇālikā-dhavalatām ālambate'ṅga-cchaviḥ itthaṃ subhru visaṃsthulāpi viraha-vyāpād vimardād iyaṃ sakhyeva sthira-śobhayā dṛḍhataraṃ pratyaṅgam āliṅgitā,ब् नीरागोऽधर-पल्लवोऽतिमलिना वेणी दृशौ नाञ्जिते म्लायद्-बाल-मृणालिका-धवलताम् आलम्बतेऽङ्ग-च्छविः इत्थं सुभ्रु विसंस्थुलापि विरह-व्यापाद् विमर्दाद् इयं सख्येव स्थिर-शोभया दृढतरं प्रत्यङ्गम् आलिङ्गिता +Sringaratilaka,ST_2.58,c kiṃ tatra nāsti rajanī kiṃ vā candro na suṣṭhu-ruciḥ & yena sakhi vallabhām api na smarati sa māṃ videśa-ruciḥ,च् किं तत्र नास्ति रजनी किं वा चन्द्रो न सुष्ठु-रुचिः & येन सखि वल्लभाम् अपि न स्मरति स मां विदेश-रुचिः +Sringaratilaka,ST_2.58,d prasara śiśirāmodaṃ kaundaṃ samīra samīraya prakaṭaya śaśinn āśāḥ kāmaṃ manoja samullasa avadhi-divasaḥ pūrṇaḥ sakhyo vimuñcata tat-kathāṃ hṛdayam adhunā kiñcit kartuṃ mamānyad ihecchati,द् प्रसर शिशिरामोदं कौन्दं समीर समीरय प्रकटय शशिन्न् आशाः कामं मनोज समुल्लस अवधि-दिवसः पूर्णः सख्यो विमुञ्चत तत्-कथां हृदयम् अधुना किञ्चित् कर्तुं ममान्यद् इहेच्छति +Sringaratilaka,ST_2.59,e ity ādi-virahāvasthāḥ puṃso'pi hi bhavanti tāḥ kandarpa-śara-pātādyā mā bhūvan vairiṇām api,ए इत्य् आदि-विरहावस्थाः पुंसोऽपि हि भवन्ति ताः कन्दर्प-शर-पाताद्या मा भूवन् वैरिणाम् अपि +Sringaratilaka,ST_2.60,yatraikasmin vipanne'nyo mṛtakalpo'pi tad-gatam nāyakaḥ pralapet premṇā karuṇo'asau smṛto yathā,यत्रैकस्मिन् विपन्नेऽन्यो मृतकल्पोऽपि तद्-गतम् नायकः प्रलपेत् प्रेम्णा करुणोऽअसौ स्मृतो यथा +Sringaratilaka,ST_2.60,dagdhā snigdha-vadhū-vilāsa-kadalī vīṇā samunmūlitā pītā pañcama-kākalī-kavalitā śīta-dyūteḥ kaumudī pluṣṭāḥ spaṣṭmaneka-ratna-nivahā nālaṃ rateḥ kevalaṃ kandarpaṃ haratā hareṇa bhuvanaṃ niḥsāram etat kṛtam,दग्धा स्निग्ध-वधू-विलास-कदली वीणा समुन्मूलिता पीता पञ्चम-काकली-कवलिता शीत-द्यूतेः कौमुदी प्लुष्टाः स्पष्ट्मनेक-रत्न-निवहा नालं रतेः केवलं कन्दर्पं हरता हरेण भुवनं निःसारम् एतत् कृतम् +Sringaratilaka,ST_2.60,a vaktraṃ candramasā dṛśau mṛga-gaṇaiḥ keśāḥ kalāpi-vrajair mātaṅgaiḥ stana-maṇḍalaṃ bhuja-yugollāso mṛṇālair api saugandhyaṃ malayānilena balinā tanvī vibhajyeti sā sarvair niṣkaruṇair hṛtā dhruvam aho daivena kiṃcin na me,अ वक्त्रं चन्द्रमसा दृशौ मृग-गणैः केशाः कलापि-व्रजैर् मातङ्गैः स्तन-मण्डलं भुज-युगोल्लासो मृणालैर् अपि सौगन्ध्यं मलयानिलेन बलिना तन्वी विभज्येति सा सर्वैर् निष्करुणैर् हृता ध्रुवम् अहो दैवेन किंचिन् न मे +Sringaratilaka,ST_2.60,b iyatīṃ subhagāvasthāṃ gato'si yasyāḥ kṛte smarātaṅkāt & mūrcchāṃ harāmi sā tava gata-puṇyā nayana-salilena,ब् इयतीं सुभगावस्थां गतोऽसि यस्याः कृते स्मरातङ्कात् & मूर्च्छां हरामि सा तव गत-पुण्या नयन-सलिलेन +Sringaratilaka,ST_2.60,c pāśo vipāśita upāhita eṣa sāndraḥ karpūra-reṇur upagūḍham uro natāṅgi pāpena yena gamiteti daśām amuṣmin mūrchā-virāma-lalitaṃ mayi dhehi cakṣuḥ,च् पाशो विपाशित उपाहित एष सान्द्रः कर्पूर-रेणुर् उपग���ढम् उरो नताङ्गि पापेन येन गमितेति दशाम् अमुष्मिन् मूर्छा-विराम-ललितं मयि धेहि चक्षुः +Sringaratilaka,ST_2.61,d glāno muktāśrur udvignaḥ srastāṅgo mukta-cetanaḥ sa-cinto dainya-bhāg asminn evaṃ prāyo jano bhavet,द् ग्लानो मुक्ताश्रुर् उद्विग्नः स्रस्ताङ्गो मुक्त-चेतनः स-चिन्तो दैन्य-भाग् अस्मिन्न् एवं प्रायो जनो भवेत् +Sringaratilaka,ST_2.62,keṣāṃcit karuṇa-bhrāntiḥ kāruṇyād atra jāyate etasya mithunāvasthāṃ vismṛtya rati-mūlajām,केषांचित् करुण-भ्रान्तिः कारुण्याद् अत्र जायते एतस्य मिथुनावस्थां विस्मृत्य रति-मूलजाम् +Sringaratilaka,ST_2.63,strī-puṃsayor bhaved eṣa sāpekṣaḥ saṃgame punaḥ śṛṅgāra-vacana-prāyaḥ karuṇaḥ syāt sa cānyathā,स्त्री-पुंसयोर् भवेद् एष सापेक्षः संगमे पुनः शृङ्गार-वचन-प्रायः करुणः स्यात् स चान्यथा +Sringaratilaka,ST_2.64,tasmāc chṛṅgāra evāyaṃ karuṇenānumoditaḥ saundaryaṃ sutarāṃ dhatte nibaddho viralaṃ budhaiḥ,तस्माच् छृङ्गार एवायं करुणेनानुमोदितः सौन्दर्यं सुतरां धत्ते निबद्धो विरलं बुधैः +Sringaratilaka,ST_2.65,kārur dāsī naṭī dhātrī prātiveśyā ca śilpinī bālā pravrajitā ceti strīnāṃ jñeyaḥ sakhījanaḥ,कारुर् दासी नटी धात्री प्रातिवेश्या च शिल्पिनी बाला प्रव्रजिता चेति स्त्रीनां ज्ञेयः सखीजनः +Sringaratilaka,ST_2.66,kalā-kauśalam utsāho bhaktiś cittajñatā smṛtiḥ mādhuryaṃ narma-vijñānaṃ vāgmitā ceti tad-guṇāḥ,कला-कौशलम् उत्साहो भक्तिश् चित्तज्ञता स्मृतिः माधुर्यं नर्म-विज्ञानं वाग्मिता चेति तद्-गुणाः +Sringaratilaka,ST_2.67,vinodo maṇḍanaṃ śikṣo[u]pālambho'tha prasādanam saṅgamo virahāśvāsaḥ sakhī-karmeti tad yathā,विनोदो मण्डनं शिक्षो[उ]पालम्भोऽथ प्रसादनम् सङ्गमो विरहाश्वासः सखी-कर्मेति तद् यथा +Sringaratilaka,ST_2.67,mayā ko'yaṃ mugdhe kathaya likhitaḥ satvara-sakhīvacaḥ śrutvety uccair vinihita-dṛśā citra-phalake na vaktuṃ tanvaṅgyā śakitam atha coddāma-vidalatkadambākāreṇa priya iti samākhyāyi vapuṣā,मया कोऽयं मुग्धे कथय लिखितः सत्वर-सखीवचः श्रुत्वेत्य् उच्चैर् विनिहित-दृशा चित्र-फलके न वक्तुं तन्वङ्ग्या शकितम् अथ चोद्दाम-विदलत्कदम्बाकारेण प्रिय इति समाख्यायि वपुषा +Sringaratilaka,ST_2.67,a pratyaṅgaṃ prati karma narma-parayā kṛtvādhirūḍhaṃ smarādautsukyaṃ pravilokya mohana-vidhau cāturyam ālokya ca sadyo yāvaka-maṇḍanaṃ na racitaṃ pāde kuraṅgī-dṛśā smerāntā viśada-cchade ca śayane dṛṣṭiḥ samāropitā,अ प्रत्यङ्गं प्रति कर्म नर्म-परया कृत्वाधिरूढं स्मरादौत्सुक्यं प्रविलोक्य मोहन-विधौ चातुर्यम् आलोक्य च सद्यो यावक-मण्डनं न रचितं पादे कुरङ्गी-दृशा स्मेरान्ता विशद-च्छदे च शयने दृष्टिः समारोपिता +Sringaratilaka,ST_2.67,b nīrandhraṃ parirabhyate priyatamo bhūyastarāṃ cumbyate tad bāḍhaṃ kriyate yad asya rucitaṃ cāṭūccakais tanyate sakhyā mugdha-vadhūr iyaṃ rati-vidhau yatnena saṃśikṣitā nribhrāntaṃ guruṇā punaḥ śata-guṇaṃ puṣpeṣuṇā kāritā,ब् नीरन्ध्रं परिरभ्यते प्रियतमो भूयस्तरां चुम्ब्यते तद् बाढं क्रियते यद् अस्य रुचितं चाटूच्चकैस् तन्यते सख्या मुग्ध-वधूर् इयं रति-विधौ यत्ने�� संशिक्षिता न्रिभ्रान्तं गुरुणा पुनः शत-गुणं पुष्पेषुणा कारिता +Sringaratilaka,ST_2.67,c subhaga bhagavatā hṛdye tasyā jvalat-smara-pāvake'py abhiniveśatā premādhikyaṃ cirāt prakaṭīkṛtam tava tu hṛdaye śīte'py evaṃ sadaiva sukhāptaye mama sahacarī sā niḥsnehā manāg api na sthitā,च् सुभग भगवता हृद्ये तस्या ज्वलत्-स्मर-पावकेऽप्य् अभिनिवेशता प्रेमाधिक्यं चिरात् प्रकटीकृतम् तव तु हृदये शीतेऽप्य् एवं सदैव सुखाप्तये मम सहचरी सा निःस्नेहा मनाग् अपि न स्थिता +Sringaratilaka,ST_2.67,d ko'yaṃ vimuñca kuru nātha vaco madīyam āśvāsaya smara-kṛśānu-kṛśāṃ kṛśāṅgīm ekākinī kaṭhina-tāraka-rāja-kāntyā pañcatvam āśu nanu yāsyati sā varākī,द् कोऽयं विमुञ्च कुरु नाथ वचो मदीयम् आश्वासय स्मर-कृशानु-कृशां कृशाङ्गीम् एकाकिनी कठिन-तारक-राज-कान्त्या पञ्चत्वम् आशु ननु यास्यति सा वराकी +Sringaratilaka,ST_2.67,e amuṃ dadhe'ṃśukam aham atra pādape yuvām alaṃ nibhṛtam ihaiva tiṣṭhatām rahaḥ-sthayor idam abhidhāya kāminoḥ svayaṃ yayau nipuṇa-sakhī latāntaram,ए अमुं दधेऽंशुकम् अहम् अत्र पादपे युवाम् अलं निभृतम् इहैव तिष्ठताम् रहः-स्थयोर् इदम् अभिधाय कामिनोः स्वयं ययौ निपुण-सखी लतान्तरम् +Sringaratilaka,ST_2.67,f sphurati yad idam uccair locanaṃ tanvi vāmaṃ stana-taṭam api dhatte cāru-romāñca-mālām kalayati ca yad-antaḥ-kampatāmūru-kāṇḍaṃ nanu vadati tad adya preyasā saṃgamaṃ te,फ़् स्फुरति यद् इदम् उच्चैर् लोचनं तन्वि वामं स्तन-तटम् अपि धत्ते चारु-रोमाञ्च-मालाम् कलयति च यद्-अन्तः-कम्पतामूरु-काण्डं ननु वदति तद् अद्य प्रेयसा संगमं ते +Sringaratilaka,ST_2.68,g ity ādi vividhaṃ sakhyo vyāpāraṃ kurvate sadā yoṣitāṃ mantra-sarvasvanidhāna-kalaśopamāḥ,ग् इत्य् आदि विविधं सख्यो व्यापारं कुर्वते सदा योषितां मन्त्र-सर्वस्वनिधान-कलशोपमाः +Sringaratilaka,ST_2.69,itthaṃ viracanīyo'yaṃ śṛṅgāraḥ kavibhiḥ sadā anena rahitaṃ kāvyaṃ prāyo nīrasam ucyate,इत्थं विरचनीयोऽयं शृङ्गारः कविभिः सदा अनेन रहितं काव्यं प्रायो नीरसम् उच्यते +Sringaratilaka,ST_2.70,itthaṃ vicārya pracura-prayogānyo'muṃ nibadhnāti rasaṃ rasajñaḥ tat-kāvyam āropya padaṃ vidagdhavaktreṣu viśvaṃ paribambhramīti,इत्थं विचार्य प्रचुर-प्रयोगान्योऽमुं निबध्नाति रसं रसज्ञः तत्-काव्यम् आरोप्य पदं विदग्धवक्त्रेषु विश्वं परिबम्भ्रमीति +Sringaratilaka,ST_3.1,iti śrī-rudra-bhaṭṭa-viracite śṛṅgāra-tilakābhidhāne kāvya-rasālaṅkāre vipralambho nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ (ST_2) tṛtīya paricchedaḥ vikṛtāṅga-vacaḥ-kṛtyaveṣebhyo jāyate rasaḥ hāsyo'yaṃ hāsa-mūlatvāt pātra-traya-gato yathā,इति श्री-रुद्र-भट्ट-विरचिते शृङ्गार-तिलकाभिधाने काव्य-रसालङ्कारे विप्रलम्भो नाम द्वितीयः परिच्छेदः (स्त्_२) तृतीय परिच्छेदः विकृताङ्ग-वचः-कृत्यवेषेभ्यो जायते रसः हास्योऽयं हास-मूलत्वात् पात्र-त्रय-गतो यथा +Sringaratilaka,ST_3.2,kiñcid-vikasitair gaṇḍaiḥ kiñcid visphāritekṣaṇaiḥ kiñcid-lakṣya-dvijaiḥ so'yam uttamānāṃ bhaved yathā,किञ्चिद्-विकसितैर् गण्डैः किञ्चिद् विस्फारितेक्षणैः किञ्चिद्-लक्ष्य-द्विजैः सोऽयम् उत्तमा��ां भवेद् यथा +Sringaratilaka,ST_3.2,pāṇau kaṅkaṇam utphaṇaḥ phaṇipatir netraṃ jvalat-pāvakaṃ kaṇṭhaḥ kuṇṭhita-kāla-kūṭa-kuṭilo vastraṃ gajendrājinam gaurī-locana-lobhanāya subhago veṣo varasyeti me gaṇḍollāsa-vibhāvitaḥ paśupater hāsodgamaḥ pātu vaḥ,पाणौ कङ्कणम् उत्फणः फणिपतिर् नेत्रं ज्वलत्-पावकं कण्ठः कुण्ठित-काल-कूट-कुटिलो वस्त्रं गजेन्द्राजिनम् गौरी-लोचन-लोभनाय सुभगो वेषो वरस्येति मे गण्डोल्लास-विभावितः पशुपतेर् हासोद्गमः पातु वः +Sringaratilaka,ST_3.3,a madhyamānāṃ bhavaty eṣa vivṛtānana-paṅkajaḥ nīcānāṃ nipatad-bāṣpaḥ śrūyamāṇa-dhvanir yathā,अ मध्यमानां भवत्य् एष विवृतानन-पङ्कजः नीचानां निपतद्-बाष्पः श्रूयमाण-ध्वनिर् यथा +Sringaratilaka,ST_3.3,mugdhe tvaṃ subhage na vetsi madana-vyāpāram adyāpi taṃ nūnaṃ te jalajaiṣiṇāyam alinā dṛṣṭo na bhartādharaḥ sakhyaivaṃ hasitaṃ vadhūṃ prati tathā sānandam āvirbhavadvaktrāntargata-sīdhu-vāsa-rasikair bhṛṅgair yathā dhāvitam,मुग्धे त्वं सुभगे न वेत्सि मदन-व्यापारम् अद्यापि तं नूनं ते जलजैषिणायम् अलिना दृष्टो न भर्ताधरः सख्यैवं हसितं वधूं प्रति तथा सानन्दम् आविर्भवद्वक्त्रान्तर्गत-सीधु-वास-रसिकैर् भृङ्गैर् यथा धावितम् +Sringaratilaka,ST_3.3,a tyaktvā guñja-phalāni mauktikamayī bhūṣā staneṣv āhitā strīṇāṃ kaṣṭam idaṃ kṛtaṃ sarasijaṃ karṇe na barhi-cchadam itthaṃ nātha tavāridhāmni śavarair ālokya citra-sthitiṃ bāspārdrīkṛta-locanaiḥ sphuṭa-ravaṃ dāraiḥ samaṃ hasyate,अ त्यक्त्वा गुञ्ज-फलानि मौक्तिकमयी भूषा स्तनेष्व् आहिता स्त्रीणां कष्टम् इदं कृतं सरसिजं कर्णे न बर्हि-च्छदम् इत्थं नाथ तवारिधाम्नि शवरैर् आलोक्य चित्र-स्थितिं बास्पार्द्रीकृत-लोचनैः स्फुट-रवं दारैः समं हस्यते +Sringaratilaka,ST_3.4,b asmin sakhī-karāghātanetrollāsāṅga-vartanam nāsākapola-vispando mukha-rāgaś ca jāyate,ब् अस्मिन् सखी-कराघातनेत्रोल्लासाङ्ग-वर्तनम् नासाकपोल-विस्पन्दो मुख-रागश् च जायते +Sringaratilaka,ST_3.5,śokātmā karuṇo jñeyaḥ priya-bhṛtya-dhana-kṣayāt tatretthaṃ nāyako daivahataḥ syād duḥkha-bhājanam,शोकात्मा करुणो ज्ञेयः प्रिय-भृत्य-धन-क्षयात् तत्रेत्थं नायको दैवहतः स्याद् दुःख-भाजनम् +Sringaratilaka,ST_3.5,bhartā saṃgara eva mṛtyu-vasatiṃ prāptaḥ samaṃ bandhubhir yūnāṃ kāmam iyaṃ dunoti ca mano vaidhavya-bhāvād vadhūḥ bālo dustyaja eka eva ca śiśuḥ kaṣṭaṃ kṛtaṃ vedhasā jīvāmīti mahīpate pralapati tvad-vairi-sīmantinī,भर्ता संगर एव मृत्यु-वसतिं प्राप्तः समं बन्धुभिर् यूनां कामम् इयं दुनोति च मनो वैधव्य-भावाद् वधूः बालो दुस्त्यज एक एव च शिशुः कष्टं कृतं वेधसा जीवामीति महीपते प्रलपति त्वद्-वैरि-सीमन्तिनी +Sringaratilaka,ST_3.6,a bhūpāto daiva-nindā ca rodanaṃ dīna-niḥsvanaḥ śarīra-tāḍanaṃ moho vaivarṇyaṃ cātra jāyate,अ भूपातो दैव-निन्दा च रोदनं दीन-निःस्वनः शरीर-ताडनं मोहो वैवर्ण्यं चात्र जायते +Sringaratilaka,ST_3.7,krodhātmako bhaved raudraḥ pratiśatrūn amarṣataḥ rakṣaḥ-prāyo bhaved atra nāyako'tyugra-vigrahaḥ,क्रोधात्मको भवेद् रौद्रः प्रतिशत्रून् अमर्षतः रक्षः-प्रायो भवेद् अत्र नायकोऽत्युग्र-विग्रहः +Sringaratilaka,ST_3.7,yaḥ prāṇāpahatiḥ kṛtā mama pituḥ kṣudrair yudhi kṣatriyai rāmo'haṃ ramaṇīr vihāya balavan niḥśeṣam eṣāṃ haṭhāt bhāsvat-prauḍha-kuṭhāra-koṭi-ghaṭanā-kāṇḍa-truṭat-kandharā sroto'ntaḥ-sruta-visra-śoṇita-bharaiḥ kuryāṃ krudhāṃ nirvṛtim,यः प्राणापहतिः कृता मम पितुः क्षुद्रैर् युधि क्षत्रियै रामोऽहं रमणीर् विहाय बलवन् निःशेषम् एषां हठात् भास्वत्-प्रौढ-कुठार-कोटि-घटना-काण्ड-त्रुटत्-कन्धरा स्रोतोऽन्तः-स्रुत-विस्र-शोणित-भरैः कुर्यां क्रुधां निर्वृतिम् +Sringaratilaka,ST_3.8,a mukharāgāyudhotkṣepasveda-kampādhara-grahāḥ śakti-śaṃsā karāghāto bhrukuṭī cātra jāyate,अ मुखरागायुधोत्क्षेपस्वेद-कम्पाधर-ग्रहाः शक्ति-शंसा कराघातो भ्रुकुटी चात्र जायते +Sringaratilaka,ST_3.9,utsāhātmā bhaved vīro dayā-dānāji-pūrvakaḥ trividho nāyakas tatra jāyate sattva-saṃyutaḥ,उत्साहात्मा भवेद् वीरो दया-दानाजि-पूर्वकः त्रिविधो नायकस् तत्र जायते सत्त्व-संयुतः +Sringaratilaka,ST_3.10,gāmbhīryaudārya-saundaryaśaurya-dhairyādi-bhūṣitaḥ āvarjita-jano janyanirvyūḍha-prauḍha-vikramaḥ,गाम्भीर्यौदार्य-सौन्दर्यशौर्य-धैर्यादि-भूषितः आवर्जित-जनो जन्यनिर्व्यूढ-प्रौढ-विक्रमः +Sringaratilaka,ST_3.10,ayi vihaṅga varāka kapotakaṃ vimṛja dhehi dhṛtiṃ mama medasā śibir ahaṃ bhavatā vidito na kiṃ sakala-sattva-samuddharaṇa-kṣamaḥ,अयि विहङ्ग वराक कपोतकं विमृज धेहि धृतिं मम मेदसा शिबिर् अहं भवता विदितो न किं सकल-सत्त्व-समुद्धरण-क्षमः +Sringaratilaka,ST_3.10,a sukhito'si hare nūnaṃ bhuvana-traya-mātra-labdhi-toṣeṇa balir arthitado'smi yato na yācitaḥ kiṃcid apy adhikam,अ सुखितोऽसि हरे नूनं भुवन-त्रय-मात्र-लब्धि-तोषेण बलिर् अर्थितदोऽस्मि यतो न याचितः किंचिद् अप्य् अधिकम् +Sringaratilaka,ST_3.10,b yatrairāvaṇa-danta-tīvra-musalair eraṇḍa-kāṇḍāyitaṃ vajreṇāpi vikīrṇa-vahnitatinā mārṇālanālāyitam mad-vakṣasy avalambya kiṃcid adhunā tad vismṛtaṃ vajriṇā yuddhaṃ yady avalambate sa tu punaḥ sajjo'smy ahaṃ rāvaṇaḥ,ब् यत्रैरावण-दन्त-तीव्र-मुसलैर् एरण्ड-काण्डायितं वज्रेणापि विकीर्ण-वह्निततिना मार्णालनालायितम् मद्-वक्षस्य् अवलम्ब्य किंचिद् अधुना तद् विस्मृतं वज्रिणा युद्धं यद्य् अवलम्बते स तु पुनः सज्जोऽस्म्य् अहं रावणः +Sringaratilaka,ST_3.11,c dhṛti-garvauddhatya-mati-smṛti-romāñcā bhavanti cāmuṣmin & vividhā vākya-kṣepāḥ sotsāhāmarṣa-vegāś ca,च् धृति-गर्वौद्धत्य-मति-स्मृति-रोमाञ्चा भवन्ति चामुष्मिन् & विविधा वाक्य-क्षेपाः सोत्साहामर्ष-वेगाश् च +Sringaratilaka,ST_3.12,bhayānako bhaya-sthāyibhāvo'sau jāyate rasaḥ śabdāder vikṛtād voḍhaṃ bāla-strī-nīca-nāyakaḥ,भयानको भय-स्थायिभावोऽसौ जायते रसः शब्दादेर् विकृताद् वोढं बाल-स्त्री-नीच-नायकः +Sringaratilaka,ST_3.12,śrutvā tūrya-ninādaṃ dvāre bhaya-cakita-lalita-bāhu-lataḥ & dhanyasya lagati kaṇṭhe mugdha-śiśur dhūli-dhūsaritaḥ,श्रुत्वा तूर्य-निनादं द्वारे भय-चकित-ललित-बाहु-लतः & धन्यस्य लगति कण्ठे मुग्ध-शिशुर् धूलि-धूसरितः +Sringaratilaka,ST_3.12,a praṇaya-kalaha-saṅgān manyubhājā nirastaḥ prakaṭita-caṭu-koṭiḥ pāda-padmānato'pi nava-jaladhara-garjer bhītayāsau kayācit truṭita-tarala-hāraṃ sasvaje prāṇanāthaḥ,अ प्रणय-कलह-सङ्गान् मन्युभाजा निरस्तः प्रकटित-चटु-कोटिः पाद-पद्मानतोऽपि नव-जलधर-गर्जेर् भीतयासौ कयाचित् त्रुटित-तरल-हारं सस्वजे प्राणनाथः +Sringaratilaka,ST_3.12,b kampoparuddha-sarvāṅgair galat-svedoda-bindubhiḥ tvad-ārabdhair mahī-nātha vairibhir vanitāyitam,ब् कम्पोपरुद्ध-सर्वाङ्गैर् गलत्-स्वेदोद-बिन्दुभिः त्वद्-आरब्धैर् मही-नाथ वैरिभिर् वनितायितम् +Sringaratilaka,ST_3.13,c vaivarṇyam aśru saṃtrāso hasta-pādādi-kampanam svedāsya-śoṣa-dik-prekṣāsaṃbhramāś ca prakīrtitāḥ,च् वैवर्ण्यम् अश्रु संत्रासो हस्त-पादादि-कम्पनम् स्वेदास्य-शोष-दिक्-प्रेक्षासंभ्रमाश् च प्रकीर्तिताः +Sringaratilaka,ST_3.14,jugupsā-prakṛtir jñeyo bībhatso'hṛdya-darśanāt śravaṇāt kīrtanād vāpi pūty ādi-viṣayād yathā,जुगुप्सा-प्रकृतिर् ज्ञेयो बीभत्सोऽहृद्य-दर्शनात् श्रवणात् कीर्तनाद् वापि पूत्य् आदि-विषयाद् यथा +Sringaratilaka,ST_3.14,luṭhat-kṛmi-kalevaraṃ sravad-asṛg-vasāvāsitaṃ viśīrṇa-śava-saṃtati-prasarad-ugra-gandhānvitam bhramat-pracura-patrikaṃ trika-vivarti-nṛtya-kriyāpravīṇa-guṇa-kauṇapaṃ paribabhau paretājiram,लुठत्-कृमि-कलेवरं स्रवद्-असृग्-वसावासितं विशीर्ण-शव-संतति-प्रसरद्-उग्र-गन्धान्वितम् भ्रमत्-प्रचुर-पत्रिकं त्रिक-विवर्ति-नृत्य-क्रियाप्रवीण-गुण-कौणपं परिबभौ परेताजिरम् +Sringaratilaka,ST_3.15,a nāsāpracchādanaṃ vaktrakūṇanaṃ gātra-saṃvṛtiḥ niṣṭhīvanādi cātra syād udvegād uttameṣv api,अ नासाप्रच्छादनं वक्त्रकूणनं गात्र-संवृतिः निष्ठीवनादि चात्र स्याद् उद्वेगाद् उत्तमेष्व् अपि +Sringaratilaka,ST_3.16,vismayātmādbhuto jñeyo raso rasa-vicakṣaṇaiḥ māyendrajāla-divya-strīvipinādy-udbhavo yathā,विस्मयात्माद्भुतो ज्ञेयो रसो रस-विचक्षणैः मायेन्द्रजाल-दिव्य-स्त्रीविपिनाद्य्-उद्भवो यथा +Sringaratilaka,ST_3.16,satyaṃ hṛtā tvayā haṃsa vanitānām iyaṃ gatiḥ bhramanty etās tathāpy etad indrajālaṃ tad adbhutam,सत्यं हृता त्वया हंस वनितानाम् इयं गतिः भ्रमन्त्य् एतास् तथाप्य् एतद् इन्द्रजालं तद् अद्भुतम् +Sringaratilaka,ST_3.17,a gadgadaḥ sādhuvādaś ca svedaḥ pulaka-vepathū dṛṣṭer niśalatāratvaṃ vikāsaś cātra jāyate,अ गद्गदः साधुवादश् च स्वेदः पुलक-वेपथू दृष्टेर् निशलतारत्वं विकासश् चात्र जायते +Sringaratilaka,ST_3.18,samyag jñānodbhavaḥ śāntaḥ samatvāt sarva-jantuṣu gateccho nāyakas tatra tamorāga-parikṣayāt,सम्यग् ज्ञानोद्भवः शान्तः समत्वात् सर्व-जन्तुषु गतेच्छो नायकस् तत्र तमोराग-परिक्षयात् +Sringaratilaka,ST_3.18,dhanam aharahar dattaṃ svīyaṃ yathārthitam arthine kṛtam arikulaṃ nārī-śeṣaṃ sva-khaḍga-vijṛmbhitaiḥ praṇayini jane rāgodrikte ratir vihitā ciraṃ kim aparam ataḥ kartavyaṃ nas tanāv api nādaraḥ,धनम् अहरहर् दत्तं स्वीयं यथार्थितम् अर्थिने कृतम् अरिकुलं नारी-शेषं स्व-खड्ग-विजृम्भितैः प्रणयिनि जने रागोद्रिक्ते रतिर् विहिता चिरं किम् अपरम् अतः कर्तव्यं नस् तनाव् अपि नादरः +Sringaratilaka,ST_3.19,a nirālambaṃ mano hy atra bāḍham ātmani tiṣṭhati sukhe necchā tathā duḥkhe'py udvego nātra jāyate,अ निरालम्बं मनो ह्य् अत्र बाढम् आत्मनि तिष्ठति सुखे नेच्छा तथा दुःखेऽप्य् उद्वेगो नात्र जायते +Sringaratilaka,ST_3.20,aṣṭāv amī rasāḥ pūrvaṃ ye proktās tatra niścitam pratyanīkau rasau dvau dvau tat-samparkaṃ vivarjayet,अष्टाव् अमी रसाः पूर्वं ये प्रोक्तास् तत्र निश्चितम् प्रत्यनीकौ रसौ द्वौ द्वौ तत्-सम्पर्कं विवर्जयेत् +Sringaratilaka,ST_3.21,śṛṅgāra-bībhatsa-rasau tathā vīra-bhayānakau raudrādbhutau tathā hāsyakaruṇau vairiṇau mithaḥ,शृङ्गार-बीभत्स-रसौ तथा वीर-भयानकौ रौद्राद्भुतौ तथा हास्यकरुणौ वैरिणौ मिथः +Sringaratilaka,ST_3.22,hāsyo bhavati śṛṅgārāt karuṇo raudra-karmataḥ adbhutaś ca tathā vīrād bībhatsāc ca bhayānakaḥ,हास्यो भवति शृङ्गारात् करुणो रौद्र-कर्मतः अद्भुतश् च तथा वीराद् बीभत्साच् च भयानकः +Sringaratilaka,ST_3.23,yau janya-janakāv etau rasāv uktau manīṣibhiḥ yuktyā kṛto'pi saṃbhedas tayor bāḍhaṃ na duṣyati,यौ जन्य-जनकाव् एतौ रसाव् उक्तौ मनीषिभिः युक्त्या कृतोऽपि संभेदस् तयोर् बाढं न दुष्यति +Sringaratilaka,ST_3.24,kecid rasa-vibhāgeṣu bhāvāḥ pūrvaṃ pradarśitāḥ svātantryeṇeha kīrtyante ramyās te kṛtināṃ matāḥ,केचिद् रस-विभागेषु भावाः पूर्वं प्रदर्शिताः स्वातन्त्र्येणेह कीर्त्यन्ते रम्यास् ते कृतिनां मताः +Sringaratilaka,ST_3.25,ratyādaya ime bhāvā rasābhiprāya-sūcakāḥ pañcāśat-sthāyi-saṃcārisāttvikās tān nibodhata,रत्यादय इमे भावा रसाभिप्राय-सूचकाः पञ्चाशत्-स्थायि-संचारिसात्त्विकास् तान् निबोधत +Sringaratilaka,ST_3.26,śṛṅgārādi-raseṣv eva bhāvā ratyādayaḥ smṛtāḥ pratyekaṃ sthairyato'nye ca taryastriṃśac-carāḥ smṛtāḥ,शृङ्गारादि-रसेष्व् एव भावा रत्यादयः स्मृताः प्रत्येकं स्थैर्यतोऽन्ये च तर्यस्त्रिंशच्-चराः स्मृताः +Sringaratilaka,ST_3.27,prāyo'navasthite citte bhāvāḥ saṃkīrṇa-saṃbhavāḥ bāhulyena nigadyante tathāpy ete yathā sthitāḥ,प्रायोऽनवस्थिते चित्ते भावाः संकीर्ण-संभवाः बाहुल्येन निगद्यन्ते तथाप्य् एते यथा स्थिताः +Sringaratilaka,ST_3.28,śaṅkāsūyā bhayaṃ glānir vyādhiś cintā smṛtir dhṛtiḥ autsukyaṃ vismayo harṣo vrīḍonmādo madas tathā,शङ्कासूया भयं ग्लानिर् व्याधिश् चिन्ता स्मृतिर् धृतिः औत्सुक्यं विस्मयो हर्षो व्रीडोन्मादो मदस् तथा +Sringaratilaka,ST_3.29,viṣādo jaḍatā nidrā[a]vahitthaṃ cāpalaṃ smṛtiḥ iti bhāvāḥ prayoktavyā śṛṅgāre vyabhicāriṇaḥ,विषादो जडता निद्रा[अ]वहित्थं चापलं स्मृतिः इति भावाः प्रयोक्तव्या शृङ्गारे व्यभिचारिणः +Sringaratilaka,ST_3.30,śramaś capalatā nidrā svapno glānis tathaiva ca śaṅkāsūyāvahitthaṃ ca hāsye bhāvā bhavanty amī,श्रमश् चपलता निद्रा स्वप्नो ग्लानिस् तथैव च शङ्कासूयावहित्थं च हास्ये भावा भवन्त्य् अमी +Sringaratilaka,ST_3.31,dainyaṃ cintā tathā glānir nirvedo jaḍatā-smṛtiḥ vyādhiś ca karuṇe jñeyā bhāvā bhāva-viśāradaiḥ,दैन्यं चिन्ता तथा ग्लानिर् निर्वेदो जडता-स्मृतिः व्याधिश् च करुणे ज्ञेया भावा भाव-विशारदैः +Sringaratilaka,ST_3.32,harṣo'sūyā tathā garva utsāho mada eva ca cāpalyam ugratā vego raudre bhāvāḥ prakīrtitāḥ,हर्षोऽसूया तथा गर्व उत्साहो मद एव च चापल्���म् उग्रता वेगो रौद्रे भावाः प्रकीर्तिताः +Sringaratilaka,ST_3.33,amarṣaḥ pratibodhaś ca vitarko'tha matir dhṛtiḥ krodho'sūyāśru saṃmoha āvego romaharṣaṇam,अमर्षः प्रतिबोधश् च वितर्कोऽथ मतिर् धृतिः क्रोधोऽसूयाश्रु संमोह आवेगो रोमहर्षणम् +Sringaratilaka,ST_3.34,garvo madas tathogratvaṃ bhāvā vīre bhavanty amī saṃtrāso maraṇaṃ caiva vacanīyaṃ bhayānake,गर्वो मदस् तथोग्रत्वं भावा वीरे भवन्त्य् अमी संत्रासो मरणं चैव वचनीयं भयानके +Sringaratilaka,ST_3.35,apasmāro viṣādaś ca bhayaṃ vego matir madaḥ unmādaś ceti vijñeyā bhāvā bībhatsa-saṃbhavāḥ,अपस्मारो विषादश् च भयं वेगो मतिर् मदः उन्मादश् चेति विज्ञेया भावा बीभत्स-संभवाः +Sringaratilaka,ST_3.36,āvego jaḍatā moho vismayo harṣaṇaṃ matiḥ iti bhāvān nibadhnanti rase'sminn adbhute budhāḥ,आवेगो जडता मोहो विस्मयो हर्षणं मतिः इति भावान् निबध्नन्ति रसेऽस्मिन्न् अद्भुते बुधाः +Sringaratilaka,ST_3.37,evaṃ saṃcāriṇo bhāvā jñeyāḥ pratirasaṃ sthitāḥ sāttvikās tu bhavanty ete sarve sarva-rasāśrayāḥ,एवं संचारिणो भावा ज्ञेयाः प्रतिरसं स्थिताः सात्त्विकास् तु भवन्त्य् एते सर्वे सर्व-रसाश्रयाः +Sringaratilaka,ST_3.38,yā nṛtya-gīta-pramadopabhogaveṣāṅga-saṅkīrtana-cāru-bandhā mādhurya-yuktālpa-samāsa-ramyā vāṇī smṛtāsāv iha kaiśikīti,या नृत्य-गीत-प्रमदोपभोगवेषाङ्ग-सङ्कीर्तन-चारु-बन्धा माधुर्य-युक्ताल्प-समास-रम्या वाणी स्मृतासाव् इह कैशिकीति +Sringaratilaka,ST_3.39,śṛṅgāra-hāsya-karuṇarasānāṃ parivṛddhaye eṣā vṛttiḥ paryoktavyā prayatnena budhair yathā,शृङ्गार-हास्य-करुणरसानां परिवृद्धये एषा वृत्तिः पर्योक्तव्या प्रयत्नेन बुधैर् यथा +Sringaratilaka,ST_3.39,saundaryaṃ śaśa-lāñchanasya kavibhir mithyaiva tad varṇyate saubhāgyaṃ kva nu paṅkajasya rajanī-saṃbhoga-bhagna-tviṣaḥ ity ālocya cirāya cāru ruci-mantrasyat-kuraṅgī-dṛśo vīkṣete nava-yauvanonnata-mukhau manye stanāvānanam,सौन्दर्यं शश-लाञ्छनस्य कविभिर् मिथ्यैव तद् वर्ण्यते सौभाग्यं क्व नु पङ्कजस्य रजनी-संभोग-भग्न-त्विषः इत्य् आलोच्य चिराय चारु रुचि-मन्त्रस्यत्-कुरङ्गी-दृशो वीक्षेते नव-यौवनोन्नत-मुखौ मन्ये स्तनावाननम् +Sringaratilaka,ST_3.39,a hasteṣuḥ kusumāyudhasya lalitaṃ rāga-śriyo locanaṃ saubhāgyaika-gṛhaṃ vilāsa-nikaṣo vaidagdhya-siddhi-dhvajaḥ sākṣīdaṃ mada-bāndhavasya nibhṛtaṃ kasyāpi līlā-nidheḥ kakṣāntar-nakha-maṇḍanaṃ sakhi navaṃ pracchādyatāṃ vāsasā,अ हस्तेषुः कुसुमायुधस्य ललितं राग-श्रियो लोचनं सौभाग्यैक-गृहं विलास-निकषो वैदग्ध्य-सिद्धि-ध्वजः साक्षीदं मद-बान्धवस्य निभृतं कस्यापि लीला-निधेः कक्षान्तर्-नख-मण्डनं सखि नवं प्रच्छाद्यतां वाससा +Sringaratilaka,ST_3.39,b samullasat-kāñcana-kuṇḍalojjvalaprabhāpi tāpāya babhūva yeṣv alam vilāsinī-ramya-mukhāmbujanmasu prajajvalus teṣv akṛśāḥ kṛśānavaḥ,ब् समुल्लसत्-काञ्चन-कुण्डलोज्ज्वलप्रभापि तापाय बभूव येष्व् अलम् विलासिनी-रम्य-मुखाम्बुजन्मसु प्रजज्वलुस् तेष्व् अकृशाः कृशानवः +Sringaratilaka,ST_3.40,c yā citra-yuddha-bhrama-śastra-pātamāyendrajāla-pluti-lāṅghitāḍhyā ojasvi-gurv-akṣara-bandha-gāḍhā jñeyā budhaiḥ sārabhaṭīti vṛttiḥ,��् या चित्र-युद्ध-भ्रम-शस्त्र-पातमायेन्द्रजाल-प्लुति-लाङ्घिताढ्या ओजस्वि-गुर्व्-अक्षर-बन्ध-गाढा ज्ञेया बुधैः सारभटीति वृत्तिः +Sringaratilaka,ST_3.41,raudre bhayānake caiva bībhatse ca vicakṣaṇaiḥ kāvya-śobhākarī vṛttir iyam itthaṃ prayujyate,रौद्रे भयानके चैव बीभत्से च विचक्षणैः काव्य-शोभाकरी वृत्तिर् इयम् इत्थं प्रयुज्यते +Sringaratilaka,ST_3.41,śastroddārita-kumbhi-kumbha-vigalad-raktākta-muktā-phalaṃ sphāra-sphūrjita-kānti-kalpita-bṛhac-cañcac-catuṣkāyitam krodhoddhāvita-dhīra-dhoraṇa-lasaat-khaḍgāgram ugrāgrahaṃ yuddhaṃ siddha-vadhū-gṛhīta-subhaṭaṃ jātaṃ tadā durdharam,शस्त्रोद्दारित-कुम्भि-कुम्भ-विगलद्-रक्ताक्त-मुक्ता-फलं स्फार-स्फूर्जित-कान्ति-कल्पित-बृहच्-चञ्चच्-चतुष्कायितम् क्रोधोद्धावित-धीर-धोरण-लसअत्-खड्गाग्रम् उग्राग्रहं युद्धं सिद्ध-वधू-गृहीत-सुभटं जातं तदा दुर्धरम् +Sringaratilaka,ST_3.41,a nāyaṃ garji-ravo gabhīra-paruṣaṃ tūryaṃ tadīyaṃ tv idaṃ naite bhīma-bhujaṅga-bhoga-rucayo meghā ime tad-rajāḥ itthaṃ nātha navāmbu-vāha-samaye tvat-sainya-śaṅkākulā mlāyad-vaktra-ruco virodhi-vanitāstrasyanti naśyanti ca,अ नायं गर्जि-रवो गभीर-परुषं तूर्यं तदीयं त्व् इदं नैते भीम-भुजङ्ग-भोग-रुचयो मेघा इमे तद्-रजाः इत्थं नाथ नवाम्बु-वाह-समये त्वत्-सैन्य-शङ्काकुला म्लायद्-वक्त्र-रुचो विरोधि-वनितास्त्रस्यन्ति नश्यन्ति च +Sringaratilaka,ST_3.41,b pibann asṛk svadan māṃsam ākarṣann antra-mālikām kabandha-saṅkule kroṣṭā bhramaty eṣa mahā-raṇe,ब् पिबन्न् असृक् स्वदन् मांसम् आकर्षन्न् अन्त्र-मालिकाम् कबन्ध-सङ्कुले क्रोष्टा भ्रमत्य् एष महा-रणे +Sringaratilaka,ST_3.42,c harṣa-pradhānādhika-sattva-vṛttis tyāgottarodāra-vaco-manojñā āścarya-saṃpat-subhagā ca yā syāt sā sātvatī nāma matātra vṛttiḥ,च् हर्ष-प्रधानाधिक-सत्त्व-वृत्तिस् त्यागोत्तरोदार-वचो-मनोज्ञा आश्चर्य-संपत्-सुभगा च या स्यात् सा सात्वती नाम मतात्र वृत्तिः +Sringaratilaka,ST_3.43,nātigūḍhārtha-saṃpattiḥ śravya-śabda-manoramā vīre raudre'dbhute śānte vṛttir eṣā matā yathā,नातिगूढार्थ-संपत्तिः श्रव्य-शब्द-मनोरमा वीरे रौद्रेऽद्भुते शान्ते वृत्तिर् एषा मता यथा +Sringaratilaka,ST_3.43,lakṣmyās tvaṃ janako nidhiś ca payasāṃ niḥśeṣa-ratnākaro maryādā-niratas tvam eva jaladhe brūte'tra ko'nyādṛśam kiṃ tv ekasya gṛhaṃ gatasya baḍavā-vahneḥ sadā tṛṣṇayā klāntasyodara-pūraṇe'pi na saho yat tan manāṅ madhyamam,लक्ष्म्यास् त्वं जनको निधिश् च पयसां निःशेष-रत्नाकरो मर्यादा-निरतस् त्वम् एव जलधे ब्रूतेऽत्र कोऽन्यादृशम् किं त्व् एकस्य गृहं गतस्य बडवा-वह्नेः सदा तृष्णया क्लान्तस्योदर-पूरणेऽपि न सहो यत् तन् मनाङ् मध्यमम् +Sringaratilaka,ST_3.43,a sphāritotkaṭa-kaṭhora-tārakākīrṇa- vahni-kaṇa-saṃtatiḥ krudhā & durnimitta-taḍid-ākṛtir babhau dṛṣṭir iṣṭa-samarāṃśu-mālinaḥ,अ स्फारितोत्कट-कठोर-तारकाकीर्ण- वह्नि-कण-संततिः क्रुधा & दुर्निमित्त-तडिद्-आकृतिर् बभौ दृष्टिर् इष्ट-समरांशु-मालिनः +Sringaratilaka,ST_3.43,b atyadbhutaṃ narādhipa tava kīrtir dhavalayanty api jaganti & raktān karoti suhṛdo malinayati ca vairi-vadanāni,ब् अत्यद्भुतं नराधिप तव कीर्तिर् धवलयन्त्य् अपि जगन्ति & रक्तान् करोति सुहृदो मलिनयति च वैरि-वदनानि +Sringaratilaka,ST_3.43,c nivṛtta-viṣayāsaṅgamadhunā sucirāya me ātmany eva samādhānaṃ manaḥ kevalam icchati,च् निवृत्त-विषयासङ्गमधुना सुचिराय मे आत्मन्य् एव समाधानं मनः केवलम् इच्छति +Sringaratilaka,ST_3.44,d pradhāna-puruṣa-prāyā sad-vakrokti-nirantarā bhāratīyaṃ bhaved vṛttir vīrahāsyādbhutāśrayā,द् प्रधान-पुरुष-प्राया सद्-वक्रोक्ति-निरन्तरा भारतीयं भवेद् वृत्तिर् वीरहास्याद्भुताश्रया +Sringaratilaka,ST_3.44,janma-deha-vadha-bandhanādikaṃ tulyam etad itaraiḥ samaṃ satām yat tathāpi vipulācalāḥ śriyaḥ sāhasaika-paratātra kāraṇam,जन्म-देह-वध-बन्धनादिकं तुल्यम् एतद् इतरैः समं सताम् यत् तथापि विपुलाचलाः श्रियः साहसैक-परतात्र कारणम् +Sringaratilaka,ST_3.44,a yaśodākṛta-rakṣasya śāsitur bhuvana-druhām bālye nibhṛta-gambhīro harer hāsaḥ punātu vaḥ,अ यशोदाकृत-रक्षस्य शासितुर् भुवन-द्रुहाम् बाल्ये निभृत-गम्भीरो हरेर् हासः पुनातु वः +Sringaratilaka,ST_3.44,b nirbhayo'py eṣa bhūpālas tad dadāti dviṣāṃ yudhi asat teṣu yaśaḥ śubhram ādatte cedam adbhutam,ब् निर्भयोऽप्य् एष भूपालस् तद् ददाति द्विषां युधि असत् तेषु यशः शुभ्रम् आदत्ते चेदम् अद्भुतम् +Sringaratilaka,ST_3.45,c ity ādi ramyāḥ pravilokya vṛttīr dṛṣṭvā nibandhāṃś ca mahā-kavīnām ālokya vaicitryam idaṃ vidadhyāt kāvyaṃ kaviḥ sajjana-citta-cauram,च् इत्य् आदि रम्याः प्रविलोक्य वृत्तीर् दृष्ट्वा निबन्धांश् च महा-कवीनाम् आलोक्य वैचित्र्यम् इदं विदध्यात् काव्यं कविः सज्जन-चित्त-चौरम् +Sringaratilaka,ST_3.46,virasaṃ pratyanīkaṃ ca duḥsandhāna-rasaṃ tathā nīrasaṃ pātra-duṣṭaṃ ca kāvyaṃ sadbhir na śasyate,विरसं प्रत्यनीकं च दुःसन्धान-रसं तथा नीरसं पात्र-दुष्टं च काव्यं सद्भिर् न शस्यते +Sringaratilaka,ST_3.47,vihāya jananī-mṛtyuśokaṃ mugdhe mayā saha yauvanaṃ mānaya spaṣṭam ityādi virasaṃ matam,विहाय जननी-मृत्युशोकं मुग्धे मया सह यौवनं मानय स्पष्टम् इत्यादि विरसं मतम् +Sringaratilaka,ST_3.48,prabandhe nīyate yatra rasa eko nirantaram mahatīṃ vṛddhim icchanti nīrasaṃ tac ca kecana,प्रबन्धे नीयते यत्र रस एको निरन्तरम् महतीं वृद्धिम् इच्छन्ति नीरसं तच् च केचन +Sringaratilaka,ST_3.49,nakha-kṣatocchalat-pūtipluta-gaṇḍa-sthalaṃ ratau pibāmi vadanaṃ tasyāḥ pratyanīkaṃ tad ucyate,नख-क्षतोच्छलत्-पूतिप्लुत-गण्ड-स्थलं रतौ पिबामि वदनं तस्याः प्रत्यनीकं तद् उच्यते +Sringaratilaka,ST_3.50,tām evānucitāṃ gaccha jvalitā tvat-kṛte tu yā kiṃ te kṛtyaṃ mayā dhūrta duḥsandhāna-rasaṃ tv idam,ताम् एवानुचितां गच्छ ज्वलिता त्वत्-कृते तु या किं ते कृत्यं मया धूर्त दुःसन्धान-रसं त्व् इदम् +Sringaratilaka,ST_3.51,durjano dayitaḥ kāmaṃ mano mlānaṃ manobhavaḥ kṛśo viyoga-taptāyās tasyā ity ādi nīrasam,दुर्जनो दयितः कामं मनो म्लानं मनोभवः कृशो वियोग-तप्तायास् तस्या इत्य् आदि नीरसम् +Sringaratilaka,ST_3.52,mugdhā vyājaṃ vinā veśyā kanyeyaṃ nipuṇā ratau kula-strī sarvadā dhṛṣṭā pātra-duṣṭaṃ tv idaṃ matam,मुग्धा व्याजं विना वेश्���ा कन्येयं निपुणा रतौ कुल-स्त्री सर्वदा धृष्टा पात्र-दुष्टं त्व् इदं मतम् +Sringaratilaka,ST_3.53,anyeṣv api raseṣv ete doṣā varjyā manīṣibhiḥ yat samparkān na yāty eva kāvyaṃ rasa-paramparām,अन्येष्व् अपि रसेष्व् एते दोषा वर्ज्या मनीषिभिः यत् सम्पर्कान् न यात्य् एव काव्यं रस-परम्पराम् +Sringaratilaka,ST_3.54,iti mayā kathitena pathāmunā rasa-viśeṣam aśeṣam upeyuṣā lalita-pādapadāsadalaṅkṛtiḥ kṛta-dhiyām iha vāgvanitāyate,इति मया कथितेन पथामुना रस-विशेषम् अशेषम् उपेयुषा ललित-पादपदासदलङ्कृतिः कृत-धियाम् इह वाग्वनितायते +Sringaratilaka,ST_3.55,śṛṅgāra-tilako nāma grantho'yaṃ grathito mayā vyutpattaye niṣevantu kavayaḥ kāminaś ca ye,शृङ्गार-तिलको नाम ग्रन्थोऽयं ग्रथितो मया व्युत्पत्तये निषेवन्तु कवयः कामिनश् च ये +Sringaratilaka,ST_3.56,kānyā kāvya-kathā kīdṛg vaidagdhī ko rasāgamaḥ kiṃ goṣṭhī-maṇḍanaṃ hanta śṛṅgāra-tilakaṃ vinā,कान्या काव्य-कथा कीदृग् वैदग्धी को रसागमः किं गोष्ठी-मण्डनं हन्त शृङ्गार-तिलकं विना +Sringaratilaka,ST_3.57,tripura-vadhād eva gatām ullāsam umāṃ samasta-deva-natām & śṛṅgāra-tilaka-vidhinā punar api rudraḥ prasādayati,त्रिपुर-वधाद् एव गताम् उल्लासम् उमां समस्त-देव-नताम् & शृङ्गार-तिलक-विधिना पुनर् अपि रुद्रः प्रसादयति