diff --git "a/Ksemendra Darpadalana_clean.csv" "b/Ksemendra Darpadalana_clean.csv" new file mode 100644--- /dev/null +++ "b/Ksemendra Darpadalana_clean.csv" @@ -0,0 +1,597 @@ +id,sanskrit,sanskrit_devanagari +KDarp_1.1,Kṣemendra: Darpadalana # Text praśāntāśeṣavighnāya darpasarpāpasarpaṇāt satyāmṛtanidhānāya svaprakāśavikāsine,क्षेमेन्द्र: दर्पदलन # तेxत् प्रशान्ताशेषविघ्नाय दर्पसर्पापसर्पणात् सत्यामृतनिधानाय स्वप्रकाशविकासिने +KDarp_1.2,saṃsāravyatirekāya hṛtotsekāya cetasaḥ praśamāmṛtasekāya vivekāya namo namaḥ,संसारव्यतिरेकाय हृतोत्सेकाय चेतसः प्रशमामृतसेकाय विवेकाय नमो नमः +KDarp_1.3,(yugmam) kṣemendraḥ suhṛdāṃ prītyā darpadoṣacikitsakaḥ svāsthyāya kurute yatnaṃ madhuraiḥ sūktibheṣajaiḥ,(युग्मम्) क्षेमेन्द्रः सुहृदां प्रीत्या दर्पदोषचिकित्सकः स्वास्थ्याय कुरुते यत्नं मधुरैः सूक्तिभेषजैः +KDarp_1.4,kulaṃ vittaṃ śrutaṃ rūpaṃ śauryaṃ dānaṃ tapastathā prādhānyena manuṣyāṇāṃ saptaite madahetavaḥ,कुलं वित्तं श्रुतं रूपं शौर्यं दानं तपस्तथा प्राधान्येन मनुष्याणां सप्तैते मदहेतवः +KDarp_1.5,ahaṃkārābhibhūtānāṃ bhūtānāmiva dehinām hitāya darpadalanaṃ kriyate mohaśāntaye,अहंकाराभिभूतानां भूतानामिव देहिनाम् हिताय दर्पदलनं क्रियते मोहशान्तये +KDarp_1.6,kulaṃ kulaṃ kalayatāṃ mohānmithyābhimāninām lagnaḥ ko 'yaṃ na jānīmaḥ stabdhagrīvāgrahagrahaḥ,कुलं कुलं कलयतां मोहान्मिथ्याभिमानिनाम् लग्नः को ऽयं न जानीमः स्तब्धग्रीवाग्रहग्रहः +KDarp_1.7,kulasya kamalasyeva mūlamanviṣyate yadi doṣapaṅkaprastāntas tadāvaśyaṃ prakāśate,कुलस्य कमलस्येव मूलमन्विष्यते यदि दोषपङ्कप्रस्तान्तस् तदावश्यं प्रकाशते +KDarp_1.8,yathā jātyaturaṃgasya na śakyajjātya(?)mucyate tathā guṇavataḥ sūnur nirguṇastatkulodbhavaḥ,यथा जात्यतुरंगस्य न शक्यज्जात्य(?)मुच्यते तथा गुणवतः सूनुर् निर्गुणस्तत्कुलोद्भवः +KDarp_1.9,ekaścetpūrvapuruṣaḥ kule yajvā bahuśrutaḥ aparaḥ pāpakṛnmūrkhaḥ kulaṃ kasyānurvartatām,एकश्चेत्पूर्वपुरुषः कुले यज्वा बहुश्रुतः अपरः पापकृन्मूर्खः कुलं कस्यानुर्वर्तताम् +KDarp_1.10,loke kulaṃ kulaṃ tāvad yāvatpūrvasamanvayaḥ guṇaprabhāve vicchinne samāptaṃ sakalaṃ kulam,लोके कुलं कुलं तावद् यावत्पूर्वसमन्वयः गुणप्रभावे विच्छिन्ने समाप्तं सकलं कुलम् +KDarp_1.11,kulābhimānaḥ kasteṣāṃ jaghanyasthānajanmanām kulakūlaṃkaṣā yeṣāṃ jananyo nimnagāḥ striyaḥ,कुलाभिमानः कस्तेषां जघन्यस्थानजन्मनाम् कुलकूलंकषा येषां जनन्यो निम्नगाः स्त्रियः +KDarp_1.12,kulīnasya kulīnasya navadāridryalajjayā kiṃ kulenākulīnāgre yāñcādainyapralāpinaḥ,कुलीनस्य कुलीनस्य नवदारिद्र्यलज्जया किं कुलेनाकुलीनाग्रे याञ्चादैन्यप्रलापिनः +KDarp_1.13,guṇavatkulajāto 'pi nirguṇaḥ kena pūjyate dogdhrīkulodbhavā dhenur vandhyā kasyopayujyate,गुणवत्कुलजातो ऽपि निर्गुणः केन पूज्यते दोग्ध्रीकुलोद्भवा धेनुर् वन्ध्या कस्योपयुज्यते +KDarp_1.14,svayaṃ kulakṛtastasmād vicārya tyajyatāṃ madaḥ guṇādhīnaṃ kulaṃ jñātvā guṇeṣvādhīyatāṃ matiḥ,स्वयं कुलकृतस्तस्माद् विचार्य त्यज्यतां मदः गुणाधीनं कुलं ज्ञात्वा गुणेष्वाधीयतां मतिः +KDarp_1.15,mūlānveṣaṇacintyamānamaniśaṃ nāstyeva puṃsāṃ kulaṃ strīṇāṃ yatra paramparaiva tanute saṃtānatantukramam etāsāṃ kṛtakaprapañcaracanālajjāvatīnāṃ puraḥ saṃsaktasmararūḍhagūḍhacaritaṃ tattvena jānāti kaḥ,मूलान्वेषणचिन्त्यमानमनिशं नास्त्येव पुंसां कुलं स्त्रीणां यत्र परम्परैव तनुते संतानतन्तुक्रमम् एतासां कृतकप्रपञ्चरचनालज्जावतीनां पुरः संसक्तस्मररूढगूढचरितं तत्त्वेन जानाति कः +KDarp_1.16,kulābhimānābharaṇasya mātā pitāmahī vā prapitāmahī vā yoṣitsvabhāvena yadi praduṣṭā tadeṣa doṣaḥ kulamūlaghātaḥ,कुलाभिमानाभरणस्य माता पितामही वा प्रपितामही वा योषित्स्वभावेन यदि प्रदुष्टा तदेष दोषः कुलमूलघातः +KDarp_1.17,sūryavaṃśe triśaṅkuryaś caṇḍālo 'bhūnmahīpatiḥ dilīparaghurāmādyāḥ kṣitipāstatkulodbhavāḥ,सूर्यवंशे त्रिशङ्कुर्यश् चण्डालो ऽभून्महीपतिः दिलीपरघुरामाद्याः क्षितिपास्तत्कुलोद्भवाः +KDarp_1.18,bhūbhujāṃ somavaṃśyānāṃ yaḥ pūrvapuruṣo budhaḥ gurutalpe sa candrasya jāto jagati viśrutaḥ,भूभुजां सोमवंश्यानां यः पूर्वपुरुषो बुधः गुरुतल्पे स चन्द्रस्य जातो जगति विश्रुतः +KDarp_1.19,kanyāyāstanayaḥ karṇaḥ kṣetrajāḥ pāṇḍunandanāḥ sāmānyakulacarcābhiḥ kimanyābhiḥ prayojanam,कन्यायास्तनयः कर्णः क्षेत्रजाः पाण्डुनन्दनाः सामान्यकुलचर्चाभिः किमन्याभिः प्रयोजनम् +KDarp_1.20,mathurāyāmabhūtpūrvaṃ brāhmaṇaḥ śrīmatāṃ varaḥ yajvā śrutanidhirnāma śrutimānviśrutaśrutaḥ,मथुरायामभूत्पूर्वं ब्राह्मणः श्रीमतां वरः यज्वा श्रुतनिधिर्नाम श्रुतिमान्विश्रुतश्रुतः +KDarp_1.21,tasya muktālatā nāma prāṃśuvaṃśasamudbhavā babhūva vallabhā patnī lāvaṇyalalitākṛtiḥ,तस्य मुक्तालता नाम प्रांशुवंशसमुद्भवा बभूव वल्लभा पत्नी लावण्यललिताकृतिः +KDarp_1.22,tasyāṃ tasyābhavatkāntaḥ suvṛttaḥ saguṇāgraṇīḥ putrastejonidhirnāma vidyāvimaladarpaṇaḥ,तस्यां तस्याभवत्कान्तः सुवृत्तः सगुणाग्रणीः पुत्रस्तेजोनिधिर्नाम विद्याविमलदर्पणः +KDarp_1.23,sa dhīmānvedavidvādī kaviḥ sarvakalālayaḥ sabhāsu viduṣāṃ cakre lajjayāvanataṃ śiraḥ,स धीमान्वेदविद्वादी कविः सर्वकलालयः सभासु विदुषां चक्रे लज्जयावनतं शिरः +KDarp_1.24,taṃ darpadoṣajvaritaṃ grīvāstambhayutaṃ rahaḥ praśamāya pitā snehāt pathyaṃ vaktuṃ pracakrame,तं दर्पदोषज्वरितं ग्रीवास्तम्भयुतं रहः प्रशमाय पिता स्नेहात् पथ्यं वक्तुं प्रचक्रमे +KDarp_1.25,putra mithyābhimānena kiṃ prayāto 'si mūḍhatām yanmadadviradārūḍhaḥ pūjyapūjāsu lajjase,पुत्र मिथ्याभिमानेन किं प्रयातो ऽसि मूढताम् यन्मदद्विरदारूढः पूज्यपूजासु लज्जसे +KDarp_1.26,nāstyupāyaḥ sa saṃsāre darpaśvabhranipātinām mūḍhānāṃ kriyate yena kṣanaṃ hastāvalambanam,नास्त्युपायः स संसारे दर्पश्वभ्रनिपातिनाम् मूढानां क्रियते येन क्षनं हस्तावलम्बनम् +KDarp_1.27,kaṣṭaṃ kenopadiṣṭaste vinaṣṭavinayasmṛteḥ madaḥ sādhujanāviṣṭaḥ kulavidyādhanodbhavaḥ,कष्टं केनोपदिष्टस्ते विनष्टविनयस्मृतेः मदः साधुजनाविष्टः कुलविद्याधनोद्भवः +KDarp_1.28,asthiraḥ kulasaṃbandhaḥ sadā vidyāvivādinī mado mohāya mithyaiva muhūrtanidhanaṃ dhanam,अस्थिरः कुलसंबन्धः सदा विद्याविव��दिनी मदो मोहाय मिथ्यैव मुहूर्तनिधनं धनम् +KDarp_1.29,etadeva kulīnatvam etadeva guṇārjanam yatsadaiva satāṃ satsu vinayāvanataṃ śiraḥ,एतदेव कुलीनत्वम् एतदेव गुणार्जनम् यत्सदैव सतां सत्सु विनयावनतं शिरः +KDarp_1.30,dayaiva viditā vidyā satyamevākṣayaṃ dhanam akalaṅkavivekānāṃ śīlamevāmalaṃ kulam,दयैव विदिता विद्या सत्यमेवाक्षयं धनम् अकलङ्कविवेकानां शीलमेवामलं कुलम् +KDarp_1.31,abhogasubhagā bhūtir adainyadhavalaṃ kulam adarpaviśadā vidyā bhavatyunnatacetasām,अभोगसुभगा भूतिर् अदैन्यधवलं कुलम् अदर्पविशदा विद्या भवत्युन्नतचेतसाम् +KDarp_1.32,dveṣaḥ kasya na doṣāya prītiḥ kasya na bhūtaye darpaḥ kasya na pātāya nonnatyai kasya namratā,द्वेषः कस्य न दोषाय प्रीतिः कस्य न भूतये दर्पः कस्य न पाताय नोन्नत्यै कस्य नम्रता +KDarp_1.33,tyāginā kiṃ daridreṇa kiṃ kulīnena pāpinā tuṣṭena kiṃ kadaryeṇa darpāndhena budhena kim,त्यागिना किं दरिद्रेण किं कुलीनेन पापिना तुष्टेन किं कदर्येण दर्पान्धेन बुधेन किम् +KDarp_1.34,vairāyate suhṛdbhāvaḥ pradānaṃ haraṇāyate darpabhūtābhibhūtasya vidyā maurkhyaśatāyate,वैरायते सुहृद्भावः प्रदानं हरणायते दर्पभूताभिभूतस्य विद्या मौर्ख्यशतायते +KDarp_1.35,guṇināṃ matsaraḥ śatrur lubdhānāmatiyācakaḥ sarva eva sadarpāṇāṃ na kaścitpriyavādinām,गुणिनां मत्सरः शत्रुर् लुब्धानामतियाचकः सर्व एव सदर्पाणां न कश्चित्प्रियवादिनाम् +KDarp_1.36,tasmātkāryastvayā putra nāhaṃkāraḥ kadācana darpodgrīvaḥ kilogreṇa mohagrāheṇa gṛhyate,तस्मात्कार्यस्त्वया पुत्र नाहंकारः कदाचन दर्पोद्ग्रीवः किलोग्रेण मोहग्राहेण गृह्यते +KDarp_1.37,vaṃśenonnatiśālinā guṇagaṇenāntaścamatkāriṇā rūpeṇātimanohareṇa mahatā vittena vṛttena vā rohanmohamahātarurmadamayaḥ saṃjāyate yaḥ sadā tasyādau dṛḍharūḍhamūladalane kāryo 'bhiyogastvayā,वंशेनोन्नतिशालिना गुणगणेनान्तश्चमत्कारिणा रूपेणातिमनोहरेण महता वित्तेन वृत्तेन वा रोहन्मोहमहातरुर्मदमयः संजायते यः सदा तस्यादौ दृढरूढमूलदलने कार्यो ऽभियोगस्त्वया +KDarp_1.38,guṇeṣvanādaraṃ putra prāptaśrīrapi mā kṛthāḥ saṃpūrṇo 'pi ghaṭaḥ kūpād guṇacchinnaḥ patatyadhaḥ,गुणेष्वनादरं पुत्र प्राप्तश्रीरपि मा कृथाः संपूर्णो ऽपि घटः कूपाद् गुणच्छिन्नः पतत्यधः +KDarp_1.39,kulābhimānaṃ tyaja saṃvṛttāgraṃ dhanābhimānaṃ tyaja dṛṣṭanaṣṭam vidyābhimānaṃ tyaja paṇyarūpaṃ rūpābhimānaṃ tyaja kālalehyam,कुलाभिमानं त्यज संवृत्ताग्रं धनाभिमानं त्यज दृष्टनष्टम् विद्याभिमानं त्यज पण्यरूपं रूपाभिमानं त्यज काललेह्यम् +KDarp_1.40,putra prayatnena vibodhito 'si na muñcasi tvaṃ yadi darpamoham tadeṣa te yāsyati śalyabhāvaṃ tīvrābhitāpaprasavo 'bhimānaḥ,पुत्र प्रयत्नेन विबोधितो ऽसि न मुञ्चसि त्वं यदि दर्पमोहम् तदेष ते यास्यति शल्यभावं तीव्राभितापप्रसवो ऽभिमानः +KDarp_1.41,vibhūtinalinīgajaḥ sujanamānabhaṅgaśaninipātapathadaiśikaḥ sukṛtacitradhūmodgamaḥ parāśayanavajvaraścaritacandrabimbāmbudaḥ sadā samadacetasāṃ guṇavināśaheturmadaḥ,विभूतिनलिनीगजः सुजनमानभङ्गशनिनिपातपथदैशिकः सुकृतचित्रधूमोद्गम��� पराशयनवज्वरश्चरितचन्द्रबिम्बाम्बुदः सदा समदचेतसां गुणविनाशहेतुर्मदः +KDarp_1.42,anityateyaṃ yadi nityatā syāt sarvaṃ na pāke virasaṃ yadi syāt kulārthavidyādikṛto 'bhimānas tadaiṣa te syānna viḍambanīyaḥ,अनित्यतेयं यदि नित्यता स्यात् सर्वं न पाके विरसं यदि स्यात् कुलार्थविद्यादिकृतो ऽभिमानस् तदैष ते स्यान्न विडम्बनीयः +KDarp_1.43,ahaṃ vādī vidyāparicayaguruḥ sarvaviduṣām ahaṃ mānī vāṇīprasaraparipākena sukaviḥ ahaṃ līlāhaṃsaḥ kuvalayadṛśāṃ mānasacaraḥ karotyantaḥ puṃsāmiti madapiśācaḥ paricayam,अहं वादी विद्यापरिचयगुरुः सर्वविदुषाम् अहं मानी वाणीप्रसरपरिपाकेन सुकविः अहं लीलाहंसः कुवलयदृशां मानसचरः करोत्यन्तः पुंसामिति मदपिशाचः परिचयम् +KDarp_1.44,lakṣmīḥ kṣaṇakṣayavatī parirakṣitāpi kāyo 'pyapāyanicayasya nikāya eva saṃbhogayogasukhasaṃgatirapyatathyā mithyābhimānakalanāghana eṣa śāpaḥ,लक्ष्मीः क्षणक्षयवती परिरक्षितापि कायो ऽप्यपायनिचयस्य निकाय एव संभोगयोगसुखसंगतिरप्यतथ्या मिथ्याभिमानकलनाघन एष शापः +KDarp_1.45,ityukto 'pyasakṛtpitrā līlāmīlitalocanaḥ sa yayau mattahastīva vegādagaṇitāṅkuśaḥ,इत्युक्तो ऽप्यसकृत्पित्रा लीलामीलितलोचनः स ययौ मत्तहस्तीव वेगादगणिताङ्कुशः +KDarp_1.46,pādena kṣitimālikhanti samadāḥ kopoṣṇaniḥśvāsinas tiryagjihmanirīkṣaṇairvidadhati bhrūbhaṅgabhīmaṃ mukham sasvedāṅgulikandalīnikaṣaṇaistāmyallalāṭatvacaḥ kampante hitamantravādasamaye bhūtābhibhūtā iva,पादेन क्षितिमालिखन्ति समदाः कोपोष्णनिःश्वासिनस् तिर्यग्जिह्मनिरीक्षणैर्विदधति भ्रूभङ्गभीमं मुखम् सस्वेदाङ्गुलिकन्दलीनिकषणैस्ताम्यल्ललाटत्वचः कम्पन्ते हितमन्त्रवादसमये भूताभिभूता इव +KDarp_1.47,sa kadācidvarāśveṣu sthiteṣu javakautukāt pratasthe kharamāruhya vayasyagṛhamutsave,स कदाचिद्वराश्वेषु स्थितेषु जवकौतुकात् प्रतस्थे खरमारुह्य वयस्यगृहमुत्सवे +KDarp_1.48,tena tīkṣṇapratodena codyamānaḥ punaḥ punaḥ kharastīvravyathārto 'bhūt prakṣaratkṣatajokṣitaḥ,तेन तीक्ष्णप्रतोदेन चोद्यमानः पुनः पुनः खरस्तीव्रव्यथार्तो ऽभूत् प्रक्षरत्क्षतजोक्षितः +KDarp_1.49,srutākṣaḥ kathitakleśaḥ svasvanocitasaṃjñayā so 'vadatsaṃmukhāyātāṃ gardabhīṃ jananīṃ nijām,स्रुताक्षः कथितक्लेशः स्वस्वनोचितसंज्ञया सो ऽवदत्संमुखायातां गर्दभीं जननीं निजाम् +KDarp_1.50,mātarbrāhmaṇaputro 'yaṃ paśya māmadhamāśayaḥ vidārayanpratodena vahantaṃ hantumudyataḥ,मातर्ब्राह्मणपुत्रो ऽयं पश्य मामधमाशयः विदारयन्प्रतोदेन वहन्तं हन्तुमुद्यतः +KDarp_1.51,kiṃ karomi yamenāhaṃ labdho 'nena durātmanā avaṭe pātayāmyenaṃ tanuṃ śvabhre kṣipāmi vā,किं करोमि यमेनाहं लब्धो ऽनेन दुरात्मना अवटे पातयाम्येनं तनुं श्वभ्रे क्षिपामि वा +KDarp_1.52,ityārtarāviṇaṃ putraṃ sāśrunetrātha gardabhī tamuvāca sasaṃtāpaṃ snehasaṃkrantatadyathā,इत्यार्तराविणं पुत्रं साश्रुनेत्राथ गर्दभी तमुवाच ससंतापं स्नेहसंक्रन्ततद्यथा +KDarp_1.53,vahainaṃ durmadaṃ putra sahasva viṣamāṃ vyathām asya nāstyeva hṛdaye dāruṇe karuṇākaṇaḥ,वहैनं दुर्��दं पुत्र सहस्व विषमां व्यथाम् अस्य नास्त्येव हृदये दारुणे करुणाकणः +KDarp_1.54,raudraḥ śūdreṇa jāto 'yaṃ brāhmaṇyāṃ brahmavarjitaḥ paraduḥkhaṃ na jānāti caṇḍaṃ caṇḍālaceṣṭitaḥ,रौद्रः शूद्रेण जातो ऽयं ब्राह्मण्यां ब्रह्मवर्जितः परदुःखं न जानाति चण्डं चण्डालचेष्टितः +KDarp_1.55,dayādaridraṃ hṛdayaṃ vacaḥ krakacakarkaśam yonisaṃkarajātānām etatpratyakṣalakṣaṇam,दयादरिद्रं हृदयं वचः क्रकचकर्कशम् योनिसंकरजातानाम् एतत्प्रत्यक्षलक्षणम् +KDarp_1.56,navanītopamā vāṇī karuṇākomalaṃ manaḥ ekabījaprajātānāṃ bhavatyavanataṃ śiraḥ,नवनीतोपमा वाणी करुणाकोमलं मनः एकबीजप्रजातानां भवत्यवनतं शिरः +KDarp_1.57,raṭati kaṭukāṭopaṃ kopādakāraṇavairavān spṛśati na dayāṃ dainyāpanne vijātitayā śaṭhaḥ kṣaṇarasikatālolaḥ sevāśritānavamanyate guṇiṣu kurute garvodgārānakharvagalaḥ khalaḥ,रटति कटुकाटोपं कोपादकारणवैरवान् स्पृशति न दयां दैन्यापन्ने विजातितया शठः क्षणरसिकतालोलः सेवाश्रितानवमन्यते गुणिषु कुरुते गर्वोद्गारानखर्वगलः खलः +KDarp_1.58,iti duḥsahamākarṇya gardabhīvacanaṃ dvijaḥ sarvaprāṇisvanābhijñaḥ saṃmohābhihato 'patat,इति दुःसहमाकर्ण्य गर्दभीवचनं द्विजः सर्वप्राणिस्वनाभिज्ञः संमोहाभिहतो ऽपतत् +KDarp_1.59,sa labdhasaṃjñaḥ sucirān meruśṛṅgādiva cyutaḥ tatyāja sahasā darpaṃ naṣṭākhilakulonnatiḥ,स लब्धसंज्ञः सुचिरान् मेरुशृङ्गादिव च्युतः तत्याज सहसा दर्पं नष्टाखिलकुलोन्नतिः +KDarp_1.60,saṃmūrcchito viṣeṇeva sa gatvā māturantikam yathāśrutaṃ nivedyāsyai sarvaṃ papraccha tāṃ rahaḥ,संमूर्च्छितो विषेणेव स गत्वा मातुरन्तिकम् यथाश्रुतं निवेद्यास्यै सर्वं पप्रच्छ तां रहः +KDarp_1.61,tanutyāgapravṛttena pṛṣṭā sā tena śāpitā adhomukhī tamavadad vailakṣyalulitākṣaraiḥ,तनुत्यागप्रवृत्तेन पृष्टा सा तेन शापिता अधोमुखी तमवदद् वैलक्ष्यलुलिताक्षरैः +KDarp_1.62,lajjākaramasatkarma kathaṃ tatkathayāmi te saṃsārādapi sāścaryaṃ gahanaṃ strīviceṣṭitam,लज्जाकरमसत्कर्म कथं तत्कथयामि ते संसारादपि साश्चर्यं गहनं स्त्रीविचेष्टितम् +KDarp_1.63,api kuñjarakarṇāgrād api pippalapallavāt api vidyudvilasitād vilolaṃ lalanāmanaḥ,अपि कुञ्जरकर्णाग्राद् अपि पिप्पलपल्लवात् अपि विद्युद्विलसिताद् विलोलं ललनामनः +KDarp_1.64,na bādhyante guṇaiḥ patyur na lakṣyante parīkṣakaiḥ na dhanena nivāryante śīlatyāgodyatāḥ striyaḥ,न बाध्यन्ते गुणैः पत्युर् न लक्ष्यन्ते परीक्षकैः न धनेन निवार्यन्ते शीलत्यागोद्यताः स्त्रियः +KDarp_1.65,dhanayauvanasaṃjātadarpakāluṣyaviplavāḥ kenonnataparibhraṣṭā vāryante nimnagāḥ striyaḥ,धनयौवनसंजातदर्पकालुष्यविप्लवाः केनोन्नतपरिभ्रष्टा वार्यन्ते निम्नगाः स्त्रियः +KDarp_1.66,dehapradāḥ prāṇaharā narāṇāṃ bhīrusvabhāvāḥ praviśanti vahnim krūrāḥ paraṃ pallavapeśalāṅgyo mugdhā vidagdhānapi vañcayanti,देहप्रदाः प्राणहरा नराणां भीरुस्वभावाः प्रविशन्ति वह्निम् क्रूराः परं पल्लवपेशलाङ्ग्यो मुग्धा विदग्धानपि वञ्चयन्ति +KDarp_1.67,ahaṃ pura rajaḥsnātā kāle kusumulāñchane ekākinī puṣpavane yauvanonmādinī sthitā,अहं पुर रजःस्नाता काले कुसुमुलाञ्छने एकाकिनी पुष्पवने यौवनोन्मादिनी स्थिता +KDarp_1.68,vratadīkṣāpare patyau serṣyeva vinatānanā unnatastanavinyastahastā ciramacintayam,व्रतदीक्षापरे पत्यौ सेर्ष्येव विनतानना उन्नतस्तनविन्यस्तहस्ता चिरमचिन्तयम् +KDarp_1.69,etāḥ śvasanasotkampāḥ sajṛmbhāḥ ṣaṭpadasvanaiḥ sotkaṇṭhamiva gāyanti latāḥ puṣparajakhalāḥ,एताः श्वसनसोत्कम्पाः सजृम्भाः षट्पदस्वनैः सोत्कण्ठमिव गायन्ति लताः पुष्परजखलाः +KDarp_1.70,udbhinnayauvanākrāntā priyabhogaviyoginī vrataśeṣajuṣaḥ patyur doṣeṇaivāsmi niṣphalā,उद्भिन्नयौवनाक्रान्ता प्रियभोगवियोगिनी व्रतशेषजुषः पत्युर् दोषेणैवास्मि निष्फला +KDarp_1.71,iti cintākṣaṇe tasmiṃl lagnābhimukhadarpaṇaḥ nāpitaḥ parihāsākhyaḥ śīlaśatrurivāyayau,इति चिन्ताक्षणे तस्मिंल् लग्नाभिमुखदर्पणः नापितः परिहासाख्यः शीलशत्रुरिवाययौ +KDarp_1.72,sa māmekākinīṃ dṛṣṭvā naṣṭasaṃvṛttikātarām pasparśotkampinīṃ pādanakhagrahaṇalīlayā,स मामेकाकिनीं दृष्ट्वा नष्टसंवृत्तिकातराम् पस्पर्शोत्कम्पिनीं पादनखग्रहणलीलया +KDarp_1.73,tatrāhaṃ vṛttakartavyā nīcasaṃgamalajjayā adhomukhī cyutaṃ śīlaṃ vīkṣamāṇeva mūrcchitā,तत्राहं वृत्तकर्तव्या नीचसंगमलज्जया अधोमुखी च्युतं शीलं वीक्षमाणेव मूर्च्छिता +KDarp_1.74,avidūre carantī sā kharī sarvaṃ dadarśa tat gūḍhagarbhapradaṃ caitat karma me kulapātakam,अविदूरे चरन्ती सा खरी सर्वं ददर्श तत् गूढगर्भप्रदं चैतत् कर्म मे कुलपातकम् +KDarp_1.75,āstāṃ kimanayā putra guptavṛttāntacarcayā saṃvṛttānyeva śobhante śarīrāṇi kulāni ca,आस्तां किमनया पुत्र गुप्तवृत्तान्तचर्चया संवृत्तान्येव शोभन्ते शरीराणि कुलानि च +KDarp_1.76,iti māturvacaḥ śrutvā yātaḥ sa sahasāndhatām jātimānāvapatanān nirjīvita ivābhavat,इति मातुर्वचः श्रुत्वा यातः स सहसान्धताम् जातिमानावपतनान् निर्जीवित इवाभवत् +KDarp_1.77,atha gatvā nirāhāraḥ sa kailāsāṭṭāhāsinīm āśāṃ brāhmaṇyabaddhāśaś cacāra suciraṃ tapaḥ,अथ गत्वा निराहारः स कैलासाट्टाहासिनीम् आशां ब्राह्मण्यबद्धाशश् चचार सुचिरं तपः +KDarp_1.78,tasyogratapasā tuṣṭaḥ svayameva śatakratuḥ brāhmaṇyaṃ yācamānasya na dadau durlabhaṃ bhuvi,तस्योग्रतपसा तुष्टः स्वयमेव शतक्रतुः ब्राह्मण्यं याचमानस्य न ददौ दुर्लभं भुवि +KDarp_1.79,punaḥ punaḥ sa tapasā saṃtāpitajagattrayaḥ sahasrākṣavarātprāpa devatvaṃ na tu vipratām,पुनः पुनः स तपसा संतापितजगत्त्रयः सहस्राक्षवरात्प्राप देवत्वं न तु विप्रताम् +KDarp_1.80,chandodevābhidhāno 'tha so 'bhavadbhuvi viśrutaḥ pratyabdamekadivase hy arcanīyo mṛgīdṛśām,छन्दोदेवाभिधानो ऽथ सो ऽभवद्भुवि विश्रुतः प्रत्यब्दमेकदिवसे ह्य् अर्चनीयो मृगीदृशाम् +KDarp_1.81,saṃmohapātālaviśālasarpas tasmānna kāryaḥ kulajātidarpaḥ śamakṣamādānadayāśrayāṇāṃ śīlaṃ viśālaṃ kulamāmananti,संमोहपातालविशालसर्पस् तस्मान्न कार्यः कुलजातिदर्पः शमक्षमादानदयाश्रयाणां शीलं विशालं कुलमामनन्ति +KDarp_1.82,mātā na yasyāstyavivekarā��iḥ punarbhavābdhirjanako na yasya yasya prasaktā dayitā na tṛṣṇā sa eva loke kuśalī kulīnaḥ,माता न यस्यास्त्यविवेकराशिः पुनर्भवाब्धिर्जनको न यस्य यस्य प्रसक्ता दयिता न तृष्णा स एव लोके कुशली कुलीनः +KDarp_2.1,dvitīyo vicāraḥ dhanena darpaḥ kimayaṃ narāṇāṃ lakṣmīkaṭākṣāñcalacañcalena yatkaṃdharābaddhamapi prayāti naikaṃ padaṃ kālagatasya paścāt,द्वितीयो विचारः धनेन दर्पः किमयं नराणां लक्ष्मीकटाक्षाञ्चलचञ्चलेन यत्कंधराबद्धमपि प्रयाति नैकं पदं कालगतस्य पश्चात् +KDarp_2.2,surakṣitaṃ tiṣṭhati nirnimittam arakṣitaṃ tiṣṭhati daivayogāt sthitaṃ kadaryasya ca copayuktam unmattanṛttopamameva vittam,सुरक्षितं तिष्ठति निर्निमित्तम् अरक्षितं तिष्ठति दैवयोगात् स्थितं कदर्यस्य च चोपयुक्तम् उन्मत्तनृत्तोपममेव वित्तम् +KDarp_2.3,karmoktinarmanirmāṇaiḥ prātaḥ prātaḥ pradhāvatām dhanaṃ dhanaṃ pralapatāṃ nidhanaṃ vismṛtaṃ nṛṇām,कर्मोक्तिनर्मनिर्माणैः प्रातः प्रातः प्रधावताम् धनं धनं प्रलपतां निधनं विस्मृतं नृणाम् +KDarp_2.4,vicchāyayornirvyayayoḥ kaṣṭakliṣṭakalatrayoḥ viśeṣaḥ kleśadoṣasya kaḥ kadaryadaridrayoḥ,विच्छाययोर्निर्व्यययोः कष्टक्लिष्टकलत्रयोः विशेषः क्लेशदोषस्य कः कदर्यदरिद्रयोः +KDarp_2.5,ye dhanādānasaṃnaddhā nekṣante nidhanāvadhim nindanto lubdhatāṃ teṣām ante 'nye bhuñjate dhanam,ये धनादानसंनद्धा नेक्षन्ते निधनावधिम् निन्दन्तो लुब्धतां तेषाम् अन्ते ऽन्ये भुञ्जते धनम् +KDarp_2.6,uktaṃ parasyāmiṣatām anuktaṃ yātyadṛśyatām hṛdaye śalyatāṃ dhatte nidhane dhanināṃ dhanam,उक्तं परस्यामिषताम् अनुक्तं यात्यदृश्यताम् हृदये शल्यतां धत्ते निधने धनिनां धनम् +KDarp_2.7,dhanena jīviteneva kaṇṭhasthena nirīkṣate paryante 'pyaprakāśena bandhūnāṃ mukhamāturaḥ,धनेन जीवितेनेव कण्ठस्थेन निरीक्षते पर्यन्ते ऽप्यप्रकाशेन बन्धूनां मुखमातुरः +KDarp_2.8,yadarjitaṃ parikleśair arjitaṃ yanna bhujyate vibhajyate yadante 'nyaḥ kasyacinmāstu taddhanam,यदर्जितं परिक्लेशैर् अर्जितं यन्न भुज्यते विभज्यते यदन्ते ऽन्यः कस्यचिन्मास्तु तद्धनम् +KDarp_2.9,vidyā vivādāya dhanaṃ madāya prajñāprakarṣaḥ paravañcanāya atyunnatirlokaparābhavāya yeṣāṃ prakāśastimiraṃ hi teṣām,विद्या विवादाय धनं मदाय प्रज्ञाप्रकर्षः परवञ्चनाय अत्युन्नतिर्लोकपराभवाय येषां प्रकाशस्तिमिरं हि तेषाम् +KDarp_2.10,aśāntāntastṛṣṇā dhanalavaṇavārivyatikarair gatacchāyaḥ kāyaściravirasarūkṣāśanatayā anidrā mando 'gnirnṛpasalilacaurānalabhayāt kadaryāṇāṃ kaṣṭaṃ sphuṭamadhanakaṣṭādapi param,अशान्तान्तस्तृष्णा धनलवणवारिव्यतिकरैर् गतच्छायः कायश्चिरविरसरूक्षाशनतया अनिद्रा मन्दो ऽग्निर्नृपसलिलचौरानलभयात् कदर्याणां कष्टं स्फुटमधनकष्टादपि परम् +KDarp_2.11,śrāvastyāṃ sārthavāho 'bhūd arthanātha ivāparaḥ nando nāma nirānandaḥ kīrtanenārthināmapi,श्रावस्त्यां सार्थवाहो ऽभूद् अर्थनाथ इवापरः नन्दो नाम निरानन्दः कीर्तनेनार्थिनामपि +KDarp_2.12,sa kadaryaḥ sadā sarvajanasyodvegaduḥsahaḥ mūrdhaśāyī nidhānānāṃ kālavyāla ivābhavat,स कदर्यः सदा स���्वजनस्योद्वेगदुःसहः मूर्धशायी निधानानां कालव्याल इवाभवत् +KDarp_2.13,kṛtvā samastaṃ divasaṃ dhanānāṃ nidhānakumbhīgaṇanāvidhānam sa lājapeyāpalamānaśīlam aśnāti rātrāvudaraṃ saśūlam (?),कृत्वा समस्तं दिवसं धनानां निधानकुम्भीगणनाविधानम् स लाजपेयापलमानशीलम् अश्नाति रात्रावुदरं सशूलम् (?) +KDarp_2.14,nirvyañjanaṃ nirlavaṇaṃ vinaṣṭam amṛṣṭapākaṃ viniviṣṭakaṣṭam adṛṣṭahāsaṃ vyayasaṃnirodhāt tasyābhavadveśma saśokamūkam,निर्व्यञ्जनं निर्लवणं विनष्टम् अमृष्टपाकं विनिविष्टकष्टम् अदृष्टहासं व्ययसंनिरोधात् तस्याभवद्वेश्म सशोकमूकम् +KDarp_2.15,vicchāyaṃ niḥsukhānandaṃ nirdīpaṃ jalavarjitam tasya kaṣṭaṃ kadaryasya paralokamabhūdgṛham,विच्छायं निःसुखानन्दं निर्दीपं जलवर्जितम् तस्य कष्टं कदर्यस्य परलोकमभूद्गृहम् +KDarp_2.16,sa bhaktasaṃcaye nityam abhaktaḥ saṃtatāmayaiḥ suvarṇavānvivarṇo 'bhūt saṃpūrṇaścintayā kṛśaḥ,स भक्तसंचये नित्यम् अभक्तः संततामयैः सुवर्णवान्विवर्णो ऽभूत् संपूर्णश्चिन्तया कृशः +KDarp_2.17,puṇyaprāpyā matirnāma dhanarddhiriva rūpiṇī bhāryābhūttadayogyasya tasya daivaviparyayāt,पुण्यप्राप्या मतिर्नाम धनर्द्धिरिव रूपिणी भार्याभूत्तदयोग्यस्य तस्य दैवविपर्ययात् +KDarp_2.18,sadā pracchādya sā bhartuś cakārātithisatkriyām tena vyayavivādeṣu śoṣitā kalahāgninā,सदा प्रच्छाद्य सा भर्तुश् चकारातिथिसत्क्रियाम् तेन व्ययविवादेषु शोषिता कलहाग्निना +KDarp_2.19,tasyāṃ tasyābhavatsūnuḥ saguṇaścandanābhidhaḥ pitrā lobhāndhakāreṇa nītaḥ padma ivānyatām,तस्यां तस्याभवत्सूनुः सगुणश्चन्दनाभिधः पित्रा लोभान्धकारेण नीतः पद्म इवान्यताम् +KDarp_2.20,kadācitsvagṛhadvāri dṛṣṭvā labdhānnamarthinam cakāra kalahaṃ nandaḥ patnyā śoṇitapātanam,कदाचित्स्वगृहद्वारि दृष्ट्वा लब्धान्नमर्थिनम् चकार कलहं नन्दः पत्न्या शोणितपातनम् +KDarp_2.21,so 'vadatkopadaṣṭauṣṭhaḥ śvasanbhāryāmadhomukhīm tatsparsapāpaṃ stanayoḥ kṣālayantīmivāśrubhiḥ,सो ऽवदत्कोपदष्टौष्ठः श्वसन्भार्यामधोमुखीम् तत्स्पर्सपापं स्तनयोः क्षालयन्तीमिवाश्रुभिः +KDarp_2.22,mama dāsyati ko bhikṣāṃ tvatpāṇikṣīṇasaṃpadaḥ dāridryajananī yasya sthitā tvaṃ durbhagā gṛhe,मम दास्यति को भिक्षां त्वत्पाणिक्षीणसंपदः दारिद्र्यजननी यस्य स्थिता त्वं दुर्भगा गृहे +KDarp_2.23,striyo yatra pragalbhante bharturācchādya kartṛtām gṛhaṃ bhavatyavaśyaṃ tadāspadaṃ paramāpadām,स्त्रियो यत्र प्रगल्भन्ते भर्तुराच्छाद्य कर्तृताम् गृहं भवत्यवश्यं तदास्पदं परमापदाम् +KDarp_2.24,gṛhamekaṃ gṛhasthasya gṛhāṇāṃ śatamarthinaḥ bhāryābharjitavittasya naṣṭā gṛhapatergatiḥ,गृहमेकं गृहस्थस्य गृहाणां शतमर्थिनः भार्याभर्जितवित्तस्य नष्टा गृहपतेर्गतिः +KDarp_2.25,tṛptidaṃ darśanenāpi jantorjīvitajīvitam draviṇaṃ yena rakṣanti svakāyaṃ bhakṣayanti te,तृप्तिदं दर्शनेनापि जन्तोर्जीवितजीवितम् द्रविणं येन रक्षन्ति स्वकायं भक्षयन्ति ते +KDarp_2.26,jīvannapyakriyo niḥsvaḥ śavo 'pyarthena sakriyaḥ dāridryaṃ maraṇaṃ loke dhanamāyuḥ śarīriṇām,जीवन���नप्यक्रियो निःस्वः शवो ऽप्यर्थेन सक्रियः दारिद्र्यं मरणं लोके धनमायुः शरीरिणाम् +KDarp_2.27,etadevārthasāmarthyaṃ pratyakṣeṇopalakṣyate yatskandhabandhe jīvadbhiḥ śavaḥ śibikayohyate,एतदेवार्थसामर्थ्यं प्रत्यक्षेणोपलक्ष्यते यत्स्कन्धबन्धे जीवद्भिः शवः शिबिकयोह्यते +KDarp_2.28,prayacchasi kimarthibhyas tvamannaṃ kleśasaṃcitam dīyate yatkila prāptyai tatprāptaṃ kiṃ na rakṣyate,प्रयच्छसि किमर्थिभ्यस् त्वमन्नं क्लेशसंचितम् दीयते यत्किल प्राप्त्यै तत्प्राप्तं किं न रक्ष्यते +KDarp_2.29,putradārādisaṃbandhaḥ puṃsāṃ dhananibandhanaḥ kṣīṇātputrāḥ palāyante dārā gacchanti cānyataḥ,पुत्रदारादिसंबन्धः पुंसां धननिबन्धनः क्षीणात्पुत्राः पलायन्ते दारा गच्छन्ति चान्यतः +KDarp_2.30,paṇḍitāḥ kavayaḥ śūrāḥ kalāvantastapasvinaḥ vaidyasyeva savittasya vīkṣante mukhamāturāḥ,पण्डिताः कवयः शूराः कलावन्तस्तपस्विनः वैद्यस्येव सवित्तस्य वीक्षन्ते मुखमातुराः +KDarp_2.31,iti tasya vacaḥ śrutvā kṛpaṇasyārthaniṣkṛpam sā tamūce samucitaṃ sattvasyābhijanasya ca,इति तस्य वचः श्रुत्वा कृपणस्यार्थनिष्कृपम् सा तमूचे समुचितं सत्त्वस्याभिजनस्य च +KDarp_2.32,santaḥ kurvanti yatnena dharmasyārthe dhanārjanam dharmācāravinīnānāṃ draviṇaṃ malasaṃcayaḥ,सन्तः कुर्वन्ति यत्नेन धर्मस्यार्थे धनार्जनम् धर्माचारविनीनानां द्रविणं मलसंचयः +KDarp_2.33,yatkarotyaruciṃ kleśaṃ tṛṣṇaṃ mohaṃ prajāgaram na taddhanaṃ kadaryāṇāṃ hṛdayavyādhireva tat,यत्करोत्यरुचिं क्लेशं तृष्णं मोहं प्रजागरम् न तद्धनं कदर्याणां हृदयव्याधिरेव तत् +KDarp_2.34,vardhate yo dhanavyādhiḥ sukhabhogaviyogakṛt tasyāśu śamanaṃ pathaṃ rājavaidyacikitsayā,वर्धते यो धनव्याधिः सुखभोगवियोगकृत् तस्याशु शमनं पथं राजवैद्यचिकित्सया +KDarp_2.35,lobhānnābhūdgṛhe yasya kadācitkaścidutsavaḥ nṛtyanti paṭahaistasya nidhane dhanabhāginaḥ,लोभान्नाभूद्गृहे यस्य कदाचित्कश्चिदुत्सवः नृत्यन्ति पटहैस्तस्य निधने धनभागिनः +KDarp_2.36,kaṇācāmatuṣāṅgārān yatnena parirakṣasi mūṣakāpahṛtaṃ koṣe ratnarāśiṃ na paśyasi,कणाचामतुषाङ्गारान् यत्नेन परिरक्षसि मूषकापहृतं कोषे रत्नराशिं न पश्यसि +KDarp_2.37,dhanena darpaḥ ko nāma yatkṣaṇena vinaśyati rakṣyamāṇaṃ vyayenaiva bhakṣyamāṇamupaplavaiḥ,धनेन दर्पः को नाम यत्क्षणेन विनश्यति रक्ष्यमाणं व्ययेनैव भक्ष्यमाणमुपप्लवैः +KDarp_2.38,vicāryamāṇastattvena daivādhīnatayā nṛṇām na kasyāṃcidavasthāyāṃ dhanalobhaḥ praśasyate,विचार्यमाणस्तत्त्वेन दैवाधीनतया नृणाम् न कस्यांचिदवस्थायां धनलोभः प्रशस्यते +KDarp_2.39,kalau kāle khale mitre putre durvyasanānvite taskareṣu pravṛddheṣu lubdhe rājñi dhanena kim,कलौ काले खले मित्रे पुत्रे दुर्व्यसनान्विते तस्करेषु प्रवृद्धेषु लुब्धे राज्ञि धनेन किम् +KDarp_2.40,ṛṇikaiḥ kalahairnityam acchinnaguṇanāgateḥ dānadviṣo 'napatyasya mandāgneśca dhanena kim,ऋणिकैः कलहैर्नित्यम् अच्छिन्नगुणनागतेः दानद्विषो ऽनपत्यस्य मन्दाग्नेश्च धनेन किम् +KDarp_2.41,sahasāsāditārthasya rājadrohādipātakaiḥ bhayādavyayaśīlasya śalyeneva dhanena kim,सहसासादितार्थस्य राजद्रोहादिपातकैः भयादव्ययशीलस्य शल्येनेव धनेन किम् +KDarp_2.42,ghorapratigrahagrāmagrastodagraguṇaujasaḥ tadvibhāgānabhijñasya dhūrtāptasya dhanena kim,घोरप्रतिग्रहग्रामग्रस्तोदग्रगुणौजसः तद्विभागानभिज्ञस्य धूर्ताप्तस्य धनेन किम् +KDarp_2.43,rātrisevāvasannasya śītavātātapasthiteḥ prabhudṛṣṭiprahṛṣṭasya kaṣṭārhasya dhanena kim,रात्रिसेवावसन्नस्य शीतवातातपस्थितेः प्रभुदृष्टिप्रहृष्टस्य कष्टार्हस्य धनेन किम् +KDarp_2.44,prabhūtalābhalobhena prayuktārthasya sarvataḥ bhūrjadṛṣṭena tuṣṭasya naṣṭabuddherdhanena kim,प्रभूतलाभलोभेन प्रयुक्तार्थस्य सर्वतः भूर्जदृष्टेन तुष्टस्य नष्टबुद्धेर्धनेन किम् +KDarp_2.45,malaśīlasya vaṇijasthūtkṛtasya jugupsayā laśunasyāśuceḥ pākagandheneva dhanena kim,मलशीलस्य वणिजस्थूत्कृतस्य जुगुप्सया लशुनस्याशुचेः पाकगन्धेनेव धनेन किम् +KDarp_2.46,kāṅkṣitenāpyalabdhena bhogārhe navayauvane jarājīrṇaśarīrasya bhāreṇeva dhanena kim,काङ्क्षितेनाप्यलब्धेन भोगार्हे नवयौवने जराजीर्णशरीरस्य भारेणेव धनेन किम् +KDarp_2.47,pravrajyātyaktagehasya janagauravapūjayā dhanasaṃghaṭitārthasya bandheneva dhanena kim,प्रव्रज्यात्यक्तगेहस्य जनगौरवपूजया धनसंघटितार्थस्य बन्धेनेव धनेन किम् +KDarp_2.48,śiśoraṅkuśaśūnyasya pātitasyāpathe viṭaiḥ kṣaṇakṣayopayogena svapneneva dhanena kim,शिशोरङ्कुशशून्यस्य पातितस्यापथे विटैः क्षणक्षयोपयोगेन स्वप्नेनेव धनेन किम् +KDarp_2.49,bhāryayā svairacāriṇyā grāmasthasya niyoginaḥ prasabhaṃ bhujyamānena pāpāptena dhanena kim,भार्यया स्वैरचारिण्या ग्रामस्थस्य नियोगिनः प्रसभं भुज्यमानेन पापाप्तेन धनेन किम् +KDarp_2.50,śiṣyasaṃpāditāśeṣabhogavastrādisaṃpadaḥ gurordambhena siddhasya saṃcitena dhanena kim,शिष्यसंपादिताशेषभोगवस्त्रादिसंपदः गुरोर्दम्भेन सिद्धस्य संचितेन धनेन किम् +KDarp_2.51,rājakoṣaniyuktasya cauryacihnena kevalam vyayena śaṅkanīyasya vadheneva dhanena kim,राजकोषनियुक्तस्य चौर्यचिह्नेन केवलम् व्ययेन शङ्कनीयस्य वधेनेव धनेन किम् +KDarp_2.52,ajñātabhāvicaurādidoṣairnityavināśinā hāsyaikahetunā loke gaṇakasya dhanena kim,अज्ञातभाविचौरादिदोषैर्नित्यविनाशिना हास्यैकहेतुना लोके गणकस्य धनेन किम् +KDarp_2.53,piṭakasyeva pūrṇasya pīḍanīyasya bhūbhujā niṣpākaśākabhojyasya grāmīṇasya dhanena kim,पिटकस्येव पूर्णस्य पीडनीयस्य भूभुजा निष्पाकशाकभोज्यस्य ग्रामीणस्य धनेन किम् +KDarp_2.54,kalamākrāntaviśvasya maṣīkṛṣṇasya bhoginaḥ āsannabandhanasyānte divirasya dhanena kim,कलमाक्रान्तविश्वस्य मषीकृष्णस्य भोगिनः आसन्नबन्धनस्यान्ते दिविरस्य धनेन किम् +KDarp_2.55,gṛhiṇīvigrahograsya muhustṛṇa upekṣayā (?) kopopavāsaniḥśvāsasaṃtaptasya dhanena ki,गृहिणीविग्रहोग्रस्य मुहुस्तृण उपेक्षया (?) कोपोपवासनिःश्वाससंतप्तस्य धनेन कि +KDarp_2.56,malinasya kuvastrasya svalpāśanaparasya ca dāridryādhikakaṣṭasya kadaryasya dhanena kim,मलिनस्य कुवस्त्रस्य स्वल्पाशनपरस्य च दारिद्र्याधिककष्टस्य कदर्यस्य ध��ेन किम् +KDarp_2.57,nirdhanāḥ sukhino dṛṣṭāḥ sadhanāścātiduḥkhitāḥ sukhaduḥkhodaye jāntor daivādhīne dhanena kim,निर्धनाः सुखिनो दृष्टाः सधनाश्चातिदुःखिताः सुखदुःखोदये जान्तोर् दैवाधीने धनेन किम् +KDarp_2.58,samāneṣu vyatīteṣu svajane śūnyacetasaḥ virasāsārasaṃsāraviraktasya dhanena kim,समानेषु व्यतीतेषु स्वजने शून्यचेतसः विरसासारसंसारविरक्तस्य धनेन किम् +KDarp_2.59,yathāvāptopayuktārthaniścintasya vipaścitaḥ atyalpaparituṣṭasya saṃtuṣṭasya dhanena kim,यथावाप्तोपयुक्तार्थनिश्चिन्तस्य विपश्चितः अत्यल्पपरितुष्टस्य संतुष्टस्य धनेन किम् +KDarp_2.60,bālastṛṇe ca kanake ca samānadṛṣṭir iṣṭaṃ na vetti viṣayeṣvaviśeṣabuddhiḥ vittena koṣaparipoṣasahena tasmin kāle vivekavikalo vada kiṃ karoti,बालस्तृणे च कनके च समानदृष्टिर् इष्टं न वेत्ति विषयेष्वविशेषबुद्धिः वित्तेन कोषपरिपोषसहेन तस्मिन् काले विवेकविकलो वद किं करोति +KDarp_2.61,prāṇādhikasya suhṛdastaruṇījanasya putrasya vā guṇanidheḥ sahasā viyoge śokena śocati yadā vivaśaḥ śarīrī ratnācalairapi tadā vada kiṃ karoti,प्राणाधिकस्य सुहृदस्तरुणीजनस्य पुत्रस्य वा गुणनिधेः सहसा वियोगे शोकेन शोचति यदा विवशः शरीरी रत्नाचलैरपि तदा वद किं करोति +KDarp_2.62,nārthaṃ śṛṇoti na punaḥ sthitimīhate vā sparśaṃ na vetti na rasaṃ na tathādhivāsam vṛddhaḥ prayāti pavanena yadā jaḍatvaṃ bhogairdhanena ca tadā vada kiṃ karoti,नार्थं शृणोति न पुनः स्थितिमीहते वा स्पर्शं न वेत्ति न रसं न तथाधिवासम् वृद्धः प्रयाति पवनेन यदा जडत्वं भोगैर्धनेन च तदा वद किं करोति +KDarp_2.63,rogārditaḥ spṛśati naiva dṛśāpi bhojyaṃ tīvravyathaḥ spṛhayate maraṇāya jantuḥ sarvauṣadheṣu viphaleṣu yadā virauti dhānyairdhanena ca tadā vada kiṃ karoti,रोगार्दितः स्पृशति नैव दृशापि भोज्यं तीव्रव्यथः स्पृहयते मरणाय जन्तुः सर्वौषधेषु विफलेषु यदा विरौति धान्यैर्धनेन च तदा वद किं करोति +KDarp_2.64,nidrācchedasakhedabāndhavajanaḥ sodvegavaidyojjhitaḥ pākakvāthakadarthitaḥ parijanaistandrībhayātkṣobhitaḥ bhagnasvāsthyamanorathaḥ priyatamāvaṣṭabdhapādadvayaḥ paryante vapuṣaḥ karoti puruṣaḥ kiṃ śalyatulyairdhanaiḥ,निद्राच्छेदसखेदबान्धवजनः सोद्वेगवैद्योज्झितः पाकक्वाथकदर्थितः परिजनैस्तन्द्रीभयात्क्षोभितः भग्नस्वास्थ्यमनोरथः प्रियतमावष्टब्धपादद्वयः पर्यन्ते वपुषः करोति पुरुषः किं शल्यतुल्यैर्धनैः +KDarp_2.65,alaṃkṛtaḥ kāñcanakoṭimūlyair mahārharatnairgajavājivāhaiḥ nimeṣamātraṃ labhate na jīvaṃ kālena kāle śikhayā gṛhītaḥ,अलंकृतः काञ्चनकोटिमूल्यैर् महार्हरत्नैर्गजवाजिवाहैः निमेषमात्रं लभते न जीवं कालेन काले शिखया गृहीतः +KDarp_2.66,niścetanaḥ kāṣṭhasamānakāyas tyaktaḥ kṣaṇātputrakalatramitraiḥ bhubhāśubhaprāktanakarmabhāgī yatnāptaratnairvada kiṃ karoti,निश्चेतनः काष्ठसमानकायस् त्यक्तः क्षणात्पुत्रकलत्रमित्रैः भुभाशुभप्राक्तनकर्मभागी यत्नाप्तरत्नैर्वद किं करोति +KDarp_2.67,tasmātprabhūtavibhavodbhavavibhrameṇa bhūtābhibhūta iva mā bhava sābhimānaḥ etāḥ śriyaḥ prabalalobhaghanāndhakāravidyullatāparicitāḥ sahasaiva yānti,तस्मात्प्रभूतविभवोद्भवविभ्रमेण भूताभिभूत इव मा भव साभिमानः एताः श्रियः प्रबललोभघनान्धकारविद्युल्लतापरिचिताः सहसैव यान्ति +KDarp_2.68,naṣṭe lajjitavittanāthavibhave sāmrājyabhoge purā śrūyante nalarāmapāṇḍutanayāḥ kaṣṭaṃ praviṣṭā vanam śakraḥ śrīvirahe viveśa nalinīnālāntaralaṃ hriyā kasyāsthā vividhāvadhānavidhinā niḥsaṃnidhāne dhane,नष्टे लज्जितवित्तनाथविभवे साम्राज्यभोगे पुरा श्रूयन्ते नलरामपाण्डुतनयाः कष्टं प्रविष्टा वनम् शक्रः श्रीविरहे विवेश नलिनीनालान्तरलं ह्रिया कस्यास्था विविधावधानविधिना निःसंनिधाने धने +KDarp_2.69,ityukto 'pyasakṛtpatnyā svalobhānna cacāla saḥ svabhāvaḥ sarvabhūtānāṃ sahajaḥ kena vāryate,इत्युक्तो ऽप्यसकृत्पत्न्या स्वलोभान्न चचाल सः स्वभावः सर्वभूतानां सहजः केन वार्यते +KDarp_2.70,tataḥ sa kāle lobhena bhiṣagbhaiṣajyavarjitaḥ koṣe nidhānakumbheṣu līnapṛṣṭo vyapadyata,ततः स काले लोभेन भिषग्भैषज्यवर्जितः कोषे निधानकुम्भेषु लीनपृष्टो व्यपद्यत +KDarp_2.71,adattabhuktamutsṛjya dhanaṃ sucirarakṣitam mūṣakā iva gacchanti kadaryāḥ svakṣaye kṣayam,अदत्तभुक्तमुत्सृज्य धनं सुचिररक्षितम् मूषका इव गच्छन्ति कदर्याः स्वक्षये क्षयम् +KDarp_2.72,tasya yātasya nirayaṃ nināya nṛpatirdhanam paryante rājagāminyo lubdhānāṃ dhanasaṃpadaḥ,तस्य यातस्य निरयं निनाय नृपतिर्धनम् पर्यन्ते राजगामिन्यो लुब्धानां धनसंपदः +KDarp_2.73,tatsūnoścandanasyātha śeṣārthenāpi bhūyasā babhūva bhūrisaṃbhārabhogavyayamahotsavaḥ,तत्सूनोश्चन्दनस्याथ शेषार्थेनापि भूयसा बभूव भूरिसंभारभोगव्ययमहोत्सवः +KDarp_2.74,mā kaścinnāma nandasya mandāgneriha bhāṣatām bhogabhaṅgabhayeneti prātastatrābavījjanaḥ,मा कश्चिन्नाम नन्दस्य मन्दाग्नेरिह भाषताम् भोगभङ्गभयेनेति प्रातस्तत्राबवीज्जनः +KDarp_2.75,dhigdhigdhanaṃ kunidhanaṃ nandasyevātmabādhanam dīyatāṃ bhujyatāṃ sarvam ityūcuḥ puravāsinaḥ,धिग्धिग्धनं कुनिधनं नन्दस्येवात्मबाधनम् दीयतां भुज्यतां सर्वम् इत्यूचुः पुरवासिनः +KDarp_2.76,tataḥ kāle mate bāhyakoṣṭhadvārāntavāsinī vṛddhāndhā suṣuve putraṃ caṇḍālī khaṇḍikābhidhā,ततः काले मते बाह्यकोष्ठद्वारान्तवासिनी वृद्धान्धा सुषुवे पुत्रं चण्डाली खण्डिकाभिधा +KDarp_2.77,andhaḥ kubjaḥ kṛśaḥ khañjaḥ kuṣṭhī sthūlagalagrahaḥ samūha iva duḥkhānāṃ sa tasyāstanayo 'bhavat,अन्धः कुब्जः कृशः खञ्जः कुष्ठी स्थूलगलग्रहः समूह इव दुःखानां स तस्यास्तनयो ऽभवत् +KDarp_2.78,tadapuṇyaiḥ parikṣīṇe mātuḥ kṣīre sa niścalaḥ kṛpayā bāndhavastrībhiḥ śunīkṣīreṇa vardhitaḥ,तदपुण्यैः परिक्षीणे मातुः क्षीरे स निश्चलः कृपया बान्धवस्त्रीभिः शुनीक्षीरेण वर्धितः +KDarp_2.79,etadeva viruddhānāṃ vaicitryaṃ pūrvakarmāṇām kṛcchrāvasannā jīvantiṃ vipadyante yadīśvarāḥ,एतदेव विरुद्धानां वैचित्र्यं पूर्वकर्माणाम् कृच्छ्रावसन्ना जीवन्तिं विपद्यन्ते यदीश्वराः +KDarp_2.80,vraṇaiḥ sa pūtikalilaklāmyatkṛmikulairvṛtaḥ pakvaṇe kuṇapākāras tasthau klinnatṛṇāstare,व्रणैः स पूतिकलिलक्लाम्यत्कृमिक���लैर्वृतः पक्वणे कुणपाकारस् तस्थौ क्लिन्नतृणास्तरे +KDarp_2.81,tasminnapyativātsalyāt putrāsthāṃ jananī sthirām babandha vāsanālīnaḥ snehamoho hi duḥsahaḥ,तस्मिन्नप्यतिवात्सल्यात् पुत्रास्थां जननी स्थिराम् बबन्ध वासनालीनः स्नेहमोहो हि दुःसहः +KDarp_2.82,sa vardhamānaḥ śanakaiḥ smaśānāṅgāradhūsaraḥ pakvaṇograpiśācānām apyudvegakaro 'bhavat,स वर्धमानः शनकैः स्मशानाङ्गारधूसरः पक्वणोग्रपिशाचानाम् अप्युद्वेगकरो ऽभवत् +KDarp_2.83,yaṣṭīniṣaṇṇagamanaḥ kuṣṭakledajugupsitaḥ sa jagāma pathā yena prayayau tena nāparaḥ,यष्टीनिषण्णगमनः कुष्टक्लेदजुगुप्सितः स जगाम पथा येन प्रययौ तेन नापरः +KDarp_2.84,atrāntare candanasya pituḥ śrāddhadine mahān babhūvārthisamūhānnadāne kalakalasvanaḥ,अत्रान्तरे चन्दनस्य पितुः श्राद्धदिने महान् बभूवार्थिसमूहान्नदाने कलकलस्वनः +KDarp_2.85,tataḥ karparamādāya sa caṇḍālaśiśuḥ śanaiḥ ācāmayācakaḥ kṛcchrād dvārāgrabhuvamāyayau,ततः कर्परमादाय स चण्डालशिशुः शनैः आचामयाचकः कृच्छ्राद् द्वाराग्रभुवमाययौ +KDarp_2.86,taṃ dṛṣṭvā candanaḥ saudhād viprāṇāṃ mārgadūṣaṇam nivāryatāmayaṃ prāptas tūrṇamityavadatkrudhā,तं दृष्ट्वा चन्दनः सौधाद् विप्राणां मार्गदूषणम् निवार्यतामयं प्राप्तस् तूर्णमित्यवदत्क्रुधा +KDarp_2.87,prabhubhrūbhaṅgabhītena laguḍenāhatastataḥ dvārapālena sāvartaḥ sa kapota ivābhavat,प्रभुभ्रूभङ्गभीतेन लगुडेनाहतस्ततः द्वारपालेन सावर्तः स कपोत इवाभवत् +KDarp_2.88,sa nirbhinnalalāṭāsthiprakṣaratkṣatajokṣitaḥ kṣaṇaṃ saṃmūrcchitaḥ prāpa kleśabhogāya jīvitam,स निर्भिन्नललाटास्थिप्रक्षरत्क्षतजोक्षितः क्षणं संमूर्च्छितः प्राप क्लेशभोगाय जीवितम् +KDarp_2.89,adūravartinī śrutvā caṇḍālī tadyathāravam upasṛtya śuśocārtā spṛśantī tasya śoṇitam,अदूरवर्तिनी श्रुत्वा चण्डाली तद्यथारवम् उपसृत्य शुशोचार्ता स्पृशन्ती तस्य शोणितम् +KDarp_2.90,kena niṣkaruṇenedaṃ darśitaṃ bata pauruṣam praklinnakāyavikale yenāsminsubhaṭāyitam,केन निष्करुणेनेदं दर्शितं बत पौरुषम् प्रक्लिन्नकायविकले येनास्मिन्सुभटायितम् +KDarp_2.91,kāyāpāpamayīṃ duḥkhadaśāṃ dṛṣṭvāsya duḥsahām vairāgyāvasare kena krauryamevaṃvidhaṃ kṛtam,कायापापमयीं दुःखदशां दृष्ट्वास्य दुःसहाम् वैराग्यावसरे केन क्रौर्यमेवंविधं कृतम् +KDarp_2.92,ārtimevaṃvidhāmasya hṛdayakledinīmimām vilokya kuryātkaḥ pāpaṃ pāpaṃ hi padamāpadām,आर्तिमेवंविधामस्य हृदयक्लेदिनीमिमाम् विलोक्य कुर्यात्कः पापं पापं हि पदमापदाम् +KDarp_2.93,yadyanena mahatpāpaṃ na kṛtaṃ pūrvajanmani taducyatāṃ sphuratkaṣṭā dṛṣṭā kasyedṛśī daśā,यद्यनेन महत्पापं न कृतं पूर्वजन्मनि तदुच्यतां स्फुरत्कष्टा दृष्टा कस्येदृशी दशा +KDarp_2.94,ye dṛśyante vipatkleśaviśeṣaviṣamavyathāḥ ta eva guravaḥ pāpavāpasya (?) karaṇe nṛṇām,ये दृश्यन्ते विपत्क्लेशविशेषविषमव्यथाः त एव गुरवः पापवापस्य (?) करणे नृणाम् +KDarp_2.95,karuṇārheṣu śūrāṇām upakāriṣu vairiṇām vañcakānāmapāpeṣu pāpasaṃkhyāṃ karoti kaḥ,करुणार्हेषु शूराणाम् उपकारि��ु वैरिणाम् वञ्चकानामपापेषु पापसंख्यां करोति कः +KDarp_2.96,tāraṃ rodiṣi kiṃ putra sahasvāghātajāṃ rujam aśarmakarmanirmāṇaṃ marmacchedi śarīriṇām,तारं रोदिषि किं पुत्र सहस्वाघातजां रुजम् अशर्मकर्मनिर्माणं मर्मच्छेदि शरीरिणाम् +KDarp_2.97,iti tasyāṃ pralāpinyāṃ prekṣavāpte jane jinaḥ anāthabandhuḥ karuṇāsindhustenāyayau pathā,इति तस्यां प्रलापिन्यां प्रेक्षवाप्ते जने जिनः अनाथबन्धुः करुणासिन्धुस्तेनाययौ पथा +KDarp_2.98,bhavabhramāsaktapariśramāṇāṃ rāgādidoṣairupatāpitānām āśvāsanenāmṛtasodareṇa limpanniva dyāṃ dyuticandanena,भवभ्रमासक्तपरिश्रमाणां रागादिदोषैरुपतापितानाम् आश्वासनेनामृतसोदरेण लिम्पन्निव द्यां द्युतिचन्दनेन +KDarp_2.99,dṛṣṭvā tamāpadgatamugrarogabhagnaṃ nimagnaṃ vyasane vivignam vyalambatārdraḥ karuṇārasena tattāpaśāntyai bhagavāñjinendraḥ,दृष्ट्वा तमापद्गतमुग्ररोगभग्नं निमग्नं व्यसने विविग्नम् व्यलम्बतार्द्रः करुणारसेन तत्तापशान्त्यै भगवाञ्जिनेन्द्रः +KDarp_2.100,tatsaṃnidhānena muhūrtamātraṃ sa nirvyathaḥ svāsthyamivāsasāda nihanti pāpaṃ kuśalaṃ prasūte saṃdarśanaṃ sattvahitāśayānām,तत्संनिधानेन मुहूर्तमात्रं स निर्व्यथः स्वास्थ्यमिवाससाद निहन्ति पापं कुशलं प्रसूते संदर्शनं सत्त्वहिताशयानाम् +KDarp_2.101,jñātvātha candanaḥ prāptaṃ bhagavantaṃ tathāgatam vikasatkusumasmeraṃ pūjāmādāya niryayau,ज्ञात्वाथ चन्दनः प्राप्तं भगवन्तं तथागतम् विकसत्कुसुमस्मेरं पूजामादाय निर्ययौ +KDarp_2.102,bhagavānapi sāścaryaprabhāvādudgataṃ bhuvaḥ haimaṃ kamalamāruhya tasthau paryaṅkalīlayā,भगवानपि साश्चर्यप्रभावादुद्गतं भुवः हैमं कमलमारुह्य तस्थौ पर्यङ्कलीलया +KDarp_2.103,praṇataṃ caraṇālīnaṃ pūjāvyagrakaraṃ puraḥ babhāṣe bhagavānprīto bhikṣusaṃsadi candanam,प्रणतं चरणालीनं पूजाव्यग्रकरं पुरः बभाषे भगवान्प्रीतो भिक्षुसंसदि चन्दनम् +KDarp_2.104,kimayaṃ yācamāno 'pi varākastāḍitaḥ krudhā kṛtaṃ na kṛpaṇe kasmāt karuṇākomalaṃ manaḥ,किमयं याचमानो ऽपि वराकस्ताडितः क्रुधा कृतं न कृपणे कस्मात् करुणाकोमलं मनः +KDarp_2.105,dayārdrāḥ sarvasattveṣu bhavanti vimalāśayāḥ evaṃvidhānāṃ duḥkhānāṃ kāraṇaṃ kaluṣaṃ manaḥ,दयार्द्राः सर्वसत्त्वेषु भवन्ति विमलाशयाः एवंविधानां दुःखानां कारणं कलुषं मनः +KDarp_2.106,kṛtakrūrāpakāreṣu vidveṣaparuṣeṣvapi bhavanti santaḥ kleśoṣmaśoṣiteṣu na karkaśāḥ,कृतक्रूरापकारेषु विद्वेषपरुषेष्वपि भवन्ति सन्तः क्लेशोष्मशोषितेषु न कर्कशाः +KDarp_2.107,kliṣṭaḥ kaṣṭaṃ kadaryo 'yaṃ lobhenāparajanmani apradānodyatenādya kāyakleśena pīḍitaḥ,क्लिष्टः कष्टं कदर्यो ऽयं लोभेनापरजन्मनि अप्रदानोद्यतेनाद्य कायक्लेशेन पीडितः +KDarp_2.108,eṣa nandastava pitā pūrṇārthamalasaṃcayāt āvṛtaḥ pāparogeṇa caṇḍālatvamupāgataḥ,एष नन्दस्तव पिता पूर्णार्थमलसंचयात् आवृतः पापरोगेण चण्डालत्वमुपागतः +KDarp_2.109,janmāntare 'pyato 'nyasmin rogayogānmumūrṣaṇā suvarṇaṃ dattametena tenāyaṃ sadhano 'bhavat,जन्मान्तरे ऽप्यतो ऽन्यस्मिन् रोगयोगान्मुमूर्षणा ���ुवर्णं दत्तमेतेन तेनायं सधनो ऽभवत् +KDarp_2.110,antyakleśadaśāyāṃ yan mumūrṣuḥ saṃprayacchati taccābhogyaṃ bhavatyasya lobhādanyeṣu janmasu (?),अन्त्यक्लेशदशायां यन् मुमूर्षुः संप्रयच्छति तच्चाभोग्यं भवत्यस्य लोभादन्येषु जन्मसु (?) +KDarp_2.111,datta na vittaṃ karuṇānimittaṃ lobhapravṛttaṃ kṛtameva cittam yaiḥ saṃcayosāharasaiḥ pranṛttaṃ śocanti te pātakamātmavṛttam,दत्त न वित्तं करुणानिमित्तं लोभप्रवृत्तं कृतमेव चित्तम् यैः संचयोसाहरसैः प्रनृत्तं शोचन्ति ते पातकमात्मवृत्तम् +KDarp_2.112,ityuktvā bhagavānpuṇyāṃ vidadhe dharmadeśanām yayā kleśaprahāṇārham arhattvaṃ prāpa candanaḥ,इत्युक्त्वा भगवान्पुण्यां विदधे धर्मदेशनाम् यया क्लेशप्रहाणार्हम् अर्हत्त्वं प्राप चन्दनः +KDarp_2.113,tasmānna darpaḥ puruṣeṇa kāryaḥ pravardhamānena dhanodayena adānabhogopahataṃ hi vittaṃ puṃsāṃ paratreha ca durnimittam,तस्मान्न दर्पः पुरुषेण कार्यः प्रवर्धमानेन धनोदयेन अदानभोगोपहतं हि वित्तं पुंसां परत्रेह च दुर्निमित्तम् +KDarp_3.1,tṛtīyo vicāraḥ saṃsāradoṣapraśamaikahetuḥ karoti vidyā yadi darpamoham tadandakārāya bhavatyavaśyaṃ sābhre nabhasyaṃśumatoṃśumālā,तृतीयो विचारः संसारदोषप्रशमैकहेतुः करोति विद्या यदि दर्पमोहम् तदन्दकाराय भवत्यवश्यं साभ्रे नभस्यंशुमतोंशुमाला +KDarp_3.2,śikṣābhyāsena suvyaktaṃ paṭhantyapi vihaṃgamāḥ ka eṣa vidyayā darpaḥ kaṣṭaprāptaikadeśayā,शिक्षाभ्यासेन सुव्यक्तं पठन्त्यपि विहंगमाः क एष विद्यया दर्पः कष्टप्राप्तैकदेशया +KDarp_3.3,sā vidyā yā madaṃ hanti sā śrīryārthiṣu varṣati dharmānusāriṇī yā ca sā buddhirabhidhīyate,सा विद्या या मदं हन्ति सा श्रीर्यार्थिषु वर्षति धर्मानुसारिणी या च सा बुद्धिरभिधीयते +KDarp_3.4,yo vidyāgururāyāti laghutāṃ śīlaviplavāt tasmai paṇḍitamūrkhāya viparītātmane namaḥ,यो विद्यागुरुरायाति लघुतां शीलविप्लवात् तस्मै पण्डितमूर्खाय विपरीतात्मने नमः +KDarp_3.5,vidyāṃ prāpya kṛtaṃ yena vidveṣakaluṣaṃ manaḥ tenātmā hanta mūrkheṇa snātvā pāṃsūtkarairvṛtaḥ,विद्यां प्राप्य कृतं येन विद्वेषकलुषं मनः तेनात्मा हन्त मूर्खेण स्नात्वा पांसूत्करैर्वृतः +KDarp_3.6,vidyā śrīriva lobhena dveṣeṇāyāti nindyatām bhāti namratayaivaiṣā lajjayeva kulāṅganā,विद्या श्रीरिव लोभेन द्वेषेणायाति निन्द्यताम् भाति नम्रतयैवैषा लज्जयेव कुलाङ्गना +KDarp_3.7,spṛhaṇīyā satāṃ tāvad vidyā saṃtoṣaśālinī yāvanna pārthivāsthānapaṇyasthāne prasāritā,स्पृहणीया सतां तावद् विद्या संतोषशालिनी यावन्न पार्थिवास्थानपण्यस्थाने प्रसारिता +KDarp_3.8,sadguṇāḥ śucayastāvad yāvadvādena śodhakaiḥ prakṣālya na parīkṣyante khalairbhūpālasaṃsadi,सद्गुणाः शुचयस्तावद् यावद्वादेन शोधकैः प्रक्षाल्य न परीक्ष्यन्ते खलैर्भूपालसंसदि +KDarp_3.9,aśmāpyahṛdayo yasya guṇasāraṃ parīkṣate ucitaiva suvarṇasya tasyāgnipatane ruciḥ,अश्माप्यहृदयो यस्य गुणसारं परीक्षते उचितैव सुवर्णस्य तस्याग्निपतने रुचिः +KDarp_3.10,kavibhirnṛpasevāsu citrālaṃkārahāriṇī vāṇī veśyeva lobhena paropakaraṇīkṛtā,��विभिर्नृपसेवासु चित्रालंकारहारिणी वाणी वेश्येव लोभेन परोपकरणीकृता +KDarp_3.11,vādibhiḥ kalahodarkatarkasaṃparkakarkaśā vāṇī krakacadhāreva dharmamūle nipātitā,वादिभिः कलहोदर्कतर्कसंपर्ककर्कशा वाणी क्रकचधारेव धर्ममूले निपातिता +KDarp_3.12,sādhutejovadhāyaiva tārkikaiḥ karkaśīkṛtā vāṇī vivādibhiḥ krūraiḥ saunikairiva kartarī,साधुतेजोवधायैव तार्किकैः कर्कशीकृता वाणी विवादिभिः क्रूरैः सौनिकैरिव कर्तरी +KDarp_3.13,śīlaṃ naiva bibharti kīrtivimale dhatte na dharme dhiyaṃ mātsaryeṇa manīṣiṇāṃ pratanute pāruṣyadoṣaṃ girā tarkoktyā paralokakarma nayati prāyeṇa saṃdigdhatāṃ yastasyāphalaśāstrapāṭanapaṭormūḍhasya kiṃ vidyayā,शीलं नैव बिभर्ति कीर्तिविमले धत्ते न धर्मे धियं मात्सर्येण मनीषिणां प्रतनुते पारुष्यदोषं गिरा तर्कोक्त्या परलोककर्म नयति प्रायेण संदिग्धतां यस्तस्याफलशास्त्रपाटनपटोर्मूढस्य किं विद्यया +KDarp_3.14,ye saṃsatsu vivādinaḥ parayaśaḥśalyena śūlākulāḥ kurvanti svaguṇastavena guṇināṃ yatnādguṇācchādanam teṣāṃ roṣakaṣāyitodaradṛśāṃ dveṣoṣṇaniḥśvāsināṃ dīptā ratnaśikheva kṛṣṇaphaṇināṃ vidyā janodvegabhūḥ,ये संसत्सु विवादिनः परयशःशल्येन शूलाकुलाः कुर्वन्ति स्वगुणस्तवेन गुणिनां यत्नाद्गुणाच्छादनम् तेषां रोषकषायितोदरदृशां द्वेषोष्णनिःश्वासिनां दीप्ता रत्नशिखेव कृष्णफणिनां विद्या जनोद्वेगभूः +KDarp_3.15,śocyatāṃ yātyaśīlena vidveṣeṇāpavitratām darpaśāpahatā vidyā naśyatyeva sahāyuṣā,शोच्यतां यात्यशीलेन विद्वेषेणापवित्रताम् दर्पशापहता विद्या नश्यत्येव सहायुषा +KDarp_3.16,tapovane munivarau mānyau munimanīṣiṇām purā raibhyabharadvājau suhṛdau cakratuḥ sthitim,तपोवने मुनिवरौ मान्यौ मुनिमनीषिणाम् पुरा रैभ्यभरद्वाजौ सुहृदौ चक्रतुः स्थितिम् +KDarp_3.17,putrāvabhūtāṃ raibhyasya vidyāvimaladarpaṇau spṛhaṇīyau guṇajñānāṃ sarvāvasuparāvasū,पुत्रावभूतां रैभ्यस्य विद्याविमलदर्पणौ स्पृहणीयौ गुणज्ञानां सर्वावसुपरावसू +KDarp_3.18,bharadvājasya putro 'bhūd yavakrītābhidhaḥ sutāḥ bhavantavidyāḥ prāyeṇa pitṛpraṇayalālitāḥ,भरद्वाजस्य पुत्रो ऽभूद् यवक्रीताभिधः सुताः भवन्तविद्याः प्रायेण पितृप्रणयलालिताः +KDarp_3.19,sa yuvā raibhyatanayau sarvatra śrutiviśrutau paśyannātmani sāsūyaḥ paścāttāpākulo 'bhavat,स युवा रैभ्यतनयौ सर्वत्र श्रुतिविश्रुतौ पश्यन्नात्मनि सासूयः पश्चात्तापाकुलो ऽभवत् +KDarp_3.20,sa gatvā jāhnavītīraṃ nirāhārakṛśaściram cacāra niścalatanus tīvraṃ vidyāptaye tapaḥ,स गत्वा जाह्नवीतीरं निराहारकृशश्चिरम् चचार निश्चलतनुस् तीव्रं विद्याप्तये तपः +KDarp_3.21,taṃ tapastāpitātmānaṃ svayametya śatakratuḥ uvāca mithyānirbandhaḥ ko 'yaṃ te muniputraka,तं तपस्तापितात्मानं स्वयमेत्य शतक्रतुः उवाच मिथ्यानिर्बन्धः को ऽयं ते मुनिपुत्रक +KDarp_3.22,anadhītā gurumukhāt kathaṃ vidyādhigamyate anabhyāsena pāṇḍityaṃ nabhaḥkusumaśekharaḥ,अनधीता गुरुमुखात् कथं विद्याधिगम्यते अनभ्यासेन पाण्डित्यं नभःकुसुमशेखरः +KDarp_3.23,adhunā vidyayā kiṃ te vidyārhaṃ śaiśavaṃ gatam yatphalaṃ kila vidyāyās tasminnavahito bhava,अधुना विद्यया किं ते विद्यार्हं शैशवं गतम् यत्फलं किल विद्यायास् तस्मिन्नवहितो भव +KDarp_3.24,śīlaṃ parahitāsaktir anutsekaḥ kṣamā dhṛtiḥ alobhaśceti vidyāyāḥ paripākojjvalaṃ phalam,शीलं परहितासक्तिर् अनुत्सेकः क्षमा धृतिः अलोभश्चेति विद्यायाः परिपाकोज्ज्वलं फलम् +KDarp_3.25,vivekarahitā vidyā dveṣaroṣoṣmaśoṣitā darpāśaninipātena hatā vallīva niṣphalā,विवेकरहिता विद्या द्वेषरोषोष्मशोषिता दर्पाशनिनिपातेन हता वल्लीव निष्फला +KDarp_3.26,etadarthaṃ śrute buddhiṃ karoti dveṣadūṣitaḥ yadvivādaiḥ kariṣyāmi mānamlāniṃ manīṣiṇām,एतदर्थं श्रुते बुद्धिं करोति द्वेषदूषितः यद्विवादैः करिष्यामि मानम्लानिं मनीषिणाम् +KDarp_3.27,tyaktvā praśamasaṃtoṣau vidyāyāḥ prathamaṃ phalam nānāviparyayapathair gacchantyarthaphalārthinaḥ,त्यक्त्वा प्रशमसंतोषौ विद्यायाः प्रथमं फलम् नानाविपर्ययपथैर् गच्छन्त्यर्थफलार्थिनः +KDarp_3.28,upakārāya yā puṃsāṃ na parasya na cātmanaḥ patrasaṃcayasaṃbhāraiḥ kiṃ tayā bhāravidyayā,उपकाराय या पुंसां न परस्य न चात्मनः पत्रसंचयसंभारैः किं तया भारविद्यया +KDarp_3.29,anyāyaḥ prauḍhavādena nīyate nyāyatāṃ yayā nyāyaścānyāyatāṃ lobhāt kiṃ tayā kṣadravidyayā,अन्यायः प्रौढवादेन नीयते न्यायतां यया न्यायश्चान्यायतां लोभात् किं तया क्षद्रविद्यया +KDarp_3.30,svajihvāstutibhirnityaṃ patnīvodghāṭitāṃśukā kriyate yā sabhāmadhye kiṃ tayā dhṛṣṭavidyayā,स्वजिह्वास्तुतिभिर्नित्यं पत्नीवोद्घाटितांशुका क्रियते या सभामध्ये किं तया धृष्टविद्यया +KDarp_3.31,anuṣṭhānena rahitā pāṭhamātreṇa kevalam rañjayatyeva yā lokaṃ kiṃ tayā śukavidyayā,अनुष्ठानेन रहिता पाठमात्रेण केवलम् रञ्जयत्येव या लोकं किं तया शुकविद्यया +KDarp_3.32,gopyate yā śrutajñasya mūrkhasyāgre prakāśyate na dīyate ca śiṣyebhyaḥ kiṃ tayā śaṭhavidyayā,गोप्यते या श्रुतज्ञस्य मूर्खस्याग्रे प्रकाश्यते न दीयते च शिष्येभ्यः किं तया शठविद्यया +KDarp_3.33,parotkarṣaṃ samācchādya vikrayāya prasāryate yā muhurdhanināmagre kiṃ tayā paṇyavidyayā,परोत्कर्षं समाच्छाद्य विक्रयाय प्रसार्यते या मुहुर्धनिनामग्रे किं तया पण्यविद्यया +KDarp_3.34,na tīryate yayā ghoraḥ saṃsāramakarākaraḥ nityaṃ cittānubandhinyā kiṃ tayā mohavidyayā,न तीर्यते यया घोरः संसारमकराकरः नित्यं चित्तानुबन्धिन्या किं तया मोहविद्यया +KDarp_3.35,nityābhyāsaprayāsena jīvitaṃ kṣīyate yayā trivargasyoparodhena kiṃ tayā kaṣṭavidyayā,नित्याभ्यासप्रयासेन जीवितं क्षीयते यया त्रिवर्गस्योपरोधेन किं तया कष्टविद्यया +KDarp_3.36,na vivekocitāṃ buddhiṃ na vairāgyamayaṃ manaḥ saṃpādayati yā puṃsāṃ kiṃ tayā jaḍavidyayā,न विवेकोचितां बुद्धिं न वैराग्यमयं मनः संपादयति या पुंसां किं तया जडविद्यया +KDarp_3.37,śaucāśaucavivādena tyaktā (?) śrotriyatā yayā mithyābhimānayoginyā kiṃ tayā dambhavidyayā,शौचाशौचविवादेन त्यक्ता (?) श्रोत्रियता यया मिथ्याभिमानयोगिन्या किं तया दम्भविद्यया +KDarp_3.38,paramātsaryaśalyena vyathā saṃjāyate yayā sukhanidrāpahāriṇyā kiṃ tayā śūlavidyayā,परमात्सर्यशल्येन व्यथा संजायते यया सुखनिद्रापहारिण्या किं तया शूलविद्यया +KDarp_3.39,parasūktāpahāreṇa svasṛbhāṣitavādinā utkarṣaḥ khyāpyate yasyāḥ kiṃ tayā cauravidyayā,परसूक्तापहारेण स्वसृभाषितवादिना उत्कर्षः ख्याप्यते यस्याः किं तया चौरविद्यया +KDarp_3.40,anabhyāsahatotsāhā pareṇa paribhūyate yā lajjājananī jāḍyāt kiṃ tayā mandavidyayā,अनभ्यासहतोत्साहा परेण परिभूयते या लज्जाजननी जाड्यात् किं तया मन्दविद्यया +KDarp_3.41,lobhaḥ prabhūtavittasya rāgaḥ pravrajitasya ca na yayā śāntimāyāti kiṃ tayālīkavidyayā,लोभः प्रभूतवित्तस्य रागः प्रव्रजितस्य च न यया शान्तिमायाति किं तयालीकविद्यया +KDarp_3.42,yayā bhūpatimāśritya pareṣāṃ guṇanindakaḥ dānamānonnatiṃ hanti kiṃ tayā doṣavidyayā,यया भूपतिमाश्रित्य परेषां गुणनिन्दकः दानमानोन्नतिं हन्ति किं तया दोषविद्यया +KDarp_3.43,gṛhe dhārādhiruḍhāpi sabhāyāṃ na pravartate pratibhābhaṅgasaṅgādyā kiṃ tayā mūkavidyayā,गृहे धाराधिरुढापि सभायां न प्रवर्तते प्रतिभाभङ्गसङ्गाद्या किं तया मूकविद्यया +KDarp_3.44,caṇḍaṃ piṇḍārthināṃ dveṣapiśunānāṃ śunāmiva yayā saṃjāyate yuddhaṃ kiṃ tayā vadhavidyayā,चण्डं पिण्डार्थिनां द्वेषपिशुनानां शुनामिव यया संजायते युद्धं किं तया वधविद्यया +KDarp_3.45,vismṛtā yāvaliptasya kaṇṭhe kṛtagatāgatā jīvavṛttiriva kṣīṇā kiṃ tayā mṛtavidyayā,विस्मृता यावलिप्तस्य कण्ठे कृतगतागता जीववृत्तिरिव क्षीणा किं तया मृतविद्यया +KDarp_3.46,rasāyanī jarājīrṇaś cirarogī yayā bhiṣak dhātuvādī daridraśca kiṃ tayā hāsyavidyayā,रसायनी जराजीर्णश् चिररोगी यया भिषक् धातुवादी दरिद्रश्च किं तया हास्यविद्यया +KDarp_3.47,yayā mugdhamṛgāḥ kūṭaiḥ pīḍyante tīvramārgaṇaiḥ āśāpāśāvalambinyā kiṃ tayā lubdhavidyayā,यया मुग्धमृगाः कूटैः पीड्यन्ते तीव्रमार्गणैः आशापाशावलम्बिन्या किं तया लुब्धविद्यया +KDarp_3.48,paropatāpaḥ kriyate vaśyādikuhakairyayā yantratantrānusāriṇyā kiṃ tayā vyājavidyayā,परोपतापः क्रियते वश्यादिकुहकैर्यया यन्त्रतन्त्रानुसारिण्या किं तया व्याजविद्यया +KDarp_3.49,gururgarvātkavirdveṣād yatirbhogaparigrahāt nṛpaḥ pāpāddvijaḥ krodhāt sā vidyā vāryate yayā,गुरुर्गर्वात्कविर्द्वेषाद् यतिर्भोगपरिग्रहात् नृपः पापाद्द्विजः क्रोधात् सा विद्या वार्यते यया +KDarp_3.50,vidyāguṇāste viduṣāṃ ye vivekanibandhanam svalpaśilpakalātulyāḥ śeṣā jīvitahetavaḥ,विद्यागुणास्ते विदुषां ये विवेकनिबन्धनम् स्वल्पशिल्पकलातुल्याः शेषा जीवितहेतवः +KDarp_3.51,vīṇeva śrotrahīnasya lolākṣīva vicakṣuṣaḥ vyasoḥ kusumamāleva vidyā stabdhasya niṣphalā,वीणेव श्रोत्रहीनस्य लोलाक्षीव विचक्षुषः व्यसोः कुसुममालेव विद्या स्तब्धस्य निष्फला +KDarp_3.52,dveṣadarpahatā vidyā kāmakrodhahatā matiḥ lobhamohahatā vṛttir yeṣāṃ teṣāṃ kimāyuṣā,द्वेषदर्पहता विद्या कामक्रोधहता मतिः लोभमोहहता वृत्तिर् येषां तेषां किमायुषा +KDarp_3.53,dūre vyākaraṇaṃ kuruṣva viṣamaṃ dhātukṣayakṣobhitaṃ mīmāṃsā virasā na śoṣayati kiṃ tarkairalaṃ karkaśaiḥ na kṣībaḥ patati smarabhramakaraiḥ kiṃ navyakāvyāsavais tasmānnityahitāya śāntamanasāṃ vairāgyamārogyadam,दूरे व्याकरणं कुरुष्व विषमं धातुक्षयक्षोभितं मीमांसा विरसा न शोषयति किं तर्कैरलं कर्कशैः न क्षीबः पतति स्मरभ्रमकरैः किं नव्यकाव्यासवैस् तस्मान्नित्यहिताय शान्तमनसां वैराग्यमारोग्यदम् +KDarp_3.54,ityuktaḥ surarājena niścayānna cacāla saḥ abhimānagṛhītānāṃ durnivāro hi durgrahaḥ,इत्युक्तः सुरराजेन निश्चयान्न चचाल सः अभिमानगृहीतानां दुर्निवारो हि दुर्ग्रहः +KDarp_3.55,atha vṛddhadvijo bhūtvā sikatāmuṣṭibhiḥ śanaiḥ śakraḥ pracakrame kartuṃ gaṅgāyāṃ setubandhanam,अथ वृद्धद्विजो भूत्वा सिकतामुष्टिभिः शनैः शक्रः प्रचक्रमे कर्तुं गङ्गायां सेतुबन्धनम् +KDarp_3.56,taṃ dṛṣṭvā niṣphalakleśaviphalodyoganiścalam munisūnuḥ kṛpāviṣṭaḥ papracchābhyetya sasmitaḥ,तं दृष्ट्वा निष्फलक्लेशविफलोद्योगनिश्चलम् मुनिसूनुः कृपाविष्टः पप्रच्छाभ्येत्य सस्मितः +KDarp_3.57,brahmanka eṣa nirbandhas tava vandhyasamudyame niṣphalaṃ vipulāyāsaṃ na prājñāḥ karma kurvate,ब्रह्मन्क एष निर्बन्धस् तव वन्ध्यसमुद्यमे निष्फलं विपुलायासं न प्राज्ञाः कर्म कुर्वते +KDarp_3.58,asminkuṭilakalloladolāvikṣobhite 'mbhasi hāsyahetuḥ kathaṃ setuḥ sikatāmuṣṭibhirbhavet,अस्मिन्कुटिलकल्लोलदोलाविक्षोभिते ऽम्भसि हास्यहेतुः कथं सेतुः सिकतामुष्टिभिर्भवेत् +KDarp_3.59,ityukte muniputreṇa brāhmaṇastamabhāṣata aho paropadeśeṣu sarvo bhavati paṇḍitaḥ,इत्युक्ते मुनिपुत्रेण ब्राह्मणस्तमभाषत अहो परोपदेशेषु सर्वो भवति पण्डितः +KDarp_3.60,anadhītāṃ balādvidyāṃ tapasā prāptumicchasi yathā tvaṃ niṣphalārambhas tathāhamaparo jaḍaḥ,अनधीतां बलाद्विद्यां तपसा प्राप्तुमिच्छसि यथा त्वं निष्फलारम्भस् तथाहमपरो जडः +KDarp_3.61,etaddvijavacaḥ śrutvā yathārthaṃ sthagitottaraḥ tathāpi dṛḍhasaṃkalpaḥ svakṛtyānna cacāla saḥ,एतद्द्विजवचः श्रुत्वा यथार्थं स्थगितोत्तरः तथापि दृढसंकल्पः स्वकृत्यान्न चचाल सः +KDarp_3.62,athāsya tīvratapasā śakraḥ prādādvaraṃ varam sarvavidyānidhiryena sahasaiva babhūva saḥ,अथास्य तीव्रतपसा शक्रः प्रादाद्वरं वरम् सर्वविद्यानिधिर्येन सहसैव बभूव सः +KDarp_3.63,prāptavidyaḥ sa sotsāhas tūrṇaṃ gatvā svamāśramam nijāṃ tapaḥphalāvāptikathāṃ pitre nyavedayat,प्राप्तविद्यः स सोत्साहस् तूर्णं गत्वा स्वमाश्रमम् निजां तपःफलावाप्तिकथां पित्रे न्यवेदयत् +KDarp_3.64,taṃ madākrāntamaśrāntavṛttasaṃskṛtavādinam bharadvājaḥ pramode 'pi svedākula ivāvadat,तं मदाक्रान्तमश्रान्तवृत्तसंस्कृतवादिनम् भरद्वाजः प्रमोदे ऽपि स्वेदाकुल इवावदत् +KDarp_3.65,putra prāptā tvayā vidyā tapastāpātkimucyate kiṃ tvāgāmibhayādetan na yuktaṃ pratibhāti me,पुत्र प्राप्ता त्वया विद्या तपस्तापात्किमुच्यते किं त्वागामिभयादेतन् न युक्तं प्रतिभाति मे +KDarp_3.66,itaḥ samīpe raibhyasya kopanasya tapovanam vidyāmadāndhau tatputrāvarvāvasuparāvasū,इतः समीपे रैभ्यस्य कोपनस्�� तपोवनम् विद्यामदान्धौ तत्पुत्रावर्वावसुपरावसू +KDarp_3.67,tāvaśrāntaśrutonmādau tvaṃ cābhinavapaṇḍitaḥ tatsaṃgame dveṣamayaḥ sadā saṃnihitaḥ kaliḥ,तावश्रान्तश्रुतोन्मादौ त्वं चाभिनवपण्डितः तत्संगमे द्वेषमयः सदा संनिहितः कलिः +KDarp_3.68,grīvāstambhabhṛtaḥ paronnatikathāmātre śiraḥśūlinaḥ sodvegabhramaṇapralāpavipulakṣobhābhibhūtasthiteḥ antardveṣaviṣapraveśaviṣamakrodhoṣṇaniḥśvāsinaḥ kaṣṭā nūtanapaṇḍitasya vikṛtirbhīmajvarārambhabhūḥ,ग्रीवास्तम्भभृतः परोन्नतिकथामात्रे शिरःशूलिनः सोद्वेगभ्रमणप्रलापविपुलक्षोभाभिभूतस्थितेः अन्तर्द्वेषविषप्रवेशविषमक्रोधोष्णनिःश्वासिनः कष्टा नूतनपण्डितस्य विकृतिर्भीमज्वरारम्भभूः +KDarp_3.69,tava tatra prayātasya yuktāyuktavivādinaḥ bhaviṣyati muneḥ śāpād avaśyaṃ madanigrahaḥ,तव तत्र प्रयातस्य युक्तायुक्तविवादिनः भविष्यति मुनेः शापाद् अवश्यं मदनिग्रहः +KDarp_3.70,śuktikārajatajñānanīlapītādidarśanaiḥ unmādaṃ janayatyeva vidyādarpapiśācikā,शुक्तिकारजतज्ञाननीलपीतादिदर्शनैः उन्मादं जनयत्येव विद्यादर्पपिशाचिका +KDarp_3.71,eṣa vidyopadeśena vināśaḥ prārthitastvayā raibhyāśramo na gantavyaḥ kartavyaṃ yadi madvacaḥ,एष विद्योपदेशेन विनाशः प्रार्थितस्त्वया रैभ्याश्रमो न गन्तव्यः कर्तव्यं यदि मद्वचः +KDarp_3.72,ityukto 'pyasakṛtpitrā sa gatvā raibhyaputrayoḥ vyadhādvivādanirvedaiḥ sadā vidyāmadakṣitim,इत्युक्तो ऽप्यसकृत्पित्रा स गत्वा रैभ्यपुत्रयोः व्यधाद्विवादनिर्वेदैः सदा विद्यामदक्षितिम् +KDarp_3.73,taṃ darpamattaṃ sākopabhīmabhrūbhaṅgadurmukhau tāvūcaturmanaḥsaktavidyāvidveṣaśūlinau,तं दर्पमत्तं साकोपभीमभ्रूभङ्गदुर्मुखौ तावूचतुर्मनःसक्तविद्याविद्वेषशूलिनौ +KDarp_3.74,kanīyānāvayoryasmād vayasā tvaṃ śrutena ca karoṣi vādairākṣepaṃ tasmādāyuḥkṣayo 'stu te,कनीयानावयोर्यस्माद् वयसा त्वं श्रुतेन च करोषि वादैराक्षेपं तस्मादायुःक्षयो ऽस्तु ते +KDarp_3.75,ityukto 'pi krudhā tābhyāṃ na darpādvirarāma saḥ na prasannaṃ na ca kruddhaṃ gaṇayanti madoddhatāḥ,इत्युक्तो ऽपि क्रुधा ताभ्यां न दर्पाद्विरराम सः न प्रसन्नं न च क्रुद्धं गणयन्ति मदोद्धताः +KDarp_3.76,atrāntare bhramadbhṛṅgamālābhrūbhaṅgavibhramaḥ kālaḥ proṣitakāntānāṃ puṣpakālaḥ samāyayau,अत्रान्तरे भ्रमद्भृङ्गमालाभ्रूभङ्गविभ्रमः कालः प्रोषितकान्तानां पुष्पकालः समाययौ +KDarp_3.77,kṣiptapattrāḥ sumanasāṃ rajaḥkaluṣitekṣaṇāḥ sadveṣā iva vidvāṃsaś cerurmalayamārutāḥ,क्षिप्तपत्त्राः सुमनसां रजःकलुषितेक्षणाः सद्वेषा इव विद्वांसश् चेरुर्मलयमारुताः +KDarp_3.78,mādhuryalalitodāravāṇīvilasitairmuhuḥ kavīnāmiva saṃgharṣaḥ kokilānāmajāyata,माधुर्यललितोदारवाणीविलसितैर्मुहुः कवीनामिव संघर्षः कोकिलानामजायत +KDarp_3.79,raibhye prayāte putrābhyāṃ saha snātuṃ sarittaṭam bharadvājātmajo 'bhyetya praviveśa tadāśramam,रैभ्ये प्रयाते पुत्राभ्यां सह स्नातुं सरित्तटम् भरद्वाजात्मजो ऽभ्येत्य प्रविवेश तदाश्रमम् +KDarp_3.80,tatra puṣpoccayavyagrāṃ dharmapatnīṃ purāvasoḥ so 'paśyatsuprabhāṃ nāma rūpadarpāpahāṃ rateḥ,तत्र पुष्पोच्चयव्यग्रां धर्मपत्नीं पुरावसोः सो ऽपश्यत्सुप्रभां नाम रूपदर्पापहां रतेः +KDarp_3.81,uṭajāṅganasaktānāṃ hariṇīnāṃ vilokane vilāsadīkṣāṃ kurvāṇāṃ taralāpāṅgamaṅgibhiḥ,उटजाङ्गनसक्तानां हरिणीनां विलोकने विलासदीक्षां कुर्वाणां तरलापाङ्गमङ्गिभिः +KDarp_3.82,tāṃ dṛṣṭvā candravadanāṃ madanānandadevatām babhūvotkrāntamaryādaḥ sahasaiva muneḥ sutaḥ,तां दृष्ट्वा चन्द्रवदनां मदनानन्ददेवताम् बभूवोत्क्रान्तमर्यादः सहसैव मुनेः सुतः +KDarp_3.83,sa brahmacārī kāmena navena taralīkṛtaḥ abhilāṣocitaṃ vaktum anabhijño 'pyuvāca tām,स ब्रह्मचारी कामेन नवेन तरलीकृतः अभिलाषोचितं वक्तुम् अनभिज्ञो ऽप्युवाच ताम् +KDarp_3.84,unmādanamidaṃ rūpam anurūpaṃ manobhuvaḥ samutsiktamivāsaktaṃ karoti mama mānasam,उन्मादनमिदं रूपम् अनुरूपं मनोभुवः समुत्सिक्तमिवासक्तं करोति मम मानसम् +KDarp_3.85,vidyāvinayamutsṛjya saṃtyajya guruyantraṇām tvayi pravṛttaṃ cittaṃ me prāgjanmapremabandhanam,विद्याविनयमुत्सृज्य संत्यज्य गुरुयन्त्रणाम् त्वयि प्रवृत्तं चित्तं मे प्राग्जन्मप्रेमबन्धनम् +KDarp_3.86,jānāmi yatkṛtasyāsya vipāke karmaṇaḥ phalam tathāpyabhimataṃ dhartuṃ na śaknomi karomi kim,जानामि यत्कृतस्यास्य विपाके कर्मणः फलम् तथाप्यभिमतं धर्तुं न शक्नोमि करोमि किम् +KDarp_3.87,na śrutena na vittena na vṛttena na karmaṇā pravṛttaṃ śakyate roddhuṃ manobhavapathe manaḥ,न श्रुतेन न वित्तेन न वृत्तेन न कर्मणा प्रवृत्तं शक्यते रोद्धुं मनोभवपथे मनः +KDarp_3.88,ityuktvā tāṃ bhayodbhrāntanayanāmāśramonmukhīm gantuṃ pravṛttāṃ so 'bhyetya jagrāhāṃśukapallave,इत्युक्त्वा तां भयोद्भ्रान्तनयनामाश्रमोन्मुखीम् गन्तुं प्रवृत्तां सो ऽभ्येत्य जग्राहांशुकपल्लवे +KDarp_3.89,kadalī kuñjareṇeva tarasā tena nirjane kṛṣyamāṇā tamavadat sā niṣedhacalāṅguliḥ,कदली कुञ्जरेणेव तरसा तेन निर्जने कृष्यमाणा तमवदत् सा निषेधचलाङ्गुलिः +KDarp_3.90,mā mā malinaya svacchaṃ śīlaṃ mama tathātmanaḥ vidyāyā niravadyāyāḥ kimetaducitaṃ phalam,मा मा मलिनय स्वच्छं शीलं मम तथात्मनः विद्याया निरवद्यायाः किमेतदुचितं फलम् +KDarp_3.91,śīlaśuklāṃśukāṃ tyaktvā lajjāṃ nijavadhūmiva gṛhṇāsi paranārīṇāṃ pāṇinā paṭapallavam,शीलशुक्लांशुकां त्यक्त्वा लज्जां निजवधूमिव गृह्णासि परनारीणां पाणिना पटपल्लवम् +KDarp_3.92,kimetadityanucitaṃ dṛṣṭvā nūnaṃ kamaṇḍaluḥ udgrīvaḥ kautukeneva mukhaṃ tava nirīkṣate,किमेतदित्यनुचितं दृष्ट्वा नूनं कमण्डलुः उद्ग्रीवः कौतुकेनेव मुखं तव निरीक्षते +KDarp_3.93,bibhrato 'ntargatarasāṃ kusumeṣuruciṃ navām jaṭāvalkalabhāraste taroriva na śāntaye,बिभ्रतो ऽन्तर्गतरसां कुसुमेषुरुचिं नवाम् जटावल्कलभारस्ते तरोरिव न शान्तये +KDarp_3.94,pāpasaṃkalpamātreṇa trapayādhomukhī tava patitā sparśabhītyeva kampalolākṣamālikā,पापसंकल्पमात्रेण त्रपयाधोमुखी तव पतिता स्पर्शभीत्येव कम्पलोलाक्षमालिका +KDarp_3.95,āsanābje sarasvatyā japalolaradacchade durnayoktirna yukteyaṃ mukhe tava manīṣiṇaḥ,आस��ाब्जे सरस्वत्या जपलोलरदच्छदे दुर्नयोक्तिर्न युक्तेयं मुखे तव मनीषिणः +KDarp_3.96,iyaṃ tapovanamahī vivekajananī katham janayatyabhilāṣaṃ te jananīvājitātmanaḥ,इयं तपोवनमही विवेकजननी कथम् जनयत्यभिलाषं ते जननीवाजितात्मनः +KDarp_3.97,durmado (durdamo) yauvanabharas turaṅga iva hārakaḥ sarvathā śithilātmānam avaṭe kṣipati kṣaṇāt,दुर्मदो (दुर्दमो) यौवनभरस् तुरङ्ग इव हारकः सर्वथा शिथिलात्मानम् अवटे क्षिपति क्षणात् +KDarp_3.98,dhigdhiyaṃ kiṃ vivekena dūre viśrāmyatu śrutam dhāryate yairna saṃsāravikāraskhalitaṃ manaḥ,धिग्धियं किं विवेकेन दूरे विश्राम्यतु श्रुतम् धार्यते यैर्न संसारविकारस्खलितं मनः +KDarp_3.99,kva vidyā viditāśeṣakāryākāryavimarśadhīḥ mūḍhatā kva ca duṣkarmamahāpāpakuṭumbinī,क्व विद्या विदिताशेषकार्याकार्यविमर्शधीः मूढता क्व च दुष्कर्ममहापापकुटुम्बिनी +KDarp_3.100,ityucyamāno 'pi yadā na sa tatyāja durgraham śīlāpahārasaṃtrastā sā tadā samacintayat,इत्युच्यमानो ऽपि यदा न स तत्याज दुर्ग्रहम् शीलापहारसंत्रस्ता सा तदा समचिन्तयत् +KDarp_3.101,kiṃ karomyajane labdhā vivaśāhaṃ pramādinā utsṛṣṭadharmanimayāḥ kiṃ na kurvantyavāritāḥ,किं करोम्यजने लब्धा विवशाहं प्रमादिना उत्सृष्टधर्मनिमयाः किं न कुर्वन्त्यवारिताः +KDarp_3.102,ayaṃ smarāturastāvad vacasā na nivartate vañcyante sāntvavādena kāmakrodhamadoddhatā,अयं स्मरातुरस्तावद् वचसा न निवर्तते वञ्च्यन्ते सान्त्ववादेन कामक्रोधमदोद्धता +KDarp_3.103,iti dhyātvā tamavadat sā śanairmṛduvādinī gaccha tvaṃ svayameṣyāmi niśi śūnyalatāgṛhe,इति ध्यात्वा तमवदत् सा शनैर्मृदुवादिनी गच्छ त्वं स्वयमेष्यामि निशि शून्यलतागृहे +KDarp_3.104,snātvā saputraḥ kāle 'smin nāyāti śvaśuro mama jvalajjvalanatulyasya tasyāgre kiṃ kariṣyasi,स्नात्वा सपुत्रः काले ऽस्मिन् नायाति श्वशुरो मम ज्वलज्ज्वलनतुल्यस्य तस्याग्रे किं करिष्यसि +KDarp_3.105,ityuktaḥ sa tayā prāyāt satyaṃ vijñāya tadvacaḥ duṣprāpamapi manyante sulabhaṃ kāmamohitāḥ,इत्युक्तः स तया प्रायात् सत्यं विज्ञाय तद्वचः दुष्प्रापमपि मन्यन्ते सुलभं काममोहिताः +KDarp_3.106,raibhyaṃ tataḥ samāyātam agnyāgārāgrataḥ sthitam snuṣā provāca kopāgnidhūmenevāśruvarṣiṇī,रैभ्यं ततः समायातम् अग्न्यागाराग्रतः स्थितम् स्नुषा प्रोवाच कोपाग्निधूमेनेवाश्रुवर्षिणी +KDarp_3.107,bharadvājātmajastāta pāpastava suhṛtsutaḥ mamādya vijane śīlaviplave 'bhyarthitāṃ gataḥ,भरद्वाजात्मजस्तात पापस्तव सुहृत्सुतः ममाद्य विजने शीलविप्लवे ऽभ्यर्थितां गतः +KDarp_3.108,sa mayā durgrahagrastaḥ sameṣyāmīti vañcitaḥ vimucye nānyathā hastāt tasya svastimatī satī,स मया दुर्ग्रहग्रस्तः समेष्यामीति वञ्चितः विमुच्ये नान्यथा हस्तात् तस्य स्वस्तिमती सती +KDarp_3.109,etadākarṇya sahasā prajvalanmanyunā muniḥ babhūva durnimittolkāpātakrūre ivāṃśumān,एतदाकर्ण्य सहसा प्रज्वलन्मन्युना मुनिः बभूव दुर्निमित्तोल्कापातक्रूरे इवांशुमान् +KDarp_3.110,vidyāvatāṃ sphuratyantarvivekaḥ svasthacetasām vikārakāle saṃmohaś citte vidyā ca pustake,विद्यावतां ���्फुरत्यन्तर्विवेकः स्वस्थचेतसाम् विकारकाले संमोहश् चित्ते विद्या च पुस्तके +KDarp_3.111,sa niḥśvasannatha krodhajvarārambhāruṇekṣaṇaḥ abhicārajapeneva kampamānādharo 'bhyadhāt,स निःश्वसन्नथ क्रोधज्वरारम्भारुणेक्षणः अभिचारजपेनेव कम्पमानाधरो ऽभ्यधात् +KDarp_3.112,aho bata bharadvājaḥ putrasyādhyayane vyadhāt dharmopadeśaṃ yatnena nagnīkartuṃ parāṅganaḥ,अहो बत भरद्वाजः पुत्रस्याध्ययने व्यधात् धर्मोपदेशं यत्नेन नग्नीकर्तुं पराङ्गनः +KDarp_3.113,ityuktvāmarṣasaṃrambhād aparaṃ vaktumakṣamaḥ sa praviśyāgnisadanaṃ pratīkāraparo 'bhavat,इत्युक्त्वामर्षसंरम्भाद् अपरं वक्तुमक्षमः स प्रविश्याग्निसदनं प्रतीकारपरो ऽभवत् +KDarp_3.114,utpāṭya vikaṭāṭopakopaḥ prauḍhāgnipiṅgalam sa juhāva jaṭāṃ vahnau krūrakrodhasaṭāmiva,उत्पाट्य विकटाटोपकोपः प्रौढाग्निपिङ्गलम् स जुहाव जटां वह्नौ क्रूरक्रोधसटामिव +KDarp_3.115,dvitīyāyāṃ hutāyāṃ ca śūlabhṛdghorarākṣasaḥ kṛtyāsakhaḥ samudbhūtaḥ provāca praṇato munim,द्वितीयायां हुतायां च शूलभृद्घोरराक्षसः कृत्यासखः समुद्भूतः प्रोवाच प्रणतो मुनिम् +KDarp_3.116,kiṃ karomi mune kasya vināśāyāsmi nirmitaḥ trailokyamapi nirdagdhuṃ saṃnaddho 'haṃ tvadājñayā,किं करोमि मुने कस्य विनाशायास्मि निर्मितः त्रैलोक्यमपि निर्दग्धुं संनद्धो ऽहं त्वदाज्ञया +KDarp_3.117,iti bruvāṇaṃ taṃ raibhyaḥ krūrākāramabhāṣata bharadvājasutaṃ gaccha kavalīkurvapaṇḍitam,इति ब्रुवाणं तं रैभ्यः क्रूराकारमभाषत भरद्वाजसुतं गच्छ कवलीकुर्वपण्डितम् +KDarp_3.118,iti tena samādiṣṭaḥ sa vrajankampitāvaniḥ ardhaśaucaṃ munisutaṃ dṛṣṭvā durātsamādravat,इति तेन समादिष्टः स व्रजन्कम्पितावनिः अर्धशौचं मुनिसुतं दृष्ट्वा दुरात्समाद्रवत् +KDarp_3.119,tasminnabhidrute vegād dīptaśūle niśācare bhayabhagnagatiḥ prāpa śaraṇaṃ na muneḥ sutaḥ,तस्मिन्नभिद्रुते वेगाद् दीप्तशूले निशाचरे भयभग्नगतिः प्राप शरणं न मुनेः सुतः +KDarp_3.120,palāyamānaḥ saṃprāptaḥ sa javātpiturāśramat agnyāgāraṃ viśanruddhaḥ śūdreṇāśaucadūṣitaḥ,पलायमानः संप्राप्तः स जवात्पितुराश्रमत् अग्न्यागारं विशन्रुद्धः शूद्रेणाशौचदूषितः +KDarp_3.121,dāsaspṛṣṭaḥ sa niḥśaucaḥ patitaḥ saṃbhramātkṣitau rakṣaḥ śūlahataḥ paścāt sahasā bhasmasādabhūt,दासस्पृष्टः स निःशौचः पतितः संभ्रमात्क्षितौ रक्षः शूलहतः पश्चात् सहसा भस्मसादभूत् +KDarp_3.122,atrāntare bharadvājaḥ praviśannijamāśramam vidhvastacchāyamālokya sodvegaḥ samacintayat,अत्रान्तरे भरद्वाजः प्रविशन्निजमाश्रमम् विध्वस्तच्छायमालोक्य सोद्वेगः समचिन्तयत् +KDarp_3.123,mama puṣpaphalādānapratyāvṛttasya vahnayaḥ sadottiṣṭhanti puratas te 'dya kiṃ niścalā iva,मम पुष्पफलादानप्रत्यावृत्तस्य वह्नयः सदोत्तिष्ठन्ति पुरतस् ते ऽद्य किं निश्चला इव +KDarp_3.124,iti saṃcintya dṛṣṭvāgre bhasmabhītaṃ sutaṃ muniḥ śrutvā ca dāsakathitaṃ vṛttāntaṃ nyapatadbhuvi,इति संचिन्त्य दृष्ट्वाग्रे भस्मभीतं सुतं मुनिः श्रुत्वा च दासकथितं वृत्तान्तं न्यपतद्भुवि +KDarp_3.125,sa labdhasaṃjñaḥ śanakair avadadbāṣpagadgadam raibhyo 'pi vidvānkālena prāpnotu svasutādvadham,स लब्धसंज्ञः शनकैर् अवदद्बाष्पगद्गदम् रैभ्यो ऽपि विद्वान्कालेन प्राप्नोतु स्वसुताद्वधम् +KDarp_3.126,hā putra rakṣitenāpi kṣaṇakṣayanipātinā na jīvāmi sadoṣeṇa kāyeneva tvayā vinā,हा पुत्र रक्षितेनापि क्षणक्षयनिपातिना न जीवामि सदोषेण कायेनेव त्वया विना +KDarp_3.127,ityuktvā putraśokena citāgnimaviśanmuniḥ mahatsvapi navotsekād abhagnaprasarāḥ śucaḥ,इत्युक्त्वा पुत्रशोकेन चिताग्निमविशन्मुनिः महत्स्वपि नवोत्सेकाद् अभग्नप्रसराः शुचः +KDarp_3.128,atha yāte śanaiḥ kāle bṛhadyumnasya bhūpateḥ yājakau jagmaturgeham arvāvasuparāvasū,अथ याते शनैः काले बृहद्युम्नस्य भूपतेः याजकौ जग्मतुर्गेहम् अर्वावसुपरावसू +KDarp_3.129,pravṛtte vidhivattasya dīrghasattre pṛthuśriyaḥ dānamānodayaḥ ko 'pi tayoryājakayorabhūt,प्रवृत्ते विधिवत्तस्य दीर्घसत्त्रे पृथुश्रियः दानमानोदयः को ऽपि तयोर्याजकयोरभूत् +KDarp_3.130,kadāciddinaparyantasaṃdhyāyāṃ nijamāśramam parāvasuḥ samāgacchan dṛṣṭvā pitaramagrataḥ,कदाचिद्दिनपर्यन्तसंध्यायां निजमाश्रमम् परावसुः समागच्छन् दृष्ट्वा पितरमग्रतः +KDarp_3.131,kṛṣṇājinottarāsaṅgaṃ daṇḍena mṛgaśaṅkayā jaghāna śāpavivaśaḥ sa tenābhūdvicetanaḥ,कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं दण्डेन मृगशङ्कया जघान शापविवशः स तेनाभूद्विचेतनः +KDarp_3.132,janakaṃ hatamālokya brahmahatyābhayākulaḥ gatvā yajñabhuvaṃ bhrātre sa tamarthaṃ nyavedayat,जनकं हतमालोक्य ब्रह्महत्याभयाकुलः गत्वा यज्ञभुवं भ्रात्रे स तमर्थं न्यवेदयत् +KDarp_3.133,arvāvasustamavadad bhrātaḥ kiṃ kriyate vidheḥ bhavanti yasya saṃkalpād evaṃrūpā viparyayāḥ,अर्वावसुस्तमवदद् भ्रातः किं क्रियते विधेः भवन्ति यस्य संकल्पाद् एवंरूपा विपर्ययाः +KDarp_3.134,dharmārthī pāpamāpnoti śīlārthī śīlaviplavam vidhau vidhuratāṃ yāte draviṇārthī daridratām,धर्मार्थी पापमाप्नोति शीलार्थी शीलविप्लवम् विधौ विधुरतां याते द्रविणार्थी दरिद्रताम् +KDarp_3.135,brahmahatyāvrataṃ tīvraṃ bhavato 'rthe carāmyaham tvamasya kuru bhūbhartuḥ saṃpūrṇāṃ yājanakriyām,ब्रह्महत्याव्रतं तीव्रं भवतो ऽर्थे चराम्यहम् त्वमस्य कुरु भूभर्तुः संपूर्णां याजनक्रियाम् +KDarp_3.136,uktvetyarvāvasurbhrātuḥ pāpaśāntyai dhṛtavrataḥ cakāra sarvatīrtheṣu tīvraniṣkṛtipāraṇam,उक्त्वेत्यर्वावसुर्भ्रातुः पापशान्त्यै धृतव्रतः चकार सर्वतीर्थेषु तीव्रनिष्कृतिपारणम् +KDarp_3.137,taṃ samāptavrataṃ prāptaṃ rājño yajñavasuṃdharām dūrātparāvasurjñātvā pitṛghnaḥ samacintayat,तं समाप्तव्रतं प्राप्तं राज्ञो यज्ञवसुंधराम् दूरात्परावसुर्ज्ञात्वा पितृघ्नः समचिन्तयत् +KDarp_3.138,ayaṃ me dakṣiṇākāle bhāgahartā samāgataḥ madabhāgyaiściraṃ tīvravratakliṣṭo 'pi jīvati,अयं मे दक्षिणाकाले भागहर्ता समागतः मदभाग्यैश्चिरं तीव्रव्रतक्लिष्टो ऽपि जीवति +KDarp_3.139,iti saṃcintya so 'bhyetya provāca pṛthivīpatim lobhamātsaryayoraṅke patitaḥ pātakecchayā,इति संचिन्त्य सो ऽभ्येत्य प्रोवाच पृथिवीपतिम् लोभमात्सर्ययोर��्के पतितः पातकेच्छया +KDarp_3.140,rājanyajñamahīmeṣa kilbiṣī brahmahatyayā praviśatyavikalpena madbhrātā vāryatāmitaḥ,राजन्यज्ञमहीमेष किल्बिषी ब्रह्महत्यया प्रविशत्यविकल्पेन मद्भ्राता वार्यतामितः +KDarp_3.141,ityuktastena nṛpatiḥ kṛtaghnena viparyayāt tasya praveśamajñānān niṣpāpasya nyavārayat,इत्युक्तस्तेन नृपतिः कृतघ्नेन विपर्ययात् तस्य प्रवेशमज्ञानान् निष्पापस्य न्यवारयत् +KDarp_3.142,andhā iva na paśyanti yogyāyogyaṃ hitāhitam pathā tenaiva gacchanti nīyante yena pārthivāḥ,अन्धा इव न पश्यन्ति योग्यायोग्यं हिताहितम् पथा तेनैव गच्छन्ति नीयन्ते येन पार्थिवाः +KDarp_3.143,mithyāpavādadānena naiva bhrātre cukopa saḥ nikāre kāraṇaṃ daivaṃ manyante hi manīṣiṇaḥ,मिथ्यापवाददानेन नैव भ्रात्रे चुकोप सः निकारे कारणं दैवं मन्यन्ते हि मनीषिणः +KDarp_3.144,tena tasyānṛśaṃsyena nirvikāratayā tayā tuṣṭāḥ kratusamāsīnās tamūcustridivaukasaḥ,तेन तस्यानृशंस्येन निर्विकारतया तया तुष्टाः क्रतुसमासीनास् तमूचुस्त्रिदिवौकसः +KDarp_3.145,praśamena tavānena prasannāste vayaṃ mune varārho 'pi varācāra gṛhyatāṃ pravaro varaḥ,प्रशमेन तवानेन प्रसन्नास्ते वयं मुने वरार्हो ऽपि वराचार गृह्यतां प्रवरो वरः +KDarp_3.146,ityuktaḥ sa suraiḥ prītyā tānuvāca kṛtāñjaliḥ yadi yuṣmadvarārho 'haṃ dīyatāṃ yanmamepsitam,इत्युक्तः स सुरैः प्रीत्या तानुवाच कृताञ्जलिः यदि युष्मद्वरार्हो ऽहं दीयतां यन्ममेप्सितम् +KDarp_3.147,matpitrā yo 'bhicāreṇa bharadvājātmajo hataḥ sa jīvatvasmṛtakrūranikāraḥ sa ca tatpitā,मत्पित्रा यो ऽभिचारेण भरद्वाजात्मजो हतः स जीवत्वस्मृतक्रूरनिकारः स च तत्पिता +KDarp_3.148,asmatpitā mṛgadhiyā yaḥ parāvasunā hataḥ so 'pi vismṛtatatkopaḥ svasthaḥ prāpnotu jīvitam,अस्मत्पिता मृगधिया यः परावसुना हतः सो ऽपि विस्मृततत्कोपः स्वस्थः प्राप्नोतु जीवितम् +KDarp_3.149,ityarthite vare tena tathetyākhyāyi taiḥ suraiḥ yavakrītabharadvājaraibhyāḥ prāpuḥ svajīvitam,इत्यर्थिते वरे तेन तथेत्याख्यायि तैः सुरैः यवक्रीतभरद्वाजरैभ्याः प्रापुः स्वजीवितम् +KDarp_3.150,ityete munayo 'pi darpaviphale yāte śrute śocyatāṃ krodhāndhyena punaḥ pranaṣṭavimalāloke viveke cyute śīle rāgamahoṣmaṇā vigalite dveṣeṇa nāśaṃ gatāḥ kasyānyasya dhanābhimānamalinā vidyā vidhatte guṇam,इत्येते मुनयो ऽपि दर्पविफले याते श्रुते शोच्यतां क्रोधान्ध्येन पुनः प्रनष्टविमलालोके विवेके च्युते शीले रागमहोष्मणा विगलिते द्वेषेण नाशं गताः कस्यान्यस्य धनाभिमानमलिना विद्या विधत्ते गुणम् +KDarp_3.151,cetaḥ śāntyai dveṣadarpojjhitena yatnaḥ kāryaḥ sarvathā paṇḍitena vidyādīpaḥ kāmakopākulākṣṇāṃ darpāndhānāṃ niṣphalāloka eva,चेतः शान्त्यै द्वेषदर्पोज्झितेन यत्नः कार्यः सर्वथा पण्डितेन विद्यादीपः कामकोपाकुलाक्ष्णां दर्पान्धानां निष्फलालोक एव +KDarp_3.152,alobhaḥ paramaṃ vittam ahiṃsā paramaṃ tapaḥ amāyā paramā vidyā niravadyā manīṣiṇām,अलोभः परमं वित्तम् अहिंसा परमं तपः अमाया परमा विद्या निरवद्या मनीषिणाम् +KDarp_3.153,śukrasya vidyā dhanadārthahartum āryāprapañcopacitasya śocyā kacasya vācaspatijanmano 'pi vyājena vidyā viphalībabhūva,शुक्रस्य विद्या धनदार्थहर्तुम् आर्याप्रपञ्चोपचितस्य शोच्या कचस्य वाचस्पतिजन्मनो ऽपि व्याजेन विद्या विफलीबभूव +KDarp_3.154,spṛśati matiṃ nahi teṣāṃ dveṣaviṣaḥ kalisarpaḥ / yadi śamavimalamatīnāṃ svamanasi bhavati na darpaḥ,स्पृशति मतिं नहि तेषां द्वेषविषः कलिसर्पः / यदि शमविमलमतीनां स्वमनसि भवति न दर्पः +KDarp_4.1,* caturtho vicāraḥ padmopamānāṃ dinasundarāṇāṃ ko 'yaṃ nṛṇāmasthirarūpadarpaḥ rūpeṇa kāntiḥ kṣaṇikaiva yeṣāṃ hāridrarāgeṇa yathāṃśukānām,* चतुर्थो विचारः पद्मोपमानां दिनसुन्दराणां को ऽयं नृणामस्थिररूपदर्पः रूपेण कान्तिः क्षणिकैव येषां हारिद्ररागेण यथांशुकानाम् +KDarp_4.2,paryantarekhāṅgavibhāgahīnacitropamaṃ bālavapuḥ prakṛtyā tadyauvanenaiva vikāsameti caitrotsaveneva śirīṣapuṣpam,पर्यन्तरेखाङ्गविभागहीनचित्रोपमं बालवपुः प्रकृत्या तद्यौवनेनैव विकासमेति चैत्रोत्सवेनेव शिरीषपुष्पम् +KDarp_4.3,alomaśaṃ pūrṇaśaśāṅkaśobhaṃ mukhaṃ tu yūnāṃ katiciddināni jāte tataḥ śmaśruviśālajāle śevālalīnābjatulāṃ bibharti,अलोमशं पूर्णशशाङ्कशोभं मुखं तु यूनां कतिचिद्दिनानि जाते ततः श्मश्रुविशालजाले शेवाललीनाब्जतुलां बिभर्ति +KDarp_4.4,dhūmena citraṃ tuhinena padmaṃ tamisrapakṣeṇa sudhāṃśubimbam śītaṃ nidāghena na bhāti toyaṃ jarāvatāreṇa ca cārurūpam,धूमेन चित्रं तुहिनेन पद्मं तमिस्रपक्षेण सुधांशुबिम्बम् शीतं निदाघेन न भाति तोयं जरावतारेण च चारुरूपम् +KDarp_4.5,rūpaṃ kṣaṇasvīkṛtaraktamāṃsagrāsaprasaktākṛtakāmadoṣā keśagraheṇaiva jarā janānāṃ veśyeva vittaṃ kavalīkaroti,रूपं क्षणस्वीकृतरक्तमांसग्रासप्रसक्ताकृतकामदोषा केशग्रहेणैव जरा जनानां वेश्येव वित्तं कवलीकरोति +KDarp_4.6,pākakrameṇaiva vicitrakarmā pratikṣaṇaṃ dehabhṛtāmalakṣyaḥ karoti kālaḥ pariṇāmaśaktyā rūpaṃ virūpaṃ caturapravāhaḥ,पाकक्रमेणैव विचित्रकर्मा प्रतिक्षणं देहभृतामलक्ष्यः करोति कालः परिणामशक्त्या रूपं विरूपं चतुरप्रवाहः +KDarp_4.7,na lakṣyate kālagatiḥ savegacakrabhramabhrāntividhāyinīyam hyo yaḥ śiśuḥ sa sphuṭayauvano 'dya prātarjarājīrṇatanuḥ sa eva,न लक्ष्यते कालगतिः सवेगचक्रभ्रमभ्रान्तिविधायिनीयम् ह्यो यः शिशुः स स्फुटयौवनो ऽद्य प्रातर्जराजीर्णतनुः स एव +KDarp_4.8,puṃsāmavasthātritayatribhāge rūpapradaṃ yauvanameva nānyat tasminmadonmādagadāṅgabhaṅgavyaṅgyādidoṣopahate kva rūpam,पुंसामवस्थात्रितयत्रिभागे रूपप्रदं यौवनमेव नान्यत् तस्मिन्मदोन्मादगदाङ्गभङ्गव्यङ्ग्यादिदोषोपहते क्व रूपम् +KDarp_4.9,yadā naraḥ śocati duḥkhataptas tyaktāśanaḥ śokavivarṇavaktraḥ na snāti nottiṣṭhati naiva śete tadā kva rūpaṃ kva ca yauvanaśrīḥ,यदा नरः शोचति दुःखतप्तस् त्यक्ताशनः शोकविवर्णवक्त्रः न स्नाति नोत्तिष्ठति नैव शेते तदा क्व रूपं क्व च यौवनश्रीः +KDarp_4.10,yadā sthitaḥ preta ivāsthiśeṣaḥ kārāgṛhe dhūsaritordhvakeśaḥ prakīrṇayūkāmalakālakāyas tadā kva rūpasya gato 'bhimānaḥ,यदा स्थितः प्रेत इवास्थिशेषः कारागृहे धूसरितोर्ध्वकेशः प्रकीर्णयूकामलकालकायस् तदा क्व रूपस्य गतो ऽभिमानः +KDarp_4.11,yadā sadāṅgīkṛtadainyaduḥkhasevāpravāsena vinaṣṭakāyaḥ nityapravāsabhramabhagnajānur na rūpalabdhasya tadāsti rupam,यदा सदाङ्गीकृतदैन्यदुःखसेवाप्रवासेन विनष्टकायः नित्यप्रवासभ्रमभग्नजानुर् न रूपलब्धस्य तदास्ति रुपम् +KDarp_4.12,yadā prahārairdalitākhilāṅgaḥ khaṇḍoṣṭhanāsaḥ sphuṭitākṣidantaḥ yuvā piśācatvamivopayāti tadāpi rūpaṃ vigatasvarūpam,यदा प्रहारैर्दलिताखिलाङ्गः खण्डोष्ठनासः स्फुटिताक्षिदन्तः युवा पिशाचत्वमिवोपयाति तदापि रूपं विगतस्वरूपम् +KDarp_4.13,yadā na dhīmānariṣu pramāthī na vākpaṭuścitramanuṣyatulyaḥ tadā surūpādavicāraramyād varaṃ virūpaḥ spṛhaṇīyarūpaḥ,यदा न धीमानरिषु प्रमाथी न वाक्पटुश्चित्रमनुष्यतुल्यः तदा सुरूपादविचाररम्याद् वरं विरूपः स्पृहणीयरूपः +KDarp_4.14,yadā daridraḥ paridhānahīnas trapānilīnaḥ kurute 'tiyāñcām kapolasaṃjātavalīvikāras tadā surūpo 'pi paraṃ virūpaḥ,यदा दरिद्रः परिधानहीनस् त्रपानिलीनः कुरुते ऽतियाञ्चाम् कपोलसंजातवलीविकारस् तदा सुरूपो ऽपि परं विरूपः +KDarp_4.15,vidvatsaṃsadi vādibhiḥ kavivarairbhāṣānabhijñaḥ paraṃ mūrkhaḥ śaṃkaravāhanastutipadairyaḥ saṃjñayā hasyate vikrītaḥ paradeśapaṇyasadane dhūrtairivānuttaraḥ puṃsaścitramayūracāruvapuṣaḥ kiṃ tasya rūpaśriyā,विद्वत्संसदि वादिभिः कविवरैर्भाषानभिज्ञः परं मूर्खः शंकरवाहनस्तुतिपदैर्यः संज्ञया हस्यते विक्रीतः परदेशपण्यसदने धूर्तैरिवानुत्तरः पुंसश्चित्रमयूरचारुवपुषः किं तस्य रूपश्रिया +KDarp_4.16,kālaṃ muhūrtāṅgulimaṇḍalena dinatriyāmāñjalinā pibantam rūpaṃ vilokyaiva vapuśca keṣāṃ bhaṅgena nāṅgānyalasībhavanti,कालं मुहूर्ताङ्गुलिमण्डलेन दिनत्रियामाञ्जलिना पिबन्तम् रूपं विलोक्यैव वपुश्च केषां भङ्गेन नाङ्गान्यलसीभवन्ति +KDarp_4.17,rūpaṃ vayaḥ śauryamanaṅgabhogaṃ prajñāprabhāvaṃ vibhavaṃ vapuśca aśnāti kālabhramaraḥ samantāt puṃsāṃ ni kiṃjalkamivāmbujānām,रूपं वयः शौर्यमनङ्गभोगं प्रज्ञाप्रभावं विभवं वपुश्च अश्नाति कालभ्रमरः समन्तात् पुंसां नि किंजल्कमिवाम्बुजानाम् +KDarp_4.18,kadācitsaha gandharvaiḥ sabhāsthāne śacīpatim nṛttenāpsarasaḥ sarvā gītena ca siṣevire,कदाचित्सह गन्धर्वैः सभास्थाने शचीपतिम् नृत्तेनाप्सरसः सर्वा गीतेन च सिषेविरे +KDarp_4.19,tāsāṃ madhye babhau kāntā vṛttīnāmiva kaiśikī urvaśī svamukhe maitrīṃ vadantīvendupadmayoḥ,तासां मध्ये बभौ कान्ता वृत्तीनामिव कैशिकी उर्वशी स्वमुखे मैत्रीं वदन्तीवेन्दुपद्मयोः +KDarp_4.20,śakrasevāgatāstatra tāṃ dṛṣṭvendumukhīṃ surāḥ menire dhanyamātmānaṃ śṛṅgārasyāṅgatāṃ gatam,शक्रसेवागतास्तत्र तां दृष्ट्वेन्दुमुखीं सुराः मेनिरे धन्यमात्मानं शृङ्गारस्याङ्गतां गतम् +KDarp_4.21,nṛtyantī sā babhau hāramadhyaratneṣu bimbitā yugapatpraviśantīva hṛdayāni divaukasām,नृत्यन्ती सा बभौ हारमध्यरत्नेषु बिम्बिता युगपत्प्रविशन्तीव हृदयानि दिवौकसाम् +KDarp_4.22,līnā devavimāneṣu haṃsāstadgatinirjitāḥ tatkaṭākṣajitaścakre nidrāṃ candre mṛgaḥ kṣaṇam,लीना देवविमानेषु हंसास्तद्गतिनिर्जिताः तत्कटाक्षजितश्चक्रे निद्रां चन्द्रे मृगः क्षणम् +KDarp_4.23,tasyāḥ serṣyāpsaronetramāleva patitā babhau stanayoḥ śekharasrastā nīlotpaladalāvalī,तस्याः सेर्ष्याप्सरोनेत्रमालेव पतिता बभौ स्तनयोः शेखरस्रस्ता नीलोत्पलदलावली +KDarp_4.24,utsāhoddhatavibhramabhramarakavyāvṛttahārāntaratruṭyatsūtravimuktamauktikabharaḥ saktaḥ stanotsaṅgayoḥ vaktrenducyutasaṃtatāmṛtakaṇākāraścakāra kṣaṇaṃ tasyā nṛttarasaśramoditaghanasvedāmbubimbaśriyam,उत्साहोद्धतविभ्रमभ्रमरकव्यावृत्तहारान्तरत्रुट्यत्सूत्रविमुक्तमौक्तिकभरः सक्तः स्तनोत्सङ्गयोः वक्त्रेन्दुच्युतसंततामृतकणाकारश्चकार क्षणं तस्या नृत्तरसश्रमोदितघनस्वेदाम्बुबिम्बश्रियम् +KDarp_4.25,tasyā nṛttavilokane pulakitaṃ dṛṣṭvā ratirmanmathaṃ niḥśvāsāñcitacārurūpa(?)rajasā cakre purastātpaṭam udvīkṣyākṣiparamparāmapi harestatrāvasannā śacī kopāndolitakelipadmamadhupairmadhye 'ndhakāraṃ vyadhāt,तस्या नृत्तविलोकने पुलकितं दृष्ट्वा रतिर्मन्मथं निःश्वासाञ्चितचारुरूप(?)रजसा चक्रे पुरस्तात्पटम् उद्वीक्ष्याक्षिपरम्परामपि हरेस्तत्रावसन्ना शची कोपान्दोलितकेलिपद्ममधुपैर्मध्ये ऽन्धकारं व्यधात् +KDarp_4.26,vighnaṃ na cakrurnanu nṛttalīlāsaṃdarśane puṇyavatāṃ narāṇām / tatrorvaśīrūpavaśīkṛtānāṃ nimeṣaśūnyāni vilocanāni,विघ्नं न चक्रुर्ननु नृत्तलीलासंदर्शने पुण्यवतां नराणाम् / तत्रोर्वशीरूपवशीकृतानां निमेषशून्यानि विलोचनानि +KDarp_4.27,* devayoraśvinostatra rūpamādhuryadhuryayoḥ mithaḥ kathā samabhavat tadguṇākṛṣṭacittayoḥ,* देवयोरश्विनोस्तत्र रूपमाधुर्यधुर्ययोः मिथः कथा समभवत् तद्गुणाकृष्टचित्तयोः +KDarp_4.28,eko 'bravīdaho rūpam asyāstaralacakṣuṣaḥ nimīlanniyamā yena munayo 'pyākulīkṛtāḥ,एको ऽब्रवीदहो रूपम् अस्यास्तरलचक्षुषः निमीलन्नियमा येन मुनयो ऽप्याकुलीकृताः +KDarp_4.29,asyāṃ saṃsadi kasyāsye patantyetāḥ sujanmanaḥ smarasaṃbhogasaṃvādalajjākuṭilitā dṛśaḥ,अस्यां संसदि कस्यास्ये पतन्त्येताः सुजन्मनः स्मरसंभोगसंवादलज्जाकुटिलिता दृशः +KDarp_4.30,vṛttasaṃgamayoreva parasparavilokane nyāsaṃ śṛṅgārasarvasvam anaṅgenārpitaṃ rahaḥ,वृत्तसंगमयोरेव परस्परविलोकने न्यासं शृङ्गारसर्वस्वम् अनङ्गेनार्पितं रहः +KDarp_4.31,raṇotsṛṣṭatanoḥ kaṇṭhe sotkaṇṭhā bhujabandhanam kasyeyaṃ taralāpāṅgā raṅgottīrṇā kariṣyati,रणोत्सृष्टतनोः कण्ठे सोत्कण्ठा भुजबन्धनम् कस्येयं तरलापाङ्गा रङ्गोत्तीर्णा करिष्यति +KDarp_4.32,iti bruvāṇamaparaḥ sasmitastamabhāṣata aho nu vismṛtaḥ kiṃ te bhūtalenduḥ purūravāḥ,इति ब्रुवाणमपरः सस्मितस्तमभाषत अहो नु विस्मृतः किं ते भूतलेन्दुः पुरूरवाः +KDarp_4.33,vikramābharaṇaṃ dikṣu lāvaṇyatilakaṃ bhuvaḥ urvaśībhogasubhagaṃ yasyaitadgīyate yaśaḥ,विक्रमाभरणं दिक्षु लावण्यतिलकं भुवः उर्वशीभोगसुभगं यस्यैतद्गीयते यशः +KDarp_4.34,tena rūpaguṇotsāhair urvaśīyaṃ vaśīkṛtā puraḥ sthitāpi śakrasya manasā tatra ti��ṭhati,तेन रूपगुणोत्साहैर् उर्वशीयं वशीकृता पुरः स्थितापि शक्रस्य मनसा तत्र तिष्ठति +KDarp_4.35,rūpasāmyena śītāṃśuvaṃśe jātaḥ sa lajjate na karoti rateragre tatkathāṃ matsarī smaraḥ,रूपसाम्येन शीतांशुवंशे जातः स लज्जते न करोति रतेरग्रे तत्कथां मत्सरी स्मरः +KDarp_4.36,na jāne bata hevākaḥ ko 'yaṃ kusumadhanvanaḥ naivārpayati yatpāṇau tasyaiva śarapañcakam,न जाने बत हेवाकः को ऽयं कुसुमधन्वनः नैवार्पयति यत्पाणौ तस्यैव शरपञ्चकम् +KDarp_4.37,bhuvaḥ samastāmbudhimekhalāyā voḍhāramājānuvilambibāhum līlāguruṃ taṃ hṛdaye vahantī tanvī kathaṃ nṛtyati naiva vidmaḥ,भुवः समस्ताम्बुधिमेखलाया वोढारमाजानुविलम्बिबाहुम् लीलागुरुं तं हृदये वहन्ती तन्वी कथं नृत्यति नैव विद्मः +KDarp_4.38,draṣṭavyaḥ sa nṛpastāvad aprastāve 'pi yatnataḥ ko vetti tadvidhaṃ ratnaṃ puṇyairāste kiyacciram,द्रष्टव्यः स नृपस्तावद् अप्रस्तावे ऽपि यत्नतः को वेत्ति तद्विधं रत्नं पुण्यैरास्ते कियच्चिरम् +KDarp_4.39,iyuktvā tau kṛtakṣoṇīpatidarśananiścayau nṛtte nivṛtte jambhāriṃ praṇamya yayaturbhuvam,इयुक्त्वा तौ कृतक्षोणीपतिदर्शननिश्चयौ नृत्ते निवृत्ते जम्भारिं प्रणम्य ययतुर्भुवम् +KDarp_4.40,rājadhānīṃ samāsādya tau purūravasaḥ kṣaṇāt avāritau viviśatur vetribhiḥ suragauravāt,राजधानीं समासाद्य तौ पुरूरवसः क्षणात् अवारितौ विविशतुर् वेत्रिभिः सुरगौरवात् +KDarp_4.41,tau taṃ dadṛśatuḥ snānavihitābhyaṅgasaṃgamam pīyūṣanavanītena lagnasnehamivoḍupam,तौ तं ददृशतुः स्नानविहिताभ्यङ्गसंगमम् पीयूषनवनीतेन लग्नस्नेहमिवोडुपम् +KDarp_4.42,snātottāritakeyūramahārhamaṇikaṃkaṇam lāvaṇyābharaṇaṃ tasya virarājorjitaṃ vapuḥ,स्नातोत्तारितकेयूरमहार्हमणिकंकणम् लावण्याभरणं तस्य विरराजोर्जितं वपुः +KDarp_4.43,śūnyaśravaṇapāśasya tasya kaṇṭhaḥ samāyayau nirbhūṣaṇaniveśo 'pi viśeṣaramaṇīytām,शून्यश्रवणपाशस्य तस्य कण्ठः समाययौ निर्भूषणनिवेशो ऽपि विशेषरमणीय्ताम् +KDarp_4.44,vicārya tasyā maryādaṃ saundaryodāryamaśvinau praśaśaṃsaturāścaryanirmāṇātiśayaṃ vidheḥ,विचार्य तस्या मर्यादं सौन्दर्योदार्यमश्विनौ प्रशशंसतुराश्चर्यनिर्माणातिशयं विधेः +KDarp_4.45,sa tau kṛtāñjaliḥ prītyā kṛtāsanaparigrahau papraccha svacchahṛdayastv arāgamanakāraṇam,स तौ कृताञ्जलिः प्रीत्या कृतासनपरिग्रहौ पप्रच्छ स्वच्छहृदयस्त्व् अरागमनकारणम् +KDarp_4.46,tāvūcatuḥ kṣitipate mahīkusumadhanvanaḥ trailokyābharaṇaṃ rūpaṃ tavāvāṃ draṣṭumāgatau,तावूचतुः क्षितिपते महीकुसुमधन्वनः त्रैलोक्याभरणं रूपं तवावां द्रष्टुमागतौ +KDarp_4.47,nisargeṇa jagatsarganirargalaguṇādarāt kautukālokasāreva dṛṣṭvā sṛṣṭiḥ prajāpateḥ,निसर्गेण जगत्सर्गनिरर्गलगुणादरात् कौतुकालोकसारेव दृष्ट्वा सृष्टिः प्रजापतेः +KDarp_4.48,vilokitastvaṃ vasudhāsudhāṃśuḥ pūrṇamaṇḍalaḥ rūpapīyūṣapānena prāptā prītiḥ kimucyate,विलोकितस्त्वं वसुधासुधांशुः पूर्णमण्डलः रूपपीयूषपानेन प्राप्ता प्रीतिः किमुच्यते +KDarp_4.49,ityuktaḥ praṇayāttābhyāṃ kiṃcitkusumitasmitaḥ / tāvūce nṛpatirmānyamānenābhyadhikāraḥ,इत्युक्तः प्रणयात्ताभ्यां किंचित्कुसुमितस्मितः / तावूचे नृपतिर्मान्यमानेनाभ्यधिकारः +KDarp_4.50,* bhavatsaṃdarśanenāham asmyanugrahabhājanam draṣṭavyā draṣṭumāyānti puṇyapuṇyena kevalam,* भवत्संदर्शनेनाहम् अस्म्यनुग्रहभाजनम् द्रष्टव्या द्रष्टुमायान्ति पुण्यपुण्येन केवलम् +KDarp_4.51,tīrthāptiḥ sādhusaṃparkaḥ pūjyapūjāmahotsavaḥ asminvirasaniḥsāre saṃsāre sārasaṃgrahaḥ,तीर्थाप्तिः साधुसंपर्कः पूज्यपूजामहोत्सवः अस्मिन्विरसनिःसारे संसारे सारसंग्रहः +KDarp_4.52,snānābhyaktena na mayā yuvayorucitaḥ kṛtaḥ puṇyasāphalyaniḥśalyakalyāṇāyārcanādaraḥ,स्नानाभ्यक्तेन न मया युवयोरुचितः कृतः पुण्यसाफल्यनिःशल्यकल्याणायार्चनादरः +KDarp_4.53,agnyāgārāntare tāvan muhūrtaṃ kriyatāṃ sthitiḥ kṛtasnānaḥ sameṣyāmi pūjāpraṇayapātratām,अग्न्यागारान्तरे तावन् मुहूर्तं क्रियतां स्थितिः कृतस्नानः समेष्यामि पूजाप्रणयपात्रताम् +KDarp_4.54,iyuktau tena yayatus tau hutāśanamandiram snātaṃ vibhūṣitaṃ bhūpaṃ drakṣyāva iti kautukāt,इयुक्तौ तेन ययतुस् तौ हुताशनमन्दिरम् स्नातं विभूषितं भूपं द्रक्ष्याव इति कौतुकात् +KDarp_4.55,atha rājā kṛtasnānaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ purohitena sahitas tatsamīpamupāyayau,अथ राजा कृतस्नानः सर्वाभरणभूषितः पुरोहितेन सहितस् तत्समीपमुपाययौ +KDarp_4.56,tau dṛṣṭvā pṛthivīpālaṃ tārahāraṃ kirīṭinam kṣaṇaṃ naivocatuḥ kiṃcid viṣaṇṇau vinatānanau,तौ दृष्ट्वा पृथिवीपालं तारहारं किरीटिनम् क्षणं नैवोचतुः किंचिद् विषण्णौ विनताननौ +KDarp_4.57,kṛtārcane narapatau tau papraccha purohitaḥ akasmādyuvayoḥ kasmād aprasāda ivekṣyate,कृतार्चने नरपतौ तौ पप्रच्छ पुरोहितः अकस्माद्युवयोः कस्माद् अप्रसाद इवेक्ष्यते +KDarp_4.58,vinayātikramo 'smākaṃ yātaḥ kacinna hetutām pṛṣṭau purohiteneti tau śanaistamabhāṣatām,विनयातिक्रमो ऽस्माकं यातः कचिन्न हेतुताम् पृष्टौ पुरोहितेनेति तौ शनैस्तमभाषताम् +KDarp_4.59,āvayornāprasannatvaṃ na yuṣmākamatikramaḥ kiṃ tu kālagalatsarvabhāvālokanavismayaḥ,आवयोर्नाप्रसन्नत्वं न युष्माकमतिक्रमः किं तु कालगलत्सर्वभावालोकनविस्मयः +KDarp_4.60,adhunaiva narendro 'yaṃ dṛṣṭo 'bhyaṅge 'pi yādṛśaḥ kṣaṇapākena kālasya dṛśyate naiva tādṛśaḥ,अधुनैव नरेन्द्रो ऽयं दृष्टो ऽभ्यङ्गे ऽपि यादृशः क्षणपाकेन कालस्य दृश्यते नैव तादृशः +KDarp_4.61,dinendhanavane nityaṃ dahyamāne 'rkavahninā nīyate kāladhūmena rūpacitramacitratām,दिनेन्धनवने नित्यं दह्यमाने ऽर्कवह्निना नीयते कालधूमेन रूपचित्रमचित्रताम् +KDarp_4.62,niścitya sarvabhāvānāṃ nityametāmanityatām rūpe 'bhimānaṃ kaḥ kuryāt svapnacitrapaṭopame,निश्चित्य सर्वभावानां नित्यमेतामनित्यताम् रूपे ऽभिमानं कः कुर्यात् स्वप्नचित्रपटोपमे +KDarp_4.63,jarājīrṇāni rūpāṇi rogārtāni vapūṃṣi ca āyūṃṣi kālalīḍhāni dṛṣṭvā kasya bhavenmadaḥ,जराजीर्णानि रूपाणि रोगार्तानि वपूंषि च आयूंषि काललीढानि दृष्ट्वा कस्य भवेन्मदः +KDarp_4.64,yo 'yaṃ vikokyate lokaḥ sphārākāravikāravān ucchūnatāmupagatās ta ete śukrabindavaḥ,यो ऽयं विकोक्यते लोकः स्फाराकारविकारवान् उच्छूनतामुपगतास् त एते शुक्रबिन्दवः +KDarp_4.65,aho kālasya sūkṣmo 'yaṃ ko 'pyalakṣyakramaḥ kramaḥ yatpākapariṇāmena sarvaṃ yātyanyarūpatām,अहो कालस्य सूक्ष्मो ऽयं को ऽप्यलक्ष्यक्रमः क्रमः यत्पाकपरिणामेन सर्वं यात्यन्यरूपताम् +KDarp_4.66,rājñaḥ snānakṣaṇe yābhūl lāvaṇyalaharī tanoḥ pītā kṣaṇena sā tena pravṛttānyakṣaṇocitā,राज्ञः स्नानक्षणे याभूल् लावण्यलहरी तनोः पीता क्षणेन सा तेन प्रवृत्तान्यक्षणोचिता +KDarp_4.67,saṃpūrṇasyāyuṣo mātrā rūpasya vibhavasya ca horāyātrāmbudhāreva galatyevāniśaṃ nṛṇām,संपूर्णस्यायुषो मात्रा रूपस्य विभवस्य च होरायात्राम्बुधारेव गलत्येवानिशं नृणाम् +KDarp_4.68,kalākāṣṭhāmuhurtānāṃ kālasya vrajatāṃ javāt na lakṣyate vibhāgena dīpasyevārciṣāṃ gatiḥ,कलाकाष्ठामुहुर्तानां कालस्य व्रजतां जवात् न लक्ष्यते विभागेन दीपस्येवार्चिषां गतिः +KDarp_4.69,bālaḥ prabhāte madhyāhne taruṇaḥ sthaviro 'stagaḥ dine dine dineśo 'pi kriyate kālalīlayā,बालः प्रभाते मध्याह्ने तरुणः स्थविरो ऽस्तगः दिने दिने दिनेशो ऽपि क्रियते काललीलया +KDarp_4.70,śuṣyantyambudhayastaraṅgagahanairāliṅgitāśāṅganā gacchantyudgatatuṅgaśṛṅgamukuṭodagrā girīndrāḥ kṣayam bhraśyatyeva vasuṃdharāpi sahitā digdantibhiryadvaśāt sarvāśī satataṃ pradhāvati mahākālaḥ sa ko 'pyākulaḥ,शुष्यन्त्यम्बुधयस्तरङ्गगहनैरालिङ्गिताशाङ्गना गच्छन्त्युद्गततुङ्गशृङ्गमुकुटोदग्रा गिरीन्द्राः क्षयम् भ्रश्यत्येव वसुंधरापि सहिता दिग्दन्तिभिर्यद्वशात् सर्वाशी सततं प्रधावति महाकालः स को ऽप्याकुलः +KDarp_4.71,ityuktvā nṛpamāmantrya divaṃ jagmaturaśvinau nṛpaśca tadvacaścintāśāntarūpamado 'bhavat,इत्युक्त्वा नृपमामन्त्र्य दिवं जग्मतुरश्विनौ नृपश्च तद्वचश्चिन्ताशान्तरूपमदो ऽभवत् +KDarp_4.72,tasmānna kāryaḥ sudhiyā vicārya sāścaryasaundaryavilāsadarpaḥ saṃsāramohaprasare ghane 'smin vidyullatāvisphuritaṃ hi rūpam,तस्मान्न कार्यः सुधिया विचार्य साश्चर्यसौन्दर्यविलासदर्पः संसारमोहप्रसरे घने ऽस्मिन् विद्युल्लताविस्फुरितं हि रूपम् +KDarp_4.73,prātarbālataro 'tha kudmalatayā kāntākucābhaḥ śanair helāhāsavikāsasundararuciḥ saṃpūrṇakoṣastataḥ paścānmlānavapurvilolaśithilaḥ padmaḥ prakīrṇe 'nilais tasminneva dine sa paṅkakalilaklinnastaṭe śuṣyati,प्रातर्बालतरो ऽथ कुद्मलतया कान्ताकुचाभः शनैर् हेलाहासविकाससुन्दररुचिः संपूर्णकोषस्ततः पश्चान्म्लानवपुर्विलोलशिथिलः पद्मः प्रकीर्णे ऽनिलैस् तस्मिन्नेव दिने स पङ्ककलिलक्लिन्नस्तटे शुष्यति +KDarp_4.74,vairūpyaṃ sahajaṃ jarāhṛtaruciryāto yayātiḥ purā kāntyā tarjitakāmakīrtirabhavaddurdarśamūrtirnalaḥ saudāsasya manoharaṃ vapurabhūtsaṃtrāsanaṃ dehināṃ rūpe kasya bhaviṣyati pratidinamlāyinyanitye dhṛtiḥ,वैरूप्यं सहजं जराहृतरुचिर्यातो ययातिः पुरा कान्त्या तर्जितकामकीर्तिरभवद्दुर्दर्शमूर्तिर्नलः सौदासस्य मनोहरं वपुरभूत्संत्रासनं देहिनां रूपे कस्य भविष���यति प्रतिदिनम्लायिन्यनित्ये धृतिः +KDarp_4.75,tasmādasthirarūpaṃ vicārya rūpaṃ bhavasvarūpaṃ ca / anurūpamadanaśamanaṃ sthirapadasaṃprāptaye sudhiyām,तस्मादस्थिररूपं विचार्य रूपं भवस्वरूपं च / अनुरूपमदनशमनं स्थिरपदसंप्राप्तये सुधियाम् +KDarp_5.1,* pañcamo vicāraḥ ahaṃ śūraḥ krūrapratibhaṭaghaṭāpāṭanapaṭus tarasvī senāyāṃ hayagajaghaṭānāmadhipatiḥ iti prauḍhaḥ puṃsāṃ nijabhujabalākrāntajagatāṃ bhavatyantardarpaḥ paribhavapadaṃ kālagalitaḥ,* पञ्चमो विचारः अहं शूरः क्रूरप्रतिभटघटापाटनपटुस् तरस्वी सेनायां हयगजघटानामधिपतिः इति प्रौढः पुंसां निजभुजबलाक्रान्तजगतां भवत्यन्तर्दर्पः परिभवपदं कालगलितः +KDarp_5.2,śauryeṇa darpaḥ puruṣasya ko 'yaṃ dṛṣṭastiraścāmapi śūrabhāvaḥ aucityahīnaṃ vinayavyapetaṃ dayādaridraṃ na vadanti śauryam,शौर्येण दर्पः पुरुषस्य को ऽयं दृष्टस्तिरश्चामपि शूरभावः औचित्यहीनं विनयव्यपेतं दयादरिद्रं न वदन्ति शौर्यम् +KDarp_5.3,bālasya śauryaṃ kusumopamasya mātuḥ prahāre praṇayasmiteṣu vṛddhasya śauryaṃ śithilāṅgasaṃdheḥ svaślāghayā pūrvakathāpatheṣu,बालस्य शौर्यं कुसुमोपमस्य मातुः प्रहारे प्रणयस्मितेषु वृद्धस्य शौर्यं शिथिलाङ्गसंधेः स्वश्लाघया पूर्वकथापथेषु +KDarp_5.4,vayastribhāge taruṇasya śauryaṃ yadeva darpaprabhavābhibhūtam taccittavṛttervividhasvabhāvāt paryāyaśo yātyativaiparītyam,वयस्त्रिभागे तरुणस्य शौर्यं यदेव दर्पप्रभवाभिभूतम् तच्चित्तवृत्तेर्विविधस्वभावात् पर्यायशो यात्यतिवैपरीत्यम् +KDarp_5.5,........... ........... cittasya jātyānilacañcalasya nānāguṇatvātkriyate kimasya,........... ........... चित्तस्य जात्यानिलचञ्चलस्य नानागुणत्वात्क्रियते किमस्य +KDarp_5.6,hyo yena bhagnāḥ purato 'risenā bhītaḥ sa evādya bhavatyadhīraḥ vṛtreṇa śakraḥ samare nigīrṇaḥ phenena śakraḥ sa jaghāna vṛtram,ह्यो येन भग्नाः पुरतो ऽरिसेना भीतः स एवाद्य भवत्यधीरः वृत्रेण शक्रः समरे निगीर्णः फेनेन शक्रः स जघान वृत्रम् +KDarp_5.7,........ ........ ekaṃ samāliṅgati darpalolā kṣībeva veśyā nahi rājalakṣmīḥ,........ ........ एकं समालिङ्गति दर्पलोला क्षीबेव वेश्या नहि राजलक्ष्मीः +KDarp_5.8,yaḥ kārtavīryasya ca doḥsahasraṃ viccheda vīro nahi yudhi jāmadagnyaḥ / sa sāyake rāmakarādhirūḍhe brāhmaṇyadainyapraṇayī babhūva,यः कार्तवीर्यस्य च दोःसहस्रं विच्छेद वीरो नहि युधि जामदग्न्यः / स सायके रामकराधिरूढे ब्राह्मण्यदैन्यप्रणयी बभूव +KDarp_5.9,* rāmo 'pi sāhāyakalābhalobhāccakre kapeḥ saṃśrayadainyasevām / śūrapratāpaḥ śiśirartuneva kālena līḍhastanutāmupaiti,* रामो ऽपि साहायकलाभलोभाच्चक्रे कपेः संश्रयदैन्यसेवाम् / शूरप्रतापः शिशिरर्तुनेव कालेन लीढस्तनुतामुपैति +KDarp_5.10,* vālī prasahya plavagaḥ kareṇa sollāsakailāsasahaṃ daśāsyam nikṣipya kakṣāñcalasaṃdhibandhe saptābdhisaṃdhyāvidhimanvatiṣṭhat,* वाली प्रसह्य प्लवगः करेण सोल्लासकैलाससहं दशास्यम् निक्षिप्य कक्षाञ्चलसंधिबन्धे सप्ताब्धिसंध्याविधिमन्वतिष्ठत् +KDarp_5.11,yuddhoddhatā bhūpatayaḥ prasiddhā baddhā jarāsaṃdhanṛpeṇa pūrvam sabhīmasenena bhujāyudhena dvidhā kṛtaḥ saṃdhividāraṇena,युद्धोद्धता भूपतयः प्रसिद्धा बद्धा जरासंधनृपेण पूर्वम् सभीमसेनेन भुजायुधेन द्विधा कृतः संधिविदारणेन +KDarp_5.12,bhīmo 'pi karṇena vikīrṇadhairyaḥ pramūḍhaśaktiḥ kṛpayā vimuktaḥ karṇe 'rjunasyātatakārmukasya kṣaṇātkṣaṇaṃ yācakatāṃ prayātaḥ,भीमो ऽपि कर्णेन विकीर्णधैर्यः प्रमूढशक्तिः कृपया विमुक्तः कर्णे ऽर्जुनस्याततकार्मुकस्य क्षणात्क्षणं याचकतां प्रयातः +KDarp_5.13,tyaktvārjunaḥ kṛṣṇakalatravargaṃ jagāma gopālabalābhibhūtaḥ na jñāyate daivapathānuyātā śauryasya vṛttiḥ karikarṇalolā,त्यक्त्वार्जुनः कृष्णकलत्रवर्गं जगाम गोपालबलाभिभूतः न ज्ञायते दैवपथानुयाता शौर्यस्य वृत्तिः करिकर्णलोला +KDarp_5.14,bhīruḥ śūratvamāyāti śūro 'pyāyāti bhīrutām na kvaciccapalasyāsya śauryasya niyatā sthitiḥ,भीरुः शूरत्वमायाति शूरो ऽप्यायाति भीरुताम् न क्वचिच्चपलस्यास्य शौर्यस्य नियता स्थितिः +KDarp_5.15,bāṇastryakṣeṇa kaṃsāricakradhārāpathātithiḥ ājanmabhaktipraṇayī rakṣaṇārho na rakṣitaḥ,बाणस्त्र्यक्षेण कंसारिचक्रधारापथातिथिः आजन्मभक्तिप्रणयी रक्षणार्हो न रक्षितः +KDarp_5.16,vegāpte kālayavane mucukundamaśiśriyat śauriḥ śayanaparyaṅkatalasaṃkucitākṛtiḥ,वेगाप्ते कालयवने मुचुकुन्दमशिश्रियत् शौरिः शयनपर्यङ्कतलसंकुचिताकृतिः +KDarp_5.17,śiśupālasya śirasi cchinne cakreṇa cakriṇā dṛṣṭiḥ kṛtā na cāpeṣu nṛpaistatpakṣipātibhiḥ,शिशुपालस्य शिरसि च्छिन्ने चक्रेण चक्रिणा दृष्टिः कृता न चापेषु नृपैस्तत्पक्षिपातिभिः +KDarp_5.18,bhīmaniṣpīyamāṇasṛg dṛṣṭo duryodhanānujaḥ aśastrābhireva strībhir droṇakarṇakṛpādibhiḥ,भीमनिष्पीयमाणसृग् दृष्टो दुर्योधनानुजः अशस्त्राभिरेव स्त्रीभिर् द्रोणकर्णकृपादिभिः +KDarp_5.19,sphārājagarasaṃruddhabhujadvandvo vṛkodaraḥ jananīkaruṇākrandaninādamukharo 'bhavat,स्फाराजगरसंरुद्धभुजद्वन्द्वो वृकोदरः जननीकरुणाक्रन्दनिनादमुखरो ऽभवत् +KDarp_5.20,mahatāmapi pūrveṣām evaṃrūpā madakṣitiḥ sāmānyavikramoddāmaślāghā kenābhinandyate,महतामपि पूर्वेषाम् एवंरूपा मदक्षितिः सामान्यविक्रमोद्दामश्लाघा केनाभिनन्द्यते +KDarp_5.21,aśakte raudratātaikṣṇyaṃ tīvrapāpeṣu dhīratā chadmadhīrvāci pāruṣyaṃ nīcānāṃ śauryamīdṛśam,अशक्ते रौद्रतातैक्ष्ण्यं तीव्रपापेषु धीरता छद्मधीर्वाचि पारुष्यं नीचानां शौर्यमीदृशम् +KDarp_5.22,niṣkāraṇanṛśaṃsasya śauryaṃ hiṃsratvamucyate yaḥ sarpa iva saṃnaddhaḥ prāṇabhādhāya dehinām,निष्कारणनृशंसस्य शौर्यं हिंस्रत्वमुच्यते यः सर्प इव संनद्धः प्राणभाधाय देहिनाम् +KDarp_5.23,etadeva paraṃ śauryaṃ yatparaprāṇarakṣaṇam nahi prāṇaharaḥ śūraḥ śūraḥ prāṇaprado 'rthinām,एतदेव परं शौर्यं यत्परप्राणरक्षणम् नहि प्राणहरः शूरः शूरः प्राणप्रदो ऽर्थिनाम् +KDarp_5.24,na kaścidbuddhihīnasya śauryeṇa kriyate guṇaḥ parjanyagarjitāmarṣī śvabhre patati kesarī,न कश्चिद्बुद्धिहीनस्य शौर्येण क्रियते गुणः पर्जन्यगर्जितामर्षी श्वभ्रे पतति केसरी +KDarp_5.25,kiṃ śauryeṇa sarāgasya madakṣībasya dantinaḥ bandhakīlābhalobhena yaḥ kṣipatyavaṭe tanum,किं शौर्येण सरागस्य मदक्षीबस्य दन्तिनः बन्धकीलाभलोभेन यः क्षिपत्यवटे तनुम् +KDarp_5.26,śauryaṃ vikrītakāyasya sevakasya kimadbhutam meṣasyeva vadho yasya sūnābaddhasya niścitaḥ,शौर्यं विक्रीतकायस्य सेवकस्य किमद्भुतम् मेषस्येव वधो यस्य सूनाबद्धस्य निश्चितः +KDarp_5.27,na darpavikṛtaṃ śauryaṃ na māyāmalinaṃ manaḥ na dveṣoṣṇaṃ śrutaṃ yeṣāṃ gaṇyante tadguṇā budhaiḥ,न दर्पविकृतं शौर्यं न मायामलिनं मनः न द्वेषोष्णं श्रुतं येषां गण्यन्ते तद्गुणा बुधैः +KDarp_5.28,kulaṃ kutanayeneva lobheneva guṇodayaḥ aiśvaryaṃ durnayeneva śauryaṃ darpeṇa naśyati,कुलं कुतनयेनेव लोभेनेव गुणोदयः ऐश्वर्यं दुर्नयेनेव शौर्यं दर्पेण नश्यति +KDarp_5.29,prabhāvabhavanastambha iva dambhodbhavo 'bhavat saptābdhiparikhālekhamekhalāyāḥ prabhurbhuvaḥ,प्रभावभवनस्तम्भ इव दम्भोद्भवो ऽभवत् सप्ताब्धिपरिखालेखमेखलायाः प्रभुर्भुवः +KDarp_5.30,tasya niḥśeṣitārāteḥ sadā yuddhamanorathaḥ aprāptapratimallasya yayau hṛdayaśalyatām,तस्य निःशेषितारातेः सदा युद्धमनोरथः अप्राप्तप्रतिमल्लस्य ययौ हृदयशल्यताम् +KDarp_5.31,sa surāsurayuddhāptadarpadarpitamānasaḥ kaḥ ko 'sti śūraḥ saṃrambhād ityapṛcchatsadājanam,स सुरासुरयुद्धाप्तदर्पदर्पितमानसः कः को ऽस्ति शूरः संरम्भाद् इत्यपृच्छत्सदाजनम् +KDarp_5.32,darpakaṇḍūladordaṇḍaṃ pṛcchantaṃ rabhasena tam sarvāvamānasaṃnaddhaṃ jagādābhyetya nāradaḥ,दर्पकण्डूलदोर्दण्डं पृच्छन्तं रभसेन तम् सर्वावमानसंनद्धं जगादाभ्येत्य नारदः +KDarp_5.33,nāsti tvatsadṛśaḥ śūras trailokye satyamucyate kiṃ tu jāne raṇārhau te naranārāyaṇāvṛṣī,नास्ति त्वत्सदृशः शूरस् त्रैलोक्ये सत्यमुच्यते किं तु जाने रणार्हौ ते नरनारायणावृषी +KDarp_5.34,badaryāśramasaṃsaktau tīvre tapasi niṣṭhitau yuddhecchau tau yadi syātāṃ tatpūrṇaste manorathaḥ,बदर्याश्रमसंसक्तौ तीव्रे तपसि निष्ठितौ युद्धेच्छौ तौ यदि स्यातां तत्पूर्णस्ते मनोरथः +KDarp_5.35,nāradenetyabhihite sa badaryāśramaṃ yayau vilokayannijabhujau pratyāsannaraṇotsavau,नारदेनेत्यभिहिते स बदर्याश्रमं ययौ विलोकयन्निजभुजौ प्रत्यासन्नरणोत्सवौ +KDarp_5.36,dṛṣṭvā tejonidhī tatra naranārāyaṇau nṛpaḥ manorathapathābhyastaṃ yayāce yuddhamuddhataḥ,दृष्ट्वा तेजोनिधी तत्र नरनारायणौ नृपः मनोरथपथाभ्यस्तं ययाचे युद्धमुद्धतः +KDarp_5.37,taṃ yuddhakāmukaṃ tiryagdṛśā gambhīradhīrayā vilokyovāca sāvajñasmitadigdhādharaṃ naraḥ,तं युद्धकामुकं तिर्यग्दृशा गम्भीरधीरया विलोक्योवाच सावज्ञस्मितदिग्धाधरं नरः +KDarp_5.38,mahīpate nivartasva na vayaṃ yuddhakovidāḥ yuktastaireva saṅgrāmas tava ye bhūmyanantarāḥ,महीपते निवर्तस्व न वयं युद्धकोविदाः युक्तस्तैरेव सङ्ग्रामस् तव ये भूम्यनन्तराः +KDarp_5.39,ityukto 'pi yadā rājā na cacāla raṇādarāt tadā taṃ dṛptamaiṣīkaniśitāstrairapūrayat,इत्युक्तो ऽपि यदा राजा न चचाल रणादरात् तदा तं दृप्तमैषीकनिशितास्त्रैरपूरयत् +KDarp_5.40,pradīptajvalanākāraiḥ śarairākīrṇavigrahaḥ vinaṣṭavigraharucir nṛpastatyāja dhīratām,प्रदीप्तज्वलनाकारैः शरै��ाकीर्णविग्रहः विनष्टविग्रहरुचिर् नृपस्तत्याज धीरताम् +KDarp_5.41,akāṇḍakhaṇḍitoccaṇḍadarpajvarabharo nṛpaḥ kṛpaṇaḥ prāṇarakṣāyai tameva śaraṇaṃ yayau,अकाण्डखण्डितोच्चण्डदर्पज्वरभरो नृपः कृपणः प्राणरक्षायै तमेव शरणं ययौ +KDarp_5.42,vāritāstrastatastena bhagnamānamanorathaḥ lajjāvikuṇṭhakaṇṭhaḥ svāṃ rājadhānīṃ yayau nṛpaḥ,वारितास्त्रस्ततस्तेन भग्नमानमनोरथः लज्जाविकुण्ठकण्ठः स्वां राजधानीं ययौ नृपः +KDarp_5.43,iti mānasya mahatām api ghorāśanirmadaḥ lohasya svamaleneva kṣayo darpeṇa tejasaḥ,इति मानस्य महताम् अपि घोराशनिर्मदः लोहस्य स्वमलेनेव क्षयो दर्पेण तेजसः +KDarp_5.44,tasmātsadā mānadhanena puṃsā darpaḥ prayatnena nivāraṇīyaḥ darpogravaktrasya suhṛjjano 'pi sarvātmanā tivranipātasajjaḥ,तस्मात्सदा मानधनेन पुंसा दर्पः प्रयत्नेन निवारणीयः दर्पोग्रवक्त्रस्य सुहृज्जनो ऽपि सर्वात्मना तिव्रनिपातसज्जः +KDarp_5.45,adarpaśauryaspṛhaṇīyasattvā goviprarakṣākṣapitasvadehāḥ prayānti vīrāḥ sukṛtāmṛtādrair yaśaḥśarīrairajarāmaratvam,अदर्पशौर्यस्पृहणीयसत्त्वा गोविप्ररक्षाक्षपितस्वदेहाः प्रयान्ति वीराः सुकृतामृताद्रैर् यशःशरीरैरजरामरत्वम् +KDarp_6.1,ṣaṣṭho vicāraḥ jagatyeko bhadradvirada iva dānārdrasaraṇir yaśasvī niḥsvānāmahamabhimatāśāphalataruḥ iti tyāgodagraṃ vahati kila darpaṃ manasi yas tadudbhūtaṃ sarvaṃ sukṛtamapahāya vrajati saḥ,षष्ठो विचारः जगत्येको भद्रद्विरद इव दानार्द्रसरणिर् यशस्वी निःस्वानामहमभिमताशाफलतरुः इति त्यागोदग्रं वहति किल दर्पं मनसि यस् तदुद्भूतं सर्वं सुकृतमपहाय व्रजति सः +KDarp_6.2,svargādisaṃbhogaphalābhilāṣāt pātrāya pūjāṃ pratipadyate yaḥ dharmārthapaṇyakrayavikrayo 'sau kastena dānaprabhavo 'bhimānaḥ,स्वर्गादिसंभोगफलाभिलाषात् पात्राय पूजां प्रतिपद्यते यः धर्मार्थपण्यक्रयविक्रयो ऽसौ कस्तेन दानप्रभवो ऽभिमानः +KDarp_6.3,yadvidyādiguṇotkarṣaviśeṣaparitoṣitaiḥ dīyate prītidhanayoḥ sa paṇyakrayavikrayaḥ,यद्विद्यादिगुणोत्कर्षविशेषपरितोषितैः दीयते प्रीतिधनयोः स पण्यक्रयविक्रयः +KDarp_6.4,lokaprasiddhisiddhyai yaḥ prayacchati guṇastavaiḥ karoti vittayaśasoḥ sa tadā krayavikrayam,लोकप्रसिद्धिसिद्ध्यै यः प्रयच्छति गुणस्तवैः करोति वित्तयशसोः स तदा क्रयविक्रयम् +KDarp_6.5,avamānahataṃ yacca dattamaśraddhayā dhanam ūṣare niṣphalaṃ bījaṃ kṣiptamakṣiptameva tat,अवमानहतं यच्च दत्तमश्रद्धया धनम् ऊषरे निष्फलं बीजं क्षिप्तमक्षिप्तमेव तत् +KDarp_6.6,tyāgino 'nyasya saṃgharṣe kīrtyutkarṣajigīṣayā dattaṃ kāraṇabhūtasya tasyaivānte phalapradam,त्यागिनो ऽन्यस्य संघर्षे कीर्त्युत्कर्षजिगीषया दत्तं कारणभूतस्य तस्यैवान्ते फलप्रदम् +KDarp_6.7,parārtiśamanaṃ vittam ajñātamanudīritam aphalākāṅkṣayā yuktaṃ prayātyalpamanalpatām,परार्तिशमनं वित्तम् अज्ञातमनुदीरितम् अफलाकाङ्क्षया युक्तं प्रयात्यल्पमनल्पताम् +KDarp_6.8,kurukṣetrādideśeṣu kāleṣvarkagrahādiṣu ātmopakāramātreṇa pātre dānena kiṃ madaḥ,कुरुक्षेत्रादिदेशेषु कालेष्वर्कग्रहादिषु आत��मोपकारमात्रेण पात्रे दानेन किं मदः +KDarp_6.9,deśakālakriyāpātrāṇy avicāryaiva kevalam pareṣāmārtiśamanaṃ dayārdraṃ dānamucyate,देशकालक्रियापात्राण्य् अविचार्यैव केवलम् परेषामार्तिशमनं दयार्द्रं दानमुच्यते +KDarp_6.10,rakṣāyai saṃpadāṃ putrakalatrasukhasiddhaye dīyate yatprayatnena lobhadānena tena kim,रक्षायै संपदां पुत्रकलत्रसुखसिद्धये दीयते यत्प्रयत्नेन लोभदानेन तेन किम् +KDarp_6.11,vāde khalaiḥ khalīkṛtya vedhadrutaparīkṣayā dīyate yaccirakliṣṭaṃ kaṣṭadānena tena kim,वादे खलैः खलीकृत्य वेधद्रुतपरीक्षया दीयते यच्चिरक्लिष्टं कष्टदानेन तेन किम् +KDarp_6.12,tyaktvāśāgatasatpātraṃ pūrṇāyābhyarthya dīyate yattaducchvāsasaṃtaptaṃ dagdhadānena tena kim,त्यक्त्वाशागतसत्पात्रं पूर्णायाभ्यर्थ्य दीयते यत्तदुच्छ्वाससंतप्तं दग्धदानेन तेन किम् +KDarp_6.13,anyadābhāṣitaṃ pūrvaṃ dattamanyattato 'lpakam yatsadoṣamayogyaṃ vā kūṭadānena tena kim,अन्यदाभाषितं पूर्वं दत्तमन्यत्ततो ऽल्पकम् यत्सदोषमयोग्यं वा कूटदानेन तेन किम् +KDarp_6.14,cirasevānurodhena lobhakṛcchrādanicchayā aprasādena yaddattaṃ balādānena tena kim,चिरसेवानुरोधेन लोभकृच्छ्रादनिच्छया अप्रसादेन यद्दत्तं बलादानेन तेन किम् +KDarp_6.15,yatpuṣpadhūpatilakapratipattipradarśitam dattamatyalpaniḥsāraṃ dambhadānena tena kim,यत्पुष्पधूपतिलकप्रतिपत्तिप्रदर्शितम् दत्तमत्यल्पनिःसारं दम्भदानेन तेन किम् +KDarp_6.16,prabhūtabhārasaṃbhāraṃ rājacaurādiviplave dattvā yadduṣṭamudghuṣṭaṃ śalyadānena tena kim,प्रभूतभारसंभारं राजचौरादिविप्लवे दत्त्वा यद्दुष्टमुद्घुष्टं शल्यदानेन तेन किम् +KDarp_6.17,anāsvādyamavikreyam anādeyamanīpsitam dattaṃ nirupakāraṃ yad vandhyadānena tena kim,अनास्वाद्यमविक्रेयम् अनादेयमनीप्सितम् दत्तं निरुपकारं यद् वन्ध्यदानेन तेन किम् +KDarp_6.18,ṛṇavaccirasaṃśodhyaṃ vacasā pratipāditam yannityayācanadveṣaṃ yācyadānena tena kim,ऋणवच्चिरसंशोध्यं वचसा प्रतिपादितम् यन्नित्ययाचनद्वेषं याच्यदानेन तेन किम् +KDarp_6.19,ekasmai pūrṇamanyasmai kṛśaṃ tulyaguṇodaye bhedādyadarpitaṃ rāgadveṣadānena tena kim,एकस्मै पूर्णमन्यस्मै कृशं तुल्यगुणोदये भेदाद्यदर्पितं रागद्वेषदानेन तेन किम् +KDarp_6.20,ṛṇadaiḥ svajanaiḥ putrair labdhakṣāmapratigrahaḥ nityamāyāsyate yena kalidānena tena kim,ऋणदैः स्वजनैः पुत्रैर् लब्धक्षामप्रतिग्रहः नित्यमायास्यते येन कलिदानेन तेन किम् +KDarp_6.21,na parasyārtiśanamaṃ nātmanaḥ puṇyakāraṇam dattālpamūlyenāptaṃ yat svalpadānena tena kim,न परस्यार्तिशनमं नात्मनः पुण्यकारणम् दत्ताल्पमूल्येनाप्तं यत् स्वल्पदानेन तेन किम् +KDarp_6.22,durgraheṣu viruddheṣu daśāpāke 'tidāruṇe dīyate doṣaśāntyai yad bhayadānena tena kim,दुर्ग्रहेषु विरुद्धेषु दशापाके ऽतिदारुणे दीयते दोषशान्त्यै यद् भयदानेन तेन किम् +KDarp_6.23,mumūrṣastyaktasarvāśaḥ śayanastho dadāti yat mūrcchāsthānena manasā mohadānena tena kim,मुमूर्षस्त्यक्तसर्वाशः शयनस्थो ददाति यत् मूर्च्छास्थानेन मनसा मोहदानेन तेन किम् +KDarp_6.24,dattaṃ priyaviyogograśokaśalyārtacetasā yatpaścāttāpajananaṃ bāṣpadānena tena kim,दत्तं प्रियवियोगोग्रशोकशल्यार्तचेतसा यत्पश्चात्तापजननं बाष्पदानेन तेन किम् +KDarp_6.25,purohitāya gurave śāntisvastividhāyine dīyate yatprasaṅgena bhṛtidānena tena kim,पुरोहिताय गुरवे शान्तिस्वस्तिविधायिने दीयते यत्प्रसङ्गेन भृतिदानेन तेन किम् +KDarp_6.26,yatsaṃtyaktaphalaspṛhaṃ yaducitaṃ sarvasvabhūtaṃ ca yan nānyāyena yadarjitaṃ paradhanasparśena śaptaṃ na yat dattvā duḥkhaśataṃ na yatsvavacasā paścānna yadgaṇyate taddānaṃ dhanabījavāpanipuṇaḥ śeṣaḥ prakāraḥ kṛṣeḥ,यत्संत्यक्तफलस्पृहं यदुचितं सर्वस्वभूतं च यन् नान्यायेन यदर्जितं परधनस्पर्शेन शप्तं न यत् दत्त्वा दुःखशतं न यत्स्ववचसा पश्चान्न यद्गण्यते तद्दानं धनबीजवापनिपुणः शेषः प्रकारः कृषेः +KDarp_6.27,prāptuṃ svargavarāṅganāstanataṭasparśātiriktaṃ sukhaṃ datto merurapi prayāti tṛṇatāmātmopakārecchayā āpannārtivilokane karuṇayā śraddhāsudhāpūritaṃ sattvotsāhasamanvitaṃ tṛṇamapi trailokyadānādhikam,प्राप्तुं स्वर्गवराङ्गनास्तनतटस्पर्शातिरिक्तं सुखं दत्तो मेरुरपि प्रयाति तृणतामात्मोपकारेच्छया आपन्नार्तिविलोकने करुणया श्रद्धासुधापूरितं सत्त्वोत्साहसमन्वितं तृणमपि त्रैलोक्यदानाधिकम् +KDarp_6.28,yudhiṣṭhirasya bhūbhartuḥ purā kanakavarṣiṇaḥ aśvamedhe vidhānena vartamāne mahākratau,युधिष्ठिरस्य भूभर्तुः पुरा कनकवर्षिणः अश्वमेधे विधानेन वर्तमाने महाक्रतौ +KDarp_6.29,sajjāsu rājabhojyāsu vividhāsvannapāliṣu aniśaṃ ratnapātreṣu bhuñjāneṣu dvijanmasu,सज्जासु राजभोज्यासु विविधास्वन्नपालिषु अनिशं रत्नपात्रेषु भुञ्जानेषु द्विजन्मसु +KDarp_6.30,vipreṣu pūryamāṇeṣu maṇikāñcanaśāsanaiḥ ucchiṣṭabhūmiṃ nakulaḥ svabilātsamupāyayau,विप्रेषु पूर्यमाणेषु मणिकाञ्चनशासनैः उच्छिष्टभूमिं नकुलः स्वबिलात्समुपाययौ +KDarp_6.31,dīptakāñcanavarṇena pārśvenaikena śobhitaḥ apareṇāsuvarṇena vitīrṇajanakautukaḥ,दीप्तकाञ्चनवर्णेन पार्श्वेनैकेन शोभितः अपरेणासुवर्णेन वितीर्णजनकौतुकः +KDarp_6.32,so 'bhyetya tūrṇamucchiṣṭa hemapātracyute 'mbhasi luloṭha śapharotphālaparivartavivartanaiḥ,सो ऽभ्येत्य तूर्णमुच्छिष्ट हेमपात्रच्युते ऽम्भसि लुलोठ शफरोत्फालपरिवर्तविवर्तनैः +KDarp_6.33,suvarṇapārśvaṃ nakulaṃ dṛṣṭvā sarve kutūhalāt majjantamucchiṣṭajale kṣitipāya nyavedayan,सुवर्णपार्श्वं नकुलं दृष्ट्वा सर्वे कुतूहलात् मज्जन्तमुच्छिष्टजले क्षितिपाय न्यवेदयन् +KDarp_6.34,prāptena bhūbhujā dṛṣṭvā dṛṣṭyā pṛṣṭa iveṣṭayā so 'vadadvismayabhuvā suspaṣṭākṣarayā girā,प्राप्तेन भूभुजा दृष्ट्वा दृष्ट्या पृष्ट इवेष्टया सो ऽवदद्विस्मयभुवा सुस्पष्टाक्षरया गिरा +KDarp_6.35,rājannasyātidānasya na paśyāmyucitaṃ phalam asmātprabhūtasaṃbhārāt saktupātraṃ varaṃ param,राजन्नस्यातिदानस्य न पश्याम्युचितं फलम् अस्मात्प्रभूतसंभारात् सक्तुपात्रं वरं परम् +KDarp_6.36,pravṛtte 'sminmahādāne mahataste mahīpate vitte vṛtte ca citte ca śuddhiṃ ko vetti tattvataḥ,प्रवृत्ते ऽस्मिन्महादाने महत��्ते महीपते वित्ते वृत्ते च चित्ते च शुद्धिं को वेत्ति तत्त्वतः +KDarp_6.37,saṃbhāro 'yaṃ bhuvanabhavanavyāptiparyāptabhogaḥ sarvāśāsu pratatajanatāpūraṇe 'tyantatucchaḥ āpannārtipraśamanavidhau sattvaśuddhipradāne saṃnaddhānāmapi tṛṇakaṇaḥ kāñcanādritvameti,संभारो ऽयं भुवनभवनव्याप्तिपर्याप्तभोगः सर्वाशासु प्रततजनतापूरणे ऽत्यन्ततुच्छः आपन्नार्तिप्रशमनविधौ सत्त्वशुद्धिप्रदाने संनद्धानामपि तृणकणः काञ्चनाद्रित्वमेति +KDarp_6.38,śrūyatām yanmayā dṛṣṭaṃ bhūpate svayamadbhutam udetyudīrite yasmin kāye romāñcakañcukaḥ,श्रूयताम् यन्मया दृष्टं भूपते स्वयमद्भुतम् उदेत्युदीरिते यस्मिन् काये रोमाञ्चकञ्चुकः +KDarp_6.39,śiloñchavṛttinā pūrvaṃ vipreṇa kṣetracāriṇā upavāsakṛśenāptaṃ yavastokaṃ kalatriṇā,शिलोञ्छवृत्तिना पूर्वं विप्रेण क्षेत्रचारिणा उपवासकृशेनाप्तं यवस्तोकं कलत्रिणा +KDarp_6.40,saktupātre tataḥ siddhe kṛtadevapitṛkriyaḥ jāyāputravibhāgena svaṃ bhāgaṃ bhoktumudyayau,सक्तुपात्रे ततः सिद्धे कृतदेवपितृक्रियः जायापुत्रविभागेन स्वं भागं भोक्तुमुद्ययौ +KDarp_6.41,sa prāṇāhutitoyārthī dadarśātithimāgatam kṣutkṣāmakukṣiṃ saṃkṣiptasarvāṅgaśithilākṛtim,स प्राणाहुतितोयार्थी ददर्शातिथिमागतम् क्षुत्क्षामकुक्षिं संक्षिप्तसर्वाङ्गशिथिलाकृतिम् +KDarp_6.42,tasmai vihitasatkāraḥ saprasādena cetasā śraddhāsudhāvasiktaṃ tat sa dadau nijabhojanam,तस्मै विहितसत्कारः सप्रसादेन चेतसा श्रद्धासुधावसिक्तं तत् स ददौ निजभोजनम् +KDarp_6.43,nigīrṇo 'tithinā tasminn akṣīṇakṣudvikāriṇā tadbhāryāpyādaravatī tasmai svamaśanaṃ dadau,निगीर्णो ऽतिथिना तस्मिन्न् अक्षीणक्षुद्विकारिणा तद्भार्याप्यादरवती तस्मै स्वमशनं ददौ +KDarp_6.44,tenāpyatṛptimālokya tatsūnuḥ śraddhayātithim svabhojanena vidadhe saṃpūrṇāśananirvṛttam,तेनाप्यतृप्तिमालोक्य तत्सूनुः श्रद्धयातिथिम् स्वभोजनेन विदधे संपूर्णाशननिर्वृत्तम् +KDarp_6.45,gate bhuktvātithau tasminn upavāsakṛśo dvijaḥ sattvotsāhayutastasthau klānto 'pi niśi nirvyathaḥ,गते भुक्त्वातिथौ तस्मिन्न् उपवासकृशो द्विजः सत्त्वोत्साहयुतस्तस्थौ क्लान्तो ऽपि निशि निर्व्यथः +KDarp_6.46,athāhaṃ saktugandhena nirgataḥ kṣudhito bilāt prāptastatparṇakuṭikām utsṛṣṭocchiṣṭavartinīm,अथाहं सक्तुगन्धेन निर्गतः क्षुधितो बिलात् प्राप्तस्तत्पर्णकुटिकाम् उत्सृष्टोच्छिष्टवर्तिनीम् +KDarp_6.47,tatrācamanatoyena spṛṣṭamātrasya me nṛpa pasya me dakṣiṇaṃ pārśvaṃ jataṃ hemamayacchavi,तत्राचमनतोयेन स्पृष्टमात्रस्य मे नृप पस्य मे दक्षिणं पार्श्वं जतं हेममयच्छवि +KDarp_6.48,tato 'haṃ vāmapārśvasya hemacchāyāptaye sadā nirnidraścintayā yātaḥ kṛśatāmeva kevalam,ततो ऽहं वामपार्श्वस्य हेमच्छायाप्तये सदा निर्निद्रश्चिन्तया यातः कृशतामेव केवलम् +KDarp_6.49,yadyatprāpnoti puruṣaḥ karmayogātsamīhitam tattatsaṃpūraṇāyaiva yāti cintāvidheyatām,यद्यत्प्राप्नोति पुरुषः कर्मयोगात्समीहितम् तत्तत्संपूरणायैव याति चिन्ताविधेयताम् +KDarp_6.50,adhunā vartamāne 'sminn aśvamedhe tava kratau hemapārśvāśayāyāto viprocchiṣṭāmahīmaham,अधुना वर्तमाने ऽस्मिन्न् अश्वमेधे तव क्रतौ हेमपार्श्वाशयायातो विप्रोच्छिष्टामहीमहम् +KDarp_6.51,ratnakāñcanapātrāmbusiktasya luṭhataściram mama kāntilavo 'pyaṅge na kaścidiha dṛśyate,रत्नकाञ्चनपात्राम्बुसिक्तस्य लुठतश्चिरम् मम कान्तिलवो ऽप्यङ्गे न कश्चिदिह दृश्यते +KDarp_6.52,sarvathā sattvaśuddhāya dānāyātilaghīyase namo mahāphalāyaiva na bhogāṅgaprasaṅgine,सर्वथा सत्त्वशुद्धाय दानायातिलघीयसे नमो महाफलायैव न भोगाङ्गप्रसङ्गिने +KDarp_6.53,ityuktvā nakule yāte tattatheti yudhiṣṭhiraḥ vicintya saṃtatocchvāsaḥ kṣaṇaṃ stimitatāṃ yayau,इत्युक्त्वा नकुले याते तत्तथेति युधिष्ठिरः विचिन्त्य संततोच्छ्वासः क्षणं स्तिमिततां ययौ +KDarp_6.54,tasmātsuvarṇāmbararatnabhūmidānairna darpaḥ puruṣeṇa kāryaḥ bhavatyudāraṃ karuṇārdrasattvaṃ dānaṃ sadā kasyacideva puṇyaiḥ,तस्मात्सुवर्णाम्बररत्नभूमिदानैर्न दर्पः पुरुषेण कार्यः भवत्युदारं करुणार्द्रसत्त्वं दानं सदा कस्यचिदेव पुण्यैः +KDarp_7.1,saptamo vicāraḥ tapaḥ sadā rāgadhanābhimānamohaprahāṇāya satāmabhīṣṭam tenaiva darpo yadi kiṃ vṛthaiva tyakto nikāyaḥ kṣapitaśca kāyaḥ,सप्तमो विचारः तपः सदा रागधनाभिमानमोहप्रहाणाय सतामभीष्टम् तेनैव दर्पो यदि किं वृथैव त्यक्तो निकायः क्षपितश्च कायः +KDarp_7.2,sarvātmanā śuddhadhiyā vidheyaḥ saṃsāradoṣapraśamāya yatnaḥ kopopataptaṃ dhanarāgadigdhaṃ karoti tīvraṃ na tapaḥ praśāntim,सर्वात्मना शुद्धधिया विधेयः संसारदोषप्रशमाय यत्नः कोपोपतप्तं धनरागदिग्धं करोति तीव्रं न तपः प्रशान्तिम् +KDarp_7.3,cittaṃ viraktaṃ yadi kiṃ tapobhiś cittaṃ sarāgaṃ yadi kiṃ tapobhiḥ cittaṃ prasannaṃ yadi kiṃ tapobhiś cittaṃ sakopaṃ yadi kiṃ tapobhiḥ,चित्तं विरक्तं यदि किं तपोभिश् चित्तं सरागं यदि किं तपोभिः चित्तं प्रसन्नं यदि किं तपोभिश् चित्तं सकोपं यदि किं तपोभिः +KDarp_7.4,kopena śāpaśpuritādharāṇāṃ kāmena kampasphuritādharāṇām svedāmbhasā tulyasamudbhavena nistejasāṃ kiṃ tapasā munīnām,कोपेन शापश्पुरिताधराणां कामेन कम्पस्फुरिताधराणाम् स्वेदाम्भसा तुल्यसमुद्भवेन निस्तेजसां किं तपसा मुनीनाम् +KDarp_7.5,bhāryāpyahalyā kila gautamasya kruddhasya śāpena śilā babhūva nīto vasiṣṭhena ruṣābhiśaptaś caṇḍālatāṃ bhūmipatistraśaṅkuḥ,भार्याप्यहल्या किल गौतमस्य क्रुद्धस्य शापेन शिला बभूव नीतो वसिष्ठेन रुषाभिशप्तश् चण्डालतां भूमिपतिस्त्रशङ्कुः +KDarp_7.6,bhūmagnamūrtirvararatnalobhād vipāṭayantīṃ nayane sukanyām tatpāṇisaṃsparśasukhādareṇa sehe nikāraṃ cyavanaḥ sarāgaḥ,भूमग्नमूर्तिर्वररत्नलोभाद् विपाटयन्तीं नयने सुकन्याम् तत्पाणिसंस्पर्शसुखादरेण सेहे निकारं च्यवनः सरागः +KDarp_7.7,pāṇḍuḥ priyākaṇṭhavilambibāhur yayau stananyastatanuryadastam dagdhaḥ parīkṣitphaṇiphūtkṛtairyat tapasvikopasya vijṛmbhitaṃ tat,पाण्डुः प्रियाकण्ठविलम्बिबाहुर् ययौ स्तनन्यस्ततनुर्यदस्तम् दग्धः परीक्षित्फणिफूत्कृतैर्यत् तपस्विकोपस्य विजृम्भितं तत् +KDarp_7.8,visārasaṃsāratarorna yena niḥśeṣamunmūlitameva mūlam śāpopatāpaprabhuṇā pareṣāṃ kiṃ tena mithyātapasā munīnām,विसारसंसारतरोर्न येन निःशेषमुन्मूलितमेव मूलम् शापोपतापप्रभुणा परेषां किं तेन मिथ्यातपसा मुनीनाम् +KDarp_7.9,na rājasevārajasā viluptaṃ na bhūmividyādivivādataptam na dambhadīkṣākuhakākulaṃ yat kalyāṇamittraṃ vimalaṃ vrataṃ tat,न राजसेवारजसा विलुप्तं न भूमिविद्यादिविवादतप्तम् न दम्भदीक्षाकुहकाकुलं यत् कल्याणमित्त्रं विमलं व्रतं तत् +KDarp_7.10,sasaṃcayaṃ guptakalatraputraṃ punargṛhītavyavāharabhāram dambhābhimānodbhavakaṣṭabhūtaṃ mithyāvrataṃ jīvitavṛttyupāyaḥ,ससंचयं गुप्तकलत्रपुत्रं पुनर्गृहीतव्यवाहरभारम् दम्भाभिमानोद्भवकष्टभूतं मिथ्याव्रतं जीवितवृत्त्युपायः +KDarp_7.11,sarāgarogaṃ bahulapramohaṃ sarogasaṃbhāramakharvagarvam pradveṣadoṣoṣṇamameyamāyaṃ saṃsāracihnaṃ vratametadagryam,सरागरोगं बहुलप्रमोहं सरोगसंभारमखर्वगर्वम् प्रद्वेषदोषोष्णममेयमायं संसारचिह्नं व्रतमेतदग्र्यम् +KDarp_7.12,jaṭākṣasūtrājinayogapaṭṭakanyādṛḍhagranthinipīḍyamānam vivekahīnaṃ virataprakāśaṃ vrataṃ bṛhadbandhanamāmananti,जटाक्षसूत्राजिनयोगपट्टकन्यादृढग्रन्थिनिपीड्यमानम् विवेकहीनं विरतप्रकाशं व्रतं बृहद्बन्धनमामनन्ति +KDarp_7.13,sarāgakāṣāyakaṣāyacittaṃ śīlāṃśukatyāgadigambaraṃ vā laulyodbhavadbhasmabharaprahāsaṃ vrataṃ na veṣodbhaṭatulyavṛttam,सरागकाषायकषायचित्तं शीलांशुकत्यागदिगम्बरं वा लौल्योद्भवद्भस्मभरप्रहासं व्रतं न वेषोद्भटतुल्यवृत्तम् +KDarp_7.14,niḥsaṅgayogaṃ dhanabhogasaṅgaṃ vilambikaṅkālakapālamālam kopākulaṃ sparśavivarjanīyaṃ bhāravrataṃ tatkathayanti pāpam,निःसङ्गयोगं धनभोगसङ्गं विलम्बिकङ्कालकपालमालम् कोपाकुलं स्पर्शविवर्जनीयं भारव्रतं तत्कथयन्ति पापम् +KDarp_7.15,bālastapasvī kimato 'sti hāsyaṃ yuvā vanaiṣī kimato 'styayogyam vṛddha sarāgaḥ kimato 'sti nindyaṃ mūrkhaḥ pramātā kimato 'sti śocyam,बालस्तपस्वी किमतो ऽस्ति हास्यं युवा वनैषी किमतो ऽस्त्ययोग्यम् वृद्ध सरागः किमतो ऽस्ति निन्द्यं मूर्खः प्रमाता किमतो ऽस्ति शोच्यम् +KDarp_7.16,kṣamā śamaḥ śāsanamindriyāṇāṃ manaḥ prasiktaṃ karuṇāmṛtena tapo 'rhametatsajane vane vā kāyasya saṃśoṣaṇamanyadāhuḥ,क्षमा शमः शासनमिन्द्रियाणां मनः प्रसिक्तं करुणामृतेन तपो ऽर्हमेतत्सजने वने वा कायस्य संशोषणमन्यदाहुः +KDarp_7.17,himācale śyāmaladevadāruvane purā nirjharacāruhāsye tapasyatāṃ śoṣajuṣāṃ munīnāṃ kālo yayau varṣasahasrasaṃkhyaḥ,हिमाचले श्यामलदेवदारुवने पुरा निर्झरचारुहास्ये तपस्यतां शोषजुषां मुनीनां कालो ययौ वर्षसहस्रसंख्यः +KDarp_7.18,tataḥ kadācidbhagavānbhavārtihārī vihārāya nabhaḥpathena samaṃ bhavānyā vṛṣabhādhirūḍhaḥ samāyayau śītamayūkhamauliḥ,ततः कदाचिद्भगवान्भवार्तिहारी विहाराय नभःपथेन समं भवान्या वृषभाधिरूढः समाययौ शीतमयूखमौलिः +KDarp_7.19,tasyoditānāṃ vadanaprabhāṇāṃ dīrghīkṛtānekaśaśiprabhāṇām vilāsahāsyena nabho babhūva vibhaktisaṃsaktasitottarīyam,तस्योदितानां वदनप्रभाणां दीर्घीकृतानेकशशिप्रभाणाम् विलासहास्येन नभो बभूव विभक्तिसंसक्तसितोत्तरीयम् +KDarp_7.20,devī vilokyātha tapaḥprayatnatīvraprayāsaprakaṭāsthiśeṣān munīnkṛpāveśaviṣaṇṇacittā śaśāṅkalekhābharaṇaṃ babhāṣe,देवी विलोक्याथ तपःप्रयत्नतीव्रप्रयासप्रकटास्थिशेषान् मुनीन्कृपावेशविषण्णचित्ता शशाङ्कलेखाभरणं बभाषे +KDarp_7.21,deva tvadārādhananiścalānāṃ saṃtyaktasarvāgrahanigrahāṇām tapa kriyāśoṣitavigrahāṇāṃ nādyāpi muktiḥ kimaho munīnām,देव त्वदाराधननिश्चलानां संत्यक्तसर्वाग्रहनिग्रहाणाम् तप क्रियाशोषितविग्रहाणां नाद्यापि मुक्तिः किमहो मुनीनाम् +KDarp_7.22,kasmādamī varṣasahasralagnakleśāvalagnāstanuśoṣamagnāḥ bhavatpadaṃ nityasukhāya naiva nirāmayaṃ tanmunayaḥ prayānti,कस्मादमी वर्षसहस्रलग्नक्लेशावलग्नास्तनुशोषमग्नाः भवत्पदं नित्यसुखाय नैव निरामयं तन्मुनयः प्रयान्ति +KDarp_7.23,pṛthuḥ prasādaḥ prathamāgateṣu nirādaratvaṃ cirasaṃśriteṣu svācchandyalīlāvipulāvalepād eṣu svabhāvaḥ sulabhaḥ prabhūṇām,पृथुः प्रसादः प्रथमागतेषु निरादरत्वं चिरसंश्रितेषु स्वाच्छन्द्यलीलाविपुलावलेपाद् एषु स्वभावः सुलभः प्रभूणाम् +KDarp_7.24,iti priyāyāḥ praṇayopapannam ākarṇya vākyaṃ giriśo 'bravīttām kurvanviṣaśyāmalakaṇṭhakāntiṃ dantaprabhābhiḥ pratibhāvihīnam,इति प्रियायाः प्रणयोपपन्नम् आकर्ण्य वाक्यं गिरिशो ऽब्रवीत्ताम् कुर्वन्विषश्यामलकण्ठकान्तिं दन्तप्रभाभिः प्रतिभाविहीनम् +KDarp_7.25,devi tvayoktam dayayā munīnāṃ bhaktānurodhāducitaṃ mamaitat eṣāṃ bhavollaṅganavighnabhūtau śāntiṃ gatau kiṃ tu na kāmakopau,देवि त्वयोक्तम् दयया मुनीनां भक्तानुरोधादुचितं ममैतत् एषां भवोल्लङ्गनविघ्नभूतौ शान्तिं गतौ किं तु न कामकोपौ +KDarp_7.26,vanapraveśairniyamairaśeṣaiḥ kriyāviśeṣaiḥ kṛtakāyaśoṣaiḥ na nirvikāraṃ padamāpnuvanti kopena kāmena ca kṛṣyamāṇāḥ,वनप्रवेशैर्नियमैरशेषैः क्रियाविशेषैः कृतकायशोषैः न निर्विकारं पदमाप्नुवन्ति कोपेन कामेन च कृष्यमाणाः +KDarp_7.27,pratyakṣameṣāṃ manaso vikāraṃ saṃdarśayāmyeṣa niṣaktamantaḥ tīvravrataiḥ śuṣyati kāya eva na vāsanālīnaghanapramohaḥ,प्रत्यक्षमेषां मनसो विकारं संदर्शयाम्येष निषक्तमन्तः तीव्रव्रतैः शुष्यति काय एव न वासनालीनघनप्रमोहः +KDarp_7.28,saṃtyaktabhogāḥ spṛhayā vimuktāḥ snehe 'pyarāgāḥ sujane 'pyasaṅgāḥ bhajantyavikleśatapaḥprasaktā yuktāḥ prakāmaṃ padamavyayaṃ tat,संत्यक्तभोगाः स्पृहया विमुक्ताः स्नेहे ऽप्यरागाः सुजने ऽप्यसङ्गाः भजन्त्यविक्लेशतपःप्रसक्ता युक्ताः प्रकामं पदमव्ययं तत् +KDarp_7.29,uktveti śaṃbhurvṛṣabhātsalīlaṃ girerivāgrādavatīrya bhūmim kṣaṇādabhūdadbhutarūparāśir nagnavrataḥ kāntisudhāvadātaḥ,उक्त्वेति शंभुर्वृषभात्सलीलं गिरेरिवाग्रादवतीर्य भूमिम् क्षणादभूदद्भुतरूपराशिर् नग्नव्रतः कान्तिसुधावदातः +KDarp_7.30,tasyāmarādhīśakirīṭaratnaśoṇaprabhārdrāviva pādapadmau pracakraturvidrumabālavallīnavaprarohādbhutagarvamurvyām,तस्यामराधीशकिरीटरत्नशोणप्रभार्द्राविव पादपद्मौ प्रचक्रतुर्विद्रुमबालवल्लीनवप्ररोहाद्भुतगर्वमुर्व्याम् +KDarp_7.31,suspaṣṭajānu pracitoruśobhi nābhihradāvartavibhaktamadhyam tattasya rūpaṃ pravilambibāhoḥ pīnāṃsamāsīnmukhapūrṇacandram,सुस्पष्टजानु प्रचितोरुशोभि नाभिह्रदावर्तविभक्तमध्यम् तत्तस्य रूपं प्रविलम्बिबाहोः पीनांसमासीन्मुखपूर्णचन्द्रम् +KDarp_7.32,ananyalāvaṇyasudhābdhimadhyasnātairivāṅgaiḥ sphaṭikāvadātaiḥ cakre daśāśāḥ sa pṛthuprakāśā digambaratvādiva jātahāsāḥ,अनन्यलावण्यसुधाब्धिमध्यस्नातैरिवाङ्गैः स्फटिकावदातैः चक्रे दशाशाः स पृथुप्रकाशा दिगम्बरत्वादिव जातहासाः +KDarp_7.33,pāṇisthitaśyāmamayūrapicchacchāyācchaṭāvicchurito 'sya kaṇṭhaḥ / rarāja līnāntarakālakūṭamiṣāgninevārpitadhūmalekhaḥ,पाणिस्थितश्याममयूरपिच्छच्छायाच्छटाविच्छुरितो ऽस्य कण्ठः / रराज लीनान्तरकालकूटमिषाग्निनेवार्पितधूमलेखः +KDarp_7.34,* sa locanābhyāṃ pṛthupakṣmalābhyām āraktaparyantamanoharābhyām vyadhādivānaṅganavāṅgasaṅge digaṅganānāmanurāgadīkṣām,* स लोचनाभ्यां पृथुपक्ष्मलाभ्याम् आरक्तपर्यन्तमनोहराभ्याम् व्यधादिवानङ्गनवाङ्गसङ्गे दिगङ्गनानामनुरागदीक्षाम् +KDarp_7.35,dṛṣṭvā trilokīkalitābhilāṣaṃ vapuḥ smarārerjanitasmaraṃ tat pūrvāpakārasmṛtijātalajjaṃ cakṣuḥ kṣaṇaṃ kvāpi yayau tṛtīyam,दृष्ट्वा त्रिलोकीकलिताभिलाषं वपुः स्मरारेर्जनितस्मरं तत् पूर्वापकारस्मृतिजातलज्जं चक्षुः क्षणं क्वापि ययौ तृतीयम् +KDarp_7.36,babhau sa kāntaḥ kuṭilāsitena skandhaspṛśā kuntalasaṃcayena anveṣṭumiṣṭāṃ mukuṭendulekhāṃ niśāgaṇeneva samāgatena,बभौ स कान्तः कुटिलासितेन स्कन्धस्पृशा कुन्तलसंचयेन अन्वेष्टुमिष्टां मुकुटेन्दुलेखां निशागणेनेव समागतेन +KDarp_7.37,latāvadhūpallavapāṇimuktaiḥ smitāvadātairvibabhau ca puṣpaiḥ rūpāntare nihnutajahnukanyāphenāvaśeṣairiva kīrṇakeśaḥ,लतावधूपल्लवपाणिमुक्तैः स्मितावदातैर्विबभौ च पुष्पैः रूपान्तरे निह्नुतजह्नुकन्याफेनावशेषैरिव कीर्णकेशः +KDarp_7.38,tenānyarūpeṇa kṛtā navaiva kāntiścakāśe nijarūpaguptyai jūṭādivendurmṛditaḥ karābhyāṃ sarvāṅgamabhyaṅgapade niyuktaḥ,तेनान्यरूपेण कृता नवैव कान्तिश्चकाशे निजरूपगुप्त्यै जूटादिवेन्दुर्मृदितः कराभ्यां सर्वाङ्गमभ्यङ्गपदे नियुक्तः +KDarp_7.39,rūpaṃ virūpīkṛtamanmathasya tattasya kāntyā kamanīyamāsīt lajjāpahārādvanadevatānāṃ savismayo yena navābhilāṣaḥ,रूपं विरूपीकृतमन्मथस्य तत्तस्य कान्त्या कमनीयमासीत् लज्जापहाराद्वनदेवतानां सविस्मयो येन नवाभिलाषः +KDarp_7.40,vivāsasastasya sasaṅgamaṅge lajjāvatīnāṃ spṛhayaiva petuḥ netrāṇi vidyādharasundarīṇāṃ līlāravindārdhatiraskṛtāni,विवाससस्तस्य ससङ्गमङ्गे लज्जावतीनां स्पृहयैव पेतुः नेत्राणि विद्याधरसुन्दरीणां लीलारविन्दार्धतिरस्कृतानि +KDarp_7.41,nabhaḥsthitānāṃ tridaśāṅganānāṃ tadgātrasaundaryavaśīkṛtānām prakampaśiñjānavibhūṣaṇānāṃ netrotsavo 'bhūdgativighnabhūtaḥ,नभःस्थितानां त्रिदशाङ्गनानां तद्गात्रसौन्दर्यवशीकृतानाम् प्रकम्प��िञ्जानविभूषणानां नेत्रोत्सवो ऽभूद्गतिविघ्नभूतः +KDarp_7.42,susiddhakanyāñjalipallavāgravimuktanīlotpalapuṣpakuñjam aṅge jagallocanavargamasya saundaryasaṃsaktamivābabhāse,सुसिद्धकन्याञ्जलिपल्लवाग्रविमुक्तनीलोत्पलपुष्पकुञ्जम् अङ्गे जगल्लोचनवर्गमस्य सौन्दर्यसंसक्तमिवाबभासे +KDarp_7.43,taddarśane kautukaniścalānāṃ karṇāvataṃsīkṛtalocanānām mṛgāṅganānāmapi saspṛhābhūn nitāntamantaḥkaraṇapravṛttiḥ,तद्दर्शने कौतुकनिश्चलानां कर्णावतंसीकृतलोचनानाम् मृगाङ्गनानामपि सस्पृहाभून् नितान्तमन्तःकरणप्रवृत्तिः +KDarp_7.44,tasya praveśe vadanādhivāsalobhabhramadbhṛṅgagaṇāñcitānām abhūtsajṛmbhaśvasanākulānāṃ muhurlatānāṃ kusumeṣu kampaḥ,तस्य प्रवेशे वदनाधिवासलोभभ्रमद्भृङ्गगणाञ्चितानाम् अभूत्सजृम्भश्वसनाकुलानां मुहुर्लतानां कुसुमेषु कम्पः +KDarp_7.45,śanaiḥ śanairāśramasaṃnikarṣaṃ taṃ yauvanaṃ mūrtamivāpatantam vilokya kāntaṃ munikāminīnāṃ manaḥ praharṣocchalitaṃ babhūva,शनैः शनैराश्रमसंनिकर्षं तं यौवनं मूर्तमिवापतन्तम् विलोक्य कान्तं मुनिकामिनीनां मनः प्रहर्षोच्छलितं बभूव +KDarp_7.46,tāsāṃ tadālokananirnimeṣā dṛṣṭiḥ paraṃ karṇapathapraviṣṭā / utsṛṣṭalajjāvipulābhilāṣādasūcayanmugdhamṛgīvilāsam,तासां तदालोकननिर्निमेषा दृष्टिः परं कर्णपथप्रविष्टा / उत्सृष्टलज्जाविपुलाभिलाषादसूचयन्मुग्धमृगीविलासम् +KDarp_7.47,* tāsāṃ tadarcārabhasotthitānāṃ srastāṃśukotkampighanastanīnām navena kāmena khalīkṛtānāṃ jṛmbhābhavo 'bhūdbhujayorvilāsaḥ,* तासां तदर्चारभसोत्थितानां स्रस्तांशुकोत्कम्पिघनस्तनीनाम् नवेन कामेन खलीकृतानां जृम्भाभवो ऽभूद्भुजयोर्विलासः +KDarp_7.48,tāsāṃ babhau romalatā mukhendubhītā tamaḥśrīḥ stanarakṣiteva rāgāgnidhūmaprasarāgryalekhā tanīyasī nābhivinirgateva,तासां बभौ रोमलता मुखेन्दुभीता तमःश्रीः स्तनरक्षितेव रागाग्निधूमप्रसराग्र्यलेखा तनीयसी नाभिविनिर्गतेव +KDarp_7.49,tasyādhare cumbanalālaseva kaṇṭhe haṭhāliṅganasaspṛheva hṛdi stananyāsasamutsukeva papāta dṛṣṭiḥ sahasaiva tāsām,तस्याधरे चुम्बनलालसेव कण्ठे हठालिङ्गनसस्पृहेव हृदि स्तनन्याससमुत्सुकेव पपात दृष्टिः सहसैव तासाम् +KDarp_7.50,bhṛṅgasvanairāhitahuṃkṛtābhiḥ puṣpyatprasūnaiḥ prasṛtasmitābhiḥ vātāñcitaiḥ pallavapaṇibhistā nivāryamāṇā iva mañjarībhiḥ,भृङ्गस्वनैराहितहुंकृताभिः पुष्प्यत्प्रसूनैः प्रसृतस्मिताभिः वाताञ्चितैः पल्लवपणिभिस्ता निवार्यमाणा इव मञ्जरीभिः +KDarp_7.51,saṃtarjyamānā iva homadhūmalekhāvalībhrūbhramaṇena digbhiḥ tasyāntike śīladukūlamuktisajjā vilajjāḥ prasabhaṃ babhūvuḥ,संतर्ज्यमाना इव होमधूमलेखावलीभ्रूभ्रमणेन दिग्भिः तस्यान्तिके शीलदुकूलमुक्तिसज्जा विलज्जाः प्रसभं बभूवुः +KDarp_7.52,niḥśvāsinīnāṃ smarabāṇapuṅkhapakṣāntavātairiva kampitānām tāsāṃ vilokyaiva manovikāraṃ bhrūbhaṅgabhīmā muniparṣadāsīt,निःश्वासिनीनां स्मरबाणपुङ्खपक्षान्तवातैरिव कम्पितानाम् तासां विलोक्यैव मनोविकारं भ्रूभङ्गभीमा मुनिपर���षदासीत् +KDarp_7.53,kopotkaṭavyāghravidīryamāṇakṣamāmṛgīraktaciteva teṣām āsannadoṣāgamavāsarāntasaṃdhyānibhābhūtsahasaiva dṛṣṭiḥ,कोपोत्कटव्याघ्रविदीर्यमाणक्षमामृगीरक्तचितेव तेषाम् आसन्नदोषागमवासरान्तसंध्यानिभाभूत्सहसैव दृष्टिः +KDarp_7.54,daṣṭādharāḥ kampavidhūrṇamānāḥ svedārdradehā viṣamaṃ śvasantaḥ te bhejire rāgasamudgaterṣyāḥ kopākulāḥ kāmukavṛttameva,दष्टाधराः कम्पविधूर्णमानाः स्वेदार्द्रदेहा विषमं श्वसन्तः ते भेजिरे रागसमुद्गतेर्ष्याः कोपाकुलाः कामुकवृत्तमेव +KDarp_7.55,antarjvalatkopakṛśānudhūmasaṃkāśakṛṣṇājinabaddhakakṣaḥ tridaṇḍamudyamya javena kaścid abhyādravannagnatanuṃ vṛṣāṅkam,अन्तर्ज्वलत्कोपकृशानुधूमसंकाशकृष्णाजिनबद्धकक्षः त्रिदण्डमुद्यम्य जवेन कश्चिद् अभ्याद्रवन्नग्नतनुं वृषाङ्कम् +KDarp_7.56,bṛsīṃ samutkṣipya sakampabāhuś cikṣepa kaścitkṣamayā vihīnaḥ yenāsanātkṣmāvirahādivāśu mohe nirālambatanuḥ papāta,बृसीं समुत्क्षिप्य सकम्पबाहुश् चिक्षेप कश्चित्क्षमया विहीनः येनासनात्क्ष्माविरहादिवाशु मोहे निरालम्बतनुः पपात +KDarp_7.57,kamaṇḍaluṃ kaścidakāṇḍacaṇḍasaṃrambhapiṇḍīkṛtakopatulyam ādāya mohena pinākapāṇeḥ puraḥ prahārābhimukho babhūva,कमण्डलुं कश्चिदकाण्डचण्डसंरम्भपिण्डीकृतकोपतुल्यम् आदाय मोहेन पिनाकपाणेः पुरः प्रहाराभिमुखो बभूव +KDarp_7.58,teṣāmamarṣādbhṛśamakṣamāṇāṃ soḍhuṃ nikāraṃ kṣaṇamakṣamāṇām prāpuḥ prayātāḥ kṣitimakṣamālā bhrūbhaṅgatāṃ tasya tapovanasya,तेषाममर्षाद्भृशमक्षमाणां सोढुं निकारं क्षणमक्षमाणाम् प्रापुः प्रयाताः क्षितिमक्षमाला भ्रूभङ्गतां तस्य तपोवनस्य +KDarp_7.59,tatsaṃbhramādāśramamañjarīṇāṃ kampākulānāṃ kusumāntarotthaiḥ āsītpramohapratimo 'ndhakāraḥ śāpākṣarāmairbhramarairbhramadbhiḥ,तत्संभ्रमादाश्रममञ्जरीणां कम्पाकुलानां कुसुमान्तरोत्थैः आसीत्प्रमोहप्रतिमो ऽन्धकारः शापाक्षरामैर्भ्रमरैर्भ्रमद्भिः +KDarp_7.60,te prāpurīrṣyāpadamandhakāri vaktraṃ śaśāṅkopamamīkṣamāṇāḥ kaṇṭhasthalālokanakālakūṭasaṃpūritākṣā iva mohamūrcchām,ते प्रापुरीर्ष्यापदमन्धकारि वक्त्रं शशाङ्कोपममीक्षमाणाः कण्ठस्थलालोकनकालकूटसंपूरिताक्षा इव मोहमूर्च्छाम् +KDarp_7.61,te taṃ smitaprasphuritādharāgram udagralāvaṇyaviśeṣatarṣāḥ patnīvikārogranikāramūcuḥ kaṇṭhāntaraśvāsavikīrṇavarṇāḥ,ते तं स्मितप्रस्फुरिताधराग्रम् उदग्रलावण्यविशेषतर्षाः पत्नीविकारोग्रनिकारमूचुः कण्ठान्तरश्वासविकीर्णवर्णाः +KDarp_7.62,ko 'yaṃ vijātirviguṇaḥ kalāvān nagno vṛṣāṅkaḥ praviśatyalajjaḥ pradūṣitā yena maharṣijuṣṭā gaṅgeva śuddhā lalanāvalīyam,को ऽयं विजातिर्विगुणः कलावान् नग्नो वृषाङ्कः प्रविशत्यलज्जः प्रदूषिता येन महर्षिजुष्टा गङ्गेव शुद्धा ललनावलीयम् +KDarp_7.63,anena saṃsūcayatā nigūḍharūpeṇa darpādakulīnabhāvam nītā pavitratvamiyaṃ munīnāṃ kāpālikeneva vanāntabhūmiḥ,अनेन संसूचयता निगूढरूपेण दर्पादकुलीनभावम् नीता पवित्रत्वमियं मुनीनां कापालिकेने�� वनान्तभूमिः +KDarp_7.64,aho batāsya pratibhā prasahya satīsamāliṅganasaspṛhasya kenāpi kāmatkuhakakrameṇa kāntaṃ kṛtaṃ rūpamanena nūnam,अहो बतास्य प्रतिभा प्रसह्य सतीसमालिङ्गनसस्पृहस्य केनापि कामत्कुहकक्रमेण कान्तं कृतं रूपमनेन नूनम् +KDarp_7.65,uktveti tasmai sasṛjuḥ sakopās te daṇḍapāṣāṇabṛsīśatāni dveṣāvṛtākṣṇāmavivekajanmā mohaḥ pramāde gurutāmupaiti,उक्त्वेति तस्मै ससृजुः सकोपास् ते दण्डपाषाणबृसीशतानि द्वेषावृताक्ष्णामविवेकजन्मा मोहः प्रमादे गुरुतामुपैति +KDarp_7.66,dūre bhavatyatha śanaiḥ śiśirāṃśumaulau teṣaṃ prakopavipulānalatāpitānām taddarśanānusaraṇaprasṛtasya yatnaḥ patnījanasya sutarāṃ vinivartane 'bhūt,दूरे भवत्यथ शनैः शिशिरांशुमौलौ तेषं प्रकोपविपुलानलतापितानाम् तद्दर्शनानुसरणप्रसृतस्य यत्नः पत्नीजनस्य सुतरां विनिवर्तने ऽभूत् +KDarp_7.67,atha sa bhagavānbhargaḥ svargāpagāpṛthunirjharaprasṛtahasitastasmādeśātkrameṇa tirohitaḥ praśamavimalaṃ vyoma vyāpya priyāmavadatsmayasmitasitamukhīṃ dṛṣṭaṃ devi tvayā municeṣṭitam,अथ स भगवान्भर्गः स्वर्गापगापृथुनिर्झरप्रसृतहसितस्तस्मादेशात्क्रमेण तिरोहितः प्रशमविमलं व्योम व्याप्य प्रियामवदत्स्मयस्मितसितमुखीं दृष्टं देवि त्वया मुनिचेष्टितम् +KDarp_7.68,bhasmasmeraśarīratā pṛthujaṭābandhaḥ śiromuṇḍanaṃ kuṇḍī daṇḍakamaṇḍalupraṇayitā carmākṣasūtragrahaḥ kāṣāyavyasanaṃ nirambararuciḥ kaṅkālamālādhṛtiḥ kāmakrodhavaśādviśeṣaruciraṃ sarvaṃ vṛthaiva vratam,भस्मस्मेरशरीरता पृथुजटाबन्धः शिरोमुण्डनं कुण्डी दण्डकमण्डलुप्रणयिता चर्माक्षसूत्रग्रहः काषायव्यसनं निरम्बररुचिः कङ्कालमालाधृतिः कामक्रोधवशाद्विशेषरुचिरं सर्वं वृथैव व्रतम् +KDarp_7.69,darpotkopātparaṇitajaṭāsūtrabandhacca mohād antaḥsīdatsarasaviṣayāsvādasaṃvādasaṅgāt āśāpāśavyasananicayādvāsanālīnadoṣān naiṣāṃ muktirbhavati tapasā kāyasaṃśoṣaṇena,दर्पोत्कोपात्परणितजटासूत्रबन्धच्च मोहाद् अन्तःसीदत्सरसविषयास्वादसंवादसङ्गात् आशापाशव्यसननिचयाद्वासनालीनदोषान् नैषां मुक्तिर्भवति तपसा कायसंशोषणेन +KDarp_7.70,ityuktaṃ tripurāriṇā girisutā śrutvā yathārthaṃ vaco niścitya vratamapraśāntamanasāṃ mithyaiva kāyakṣayam saṃsāroparamāya moharajasaḥ śāntyai munīnāṃ paraṃ rāgadveṣavimuktaye ca dayayā cakre harasyārthanām,इत्युक्तं त्रिपुरारिणा गिरिसुता श्रुत्वा यथार्थं वचो निश्चित्य व्रतमप्रशान्तमनसां मिथ्यैव कायक्षयम् संसारोपरमाय मोहरजसः शान्त्यै मुनीनां परं रागद्वेषविमुक्तये च दयया चक्रे हरस्यार्थनाम् +KDarp_7.71,devyārthito 'tha bhagavānkṛpayā smarāris teṣāmanugrahamayena vilokanena cakre smitasnapitadigvadano munīnāṃ līnasya moharajasaḥ sahasaiva śāntim,देव्यार्थितो ऽथ भगवान्कृपया स्मरारिस् तेषामनुग्रहमयेन विलोकनेन चक्रे स्मितस्नपितदिग्वदनो मुनीनां लीनस्य मोहरजसः सहसैव शान्तिम् +KDarp_7.72,tapoviśeṣairniśitaprayatnais tasmānna kāryaḥ pṛthumohadarpaḥ dveṣeṇa rāgeṇa mohadayena tapaḥ kṣayaṃ yāti saha smayena,तपोविशेषैर्निशितप्रयत्नैस् तस्म���न्न कार्यः पृथुमोहदर्पः द्वेषेण रागेण मोहदयेन तपः क्षयं याति सह स्मयेन +KDarp_7.73,praśānto 'ntastṛṣṇāviṣamaparitāpaḥ śamajalair aśeṣaḥ saṃtoṣāmṛtavisarapānena vapuṣaḥ asaṅgaḥ saṃbhogaḥ kamaladalakīlālatulyā bhavāraṇye puṃsāṃ parahitamudāraṃ khalu tapaḥ,प्रशान्तो ऽन्तस्तृष्णाविषमपरितापः शमजलैर् अशेषः संतोषामृतविसरपानेन वपुषः असङ्गः संभोगः कमलदलकीलालतुल्या भवारण्ये पुंसां परहितमुदारं खलु तपः