diff --git "a/satakatraya_clean.csv" "b/satakatraya_clean.csv"
new file mode 100644--- /dev/null
+++ "b/satakatraya_clean.csv"
@@ -0,0 +1,312 @@
+verse,sanskrit,sanskrit_devanagari
+bharst_1.1,# Text dik-kālādyanavacchinnānanta-cin-mātra-mūrtaye | svānubhūty-eka-mānāya namaḥ śāntāya tejase,# तेxत् दिक्-कालाद्यनवच्छिन्नानन्त-चिन्-मात्र-मूर्तये । स्वानुभूत्य्-एक-मानाय नमः शान्ताय तेजसे
+bharst_1.2,boddhāro matsara-grastāḥ prabhavaḥ smaya-dūṣitāḥ | abodhopahatāḥ cānye jīrṇam aṅge subhāṣitam,बोद्धारो मत्सर-ग्रस्ताः प्रभवः स्मय-दूषिताः । अबोधोपहताः चान्ये जीर्णम् अङ्गे सुभाषितम्
+bharst_1.3,ajñaḥ sukham ārādhyaḥ sukhataram ārādhyate viśeṣajñaḥ | jñāna-lava-durvidagdhaṃ brahmāpi taṃ naraṃ na rañjayati,अज्ञः सुखम् आराध्यः सुखतरम् आराध्यते विशेषज्ञः । ज्ञान-लव-दुर्विदग्धं ब्रह्मापि तं नरं न रञ्जयति
+bharst_1.4,prasahya maṇim uddharen makara-vaktra-daṃṣṭrāntarāt samudram api santaret pracalad ūrmi-mālākulam | bhujaṅgam api kopitaṃ śirasi puṣpavad dhārayet na tu pratiniviṣṭa-mūṛkha-jana-cittam ārādhayet,प्रसह्य मणिम् उद्धरेन् मकर-वक्त्र-दंष्ट्रान्तरात् समुद्रम् अपि सन्तरेत् प्रचलद् ऊर्मि-मालाकुलम् । भुजङ्गम् अपि कोपितं शिरसि पुष्पवद् धारयेत् न तु प्रतिनिविष्ट-मूऋख-जन-चित्तम् आराधयेत्
+bharst_1.5,labheta sikatāsu tailam api yatnataḥ pīḍayan pibec ca mṛga-tṛṣṇikāsu salilaṃ pipāsārditaḥ | kvacid api paryaṭan śaśa-viṣāṇam āsādayet na tu pratiniviṣṭa-mūrkha-cittam ārādhayet,लभेत सिकतासु तैलम् अपि यत्नतः पीडयन् पिबेच् च मृग-तृष्णिकासु सलिलं पिपासार्दितः । क्वचिद् अपि पर्यटन् शश-विषाणम् आसादयेत् न तु प्रतिनिविष्ट-मूर्ख-चित्तम् आराधयेत्
+bharst_1.6,vyālaṃ bāla-mṛṇāla-tantubhir asau roddhuṃ samujjṛmbhate chettuṃ vajra-maṇiṃ śirīṣa-kusuma-prāntena sannahyati | mādhuryaṃ madhu-bindunā racayituṃ kṣārāmudher īhate netuṃ vāñchanti yaḥ khalān pathi satāṃ sūktaiḥ sudhā-syandibhiḥ,व्यालं बाल-मृणाल-तन्तुभिर् असौ रोद्धुं समुज्जृम्भते छेत्तुं वज्र-मणिं शिरीष-कुसुम-प्रान्तेन सन्नह्यति । माधुर्यं मधु-बिन्दुना रचयितुं क्षारामुधेर् ईहते नेतुं वाञ्छन्ति यः खलान् पथि सतां सूक्तैः सुधा-स्यन्दिभिः
+bharst_1.7,svāyattam ekānta-guṇaṃ vidhātrā vinirmitaṃ chādanam ajñatāyāḥ | viśeṣāataḥ sarva-vidāṃ samāje vibhūṣaṇaṃ maunam apaṇḍitānām,स्वायत्तम् एकान्त-गुणं विधात्रा विनिर्मितं छादनम् अज्ञतायाः । विशेषाअतः सर्व-विदां समाजे विभूषणं मौनम् अपण्डितानाम्
+bharst_1.8,yadā kiñcij-jño 'haṃ dvipa iva madāndhaḥ samabhavaṃ tadā sarvajño 'smīty abhavad avaliptaṃ mama manaḥ yadā kiñcit kiñcid budhajana-sakāśād avagataṃ tadā mūrkho 'smīti jvara iva mado me vyapagataḥ,यदा किञ्चिज्-ज्ञो ऽहं द्विप इव मदान्धः समभवं तदा सर्वज्ञो ऽस्मीत्य् अभवद् अवलिप्तं मम मनः यदा किञ्चित् किञ्चिद् बुधजन-सकाशाद् अवगतं तदा मूर्खो ऽस्मीति ज्वर इव मदो मे व्यपगतः
+bharst_1.9,kṛmi-kula-cittaṃ lālā-klinnaṃ vigandhi-jugupsitaṃ nirupama-rasaṃ prītyā khādan narāsthi nirāmiṣam | surapatim api śvā pārśvasthaṃ vilokya na śaṅkate na hi gaṇayati kṣudro jantuḥ parigraha-phalgutām,कृमि-कुल-चित्तं लाला-क्लिन्नं विगन्धि-जुगुप्सितं निरुपम-रसं प्रीत्या खादन�� नरास्थि निरामिषम् । सुरपतिम् अपि श्वा पार्श्वस्थं विलोक्य न शङ्कते न हि गणयति क्षुद्रो जन्तुः परिग्रह-फल्गुताम्
+bharst_1.10,śiraḥ śārvaṃ svargāt paśupati-śirastaḥ kṣitidharaṃ mhīdhrād uttuṅgād avanim avaneś cāpi jaladhim | adho 'dho gaṅgeyaṃ padam upagatā stokam athavāviveka-bhraṣṭānāṃ bhavati vinipātaḥ śatamukhaḥ,शिरः शार्वं स्वर्गात् पशुपति-शिरस्तः क्षितिधरं म्हीध्राद् उत्तुङ्गाद् अवनिम् अवनेश् चापि जलधिम् । अधो ऽधो गङ्गेयं पदम् उपगता स्तोकम् अथवाविवेक-भ्रष्टानां भवति विनिपातः शतमुखः
+bharst_1.11,śakyo vārayituṃ jalena hutabhuk cchatreṇa sūryātapo nāgendro niśitāgkuśena samado daṇḍena go-gardabhau | vyādhir bheṣaja-saṅgrahaiś ca vividhair mantra-prayogair viṣaṃ sarvasyauṣadham asti śāstra-vihitaṃ mūrkhasya nasty auṣadhim,शक्यो वारयितुं जलेन हुतभुक् च्छत्रेण सूर्यातपो नागेन्द्रो निशिताग्कुशेन समदो दण्डेन गो-गर्दभौ । व्याधिर् भेषज-सङ्ग्रहैश् च विविधैर् मन्त्र-प्रयोगैर् विषं सर्वस्यौषधम् अस्ति शास्त्र-विहितं मूर्खस्य नस्त्य् औषधिम्
+bharst_1.12,sāhitya-saṅgīta-kalā-vihīnaḥ sākṣāt paśuḥ puccha-viṣāṇa-hīnaḥ | tṛṇaṃ na khādann api jīvamānas tad bhāga-dheyaṃ paramaṃ paśūnām,साहित्य-सङ्गीत-कला-विहीनः साक्षात् पशुः पुच्छ-विषाण-हीनः । तृणं न खादन्न् अपि जीवमानस् तद् भाग-धेयं परमं पशूनाम्
+bharst_1.13,yeṣāṃ na vidyā na tapo na dānaṃ jñānaṃ na śīlaṃ na guṇo na dharmaḥ | te martya-loke bhuvi bhāra-bhūtā manuṣya-rūpeṇa mṛgāś caranti,येषां न विद्या न तपो न दानं ज्ञानं न शीलं न गुणो न धर्मः । ते मर्त्य-लोके भुवि भार-भूता मनुष्य-रूपेण मृगाश् चरन्ति
+bharst_1.14,varaṃ parvata-durgeṣu bhrāntaṃ vanacaraiḥ saha na mūrkha-jana-samparkaḥ surendra-bhavaneṣv api,वरं पर्वत-दुर्गेषु भ्रान्तं वनचरैः सह न मूर्ख-जन-सम्पर्कः सुरेन्द्र-भवनेष्व् अपि
+bharst_1.15,śāstropaskṛta-śabda-sundara-giraḥ śiṣya-pradeyāgamā vikhyātāḥ kavayo vasanti viṣaye yasya prabhor nirdhanāḥ | taj-jāḍyaṃ vasudhādipasya kavayas tv arthaṃ vināpīśvarāḥ kutsyāḥ syuḥ kuparīkṣakā hi maṇayo yair arghataḥ pātitāḥ,शास्त्रोपस्कृत-शब्द-सुन्दर-गिरः शिष्य-प्रदेयागमा विख्याताः कवयो वसन्ति विषये यस्य प्रभोर् निर्धनाः । तज्-जाड्यं वसुधादिपस्य कवयस् त्व् अर्थं विनापीश्वराः कुत्स्याः स्युः कुपरीक्षका हि मणयो यैर् अर्घतः पातिताः
+bharst_1.16,hartur yāti na gocaraṃ kim api śaṃ puṣṇāti yat sarvadā 'py arthibhyaḥ pratipādyamānam aniśaṃ prāpnoti vṛddhiṃ parām | kalpānteṣv api na prayāti nidhanaṃ vidyākhyam antardhanaṃ yeṣāṃ tān prati mānam ujjhata nṛpāḥ kas taiḥ saha spardhate,हर्तुर् याति न गोचरं किम् अपि शं पुष्णाति यत् सर्वदा ऽप्य् अर्थिभ्यः प्रतिपाद्यमानम् अनिशं प्राप्नोति वृद्धिं पराम् । कल्पान्तेष्व् अपि न प्रयाति निधनं विद्याख्यम् अन्तर्धनं येषां तान् प्रति मानम् उज्झत नृपाः कस् तैः सह स्पर्धते
+bharst_1.17,adhigata-paramārthān paṇḍitān māvamaṃsthās tṛṇam iva laghu lakṣmīr naiva tān saṃruṇaddhi | abhinava-mada-lekhā-śyāma-gaṇḍa-sthalānāṃ na bhavati bisatantur vāraṇaṃ vāraṇānām,अधिगत-परमार्थान् पण्डितान् मावमंस्थास् तृणम् इव लघु लक्ष्मीर् नैव तान् संरुणद्धि । अभिनव-मद-लेखा-श्याम-गण्ड-स्थलानां न भवति बिसतन्तुर् वारणं वारणानाम्
+bharst_1.18,ambhojinī-vana-vihāra-vilāsam eva haṃsasya hanti nitarāṃ kupito vidhātā | na tv asya dugdha-jala-bheda-vidhau prasiddhāṃ vaidagdhī-kīrtim apahartum asau samarthaḥ,अम्भोजिनी-वन-विहार-विलासम् एव हंसस्य हन्ति नितरां कुपितो विधाता । न त्व् अस्य दुग्ध-जल-भेद-विधौ प्रसिद्धां वैदग्धी-कीर्तिम् अपहर्तुम् असौ समर्थः
+bharst_1.19,keyūrāṇi na bhūṣayanti puruṣaṃ hārā na candrojjvalā na snānaṃ na vilepanaṃ na kusumaṃ nālaṅkṛtā mūrdhajāḥ | vāṇy ekā samalaṅkaroti puruṣaṃ yā saṃskṛtā dhāryate kṣīyante khalu bhūṣaṇāni satataṃ vāg-bhūṣaṇaṃ bhūṣaṇam,केयूराणि न भूषयन्ति पुरुषं हारा न चन्द्रोज्ज्वला न स्नानं न विलेपनं न कुसुमं नालङ्कृता मूर्धजाः । वाण्य् एका समलङ्करोति पुरुषं या संस्कृता धार्यते क्षीयन्ते खलु भूषणानि सततं वाग्-भूषणं भूषणम्
+bharst_1.20,vidyā nāma narasya rūpam adhikaṃ pracchanna-guptaṃ dhanaṃ vidyā bhogakarī yaśaḥ-sukhakarī vidyā gurūṇāṃ guruḥ | vidyā bandhujano videśa-gamane vidyā parā devatā vidyā rājasu pūjyate na tu dhanaṃ vidyā-vihīnaḥ paśuḥ,विद्या नाम नरस्य रूपम् अधिकं प्रच्छन्न-गुप्तं धनं विद्या भोगकरी यशः-सुखकरी विद्या गुरूणां गुरुः । विद्या बन्धुजनो विदेश-गमने विद्या परा देवता विद्या राजसु पूज्यते न तु धनं विद्या-विहीनः पशुः
+bharst_1.21,kṣāntiś cet kavacena kiṃ kim aribhiḥ krodho 'sti ced dehināṃ jñātiś ced analena kiṃ yadi suhṛd divyauṣadhaṃ kiṃ phalam | kiṃ sarpair yadi durjanāḥ kim u dhanair vidyā 'navadyā yadi vrīḍā cet kim u bhūṣaṇaiḥ sukavitā yady asti rājyena kim,क्षान्तिश् चेत् कवचेन किं किम् अरिभिः क्रोधो ऽस्ति चेद् देहिनां ज्ञातिश् चेद् अनलेन किं यदि सुहृद् दिव्यौषधं किं फलम् । किं सर्पैर् यदि दुर्जनाः किम् उ धनैर् विद्या ऽनवद्या यदि व्रीडा चेत् किम् उ भूषणैः सुकविता यद्य् अस्ति राज्येन किम्
+bharst_1.22,dākṣiṇyaṃ svajane dayā parijane śāṭhyaṃ sadā durjane prītiḥ sādhujane nayo nṛpa-jane vidvaj-jane cārjavam | śauryaṃ śatru-jane kṣamā guru-jane kāntā-jane dhṛṣṭatā ye caivaṃ puruṣāḥ kalāsu kuśalās teṣv eva loka-sthitiḥ,दाक्षिण्यं स्वजने दया परिजने शाठ्यं सदा दुर्जने प्रीतिः साधुजने नयो नृप-जने विद्वज्-जने चार्जवम् । शौर्यं शत्रु-जने क्षमा गुरु-जने कान्ता-जने धृष्टता ये चैवं पुरुषाः कलासु कुशलास् तेष्व् एव लोक-स्थितिः
+bharst_1.23,jāḍyaṃ dhiyo harati siñcati vāci satyaṃ mānonnatiṃ diśati pāpam apākaroti | cetaḥ prasādayati dikṣu tanoti kīrtiṃ sat-saṅgatiḥ kathaya kiṃ na karoti puṃsām,जाड्यं धियो हरति सिञ्चति वाचि सत्यं मानोन्नतिं दिशति पापम् अपाकरोति । चेतः प्रसादयति दिक्षु तनोति कीर्तिं सत्-सङ्गतिः कथय किं न करोति पुंसाम्
+bharst_1.24,jayanti te sukṛtino rasa-siddhāḥ kavīśvarāḥ | nāsti yeṣāṃ yaśaḥkāye jarā-maraṇa-jaṃ bhayam,जयन्ति ते सुकृतिनो रस-सिद्धाः कवीश्वराः । नास्ति येषां यशःकाये जरा-मरण-जं भयम्
+bharst_1.25,sūnuḥ sac-caritaḥ satī priyatamā svāmī prasādonmukhaḥ snigdhaṃ mitram avañcakaḥ parijano niḥkleśa-leśaṃ manaḥ | ākāro ruciraḥ sthiraś ca vibhavo vidyāvadātaṃ mukhaṃ tuṣṭe viṣṭapa-kaṣṭa-hāriṇi harau samprāpyate dehinā,सूनुः सच्-चरितः सती प्रियतमा स्वामी प्रसादोन्मुखः स्निग्धं मित्रम् अवञ्चकः परिजनो निःक्लेश-लेशं मनः । आकारो रुचिरः स्थिरश् च विभवो विद्यावदातं मुखं तुष्टे विष्टप-कष्ट-हारिणि हरौ सम्प्राप्यते देहिना
+bharst_1.26,prāṇāghātān nivṛttiḥ para-dhana-haraṇe saṃyamaḥ satya-vākyaṃ kāle śaktyā pradānaṃ yuvati-jana-kathā-mūka-bhāvaḥ pareṣām | tṛṣṇā-sroto vibhaṅgo guruṣu ca vinayaḥ sarva-bhūtānukampā sāmānyaḥ sarva-śāstreṣv anupahata-vidhiḥ śreyasām eṣa panthāḥ,प्राणाघातान् निवृत्तिः पर-धन-हरणे संयमः सत्य-वाक्यं काले शक्त्या प्रदानं युवति-जन-कथा-मूक-भावः परेषाम् । तृष्णा-स्रोतो विभङ्गो गुरुषु च विनयः सर्व-भूतानुकम्पा सामान्यः सर्व-शास्त्रेष्व् अनुपहत-विधिः श्रेयसाम् एष पन्थाः
+bharst_1.27,prārabhyate na khalu vighna-bhayena nīcaiḥ prārabhya vighna-vihatā viramanti madhyāḥ | vighnaiḥ punaḥ punar api pratihanyamānāḥ prārabdham uttama-janā na parityajanti,प्रारभ्यते न खलु विघ्न-भयेन नीचैः प्रारभ्य विघ्न-विहता विरमन्ति मध्याः । विघ्नैः पुनः पुनर् अपि प्रतिहन्यमानाः प्रारब्धम् उत्तम-जना न परित्यजन्ति
+bharst_1.28,asanto nābhyarthyāḥ suhṛd api na yācyaḥ kṛśa-dhanaḥ priyā nyāyyā vṛttir malinam asubhaṅge 'py asukaram | vipady uccaiḥ stheyaṃ padam anuvidheyaṃ ca mahatāṃ satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamam asidhārā-vratam idam,असन्तो नाभ्यर्थ्याः सुहृद् अपि न याच्यः कृश-धनः प्रिया न्याय्या वृत्तिर् मलिनम् असुभङ्गे ऽप्य् असुकरम् । विपद्य् उच्चैः स्थेयं पदम् अनुविधेयं च महतां सतां केनोद्दिष्टं विषमम् असिधारा-व्रतम् इदम्
+bharst_1.29,kṣut-kṣāmo 'pi jarā-kṛśo 'pi śithila-prāṇo 'pi kaṣṭāṃ daśām āpanno 'pi vipanna-dīdhitir iti prāṇeṣu naśyatsv api | mattebhendra-vibhinna-kumbha-piśita-grāsaika-baddha-spṛhaḥ kiṃ jīrṇaṃ tṛṇam atti māna-mahatām agresaraḥ kesarī,क्षुत्-क्षामो ऽपि जरा-कृशो ऽपि शिथिल-प्राणो ऽपि कष्टां दशाम् आपन्नो ऽपि विपन्न-दीधितिर् इति प्राणेषु नश्यत्स्व् अपि । मत्तेभेन्द्र-विभिन्न-कुम्भ-पिशित-ग्रासैक-बद्ध-स्पृहः किं जीर्णं तृणम् अत्ति मान-महताम् अग्रेसरः केसरी
+bharst_1.30,svalpa-snāyu-vasāvaśeṣa-malinaṃ nirmāṃsam apy asthi goḥ śvā labdhvā paritoṣam eti na tu tat tasya kṣudhā-śāntaye | siṃho jambukam aṅkam āgatam api tyaktvā nihanti dvipaṃ sarvaḥ kṛcchra-gato 'pi vāñchanti janaḥ sattvānurūpaṃ phalam,स्वल्प-स्नायु-वसावशेष-मलिनं निर्मांसम् अप्य् अस्थि गोः श्वा लब्ध्वा परितोषम् एति न तु तत् तस्य क्षुधा-शान्तये । सिंहो जम्बुकम् अङ्कम् आगतम् अपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपं सर्वः कृच्छ्र-गतो ऽपि वाञ्छन्ति जनः सत्त्वानुरूपं फलम्
+bharst_1.31,lāṅgūla-cālanam adhaś-caraṇāvapātaṃ bhūmau nipatya vadanodara-darśanaṃ ca | śvā piṇḍadasya kurute gaja-puṅgavas tu dhīraṃ vilokayati cāṭu-śataiś ca bhuṅkte,लाङ्गूल-चालनम् अधश्-चरणावपातं भूमौ निपत्य वदनोदर-दर्शनं च । श्वा पिण्डदस्य कुरुते गज-पुङ्गवस् तु धीरं विलोकयति चाटु-शतैश् च भुङ्क्ते
+bharst_1.32,parivartini saṃsāre mṛtaḥ ko vā na jāyate | sa jāto yena jātena yāti vaṃśaḥ samunnatim,परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते । स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम्
+bharst_1.33,kusuma-stavakasyeva dvayī vṛttir manasvinaḥ | mūrdhni vā sarva-lokasya śīryate vana eva vā,कुसुम-स्तवकस्येव द्वयी वृत्तिर् मनस्विनः । मूर्ध्नि वा सर्व-लोकस्य शीर्यते वन एव वा
+bharst_1.34,santy anye 'pi bṛhaspati-prabhṛtayaḥ sambhāvitāḥ pañcaṣās tān praty eṣa viśeṣa-vikrama-rucī rāhur na vairāyate | dvāv eva grasate divākara-niśā-prāṇeśvarau bhāskarau bhrātaḥ parvaṇi paśya dānava-patiḥ śīrṣāvaśeṣākṛtiḥ,सन्त्य् अन्ये ऽपि बृहस्पति-प्रभृतयः सम्भाविताः पञ्चषास् तान् प्रत्य् एष विशेष-विक्रम-रुची राहुर् न वैरायते । द्वाव् एव ग्रसते दिवाकर-निशा-प्राणेश्वरौ भास्करौ भ्रातः पर्वणि पश्य दानव-पतिः शीर्षावशेषाकृतिः
+bharst_1.35,vahati bhuvana-śreṇiṃ śeṣaḥ phaṇāphalaka-sthitāṃ kamaṭha-patinā madhye-pṛṣṭhaṃ sadā sa ca dhāryate | tam api kurute kroḍādhīnaṃ payodhir anādarād ahaha mahatāṃ niḥsīmānaś caritra-vibhūtayaḥ,वहति भुवन-श्रेणिं शेषः फणाफलक-स्थितां कमठ-पतिना मध्ये-पृष्ठं सदा स च धार्यते । तम् अपि कुरुते क्रोडाधीनं पयोधिर् अनादराद् अहह महतां निःसीमानश् चरित्र-विभूतयः
+bharst_1.36,varaṃ pakṣa-cchedaḥ samadamaghavan-mukta-kuliśaprahārair udgacchad-bahula-dahanodgāra-gurubhiḥ | tuṣārādreḥ sūnor ahaha pitari kleśa-vivaśe na cāsau sampātaḥ payasi payasāṃ patyur ucitaḥ,वरं पक्ष-च्छेदः समदमघवन्-मुक्त-कुलिशप्रहारैर् उद्गच्छद्-बहुल-दहनोद्गार-गुरुभिः । तुषाराद्रेः सूनोर् अहह पितरि क्लेश-विवशे न चासौ सम्पातः पयसि पयसां पत्युर् उचितः
+bharst_1.37,siṃhaḥ śiśur api nipatati mada-malina-kapola-bhittiṣu gajeṣu | prakṛtir iyaṃ sattvavatāṃ na khalu vayas tejaso hetuḥ,सिंहः शिशुर् अपि निपतति मद-मलिन-कपोल-भित्तिषु गजेषु । प्रकृतिर् इयं सत्त्ववतां न खलु वयस् तेजसो हेतुः
+bharst_1.38,jātir yātu rasātalaṃ guṇa-gaṇais tatrāpy adho gamyatāṃ śīlaṃ śaila-taṭāt patatv abhijanaḥ sandahyatāṃ vahninā | śaurye vairiṇi vajram āśu nipatatv artho 'stu naḥ kevalaṃ yenaikena vinā guṇas tṛṇa-lava-prāyāḥ samastā ime,जातिर् यातु रसातलं गुण-गणैस् तत्राप्य् अधो गम्यतां शीलं शैल-तटात् पतत्व् अभिजनः सन्दह्यतां वह्निना । शौर्ये वैरिणि वज्रम् आशु निपतत्व् अर्थो ऽस्तु नः केवलं येनैकेन विना गुणस् तृण-लव-प्रायाः समस्ता इमे
+bharst_1.39,dhanam arjaya kākutstha dhana-mūlam idaṃ jagat | antaraṃ nābhijānāmi nirdhanasya mṛtasya ca,धनम् अर्जय काकुत्स्थ धन-मूलम् इदं जगत् । अन्तरं नाभिजानामि निर्धनस्य मृतस्य च
+bharst_1.40,tānīndriyāṇy avikalāni tad eva nāma sā buddhir apratihatā vacanaṃ tad eva | arthoṣmaṇā virahitaḥ puruṣaḥ kṣaṇena so 'py anya eva bhavatīti vicitram etat,तानीन्द्रिय��ण्य् अविकलानि तद् एव नाम सा बुद्धिर् अप्रतिहता वचनं तद् एव । अर्थोष्मणा विरहितः पुरुषः क्षणेन सो ऽप्य् अन्य एव भवतीति विचित्रम् एतत्
+bharst_1.41,yasyāsti vittaṃ sa naraḥ kulīnaḥ sa paṇḍitaḥ sa śrutavān guṇajñaḥ | sa eva vaktā sa ca darśanīyaḥ sarve guṇāḥ kāñcanam āśrayanti,यस्यास्ति वित्तं स नरः कुलीनः स पण्डितः स श्रुतवान् गुणज्ञः । स एव वक्ता स च दर्शनीयः सर्वे गुणाः काञ्चनम् आश्रयन्ति
+bharst_1.42,daurmantryān nṛpatir vinaśyati yatiḥ saṅgāt suto lālanāt vipro 'nadhyayanāt kulaṃ kutanayāc chīlaṃ khalopāsanāt | hrīr madyād anavekṣaṇād api kṛṣiḥ snehaḥ pravāsāśrayān maitrī cāpraṇayāt samṛddhir anayāt tyāga-pramādād dhanam,दौर्मन्त्र्यान् नृपतिर् विनश्यति यतिः सङ्गात् सुतो लालनात् विप्रो ऽनध्ययनात् कुलं कुतनयाच् छीलं खलोपासनात् । ह्रीर् मद्याद् अनवेक्षणाद् अपि कृषिः स्नेहः प्रवासाश्रयान् मैत्री चाप्रणयात् समृद्धिर् अनयात् त्याग-प्रमादाद् धनम्
+bharst_1.43,dānaṃ bhogo nāśas tisro gatayo bhavanti vittasya | yo na dadāti na bhuṅkte tasya tṛtīyā gatir bhavati,दानं भोगो नाशस् तिस्रो गतयो भवन्ति वित्तस्य । यो न ददाति न भुङ्क्ते तस्य तृतीया गतिर् भवति
+bharst_1.44,maṇiḥ śāṇollīḍhaḥ samara-vijayī heti-dalito mada-kṣīṇo nāgaḥ śaradi saritaḥ śyāna-pulināḥ | kalā-śeṣaś candraḥ surata-mṛditā bāla-vanitā tan-nimnā śobhante galita-vibhavāś cārthiṣu narāḥ,मणिः शाणोल्लीढः समर-विजयी हेति-दलितो मद-क्षीणो नागः शरदि सरितः श्यान-पुलिनाः । कला-शेषश् चन्द्रः सुरत-मृदिता बाल-वनिता तन्-निम्ना शोभन्ते गलित-विभवाश् चार्थिषु नराः
+bharst_1.45,parikṣīṇaḥ kaścit spṛhayati yavānāṃ prasṛtaye sa paścāt sampūrṇaḥ kalayati dharitrīṃ tṛṇa-samām | ataś cānaikāntyād guru-laghutayā 'rtheṣu dhaninām avasthā vastūni prathayati ca saṅkocayati ca,परिक्षीणः कश्चित् स्पृहयति यवानां प्रसृतये स पश्चात् सम्पूर्णः कलयति धरित्रीं तृण-समाम् । अतश् चानैकान्त्याद् गुरु-लघुतया ऽर्थेषु धनिनाम् अवस्था वस्तूनि प्रथयति च सङ्कोचयति च
+bharst_1.46,rājan dudhukṣasi yadi kṣiti-dhenum etāṃ tenādya vatsam iva lokam amuṃ puṣāṇa tasmiṃś ca samyag aniśaṃ paripoṣyamāṇe nānā-phalaiḥ phalati kalpalateva bhūmiḥ,राजन् दुधुक्षसि यदि क्षिति-धेनुम् एतां तेनाद्य वत्सम् इव लोकम् अमुं पुषाण तस्मिंश् च सम्यग् अनिशं परिपोष्यमाणे नाना-फलैः फलति कल्पलतेव भूमिः
+bharst_1.47,satyānṛtā ca paruṣā priya-vādinī ca hiṃsrā dayālur api cārthaparā vadānyā | nitya-vyayā pracura-nitya-dhanāgamā ca vārāṅganeva nṛpa-nītir aneka-rūpā,सत्यानृता च परुषा प्रिय-वादिनी च हिंस्रा दयालुर् अपि चार्थपरा वदान्या । नित्य-व्यया प्रचुर-नित्य-धनागमा च वाराङ्गनेव नृप-नीतिर् अनेक-रूपा
+bharst_1.48,ājñā kīrtiḥ pālanaṃ brāhmaṇānāṃ dānaṃ bhogo mitra-saṃrakṣaṇaṃ ca yeṣām ete ṣaḍguṇā na pravṛttāḥ ko 'rthas teṣāṃ pārthivopāśrayeṇa,आज्ञा कीर्तिः पालनं ब्राह्मणानां दानं भोगो मित्र-संरक्षणं च येषाम् एते षड्गुणा न प्रवृत्ताः को ऽर्थस् तेषां पार्थिवोपाश्रयेण
+bharst_1.49,yad dhātrā nija-bhāla-paṭṭa-likhitaṃ stokaṃ mahad vā dhanaṃ tat prāpnoti marusthale 'pi nitarāṃ merau tato nādhikam | tad dhīro bhava vittavatsu kṛpaṇāṃ vṛttiṃ vṛthā sā kṛthāḥ kūpe paśya payonidhāv api ghaṭo gṛhṇāti tulyaṃ jalam,यद् धात्रा निज-भाल-पट्ट-लिखितं स्तोकं महद् वा धनं तत् प्राप्नोति मरुस्थले ऽपि नितरां मेरौ ततो नाधिकम् । तद् धीरो भव वित्तवत्सु कृपणां वृत्तिं वृथा सा कृथाः कूपे पश्य पयोनिधाव् अपि घटो गृह्णाति तुल्यं जलम्
+bharst_1.50,tvam eva cātakādhāro ' sīti keṣāṃ na gocaraḥ | kim ambhoda-varāsmākaṃ kārpaṇyoktaṃ pratīkṣase,त्वम् एव चातकाधारो ऽ सीति केषां न गोचरः । किम् अम्भोद-वरास्माकं कार्पण्योक्तं प्रतीक्षसे
+bharst_1.51,re re cātaka sāvadhāna-manasā mitra kṣaṇaṃ śrūyatām ambhodā bahavo vasanti gagane sarve 'pi naitādṛśāḥ | kecid vṛṣṭibhir ārdrayanti vasudhāṃ garjanti kecid vṛthā yaṃ yaṃ paśyasi tasya tasya purato mā brūhi dīnaṃ vacaḥ,रे रे चातक सावधान-मनसा मित्र क्षणं श्रूयताम् अम्भोदा बहवो वसन्ति गगने सर्वे ऽपि नैतादृशाः । केचिद् वृष्टिभिर् आर्द्रयन्ति वसुधां गर्जन्ति केचिद् वृथा यं यं पश्यसि तस्य तस्य पुरतो मा ब्रूहि दीनं वचः
+bharst_1.52,akaruṇatvam akāraṇa-vigrahaḥ paradhane parayoṣiti ca spṛhā | sujana-bandhujaneṣv asahiṣṇutā prakṛti-siddham idaṃ hi durātmanām,अकरुणत्वम् अकारण-विग्रहः परधने परयोषिति च स्पृहा । सुजन-बन्धुजनेष्व् असहिष्णुता प्रकृति-सिद्धम् इदं हि दुरात्मनाम्
+bharst_1.53,durjanaḥ parihartavyo vidyayā 'lakṛto 'pi san | maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kim asau na bhayaṅkaraḥ,दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्यया ऽलकृतो ऽपि सन् । मणिना भूषितः सर्पः किम् असौ न भयङ्करः
+bharst_1.54,jāḍyaṃ hrīmati gaṇyate vrata-rucau dambhaḥ śucau kaitavaṃ śūre nirghṛṇatā munau vimatitā dainyaṃ priyālāpini | tejasviny avaliptatā mukharatā vaktary aśaktiḥ sthire tat ko nāma guṇo bhavet sa guṇināṃ yo durjanair nāṅkitaḥ,जाड्यं ह्रीमति गण्यते व्रत-रुचौ दम्भः शुचौ कैतवं शूरे निर्घृणता मुनौ विमतिता दैन्यं प्रियालापिनि । तेजस्विन्य् अवलिप्तता मुखरता वक्तर्य् अशक्तिः स्थिरे तत् को नाम गुणो भवेत् स गुणिनां यो दुर्जनैर् नाङ्कितः
+bharst_1.55,lobhaś ced aguṇena kiṃ piśunatā yady asti kiṃ pātakaiḥ satyaṃ cet tapasā ca kiṃ śuci mano yady asti tīrthena kim | saujanyaṃ yadi kiṃ guṇaiḥ sumahimā yady asti kiṃ maṇḍanaiḥ sad-vidyā yadi kiṃ dhanair apayaśo yady asti kiṃ mṛtyunā,लोभश् चेद् अगुणेन किं पिशुनता यद्य् अस्ति किं पातकैः सत्यं चेत् तपसा च किं शुचि मनो यद्य् अस्ति तीर्थेन किम् । सौजन्यं यदि किं गुणैः सुमहिमा यद्य् अस्ति किं मण्डनैः सद्-विद्या यदि किं धनैर् अपयशो यद्य् अस्ति किं मृत्युना
+bharst_1.56,śaśī divasa-dhūsaro galita-yauvanā kāminī saro vigata-vārijaṃ mukham anakṣaraṃ svākṛteḥ | prabhur dhana-parāyaṇaḥ satata-durgataḥ sajjano nṛpāṅgaṇa-gataḥ khalo manasi sapta śalyāni me,शशी दिवस-धूसरो गलित-यौवना कामिनी सरो विगत-वारिजं मुखम् अनक्षरं स्वाकृतेः । प्रभुर् धन-परायणः सतत-द��र्गतः सज्जनो नृपाङ्गण-गतः खलो मनसि सप्त शल्यानि मे
+bharst_1.57,na kaścic caṇḍa-kopānām ātmīyo nāma bhūbhujām | hotāram api juhvānaṃ spṛṣṭo vahati pāvakaḥ,न कश्चिच् चण्ड-कोपानाम् आत्मीयो नाम भूभुजाम् । होतारम् अपि जुह्वानं स्पृष्टो वहति पावकः
+bharst_1.58,maunomūkaḥ pravacana-paṭur bāṭulo jalpako vā dhṛṣṭaḥ pārśve vasati ca sadā dūrataś cāpragalbhaḥ | kṣāntyā bhīrur yadi na sahate prāyaśo nābhijātaḥ sevādharmaḥ parama-gahano yoginām apy agamyaḥ,मौनोमूकः प्रवचन-पटुर् बाटुलो जल्पको वा धृष्टः पार्श्वे वसति च सदा दूरतश् चाप्रगल्भः । क्षान्त्या भीरुर् यदि न सहते प्रायशो नाभिजातः सेवाधर्मः परम-गहनो योगिनाम् अप्य् अगम्यः
+bharst_1.59,udbhāsitākhila-khalasya viśṛṅkhalasya prāg-jāta-vistṛta-nijādhama-karma-vṛtteḥ | daivād avāpta-vibhavasya guṇa-dviṣo 'sya nīcasya gocara-gataiḥ sukham āpyate,उद्भासिताखिल-खलस्य विशृङ्खलस्य प्राग्-जात-विस्तृत-निजाधम-कर्म-वृत्तेः । दैवाद् अवाप्त-विभवस्य गुण-द्विषो ऽस्य नीचस्य गोचर-गतैः सुखम् आप्यते
+bharst_1.60,ārambha-gurvī kṣayiṇī krameṇa laghvī purā vṛddhimatī ca paścāt | dinasya pūrvārdha-parārdha-bhinnā chāyeva maitrī khala-saj-janānām,आरम्भ-गुर्वी क्षयिणी क्रमेण लघ्वी पुरा वृद्धिमती च पश्चात् । दिनस्य पूर्वार्ध-परार्ध-भिन्ना छायेव मैत्री खल-सज्-जनानाम्
+bharst_1.61,mṛga-mīna-sajjanānāṃ tṛṇa-jala-santoṣa-vihita-vṛttīnām | lubdhaka-dhīvara-piśunā niṣkāraṇa-vairiṇo jagati,मृग-मीन-सज्जनानां तृण-जल-सन्तोष-विहित-वृत्तीनाम् । लुब्धक-धीवर-पिशुना निष्कारण-वैरिणो जगति
+bharst_1.62,vāñchā sajjana-saṅgame para-guṇe prītir gurau namratā vidyāyāṃ vyasanaṃ sva-yoṣiti ratir lokāpavādād bhayam | bhaktiḥ śūlini śaktir ātma-damane saṃsarga-muktiḥ khale yeṣv ete nivasanti nirmala-guṇās tebhyo narebhyo namaḥ,वाञ्छा सज्जन-सङ्गमे पर-गुणे प्रीतिर् गुरौ नम्रता विद्यायां व्यसनं स्व-योषिति रतिर् लोकापवादाद् भयम् । भक्तिः शूलिनि शक्तिर् आत्म-दमने संसर्ग-मुक्तिः खले येष्व् एते निवसन्ति निर्मल-गुणास् तेभ्यो नरेभ्यो नमः
+bharst_1.63,vipadi dhairyam athābhyudaye kṣamā sadasi vākya-paṭutā yudhi vikramaḥ | yaśasi cābhirucir vyasanaṃ śrutau prakṛti-siddham idaṃ hi mahātmanām,विपदि धैर्यम् अथाभ्युदये क्षमा सदसि वाक्य-पटुता युधि विक्रमः । यशसि चाभिरुचिर् व्यसनं श्रुतौ प्रकृति-सिद्धम् इदं हि महात्मनाम्
+bharst_1.64,pradānaṃ pracchannaṃ gṛham upagate sambhrama-vidhiḥ priyaṃ kṛtvā maunaṃ sadasi kathanaṃ cāpy upakṛteḥ | anutseko lakṣmyām anabhibhava-gandhāḥ para-kathāḥ satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamam asidhārā-vratam idam,प्रदानं प्रच्छन्नं गृहम् उपगते सम्भ्रम-विधिः प्रियं कृत्वा मौनं सदसि कथनं चाप्य् उपकृतेः । अनुत्सेको लक्ष्म्याम् अनभिभव-गन्धाः पर-कथाः सतां केनोद्दिष्टं विषमम् असिधारा-व्रतम् इदम्
+bharst_1.65,kare ślāghyas tyāgaḥ śirasi guru-pāda-praṇayitā mukhe satyā vāṇī vijayi bhujayor vīryam atulam | hṛdi svacchā vṛttiḥ śrutim adhigataṃ ca śravaṇayor vināpy aiśvaryeṇa prakṛti-mahatāṃ maṇḍanam idam,करे श्लाघ्यस् त्यागः शिरसि गुरु-पाद-प्रण��िता मुखे सत्या वाणी विजयि भुजयोर् वीर्यम् अतुलम् । हृदि स्वच्छा वृत्तिः श्रुतिम् अधिगतं च श्रवणयोर् विनाप्य् ऐश्वर्येण प्रकृति-महतां मण्डनम् इदम्
+bharst_1.66,sampatsu mahatāṃ cittaṃ bhavaty utpala-komalam |āpatsu ca mahāśailaśilā- saṅghāta-karkaśam,सम्पत्सु महतां चित्तं भवत्य् उत्पल-कोमलम् ।आपत्सु च महाशैलशिला- सङ्घात-कर्कशम्
+bharst_1.67,santaptāyasi saṃsthitasya payaso nāmāpi na jñāyate muktākāratayā tad eva nalinī-patra-sthitaṃ rājate | svātyāṃ sāgara-śukti-madhya-patitaṃ tan-mauktikaṃ jāyate prāyeṇādhama-madhyamottama-guṇaḥ saṃsargato jāyate,सन्तप्तायसि संस्थितस्य पयसो नामापि न ज्ञायते मुक्ताकारतया तद् एव नलिनी-पत्र-स्थितं राजते । स्वात्यां सागर-शुक्ति-मध्य-पतितं तन्-मौक्तिकं जायते प्रायेणाधम-मध्यमोत्तम-गुणः संसर्गतो जायते
+bharst_1.68,prīṇāti yaḥ sucaritaiḥ pitaraṃ sa putro yad bhartur eva hitam icchati tat kalatram | tan mitram āpadi sukhe ca sama-kriyaṃ yad etat trayaṃ jagati puṇya-kṛto labhante,प्रीणाति यः सुचरितैः पितरं स पुत्रो यद् भर्तुर् एव हितम् इच्छति तत् कलत्रम् । तन् मित्रम् आपदि सुखे च सम-क्रियं यद् एतत् त्रयं जगति पुण्य-कृतो लभन्ते
+bharst_1.69,eko devaḥ keśavo vā śivo vā hy ekaṃ mitraṃ bhūpatir vā yatir vā | eko vāsaḥ pattane vā vane vā hy ekā bhāryā sundarī vā darī vā,एको देवः केशवो वा शिवो वा ह्य् एकं मित्रं भूपतिर् वा यतिर् वा । एको वासः पत्तने वा वने वा ह्य् एका भार्या सुन्दरी वा दरी वा
+bharst_1.70,namratvenonnamantaḥ para-guṇa-kathanaiḥ svān guṇān khyāpayantaḥ svārthān sampādayanto vitata-pṛthutarārambha-yatnāḥ parārthe | kṣāntyaivākṣepa-rukṣākṣara-mukhara-mukhān durjanān dūṣayantaḥ santaḥ sāścarya-caryā jagati bahu-matāḥ kasya nābhyarcanīyāḥ,नम्रत्वेनोन्नमन्तः पर-गुण-कथनैः स्वान् गुणान् ख्यापयन्तः स्वार्थान् सम्पादयन्तो वितत-पृथुतरारम्भ-यत्नाः परार्थे । क्षान्त्यैवाक्षेप-रुक्षाक्षर-मुखर-मुखान् दुर्जनान् दूषयन्तः सन्तः साश्चर्य-चर्या जगति बहु-मताः कस्य नाभ्यर्चनीयाः
+bharst_1.71,bhavanti namrās taravaḥ phalodgamair navāmbubhir dūrāvalambino ghanāḥ | anuddhatāḥ sat-puruṣāḥ samṛddhibhiḥ svabhāva eṣa paropakāriṇām,भवन्ति नम्रास् तरवः फलोद्गमैर् नवाम्बुभिर् दूरावलम्बिनो घनाः । अनुद्धताः सत्-पुरुषाः समृद्धिभिः स्वभाव एष परोपकारिणाम्
+bharst_1.72,śrotraṃ śrutenaiva na kuṇḍalena dānena pāṇir na tu kaṅkaṇena | vibhāti kāyaḥ karuṇa-parāṇāṃ paropakārair na tu candanena,श्रोत्रं श्रुतेनैव न कुण्डलेन दानेन पाणिर् न तु कङ्कणेन । विभाति कायः करुण-पराणां परोपकारैर् न तु चन्दनेन
+bharst_1.73,pāpān nivārayati yojayate hitāya guhyaṃ nigūhati guṇān prakaṭīkaroti | āpad-gataṃ ca na jahāti dadāti kāle san-mitra-lakṣaṇam idaṃ pravadanti santaḥ,पापान् निवारयति योजयते हिताय गुह्यं निगूहति गुणान् प्रकटीकरोति । आपद्-गतं च न जहाति ददाति काले सन्-मित्र-लक्षणम् इदं प्रवदन्ति सन्तः
+bharst_1.74,padmākaraṃ dinakaro vikacīkaroti camdrp volāsayati kairava-cakravālam | nābhyarthito jaladharo 'pi jalaṃ dadāti santaḥ svayaṃ parahite vihitābhiyogāḥ,पद्माकरं दिनकरो विकचीकरोति चम्द्र्प् वोलासयति कैरव-चक्रवालम् । नाभ्यर्थितो जलधरो ऽपि जलं ददाति सन्तः स्वयं परहिते विहिताभियोगाः
+bharst_1.75,eke sat-puruṣāḥ parārtha-ghaṭakāḥ svārthaṃ parityajanti ye sāmānyās tu parārtham udyama-bhṛtaḥ svārthāvirodhena ye | te 'mī mānuṣa-rākṣasāḥ parahitaṃ svārthāya nighnanti ye ye tu ghnanti nirarthakaṃ parahitaṃ te ke na jānīmahe,एके सत्-पुरुषाः परार्थ-घटकाः स्वार्थं परित्यजन्ति ये सामान्यास् तु परार्थम् उद्यम-भृतः स्वार्थाविरोधेन ये । ते ऽमी मानुष-राक्षसाः परहितं स्वार्थाय निघ्नन्ति ये ये तु घ्नन्ति निरर्थकं परहितं ते के न जानीमहे
+bharst_1.76,kṣīreṇātmagatodakāya hi guṇā dattā purā te 'khilā kṣīrottāpam avekṣya tena payasā svātmā kṛśānau hutaḥ | gantuṃ pāvakam unmanas tad abhavad dṛṣṭvā tu mitrāpadaṃ yuktaṃ tena jalena śāmyati satāṃ maitrī punas tv īdṛśī,क्षीरेणात्मगतोदकाय हि गुणा दत्ता पुरा ते ऽखिला क्षीरोत्तापम् अवेक्ष्य तेन पयसा स्वात्मा कृशानौ हुतः । गन्तुं पावकम् उन्मनस् तद् अभवद् दृष्ट्वा तु मित्रापदं युक्तं तेन जलेन शाम्यति सतां मैत्री पुनस् त्व् ईदृशी
+bharst_1.77,itaḥ svapiti keśavaḥ kulam itas tadīya-dviṣām itaś ca śaraṇārthināṃ śikhariṇāṃ gaṇāḥ śerate | ito 'pi baḍavānalaḥ saha samasta-saṃvartakaiṛ aho vitatam ūrjitaṃ bhara-sahaṃ sindhor vapuḥ,इतः स्वपिति केशवः कुलम् इतस् तदीय-द्विषाम् इतश् च शरणार्थिनां शिखरिणां गणाः शेरते । इतो ऽपि बडवानलः सह समस्त-संवर्तकैऋ अहो विततम् ऊर्जितं भर-सहं सिन्धोर् वपुः
+bharst_1.78,tṛṣṇāṃ chindhi bhaja kṣamāṃ jahi madaṃ pāpe ratiṃ mā kṛthāḥ satyaṃ brūhy anuyāhi sādhu-padavīṃ sevasva vidvaj-janam | mānyān mānaya vidviṣo 'py anunaya prakhyāpaya praśrayaṃ kīrtiṃ pālaya duḥkhite kuru dayām etat satāṃ ceṣṭitam,तृष्णां छिन्धि भज क्षमां जहि मदं पापे रतिं मा कृथाः सत्यं ब्रूह्य् अनुयाहि साधु-पदवीं सेवस्व विद्वज्-जनम् । मान्यान् मानय विद्विषो ऽप्य् अनुनय प्रख्यापय प्रश्रयं कीर्तिं पालय दुःखिते कुरु दयाम् एतत् सतां चेष्टितम्
+bharst_1.79,manasi vacasi kāye puṇya-pīyūṣa-pūrṇās tribhuvanam upakāra-śreṇibhiḥ prīṇayantaḥ | para-guṇa-paramāṇūn parvatīkṛtya nityaṃ nija-hṛdi vikasantaḥ santa santaḥ kiyantaḥ,मनसि वचसि काये पुण्य-पीयूष-पूर्णास् त्रिभुवनम् उपकार-श्रेणिभिः प्रीणयन्तः । पर-गुण-परमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यं निज-हृदि विकसन्तः सन्त सन्तः कियन्तः
+bharst_1.80,kiṃ tena hema-giriṇā rajatādriṇā vā yatrāśritāś ca taravas taravas ta eva | manyāmahe malayam eva yad-āśrayeṇa kaṅkola-nimba-kaṭujā api candanāḥ syuḥ,किं तेन हेम-गिरिणा रजताद्रिणा वा यत्राश्रिताश् च तरवस् तरवस् त एव । मन्यामहे मलयम् एव यद्-आश्रयेण कङ्कोल-निम्ब-कटुजा अपि चन्दनाः स्युः
+bharst_1.81,ratnair mahārhais tutuṣur na devā na bhejire bhīma-viṣeṇa bhītim | sudhāṃ vinā na parayur virāmaṃ na niścitārthād viramanti dhīrāḥ,रत्नैर् महार्हैस् तुतुषुर् न देवा न भेजिरे भीम-विषेण भीत��म् । सुधां विना न परयुर् विरामं न निश्चितार्थाद् विरमन्ति धीराः
+bharst_1.82,kvacit pṛthvīśayyaḥ kvacid api ca paraṅka-śayanaḥ kvacic chākāhāraḥ kvacid api ca śālyodana-ruciḥ | kvacit kanthādhārī kvacid api ca divyāmbaradharo manasvī kāryārthī na gaṇayati duḥkhaṃ na ca sukham,क्वचित् पृथ्वीशय्यः क्वचिद् अपि च परङ्क-शयनः क्वचिच् छाकाहारः क्वचिद् अपि च शाल्योदन-रुचिः । क्वचित् कन्थाधारी क्वचिद् अपि च दिव्याम्बरधरो मनस्वी कार्यार्थी न गणयति दुःखं न च सुखम्
+bharst_1.83,aiśvaryasya vibhūṣaṇaṃ sujanatā śauryasya vāk-saṃyamo jñānasyopaśamaḥ śrutasya vinayo vittasya pātre vyayaḥ | akrodhas tapasaḥ kṣamā prabhavitur dharmasya nirvājatā sarveṣām api sarva-kāraṇam idaṃ śīlaṃ paraṃ bhūṣaṇam,ऐश्वर्यस्य विभूषणं सुजनता शौर्यस्य वाक्-संयमो ज्ञानस्योपशमः श्रुतस्य विनयो वित्तस्य पात्रे व्ययः । अक्रोधस् तपसः क्षमा प्रभवितुर् धर्मस्य निर्वाजता सर्वेषाम् अपि सर्व-कारणम् इदं शीलं परं भूषणम्
+bharst_1.84,nindantu nīti-nipuṇā yadi vā stuvantu lakṣmīḥ samāviśatu gacchatu vā yatheṣṭham | adyaiva vā maraṇam astu yugāntare vā nyāyyāt pathaḥ pravicalanti padaṃ na dhīrāḥ,निन्दन्तु नीति-निपुणा यदि वा स्तुवन्तु लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्ठम् । अद्यैव वा मरणम् अस्तु युगान्तरे वा न्याय्यात् पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः
+bharst_1.85,bhagnāśasya karaṇḍa-piṇḍita-tanor mlānendriyasya kṣudhā kṛtvākhur vivaraṃ svayaṃ nipatito naktaṃ mukhe bhoginaḥ | tṛptas tat-piśitena satvaram asau tenaiva yātaḥ yathā lokāḥ paśyata daivam eva hi nṛṇāṃ vṛddhau kṣaye kāraṇam,भग्नाशस्य करण्ड-पिण्डित-तनोर् म्लानेन्द्रियस्य क्षुधा कृत्वाखुर् विवरं स्वयं निपतितो नक्तं मुखे भोगिनः । तृप्तस् तत्-पिशितेन सत्वरम् असौ तेनैव यातः यथा लोकाः पश्यत दैवम् एव हि नृणां वृद्धौ क्षये कारणम्
+bharst_1.86,ālasyaṃ hi manuṣyāṇāṃ śarīrastho mahān ripuḥ | nāsty udyama-samo bandhuḥ kurvāṇo nāvasīdati,आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः । नास्त्य् उद्यम-समो बन्धुः कुर्वाणो नावसीदति
+bharst_1.87,chinno 'pi rohati tar kṣīṇo 'py upacīyate punaś candraḥ | iti vimṛśantaḥ santaḥ santapyante na duḥkheṣu,छिन्नो ऽपि रोहति तर् क्षीणो ऽप्य् उपचीयते पुनश् चन्द्रः । इति विमृशन्तः सन्तः सन्तप्यन्ते न दुःखेषु
+bharst_1.88,netā yasya bṛhaspatiḥ praharaṇaṃ vajraṃ surāḥ sainikāḥ svargo durgam anugrahaḥ kila harer airāvato vāraṇaḥ | ity aiśvarya-balānvito 'pi balabhid bhagnaḥ paraiḥ saṅgare tad vyaktaṃ nanu daivam eva śaraṇaṃ dhig dhig vṛthā pauruṣam,नेता यस्य बृहस्पतिः प्रहरणं वज्रं सुराः सैनिकाः स्वर्गो दुर्गम् अनुग्रहः किल हरेर् ऐरावतो वारणः । इत्य् ऐश्वर्य-बलान्वितो ऽपि बलभिद् भग्नः परैः सङ्गरे तद् व्यक्तं ननु दैवम् एव शरणं धिग् धिग् वृथा पौरुषम्
+bharst_1.89,karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ buddhiḥ karmānusāriṇī | tathāpi sudhiyā bhāvyaṃ suvicāryaiva kurvatā,कर्मायत्तं फलं पुंसां बुद्धिः कर्मानुसारिणी । तथापि सुधिया भाव्यं सुविचार्यैव कुर्वता
+bharst_1.90,khalv āto divaseśvarasya kiraṇaiḥ santāḍito mastake vāñchan deśam anātapaṃ vidhi-vaśāt tālasya mūlaṃ gataḥ | tatrāpy asya mahāphalena patatā bhagnaṃ saśabdaṃ śiraḥ prāyo gacchati yatra bhāgya-rahitas tatraiva yānty āpadaḥ,खल्व् आतो दिवसेश्वरस्य किरणैः सन्ताडितो मस्तके वाञ्छन् देशम् अनातपं विधि-वशात् तालस्य मूलं गतः । तत्राप्य् अस्य महाफलेन पतता भग्नं सशब्दं शिरः प्रायो गच्छति यत्र भाग्य-रहितस् तत्रैव यान्त्य् आपदः
+bharst_1.91,ravi-niśākarayor graha-pīḍanaṃ gaja-bhujaṅgamayor api bandhanam | matimatāṃ ca vilokya daridratāṃ vidhir aho balavān iti me matiḥ,रवि-निशाकरयोर् ग्रह-पीडनं गज-भुजङ्गमयोर् अपि बन्धनम् । मतिमतां च विलोक्य दरिद्रतां विधिर् अहो बलवान् इति मे मतिः
+bharst_1.92,sṛjati tāvad aśeṣa-guṇakaraṃ puruṣa-ratnam alaṅkaraṇaṃ bhuvaḥ | tad api tat-kṣaṇa-bhaṅgi karoti ced ahaha kaṣṭam apaṇḍitatā vidheḥ,सृजति तावद् अशेष-गुणकरं पुरुष-रत्नम् अलङ्करणं भुवः । तद् अपि तत्-क्षण-भङ्गि करोति चेद् अहह कष्टम् अपण्डितता विधेः
+bharst_1.93,patraṃ naiva yadā karīra-viṭape doṣo vasantasya kim nolūko 'py avaokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam | dhārā naiva patanti cātaka-mukhe meghasya kiṃ dūṣaṇam yat pūrvaṃ vidhinā lalāṭa-likhitaṃ tan mārjituṃ kaḥ kṣamaḥ,पत्रं नैव यदा करीर-विटपे दोषो वसन्तस्य किम् नोलूको ऽप्य् अवओकते यदि दिवा सूर्यस्य किं दूषणम् । धारा नैव पतन्ति चातक-मुखे मेघस्य किं दूषणम् यत् पूर्वं विधिना ललाट-लिखितं तन् मार्जितुं कः क्षमः
+bharst_1.94,namasyāmo devān nanu hatavidhes te 'pi vaśagā vidhir vandyaḥ so 'pi pratiniyata-karmaika-phaladaḥ | phalaṃ karmāyattaṃ yadi kim amaraiḥ kiṃ ca vidhinā namas tat-karmabhyo vidhir api na yebhyaḥ prabhavati,नमस्यामो देवान् ननु हतविधेस् ते ऽपि वशगा विधिर् वन्द्यः सो ऽपि प्रतिनियत-कर्मैक-फलदः । फलं कर्मायत्तं यदि किम् अमरैः किं च विधिना नमस् तत्-कर्मभ्यो विधिर् अपि न येभ्यः प्रभवति
+bharst_1.95,brahmā yena kulālavan niyamito brahmāḍa-bhāṇḍodare viṣṇur yena daśāvatāra-gahane kṣipto mahā-saṅkaṭe | rudro yena kapāla-pāṇi-puṭake bhikṣāṭanaṃ kāritaḥ sūryo bhrāmyati nityam eva gagane tasmai namaḥ karmaṇe,ब्रह्मा येन कुलालवन् नियमितो ब्रह्माड-भाण्डोदरे विष्णुर् येन दशावतार-गहने क्षिप्तो महा-सङ्कटे । रुद्रो येन कपाल-पाणि-पुटके भिक्षाटनं कारितः सूर्यो भ्राम्यति नित्यम् एव गगने तस्मै नमः कर्मणे
+bharst_1.96,naivākṛtiḥ phalati naivaa kulaṃ na śīlaṃ vidyāpi naiva na ca yatna-kṛtāpi sevā | bhāgyāni pūrva-tapasā khalu sañcitāni kāle phalanti puruṣasya yathaiva vṛkṣāḥ,नैवाकृतिः फलति नैवअ कुलं न शीलं विद्यापि नैव न च यत्न-कृतापि सेवा । भाग्यानि पूर्व-तपसा खलु सञ्चितानि काले फलन्ति पुरुषस्य यथैव वृक्षाः
+bharst_1.97,vane raṇe śatru-jalāgni-madhye mahārṇave parvata-mastake vā | suptaṃ pramattaṃ viṣama-sthitaṃ vā rakṣanti puṇyāni purākṛtāni,वने रणे शत्रु-जलाग्नि-मध्ये महार्णवे पर्वत-मस्तके वा । सुप्तं प्रमत्तं विषम-स्थितं वा रक्षन्ति पुण्यानि पुराकृतानि
+bharst_1.98,yā sādhūṃś ca khalān karoti viduṣo mūrkhān hitān dveṣiṇaḥ pratyakṣaṃ kurute parīkṣam amṛtaṃ hālāhalaṃ tat-kṣaṇāt | tām ārādhaya sat-kriyāṃ bhagavatīṃ bhoktuṃ phalaṃ vāñchitaṃ he sādho vyasanair guṇeṣu vipuleṣv āsthāṃ vṛthā mā kṛthāḥ,या साधूंश् च खलान् करोति विदुषो मूर्खान् हितान् द्वेषिणः प्रत्यक्षं कुरुते परीक्षम् अमृतं हालाहलं तत्-क्षणात् । ताम् आराधय सत्-क्रियां भगवतीं भोक्तुं फलं वाञ्छितं हे साधो व्यसनैर् गुणेषु विपुलेष्व् आस्थां वृथा मा कृथाः
+bharst_1.99,guṇavad aguṇavad vā kurvatā kārya-jātaṃ pariṇatir avadhāryā yatnataḥ paṇḍitena | atirabhasa-kṛtānāṃ karmaṇām āvipatter bhavati hṛdaya-dāhī śalya-tulyo vipākaḥ,गुणवद् अगुणवद् वा कुर्वता कार्य-जातं परिणतिर् अवधार्या यत्नतः पण्डितेन । अतिरभस-कृतानां कर्मणाम् आविपत्तेर् भवति हृदय-दाही शल्य-तुल्यो विपाकः
+bharst_1.100,sthālyāṃ vaidūryamayyāṃ pacati tilakaṇāṃś candanair indhanaughaiḥ sauvarṇair lāṅgalāgrair vilikhati vasudhām arka-mūlasya hetoḥ | kṛtvā karpūra-khaṇḍān vṛttim iha kurute kodravāṇāṃ samantāt prāpyemāṃ karm-bhūmiṃ na carati manujo yas topa manda-bhāgyaḥ,स्थाल्यां वैदूर्यमय्यां पचति तिलकणांश् चन्दनैर् इन्धनौघैः सौवर्णैर् लाङ्गलाग्रैर् विलिखति वसुधाम् अर्क-मूलस्य हेतोः । कृत्वा कर्पूर-खण्डान् वृत्तिम् इह कुरुते कोद्रवाणां समन्तात् प्राप्येमां कर्म्-भूमिं न चरति मनुजो यस् तोप मन्द-भाग्यः
+bharst_1.101,majjatv ambhasi yātu meru-śikharaṃ śatruṃ jayatv āhave vāṇijyaṃ kṛṣi-sevane ca sakalā vidyāḥ kalāḥ śikṣatām | ākāśaṃ vipulaṃ prayātu khagavat kṛtvā prayatnaṃ paraṃ nābhāvyaṃ bhavatīha karma-vaśato bhāvyasya nāśaḥ kutaḥ,मज्जत्व् अम्भसि यातु मेरु-शिखरं शत्रुं जयत्व् आहवे वाणिज्यं कृषि-सेवने च सकला विद्याः कलाः शिक्षताम् । आकाशं विपुलं प्रयातु खगवत् कृत्वा प्रयत्नं परं नाभाव्यं भवतीह कर्म-वशतो भाव्यस्य नाशः कुतः
+bharst_1.102,bhīmaṃ vanaṃ bhavati tasya puraṃ pradhānaṃ sarvo janaḥ svajanatām upayāti tasya | kṛtsnā ca bhūr bhavati sannidhi-ratna-pūrṇā yasyāsti pūrva-sukṛtaṃ vipulaṃ narasya,भीमं वनं भवति तस्य पुरं प्रधानं सर्वो जनः स्वजनताम् उपयाति तस्य । कृत्स्ना च भूर् भवति सन्निधि-रत्न-पूर्णा यस्यास्ति पूर्व-सुकृतं विपुलं नरस्य
+bharst_1.103,ko lābho guṇisaṅgamaḥ kim asukhaṃ prājñetaraiḥ saṅgatiḥ kā hāniḥ samaya-cyutir nipuṇatā kā dharma-tattve ratiḥ | kaḥ śūro vijitendriyaḥ priyatamā kā 'nuvratā kiṃ dhanaṃ vidyā kiṃ sukham apravāsa-gamanaṃ rājyaṃ kim ājñā-phalam,को लाभो गुणिसङ्गमः किम् असुखं प्राज्ञेतरैः सङ्गतिः का हानिः समय-च्युतिर् निपुणता का धर्म-तत्त्वे रतिः । कः शूरो विजितेन्द्रियः प्रियतमा का ऽनुव्रता किं धनं विद्या किं सुखम् अप्रवास-गमनं राज्यं किम् आज्ञा-फलम्
+bharst_1.104,apriya-vacana-daridraiḥ priya-vacana-dhanāḍhyaiḥ sva-dāra-parituṣṭaiḥ | para-parivāda-nivṛttaiḥ kvacit kvacin maṇḍitā vasudhā,अप्रिय-वचन-दरिद्रैः प्रिय-वचन-धनाढ्यैः स्व-दार-परितुष्टैः । पर-परिवाद-निवृत्तैः क्वचित् क्वचिन् मण्डिता वसुधा
+bharst_1.105,kadarthitasyāpi hi dhairya-vṛtter na śakyate dhairya-guṇaḥ pramārṣṭum | adhomukhasyāpi kṛtasya vahner nādhaḥ śikhā yāti kadācid eva,कदर्थितस्यापि हि धैर्य-वृत्तेर् न शक्यते धैर्य-गुणः प्रमार्ष्टुम् । अधोमुखस्यापि कृतस्य वह्नेर् नाधः शिखा याति कदाचिद् एव
+bharst_1.106,kāntākaṭākṣa-viśikhā na lunanti yasya cittaṃ na nirdahati kipa-kṛśānutāpaḥ | karṣanti bhūri-viṣayāś ca na lobha-pāśair loka-trayaṃ jayati kṛtsnam idaṃ sa dhīraḥ,कान्ताकटाक्ष-विशिखा न लुनन्ति यस्य चित्तं न निर्दहति किप-कृशानुतापः । कर्षन्ति भूरि-विषयाश् च न लोभ-पाशैर् लोक-त्रयं जयति कृत्स्नम् इदं स धीरः
+bharst_1.107,ekenāpi hi śūreṇa pādākrāntaṃ mahītalam | kriyate bhāskareṇaiva sphāra-sphurita-tejasā,एकेनापि हि शूरेण पादाक्रान्तं महीतलम् । क्रियते भास्करेणैव स्फार-स्फुरित-तेजसा
+bharst_1.108,vahnis tasya jalāyate jala-nidhiḥ kulyāyate tat-kṣaṇān meruḥ svalpa-śilāyate mṛgapatiḥ sadyaḥ kuraṅgāyate | vyālo mālya-guṇāyate viṣa-rasaḥ pīyūṣa-varṣāyate yasyāṅge 'khila-loka-vallabhatamaṃ śīlaṃ samunmīlati,वह्निस् तस्य जलायते जल-निधिः कुल्यायते तत्-क्षणान् मेरुः स्वल्प-शिलायते मृगपतिः सद्यः कुरङ्गायते । व्यालो माल्य-गुणायते विष-रसः पीयूष-वर्षायते यस्याङ्गे ऽखिल-लोक-वल्लभतमं शीलं समुन्मीलति
+bharst_1.109,lajjā-guṇaugha-jananīṃ jananīm iva svām atyanta-śuddha-hṛdayām anuvartamānām | tejasvinaḥ sukham asūn api santyajanati satya-vrata-vyasanino na punaḥ pratijñām,लज्जा-गुणौघ-जननीं जननीम् इव स्वाम् अत्यन्त-शुद्ध-हृदयाम् अनुवर्तमानाम् । तेजस्विनः सुखम् असून् अपि सन्त्यजनति सत्य-व्रत-व्यसनिनो न पुनः प्रतिज्ञाम्
+bharst_2.1,śṛṅgāra-śatakam śambhu-svayambhu-harayo hariṇekṣaṇānāṃ yenākriyanta satataṃ gṛha-kumbha-dāsāḥ | vācām agocara-caritra-vicitritāya tasmai namo bhagavate makara-dhvajāya,शृङ्गार-शतकम् शम्भु-स्वयम्भु-हरयो हरिणेक्षणानां येनाक्रियन्त सततं गृह-कुम्भ-दासाः । वाचाम् अगोचर-चरित्र-विचित्रिताय तस्मै नमो भगवते मकर-ध्वजाय
+bharst_2.2,smitena bhāvena ca lajjayā bhiyā parāṇmukhair ardha-kaṭākṣa-vīkṣaṇaiḥ | vacobhir īrṣyā-kalahena līlayā samasta-bhāvaiḥ khalu bandhanaṃ striyaḥ,स्मितेन भावेन च लज्जया भिया पराण्मुखैर् अर्ध-कटाक्ष-वीक्षणैः । वचोभिर् ईर्ष्या-कलहेन लीलया समस्त-भावैः खलु बन्धनं स्त्रियः
+bharst_2.3,bhrū-cāturyāt kuṣcitākṣāḥ kaṭākṣāḥ snigdhā vāco lajjitāntāś ca hāsāḥ | līlā-mandaṃ prasthitaṃ ca sthitaṃ ca strīṇām etad bhūṣaṇaṃ cāyudhaṃ ca,भ्रू-चातुर्यात् कुष्चिताक्षाः कटाक्षाः स्निग्धा वाचो लज्जितान्ताश् च हासाः । लीला-मन्दं प्रस्थितं च स्थितं च स्त्रीणाम् एतद् भूषणं चायुधं च
+bharst_2.4,kvacit sa-bhrū-bhaṅgaiḥ kvacid api ca lajjā-parigataiḥ kvacid bhūri-trastaiḥ kvacid api ca līlā-vilalitaiḥ | kumārīṇām etair madana-subhagair netra-valitaiḥ sphuran-nīlābjānāṃ prakara-parikīrṇā iva diśaḥ,क्वचित् स-भ्रू-भङ्गैः क्वचिद् अपि च लज्जा-परिगतैः क्वचिद् भूरि-त्रस्तैः क्वचिद् अपि च लीला-विललितैः । कुमारीणाम् एतैर् मदन-सुभगैर् नेत्र-वलित���ः स्फुरन्-नीलाब्जानां प्रकर-परिकीर्णा इव दिशः
+bharst_2.5,vaktraṃ candra-vikāsi paṅkaja-parīhāsa-kṣame locane varṇaḥ svarṇam apākariṣṇur alinī-jiṣṇuḥ kacānāṃ cayaḥ | bakṣojāv ibha-kumbha-vibhrama-harau gurvī nitamba-sthalī vācāṃ hāri ca mārdavaṃ yuvatīṣu svābhāvikaṃ maṇḍanam,वक्त्रं चन्द्र-विकासि पङ्कज-परीहास-क्षमे लोचने वर्णः स्वर्णम् अपाकरिष्णुर् अलिनी-जिष्णुः कचानां चयः । बक्षोजाव् इभ-कुम्भ-विभ्रम-हरौ गुर्वी नितम्ब-स्थली वाचां हारि च मार्दवं युवतीषु स्वाभाविकं मण्डनम्
+bharst_2.6,smita-kiñcin-mugdhaṃ sarala-taralo dṛṣṭi-vibhavaḥ parispando vācām abhinava-vilāsokti-sarasaḥ | gatānām ārambhaḥ kisalayita-līlā-parikaraḥ spṛśantyās tāruṇyaṃ kim iva na hi ramyaṃ mṛgadṛśaḥ,स्मित-किञ्चिन्-मुग्धं सरल-तरलो दृष्टि-विभवः परिस्पन्दो वाचाम् अभिनव-विलासोक्ति-सरसः । गतानाम् आरम्भः किसलयित-लीला-परिकरः स्पृशन्त्यास् तारुण्यं किम् इव न हि रम्यं मृगदृशः
+bharst_2.7,draṣṭavyeṣu kim uttamaṃ mṛgadṛśaḥ prema-prasannaṃ mukhaṃ ghrātaveṣv api kiṃ tad-āsya-pavanaḥ śravyeṣu kiṃ tad-vacaḥ | kiṃ svādyeṣu tad-oṣṭha-pallava-rasaḥ spṛśyeṣu kiṃ tad-vapurdhyeyaṃ kiṃ nava-yauvane sahṛdayaiḥ sarvatra tad-vibhramāḥ,द्रष्टव्येषु किम् उत्तमं मृगदृशः प्रेम-प्रसन्नं मुखं घ्रातवेष्व् अपि किं तद्-आस्य-पवनः श्रव्येषु किं तद्-वचः । किं स्वाद्येषु तद्-ओष्ठ-पल्लव-रसः स्पृश्येषु किं तद्-वपुर्ध्येयं किं नव-यौवने सहृदयैः सर्वत्र तद्-विभ्रमाः
+bharst_2.8,etāś calad-valaya-saṃhati-mekhalotthajhaṅkāra- nūpura-parājita-rāja-haṃsyaḥ | kurvanti kasya na mano vivaśaṃ taruṇyo vitrasta-mugdha-hariṇī-sadṛśaiḥ kaṭākṣaiḥ,एताश् चलद्-वलय-संहति-मेखलोत्थझङ्कार- नूपुर-पराजित-राज-हंस्यः । कुर्वन्ति कस्य न मनो विवशं तरुण्यो वित्रस्त-मुग्ध-हरिणी-सदृशैः कटाक्षैः
+bharst_2.9,kuṅkuma-paṅka-kalaṅkita-dehā gaura-payodhara-kampita-hārā | nūpura-haṃsa-raṇat-padmā kaṃ na vaśīkurute bhuvi rāmā,कुङ्कुम-पङ्क-कलङ्कित-देहा गौर-पयोधर-कम्पित-हारा । नूपुर-हंस-रणत्-पद्मा कं न वशीकुरुते भुवि रामा
+bharst_2.10,nūnaṃ hi te kavi-varā viparīta-vāco ye nityam āhur abalā iti kāminīs tāḥ | yābhir vilolitara-tāraka-dṛṣṭi-pātaiḥ śakrādayo 'pi vijitās tv abalāḥ kathaṃ tāḥ,नूनं हि ते कवि-वरा विपरीत-वाचो ये नित्यम् आहुर् अबला इति कामिनीस् ताः । याभिर् विलोलितर-तारक-दृष्टि-पातैः शक्रादयो ऽपि विजितास् त्व् अबलाः कथं ताः
+bharst_2.11,nūnam ājñā-karas tasyāḥ subhruvo makara-dhvajaḥ | yatas tan-netra-sañcāra-sūciteṣu pravartate,नूनम् आज्ञा-करस् तस्याः सुभ्रुवो मकर-ध्वजः । यतस् तन्-नेत्र-सञ्चार-सूचितेषु प्रवर्तते
+bharst_2.12,keśāḥ saṃyaminaḥ śruter api paraṃ pāraṃ gate locane antar-vaktram api svabhāva-śuci-bhīḥ kīrṇaṃ dvijānāṃ gaṇaiḥ | muktānāṃ satatādhivāsa-rucirau vakṣoja-kumbhāv imāvitthaṃ tanvi vapuḥ praśāntam api terāgaṃ karoty eva naḥ,केशाः संयमिनः श्रुतेर् अपि परं पारं गते लोचने अन्तर्-वक्त्रम् अपि स्वभाव-शुचि-भीः कीर्णं द्विजानां गणैः । मुक्तानां सतताधिवास-रुचिरौ वक्षोज-कुम्भाव् इमावित्थं तन्वि वपुः प्रशान्तम् अपि तेरागं करोत्य् एव नः
+bharst_2.13,mugdhe dhānuṣkatā keyam apūrvā tvayi dṛśyate | yayā vidhyasi cetāṃsi guṇair eva na sāyakaiḥ,मुग्धे धानुष्कता केयम् अपूर्वा त्वयि दृश्यते । यया विध्यसि चेतांसि गुणैर् एव न सायकैः
+bharst_2.14,sati pradīpe saty agnau satsu tārāravīnduṣu | vinā me mṛga-śāvākṣyā tamo-bhūtam idaṃ jagat,सति प्रदीपे सत्य् अग्नौ सत्सु तारारवीन्दुषु । विना मे मृग-शावाक्ष्या तमो-भूतम् इदं जगत्
+bharst_2.15,udvṛttaḥ stana-bhāra eṣa tarale netre cale bhrū-late rāgādhiṣṭhitam oṣṭha-pallavam idaṃ kurvantu nāma vyathām | saubhāgyākṣara-mālikeva likhitā puṣpāyudhena svayaṃ madhyasthāpi karoti tāpam adhikaṃ romāvaliḥ kena sā,उद्वृत्तः स्तन-भार एष तरले नेत्रे चले भ्रू-लते रागाधिष्ठितम् ओष्ठ-पल्लवम् इदं कुर्वन्तु नाम व्यथाम् । सौभाग्याक्षर-मालिकेव लिखिता पुष्पायुधेन स्वयं मध्यस्थापि करोति तापम् अधिकं रोमावलिः केन सा
+bharst_2.16,mukhena candra-kāntena mahānīlaiḥ śiroruhaiḥ | karābhyāṃ padmarāgābhyāṃ reje ratnamayīva sā,मुखेन चन्द्र-कान्तेन महानीलैः शिरोरुहैः । कराभ्यां पद्मरागाभ्यां रेजे रत्नमयीव सा
+bharst_2.17,guruṇā stana-bhāreṇa mukha-candreṇa bhāsvatā | śanaiś-carābhyāṃ pādābhyāṃ reje grahamayīva sā,गुरुणा स्तन-भारेण मुख-चन्द्रेण भास्वता । शनैश्-चराभ्यां पादाभ्यां रेजे ग्रहमयीव सा
+bharst_2.18,tasyāḥ stanau yadi ghanau jaghanaṃ ca hāri vaktraṃ ca cāru tava citta kim ākulatvam | puṇyaṃ kuruṣva yadi teṣu tavāsti vāñchā puṇyair vinā na hi bhavanti samīhitārthāḥ,तस्याः स्तनौ यदि घनौ जघनं च हारि वक्त्रं च चारु तव चित्त किम् आकुलत्वम् । पुण्यं कुरुष्व यदि तेषु तवास्ति वाञ्छा पुण्यैर् विना न हि भवन्ति समीहितार्थाः
+bharst_2.19,ime tāruṇya-śrī-nava-parimalāḥ prauḍha-suratapratāpa- prārambhāḥ smara-vijaya-dāna-pratibhuvaḥ | ciraṃ cetaś corā abhinava-vikāraika-guravo vilāsa-vyāpārāḥ kim api vijayante mṛga-dṛśām,इमे तारुण्य-श्री-नव-परिमलाः प्रौढ-सुरतप्रताप- प्रारम्भाः स्मर-विजय-दान-प्रतिभुवः । चिरं चेतश् चोरा अभिनव-विकारैक-गुरवो विलास-व्यापाराः किम् अपि विजयन्ते मृग-दृशाम्
+bharst_2.20,praṇaya-madhurāḥ premodgārā rasāśrayatāṃ gatāḥ phaṇiti-madhurā mugdha-prāyāḥ prakāśita-sammadāḥ | prakṛti-subhagā visrambhārdrāḥ smarodaya-dāyinī rahasi kim api svairālāpā haranti mṛgīdṛśām,प्रणय-मधुराः प्रेमोद्गारा रसाश्रयतां गताः फणिति-मधुरा मुग्ध-प्रायाः प्रकाशित-सम्मदाः । प्रकृति-सुभगा विस्रम्भार्द्राः स्मरोदय-दायिनी रहसि किम् अपि स्वैरालापा हरन्ति मृगीदृशाम्
+bharst_2.21,viśramya viśramya vana-drumāṇāṃ chāyāsu tanvī vicacāra kācit | stanottarīyeṇa karoddhṛtena nivārayantī śaśino mayūkhān,विश्रम्य विश्रम्य वन-द्रुमाणां छायासु तन्वी विचचार काचित् । स्तनोत्तरीयेण करोद्धृतेन निवारयन्ती शशिनो मयूखान्
+bharst_2.22,adarśane darśana-mātra-kāmā dṛṣṭvā pariṣvaṅga-sukhaika-lolā | āliṅgitāyāṃ punar āyatākṣyāmāśāsmahe vigrahayor abhedam,अदर्शने दर्शन-मात्र-कामा दृष्ट्वा परिष्वङ्ग-सुखैक-लोला । आलिङ्गितायां पुनर् आयताक्ष्यामाशास्महे विग्रहयोर् अभेदम्
+bharst_2.23,mālatī śirasi jṛmbhaṇaṃ mukhe candanaṃ vapuṣi kuṅkumāvilam | vakṣasi priyatamā madālasā svarga eṣa pariśiṣṭa āgamaḥ,मालती शिरसि जृम्भणं मुखे चन्दनं वपुषि कुङ्कुमाविलम् । वक्षसि प्रियतमा मदालसा स्वर्ग एष परिशिष्ट आगमः
+bharst_2.24,prāṅ mām eti manāg anāgata-rasaṃ jātābhilāṣāṃ tataḥ savrīḍaṃ tad anu ślathodyamam atha pradhvasta-dhairyaṃ punaḥ | premārdraṃ spṛhaṇīya-nirbhara-rahaḥ krīḍā-pragalbhaṃ tato niḥsaṅgāṅga-vikarṣaṇādhika-sukha-ramyaṃ kula-strī-ratam,प्राङ् माम् एति मनाग् अनागत-रसं जाताभिलाषां ततः सव्रीडं तद् अनु श्लथोद्यमम् अथ प्रध्वस्त-धैर्यं पुनः । प्रेमार्द्रं स्पृहणीय-निर्भर-रहः क्रीडा-प्रगल्भं ततो निःसङ्गाङ्ग-विकर्षणाधिक-सुख-रम्यं कुल-स्त्री-रतम्
+bharst_2.25,urasi nipatitānāṃ srasta-dhammillakānāṃ mukulita-nayanānāṃ kiñcid-unmīlitānām | upari surata-kheda-svinna-gaṇḍa-sthalānāmadhara- madhu vadhūnāṃ bhāgyavantaḥ pibanti,उरसि निपतितानां स्रस्त-धम्मिल्लकानां मुकुलित-नयनानां किञ्चिद्-उन्मीलितानाम् । उपरि सुरत-खेद-स्विन्न-गण्ड-स्थलानामधर- मधु वधूनां भाग्यवन्तः पिबन्ति
+bharst_2.26,āmīlita-nayanānāṃ yaḥ surataraso 'nu saṃvidaṃ bhāti | mithurair mitho 'vadhāritamavitatham idam eva kāma-nirbarhaṇam,आमीलित-नयनानां यः सुरतरसो ऽनु संविदं भाति । मिथुरैर् मिथो ऽवधारितमवितथम् इदम् एव काम-निर्बर्हणम्
+bharst_2.27,idam anucitam akramaś ca puṃsāṃ yad iha jarāsv api manmathā vikārāḥ | tad api ca na kṛtaṃ nitambinīnāṃ stana-patanāvadhi jīvitaṃ rataṃ vā,इदम् अनुचितम् अक्रमश् च पुंसां यद् इह जरास्व् अपि मन्मथा विकाराः । तद् अपि च न कृतं नितम्बिनीनां स्तन-पतनावधि जीवितं रतं वा
+bharst_2.28,rājas-tṛṣṇāmburāśer na hi jagati gataḥ kaścid evāvasānaṃ ko vārtho 'rthaiḥ prabhūtaiḥ sva-vapuṣi galite yauvane sānurāge | gacchāmaḥ sadma yāvad vikasita-nayanendīvarālokinīnāmākramyākramya rūpaṃ jhaṭiti na jarayā lupyate preyasīnām,राजस्-तृष्णाम्बुराशेर् न हि जगति गतः कश्चिद् एवावसानं को वार्थो ऽर्थैः प्रभूतैः स्व-वपुषि गलिते यौवने सानुरागे । गच्छामः सद्म यावद् विकसित-नयनेन्दीवरालोकिनीनामाक्रम्याक्रम्य रूपं झटिति न जरया लुप्यते प्रेयसीनाम्
+bharst_2.29,rāgasyāgāram ekaṃ naraka-śata-mahā-duḥkha-samprāpti-heturmohasyotpatti- bījaṃ jaladhara-paṭalaṃ jñāna-tārādhipasya | kandarpasyaika-mitraṃ prakaṭita-vividha-spaṣṭa-doṣa-prabandhaṃ loke 'smin na hy artha-vraja-kula-bhavana-yauvanād anyad asti,रागस्यागारम् एकं नरक-शत-महा-दुःख-सम्प्राप्ति-हेतुर्मोहस्योत्पत्ति- बीजं जलधर-पटलं ज्ञान-ताराधिपस्य । कन्दर्पस्यैक-मित्रं प्रकटित-विविध-स्पष्ट-दोष-प्रबन्धं लोके ऽस्मिन् न ह्य् अर्थ-व्रज-कुल-भवन-यौवनाद् अन्यद् अस्ति
+bharst_2.30,śṛṅgāra-druma-nīrade prasṛmara-krīḍā-rasa-srotasi pradyumna-priya-bāndhave catura-vāṅ-muktā-phalodanvati | tanvī-netra-cakora-pāvana-vidhau saubhāgya-lakṣmī-nidhau dhanyaḥ ko 'pi na vikriyāṃ kalayati prāpte nave yauvane,शृङ्गार-द्रुम-नीरदे प्रसृमर-क्रीडा-र��-स्रोतसि प्रद्युम्न-प्रिय-बान्धवे चतुर-वाङ्-मुक्ता-फलोदन्वति । तन्वी-नेत्र-चकोर-पावन-विधौ सौभाग्य-लक्ष्मी-निधौ धन्यः को ऽपि न विक्रियां कलयति प्राप्ते नवे यौवने
+bharst_2.31,saṃsāre 'sminn asāre kunṛpati-bhavana-dvāra-sevā-kalaṅkavyāsaṅga- vyasta-dhairyaṃ katham amala-dhiyo mānasaṃ saṃvidadhyuḥ | yady etāḥ prodyad-indu-dyuti-nicaya-bhṛto na syur ambhoja-netrāḥ preṅkhat-kāñcī-kalāpāḥ stana-bhara-vinaman-madhya-bhājas taruṇyaḥ,संसारे ऽस्मिन्न् असारे कुनृपति-भवन-द्वार-सेवा-कलङ्कव्यासङ्ग- व्यस्त-धैर्यं कथम् अमल-धियो मानसं संविदध्युः । यद्य् एताः प्रोद्यद्-इन्दु-द्युति-निचय-भृतो न स्युर् अम्भोज-नेत्राः प्रेङ्खत्-काञ्ची-कलापाः स्तन-भर-विनमन्-मध्य-भाजस् तरुण्यः
+bharst_2.32,siddhādhyāsita-kandare hara-vṛṣa-skandhāvarugṇa-drume gaṅgā-dhauta-śilā-tale himavataḥ sthāne sthite śreyasi | kaḥ kurvīta śiraḥ praṇāma-malinaṃ mlānaṃ manasvī jano yad-vitrasta-kuraṅga-śāva-nayanā na syuḥ smarāstraṃ striyaḥ,सिद्धाध्यासित-कन्दरे हर-वृष-स्कन्धावरुग्ण-द्रुमे गङ्गा-धौत-शिला-तले हिमवतः स्थाने स्थिते श्रेयसि । कः कुर्वीत शिरः प्रणाम-मलिनं म्लानं मनस्वी जनो यद्-वित्रस्त-कुरङ्ग-शाव-नयना न स्युः स्मरास्त्रं स्त्रियः
+bharst_2.33,saṃsāra tava paryanta-padavī na davīyasī | antarā dustarā na syur yadi te madirekṣaṇām,संसार तव पर्यन्त-पदवी न दवीयसी । अन्तरा दुस्तरा न स्युर् यदि ते मदिरेक्षणाम्
+bharst_2.34,diśa vana-hariṇībhyo vaṃśa-kāṇḍa-cchavīnāṃ kavalam upala-koṭi-cchinna-mūlaṃ kuśānām | śaka-yuvati-kapolāpāṇḍutāmbūla-vallīdalam aruṇa-nakhāgraiḥ pāṭitaṃ vā vadhūbhyaḥ,दिश वन-हरिणीभ्यो वंश-काण्ड-च्छवीनां कवलम् उपल-कोटि-च्छिन्न-मूलं कुशानाम् । शक-युवति-कपोलापाण्डुताम्बूल-वल्लीदलम् अरुण-नखाग्रैः पाटितं वा वधूभ्यः
+bharst_2.35,asārāḥ sarve te virati-virasāḥ pāpa-viṣayā jugupsyantāṃ yad vā nanu sakala-doṣāspadam iti | tathāpy etad-bhūmau nahi para-hitāt puṇyam adhikaṃ na cāsmin saṃsāre kuvalaya-dṛśo ramyam aparam,असाराः सर्वे ते विरति-विरसाः पाप-विषया जुगुप्स्यन्तां यद् वा ननु सकल-दोषास्पदम् इति । तथाप्य् एतद्-भूमौ नहि पर-हितात् पुण्यम् अधिकं न चास्मिन् संसारे कुवलय-दृशो रम्यम् अपरम्
+bharst_2.36,etat-kāma-phalo loke yad dvayor eka-cittatā | anya-citta-kṛte kāme śavayor iva saṅgamaḥ || bharst_2.35*1 || mātsaryam utsārya vicārya kāryamāryāḥ samaryādam idaṃ vadantu | sevyā nitambāḥ kim u bhūdharāṇāmata smara-smera-vilāsinīnām,एतत्-काम-फलो लोके यद् द्वयोर् एक-चित्तता । अन्य-चित्त-कृते कामे शवयोर् इव सङ्गमः ॥ भर्स्त्_२.३५*१ ॥ मात्सर्यम् उत्सार्य विचार्य कार्यमार्याः समर्यादम् इदं वदन्तु । सेव्या नितम्बाः किम् उ भूधराणामत स्मर-स्मेर-विलासिनीनाम्
+bharst_2.37,saṃsāre svapna-sāre pariṇati-tarale dve gatī paṇḍitānāṃ tattva-jñānāmṛtāmbhaḥ-plava-lalita-dhiyāṃ yātu kālaḥ kathañcit | no cen mugdhāṅganānāṃ stana-jaghana-ghanābhoga-sambhoginīnāṃ sthūlopastha-sthalīṣu sthagita-karatala-sparśa-līlodyamānām,संसारे स्वप्न-सारे परिणति-तरले द्वे गती पण्��ितानां तत्त्व-ज्ञानामृताम्भः-प्लव-ललित-धियां यातु कालः कथञ्चित् । नो चेन् मुग्धाङ्गनानां स्तन-जघन-घनाभोग-सम्भोगिनीनां स्थूलोपस्थ-स्थलीषु स्थगित-करतल-स्पर्श-लीलोद्यमानाम्
+bharst_2.38,āvāsaḥ kriyatāṃ gaṅge pāpa-hāriṇi vāriṇi | stana-dvaye taruṇyā vā manohāriṇi hāriṇi,आवासः क्रियतां गङ्गे पाप-हारिणि वारिणि । स्तन-द्वये तरुण्या वा मनोहारिणि हारिणि
+bharst_2.39,kim iha bahubhir uktair yukti-śūnyaiḥ pralāpairdvayam iha puruṣāṇāṃ sarvadā sevanīyam | abhinava-mada-līlā-lālasaṃ sundarīṇāṃ stana-bhara-parikhinnaṃ yauvanaṃ vā vanaṃ vā,किम् इह बहुभिर् उक्तैर् युक्ति-शून्यैः प्रलापैर्द्वयम् इह पुरुषाणां सर्वदा सेवनीयम् । अभिनव-मद-लीला-लालसं सुन्दरीणां स्तन-भर-परिखिन्नं यौवनं वा वनं वा
+bharst_2.40,satyaṃ janā vacmi na pakṣa-pātāl lokeṣu saptasv api tathyam etat | nānyan manohāri nitambinībhyo duḥkhaika-hetur na ca kaścid anyaḥ,सत्यं जना वच्मि न पक्ष-पाताल् लोकेषु सप्तस्व् अपि तथ्यम् एतत् । नान्यन् मनोहारि नितम्बिनीभ्यो दुःखैक-हेतुर् न च कश्चिद् अन्यः
+bharst_2.41,kāntety utpala-locaneti vipula-śroṇī-bharety unnamatpīnottuṅga- payodhareti samukhāmbhojeti subhrūr iti | dṛṣṭvā mādyati modate 'bhiramate prastauti vidvān api pratyakṣāśuci-bhastrikāṃ striyam aho mohasya duśceṣṭitam,कान्तेत्य् उत्पल-लोचनेति विपुल-श्रोणी-भरेत्य् उन्नमत्पीनोत्तुङ्ग- पयोधरेति समुखाम्भोजेति सुभ्रूर् इति । दृष्ट्वा माद्यति मोदते ऽभिरमते प्रस्तौति विद्वान् अपि प्रत्यक्षाशुचि-भस्त्रिकां स्त्रियम् अहो मोहस्य दुश्चेष्टितम्
+bharst_2.42,smṛtā bhavati tāpāya dṛṣṭā conmāda-kāriṇī | spṛṣṭā bhavati mohāya sā nāma dayitā katham,स्मृता भवति तापाय दृष्टा चोन्माद-कारिणी । स्पृष्टा भवति मोहाय सा नाम दयिता कथम्
+bharst_2.43,tāvad evāmṛtamayī yāval locana-gocarā | cakṣuṣ-pathād atītā tu viṣād apy atiricyate,तावद् एवामृतमयी यावल् लोचन-गोचरा । चक्षुष्-पथाद् अतीता तु विषाद् अप्य् अतिरिच्यते
+bharst_2.44,nāmṛtaṃ na viṣaṃ kiñcid etāṃ muktvā nitambinīm | saivāmṛta-latā raktā viraktā viṣa-vallarī,नामृतं न विषं किञ्चिद् एतां मुक्त्वा नितम्बिनीम् । सैवामृत-लता रक्ता विरक्ता विष-वल्लरी
+bharst_2.45,āvartaḥ saṃśayānām avinaya-bhuvanaṃ paṭṭaṇaṃ sāhasānāṃ doṣāṇāṃ sannidhānaṃ kapaṭa-śata-mayaṃ kṣetram apratyayānām | svarga-dvārasya vighno naraka-pura-mukha sarvamāyākaraṇḍaṃ strī-yantraṃ kena sṛṣṭaṃ viṣam amṛtamayaṃ prāṇi-lokasya pāśaḥ,आवर्तः संशयानाम् अविनय-भुवनं पट्टणं साहसानां दोषाणां सन्निधानं कपट-शत-मयं क्षेत्रम् अप्रत्ययानाम् । स्वर्ग-द्वारस्य विघ्नो नरक-पुर-मुख सर्वमायाकरण्डं स्त्री-यन्त्रं केन सृष्टं विषम् अमृतमयं प्राणि-लोकस्य पाशः
+bharst_2.46,no satyena mṛgāṅka eṣa vadanī-bhūto na cendīvaradvandvaṃ locanatāṃ gata na kanakair apy aṅga-yaṣṭiḥ kṛtā | kintv evaṃ kavibhiḥ pratārita-manās tattvaṃ vijānann api tvaṅ-māṃsāsthi-mayaṃ vapur mṛga-dṛśāṃ mando janaḥ sevate,नो सत्येन मृगाङ्क एष वदनी-भूतो न चेन्दीवरद्वन्द्वं लोचनतां गत न कनकैर् अप्य् अङ्ग-यष्टिः कृता । किन्त्व् एवं कविभिः प्रतारित-मनास् तत्त्वं विजानन्न् अपि त्वङ्-मांसास्थि-मयं वपुर् मृग-दृशां मन्दो जनः सेवते
+bharst_2.47,līlāvatīnāṃ sahajā vilāsāsta eva mūḍhasya hṛdi sphuranti | rāgo nalinyā hi nisarga-siddhastatra bhramty eva vṛthā ṣaḍ-aṅghriḥ,लीलावतीनां सहजा विलासास्त एव मूढस्य हृदि स्फुरन्ति । रागो नलिन्या हि निसर्ग-सिद्धस्तत्र भ्रम्त्य् एव वृथा षड्-अङ्घ्रिः
+bharst_2.48,saṃmohayanti madayanti viḍambayanti nirbhartsyanti ramayanti viṣādayanti | etāḥ praviśya sadayaṃ hṛdayaṃ narāṇāṃ kiṃ nāma vāma-nayanā na samācaranti || bharst_2.47*1 || yad etat pūrṇendu-dyuti-haram udārākṛti paraṃ mukhābjaṃ tanvaṅgyāḥ kila vasati yatrādhara-madhu | idaṃ tat kiṃ pāka-druma-phalam idānīm atirasavyatīte 'smin kāle viṣam iva bhaviṣyty asukhadam,संमोहयन्ति मदयन्ति विडम्बयन्ति निर्भर्त्स्यन्ति रमयन्ति विषादयन्ति । एताः प्रविश्य सदयं हृदयं नराणां किं नाम वाम-नयना न समाचरन्ति ॥ भर्स्त्_२.४७*१ ॥ यद् एतत् पूर्णेन्दु-द्युति-हरम् उदाराकृति परं मुखाब्जं तन्वङ्ग्याः किल वसति यत्राधर-मधु । इदं तत् किं पाक-द्रुम-फलम् इदानीम् अतिरसव्यतीते ऽस्मिन् काले विषम् इव भविष्य्त्य् असुखदम्
+bharst_2.49,unmīlat-trivalī-taraṅga-nilayā prottuṅga-pīna-stanadvandvenodgata- cakravāka-yugalā vaktrāmbujodbhāsinī | kāntākāra-dharā nadīyam abhitaḥ krūrātra nāpekṣate saṃsārārṇava-majjanaṃ yadi tadā dūreṇa santyajyatām,उन्मीलत्-त्रिवली-तरङ्ग-निलया प्रोत्तुङ्ग-पीन-स्तनद्वन्द्वेनोद्गत- चक्रवाक-युगला वक्त्राम्बुजोद्भासिनी । कान्ताकार-धरा नदीयम् अभितः क्रूरात्र नापेक्षते संसारार्णव-मज्जनं यदि तदा दूरेण सन्त्यज्यताम्
+bharst_2.50,jalpanti sārdham anyena paśyanty anyaṃ savibhramāḥ | hṛd-gataṃ cintayanty anyaṃ priyaḥ ko nāma yoṣitām,जल्पन्ति सार्धम् अन्येन पश्यन्त्य् अन्यं सविभ्रमाः । हृद्-गतं चिन्तयन्त्य् अन्यं प्रियः को नाम योषिताम्
+bharst_2.51,madhu tiṣṭhati vāci yoṣitāṃ hṛdi hālāhalam eva kevalam | ataeva nipīyate 'dharo hṛdayaṃ muṣṭibhir eva tāḍyate,मधु तिष्ठति वाचि योषितां हृदि हालाहलम् एव केवलम् । अतएव निपीयते ऽधरो हृदयं मुष्टिभिर् एव ताड्यते
+bharst_2.52,apasara sakhe dūrād asmāt kaṭākṣa-viṣānalāt prakṛti-viṣamād yoṣit-sarpād vilāsa-phaṇābhṛtaḥ | itara-phaṇinā daṣṭaḥ śakyaś cikitsitum auṣadhaiścatur- vanitābhogi-grastaṃ hi mantriṇaḥ,अपसर सखे दूराद् अस्मात् कटाक्ष-विषानलात् प्रकृति-विषमाद् योषित्-सर्पाद् विलास-फणाभृतः । इतर-फणिना दष्टः शक्यश् चिकित्सितुम् औषधैश्चतुर्- वनिताभोगि-ग्रस्तं हि मन्त्रिणः
+bharst_2.53,vistāritaṃ makara-ketana-dhīvareṇa strī-saṃjñitaṃ baḍiśam atra bhavāmbu-rāśau | yenācirāt tad-adharāmiṣa-lola-martya- matsyān vikṛṣya vipacaty anurāga-vahnau,विस्तारितं मकर-केतन-धीवरेण स्त्री-संज्ञितं बडिशम् अत्र भवाम्बु-राशौ । येनाचिरात् तद्-अधरामिष-लोल-मर्त्य- मत्स्यान् विकृष्य विपचत्य��� अनुराग-वह्नौ
+bharst_2.54,kāminī-kāya-kāntāre kuca-parvata-durgame | mā saṃcara manaḥ pāntha tatrāste smara-taskaraḥ,कामिनी-काय-कान्तारे कुच-पर्वत-दुर्गमे । मा संचर मनः पान्थ तत्रास्ते स्मर-तस्करः
+bharst_2.55,vyādīrgheṇa calena vaktra-gatinā tejasvinā bhoginā nīlābja-dyutināhinā param ahaṃ dṛṣṭo na tac-cakṣuṣā | dṛṣṭe santi cikitsakā diśi diśi prāyeṇa darmārthino mugdhākṣkṣaṇa-vīkṣitasya na hi me vaidyo na cāpy auṣadham,व्यादीर्घेण चलेन वक्त्र-गतिना तेजस्विना भोगिना नीलाब्ज-द्युतिनाहिना परम् अहं दृष्टो न तच्-चक्षुषा । दृष्टे सन्ति चिकित्सका दिशि दिशि प्रायेण दर्मार्थिनो मुग्धाक्ष्क्षण-वीक्षितस्य न हि मे वैद्यो न चाप्य् औषधम्
+bharst_2.56,iha hi madhura-gītaṃ nṛtyam etad-raso 'yaṃ sphurati parimalo 'sau sparśa eṣa stanānām | iti hata-paramārthair indriyair bhrāmyamāṇaḥ sva-hita-karaṇa-dhūrtaiḥ pañcabhir vañcito 'smi,इह हि मधुर-गीतं नृत्यम् एतद्-रसो ऽयं स्फुरति परिमलो ऽसौ स्पर्श एष स्तनानाम् । इति हत-परमार्थैर् इन्द्रियैर् भ्राम्यमाणः स्व-हित-करण-धूर्तैः पञ्चभिर् वञ्चितो ऽस्मि
+bharst_2.57,na gamyo mantrāṇāṃ na ca bhavati bhaiṣajya-viṣayo na cāpi pradhvaṃsaṃ vrajati vividhaiḥ śāntika-śataiḥ | bhramāveśād aṅge kam api vidadhad bhaṅgam asakṛt smarāpasmāro 'yaṃ bhramayati dṛśaṃ ghūrṇayati ca,न गम्यो मन्त्राणां न च भवति भैषज्य-विषयो न चापि प्रध्वंसं व्रजति विविधैः शान्तिक-शतैः । भ्रमावेशाद् अङ्गे कम् अपि विदधद् भङ्गम् असकृत् स्मरापस्मारो ऽयं भ्रमयति दृशं घूर्णयति च
+bharst_2.58,jāty-andhāya ca durmukhāya ca jarājīrṇā khilāṅgāya ca grāmīṇāya ca duṣkulāya ca galat-kuṣṭhābhibhūtāya ca | yacchantīṣu manoharaṃ nija-vapu-lakṣmī-lava-śraddhayā paṇya-strīṣu viveka-kalpa-latikāśa-strīṣu rājyeta kaḥ,जात्य्-अन्धाय च दुर्मुखाय च जराजीर्णा खिलाङ्गाय च ग्रामीणाय च दुष्कुलाय च गलत्-कुष्ठाभिभूताय च । यच्छन्तीषु मनोहरं निज-वपु-लक्ष्मी-लव-श्रद्धया पण्य-स्त्रीषु विवेक-कल्प-लतिकाश-स्त्रीषु राज्येत कः
+bharst_2.59,veśyāsau madana-jvālā rūpe 'ndhana-vivardhitā | kāmibhir yatra hūyante yauvanāni dhanāni ca,वेश्यासौ मदन-ज्वाला रूपे ऽन्धन-विवर्धिता । कामिभिर् यत्र हूयन्ते यौवनानि धनानि च
+bharst_2.60,kaś cumbati kula-puruṣo veśyādhara-pallavaṃ manojñam api | cārabhaṭa-cora-ceṭaka-naṭa-viṭa-niṣṭhīvana-śarāvam,कश् चुम्बति कुल-पुरुषो वेश्याधर-पल्लवं मनोज्ञम् अपि । चारभट-चोर-चेटक-नट-विट-निष्ठीवन-शरावम्
+bharst_2.61,dhanyās ta eva dhavalāyata-locanānāṃ tāruṇya-darpa-ghana-pīna-payodharāṇām | kṣāmodaropari lasat-trivalī-latānāṃ dṛṣṭvākṛtiṃ vikṛtim eti mano na yeṣām,धन्यास् त एव धवलायत-लोचनानां तारुण्य-दर्प-घन-पीन-पयोधराणाम् । क्षामोदरोपरि लसत्-त्रिवली-लतानां दृष्ट्वाकृतिं विकृतिम् एति मनो न येषाम्
+bharst_2.62,bāle līlā-mukulitam amī mantharā dṛṣṭi-pātāḥ kiṃ kṣipyante virama-virama vyartha eṣa śramas te | sampraty anye vayam uparataṃ bālyam āsthā vanānte kṣīṇo mohas tṛṇam iva jagaj-jālam ālokayāmaḥ,बाले लीला-मुकुलितम् अमी मन्थरा दृष्टि-पाताः किं क्षिप्यन्ते विरम-विरम व्यर्थ एष श्रमस् ते । सम्प्रत्य् अन्ये वयम् उपरतं बाल्यम् आस्था वनान्ते क्षीणो मोहस् तृणम् इव जगज्-जालम् आलोकयामः
+bharst_2.63,iyaṃ bālā māṃ praty anavaratam indīvara-dalaprabhā cīraṃ cakṣuḥ kṣipati kim abhipretam anayā | gato moho 'smākaṃ smara-śabara-bāṇa-vyatikarajvara- jvālā śāntā tad api na varākī viramati,इयं बाला मां प्रत्य् अनवरतम् इन्दीवर-दलप्रभा चीरं चक्षुः क्षिपति किम् अभिप्रेतम् अनया । गतो मोहो ऽस्माकं स्मर-शबर-बाण-व्यतिकरज्वर- ज्वाला शान्ता तद् अपि न वराकी विरमति
+bharst_2.64,kiṃ kandarpa karaṃ kadarthayasi re kodaṇḍa-ṭaṅkāritaṃ re re kokila komalaṃ kala-ravaṃ kiṃ vā vṛthā jalpasi | mugdhe snigdha-vidagdha-cāru-madhurair lolaiḥ kaṭākṣair alaṃ cetaś cumbita-candra-cūḍa-caraṇa-dhyānāmṛtaṃ vartate,किं कन्दर्प करं कदर्थयसि रे कोदण्ड-टङ्कारितं रे रे कोकिल कोमलं कल-रवं किं वा वृथा जल्पसि । मुग्धे स्निग्ध-विदग्ध-चारु-मधुरैर् लोलैः कटाक्षैर् अलं चेतश् चुम्बित-चन्द्र-चूड-चरण-ध्यानामृतं वर्तते
+bharst_2.65,virahe 'pi saṅgamaḥ khalu parasparaṃ saṅgataṃ mano yeṣām | hṛdayam api vighaṭṭitaṃ cet saṅgī virahaṃ viśeṣayati,विरहे ऽपि सङ्गमः खलु परस्परं सङ्गतं मनो येषाम् । हृदयम् अपि विघट्टितं चेत् सङ्गी विरहं विशेषयति
+bharst_2.66,kiṃ gatena yadi sā na jīvati prāṇiti priyatamā tathāpi kim | ity udīkṣya nava-megha-mālikāṃ na prayāti pathikaḥ sva-mandiram,किं गतेन यदि सा न जीवति प्राणिति प्रियतमा तथापि किम् । इत्य् उदीक्ष्य नव-मेघ-मालिकां न प्रयाति पथिकः स्व-मन्दिरम्
+bharst_2.67,viramata budhā yoṣit-saṅgāt sukhāt kṣaṇa-bhaṅgurāt kuruta karuṇā-maitrī-prajñā-vadhū-jana-saṅgamam | na khalu narake hārākrāntaṃ ghana-stana-maṇḍalaṃ śaraṇam athavā śroṇī-bimbaṃ raṇan-maṇi-mekhalam,विरमत बुधा योषित्-सङ्गात् सुखात् क्षण-भङ्गुरात् कुरुत करुणा-मैत्री-प्रज्ञा-वधू-जन-सङ्गमम् । न खलु नरके हाराक्रान्तं घन-स्तन-मण्डलं शरणम् अथवा श्रोणी-बिम्बं रणन्-मणि-मेखलम्
+bharst_2.68,yadā yogābhyāsa-vyasana-kṛśayor ātma-manasoravicchinnā maitrī sphurati kṛtinas tasya kim u taiḥ | priyāṇām ālāpair adhara-madhubhir vaktra-vidhubhiḥ saniśvāsāmodaiḥ sakuca-kalaśāśleṣa-surataiḥ,यदा योगाभ्यास-व्यसन-कृशयोर् आत्म-मनसोरविच्छिन्ना मैत्री स्फुरति कृतिनस् तस्य किम् उ तैः । प्रियाणाम् आलापैर् अधर-मधुभिर् वक्त्र-विधुभिः सनिश्वासामोदैः सकुच-कलशाश्लेष-सुरतैः
+bharst_2.69,yadāsīd ajñānaṃ smara-timira-sañcāra-janitaṃ tadā dṛṣṭa-nārī-mayam idam aśeṣaṃ jagad iti | idānīm asmākaṃ paṭutara-vivekāñjana-juṣāṃ samībhūtā dṛṣṭis tribhuvanam api brahma manute,यदासीद् अज्ञानं स्मर-तिमिर-सञ्चार-जनितं तदा दृष्ट-नारी-मयम् इदम् अशेषं जगद् इति । इदानीम् अस्माकं पटुतर-विवेकाञ्जन-जुषां समीभूता दृष्टिस् त्रिभुवनम् अपि ब्रह्म मनुते
+bharst_2.70,tāvad eva kṛtinām api sphuratyeṣa nirmala-viveka-dīpakaḥ | yāvad eva na kuraṅga-cakṣuṣāṃ tāḍyate caṭula-locanāñcalaiḥ,तावद् एव कृतिनाम् अपि स्फुरत्येष निर्मल-विवेक-दीपकः । यावद् एव न कुरङ्ग-चक्ष���षां ताड्यते चटुल-लोचनाञ्चलैः
+bharst_2.71,vacasi bhavati saṅga-tyāgam uddiśya vārtā śruti-mukhara-mukhānāṃ kevalaṃ paṇḍitānām | jaghanam aruṇa-ratna-granthi-kāñcī-kalāpaṃ kuvalaya-nayanānāṃ ko vihātuṃ samarthaḥ,वचसि भवति सङ्ग-त्यागम् उद्दिश्य वार्ता श्रुति-मुखर-मुखानां केवलं पण्डितानाम् । जघनम् अरुण-रत्न-ग्रन्थि-काञ्ची-कलापं कुवलय-नयनानां को विहातुं समर्थः
+bharst_2.72,sva-para-pratārako 'sau nindati yo 'līka-paṇḍito yuvatīḥ | yasmāt tapaso 'pi phalaṃ svargaḥ svarge 'pi cāpsarasaḥ,स्व-पर-प्रतारको ऽसौ निन्दति यो ऽलीक-पण्डितो युवतीः । यस्मात् तपसो ऽपि फलं स्वर्गः स्वर्गे ऽपि चाप्सरसः
+bharst_2.73,mattebha-kumbha-dalane bhuvi santi dhīrāḥ kecit pracaṇḍa-mṛga-rāja-vadhe 'pi dakṣāḥ | kintu bravīmi balināṃ purataḥ prasahya kandarpa-darpa-dalane viralā manuṣyāḥ,मत्तेभ-कुम्भ-दलने भुवि सन्ति धीराः केचित् प्रचण्ड-मृग-राज-वधे ऽपि दक्षाः । किन्तु ब्रवीमि बलिनां पुरतः प्रसह्य कन्दर्प-दर्प-दलने विरला मनुष्याः
+bharst_2.74,san-mārge tāvad āste prabhavati ca naras tāvad evendriyāṇāṃ lajjāṃ tāvad vidhatte vinayam api samālambate tāvad eva | bhrū-cāpākṛṣṭa-muktāḥ śravaṇa-patha-gatā nīla-pakṣmāṇa ete yāval līlāvatīnāṃ hṛdi na dhṛtimuṣo dṛṣṭi-bāṇāḥ patanti,सन्-मार्गे तावद् आस्ते प्रभवति च नरस् तावद् एवेन्द्रियाणां लज्जां तावद् विधत्ते विनयम् अपि समालम्बते तावद् एव । भ्रू-चापाकृष्ट-मुक्ताः श्रवण-पथ-गता नील-पक्ष्माण एते यावल् लीलावतीनां हृदि न धृतिमुषो दृष्टि-बाणाः पतन्ति
+bharst_2.75,unmatta-prema-saṃrambhād ārabhante yad-aṅganāḥ | tatra pratyūham ādhātuṃ brahmāpi khalu kātaraḥ,उन्मत्त-प्रेम-संरम्भाद् आरभन्ते यद्-अङ्गनाः । तत्र प्रत्यूहम् आधातुं ब्रह्मापि खलु कातरः
+bharst_2.76,tāvan mahattvaṃ pāṇḍityaṃ kulīnatvaṃ vivekitā | yāvaj jvalati nāṅgeṣu hataḥ pañceṣu-pāvakaḥ,तावन् महत्त्वं पाण्डित्यं कुलीनत्वं विवेकिता । यावज् ज्वलति नाङ्गेषु हतः पञ्चेषु-पावकः
+bharst_2.77,śāstrajño 'pi praguṇi-tanayo 'tyānta-bādhāpi bāḍhaṃ saṃsāre 'smin bhavati viralo bhājanaṃ sad-gatīnām | yenaitasmin niraya-nagara-dvāram udghāṭayantī vāmākṣīṇāṃ bhavati kuṭilā bhrū-latā kuñcikeva,शास्त्रज्ञो ऽपि प्रगुणि-तनयो ऽत्यान्त-बाधापि बाढं संसारे ऽस्मिन् भवति विरलो भाजनं सद्-गतीनाम् । येनैतस्मिन् निरय-नगर-द्वारम् उद्घाटयन्ती वामाक्षीणां भवति कुटिला भ्रू-लता कुञ्चिकेव
+bharst_2.78,kṛśaḥ kāṇaḥ khañjaḥ śravaṇa-rahitaḥ puccha-vikalo vraṇī pūya-klinnaḥ kṛmi-kula-śatair āvṛta-tanuḥ | kṣudhā kṣāmo jīrṇaḥ piṭharaka-kapālārpita-galaḥ śunīm anveti śvā hatam api ca hanty eva madanaḥ,कृशः काणः खञ्जः श्रवण-रहितः पुच्छ-विकलो व्रणी पूय-क्लिन्नः कृमि-कुल-शतैर् आवृत-तनुः । क्षुधा क्षामो जीर्णः पिठरक-कपालार्पित-गलः शुनीम् अन्वेति श्वा हतम् अपि च हन्त्य् एव मदनः
+bharst_2.79,strī-mudrāṃ kusumāyudhasya jayinīṃ sarvārtha-sampat-karīṃ ye mūḍhāḥ pravihāya yānti kudhiyo mithyā-phalānveṣiṇaḥ | te tenaiva nihatya nirdayataraṃ nagnīkṛtā muṇḍitāḥ kecit pañca-śikhī-kṛtāś ca jaṭilāḥ kāpālikāś cāpare,स्त्री-मुद्���ां कुसुमायुधस्य जयिनीं सर्वार्थ-सम्पत्-करीं ये मूढाः प्रविहाय यान्ति कुधियो मिथ्या-फलान्वेषिणः । ते तेनैव निहत्य निर्दयतरं नग्नीकृता मुण्डिताः केचित् पञ्च-शिखी-कृताश् च जटिलाः कापालिकाश् चापरे
+bharst_2.80,viśvāmitra-parāśara-prabhṛtayo vātāmbu-parṇāśanāste 'pi strī-mukha-paṅkajaṃ sulalitaṃ dṛṣṭvaiva mohaṃ gatāḥ | śālyannaṃ sa-ghṛtaṃ payo-dadhi-yutaṃ ye bhuñjate mānavāsteṣām indriya-nigraho yadi bhaved vindhyaḥ plavet sāgare,विश्वामित्र-पराशर-प्रभृतयो वाताम्बु-पर्णाशनास्ते ऽपि स्त्री-मुख-पङ्कजं सुललितं दृष्ट्वैव मोहं गताः । शाल्यन्नं स-घृतं पयो-दधि-युतं ये भुञ्जते मानवास्तेषाम् इन्द्रिय-निग्रहो यदि भवेद् विन्ध्यः प्लवेत् सागरे
+bharst_2.81,parimala-bhṛto vātāḥ śākhā navāṅkura-koṭayo madhura-vidhurotkaṇṭhā-bhājaḥ priyā pika-pakṣiṇām | virala-virasa-svedodgārā vadhū-vadanendavaḥ prasarati madhau dhātryāṃ jāto na kasya guṇodayaḥ,परिमल-भृतो वाताः शाखा नवाङ्कुर-कोटयो मधुर-विधुरोत्कण्ठा-भाजः प्रिया पिक-पक्षिणाम् । विरल-विरस-स्वेदोद्गारा वधू-वदनेन्दवः प्रसरति मधौ धात्र्यां जातो न कस्य गुणोदयः
+bharst_2.82,madhur ayaṃ madhurair api kokilā kala-ravair malayasya ca vāyubhiḥ | virahiṇaḥ prahiṇasti śarīriṇo vipadi hanta sudhāpi viṣāyate,मधुर् अयं मधुरैर् अपि कोकिला कल-रवैर् मलयस्य च वायुभिः । विरहिणः प्रहिणस्ति शरीरिणो विपदि हन्त सुधापि विषायते
+bharst_2.83,āvāsaḥ kila-kiñcitasya dayitā-pārśve vilāsālasāḥ karṇe kokila-kāminī-kala-ravaḥ smero latā-maṇḍapaḥ | goṣṭhī sat-kavibhiḥ samaṃ katipayair mugdhāḥ sudhāṃśoḥ karāḥ keṣāṃcit sukhayanti cātra hṛdayaṃ caitre vicitrāḥ kṣapāḥ,आवासः किल-किञ्चितस्य दयिता-पार्श्वे विलासालसाः कर्णे कोकिल-कामिनी-कल-रवः स्मेरो लता-मण्डपः । गोष्ठी सत्-कविभिः समं कतिपयैर् मुग्धाः सुधांशोः कराः केषांचित् सुखयन्ति चात्र हृदयं चैत्रे विचित्राः क्षपाः
+bharst_2.84,pāntha strī-virahānalāhuti-kalām ātanvatī mañjarīmākandeṣu pikāṅganābhir adhunā sotkaṇṭham ālokyate | apy ete nava-pāṭalā-parimala-prāg-bhāra-pāṭac-carā vānti-klānti-vitāna-tānava-kṛtaḥ śrīkhaṇḍa-śailānilāḥ,पान्थ स्त्री-विरहानलाहुति-कलाम् आतन्वती मञ्जरीमाकन्देषु पिकाङ्गनाभिर् अधुना सोत्कण्ठम् आलोक्यते । अप्य् एते नव-पाटला-परिमल-प्राग्-भार-पाटच्-चरा वान्ति-क्लान्ति-वितान-तानव-कृतः श्रीखण्ड-शैलानिलाः
+bharst_2.85,prathitaḥ praṇayavatīnāṃ tāvat padam ātanotu hṛdi mānaḥ | bhavati na yāvac candanataru- surabhir malaya-pavamānaḥ,प्रथितः प्रणयवतीनां तावत् पदम् आतनोतु हृदि मानः । भवति न यावच् चन्दनतरु- सुरभिर् मलय-पवमानः
+bharst_2.86,sahakāra-kusuma-kesaranikara- bharāmoda-mūrcchita-dig-ante | madhura-madhura-vidhura-madhupe madhau bhavet kasya notkaṇṭhā,सहकार-कुसुम-केसरनिकर- भरामोद-मूर्च्छित-दिग्-अन्ते । मधुर-मधुर-विधुर-मधुपे मधौ भवेत् कस्य नोत्कण्ठा
+bharst_2.87,acchāccha-candana-rasārdratarā mṛgākṣyo dhārā-gṛhāṇi kusumāni ca kaumudī ca | mando marut sumanasaḥ śuci harmya-pṛṣṭhaṃ grīṣme madaṃ ca madanaṃ ca vivardhayanti,अच्छाच्छ-चन्दन-रसार्द्रतरा मृगाक्ष्यो धारा-गृहाणि कुसुमानि च कौमुदी च । मन्दो मरुत् सुमनसः शुचि हर्म्य-पृष्ठं ग्रीष्मे मदं च मदनं च विवर्धयन्ति
+bharst_2.88,srajo hṛdy āmodā vyajana-pavanaś candra-kiraṇāḥ parāgaḥ kāsāro malayaja-rajaḥ śīdhu viśadam | śuciḥ saudhotsaṅgaḥ pratanu vasanaṃ paṅkaja-dṛśo nidāgha-rtāv etad vilasati labhante sukṛtinaḥ,स्रजो हृद्य् आमोदा व्यजन-पवनश् चन्द्र-किरणाः परागः कासारो मलयज-रजः शीधु विशदम् । शुचिः सौधोत्सङ्गः प्रतनु वसनं पङ्कज-दृशो निदाघ-र्ताव् एतद् विलसति लभन्ते सुकृतिनः
+bharst_2.89,sudhā-śubhraṃ dhāma sphurad-amala-raśmiḥ śaśadharaḥ priyā-vaktrāmbhojaṃ malayaja-rajaś cātisurabhiḥ | srajo hṛdyāmodās tad idam akhilaṃ rāgiṇi jane karoty antaḥ kṣobhaṃ na tu viṣaya-saṃsarga-vimukhe,सुधा-शुभ्रं धाम स्फुरद्-अमल-रश्मिः शशधरः प्रिया-वक्त्राम्भोजं मलयज-रजश् चातिसुरभिः । स्रजो हृद्यामोदास् तद् इदम् अखिलं रागिणि जने करोत्य् अन्तः क्षोभं न तु विषय-संसर्ग-विमुखे
+bharst_2.90,taruṇī-veṣoddīpita-kāmā vikasaj-jātī-puṣpa-sugandhiḥ | unnata-pīna-payodhara-bhārā prāvṛṭ tanute kasya na harṣam,तरुणी-वेषोद्दीपित-कामा विकसज्-जाती-पुष्प-सुगन्धिः । उन्नत-पीन-पयोधर-भारा प्रावृट् तनुते कस्य न हर्षम्
+bharst_2.91,viyad-upacita-meghaṃ bhūmayaḥ kandalinyo nava-kuṭaja-kadambāmodino gandhavāhāḥ | śikhi-kula-kala-kekārāvaramyā vanāntāḥ sukhinam asukhinaṃ vā sarvam utkaṇṭhayanti,वियद्-उपचित-मेघं भूमयः कन्दलिन्यो नव-कुटज-कदम्बामोदिनो गन्धवाहाः । शिखि-कुल-कल-केकारावरम्या वनान्ताः सुखिनम् असुखिनं वा सर्वम् उत्कण्ठयन्ति
+bharst_2.92,upari ghanaṃ ghana-paṭalaṃ tiryag girayo 'pi nartita-mayūrāḥ | kṣitir api kandala-dhavalā dṛṣṭiṃ pathikaḥ kva pātayati,उपरि घनं घन-पटलं तिर्यग् गिरयो ऽपि नर्तित-मयूराः । क्षितिर् अपि कन्दल-धवला दृष्टिं पथिकः क्व पातयति
+bharst_2.93,ito vidyud-vallī-vilasitam itaḥ ketaki-taroḥ sphuran gandhaḥ prodyaj-jalada-ninada-sphūrjitam itaḥ | itaḥ keki-krīḍā-kala-kala-ravaḥ pakṣmala-dṛśāṃ kathaṃ yāsyanty ete viraha-divasāḥ sambhṛta-rasāḥ,इतो विद्युद्-वल्ली-विलसितम् इतः केतकि-तरोः स्फुरन् गन्धः प्रोद्यज्-जलद-निनद-स्फूर्जितम् इतः । इतः केकि-क्रीडा-कल-कल-रवः पक्ष्मल-दृशां कथं यास्यन्त्य् एते विरह-दिवसाः सम्भृत-रसाः
+bharst_2.94,asūci-sañcāre tamasi nabhasi prauḍha-jaladadhvani- prājñaṃmanye patati pṛṣatānāṃ ca nicaye | idaṃ saudāminyāḥ kanaka-kamanīyaṃ vilasitaṃ mudaṃ ca mlāniṃ ca prathayati pathi svaira-sudṛśām,असूचि-सञ्चारे तमसि नभसि प्रौढ-जलदध्वनि- प्राज्ञंमन्ये पतति पृषतानां च निचये । इदं सौदामिन्याः कनक-कमनीयं विलसितं मुदं च म्लानिं च प्रथयति पथि स्वैर-सुदृशाम्
+bharst_2.95,āsāreṇa na harmyataḥ priyatamair yātuṃ bahiḥ śakyate śītotkampa-nimittam āyata-dṛśā gāḍhaṃ samāliṅgyate | jātāḥ śīkara-śītalāś ca marutor atyanta-kheda-cchido dhanyānāṃ bata durdinaṃ sudinatāṃ yāti priyā-saṅgame,आसारेण न हर्म्यतः प्रियतमैर् यातुं बहिः शक्यते शीतोत्कम्प-निमित्तम् आयत-दृशा गाढं समालिङ्ग्यते । जाताः शीकर-शीतलाश् च मरुतोर् अत्यन्त-खेद-च्छिदो धन्यानां बत दुर्दिनं सुदिनतां याति प्रिया-सङ्गमे
+bharst_2.96,ardhaṃ suptvā niśāyāḥ sarabhasa-suratāyāsa-sanna-ślathāṅgaprodbhūtāsahya- tṛṣṇo madhu-mada-nirato harmya-pṛṣṭhe vivikte | sambhoga-klānta-kāntā-śithila-bhuja-latā-varjitaṃ karkarīto jyotsnābhinnāccha-dhāraṃ pibati na salilaṃ śāradaṃ manda-puṇyaḥ,अर्धं सुप्त्वा निशायाः सरभस-सुरतायास-सन्न-श्लथाङ्गप्रोद्भूतासह्य- तृष्णो मधु-मद-निरतो हर्म्य-पृष्ठे विविक्ते । सम्भोग-क्लान्त-कान्ता-शिथिल-भुज-लता-वर्जितं कर्करीतो ज्योत्स्नाभिन्नाच्छ-धारं पिबति न सलिलं शारदं मन्द-पुण्यः
+bharst_2.97,hemante dadhi-dugdha-sarpir aśanā māñjiṣṭha-vāso-bhṛtaḥ kāśmīra-drava-sāndra-digdha-vapuṣaś chinnā vicitrai rataiḥ | vṛttoru-stana-kāminojana-kṛtāśleṣā gṛhābhyantare tāmbūlī-dala-pūga-pūrita-mukhā dhanyāḥ sukhaṃ śerate,हेमन्ते दधि-दुग्ध-सर्पिर् अशना माञ्जिष्ठ-वासो-भृतः काश्मीर-द्रव-सान्द्र-दिग्ध-वपुषश् छिन्ना विचित्रै रतैः । वृत्तोरु-स्तन-कामिनोजन-कृताश्लेषा गृहाभ्यन्तरे ताम्बूली-दल-पूग-पूरित-मुखा धन्याः सुखं शेरते
+bharst_2.98,praduyat-prauḍha-priyaṅgu-dyuti-bhṛti vikasat-kunda-mādyad-dvirephe kāle prāleya-vāta-pracala-vilasitodāra-mandāra-dhāmni | yeṣāṃ no kaṇṭha-lagnā kṣaṇam api tuhina-kṣoda-dakṣā mṛgākṣī tesām āyāma-yāmā yama-sadana-samā yāminī yāti yūnām,प्रदुयत्-प्रौढ-प्रियङ्गु-द्युति-भृति विकसत्-कुन्द-माद्यद्-द्विरेफे काले प्रालेय-वात-प्रचल-विलसितोदार-मन्दार-धाम्नि । येषां नो कण्ठ-लग्ना क्षणम् अपि तुहिन-क्षोद-दक्षा मृगाक्षी तेसाम् आयाम-यामा यम-सदन-समा यामिनी याति यूनाम्
+bharst_2.99,cumbanto gaṇḍa-bhittīr alakavati mukhe sītkṛtāny ādadhānā vakṣaḥ-sūtkañcukeṣu stana-bhara-pulakodbhedam āpādayantaḥ | ūrū-nākampayantaḥ pṛthu-jaghana-taṭāt sraṃsayanto 'ṃśukāni vyaktaṃ kāntā-janānāṃ viṭa-carita-bhṛtaḥ śaiśirā vānti vātāḥ,चुम्बन्तो गण्ड-भित्तीर् अलकवति मुखे सीत्कृतान्य् आदधाना वक्षः-सूत्कञ्चुकेषु स्तन-भर-पुलकोद्भेदम् आपादयन्तः । ऊरू-नाकम्पयन्तः पृथु-जघन-तटात् स्रंसयन्तो ऽंशुकानि व्यक्तं कान्ता-जनानां विट-चरित-भृतः शैशिरा वान्ति वाताः
+bharst_2.100,keśānākulayan dṛśo mukulayan vāso balād ākṣipannātanvan pulakodgamaṃ prakaṭayann āvega-kampaṃ śanaiḥ | bāraṃ bāram udāra-sītkṛta-kṛto danta-cchadān pīḍayan prāyaḥ śaiśira eṣa samprati marut kāntāsu kāntāyate,केशानाकुलयन् दृशो मुकुलयन् वासो बलाद् आक्षिपन्नातन्वन् पुलकोद्गमं प्रकटयन्न् आवेग-कम्पं शनैः । बारं बारम् उदार-सीत्कृत-कृतो दन्त-च्छदान् पीडयन् प्रायः शैशिर एष सम्प्रति मरुत् कान्तासु कान्तायते
+bharst_2.101,yady asya nāsti ruciraṃ tasmiṃs tasya spṛhā manojñe 'pi | ramaṇīye 'pi sudhāṃśau na manaḥ-kāmaḥ sarojinyāḥ,यद्य् अस्य नास्ति रुचिरं तस्मिंस् तस्य स्पृहा मनोज्ञे ऽपि । रमणीये ऽपि सुधांशौ न मनः-कामः सरोजिन्याः
+bharst_2.102,vairāgye saṃcaraty eko nītau bhramati cāparaḥ | śṛṅgāre ramate kaścid bhuvi bhedāḥ parasparam,वैराग्ये संचरत्य् एको नीतौ भ्रमति चापरः । शृङ्गारे रमते कश्चिद् भुवि भेदाः परस्परम्
+bharst_3.1,iti śubhaṃ bhūyāt | vairāgya-śatakam cūḍottaṃsita-candra-cāru-kalikā-cañcac-chikhā-bhāsvaro līlā-dagdha-vilola-kāma-śalabhaḥ śreyo-daśāgre sphuran | antaḥ-sphūrjad-apāra-moha-timira-prāg-bhāram uccāṭayan śvetaḥ-sadmani yogināṃ vijayate jñāna-pradīpo haraḥ,इति शुभं भूयात् । वैराग्य-शतकम् चूडोत्तंसित-चन्द्र-चारु-कलिका-चञ्चच्-छिखा-भास्वरो लीला-दग्ध-विलोल-काम-शलभः श्रेयो-दशाग्रे स्फुरन् । अन्तः-स्फूर्जद्-अपार-मोह-तिमिर-प्राग्-भारम् उच्चाटयन् श्वेतः-सद्मनि योगिनां विजयते ज्ञान-प्रदीपो हरः
+bharst_3.2,bhrāntaṃ deśam aneka-durga-viṣamaṃ prāptaṃ na kiñcit phalaṃ tyaktvā jāti-kulābhimānam ucitaṃ sevā kṛtā niṣphalā | bhuktaṃ māna-vivarjitaṃ para-gṛheṣv āśaṅkayā kākavat tṛṣṇe jṛmbhasi pāpa-karma-piśune nādyāpi santuṣyasi,भ्रान्तं देशम् अनेक-दुर्ग-विषमं प्राप्तं न किञ्चित् फलं त्यक्त्वा जाति-कुलाभिमानम् उचितं सेवा कृता निष्फला । भुक्तं मान-विवर्जितं पर-गृहेष्व् आशङ्कया काकवत् तृष्णे जृम्भसि पाप-कर्म-पिशुने नाद्यापि सन्तुष्यसि
+bharst_3.3,utkhātaṃ nidhi-śaṅkayā kṣiti-talaṃ dhmātā girer dhātavo nistīrṇaḥ saritāṃ patir nṛpatayo yatnena santoṣitāḥ | mantrārādhana-tat-pareṇa manasā nītāḥ śmaśāne niśāḥ prāptaḥ kāṇa-varāṭako 'pi na mayā tṛṣṇe sakāmā bhava,उत्खातं निधि-शङ्कया क्षिति-तलं ध्माता गिरेर् धातवो निस्तीर्णः सरितां पतिर् नृपतयो यत्नेन सन्तोषिताः । मन्त्राराधन-तत्-परेण मनसा नीताः श्मशाने निशाः प्राप्तः काण-वराटको ऽपि न मया तृष्णे सकामा भव
+bharst_3.4,khalālāpāḥ sauḍhāḥ katham api tad-ārādhana-parairnigṛhyāntar- bāṣpaṃ hasitam api śūnyena manasā | kṛto vitta-stambha-pratihata-dhiyām añjalir api tvam āśe moghāśe kima aparam ato nartayasi mām,खलालापाः सौढाः कथम् अपि तद्-आराधन-परैर्निगृह्यान्तर्- बाष्पं हसितम् अपि शून्येन मनसा । कृतो वित्त-स्तम्भ-प्रतिहत-धियाम् अञ्जलिर् अपि त्वम् आशे मोघाशे किम अपरम् अतो नर्तयसि माम्
+bharst_3.5,amīṣāṃ prāṇānāṃ tulita-visinī-patra-payasāṃ kṛte kiṃ nāsmābhir vigalita-vivekair vyavasitam | yad-āḍhyānām agre draviṇa-mada-niḥsaṃjña-manasāṃ kṛtaṃ māva-vrīḍair nija-guṇa-kathā-pātakam api,अमीषां प्राणानां तुलित-विसिनी-पत्र-पयसां कृते किं नास्माभिर् विगलित-विवेकैर् व्यवसितम् । यद्-आढ्यानाम् अग्रे द्रविण-मद-निःसंज्ञ-मनसां कृतं माव-व्रीडैर् निज-गुण-कथा-पातकम् अपि
+bharst_3.6,kṣāntaṃ na kṣamayā gṛhocita-sukhaṃ tyaktaṃ na santoṣataḥ soḍho duḥsaha-śīta-tāpa-pavana-kleśo na taptaṃ tapaḥ | dhyātaṃ vittam ahar-niśaṃ nityamita-prāṇair na śambhoḥ padaṃ tat-tat-karma kṛtaṃ yad eva munibhis tais taiḥ phalair vañcitāḥ,क्षान्तं न क्षमया गृहोचित-सुखं त्यक्तं न सन्तोषतः सोढो दुःसह-शीत-ताप-पवन-क्लेशो न तप्तं तपः । ध्यातं वित्तम् अहर्-निशं नित्यमित-प्राणैर् न शम्भोः पदं तत्-तत्-कर्म कृतं यद् एव मुनिभिस् तैस् तैः फलै��् वञ्चिताः
+bharst_3.7,bhogā na bhuktā vayam eva bhuktās tapo na taptaṃ vayam eva taptāḥ | kālo na yāto vayam eva yātāstṛṣṇā na jīrṇā vayam eva jīrṇāḥ,भोगा न भुक्ता वयम् एव भुक्तास् तपो न तप्तं वयम् एव तप्ताः । कालो न यातो वयम् एव यातास्तृष्णा न जीर्णा वयम् एव जीर्णाः
+bharst_3.8,balibhir mukham ākrāntaṃ palitenāṅkitaṃ śiraḥ | gātrāṇi śithilāyante tṛṣṇaikā taruṇāyate,बलिभिर् मुखम् आक्रान्तं पलितेनाङ्कितं शिरः । गात्राणि शिथिलायन्ते तृष्णैका तरुणायते
+bharst_3.9,viveka-vyākośe vidadhati same śāmyati tṛṣā pariṣvaṅge tuṅge prasaratitarāṃ sā pariṇatā | jarājīrṇaiśvarya-grasana-gahanākṣepa-kṛpaṇastṛṣāpātraṃ yasyāṃ bhavati marutām apy adhipatiḥ || bharst_3.8*1 || nivṛttā bhogecchā puruṣa-bahu-māno 'pi galitaḥ samānāḥ svar-yātāḥ sapadi suhṛdo jīvita-samāḥ | śanair yaṣṭy utthānaṃ ghana-timira-ruddhe ca nayane aho mūḍhaḥ kāyas tad api maraṇāpāya-cakitaḥ,विवेक-व्याकोशे विदधति समे शाम्यति तृषा परिष्वङ्गे तुङ्गे प्रसरतितरां सा परिणता । जराजीर्णैश्वर्य-ग्रसन-गहनाक्षेप-कृपणस्तृषापात्रं यस्यां भवति मरुताम् अप्य् अधिपतिः ॥ भर्स्त्_३.८*१ ॥ निवृत्ता भोगेच्छा पुरुष-बहु-मानो ऽपि गलितः समानाः स्वर्-याताः सपदि सुहृदो जीवित-समाः । शनैर् यष्ट्य् उत्थानं घन-तिमिर-रुद्धे च नयने अहो मूढः कायस् तद् अपि मरणापाय-चकितः
+bharst_3.10,āśā nāma nadī manoratha-jalā tṛṣṇā-taraṅgākulā rāga-grāhavatī vitarka-vihagā dhairya-druma-dhvaṃsinī | mohāvarta-sudustarātigahanā prottuṅga-cintā-taṭī tasyāḥ para-gatā viśuddham alaso nandanti yogīśvarāḥ,आशा नाम नदी मनोरथ-जला तृष्णा-तरङ्गाकुला राग-ग्राहवती वितर्क-विहगा धैर्य-द्रुम-ध्वंसिनी । मोहावर्त-सुदुस्तरातिगहना प्रोत्तुङ्ग-चिन्ता-तटी तस्याः पर-गता विशुद्धम् अलसो नन्दन्ति योगीश्वराः
+bharst_3.11,na saṃsārotpannaṃ caritam anupaśyāmi kuśalaṃ vipākaḥ puṇyānāṃ janayati bhayaṃ me vimṛśataḥ | mahadbhiḥ puṇyaughaiś cira-parigṛhītāś ca viṣayā mahānto jāyante vyasanam iva dātuṃ viṣayiṇām,न संसारोत्पन्नं चरितम् अनुपश्यामि कुशलं विपाकः पुण्यानां जनयति भयं मे विमृशतः । महद्भिः पुण्यौघैश् चिर-परिगृहीताश् च विषया महान्तो जायन्ते व्यसनम् इव दातुं विषयिणाम्
+bharst_3.12,avaśyaṃ yātāraś cirataram uṣitvāpi viṣayā viyoge ko bhedas tyajati na jano yat svayam amūn | vrajantaḥ svātantryād atula-paritāpāya manasaḥ svayaṃ tyaktā hy ete śama-sukham anantaṃ vidadhati,अवश्यं यातारश् चिरतरम् उषित्वापि विषया वियोगे को भेदस् त्यजति न जनो यत् स्वयम् अमून् । व्रजन्तः स्वातन्त्र्याद् अतुल-परितापाय मनसः स्वयं त्यक्ता ह्य् एते शम-सुखम् अनन्तं विदधति
+bharst_3.13,brahma-jñāna-viveka-nirmala-dhiyaḥ kurvanty aho duṣkaraṃ yan muñcanty upabhoga-bhāñjy api dhanāny ekāntato niḥspṛhāḥ | samprātān na purā na samprati na ca prāptau dṛḍha-pratyayān vāñchā-mātra-parigrahān api paraṃ tyaktuṃ na śaktā vayam,ब्रह्म-ज्ञान-विवेक-निर्मल-धियः कुर्वन्त्य् अहो दुष्करं यन् मुञ्चन्त्य् उपभोग-भाञ्ज्य् अपि धनान्य् एकान्ततो निःस्पृहाः । सम्प्रातान् �� पुरा न सम्प्रति न च प्राप्तौ दृढ-प्रत्ययान् वाञ्छा-मात्र-परिग्रहान् अपि परं त्यक्तुं न शक्ता वयम्
+bharst_3.14,dhanyānāṃ giri-kandareṣu vasatāṃ jyotiḥ paraṃ dhyāyatāmānandāśru- jalaṃ pibanti śakunā niḥśaṅkam aṅkeśayāḥ | asmākaṃ tu manorathoparacita-prāsāda-vāpī-taṭakrīḍā- kānana-keli-kautuka-juṣām āyuḥ paraṃ kṣīyate,धन्यानां गिरि-कन्दरेषु वसतां ज्योतिः परं ध्यायतामानन्दाश्रु- जलं पिबन्ति शकुना निःशङ्कम् अङ्केशयाः । अस्माकं तु मनोरथोपरचित-प्रासाद-वापी-तटक्रीडा- कानन-केलि-कौतुक-जुषाम् आयुः परं क्षीयते
+bharst_3.15,bhikṣā-śataṃ tad api nīrasam eka-bāraṃ śayyā ca bhūḥ parijano nija-deha-mātram | vastraṃ viśīrṇa-śata-khaṇḍa-mayī ca kanthā hā hā tathāpi viṣayā na parityajanti,भिक्षा-शतं तद् अपि नीरसम् एक-बारं शय्या च भूः परिजनो निज-देह-मात्रम् । वस्त्रं विशीर्ण-शत-खण्ड-मयी च कन्था हा हा तथापि विषया न परित्यजन्ति
+bharst_3.16,stanau māṃsa-granthī kanaka-kalaśāv ity upamitī mukhaṃ śleṣmāgāraṃ tad api ca śaśāṅkena tulitam | sravan-mūtra-klinnaṃ kari-vara-śira-spardhi jaghanaṃ muhur nindyaṃ rūpaṃ kavi-jana-viśeṣair guru-kṛtam,स्तनौ मांस-ग्रन्थी कनक-कलशाव् इत्य् उपमिती मुखं श्लेष्मागारं तद् अपि च शशाङ्केन तुलितम् । स्रवन्-मूत्र-क्लिन्नं करि-वर-शिर-स्पर्धि जघनं मुहुर् निन्द्यं रूपं कवि-जन-विशेषैर् गुरु-कृतम्
+bharst_3.17,eko rāgiṣu rājate priyatamā-dehārdha-hārī haro nīrāgeṣu jano vimukta-lalanāsaṅgo na yasmāt paraḥ | durvāra-smara-bāṇa-pannaga-viṣa-vyābiddha-mugdho janaḥ śeṣaḥ kāma-viḍambitān na viṣayān bhoktuṃ na moktuṃ kṣamaḥ,एको रागिषु राजते प्रियतमा-देहार्ध-हारी हरो नीरागेषु जनो विमुक्त-ललनासङ्गो न यस्मात् परः । दुर्वार-स्मर-बाण-पन्नग-विष-व्याबिद्ध-मुग्धो जनः शेषः काम-विडम्बितान् न विषयान् भोक्तुं न मोक्तुं क्षमः
+bharst_3.18,ajānan dāhātmyaṃ patatu śalabhas tīvra-dahane sa mīno 'py ajñānād baḍiśa-yutam aśnātu piśitam | vijānanto 'py ete vayam iha viyaj jāla-jaṭilān na muñcāmaḥ kānām ahaha gahano moha-mahimā,अजानन् दाहात्म्यं पततु शलभस् तीव्र-दहने स मीनो ऽप्य् अज्ञानाद् बडिश-युतम् अश्नातु पिशितम् । विजानन्तो ऽप्य् एते वयम् इह वियज् जाल-जटिलान् न मुञ्चामः कानाम् अहह गहनो मोह-महिमा
+bharst_3.19,tṛṣā śuṣyaty āsye pibati salilaṃ śīta-madhuraṃ kṣudhārtaḥ śālyannaṃ kavalayati māṃsādi-kalitam | pradīpte kāmāgnau sudṛḍhataram āliṅgati vadhūṃ pratīkāraṃ vyādhaḥ sukham iti viparyasyati janaḥ,तृषा शुष्यत्य् आस्ये पिबति सलिलं शीत-मधुरं क्षुधार्तः शाल्यन्नं कवलयति मांसादि-कलितम् । प्रदीप्ते कामाग्नौ सुदृढतरम् आलिङ्गति वधूं प्रतीकारं व्याधः सुखम् इति विपर्यस्यति जनः
+bharst_3.20,tuṅgaṃ veśma sutāḥ satām abhimatāḥ saṅkhyātigāḥ sampadaḥ kalyāṇī dayitā vayaś ca navam ity ajñāna-mūḍho janaḥ | matvā viśvam anaśvaraṃ niviśate saṃsāra-kārā-gṛhe saṃdṛśya kṣaṇa-bhaṅguraṃ tad akhilaṃ dhanyas tu sannyasyati,तुङ्गं वेश्म सुताः सताम् अभिमताः सङ्ख्यातिगाः सम्पदः कल्याणी दयिता वयश् च नवम् इत्य् अज्ञान-मूढ��� जनः । मत्वा विश्वम् अनश्वरं निविशते संसार-कारा-गृहे संदृश्य क्षण-भङ्गुरं तद् अखिलं धन्यस् तु सन्न्यस्यति
+bharst_3.21,dīnā dīna-mukhaiḥ sadaiva śiśukairākṛṣṭa-jīrṇāmbarā krośadbhiḥ kṣudhitair niranna-vidhurā dṛśyā na ced gehinī | yācñā-bhaṅga-bhayena gadgada-gala-truṭyad-vilīnākṣaraṃ ko dehīti vadet sva-dagdha-jaṭharasyārthe manasvī pumān,दीना दीन-मुखैः सदैव शिशुकैराकृष्ट-जीर्णाम्बरा क्रोशद्भिः क्षुधितैर् निरन्न-विधुरा दृश्या न चेद् गेहिनी । याच्ञा-भङ्ग-भयेन गद्गद-गल-त्रुट्यद्-विलीनाक्षरं को देहीति वदेत् स्व-दग्ध-जठरस्यार्थे मनस्वी पुमान्
+bharst_3.22,abhimata-mahāmāna-granthi-prabheda-paṭīyasī gurutara-guṇa-grāmābhoja-sphuṭojjvala-candrikā | vipula-vilal-lajjā-vallī-vitāna-kuṭhārikā jaṭhara-piṭharī duspureyaṃ karoti viḍambanam,अभिमत-महामान-ग्रन्थि-प्रभेद-पटीयसी गुरुतर-गुण-ग्रामाभोज-स्फुटोज्ज्वल-चन्द्रिका । विपुल-विलल्-लज्जा-वल्ली-वितान-कुठारिका जठर-पिठरी दुस्पुरेयं करोति विडम्बनम्
+bharst_3.23,puṇye grāme vane vā mahati sita-paṭac-channa-pālī kapāliṃ hy ādāya nyāya-garbha-dvija-huta-huta-bhug dhūma-dhūmropakaṇṭhe | dvāraṃ dvāraṃ praviṣṭo varam udara-darī-pūraṇāya kṣudhārto mānī prāṇaiḥ sanātho na punar anudinaṃ tulya-kulyesu dīnaḥ,पुण्ये ग्रामे वने वा महति सित-पटच्-छन्न-पाली कपालिं ह्य् आदाय न्याय-गर्भ-द्विज-हुत-हुत-भुग् धूम-धूम्रोपकण्ठे । द्वारं द्वारं प्रविष्टो वरम् उदर-दरी-पूरणाय क्षुधार्तो मानी प्राणैः सनाथो न पुनर् अनुदिनं तुल्य-कुल्येसु दीनः
+bharst_3.24,gaṅgā-taraṅga-kaṇa-śīkara-śītalāni vidyādharādhyuṣita-cāru-śilā-talāni | sthānāni kiṃ himavataḥ pralayaṃ gatāni yat sāvamāna-para-piṇḍa-ratā manuṣyāḥ,गङ्गा-तरङ्ग-कण-शीकर-शीतलानि विद्याधराध्युषित-चारु-शिला-तलानि । स्थानानि किं हिमवतः प्रलयं गतानि यत् सावमान-पर-पिण्ड-रता मनुष्याः
+bharst_3.25,kiṃ kandāḥ kandarebhyaḥ pralayam upagatā nirjharā vā giribhyaḥ pradhvastā vā tarubhyaḥ sarasa-gala-bhṛto valkalinyaś ca śākhāḥ | vīkṣyante yan mukhāni prasabham apagata-praśrayāṇāṃ khalānāṃ duḥkhāpta-svalpa-vitta-smaya-pavana-vaśānartita-bhrū-latāni,किं कन्दाः कन्दरेभ्यः प्रलयम् उपगता निर्झरा वा गिरिभ्यः प्रध्वस्ता वा तरुभ्यः सरस-गल-भृतो वल्कलिन्यश् च शाखाः । वीक्ष्यन्ते यन् मुखानि प्रसभम् अपगत-प्रश्रयाणां खलानां दुःखाप्त-स्वल्प-वित्त-स्मय-पवन-वशानर्तित-भ्रू-लतानि
+bharst_3.26,puṇyair mūla-phalais tathā praṇayinīṃ vṛttiṃ kuruṣvādhunā bhū-śayyāṃ nava-pallavair akṛpaṇair uttiṣṭha yāvo vanam | kṣudrāṇām aviveka-mūḍha-manasāṃ yatreśvarāṇāṃ sadā vitta-vyādhi-vikāra-vihvala-girāṃ nāmāpi na śrūyate,पुण्यैर् मूल-फलैस् तथा प्रणयिनीं वृत्तिं कुरुष्वाधुना भू-शय्यां नव-पल्लवैर् अकृपणैर् उत्तिष्ठ यावो वनम् । क्षुद्राणाम् अविवेक-मूढ-मनसां यत्रेश्वराणां सदा वित्त-व्याधि-विकार-विह्वल-गिरां नामापि न श्रूयते
+bharst_3.27,phalaṃ svecchā-labhyaṃ prativanam akhedaṃ kṣitiruhāṃ payaḥ sthāne sthāne śiśira-madhuraṃ puṇya-saritām | mṛdu-sparśā śayyā sulalita-latā-pallava-mayī sahante santāpaṃ tad api dhanināṃ dvāri kṛpaṇāḥ,फलं स्वेच्छा-लभ्यं प्रतिवनम् अखेदं क्षितिरुहां पयः स्थाने स्थाने शिशिर-मधुरं पुण्य-सरिताम् । मृदु-स्पर्शा शय्या सुललित-लता-पल्लव-मयी सहन्ते सन्तापं तद् अपि धनिनां द्वारि कृपणाः
+bharst_3.28,ye vartante dhana-pati-puraḥ prārthanā-duḥkha-bhājo ye cālpatvaṃ dadhati viṣayākṣepa-paryāpta-buddheḥ | teṣām antaḥ-sphurita-hasitaṃ vāsarāṇi smareyaṃ dhyāna-cchede śikhari-kuhara-grāva-śayyā-niṣaṇṇaḥ,ये वर्तन्ते धन-पति-पुरः प्रार्थना-दुःख-भाजो ये चाल्पत्वं दधति विषयाक्षेप-पर्याप्त-बुद्धेः । तेषाम् अन्तः-स्फुरित-हसितं वासराणि स्मरेयं ध्यान-च्छेदे शिखरि-कुहर-ग्राव-शय्या-निषण्णः
+bharst_3.29,ye santoṣa-nirantara-pramuditas teṣāṃ na bhinnā mudo ye tv anye dhana-lubdha-saṅkala-dhiyas tesāṃ na tṛṣṇāhatā | itthaṃ kasya kṛte kutaḥ sa vidhinā kīdṛk-padaṃ sampadāṃ svātmany eva samāpta-hema-mahimā merur na me rocate,ये सन्तोष-निरन्तर-प्रमुदितस् तेषां न भिन्ना मुदो ये त्व् अन्ये धन-लुब्ध-सङ्कल-धियस् तेसां न तृष्णाहता । इत्थं कस्य कृते कुतः स विधिना कीदृक्-पदं सम्पदां स्वात्मन्य् एव समाप्त-हेम-महिमा मेरुर् न मे रोचते
+bharst_3.30,bhikṣāhāram adainyam apratisukhaṃ bhīticchidaṃ sarvato durmātsarya-madābhimāna-mathanaṃ duḥkhaugha-vidhvaṃsanam | sarvatrānvaham aprayatna-sulabhaṃ sādhu-priyaṃ pāvanaṃ śambhoḥ satram avāyam akṣaya-nidhiṃ śaṃsanti yogīśvarāḥ,भिक्षाहारम् अदैन्यम् अप्रतिसुखं भीतिच्छिदं सर्वतो दुर्मात्सर्य-मदाभिमान-मथनं दुःखौघ-विध्वंसनम् । सर्वत्रान्वहम् अप्रयत्न-सुलभं साधु-प्रियं पावनं शम्भोः सत्रम् अवायम् अक्षय-निधिं शंसन्ति योगीश्वराः
+bharst_3.31,bhoge rogamayaṃ kule cyuti-bhayaṃ vitte nṛpālād bhayaṃ māne dhainya-bhayaṃ bale ripu-bhayaṃ rūpe jarāya bhayam | śāstre vādibhayaṃ guṇe khala-bhayaṃ kāye kṛtāntād bhayaṃ sarvaṃ vastu bhayānvitaṃ bhuvi nṝṇāṃ vairāgyam evābhayam,भोगे रोगमयं कुले च्युति-भयं वित्ते नृपालाद् भयं माने धैन्य-भयं बले रिपु-भयं रूपे जराय भयम् । शास्त्रे वादिभयं गुणे खल-भयं काये कृतान्ताद् भयं सर्वं वस्तु भयान्वितं भुवि नॄणां वैराग्यम् एवाभयम्
+bharst_3.32,ākrāntaṃ maraṇena janma jarasā cātyujjvalaṃ yauvanaṃ santoṣo dhana-lipsayā śama-mukhaṃ prauḍhāṅganā-vibhramaiḥ | lokair matsaribhir guṇā vana-bhuvo vyālair nṛpā durjanair asthairyeṇa vibhūtayo 'py apahatā grastaṃ na kiṃ kena vā,आक्रान्तं मरणेन जन्म जरसा चात्युज्ज्वलं यौवनं सन्तोषो धन-लिप्सया शम-मुखं प्रौढाङ्गना-विभ्रमैः । लोकैर् मत्सरिभिर् गुणा वन-भुवो व्यालैर् नृपा दुर्जनैर् अस्थैर्येण विभूतयो ऽप्य् अपहता ग्रस्तं न किं केन वा
+bharst_3.33,ādhi-vyādhi-śatair janasya vividhair ārogyam unmūlyate lakṣmīr yatra patanti tatra vivṛta-dvārā iva vyāpadaḥ | jātaṃ jātam avaśyam āśu vivaśaṃ mṛtyuḥ karoty ātmasāt tat kiṃ tena niraṅkuśena vidhinā yan nirmitaṃ susthiram,आधि-व्याधि-शतैर् जनस्य विविधैर् आरोग्यम् उन्मूल्यते लक्ष्मीर् यत्र पतन्ति तत्र विवृत-द्वारा इव व्यापदः । जातं जातम् अवश्यम् आशु विवशं मृत्युः करोत्य् आत्मसात् तत् किं तेन निरङ्कुशेन विधिना यन् निर्मितं सुस्थिरम्
+bharst_3.34,bhogās tuṅgataraṅga-bhaṅga-taralāḥ prāṇāḥ kṣaṇa-dhvaṃsinaḥ stokāny eva dināni yauvana-sukhaṃ sphūrtiḥ priyāsu sthitā | tat-saṃsāram asāram eva nikhilaṃ buddhvā budhā bodhakā lokānugraha-peśalena manasā yatnaḥ samādhīyatām,भोगास् तुङ्गतरङ्ग-भङ्ग-तरलाः प्राणाः क्षण-ध्वंसिनः स्तोकान्य् एव दिनानि यौवन-सुखं स्फूर्तिः प्रियासु स्थिता । तत्-संसारम् असारम् एव निखिलं बुद्ध्वा बुधा बोधका लोकानुग्रह-पेशलेन मनसा यत्नः समाधीयताम्
+bharst_3.35,bhogā megha-vitāna-madhya-vilasat-saudāminī-cañcalā āyur vāyu-vighaṭṭitābja-paṭalī-līnāmbuvad bhaṅguram | līlā yauvana-lālasās tanubhṛtām ity ākalayya drutaṃ yoge dhairya-samādhi-siddhi-sulabhe buddhiṃ vidadhvaṃ budhāḥ,भोगा मेघ-वितान-मध्य-विलसत्-सौदामिनी-चञ्चला आयुर् वायु-विघट्टिताब्ज-पटली-लीनाम्बुवद् भङ्गुरम् । लीला यौवन-लालसास् तनुभृताम् इत्य् आकलय्य द्रुतं योगे धैर्य-समाधि-सिद्धि-सुलभे बुद्धिं विदध्वं बुधाः
+bharst_3.36,āyuḥ kallola-lolaṃ katipaya-divasa-sthāyinī yauvana-śrīr arthāḥ saṅkalpa-kalpā ghana-samaya-taḍid-vibhramā bhoga-pūgāḥ | kaṇṭhāśleṣopagūḍha tad api ca na ciraṃ yat priyābhaḥ praṇītaṃ brahmaṇy āsakta-cittā bhavata bhavamayāmbhodhi-pāraṃ tarītum,आयुः कल्लोल-लोलं कतिपय-दिवस-स्थायिनी यौवन-श्रीर् अर्थाः सङ्कल्प-कल्पा घन-समय-तडिद्-विभ्रमा भोग-पूगाः । कण्ठाश्लेषोपगूढ तद् अपि च न चिरं यत् प्रियाभः प्रणीतं ब्रह्मण्य् आसक्त-चित्ता भवत भवमयाम्भोधि-पारं तरीतुम्
+bharst_3.37,kṛcchreṇāmedhya-madhye niyamita-tanubhiḥ sthīyate garbha-vāse kāntā-viśleṣa-duḥkha-vyatikara-viṣamo yauvane copabhogaḥ | vāmākṣīṇām avajñā-vihasita-vasatir vṛddha-bhāvo 'nyasādhuḥ saṃsāre re manuṣyā vadata yadi sukhaṃ svalpam apy asti kiñcit,कृच्छ्रेणामेध्य-मध्ये नियमित-तनुभिः स्थीयते गर्भ-वासे कान्ता-विश्लेष-दुःख-व्यतिकर-विषमो यौवने चोपभोगः । वामाक्षीणाम् अवज्ञा-विहसित-वसतिर् वृद्ध-भावो ऽन्यसाधुः संसारे रे मनुष्या वदत यदि सुखं स्वल्पम् अप्य् अस्ति किञ्चित्
+bharst_3.38,vyāghrīva tiṣṭhati jarā paritarjayantī rogāś ca śatrava iva praharanti deham | āyuḥ parisravanti bhinna-ghaṭā-divāmbho lokas tathāpy ahitam ācaratīti citram,व्याघ्रीव तिष्ठति जरा परितर्जयन्ती रोगाश् च शत्रव इव प्रहरन्ति देहम् । आयुः परिस्रवन्ति भिन्न-घटा-दिवाम्भो लोकस् तथाप्य् अहितम् आचरतीति चित्रम्
+bharst_3.39,bhogā bhaṅgura-vṛttayo bahuvidhās tair eva cāyaṃ bhavastat kasyeha kṛte paribhramata re lokāḥ kṛtaṃ ceṣṭataiḥ | āśā-pāśa-śatāpaśānti-viśadaṃ cetaḥ-samādhīyatāṃ kāmotpatti-vaśāt svadhāmani yadi śraddeyam asmad-vacaḥ,भोगा भङ्गुर-वृत्तयो बहुविधास् तैर् एव चायं भवस्तत् कस्येह कृते परिभ्रमत रे लोकाः कृतं चेष्टतैः । आशा-पाश-शतापशान्ति-विशदं चेतः-समाधीयतां कामोत्पत्ति-वशात् स्वधामनि यदि श्रद्देयम् अस्मद्-वचः
+bharst_3.40,sakhe dhanyāḥ kecit truṭita-bhava-bandha-vyatikarā vanānte cittāntar-viṣam aviṣayāśīt-viṣa-gatāḥ | śarac-candra-jyotsnādhavala-gaganābhoga-subhagāṃ nayante ye rātriṃ sukṛta-caya-cintaika-śaraṇāḥ || bharst_3.39*1 || brahmendrādi-marud-gaṇāṃs tṛṇa-kaṇān yatra sthito manyate yat-svādād virasā bhavanti vibhavās trailokya-rājyādayaḥ | bhogaḥ ko 'pi sa eva eka paramo nityodito jṛmbhate bhoḥ sādho kṣaṇa-bhaṅgure tad itare bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ,सखे धन्याः केचित् त्रुटित-भव-बन्ध-व्यतिकरा वनान्ते चित्तान्तर्-विषम् अविषयाशीत्-विष-गताः । शरच्-चन्द्र-ज्योत्स्नाधवल-गगनाभोग-सुभगां नयन्ते ये रात्रिं सुकृत-चय-चिन्तैक-शरणाः ॥ भर्स्त्_३.३९*१ ॥ ब्रह्मेन्द्रादि-मरुद्-गणांस् तृण-कणान् यत्र स्थितो मन्यते यत्-स्वादाद् विरसा भवन्ति विभवास् त्रैलोक्य-राज्यादयः । भोगः को ऽपि स एव एक परमो नित्योदितो जृम्भते भोः साधो क्षण-भङ्गुरे तद् इतरे भोगे रतिं मा कृथाः
+bharst_3.41,sā ramyā nagarī mahān sa nṛpatiḥ sāmanta-cakraṃ ca tat pārśve tasya ca sā vidagdha-pariṣat tāś candra-bimbānanāḥ | udvṛttaḥ sa rāja-putra-nivahas te vandinas tāḥ kathāḥ sarvaṃ yasya vaśād agāt smṛti-pathaṃ kālāya tasmai namaḥ,सा रम्या नगरी महान् स नृपतिः सामन्त-चक्रं च तत् पार्श्वे तस्य च सा विदग्ध-परिषत् ताश् चन्द्र-बिम्बाननाः । उद्वृत्तः स राज-पुत्र-निवहस् ते वन्दिनस् ताः कथाः सर्वं यस्य वशाद् अगात् स्मृति-पथं कालाय तस्मै नमः
+bharst_3.42,yatrānekaḥ kvacid api gṛhe tatra tiṣṭhaty athaiko yatrāpy ekas tad anu bahavas tatra naiko 'pi cānte | itthaṃ nayau rajani-divasau lolayan dvāv ivākṣau kālaḥ kalyo bhuvana-phalake kraḍati prāṇi-śāraiḥ,यत्रानेकः क्वचिद् अपि गृहे तत्र तिष्ठत्य् अथैको यत्राप्य् एकस् तद् अनु बहवस् तत्र नैको ऽपि चान्ते । इत्थं नयौ रजनि-दिवसौ लोलयन् द्वाव् इवाक्षौ कालः कल्यो भुवन-फलके क्रडति प्राणि-शारैः
+bharst_3.43,ādityasya gatāgatair aharahaḥ saṃkṣīyate jīvitaṃ vyāpārair bahu-kārya-bhāra-gurubhiḥ kālo 'pi na jñāyate | dṛṣṭvā janma-jarā-vipatti-maraṇaṃ trāsaś ca notpadyate pītvā mohamayīṃ pramāda-madirām unmatta-bhūtaṃ jagat,आदित्यस्य गतागतैर् अहरहः संक्षीयते जीवितं व्यापारैर् बहु-कार्य-भार-गुरुभिः कालो ऽपि न ज्ञायते । दृष्ट्वा जन्म-जरा-विपत्ति-मरणं त्रासश् च नोत्पद्यते पीत्वा मोहमयीं प्रमाद-मदिराम् उन्मत्त-भूतं जगत्
+bharst_3.44,rātriḥ saiva punaḥ sa eva divaso matvā mudhā jantavo dhāvanty udyaminas tathaiva nibhṛta-prārabdha-tat-tat-kriyāḥ | vyāpāraiḥ punar-ukta-bhūta-viṣayair itthaṃ vidhenāmunā saṃsāreṇa kadarthitā vayam aho mohān na lajjāmahe,रात्रिः सैव पुनः स एव दिवसो मत्वा मुधा जन्तवो धावन्त्य् उद्यमिनस् तथैव निभृत-प्रारब्ध-तत्-तत्-क्रियाः । व्यापारैः पुनर्-उक्त-भूत-विषयैर् इत्थं विधेनामुना संसारेण कदर्थिता वयम् अहो मोहान् न लज्जामहे
+bharst_3.45,na dhyānaṃ padam īśvarasya vidhivat saṃsāra-vicchittaye svarga-dvāra-kapāṭa-pāṭana-paṭur dharmo 'pi nopārjitaḥ | nārī-pīna-payodharoru-yugalaṃ svapne 'pi nāliṅgitaṃ mātuḥ kevalam eva yauvana-vana-cchede kuṭhārā vayam,न ध्यानं पदम् ईश्वरस्य विधिवत् संसार-विच्छित्तये स्वर्ग-द्वार-कपाट-पाटन-पटुर् धर्मो ऽपि नोपार्जितः । नारी-पीन-पयोधरोरु-युगलं स्वप्ने ऽपि नालिङ्गितं मातुः केवलम् एव यौवन-वन-च्छेदे कुठारा वयम्
+bharst_3.46,nābhyastā prativādi-vṛnda-damanī vidyā vinītocitā khaḍgāgraiḥ kari-kumbha-pīṭha-dalanair nākaṃ na nītaṃ yaśaḥ | kāntākomala-pallavādhara-rasaḥ pīto na candrodaye tāruṇyaṃ gatam eva niṣphalam aho śūnyālaye dīpavat,नाभ्यस्ता प्रतिवादि-वृन्द-दमनी विद्या विनीतोचिता खड्गाग्रैः करि-कुम्भ-पीठ-दलनैर् नाकं न नीतं यशः । कान्ताकोमल-पल्लवाधर-रसः पीतो न चन्द्रोदये तारुण्यं गतम् एव निष्फलम् अहो शून्यालये दीपवत्
+bharst_3.47,vidyā nādhigatā kalaṅka-rahitā vittaṃ ca nopārjitaṃ śuśrūṣāpi samāhitena manasā pitror na sampāditā | ālolāyata-locanāḥ priyatamāḥ svapne 'pi nāliṅgitāḥ kālo 'yaṃ para-piṇḍa-lolupatayā kākair iva preryate,विद्या नाधिगता कलङ्क-रहिता वित्तं च नोपार्जितं शुश्रूषापि समाहितेन मनसा पित्रोर् न सम्पादिता । आलोलायत-लोचनाः प्रियतमाः स्वप्ने ऽपि नालिङ्गिताः कालो ऽयं पर-पिण्ड-लोलुपतया काकैर् इव प्रेर्यते
+bharst_3.48,vayaṃ yebhyo jātāś cira-parigatā eva khalu te samaṃ yaiḥ saṃvṛddhāḥ smṛti-viṣayatāṃ te 'pi gamitāḥ | idānīm ete smaḥ pratidivasam āsanna-patanā gatās tulyāvasthāṃ sikatilanadī-tīra-tarubhiḥ,वयं येभ्यो जाताश् चिर-परिगता एव खलु ते समं यैः संवृद्धाः स्मृति-विषयतां ते ऽपि गमिताः । इदानीम् एते स्मः प्रतिदिवसम् आसन्न-पतना गतास् तुल्यावस्थां सिकतिलनदी-तीर-तरुभिः
+bharst_3.49,āyur varṣa-śataṃ nṝṇāṃ parimitaṃ rātrau tad-ardhaṃ gataṃ tasyārdhasya parasya cārdham aparaṃ bālatva-vṛddhatvayoḥ | śeṣaṃ vyādhi-viyoga-duḥkha-sahitaṃ sevādibhir nīyate jīve vārita-raṅga-cañcalatare saukhyaṃ kutaḥ prāṇinām,आयुर् वर्ष-शतं नॄणां परिमितं रात्रौ तद्-अर्धं गतं तस्यार्धस्य परस्य चार्धम् अपरं बालत्व-वृद्धत्वयोः । शेषं व्याधि-वियोग-दुःख-सहितं सेवादिभिर् नीयते जीवे वारित-रङ्ग-चञ्चलतरे सौख्यं कुतः प्राणिनाम्
+bharst_3.50,kṣaṇaṃ bālo bhūtvā kṣaṇam pai yuvā kāma-rasikaḥ kṣaṇaṃ vittair hīnaḥ kṣaṇam api ca sampūrṇa-vibhavaḥ | jarā-jīrṇair aṅgair naṭa iva balī-maṇḍita-tanūr naraḥ saṃsārānte viśati yamadhānīya-vanikām,क्षणं बालो भूत्वा क्षणम् पै युवा काम-रसिकः क्षणं वित्तैर् हीनः क्षणम् अपि च सम्पूर्ण-विभवः । जरा-जीर्णैर् अङ्गैर् नट इव बली-मण्डित-तनूर् नरः संसारान्ते विशति यमधानीय-वनिकाम्
+bharst_3.51,tvaṃ rājā vayam apy upāsita-guru-prajñābhimānonnatāḥ khyātas tvaṃ vibhavair yaśāṃsi kavayo dikṣu pratanvanti naḥ | itthaṃ māna-dhanāti-dūram ubhayor apy āvayor antaraṃ yady asmāsu parāṅmukho 'si vayam apy ekāntato niḥspṛhā,त्वं राजा वयम् अप्य् उपासित-गुरु-प्रज्ञाभिमानोन्नताः ख्यातस् त्वं विभवैर् यशांसि कवयो दिक्षु प्रतन्वन्ति नः । इत्थं मान-धनाति-दूरम् उभयोर् अप्य् आवयोर् अन्तरं यद्य् अस्मासु पराङ्मुखो ऽसि वयम् अप्य् एकान्ततो निःस्पृहा
+bharst_3.52,arthānām īśiṣe tvaṃ vayam api ca girām īśmahe yāvad arthaṃ śūras tvaṃ vādi-darpa-vyupa��amana-vidhāva-kṣayaṃ pāṭavaṃ naḥ | sevante tvāṃ dhanāḍhyā matimalahatayemām api śrotu-kāmāmayy apy āsthā na te cet tvayi mama nitarām eva rājann anāsthā,अर्थानाम् ईशिषे त्वं वयम् अपि च गिराम् ईश्महे यावद् अर्थं शूरस् त्वं वादि-दर्प-व्युपशमन-विधाव-क्षयं पाटवं नः । सेवन्ते त्वां धनाढ्या मतिमलहतयेमाम् अपि श्रोतु-कामामय्य् अप्य् आस्था न ते चेत् त्वयि मम नितराम् एव राजन्न् अनास्था
+bharst_3.53,vayam iha parituṣṭā valkalais tvaṃ dukūlaiḥ sama iha paritoṣo nirviśeṣo viśeṣaḥ | sa tu bhavatu daridro yasya tṛṣṇā viśālā manasi ca parituṣṭe ko 'rthavān ko daridraḥ,वयम् इह परितुष्टा वल्कलैस् त्वं दुकूलैः सम इह परितोषो निर्विशेषो विशेषः । स तु भवतु दरिद्रो यस्य तृष्णा विशाला मनसि च परितुष्टे को ऽर्थवान् को दरिद्रः
+bharst_3.54,phalam alam aśanāya svādu pānāya toyaṃ kṣitir api śayanārthaṃ vāsase valkalaṃ ca | nava-ghana-madhupāna-bhrānta-sarvendriyāṇāmavinayam anumantuṃ notsahe durjanānām,फलम् अलम् अशनाय स्वादु पानाय तोयं क्षितिर् अपि शयनार्थं वाससे वल्कलं च । नव-घन-मधुपान-भ्रान्त-सर्वेन्द्रियाणामविनयम् अनुमन्तुं नोत्सहे दुर्जनानाम्
+bharst_3.55,aśnīmahi vayaṃ bhikṣām āśāvāso vasīmahi | śayīmahi mahī-pṛṣṭhe kurvīmahi kim īśvaraiḥ,अश्नीमहि वयं भिक्षाम् आशावासो वसीमहि । शयीमहि मही-पृष्ठे कुर्वीमहि किम् ईश्वरैः
+bharst_3.56,na naṭā nā viṭā na gāyakā na ca sabhyetara-vāda-cuñcavaḥ | nṛpam īkṣitum atra ke vayaṃ stana-bhārān amitā na yoṣitaḥ,न नटा ना विटा न गायका न च सभ्येतर-वाद-चुञ्चवः । नृपम् ईक्षितुम् अत्र के वयं स्तन-भारान् अमिता न योषितः
+bharst_3.57,vipula-hṛdayair īśair etaj jagaj janitaṃ purā vidhṛtam aparair dattaṃ cānyair vijitya tṛṇaṃ yathā | iha hi bhuvanāny anyair dhīrāś caturdaśa bhuñjate katipaya-pura-svāmye puṃsāṃ ka eṣa mada-jvaraḥ,विपुल-हृदयैर् ईशैर् एतज् जगज् जनितं पुरा विधृतम् अपरैर् दत्तं चान्यैर् विजित्य तृणं यथा । इह हि भुवनान्य् अन्यैर् धीराश् चतुर्दश भुञ्जते कतिपय-पुर-स्वाम्ये पुंसां क एष मद-ज्वरः
+bharst_3.58,abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇam api na yātaṃ nṛpa-śatair dhuvas tasyā lābhe ka iva bahumānaḥ kṣiti-bhṛtām | tad-aṃśasyāpy aṃśe tad-avaya-leśe 'pi patayo viṣāde kartavye vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam,अभुक्तायां यस्यां क्षणम् अपि न यातं नृप-शतैर् धुवस् तस्या लाभे क इव बहुमानः क्षिति-भृताम् । तद्-अंशस्याप्य् अंशे तद्-अवय-लेशे ऽपि पतयो विषादे कर्तव्ये विदधति जडाः प्रत्युत मुदम्
+bharst_3.59,mṛt-piṇḍo jala-rekhayā bala-yatiḥ sarvo 'py ayaṃ nanv aṇuḥ svāṃśīkṛtya sa eva saṅgara-śatai rājñāṃ gaṇā bhuñjate | ye dadyur dadato 'thavā kim aparaṃ kṣudrā daridraṃ bhṛśaṃ dhig dhik tān puruṣādhamān dhanakaṇān vāñchanti tebhyo 'pi ye,मृत्-पिण्डो जल-रेखया बल-यतिः सर्वो ऽप्य् अयं नन्व् अणुः स्वांशीकृत्य स एव सङ्गर-शतै राज्ञां गणा भुञ्जते । ये दद्युर् ददतो ऽथवा किम् अपरं क्षुद्रा दरिद्रं भृशं धिग् धिक् तान् पुरुषाधमान् धनकणान् वाञ्छन्ति तेभ्यो ऽपि ये
+bharst_3.60,sa jātaḥ ko 'py āsīn madana-ripuṇā mūrdhni dhavalaṃ kapālaṃ yasyoccair vinihitam alaṅkāra-vidhaye | nṛbhiḥ prāṇa-trāṇa-pravaṇa-matibhiḥ kaiścid adhunā namadbhiḥ kaḥ puṃsām ayam atula-darpa-jvara-bharaḥ,स जातः को ऽप्य् आसीन् मदन-रिपुणा मूर्ध्नि धवलं कपालं यस्योच्चैर् विनिहितम् अलङ्कार-विधये । नृभिः प्राण-त्राण-प्रवण-मतिभिः कैश्चिद् अधुना नमद्भिः कः पुंसाम् अयम् अतुल-दर्प-ज्वर-भरः
+bharst_3.61,pareṣāṃ cetāṃsi pratidivasam ārādhya bahudhā prasādaṃ kiṃ netuṃ viśasi hṛdaya kleśa-kalitam | prasanne tvayy antaḥ-savayamudita-cintāmaṇi-gaṇo viviktaḥ saṅkalpaḥ kim abhilaṣitaṃ puṣyati na te,परेषां चेतांसि प्रतिदिवसम् आराध्य बहुधा प्रसादं किं नेतुं विशसि हृदय क्लेश-कलितम् । प्रसन्ने त्वय्य् अन्तः-सवयमुदित-चिन्तामणि-गणो विविक्तः सङ्कल्पः किम् अभिलषितं पुष्यति न ते
+bharst_3.62,satyām eva trilokī-sariti hara-śiraś cumbinīvac chaṭāyāṃ sad-vṛttiṃ kalpayantyāṃ baṭa-viṭapa-bhavair valkalaiḥ sat-phalaiś ca | ko 'yaṃ vidvān vipatti-jvara-janita-rujātīva-duḥkhāsikānāṃ vaktraṃ vīkṣeta duḥsthe yadi hi na vibhṛyāt sve kuṭumbe 'nukampām || bharst_3.61*1 || paribhramasi kiṃ mudhā kvacana citta viśrāmyatāṃ svayaṃ bhavati yad yathā bhavati tat tathā nānyathā | atītam ananusmarann api ca bhāvya-saṅkalpayannatarkita- samāgamānubhavāmi bhoganāham,सत्याम् एव त्रिलोकी-सरिति हर-शिरश् चुम्बिनीवच् छटायां सद्-वृत्तिं कल्पयन्त्यां बट-विटप-भवैर् वल्कलैः सत्-फलैश् च । को ऽयं विद्वान् विपत्ति-ज्वर-जनित-रुजातीव-दुःखासिकानां वक्त्रं वीक्षेत दुःस्थे यदि हि न विभृयात् स्वे कुटुम्बे ऽनुकम्पाम् ॥ भर्स्त्_३.६१*१ ॥ परिभ्रमसि किं मुधा क्वचन चित्त विश्राम्यतां स्वयं भवति यद् यथा भवति तत् तथा नान्यथा । अतीतम् अननुस्मरन्न् अपि च भाव्य-सङ्कल्पयन्नतर्कित- समागमानुभवामि भोगनाहम्
+bharst_3.63,etasmād viramendriyārtha-gahanādāyāsakād āśrayaśreyo- mārgam aśeṣa-duḥkha-śamana-vyāpāra-dakṣaṃ kṣaṇāt | svātmībhāvam upaihi santyaja nijāṃ kallola-lolaṃ gatiṃ mā bhūyo bhaja bhaṅgurāṃ bhava-ratiṃ cetaḥ prasīdādhunā,एतस्माद् विरमेन्द्रियार्थ-गहनादायासकाद् आश्रयश्रेयो- मार्गम् अशेष-दुःख-शमन-व्यापार-दक्षं क्षणात् । स्वात्मीभावम् उपैहि सन्त्यज निजां कल्लोल-लोलं गतिं मा भूयो भज भङ्गुरां भव-रतिं चेतः प्रसीदाधुना
+bharst_3.64,mohaṃ mārjaya tām upārjaya ratiṃ candrārdha-cūḍāmaṇau cetaḥ svarga-taraṅgiṇī-taṭa-bhuvām āsaṅgam aṅgīkuru | ko vā vīciṣu budbudeṣu ca taḍil-lekhāsu ca śrīṣu ca jvālāgreṣu ca pannageṣu sarid-vegeṣu ca ca-pratyayaḥ,मोहं मार्जय ताम् उपार्जय रतिं चन्द्रार्ध-चूडामणौ चेतः स्वर्ग-तरङ्गिणी-तट-भुवाम् आसङ्गम् अङ्गीकुरु । को वा वीचिषु बुद्बुदेषु च तडिल्-लेखासु च श्रीषु च ज्वालाग्रेषु च पन्नगेषु सरिद्-वेगेषु च च-प्रत्ययः
+bharst_3.65,cetaś cintaya mā ramāṃ sakṛd imām asthāyinīm āsthayā bhūpāla-bhrukuṭī-kuṭī-viharaṇa-vyāpāra-paṇyāṅganām | kanthā-kañcukinaḥ praviśya bhavana-dvārāṇi vārāṇasīrathyā- paṅktiṣu pāṇi-pātra-patitāṃ bhikṣām apekṣāmahe,चेतश् चिन्तय मा रमां सकृद् इमाम् अस्थायिनीम् आस्थया भूपाल-भ्रुकुटी-कुटी-विहरण-व्यापार-पण्याङ्गनाम् । कन्था-कञ्चुकिनः प्रविश्य भवन-द्वाराणि वाराणसीरथ्या- पङ्क्तिषु पाणि-पात्र-पतितां भिक्षाम् अपेक्षामहे
+bharst_3.66,agre gītaṃ sarasa-kavayaḥ pārśvayor dākṣiṇātyāḥ paścāl līlāvalaya-raṇitaṃ cāmara-grāhiṇīnām | yady asty evaṃ kuru bhava-rasāsvādane lampaṭatvaṃ no cec cetaḥ praviśa sahasā nirvikalpe samādhau,अग्रे गीतं सरस-कवयः पार्श्वयोर् दाक्षिणात्याः पश्चाल् लीलावलय-रणितं चामर-ग्राहिणीनाम् । यद्य् अस्त्य् एवं कुरु भव-रसास्वादने लम्पटत्वं नो चेच् चेतः प्रविश सहसा निर्विकल्पे समाधौ
+bharst_3.67,prāptāḥ śriyaḥ sakala-kāma-dudhās tataḥ kiṃ nyastaṃ padaṃ śirasi vidviṣatāṃ tataḥ kim | sampāditāḥ praṇayino vibhavais tataḥ kiṃ kalpaṃ sthitās tanubhṛtāṃ tanavas tataḥ kim,प्राप्ताः श्रियः सकल-काम-दुधास् ततः किं न्यस्तं पदं शिरसि विद्विषतां ततः किम् । सम्पादिताः प्रणयिनो विभवैस् ततः किं कल्पं स्थितास् तनुभृतां तनवस् ततः किम्
+bharst_3.68,bhaktir bhave maraṇa-janma-bhayaṃ hṛdi-sthaṃ sneho na bandhuṣu na manmathajā vikārāḥ | saṃsarja doṣa-rahitā vijayā vanāntā vairāgyam asti kim itaḥ paramarthanīyam,भक्तिर् भवे मरण-जन्म-भयं हृदि-स्थं स्नेहो न बन्धुषु न मन्मथजा विकाराः । संसर्ज दोष-रहिता विजया वनान्ता वैराग्यम् अस्ति किम् इतः परमर्थनीयम्
+bharst_3.69,tasmād anantam ajaraṃ paramaṃ vikāsi tad brahma cintaya kim ebhir asad-vikalpaiḥ | yasyānuṣaṅgiṇa ime bhuvanādhipatyabhogādayaḥ kṛpaṇa-loka-matā bhavanti,तस्माद् अनन्तम् अजरं परमं विकासि तद् ब्रह्म चिन्तय किम् एभिर् असद्-विकल्पैः । यस्यानुषङ्गिण इमे भुवनाधिपत्यभोगादयः कृपण-लोक-मता भवन्ति
+bharst_3.70,pātālam āviśasi yāsi nabho vilaṅghya diṅ-maṇḍalaṃ bhramasi mānasa cāpalena | bhrāntyāpi jātu vimalaṃ katham ātmanīnaṃ na brahma saṃsarasi virvṛtimm eṣi yena,पातालम् आविशसि यासि नभो विलङ्घ्य दिङ्-मण्डलं भ्रमसि मानस चापलेन । भ्रान्त्यापि जातु विमलं कथम् आत्मनीनं न ब्रह्म संसरसि विर्वृतिम्म् एषि येन
+bharst_3.71,kiṃ vedaiḥ smṛtibhiḥ purāṇa-paṭhanaiḥ śāstrair mahā-vistaraiḥ svarga-grāma-kuṭī-nivāsa-phaladaiḥ karma-kriyā-vibhramaiḥ | muktvaikaṃ bhava-duḥkha-bhāra-racanā-vidhvaṃsa-kālānalaṃ svātmānanda-pada-praveśa-kalanaṃ śesair vāṇig-vṛttibhiḥ,किं वेदैः स्मृतिभिः पुराण-पठनैः शास्त्रैर् महा-विस्तरैः स्वर्ग-ग्राम-कुटी-निवास-फलदैः कर्म-क्रिया-विभ्रमैः । मुक्त्वैकं भव-दुःख-भार-रचना-विध्वंस-कालानलं स्वात्मानन्द-पद-प्रवेश-कलनं शेसैर् वाणिग्-वृत्तिभिः
+bharst_3.72,nāyaṃ te samayo rahasyam adhunā nidrāti nātho yadi sthitvā drakṣyati kupyati prabhur iti dvāreṣu yeṣāṃ vacaḥ | cetas tān apahāya yāhi bhavanaṃ devasya viśveśitur nirdauvārika-nirdayokty-aparuṣaṃ niḥsoma-śarma-pradam || bharst_3.71*1 || yato meruḥ śrīmān nipatati yugāntāgni-valitaḥ samudrāḥ śuṣyanti pracura-makara-grāha-nilayāḥ | dharā gacchaty antaṃ dharaṇi-dhara-pādair api dhṛtā śarīre kā vārtā karikalabha-karṇāgra-capale,नायं ते समयो रहस्यम् अधुना निद्राति नाथो यदि स्थित्वा द्रक्ष्यति कुप्यति प्रभुर् इति द्वार��षु येषां वचः । चेतस् तान् अपहाय याहि भवनं देवस्य विश्वेशितुर् निर्दौवारिक-निर्दयोक्त्य्-अपरुषं निःसोम-शर्म-प्रदम् ॥ भर्स्त्_३.७१*१ ॥ यतो मेरुः श्रीमान् निपतति युगान्ताग्नि-वलितः समुद्राः शुष्यन्ति प्रचुर-मकर-ग्राह-निलयाः । धरा गच्छत्य् अन्तं धरणि-धर-पादैर् अपि धृता शरीरे का वार्ता करिकलभ-कर्णाग्र-चपले
+bharst_3.73,gātraṃ saṅkucitaṃ gatir vigalitā bhraṣṭā ca dantāvalir dṛṣṭir nakṣyati vardhate vadhiratā vaktraṃ ca lālāyate | vākyaṃ nādriyate ca bāndhava-jano bhāryā na śuśrūṣate hā kaṣṭaṃ puruṣasya jīrṇa-vayasaḥ putro 'py amitrāyate,गात्रं सङ्कुचितं गतिर् विगलिता भ्रष्टा च दन्तावलिर् दृष्टिर् नक्ष्यति वर्धते वधिरता वक्त्रं च लालायते । वाक्यं नाद्रियते च बान्धव-जनो भार्या न शुश्रूषते हा कष्टं पुरुषस्य जीर्ण-वयसः पुत्रो ऽप्य् अमित्रायते
+bharst_3.74,varṇaṃ sitaṃ śirasi vīkṣya śiroruhāṇāṃ sthānaṃ jarā-paribhavasya tadā pumāṃsam | āropitāṃsthi-śatakaṃ parihṛtya yānti caṇḍāla-kūpam iva dūrataraṃ taruṇyaḥ,वर्णं सितं शिरसि वीक्ष्य शिरोरुहाणां स्थानं जरा-परिभवस्य तदा पुमांसम् । आरोपितांस्थि-शतकं परिहृत्य यान्ति चण्डाल-कूपम् इव दूरतरं तरुण्यः
+bharst_3.75,yāvat svastham idaṃ śarīram arujaṃ yāvac ca dūre jarā yāvac cendriya-śaktir apratihatā yāvat kṣayo nāyuṣaḥ | ātma-śreyasi tāvad eva viduṣā kāryaḥ prayatno mahān sandīpte bhavane tu kūpa-khananaṃ pratyudyamaḥ kīdṛśaḥ,यावत् स्वस्थम् इदं शरीरम् अरुजं यावच् च दूरे जरा यावच् चेन्द्रिय-शक्तिर् अप्रतिहता यावत् क्षयो नायुषः । आत्म-श्रेयसि तावद् एव विदुषा कार्यः प्रयत्नो महान् सन्दीप्ते भवने तु कूप-खननं प्रत्युद्यमः कीदृशः
+bharst_3.76,tapasyantaḥ santaḥ kim adhinivasāmaḥ sura-nadīṃ guṇodārān dārān uta paricarāmaḥ savinayam | pibāmaḥ śāstraughānuta-vividha-kāvyāmṛta-rasān na vidmaḥ kiṃ kurmaḥ katipaya-nimeṣāyuṣi jane,तपस्यन्तः सन्तः किम् अधिनिवसामः सुर-नदीं गुणोदारान् दारान् उत परिचरामः सविनयम् । पिबामः शास्त्रौघानुत-विविध-काव्यामृत-रसान् न विद्मः किं कुर्मः कतिपय-निमेषायुषि जने
+bharst_3.77,durārādhyāś cāmī turaga-cala-cittāḥ kṣitibhujo vayaṃ tu sthūlecchāḥ sumahati phale baddha-manasaḥ | jarā dehaṃ mṛtyur harati dayitaṃ jīvitam idaṃ sakhe nānyac chreyo jagati viduṣe 'nyatra tapasaḥ,दुराराध्याश् चामी तुरग-चल-चित्ताः क्षितिभुजो वयं तु स्थूलेच्छाः सुमहति फले बद्ध-मनसः । जरा देहं मृत्युर् हरति दयितं जीवितम् इदं सखे नान्यच् छ्रेयो जगति विदुषे ऽन्यत्र तपसः
+bharst_3.78,māne mlāyini khaṇḍite ca vasuni vyarthe prayāte 'rthini kṣīṇe bandhu-jane gate parijane naṣṭe śanair yauvane | yuktaṃ kevalam etad eva sudhiyāṃ yaj jahnu-kanyā-payaḥpūtāgrāva- girīndra-kandara-taṭī-kuñje nivāsaḥ kvacit,माने म्लायिनि खण्डिते च वसुनि व्यर्थे प्रयाते ऽर्थिनि क्षीणे बन्धु-जने गते परिजने नष्टे शनैर् यौवने । युक्तं केवलम् एतद् एव सुधियां यज् जह्नु-कन्या-पयःप��ताग्राव- गिरीन्द्र-कन्दर-तटी-कुञ्जे निवासः क्वचित्
+bharst_3.79,ramyāś candra-marīcayas tṛṇavatī ramyā vanānta-sthalī ramyaṃ sādhu-samāgamāgata-sukhaṃ kāvyeṣu ramyāḥ kathāḥ | kopopāhita-bāṣpa-bindu-taralaṃ ramyaṃ priyāyā mukhaṃ sarvaṃ ramyam anityatām upagate citte na kiñcit punaḥ,रम्याश् चन्द्र-मरीचयस् तृणवती रम्या वनान्त-स्थली रम्यं साधु-समागमागत-सुखं काव्येषु रम्याः कथाः । कोपोपाहित-बाष्प-बिन्दु-तरलं रम्यं प्रियाया मुखं सर्वं रम्यम् अनित्यताम् उपगते चित्ते न किञ्चित् पुनः
+bharst_3.80,ramyaṃ harmya-talaṃ na kiṃ vasataye śravyaṃ na geyādikaṃ kiṃ vā prāṇa-samāsamāgama-sukhaṃ naivādhika-prītaye | kintu bhrānta-pataṅga-kṣapavanavyālola-dīpāṅkuracchāyā- cañcalam ākalayya sakalaṃ santo vanāntaṃ gatāḥ,रम्यं हर्म्य-तलं न किं वसतये श्रव्यं न गेयादिकं किं वा प्राण-समासमागम-सुखं नैवाधिक-प्रीतये । किन्तु भ्रान्त-पतङ्ग-क्षपवनव्यालोल-दीपाङ्कुरच्छाया- चञ्चलम् आकलय्य सकलं सन्तो वनान्तं गताः
+bharst_3.81,ā saṃsārāt tribhuvanam idaṃ cinvatāṃ tāt tādṛṅnaivāsmākaṃ nayana-padavīṃ śrotra-mārgaṃ gato vā | yo 'yaṃ dhatte viṣaya-kariṇo gāḍha-gūḍhābhimānakṣīvasyāntaḥ- karaṇa-kariṇaḥ saṃyamālāna-līlām,आ संसारात् त्रिभुवनम् इदं चिन्वतां तात् तादृङ्नैवास्माकं नयन-पदवीं श्रोत्र-मार्गं गतो वा । यो ऽयं धत्ते विषय-करिणो गाढ-गूढाभिमानक्षीवस्यान्तः- करण-करिणः संयमालान-लीलाम्
+bharst_3.82,yad etat svacchandaṃ viharaṇam akārpaṇyam aśanaṃ sahāryaiḥ saṃvāsaḥ śrutam upaśamaika-vrata-phalam | mano manda-spandaṃ bahir api cirasyāpi vimṛśanna jāne kasyaiṣā pariṇatir udārasya tapasaḥ,यद् एतत् स्वच्छन्दं विहरणम् अकार्पण्यम् अशनं सहार्यैः संवासः श्रुतम् उपशमैक-व्रत-फलम् । मनो मन्द-स्पन्दं बहिर् अपि चिरस्यापि विमृशन्न जाने कस्यैषा परिणतिर् उदारस्य तपसः
+bharst_3.83,jīrṇā eva manorathāś ca hṛdaye yātaṃ ca tad yauvanaṃ hantāṅgeṣu guṇāś bandhya-phalatāṃ yātā guṇajñair vinā | kiṃ yuktaṃ sahasābhyupaiti balavān kālaḥ kṛtānto 'kṣamī hā jñātaṃ madanāntakāṅghri-yugalaṃ muktvāsti nānyo gatiḥ,जीर्णा एव मनोरथाश् च हृदये यातं च तद् यौवनं हन्ताङ्गेषु गुणाश् बन्ध्य-फलतां याता गुणज्ञैर् विना । किं युक्तं सहसाभ्युपैति बलवान् कालः कृतान्तो ऽक्षमी हा ज्ञातं मदनान्तकाङ्घ्रि-युगलं मुक्त्वास्ति नान्यो गतिः
+bharst_3.84,maheśvare vā jagatām adhīśvare janārdane vā jagad-antarātmani | na vastu-bheda-pratipattir asti me tathāpi bhaktis taruṇendu-śekhare,महेश्वरे वा जगताम् अधीश्वरे जनार्दने वा जगद्-अन्तरात्मनि । न वस्तु-भेद-प्रतिपत्तिर् अस्ति मे तथापि भक्तिस् तरुणेन्दु-शेखरे
+bharst_3.85,sphurat-sphāra-jyotsnādhavalita-tale kvāpi puline sukhāsīnāḥ śānta-dhvantisu rajanīṣu dyu-saritaḥ | bhavābhogodvignāḥ śiva śiva śivety uccavacasaḥ kadā yāsyāmo 'targata-bahula-bāṣpākula-daśām,स्फुरत्-स्फार-ज्योत्स्नाधवलित-तले क्वापि पुलिने सुखासीनाः शान्त-ध्वन्तिसु रजनीषु द्यु-सरितः । भवाभोगोद्विग्नाः शिव शिव शिवेत्य् उच्चवचसः कदा यास्याम�� ऽतर्गत-बहुल-बाष्पाकुल-दशाम्
+bharst_3.86,mahādevo devaḥ sarid api ca saiṣā sura-saridguhā evāgāraṃ vasanam api tā eva haritaḥ | suhṛdā kālo 'yaṃ vratm idam adainya-vratam idaṃ kiyad vā vakṣyāmo vaṭa-viṭapa evāstu dayitā || bharst_3.- || vitīrṇe sarvasve taruṇa-karuṇā-pūrṇa-hṛdayāḥ smarantaḥ saṃsāre viguṇa-pariṇāmāṃ vidhi-gatim | vayaṃ puṇyāraṇye pariṇata-śarac-candra-kiraṇās triyāmā nesyāmo hara-caraṇa-cintaika-śaraṇāḥ,महादेवो देवः सरिद् अपि च सैषा सुर-सरिद्गुहा एवागारं वसनम् अपि ता एव हरितः । सुहृदा कालो ऽयं व्रत्म् इदम् अदैन्य-व्रतम् इदं कियद् वा वक्ष्यामो वट-विटप एवास्तु दयिता ॥ भर्स्त्_३.- ॥ वितीर्णे सर्वस्वे तरुण-करुणा-पूर्ण-हृदयाः स्मरन्तः संसारे विगुण-परिणामां विधि-गतिम् । वयं पुण्यारण्ये परिणत-शरच्-चन्द्र-किरणास् त्रियामा नेस्यामो हर-चरण-चिन्तैक-शरणाः
+bharst_3.87,kadā vārāṇasyām amara-taṭinī-rodhasi vasan vasānaḥ kaupīnaṃ śirasi nidadhāno 'ñjali-puṭam | aye gaurīnātha tripurahara śambho trinayana prasīdetyākrośan nimiṣam iva neṣyāmi divasān,कदा वाराणस्याम् अमर-तटिनी-रोधसि वसन् वसानः कौपीनं शिरसि निदधानो ऽञ्जलि-पुटम् । अये गौरीनाथ त्रिपुरहर शम्भो त्रिनयन प्रसीदेत्याक्रोशन् निमिषम् इव नेष्यामि दिवसान्
+bharst_3.88,udyāneṣu vicitra-bhojana-vidhis tīvrātitīvraṃ tapaḥ kaupīnāvaraṇaṃ suvastram amitaṃ bhikṣāṭanaṃ maṇḍanam | āsannaṃ maraṇaṃ ca maṅgala-samaṃ yasyāṃ samutpadyate tāṃ kāśīṃ parihṛtya hanta vibudhair anyatra kiṃ sthīyate || bharst_3.- || snātvā gāṅgaiḥ payobhiḥ śuci-kusuma-phalair arcayitvā vibho tvā dhyeye dhyānaṃ niveśya kṣiti-dhara-kuhara-grāva-paryaṅka-mūle | ātmārāmaḥ phalāśī guru-vacana-ratas tvat-prasādāt smarāre duḥkhaṃ mokṣye kadāhaṃ sama-kara-caraṇe puṃsi sevāsamuttham,उद्यानेषु विचित्र-भोजन-विधिस् तीव्रातितीव्रं तपः कौपीनावरणं सुवस्त्रम् अमितं भिक्षाटनं मण्डनम् । आसन्नं मरणं च मङ्गल-समं यस्यां समुत्पद्यते तां काशीं परिहृत्य हन्त विबुधैर् अन्यत्र किं स्थीयते ॥ भर्स्त्_३.- ॥ स्नात्वा गाङ्गैः पयोभिः शुचि-कुसुम-फलैर् अर्चयित्वा विभो त्वा ध्येये ध्यानं निवेश्य क्षिति-धर-कुहर-ग्राव-पर्यङ्क-मूले । आत्मारामः फलाशी गुरु-वचन-रतस् त्वत्-प्रसादात् स्मरारे दुःखं मोक्ष्ये कदाहं सम-कर-चरणे पुंसि सेवासमुत्थम्
+bharst_3.89,ekākī niḥspṛhaḥ śāntaḥ pāṇipātro digambaraḥ | kadā śambho bhaviṣyāmi karma-nirmūlana-kṣamaḥ,एकाकी निःस्पृहः शान्तः पाणिपात्रो दिगम्बरः । कदा शम्भो भविष्यामि कर्म-निर्मूलन-क्षमः
+bharst_3.90,pāṇiṃ pātrayatāṃ nisarga-śucinā bhaikṣeṇa santuṣyatāṃ yatra kvāpi niṣīdatāṃ bahu-tṛṇaṃ viśvaṃ muhuḥ paśyatām | atyāge 'pi tanor akhaṇḍa-paramānandāvabodha-spṛśā madhvā ko 'pi śiva-prasāda-sulabhaḥ sampatsyate yoginām,पाणिं पात्रयतां निसर्ग-शुचिना भैक्षेण सन्तुष्यतां यत्र क्वापि निषीदतां बहु-तृणं विश्वं मुहुः पश्यताम् । अत्यागे ऽपि तनोर् अखण्ड-परमानन्दावबोध-स्पृशा मध्वा को ऽपि शिव-प्रसाद-सुलभः सम्पत्स्यते योगिनाम्
+bharst_3.91,kaupīna��� śata-khaṇḍa-jarjarataraṃ kanthā punas tādṛśī naiścintyaṃ nirapekṣa-bhaikṣyam aśanaṃ nidrā śmaśāne vane | svātantryeṇa niraṅkuśaṃ viharaṇaṃ svāntaṃ praśāntaṃ sadā sthairyaṃ yoga-mahotsave 'pi ca yadi trailokya-rājyena kim,कौपीनं शत-खण्ड-जर्जरतरं कन्था पुनस् तादृशी नैश्चिन्त्यं निरपेक्ष-भैक्ष्यम् अशनं निद्रा श्मशाने वने । स्वातन्त्र्येण निरङ्कुशं विहरणं स्वान्तं प्रशान्तं सदा स्थैर्यं योग-महोत्सवे ऽपि च यदि त्रैलोक्य-राज्येन किम्
+bharst_3.92,brahmāṇḍaṃ maṇḍalī-mātraṃ kiṃ lobhāya manasvinaḥ | śapharī-sphurtenābdhiḥ kṣubdho na khalu jāyate,ब्रह्माण्डं मण्डली-मात्रं किं लोभाय मनस्विनः । शफरी-स्फुर्तेनाब्धिः क्षुब्धो न खलु जायते
+bharst_3.93,mātar lakṣmi bhajasva kañcid aparaṃ mat-kāṅkṣiṇī mā sma bhūr bhogeṣu spṛhayālavas tava vaśe kā niḥspṛhāṇām asi | sadyaḥ syūta-palāśa-patra-puṭikā-pātraiḥ pavitrī-kṛtair bhikṣā-vastubhir eva samprati vayaṃ vṛttiṃ samīhāmahe,मातर् लक्ष्मि भजस्व कञ्चिद् अपरं मत्-काङ्क्षिणी मा स्म भूर् भोगेषु स्पृहयालवस् तव वशे का निःस्पृहाणाम् असि । सद्यः स्यूत-पलाश-पत्र-पुटिका-पात्रैः पवित्री-कृतैर् भिक्षा-वस्तुभिर् एव सम्प्रति वयं वृत्तिं समीहामहे
+bharst_3.94,mahā-śayyā pṛthvī vipulam upadhānaṃ bhuja-latāṃ vitānaṃ cākāśaṃ vyajanam anukūlo 'yam anilaḥ | śarac-candro dīpo virati-vanitā-saṅga-muditaḥ sukhī śāntaḥ śete munir atanu-bhūtir nṛpa iva,महा-शय्या पृथ्वी विपुलम् उपधानं भुज-लतां वितानं चाकाशं व्यजनम् अनुकूलो ऽयम् अनिलः । शरच्-चन्द्रो दीपो विरति-वनिता-सङ्ग-मुदितः सुखी शान्तः शेते मुनिर् अतनु-भूतिर् नृप इव
+bharst_3.95,bhikṣāsī jana-madhya-saṅga-rahitaḥ svāyatta-ceṣṭaḥ sadā hānā-dāna-virakta-mārga-nirataḥ kaścit tapasvī sthitaḥ | rathyākīrṇa-viśīrṇa-jīrṇa-vasanaḥ samprāpta-kanthāsano nirmāno nirahaṅkṛtiḥ śama-sukhābhogaika-baddha-spṛhaḥ,भिक्षासी जन-मध्य-सङ्ग-रहितः स्वायत्त-चेष्टः सदा हाना-दान-विरक्त-मार्ग-निरतः कश्चित् तपस्वी स्थितः । रथ्याकीर्ण-विशीर्ण-जीर्ण-वसनः सम्प्राप्त-कन्थासनो निर्मानो निरहङ्कृतिः शम-सुखाभोगैक-बद्ध-स्पृहः
+bharst_3.96,caṇḍālaḥ kim ayaṃ dvijātir athavā śūdro 'tha kiṃ tāpasaḥ kiṃ vā tattva-viveka-peśala-matir yogīśvaraḥ ko 'pi kim | ity utpanna-vikalpa-jalpa-mukharair ābhāṣyamāṇā janair na kruddhāḥ pathi naiva tuṣṭa-manaso yānti svayaṃ yoginaḥ,चण्डालः किम् अयं द्विजातिर् अथवा शूद्रो ऽथ किं तापसः किं वा तत्त्व-विवेक-पेशल-मतिर् योगीश्वरः को ऽपि किम् । इत्य् उत्पन्न-विकल्प-जल्प-मुखरैर् आभाष्यमाणा जनैर् न क्रुद्धाः पथि नैव तुष्ट-मनसो यान्ति स्वयं योगिनः
+bharst_3.97,hiṃsā-śūnyam ayatna-labhyam aśanaṃ dhātrā marut-kalpitaṃ vyālānaṃ paśavas tṛṇāṅkura-bhujas tuṣṭāḥ sthalī-śāyinaḥ | saṃsārārṇava-laṅghana-kṣama-dhiyāṃ vṛttiḥ kṛtā sā nṛṇāṃ tām anveṣayatāṃ prayānti satataṃ sarvaṃ samāptiṃ guṇāḥ,हिंसा-शून्यम् अयत्न-लभ्यम् अशनं धात्रा मरुत्-कल्पितं व्यालानं पशवस् तृणाङ्कुर-भुजस् तुष्टाः स्थली-शायिनः । संसारार्णव-लङ्घन-क्षम-धिय��ं वृत्तिः कृता सा नृणां ताम् अन्वेषयतां प्रयान्ति सततं सर्वं समाप्तिं गुणाः
+bharst_3.98,gaṅgā-tīre hima-giri-śilā-baddha-padmāsanasya brahma-dhyānābhyasana-vidhinā yoga-nidrāṃ gatasya | kiṃ tair bhāvyaṃ mama sudivasair yatra te nirviśaṅkāḥ kaṇḍūyante jaraṭha-hariṇāḥ svāṅgam aṅge madīye,गङ्गा-तीरे हिम-गिरि-शिला-बद्ध-पद्मासनस्य ब्रह्म-ध्यानाभ्यसन-विधिना योग-निद्रां गतस्य । किं तैर् भाव्यं मम सुदिवसैर् यत्र ते निर्विशङ्काः कण्डूयन्ते जरठ-हरिणाः स्वाङ्गम् अङ्गे मदीये
+bharst_3.99,jīrṇāḥ kanthā tataḥ kiṃ sitam amala-paṭaṃ paṭṭa-sūtraṃ tataḥ kiṃ ekā bhāryā tataḥ kiṃ haya-kari-sugaṇair āvṛto vā tataḥ kim | bhaktaṃ bhuktaṃ tataḥ kiṃ kadaśanam athavā vāsarānte tataḥ kiṃ vyakta-jyotir na vāntarmathita-bhava-bhayaṃ vaibhavaṃ vā tataḥ kim || bharst_3.- || pāṇiḥ pātraṃ pavitraṃ bhramaṇa-parigataṃ bhaikṣyam akṣayyam annaṃ vistīrṇaṃ vastram āśā-daśakam acapalaṃ talpam asvalpam urvīm | yeṣāṃ niḥsaṅgatāṅgī-karaṇa-pariṇata-svānta-santoṣiṇas te dhanyāḥ saṃnyasta-dainya-vyatikara-nikarāḥ karma nirmūlayanti,जीर्णाः कन्था ततः किं सितम् अमल-पटं पट्ट-सूत्रं ततः किं एका भार्या ततः किं हय-करि-सुगणैर् आवृतो वा ततः किम् । भक्तं भुक्तं ततः किं कदशनम् अथवा वासरान्ते ततः किं व्यक्त-ज्योतिर् न वान्तर्मथित-भव-भयं वैभवं वा ततः किम् ॥ भर्स्त्_३.- ॥ पाणिः पात्रं पवित्रं भ्रमण-परिगतं भैक्ष्यम् अक्षय्यम् अन्नं विस्तीर्णं वस्त्रम् आशा-दशकम् अचपलं तल्पम् अस्वल्पम् उर्वीम् । येषां निःसङ्गताङ्गी-करण-परिणत-स्वान्त-सन्तोषिणस् ते धन्याः संन्यस्त-दैन्य-व्यतिकर-निकराः कर्म निर्मूलयन्ति
+bharst_3.100,trailokyādhipatitvam eva virasaṃ yasmin mahāśāsane tal labdhvāsana-vastra-māna-ghaṭane bhoge ratiṃ mā kṛthāḥ | bhogaḥ ko 'pi sa eka eva paramo nityoditā jṛmbhane yat-svādād virasā bhavanti visayās trailokya-rājyādayaḥ || bharst_3.99*1 || mātar medini tāta māruti sakhe tejaḥ subandho jala bhrātar vyoma nibaddha eṣa bhavatām antyaḥ praṇāmāñjaliḥ | yuṣmat-saṅga-vaśopajāta-sukṛta-sphāra-sphuran-nirmalajñānāpāsta- samasta-moha-mahimā līne para-brahmaṇi,त्रैलोक्याधिपतित्वम् एव विरसं यस्मिन् महाशासने तल् लब्ध्वासन-वस्त्र-मान-घटने भोगे रतिं मा कृथाः । भोगः को ऽपि स एक एव परमो नित्योदिता जृम्भने यत्-स्वादाद् विरसा भवन्ति विसयास् त्रैलोक्य-राज्यादयः ॥ भर्स्त्_३.९९*१ ॥ मातर् मेदिनि तात मारुति सखे तेजः सुबन्धो जल भ्रातर् व्योम निबद्ध एष भवताम् अन्त्यः प्रणामाञ्जलिः । युष्मत्-सङ्ग-वशोपजात-सुकृत-स्फार-स्फुरन्-निर्मलज्ञानापास्त- समस्त-मोह-महिमा लीने पर-ब्रह्मणि