diff --git "a/gopalacampu_clean.csv" "b/gopalacampu_clean.csv"
new file mode 100644--- /dev/null
+++ "b/gopalacampu_clean.csv"
@@ -0,0 +1,1706 @@
+id,sanskrit,sanskrit_devanagari
+"jgc_1,1.1","Jīvagosvāmin: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 # Text (1) prathamaṃ pūraṇam śrī-śrī-rādhā-ramaṇāya namaḥ śrī-śrī-kṛṣṇa-caitanyāya namaḥ śrī-kṛṣṇa kṛṣṇa-caitanya sa-sanātana-rūpaka | gopāla raghunāthāpta-vraja vallabha pāhi mām","जीवगोस्वामिन्: गोपालचम्पू, प्१-३३, उ१-३, उ५-६, उ२९ # तेxत् (१) प्रथमं पूरणम् श्री-श्री-राधा-रमणाय नमः श्री-श्री-कृष्ण-चैतन्याय नमः श्री-कृष्ण कृष्ण-चैतन्य स-सनातन-रूपक । गोपाल रघुनाथाप्त-व्रज वल्लभ पाहि माम्"
+"jgc_1,1.2",,
+"jgc_1,1.3",so' haṃ kāvyasya lakṣyeṇa mano nirmāmi tādṛśam | tan mahānto yad īkṣeraṃs tadā hemni cito maṇiḥ,सोऽ हं काव्यस्य लक्ष्येण मनो निर्मामि तादृशम् । तन् महान्तो यद् ईक्षेरंस् तदा हेम्नि चितो मणिः
+"jgc_1,1.4",pūrvottaratayā campū-dvayī seyaṃ trayī trayī | pṛthak pṛthag grantha-tulyā yathecchaṃ sadbhir īkṣyatām,पूर्वोत्तरतया चम्पू-द्वयी सेयं त्रयी त्रयी । पृथक् पृथग् ग्रन्थ-तुल्या यथेच्छं सद्भिर् ईक्ष्यताम्
+"jgc_1,1.5",śrī-gopāla-gaṇānāṃ gopālānāṃ pramodāya | bhavatu samantād eṣā nāmnā gopāla-campūr yā,श्री-गोपाल-गणानां गोपालानां प्रमोदाय । भवतु समन्ताद् एषा नाम्ना गोपाल-चम्पूर् या
+"jgc_1,1.6",yadyapi ciram antardhā jātā śrī-gokula-sthānām | tadapi mahātmasu teṣāṃ vyūha-samūhaḥ puraḥ sphuran jayati,यद्यपि चिरम् अन्तर्धा जाता श्री-गोकुल-स्थानाम् । तदपि महात्मसु तेषां व्यूह-समूहः पुरः स्फुरन् जयति
+"jgc_1,1.7",,
+"jgc_1,1.8",[vasanta-tilaka],[वसन्त-तिलक]
+"jgc_1,1.9","[gīti] kiṃ ca, tasmin śrī-hari-rādhayor yugalitaṃ yad bhāti kuṇda-dvayaṃ saṃsaṅgena parasparaṃ parimalān manye tayos tan-miṣam | premāsīt prakaṭaṃ yataḥ śvasanakaiḥ kampānvitaṃ jādya-yug bhaktārdra-sthiti-kṛc ca tad ghana-rasākāraṃ darīdṛśyate","[गीति] किं च, तस्मिन् श्री-हरि-राधयोर् युगलितं यद् भाति कुण्द-द्वयं संसङ्गेन परस्परं परिमलान् मन्ये तयोस् तन्-मिषम् । प्रेमासीत् प्रकटं यतः श्वसनकैः कम्पान्वितं जाद्य-युग् भक्तार्द्र-स्थिति-कृच् च तद् घन-रसाकारं दरीदृश्यते"
+"jgc_1,1.10",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,1.11",[rathoddhatā] tasyāṃ cotprekṣante- śva-snigdha-vṛnda-viṣaya-priyatā-mahimnā svedāṃśa eva kim u kṛṣṇatanor visārī | vṛndasya kṛṣṇa-viṣaya-priyataiva kiṃ vā tad-bhāva-bhāvita-gatir bhavati sma kṛṣṇā,[रथोद्धता] तस्यां चोत्प्रेक्षन्ते- श्व-स्निग्ध-वृन्द-विषय-प्रियता-महिम्ना स्वेदांश एव किम् उ कृष्णतनोर् विसारी । वृन्दस्य कृष्ण-विषय-प्रियतैव किं वा तद्-भाव-भावित-गतिर् भवति स्म कृष्णा
+"jgc_1,1.12",[[vasantatilakā]],[[वसन्ततिलका]]
+"jgc_1,1.13",[[vasantatilakā]],[[वसन्ततिलका]]
+"jgc_1,1.14",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,1.15",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,1.16",,
+"jgc_1,1.17",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,1.18",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,1.19",[gīti] tasminn aṃśo yeṣām iti vā gamyo bahu-vrīhiḥ | vrīhi-nibhas tat-premā teṣāṃ vṛttau tad-āśrayo yuktaḥ,[गीति] तस्मिन्न् अंशो येषाम् इति वा गम्यो बहु-व्रीहिः । व्रीहि-निभस् तत्-प्रेमा तेषां वृत्तौ तद्-आश्रयो युक्तः
+"jgc_1,1.20",,
+"jgc_1,1.21",[vasantatilakā] tatrādhirājyaṃ kila rādhikām anu prattaṃ priyeṇeti purāṇa-viśrutam | ahaṃ tu manye punar-uktam eva tad guṇena tasyāḥ sa ca yad vaśaṃ-gataḥ,[वसन्ततिलका] तत्राधिराज्यं किल राधिकाम् अनु प्रत्तं प्रियेणेति पुराण-विश्रुतम् । अहं तु मन्ये पुनर्-उक्तम् एव तद् गुणेन तस्याः स च यद् वशं-गतः
+"jgc_1,1.22",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,1.23",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,1.24",[śārdūlā],[शार्दूला]
+"jgc_1,1.25",[śikhariṇī] paśyantī jalajekṣaṇā ghana-rasāvarta-śrutiḥ śṛṇvatī jighrantī jhaṣa-nāsikā tarala-dor āliṅganaṃ kurvatī | jalpantīva ca haṃsa-cakra-vadanā nīrātmanā kṛṣṇa-bhāg yā kṛṣṇā bata sātha kīdṛg asakṛd devyātmanā ceṣṭate,[शिखरिणी] पश्यन्ती जलजेक्षणा घन-रसावर्त-श्रुतिः शृण्वती जिघ्रन्ती झष-नासिका तरल-दोर् आलिङ्गनं कुर्वती । जल्पन्तीव च हंस-चक्र-वदना नीरात्मना कृष्ण-भाग् या कृष्णा बत साथ कीदृग् असकृद् देव्यात्मना चेष्टते
+"jgc_1,1.26",[śārdūlā],[शार्दूला]
+"jgc_1,1.27",[mālinī] yatra ca- kāścit paṅka-kairavāvali-lasat-srotasvatī-prāntagā nānā-puṣpa-vanī-virājad avanī-madhya-sthitāḥ kāścana | kekā-jhaṅkṛti-mat-kuhū-madhuritāḥ kāntāṅga-carcācitā nāsādṛk-śravasaḥ sadāpi sukhadā rāsāṅkitā bhūmayaḥ,[मालिनी] यत्र च- काश्चित् पङ्क-कैरवावलि-लसत्-स्रोतस्वती-प्रान्तगा नाना-पुष्प-वनी-विराजद् अवनी-मध्य-स्थिताः काश्चन । केका-झङ्कृति-मत्-कुहू-मधुरिताः कान्ताङ्ग-चर्चाचिता नासादृक्-श्रवसः सदापि सुखदा रासाङ्किता भूमयः
+"jgc_1,1.28",[śārdūlā] kiṃ ca- bhāṇḍīras taraṇi-padaṃ samunnater na prāyātaḥ param iha kintu vistṛteś ca | tac-chākhāḥ pariviharann avāra-pāre kālindyā muhur abhiyāti gopa-saṅghaḥ,[शार्दूला] किं च- भाण्डीरस् तरणि-पदं समुन्नतेर् न प्रायातः परम् इह किन्तु विस्तृतेश् च । तच्-छाखाः परिविहरन्न् अवार-पारे कालिन्द्या मुहुर् अभियाति गोप-सङ्घः
+"jgc_1,1.29",[praharṣiṇī] tathā- kvacit sadmābhāsa-prakaṭa-balavat-koṭara-ghaṭaḥ kvacit palyaṅkābha-prathita-pṛthu-śākhā-sukhatamaḥ | kvacid dolātulya-grathita-latikā-pāli-valitaḥ sadāsau bhāṇḍīraḥ kam iva hari-keliṃ na tanute,[प्रहर्षिणी] तथा- क्वचित् सद्माभास-प्रकट-बलवत्-कोटर-घटः क्वचित् पल्यङ्काभ-प्रथित-पृथु-शाखा-सुखतमः । क्वचिद् दोलातुल्य-ग्रथित-लतिका-पालि-वलितः सदासौ भाण्डीरः कम् इव हरि-केलिं न तनुते
+"jgc_1,1.30",[śikhariṇī] tad-udīcīm anudeśaḥ prathayati saukhyāni rāma-ghaṭṭākhyaḥ | yatra ca rāmaṃ kurvan sukhayati rāmaḥ sarāmatām añcan,[शिखरिणी] तद्-उदीचीम् अनुदेशः प्रथयति सौख्यानि राम-घट्टाख्यः । यत्र च रामं कुर्वन् सुखयति रामः सरामताम् अञ्चन्
+"jgc_1,1.31",[gītiḥ],[गीतिः]
+"jgc_1,1.32",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,1.33",[mandākrāntā] yasyākarṇanam apy apūrvam amita-brahmāṇḍa-koṭi-vraje vaikuṇṭheṣv api vāñchitaṃ kim aparaṃ yal-lālasā śrīr api | goloke sa tu bāndhavāgrimatayā vibhrājate sarvadā yeṣāṃ tan-madhurimṇi hanta mama hṛn majjan muhuḥ sajjati,[मन्दाक्रान्ता] यस्याकर्णनम् अप्य् अपूर्वम् अमित-ब्रह्माण्ड-कोटि-व्रजे वैकुण्ठेष्व् अपि वाञ्छितं किम् अपरं यल्-लालसा श्रीर् अपि । गोलोके स तु बान्धवाग्रिमतया विभ्राजते सर्वदा ये���ां तन्-मधुरिम्णि हन्त मम हृन् मज्जन् मुहुः सज्जति
+"jgc_1,1.34",[śārdūlā],[शार्दूला]
+"jgc_1,1.35",[śikhariṇī] tatrāpi- kva cāpi kṛṣṇa-rāmau tau kara-baddha-karau mithaḥ | hasantau hāsayantau ca kurvāte cittam ākulam,[शिखरिणी] तत्रापि- क्व चापि कृष्ण-रामौ तौ कर-बद्ध-करौ मिथः । हसन्तौ हासयन्तौ च कुर्वाते चित्तम् आकुलम्
+"jgc_1,1.36",kiṃ ca- vṛkṣān aṅkurayantu vidruta-daśām adrīn nayantu drutaṃ stambhaṃ cāmbhasi lambhayantu saritāṃ kiṃ vā pratīcīnatām | veṇu-dhvāna-ghaṭā yato' tinikaṭāḥ kasmād akasmād balāt karṇābhyarṇa-gatā iva sphuṭam amūn dhunvanti tad-dhyāyinaḥ,किं च- वृक्षान् अङ्कुरयन्तु विद्रुत-दशाम् अद्रीन् नयन्तु द्रुतं स्तम्भं चाम्भसि लम्भयन्तु सरितां किं वा प्रतीचीनताम् । वेणु-ध्वान-घटा यतोऽ तिनिकटाः कस्माद् अकस्माद् बलात् कर्णाभ्यर्ण-गता इव स्फुटम् अमून् धुन्वन्ति तद्-ध्यायिनः
+"jgc_1,1.37",[śārdūlā],[शार्दूला]
+"jgc_1,1.38",[upajāti],[उपजाति]
+"jgc_1,1.39",[vasanta],[वसन्त]
+"jgc_1,1.40",[*2] [śikhariṇī] [*2] the two latter lines are also found at the end of gc (uttara-campū 37v55). sandhyayos tu- vatsān mocayatāṃ dhanāni duhatāṃ dugdhāni sañcinvatāṃ gāḥ sambhālayatāṃ gṛhān pracalatāṃ kṛṣṇaṃ puraḥ kurvatām | tal-līlāḥ parigāyatāṃ pulakitām aśrāṇi cātanvatāṃ gopānāṃ bata cittam uccita-madaṃ mac-cittam ākrāmati,[*२] [शिखरिणी] [*२] थे त्wओ लत्तेर् लिनेस् अरे अल्सो फ़ोउन्द् अत् थे एन्द् ओफ़् ग्च् (उत्तर-चम्पू ३७व्५५). सन्ध्ययोस् तु- वत्सान् मोचयतां धनानि दुहतां दुग्धानि सञ्चिन्वतां गाः सम्भालयतां गृहान् प्रचलतां कृष्णं पुरः कुर्वताम् । तल्-लीलाः परिगायतां पुलकिताम् अश्राणि चातन्वतां गोपानां बत चित्तम् उच्चित-मदं मच्-चित्तम् आक्रामति
+"jgc_1,1.41",[śārdūlā],[शार्दूला]
+"jgc_1,1.42",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,1.43",[śikhariṇī] sakhīnāṃ sāraṇya-tridaśa-sudṛśāṃ gāna-valanāṃ muhuḥ prodyan-mūrcchāṃ madhu-madhura-rāga-praṇayinīm | hari-premārta-strī-prathama-racitāṃ śṛṇvati jane sukhaṃ vā duḥkhaṃ vety avakalayituṃ kaḥ prabhavati,[शिखरिणी] सखीनां सारण्य-त्रिदश-सुदृशां गान-वलनां मुहुः प्रोद्यन्-मूर्च्छां मधु-मधुर-राग-प्रणयिनीम् । हरि-प्रेमार्त-स्त्री-प्रथम-रचितां शृण्वति जने सुखं वा दुःखं वेत्य् अवकलयितुं कः प्रभवति
+"jgc_1,1.44",[śikhariṇī] kvacid gānaṃ sūkṣmaṃ kvacid api ca tauryatrika-kalā kvacit premṇā goṣṭhī kvacid api mahā-keli-kalahaḥ | iti sphāraṃ tābhiḥ praṇaya-maya-sāraṃ viharaṇaṃ harer dhyāyan nānā bhavati kavi-cittaṃ muhur api,[शिखरिणी] क्वचिद् गानं सूक्ष्मं क्वचिद् अपि च तौर्यत्रिक-कला क्वचित् प्रेम्णा गोष्ठी क्वचिद् अपि महा-केलि-कलहः । इति स्फारं ताभिः प्रणय-मय-सारं विहरणं हरेर् ध्यायन् नाना भवति कवि-चित्तं मुहुर् अपि
+"jgc_1,1.45",[śikhariṇī] premā kāmati tat-kriyā kalahati stambhādi-bhāvāvalī sakhyāṃ sañcarati śrutaṃ ca caritaṃ sarva-śrutaṃ laṅghati | itthaṃ keli-kalā-kalāpa-kalitaṃ vṛndāvanāntar-vane dampatyor nikhilaṃ vicāra-padavīm uddhūya vibhrājate,[शिखरिणी] प्रेमा कामति तत्-क्रिया कलहति स्तम्भादि-भावावली सख्यां सञ्चरति श्रुतं च चरितं ���र्व-श्रुतं लङ्घति । इत्थं केलि-कला-कलाप-कलितं वृन्दावनान्तर्-वने दम्पत्योर् निखिलं विचार-पदवीम् उद्धूय विभ्राजते
+"jgc_1,1.46",[śārdūla] akuṇṭhām utkaṇṭhāṃ vahati harir āsu pratipadaṃ harāv apy etā yad vyatimilana-saukhyaṃ vijayate | aho yasmād asmin nirupadhi sakhī-vṛndam ubhaya- prakṛṣṭotkaṇṭhitvaṃ viśati tad idaṃ hanta kim iva,[शार्दूल] अकुण्ठाम् उत्कण्ठां वहति हरिर् आसु प्रतिपदं हराव् अप्य् एता यद् व्यतिमिलन-सौख्यं विजयते । अहो यस्माद् अस्मिन् निरुपधि सखी-वृन्दम् उभय- प्रकृष्टोत्कण्ठित्वं विशति तद् इदं हन्त किम् इव
+"jgc_1,1.47","[śikhariṇī] api sundaratāṃ prati tāḥ, sundaratāṃ kila vahanti gopālyaḥ | yan nirdūṣaṇa-bhūṣaṇa-, bhūṣaṇa-kṛṣṇe vibhūṣaṇāyante","[शिखरिणी] अपि सुन्दरतां प्रति ताः, सुन्दरतां किल वहन्ति गोपाल्यः । यन् निर्दूषण-भूषण-, भूषण-कृष्णे विभूषणायन्ते"
+"jgc_1,1.48","[udgītiḥ] na bhajati lakṣmīs tulanām, iti kiṃ stutaye ghaṭeta rādhāyāḥ | yā lakṣmīm api jetrīḥ, sva-rucā gopīḥ pṛthak kurute","[उद्गीतिः] न भजति लक्ष्मीस् तुलनाम्, इति किं स्तुतये घटेत राधायाः । या लक्ष्मीम् अपि जेत्रीः, स्व-रुचा गोपीः पृथक् कुरुते"
+"jgc_1,1.49",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,1.50",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,1.51",iti | [indravajrā],इति । [इन्द्रवज्रा]
+"jgc_1,1.52",[śārdūlā] netraṃ śrotraṃ cittam apy anyad anyat tucchaṃ yasmin bhāti kṛṣṇaṃ vinā tu | ghoṣe tasmiṃś cakṣuṣaś cakṣur evaṃ śrautī vārtā paśya dṛśyā vibhāti,[शार्दूला] नेत्रं श्रोत्रं चित्तम् अप्य् अन्यद् अन्यत् तुच्छं यस्मिन् भाति कृष्णं विना तु । घोषे तस्मिंश् चक्षुषश् चक्षुर् एवं श्रौती वार्ता पश्य दृश्या विभाति
+"jgc_1,1.53",[śālinī] vibhrājante sūtra-sañcāra-vidyā pāñcālyaḥ kiṃ viśva-vismāyanāya | kiṃ vā gopāḥ svāntare kṛṣṇa-bhāvair baddhāḥ santas tatra tatra bhramanti,[शालिनी] विभ्राजन्ते सूत्र-सञ्चार-विद्या पाञ्चाल्यः किं विश्व-विस्मायनाय । किं वा गोपाः स्वान्तरे कृष्ण-भावैर् बद्धाः सन्तस् तत्र तत्र भ्रमन्ति
+"jgc_1,1.54",[śālinī] kiṃ ca- pitāyaṃ māteyaṃ pitṛ-sahaja-vargaḥ svayam asau tathaivānye cānya-prathita-hita-sambandha-mahitāḥ | vraje khyātir yaiṣā bakaripu-gaṇe bhāti khalu tāṃ kvacit tulyaḥ premā pathikam anu śaśvad bhramayati,[शालिनी] किं च- पितायं मातेयं पितृ-सहज-वर्गः स्वयम् असौ तथैवान्ये चान्य-प्रथित-हित-सम्बन्ध-महिताः । व्रजे ख्यातिर् यैषा बकरिपु-गणे भाति खलु तां क्वचित् तुल्यः प्रेमा पथिकम् अनु शश्वद् भ्रमयति
+"jgc_1,1.55",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,1.56",[upajāti 12] nityaṃ sudhā-dhāmaja-dhāma-saṅgataḥ pūrṇāṅgatām aṅgala-saṅgatiṃ gatāḥ | yatrāpi kumbhā vidhu-kānta-sambhavāḥ kūṭāntaratva-mukuṭā iva sthitāḥ,[उपजाति १२] नित्यं सुधा-धामज-धाम-सङ्गतः पूर्णाङ्गताम् अङ्गल-सङ्गतिं गताः । यत्रापि कुम्भा विधु-कान्त-सम्भवाः कूटान्तरत्व-मुकुटा इव स्थिताः
+"jgc_1,1.57",[indravaṃśā] yatrānvitā kumbhā vidhukānta-sambhavāḥ kūṭāntaratna-mukuṭā iva sthitāḥ | yatrānvitā svacchatayā vibhātayā hīrādi-ratna-cchadir ālir īkṣyate,[इन्द्रवंशा] यत्रान्वि���ा कुम्भा विधुकान्त-सम्भवाः कूटान्तरत्न-मुकुटा इव स्थिताः । यत्रान्विता स्वच्छतया विभातया हीरादि-रत्न-च्छदिर् आलिर् ईक्ष्यते
+"jgc_1,1.58",[indravaṃśā] mayūra-pārāvata-kokilādyā vasatni yasyāṃ tu vināpi yatnam | śabdāyamānā vipinasya tair ye vivāda-saṃvādavad ācaranti,[इन्द्रवंशा] मयूर-पारावत-कोकिलाद्या वसत्नि यस्यां तु विनापि यत्नम् । शब्दायमाना विपिनस्य तैर् ये विवाद-संवादवद् आचरन्ति
+"jgc_1,1.59",[upajāti 11] vicitra-ratnāvali-citra-carcitā sauvarṇa-bhittiḥ paritaś cakāsatī | gopāla-bālyādii-vilāsa-mādhurīḥ sākṣād ivālakṣayate śiśūn api,[उपजाति ११] विचित्र-रत्नावलि-चित्र-चर्चिता सौवर्ण-भित्तिः परितश् चकासती । गोपाल-बाल्यादिइ-विलास-माधुरीः साक्षाद् इवालक्षयते शिशून् अपि
+"jgc_1,1.60",[upajāti 12] vistāritotsaṅga-nibhair alindaiḥ śliṣyanti kṛṣṇaṃ bhavanāni nityam | yeṣāṃ sadāntar nivasanti te tad- bhaktā amī tādṛśatāṃ vrajanti,[उपजाति १२] विस्तारितोत्सङ्ग-निभैर् अलिन्दैः श्लिष्यन्ति कृष्णं भवनानि नित्यम् । येषां सदान्तर् निवसन्ति ते तद्- भक्ता अमी तादृशतां व्रजन्ति
+"jgc_1,1.61",[indravajrā] prāṅgaṇāni maṇi-darpaṇa-cchavīny ullasanti sadanāvalīm anu | yeṣu nūtana-vadhūr bakāntakaṃ vrīḍa-namra-vadanāpi vīkṣate,[इन्द्रवज्रा] प्राङ्गणानि मणि-दर्पण-च्छवीन्य् उल्लसन्ति सदनावलीम् अनु । येषु नूतन-वधूर् बकान्तकं व्रीड-नम्र-वदनापि वीक्षते
+"jgc_1,1.62",[svāgatā] candrakānta-maṇi-baddha-bhūtale palvalāni ca lasanti sarvataḥ | rādhikādi-mukha-kānti kandalī yāni pūrayanti hanta sarvadā,[स्वागता] चन्द्रकान्त-मणि-बद्ध-भूतले पल्वलानि च लसन्ति सर्वतः । राधिकादि-मुख-कान्ति कन्दली यानि पूरयन्ति हन्त सर्वदा
+"jgc_1,1.63",[svāgatā] lokaḥ śrīnātha-loka-pratiruci-vijayī kānanaṃ śrī-spṛhājid- vāsaḥ śrī-rājadhānī-nikhila-śubha-rucāṃ vāsinas te ta eva | bhoktā kṛṣṇaḥ sa bhogyaḥ praṇaya-madhurimā śaśvad ity evam asmin pratyekaṃ sarvam antaḥkaraṇam atigataṃ kas tad-antaṃ labheta,[स्वागता] लोकः श्रीनाथ-लोक-प्रतिरुचि-विजयी काननं श्री-स्पृहाजिद्- वासः श्री-राजधानी-निखिल-शुभ-रुचां वासिनस् ते त एव । भोक्ता कृष्णः स भोग्यः प्रणय-मधुरिमा शश्वद् इत्य् एवम् अस्मिन् प्रत्येकं सर्वम् अन्तःकरणम् अतिगतं कस् तद्-अन्तं लभेत
+"jgc_1,1.64",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,1.65",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,1.66",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,1.67",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,1.68",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,1.69",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,1.70",[śārdūlā] tatra ca- saṅgāne ced bhajati murajid-bhakta-mātraṃ vimohaṃ śarmāśarmāpy anumiti-miyān tarhi na prekṣakāṇām | śāntir dāsyaṃ sahacara-daśā vatsalatvaṃ tathānyad gacched eṣāṃ hṛdi katham iha kṣīra-vār-vad vivekam,[शार्दूला] तत्र च- सङ्गाने चेद् भजति मुरजिद्-भक्त-मात्रं विमोहं शर्माशर्माप्य् अनुमिति-मियान् तर्हि न प्रेक्षकाणाम् । शान्तिर् दास्यं सहचर-दशा वत्सलत्वं तथान्यद् गच्छेद् एषां हृदि कथम् इह क्षीर-वार्-वद् विवेकम्
+"jgc_1,1.71",[mandākrāntā],[मन्���ाक्रान्ता]
+"jgc_1,1.72",[mandākrāntā] geheśi tvaṃ carita-sukṛtā hanta vatsas tvad-agre vakti psāti prathayati ruciṃ yācate jāhasīti | ardhād evaṃ sthagita-vacanaṃ sneha-pūrād vrajeśaṃ dhyāyed vṛttiṃ bata na labhate man-mano bambhramīti,[मन्दाक्रान्ता] गेहेशि त्वं चरित-सुकृता हन्त वत्सस् त्वद्-अग्रे वक्ति प्साति प्रथयति रुचिं याचते जाहसीति । अर्धाद् एवं स्थगित-वचनं स्नेह-पूराद् व्रजेशं ध्यायेद् वृत्तिं बत न लभते मन्-मनो बम्भ्रमीति
+"jgc_1,2.1",[mandākrāntā] iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu śrī-goloka-rūpa-nirūpaṇaṃ nāma prathamaṃ pūraṇam ||1|| (2) atha dvitīyaṃ pūraṇam śrī-rādhā-kṛṣṇābhyāṃ namaḥ |||,[मन्दाक्रान्ता] इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु श्री-गोलोक-रूप-निरूपणं नाम प्रथमं पूरणम् ॥१॥ (२) अथ द्वितीयं पूरणम् श्री-राधा-कृष्णाभ्यां नमः ॥।
+"jgc_1,2.2",[śārdūlavikrīḍitā],[शार्दूलविक्रीडिता]
+"jgc_1,2.3","[vasantatilakā] iti sadā bhāvayantaṃ, samprati cātivyagrībhavantaṃ vraja-yuvarājaṃ prati samāśvāsanayā viśvāsanayā ca tāṃ vyavahitāṃ kurvāṇāḥ, prāṇa-tulyāḥ paramālyas tadīya-tāmbūlodgārādi-saṃvalanayā cetanām ālambayanti; samantād api sāntvitām atha pṛcchanti ca, ""hanta, keyaṃ tava rītiḥ?"" iti |","[वसन्ततिलका] इति सदा भावयन्तं, सम्प्रति चातिव्यग्रीभवन्तं व्रज-युवराजं प्रति समाश्वासनया विश्वासनया च तां व्यवहितां कुर्वाणाः, प्राण-तुल्याः परमाल्यस् तदीय-ताम्बूलोद्गारादि-संवलनया चेतनाम् आलम्बयन्ति; समन्ताद् अपि सान्त्विताम् अथ पृच्छन्ति च, ""हन्त, केयं तव रीतिः?"" इति ।"
+"jgc_1,2.4",[vaṃśasthavilā],[वंशस्थविला]
+"jgc_1,2.5",,
+"jgc_1,2.6",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,2.7",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,2.8",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,2.9",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,2.10",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,2.11",[srāgdharā] tasmin nīrāja-nirmañchana-bhavika-padārthāli-saṃsparśanānām ājyādarśādi-darśa-dvija-nija-janatārcādikānāṃ śubhānām | kṛṣṇo gotrādir āsīt pravara-vara-daśāṃ tāni jagmuḥ samantād yebhyo' nye ca prathante śubha-śata-nivahasyānvayāḥ sarva-loke,[स्राग्धरा] तस्मिन् नीराज-निर्मञ्छन-भविक-पदार्थालि-संस्पर्शनानाम् आज्यादर्शादि-दर्श-द्विज-निज-जनतार्चादिकानां शुभानाम् । कृष्णो गोत्रादिर् आसीत् प्रवर-वर-दशां तानि जग्मुः समन्ताद् येभ्योऽ न्ये च प्रथन्ते शुभ-शत-निवहस्यान्वयाः सर्व-लोके
+"jgc_1,2.12",[srāgdharā] brāhmaṇyas tv adhikacam acyutasya dūrvā pūrvāṇi nyadhiṣata tatra maṅgalāni | yady āśīrvacanam ihārurodha bāṣpaḥ kalyāṇaṃ bata bhavatān manorathasya,[स्राग्धरा] ब्राह्मण्यस् त्व् अधिकचम् अच्युतस्य दूर्वा पूर्वाणि न्यधिषत तत्र मङ्गलानि । यद्य् आशीर्वचनम् इहारुरोध बाष्पः कल्याणं बत भवतान् मनोरथस्य
+"jgc_1,2.13",[praharṣiṇī] dṛgambhaḥ-stambha-ruddhāpi kurvatī tilakaṃ prasūḥ | kuryāt kiṃ yadi sāhāyyaṃ nākariṣyata rohiṇī?,[प्रहर्षिणी] दृगम्भः-स्तम्भ-रुद्धापि कुर्वती तिलकं प्रसूः । कुर्यात् किं यदि साहाय्यं नाकरिष्यत रोहिणी?
+"jgc_1,2.14",mātuḥ pitus tasya ca tatra mātṛ- bhāvānvitā-bhrātṛ-vadhū-svasṝṇām | upāyanaṃ puṇḍram itīyatī gīr āsīt tadīyārtha-caye mitir na,मातुः पित���स् तस्य च तत्र मातृ- भावान्विता-भ्रातृ-वधू-स्वसॄणाम् । उपायनं पुण्ड्रम् इतीयती गीर् आसीत् तदीयार्थ-चये मितिर् न
+"jgc_1,2.15",[upajāti],[उपजाति]
+"jgc_1,2.16",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,2.17","[mālinī] ""aṅghri-kṣālana-mārjane iha bhavān jīyād"" iti prārthanā, samyag vījanam antarā pramadasūhāsa-prasū-sūktayaḥ | rucyānāṃ pariveṣaṇaṃ muraripor dṛṣṭi-prasādāmṛtaṃ yatraivaṃ suhṛdāṃ sabhojana-vidhiḥ sūte na kiṃ vā sukham?","[मालिनी] ""अङ्घ्रि-क्षालन-मार्जने इह भवान् जीयाद्"" इति प्रार्थना, सम्यग् वीजनम् अन्तरा प्रमदसूहास-प्रसू-सूक्तयः । रुच्यानां परिवेषणं मुररिपोर् दृष्टि-प्रसादामृतं यत्रैवं सुहृदां सभोजन-विधिः सूते न किं वा सुखम्?"
+"jgc_1,2.18",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,2.19",[upajāti 11],[उपजाति ११]
+"jgc_1,2.20",,
+"jgc_1,2.21","[śārdūla] tatra sati, acyutasya nayana-dvayam āsāṃ tṛṣṇag apy atihriyā nimimīla | asya mānasam amūr atigūḍhaṃ paśyatīti milituṃ tad ivecchu","[शार्दूल] तत्र सति, अच्युतस्य नयन-द्वयम् आसां तृष्णग् अप्य् अतिह्रिया निमिमील । अस्य मानसम् अमूर् अतिगूढं पश्यतीति मिलितुं तद् इवेच्छु"
+"jgc_1,2.22","[rathoddhatā] yadā ca tāsāṃ sphuraṇaṃ jagāma tan- manas tad āśaṅkata tāsu rādhayā | ""aho gurūṇāṃ purato vikāritāṃ labheya cet kiṃ kara-vaitarām"" iti","[रथोद्धता] यदा च तासां स्फुरणं जगाम तन्- मनस् तद् आशङ्कत तासु राधया । ""अहो गुरूणां पुरतो विकारितां लभेय चेत् किं कर-वैतराम्"" इति"
+"jgc_1,2.23",[vaṃśasthavilā] tatra mātṛ-gaṇataḥ krama-pūrvaṃ prāpya yan baka-śamanaḥ samanujñām | ambakāny aharata pratibimba- vyājataḥ svatanugāny akhilānām,[वंशस्थविला] तत्र मातृ-गणतः क्रम-पूर्वं प्राप्य यन् बक-शमनः समनुज्ञाम् । अम्बकान्य् अहरत प्रतिबिम्ब- व्याजतः स्वतनुगान्य् अखिलानाम्
+"jgc_1,2.24",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,2.25",[kusumavicitrā] tat-tad-vṛndaiḥ kṛta-pariveṣaḥ kṣoṇī-pṛṣṭha-sthita-vidhur eṣaḥ | kramato dṛṣṭi-bhramaṇābhreṣa- sthiti-kṛtam akhilān api viśiśeṣa,[कुसुमविचित्रा] तत्-तद्-वृन्दैः कृत-परिवेषः क्षोणी-पृष्ठ-स्थित-विधुर् एषः । क्रमतो दृष्टि-भ्रमणाभ्रेष- स्थिति-कृतम् अखिलान् अपि विशिशेष
+"jgc_1,2.26",[mātrāsamaka] rahita-nimeṣa-prathitonmeṣa- svaka-dṛk-preṣa-pracitānveṣaḥ | abhavad aśeṣa-cchavi-saviśeṣa- sva-tanu-śleṣaḥ śrī-harir eṣaḥ,[मात्रासमक] रहित-निमेष-प्रथितोन्मेष- स्वक-दृक्-प्रेष-प्रचितान्वेषः । अभवद् अशेष-च्छवि-सविशेष- स्व-तनु-श्लेषः श्री-हरिर् एषः
+"jgc_1,2.27",[mātrāsamaka],[मात्रासमक]
+"jgc_1,2.28",,
+"jgc_1,2.29",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,2.30",[svāgatā] atho vanaṃ prati calitaḥ sahāgrajaḥ samitrakaḥ pṛthu muralīm anādayat | yataḥ śrutād bata puratas tu tasthuṣāṃ supūrṇatābhavad atiśūnyatānyataḥ,[स्वागता] अथो वनं प्रति चलितः सहाग्रजः समित्रकः पृथु मुरलीम् अनादयत् । यतः श्रुताद् बत पुरतस् तु तस्थुषां सुपूर्णताभवद् अतिशून्यतान्यतः
+"jgc_1,2.31",[rucirā] tadā guru-vyavahitim āgatā mudā parasparaṃ paśupa-sutāḥ karair yutāḥ | sabhāgataṃ jahasur adhītya kasyacid vacas tadā skhalitam anūdya cāpare,[रुचिरा] तदा गुरु-व्यवहितिम् आगता मुदा पर���्परं पशुप-सुताः करैर् युताः । सभागतं जहसुर् अधीत्य कस्यचिद् वचस् तदा स्खलितम् अनूद्य चापरे
+"jgc_1,2.32",[rucirā],[रुचिरा]
+"jgc_1,2.33","tena channena cābhūvaṃ chāditānṛta-vāk punaḥ | kathaṃ vā spāśitān kuryāṃ guṇāṃs tān spaṣṭam iṣṭadān""","तेन छन्नेन चाभूवं छादितानृत-वाक् पुनः । कथं वा स्पाशितान् कुर्यां गुणांस् तान् स्पष्टम् इष्टदान्"""
+"jgc_1,2.34",,
+"jgc_1,2.35",iti | anantaraṃ ca-- gāvaḥ svān ṛṣabhān bhujaṅgama-bhujaḥ ṣaḍjān pikāḥ pañcamān anye ca pratipadya tān nija-nijān suṣṭhu svarān veṇutaḥ | āścaryeṇa vikarṣaṇaṃ muhur aho mohaṃ tathā bhejire sarve ced asakṛt kva sāntvana-vidhiṃ kurvantu ke vā tadā?,इति । अनन्तरं च-- गावः स्वान् ऋषभान् भुजङ्गम-भुजः षड्जान् पिकाः पञ्चमान् अन्ये च प्रतिपद्य तान् निज-निजान् सुष्ठु स्वरान् वेणुतः । आश्चर्येण विकर्षणं मुहुर् अहो मोहं तथा भेजिरे सर्वे चेद् असकृत् क्व सान्त्वन-विधिं कुर्वन्तु के वा तदा?
+"jgc_1,2.36","[śārdūla] svayam api mohaṃ bheje yadi nija-veṇu-dhvanau kṛṣṇaḥ | syād urvaritaḥ ko vā, jīvaḥ sa hi sarva-jīvasya","[शार्दूल] स्वयम् अपि मोहं भेजे यदि निज-वेणु-ध्वनौ कृष्णः । स्याद् उर्वरितः को वा, जीवः स हि सर्व-जीवस्य"
+"jgc_1,2.37",iti |,इति ।
+"jgc_1,2.38",,
+"jgc_1,2.39",cokāraṃ pāthasaḥ pāne jhiri-kāraṃ viyojane | tasmāt payasa utthāne cakrus tiritirīti te,चोकारं पाथसः पाने झिरि-कारं वियोजने । तस्मात् पयस उत्थाने चक्रुस् तिरितिरीति ते
+"jgc_1,2.40",stambhayitvāmbhasas tīre go-saṅkhyā go-gaṇān atha | sambhālya sambhṛtānandāḥ kṛta-snānādikā jaguḥ,स्तम्भयित्वाम्भसस् तीरे गो-सङ्ख्या गो-गणान् अथ । सम्भाल्य सम्भृतानन्दाः कृत-स्नानादिका जगुः
+"jgc_1,2.41",prahāpitaṃ pratiśiśu mātṛbhis tadā subhojanaṃ surabhita-yojanaṃ mudā | hariḥ sakhīn pari pariveṣayan hasan parīkṣitaṃ sakṛd akṛta svajihvayā,प्रहापितं प्रतिशिशु मातृभिस् तदा सुभोजनं सुरभित-योजनं मुदा । हरिः सखीन् परि परिवेषयन् हसन् परीक्षितं सकृद् अकृत स्वजिह्वया
+"jgc_1,2.42",[rucirā],[रुचिरा]
+"jgc_1,2.43","[rucirā] vidhāya gā gokula-sammukhīnā, mahā-taru-cchāyam upāsya kṛṣṇaḥ | devopadeva-stuti-gīta-vādyaṃ śṛṇvan muhuḥ prāpa taṭaṃ vrajasya","[रुचिरा] विधाय गा गोकुल-सम्मुखीना, महा-तरु-च्छायम् उपास्य कृष्णः । देवोपदेव-स्तुति-गीत-वाद्यं शृण्वन् मुहुः प्राप तटं व्रजस्य"
+"jgc_1,2.44",[upajāti] gīr-vāṇair divya-yānaiḥ pathi pathi munibhir mantra-yogādi-siddhair gavyābhir ghrāṇa-dṛgbhis tad-anugata-narair dṛṣṭi-deśe saradbhiḥ | goṣṭha-sthair unnata-sthaiḥ praṇihita-vadana-śrīmayūkhaḥ samantān netrābja-prānta-lakṣmī-kalita-sukha-kulaḥ pūrṇa-veṇur viveśa,[उपजाति] गीर्-वाणैर् दिव्य-यानैः पथि पथि मुनिभिर् मन्त्र-योगादि-सिद्धैर् गव्याभिर् घ्राण-दृग्भिस् तद्-अनुगत-नरैर् दृष्टि-देशे सरद्भिः । गोष्ठ-स्थैर् उन्नत-स्थैः प्रणिहित-वदन-श्रीमयूखः समन्तान् नेत्राब्ज-प्रान्त-लक्ष्मी-कलित-सुख-कुलः पूर्ण-वेणुर् विवेश
+"jgc_1,2.45",[srāgdharā] hambā-rāvaḥ paśūnāṃ pramada-kala-kalaḥ pāśupālya-vrajānāṃ stotrāsāraḥ surāṇāṃ nigama-samudayāvṛtti-ghoṣas tv ṛṣīṇ��m | itthaṃ sāṃrāviṇānta-vadhira-sama-daśām āgate sarva-loke veṇoḥ sūkṣmo' pi nādaḥ sa jayati nitarāṃ yaḥ samastaṃ bhinatti,[स्राग्धरा] हम्बा-रावः पशूनां प्रमद-कल-कलः पाशुपाल्य-व्रजानां स्तोत्रासारः सुराणां निगम-समुदयावृत्ति-घोषस् त्व् ऋषीणाम् । इत्थं सांराविणान्त-वधिर-सम-दशाम् आगते सर्व-लोके वेणोः सूक्ष्मोऽ पि नादः स जयति नितरां यः समस्तं भिनत्ति
+"jgc_1,2.46",[srāgdharā],[स्राग्धरा]
+"jgc_1,2.47",[rathoddhatā] iti |,[रथोद्धता] इति ।
+"jgc_1,2.48",[śārdūlavikrīḍita],[शार्दूलविक्रीडित]
+"jgc_1,2.49","tataḥ sakhībhyāṃ sugṛhīta-bāhur nītāpi madhye-gṛham āyatākṣī | stambhena bāhyena tathāntareṇa, kṛtāvalambā cakṛṣe priyeṇa","ततः सखीभ्यां सुगृहीत-बाहुर् नीतापि मध्ये-गृहम् आयताक्षी । स्तम्भेन बाह्येन तथान्तरेण, कृतावलम्बा चकृषे प्रियेण"
+"jgc_1,2.50",[upajāti 11] balena kṛṣṭā hariṇāpy analpaṃ talpaṃ gatāsīn milituṃ ca lolā | tathāpi nāyād ṛjutāṃ tu kintu karākariprāyatayā sasañja,[उपजाति ११] बलेन कृष्टा हरिणाप्य् अनल्पं तल्पं गतासीन् मिलितुं च लोला । तथापि नायाद् ऋजुतां तु किन्तु कराकरिप्रायतया ससञ्ज
+"jgc_1,2.51",[upajāti 11] amilana-haṭha-kṛd yadāmilad vā harim atha bhedayiteyam āśu kena | dvayam api caritaṃ na citram asyā yad alam asau rasa-rūpatām ayāsīt,[उपजाति ११] अमिलन-हठ-कृद् यदामिलद् वा हरिम् अथ भेदयितेयम् आशु केन । द्वयम् अपि चरितं न चित्रम् अस्या यद् अलम् असौ रस-रूपताम् अयासीत्
+"jgc_1,2.52",[puṣpitāgrā] śrī-kṛṣṇa kṛṣṇa-caitanya sa-sanātana-rūpaka | gopāla raghunāthāpta- vraja-vallabha pāhi mām,[पुष्पिताग्रा] श्री-कृष्ण कृष्ण-चैतन्य स-सनातन-रूपक । गोपाल रघुनाथाप्त- व्रज-वल्लभ पाहि माम्
+"jgc_1,3.1",iti śrī-gopāla-campūm anu goloka-vilāsa-vikāsanaṃ dvitīyaṃ pūraṇam | ||2|| pūrṇaḥ śrī-goloka-vilāsaḥ | --o)0(o-- (3) atha tṛtīyaṃ pūraṇam kṛta-pūraṇa-varti-tṛṣṇa- śrī-kṛṣṇa-janma-sampan-mayam śrī-kṛṣṇa kṛṣṇa-caitanya sa-sanātana-rūpaka | gopāla raghunāthāpta-vraja vallabha pāhi mām,इति श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु गोलोक-विलास-विकासनं द्वितीयं पूरणम् । ॥२॥ पूर्णः श्री-गोलोक-विलासः । --ओ)०(ओ-- (३) अथ तृतीयं पूरणम् कृत-पूरण-वर्ति-तृष्ण- श्री-कृष्ण-जन्म-सम्पन्-मयम् श्री-कृष्ण कृष्ण-चैतन्य स-सनातन-रूपक । गोपाल रघुनाथाप्त-व्रज वल्लभ पाहि माम्
+"jgc_1,3.2",,
+"jgc_1,3.3",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,3.4",,
+"jgc_1,3.5",śrī-śubhrāsana-tulikopari-milat-kāyādharāṃśo manāg ālambād upadhāna-candra-valayasyeṣat tiro-vartanaḥ | dhinvan sasmitayā dṛśā pariṣadaṃ śrī-rāma-dāmādimān śrī-kṛṣṇaḥ samayātra sāmpratam api pratyakṣaval lakṣyate,श्री-शुभ्रासन-तुलिकोपरि-मिलत्-कायाधरांशो मनाग् आलम्बाद् उपधान-चन्द्र-वलयस्येषत् तिरो-वर्तनः । धिन्वन् सस्मितया दृशा परिषदं श्री-राम-दामादिमान् श्री-कृष्णः समयात्र साम्प्रतम् अपि प्रत्यक्षवल् लक्ष्यते
+"jgc_1,3.6",,
+"jgc_1,3.7",kiṃ ca- candro' yaṃ śyāma eṣa prthama-jaladharaḥ kāntibhir viśva-dīpaḥ śobhante vidyutas tā iha sapadi jahatyātma-sattām amūs tu | nakṣatrāṇīha līnāny api bata kumate no nabhaḥ sā sabhāsāv ity anyonyaṃ vinodād vivadanam udabhūt tatra śaśvat kavīnām,किं च- चन्द्रोऽ यं श्याम एष प्र्थम-जलधरः कान्तिभिर् विश्व-दीपः शोभन्ते विद्युतस् ता इह सपदि जहत्यात्म-सत्ताम् अमूस् तु । नक्षत्राणीह लीनान्य् अपि बत कुमते नो नभः सा सभासाव् इत्य् अन्योन्यं विनोदाद् विवदनम् उदभूत् तत्र शश्वत् कवीनाम्
+"jgc_1,3.8",,
+"jgc_1,3.9",,
+"jgc_1,3.10",,
+"jgc_1,3.11",tataś ca- paścād alpaṃ tāla-yugmaṃ gṛhītvā gāyantau dvau pārśvayor maḍḍu-vijñau | śrotā bhrātā yasya savyetarāgre so' yaṃ vaktā sarvam uccair didhinva,ततश् च- पश्चाद् अल्पं ताल-युग्मं गृहीत्वा गायन्तौ द्वौ पार्श्वयोर् मड्डु-विज्ञौ । श्रोता भ्राता यस्य सव्येतराग्रे सोऽ यं वक्ता सर्वम् उच्चैर् दिधिन्व
+"jgc_1,3.12",,
+"jgc_1,3.13",parjanyaḥ kṛṣi-vṛttīnāṃ bhuvi lakṣyo vyalakṣyata | tad etan nādbhutaṃ sthūla-lakṣyatāṃ yad asau gataḥ,पर्जन्यः कृषि-वृत्तीनां भुवि लक्ष्यो व्यलक्ष्यत । तद् एतन् नाद्भुतं स्थूल-लक्ष्यतां यद् असौ गतः
+"jgc_1,3.14",upamānti ca- upanandādayaś caite pituḥ pañcaiva mūrtayaḥ | yathānandamayasyāmī vedānteṣu priyādayaḥ,उपमान्ति च- उपनन्दादयश् चैते पितुः पञ्चैव मूर्तयः । यथानन्दमयस्यामी वेदान्तेषु प्रियादयः
+"jgc_1,3.15",utprekṣante ca- upanando' bhinandaś ca nandaḥ sannanda-nandanau | ity ākhyāḥ kurvatā pitrā nander arthaḥ sudaṇḍitaḥ,उत्प्रेक्षन्ते च- उपनन्दोऽ भिनन्दश् च नन्दः सन्नन्द-नन्दनौ । इत्य् आख्याः कुर्वता पित्रा नन्देर् अर्थः सुदण्डितः
+"jgc_1,3.16",,
+"jgc_1,3.17",,
+"jgc_1,3.18",,
+"jgc_1,3.19",,
+"jgc_1,3.20",iti |,इति ।
+"jgc_1,3.21",,
+"jgc_1,3.22",,
+"jgc_1,3.23",yathā ca - vraja-rājñyāṃ sphuritātmā kṛṣṇaḥ sphurati sma loke' pi | dīpaḥ sphaṭika-ghaṭī-bhāg antar bahir api vibhāti tat-tulyaḥ,यथा च - व्रज-राज्ञ्यां स्फुरितात्मा कृष्णः स्फुरति स्म लोकेऽ पि । दीपः स्फटिक-घटी-भाग् अन्तर् बहिर् अपि विभाति तत्-तुल्यः
+"jgc_1,3.24",kintu - jita-rasanā rasa-dhairyā gāmbhīryādi-pravīṇāpi | spṛhitaṃ kiñcit kiñcid vraja-nṛpa-gṛhiṇī tadā cakre,किन्तु - जित-रसना रस-धैर्या गाम्भीर्यादि-प्रवीणापि । स्पृहितं किञ्चित् किञ्चिद् व्रज-नृप-गृहिणी तदा चक्रे
+"jgc_1,3.25",yathā - aihata dohadam eṣā kṛṣṇāveśāviśat tṛṣṇā | tulasī-saṃskṛta-ghṛta-yuk sa-sitaṃ sita-kānti-gandhi paramānnam,यथा - ऐहत दोहदम् एषा कृष्णावेशाविशत् तृष्णा । तुलसी-संस्कृत-घृत-युक् स-सितं सित-कान्ति-गन्धि परमान्नम्
+"jgc_1,3.26",,
+"jgc_1,3.27",,
+"jgc_1,3.28",yathā ca - tadā yugādi devās te sva-sva-smapad-upāyanam | ādāya kṛṣṇa-janmarkṣa-niśām āśu siṣevire,यथा च - तदा युगादि देवास् ते स्व-स्व-स्मपद्-उपायनम् । आदाय कृष्ण-जन्मर्क्ष-निशाम् आशु सिषेविरे
+"jgc_1,3.29",yathā hi - vibabhūva vinā satyaṃ dhyānaṃ tretāṃ vinā makhaḥ | vinā dvāparam abhyarcā harer nāma kaliṃ vinā || vinā madhuṃ saptalādi vinoṣṇaṃ pākimāmratā | vinā śarad-ambu-śrīḥ śālis tasyāḥ paraṃ vinā || śiśireṇa vinā māghyaṃ vināhnāmbuja-vistṛtiḥ | vinā jyotiṣa-śāstreṇa grahāṇāṃ śubhadā sthitiḥ || vinā guru-prabhāveṇa sarvatra sphuraṇaṃ hareḥ | vinā sūti-pratītyā ca prasūto' sau yaśodayā,यथा हि - विबभूव विना सत्यं ध्यानं त्रेतां विना मखः । विना द्वापरम् अभ्यर्चा हरेर् नाम क���िं विना ॥ विना मधुं सप्तलादि विनोष्णं पाकिमाम्रता । विना शरद्-अम्बु-श्रीः शालिस् तस्याः परं विना ॥ शिशिरेण विना माघ्यं विनाह्नाम्बुज-विस्तृतिः । विना ज्योतिष-शास्त्रेण ग्रहाणां शुभदा स्थितिः ॥ विना गुरु-प्रभावेण सर्वत्र स्फुरणं हरेः । विना सूति-प्रतीत्या च प्रसूतोऽ सौ यशोदया
+"jgc_1,3.30",,
+"jgc_1,3.31",kiṃ ca - jātibhiḥ saha mādhavyaḥ ketakyaḥ ketakaiḥ samam | kumūdyāny ambujaiḥ sārdhaṃ sphuṭanti smeti dig yadā,किं च - जातिभिः सह माधव्यः केतक्यः केतकैः समम् । कुमूद्यान्य् अम्बुजैः सार्धं स्फुटन्ति स्मेति दिग् यदा
+"jgc_1,3.32",tadā tad api nāścaryam ācāryaiḥ paricīyate | sarvāścarya-nidhiḥ so' pi janma-caryāṃ yato gataḥ,तदा तद् अपि नाश्चर्यम् आचार्यैः परिचीयते । सर्वाश्चर्य-निधिः सोऽ पि जन्म-चर्यां यतो गतः
+"jgc_1,3.33",,
+"jgc_1,3.34",,
+"jgc_1,3.35",,
+"jgc_1,3.36",,
+"jgc_1,3.37",sāmrājyaṃ śyāma-bhāsāṃ nidhir api tad idaṃ rūpa-ratnākarāṇāṃ bhāgyaṃ lāvaṇya-bhājāṃ vilasita-nigamas tat-tad-aṅgāvalīnām | evaṃ mīmāṃsamānā vrajapati-dayitā yāvad āste sma tāvat krandann om om itītthaṃ nava-śiśur asakau tad dhruvaṃ svīcakāra,साम्राज्यं श्याम-भासां निधिर् अपि तद् इदं रूप-रत्नाकराणां भाग्यं लावण्य-भाजां विलसित-निगमस् तत्-तद्-अङ्गावलीनाम् । एवं मीमांसमाना व्रजपति-दयिता यावद् आस्ते स्म तावत् क्रन्दन्न् ॐ ॐ इतीत्थं नव-शिशुर् असकौ तद् ध्रुवं स्वीचकार
+"jgc_1,3.38",dṛṣṭvā putram asau vrajeśa-gṛhiṇī sadyaḥ prajātaṃ sakhīr āhūtā na śaśāka kartum api ced āstāṃ paraṃ ceṣṭitam | asrair āvṛtam akṣi-kaṇṭham atha yat stabdhaṃ ca tasyā vapus tasmin lālana-lālasā-vaśatayā cātmātmanā vyagritaḥ,दृष्ट्वा पुत्रम् असौ व्रजेश-गृहिणी सद्यः प्रजातं सखीर् आहूता न शशाक कर्तुम् अपि चेद् आस्तां परं चेष्टितम् । अस्रैर् आवृतम् अक्षि-कण्ठम् अथ यत् स्तब्धं च तस्या वपुस् तस्मिन् लालन-लालसा-वशतया चात्मात्मना व्यग्रितः
+"jgc_1,3.39",kiṃ ca - yadā māyā gatā tarhi vraje mohaṃ jahau janaḥ | kadā yadā hy āvirāsīt tatra śrī-puruṣottamaḥ,किं च - यदा माया गता तर्हि व्रजे मोहं जहौ जनः । कदा यदा ह्य् आविरासीत् तत्र श्री-पुरुषोत्तमः
+"jgc_1,3.40",tadā vyavahitānām apy eṣa prākāśayan manaḥ | kumudvatīnāṃ sumano-gaṇaṃ vā śīta-dīdhitiḥ,तदा व्यवहितानाम् अप्य् एष प्राकाशयन् मनः । कुमुद्वतीनां सुमनो-गणं वा शीत-दीधितिः
+"jgc_1,3.41",sphurati sma paraṃ mātuḥ śayyāyāṃ na sa bālakaḥ | snigdhānām api citteṣu svaccheṣu pratibimbavat,स्फुरति स्म परं मातुः शय्यायां न स बालकः । स्निग्धानाम् अपि चित्तेषु स्वच्छेषु प्रतिबिम्बवत्
+"jgc_1,3.42",sphurati sma yadā bālas tāsāṃ vyavahito' pi saḥ | taṃ drutaṃ tās tadā jagmuḥ sāraṅgyo vā ghanāgamam,स्फुरति स्म यदा बालस् तासां व्यवहितोऽ पि सः । तं द्रुतं तास् तदा जग्मुः सारङ्ग्यो वा घनागमम्
+"jgc_1,3.43",rohiṇyādibhir etābhiḥ samam āloki bālakaḥ | udayat-pūrṇa-candro vā cakorībhiḥ samantataḥ,रोहिण्यादिभिर् एताभिः समम् आलोकि बालकः । उदयत्-पूर्ण-चन्द्रो वा चकोरीभिः समन्ततः
+"jgc_1,3.44",stambhe' pi smera-netrābhyāṃ paśyantīṃ sutam eva tām | pratikāryāṃ vicāryāmūḥ paryālocanta taṃ tataḥ,स्तम्भेऽ पि स्मेर-नेत्राभ्यां पश्यन्तीं सुतम् एव ताम् । प्रतिकार्यां विचार्यामूः पर्यालोचन्त तं ततः
+"jgc_1,3.45",tā etā manasā dṛśā kalitam apy atrāsitaṃ bālakaṃ sandehāspadatām anaiṣur asakṛd yat tat tu yogyaṃ matam | yad vastu prathitaṃ sudurlabhatayā tad daivato labhyatāṃ kintv etat prathamaṃ pratīti-padavīṃ nātmany alaṃ yacchati,ता एता मनसा दृशा कलितम् अप्य् अत्रासितं बालकं सन्देहास्पदताम् अनैषुर् असकृद् यत् तत् तु योग्यं मतम् । यद् वस्तु प्रथितं सुदुर्लभतया तद् दैवतो लभ्यतां किन्त्व् एतत् प्रथमं प्रतीति-पदवीं नात्मन्य् अलं यच्छति
+"jgc_1,3.46",tad yathā - navyendīvaram-mālyam asti kim idaṃ kiṃ śakra-nīlaṃ mahat kiṃ vaidūryam aho tad etad atulaṃ jñātuṃ na yac chakyate | paśyāmaḥ kila bālakasya tu tanuṃ sarvendriyāṇāṃ kṛtiṃ rundhānā khalu yā tanoti nayana-dvandvasya nirdvandvatām,तद् यथा - नव्येन्दीवरम्-माल्यम् अस्ति किम् इदं किं शक्र-नीलं महत् किं वैदूर्यम् अहो तद् एतद् अतुलं ज्ञातुं न यच् छक्यते । पश्यामः किल बालकस्य तु तनुं सर्वेन्द्रियाणां कृतिं रुन्धाना खलु या तनोति नयन-द्वन्द्वस्य निर्द्वन्द्वताम्
+"jgc_1,3.47",,
+"jgc_1,3.48",,
+"jgc_1,3.49",tatra ca - muhur aho tanayaṃ nayanaṃ gataṃ pramadataḥ praṇayanty api nātṛpat | ghana-rucir jananī-stana-yugmajām amṛta-vṛṣṭim adhād api dṛṣṭijām,तत्र च - मुहुर् अहो तनयं नयनं गतं प्रमदतः प्रणयन्त्य् अपि नातृपत् । घन-रुचिर् जननी-स्तन-युग्मजाम् अमृत-वृष्टिम् अधाद् अपि दृष्टिजाम्
+"jgc_1,3.50",,
+"jgc_1,3.51",,
+"jgc_1,4.1",iti |,इति ।
+"jgc_1,4.2",,
+"jgc_1,4.3",,
+"jgc_1,4.4",,
+"jgc_1,4.5",,
+"jgc_1,4.6",athāgatāḥ pura-vanitāḥ puraḥ puraḥ sahasraśaḥ kalita-śubhāyutāyutāḥ | vrajeśvaraṃ puru nirarājayan jayan navātmaja-prabhavamahe mahehayā,अथागताः पुर-वनिताः पुरः पुरः सहस्रशः कलित-शुभायुतायुताः । व्रजेश्वरं पुरु निरराजयन् जयन् नवात्मज-प्रभवमहे महेहया
+"jgc_1,4.7",tataś ca kolāhalibhir vraja-sthitaiḥ samaṃ gataḥ śrīla-mahā-vrajeśvaraḥ | svarāṃs tu sālaṅkṛti cārv aśūśubhan nabhaḥ-sabhaṃ pūrṇa-sudhāṃśuvat prabhuḥ,ततश् च कोलाहलिभिर् व्रज-स्थितैः समं गतः श्रील-महा-व्रजेश्वरः । स्वरांस् तु सालङ्कृति चार्व् अशूशुभन् नभः-सभं पूर्ण-सुधांशुवत् प्रभुः
+"jgc_1,4.8",yadyapi viprāḥ sahasā svayam āgataye kṛtodyamāḥ sarve | tad api tad-ādara-vidhaye rājñāhūtāḥ pṛthak pṛthak prathamam,यद्यपि विप्राः सहसा स्वयम् आगतये कृतोद्यमाः सर्वे । तद् अपि तद्-आदर-विधये राज्ञाहूताः पृथक् पृथक् प्रथमम्
+"jgc_1,4.9",sukhāviṣṭas tasmin madhuram upaviṣṭaiḥ sadasi tair mahā-snigdhaiḥ śarma-prakara-paridigdhaiḥ parivṛtaḥ | paṭhadbhiḥ putrāśīr ucita-nigamaṃ bhūsura-varaiḥ kiradbhir dūrvādyaṃ śirasi sukha-pūrvaṃ sa mahitaḥ,सुखाविष्टस् तस्मिन् मधुरम् उपविष्टैः सदसि तैर् महा-स्निग्धैः शर्म-प्रकर-परिदिग्धैः परिवृतः । पठद्भिः पुत्राशीर् उचित-निगमं भूसुर-वरैः किरद्भिर् दूर्वाद्यं शिरसि सुख-पूर्वं ��� महितः
+"jgc_1,4.10",sasne yat paricaskare vapur api svasti-śrutiḥ śuśruve śrīman-nanda-mahātmanā suta-janau tat tat stuve nāparam | adyāpi sphuṭam eti sarva-janatā yeṣāṃ śrutād apy aho snānādy apy atigamya satkṛti-phalaṃ yasyāsti nāntaḥ kvacit,सस्ने यत् परिचस्करे वपुर् अपि स्वस्ति-श्रुतिः शुश्रुवे श्रीमन्-नन्द-महात्मना सुत-जनौ तत् तत् स्तुवे नापरम् । अद्यापि स्फुटम् एति सर्व-जनता येषां श्रुताद् अप्य् अहो स्नानाद्य् अप्य् अतिगम्य सत्कृति-फलं यस्यास्ति नान्तः क्वचित्
+"jgc_1,4.11",,
+"jgc_1,4.12",atha nāndīmukha-śrāddhaṃ rāddhaṃ gopāla-pālinā | pitaro hi svayaṃ yasmiṃs te nāndīmukhatāṃ gatāḥ,अथ नान्दीमुख-श्राद्धं राद्धं गोपाल-पालिना । पितरो हि स्वयं यस्मिंस् ते नान्दीमुखतां गताः
+"jgc_1,4.13",,
+"jgc_1,4.14",,
+"jgc_1,4.15",,
+"jgc_1,4.16",,
+"jgc_1,4.17",tathāpi- ayutaṃ prayutaṃ niyutaṃ bhavati daśānāṃ sahasram ārabhya | niyute viṃśati-lakṣaṃ tāvad dhenūr adān nandaḥ,तथापि- अयुतं प्रयुतं नियुतं भवति दशानां सहस्रम् आरभ्य । नियुते विंशति-लक्षं तावद् धेनूर् अदान् नन्दः
+"jgc_1,4.18",viṃśati-lakṣaṃ dattvā dhenūḥ sauvarṇa-śṛṅga-saṅgy-aṅgīḥ | hṛdayam apūrṇatayāsīt tasyānyasmai pradānāya,विंशति-लक्षं दत्त्वा धेनूः सौवर्ण-शृङ्ग-सङ्ग्य्-अङ्गीः । हृदयम् अपूर्णतयासीत् तस्यान्यस्मै प्रदानाय
+"jgc_1,4.19",daśabhir daśabhir droṇaiḥ kṛta-tila-saptācalīm adadāt | yad-vṛti-maṇi-kanakānāṃ tad-adhikatara-bhāratā dvijair mene,दशभिर् दशभिर् द्रोणैः कृत-तिल-सप्ताचलीम् अददात् । यद्-वृति-मणि-कनकानां तद्-अधिकतर-भारता द्विजैर् मेने
+"jgc_1,4.20",tebhyaś ca dakṣiṇīyebhyaḥ prattā yā dakṣiṇāmunā | tayāpy akṣīṇayānyeṣām akṣīṇy āścaryam āyayuḥ,तेभ्यश् च दक्षिणीयेभ्यः प्रत्ता या दक्षिणामुना । तयाप्य् अक्षीणयान्येषाम् अक्षीण्य् आश्चर्यम् आययुः
+"jgc_1,4.21",bāḍavyānām asaṅkhyānāṃ nāsīt paricitis tadā | brahma-varcasam evāsmin paricāyakatāṃ yayau,बाडव्यानाम् असङ्ख्यानां नासीत् परिचितिस् तदा । ब्रह्म-वर्चसम् एवास्मिन् परिचायकतां ययौ
+"jgc_1,4.22",,
+"jgc_1,4.23",,
+"jgc_1,4.24",iti | kiṃ ca- vrajaḥ prakaṭatāṃ yātas tatra kṛṣṇaś ca saṅgataḥ | ity avādyanta vādyāni vādyādhiṣṭhātṛ-daivataiḥ,इति । किं च- व्रजः प्रकटतां यातस् तत्र कृष्णश् च सङ्गतः । इत्य् अवाद्यन्त वाद्यानि वाद्याधिष्ठातृ-दैवतैः
+"jgc_1,4.25",tasmād ānanda-sandohād upananda-puraḥsarāḥ | gambhīrās te' pi cābhīrā vijahrur nanṛtur jaguḥ,तस्माद् आनन्द-सन्दोहाद् उपनन्द-पुरःसराः । गम्भीरास् तेऽ पि चाभीरा विजह्रुर् ननृतुर् जगुः
+"jgc_1,4.26",tadā tatrāgatā yoṣās taṃ sadāśīrbhir arbhakam | nirvarṇya varṇayitvā ca parasparam idaṃ jaguḥ,तदा तत्रागता योषास् तं सदाशीर्भिर् अर्भकम् । निर्वर्ण्य वर्णयित्वा च परस्परम् इदं जगुः
+"jgc_1,4.27",pāhi ciraṃ vraja-rāja-kumāra | asmān atra śiśo sukumāra ||dhru|| drutatara-vṛddhi-samṛddhi-gatena | śaṃ bhavatād bhavatābhimatena || spṛhayāmas te hasita-mukhāya | aṅgana-saṅgata-riṅga-sukhāya || go-bālāvali-lūmālambi | calanaṃ tava valatām avilambi || saha go-śāvaka-gama-ramaṇena | sukhayasi hanta kadā kamanena || go-gaṇa-cāraṇa-viharaṇam asya | sa tu paśyed vara-bhāgyaṃ yasya || duṣṭa-kadala-dada-suṣṭhu-balāya | bhava-śiṣṭāli-viśiṣṭa-phalāya,पाहि चिरं व्रज-राज-कुमार । अस्मान् अत्र शिशो सुकुमार ॥ध्रु॥ द्रुततर-वृद्धि-समृद्धि-गतेन । शं भवताद् भवताभिमतेन ॥ स्पृहयामस् ते हसित-मुखाय । अङ्गन-सङ्गत-रिङ्ग-सुखाय ॥ गो-बालावलि-लूमालम्बि । चलनं तव वलताम् अविलम्बि ॥ सह गो-शावक-गम-रमणेन । सुखयसि हन्त कदा कमनेन ॥ गो-गण-चारण-विहरणम् अस्य । स तु पश्येद् वर-भाग्यं यस्य ॥ दुष्ट-कदल-दद-सुष्ठु-बलाय । भव-शिष्टालि-विशिष्ट-फलाय
+"jgc_1,4.28",iti saṅgīta-saṅginyo raṅgiṇyo maha-sampadi | pītā-tailena siñcantyaḥ siñcantyaḥ prayayur bahiḥ,इति सङ्गीत-सङ्गिन्यो रङ्गिण्यो मह-सम्पदि । पीता-तैलेन सिञ्चन्त्यः सिञ्चन्त्यः प्रययुर् बहिः
+"jgc_1,4.29",tataś ca- dadhi-dugdhādi-sekena mitho' mī śubhratāṃ gatāḥ | taraṅgā iva dugdhābdher anṛtyan vara-goduhaḥ,ततश् च- दधि-दुग्धादि-सेकेन मिथोऽ मी शुभ्रतां गताः । तरङ्गा इव दुग्धाब्धेर् अनृत्यन् वर-गोदुहः
+"jgc_1,4.30",,
+"jgc_1,4.31",iti |,इति ।
+"jgc_1,4.32",iti | bālasya mātāmaham etya mātulās tadā gṛhītāḥ kara-corakā iva | dadhy-ādi-paṅkeṣu muhur vikarṣaṇāt pitṛvya-vargeṇa vihasya daṇḍitāḥ,इति । बालस्य मातामहम् एत्य मातुलास् तदा गृहीताः कर-चोरका इव । दध्य्-आदि-पङ्केषु मुहुर् विकर्षणात् पितृव्य-वर्गेण विहस्य दण्डिताः
+"jgc_1,4.33",,
+"jgc_1,4.34",kiṃ ca- grahītā yācitāny atra pradātāṅgīkriyā-yutaḥ śrīman-nandena dāne tu tatra jāto viparyayaḥ,किं च- ग्रहीता याचितान्य् अत्र प्रदाताङ्गीक्रिया-युतः श्रीमन्-नन्देन दाने तु तत्र जातो विपर्ययः
+"jgc_1,4.35",ataeva- vinā yācñāṃ dadāne tu sarvaṃ vraja-patau tadā | kalpadru-cintāmaṇy-ādyās te' py āsan kṛpaṇā iva,अतएव- विना याच्ञां ददाने तु सर्वं व्रज-पतौ तदा । कल्पद्रु-चिन्तामण्य्-आद्यास् तेऽ प्य् आसन् कृपणा इव
+"jgc_1,4.36",tatra ca- anena prīyatāṃ viṣṇus tena stān me sute śivam | evaṃ prasabham udbhūtā dāne nandasya bhāvanā,तत्र च- अनेन प्रीयतां विष्णुस् तेन स्तान् मे सुते शिवम् । एवं प्रसभम् उद्भूता दाने नन्दस्य भावना
+"jgc_1,4.37",,
+"jgc_1,4.38",,
+"jgc_1,4.39",iti |,इति ।
+"jgc_1,5.1",,
+"jgc_1,5.2","[vasanta] iti yādṛśam |""","[वसन्त] इति यादृशम् ।"""
+"jgc_1,5.3","'"" [vasantatilakā]","ऽ"" [वसन्ततिलका]"
+"jgc_1,5.4",,
+"jgc_1,5.5",[sragdharā] śrīmad-gopa-nṛpeṇa nūtana-tanūjātasya vīkṣā-kṛte prāgryā eva nimantritā vraja-janāḥ sarve tu tatrāyayuḥ | yarhy ambhoja-vanākaraḥ sva-kusuma-vrāta-prakāśa-prathā- vyāptaḥ syāt kim u tarhi ṣaṭpada-gaṇān ākārayaty ātmanā,[स्रग्धरा] श्रीमद्-गोप-नृपेण नूतन-तनूजातस्य वीक्षा-कृते प्राग्र्या एव निमन्त्रिता व्रज-जनाः सर्वे तु तत्राययुः । यर्ह्य् अम्भोज-वनाकरः स्व-कुसुम-व्रात-प्रकाश-प्रथा- व्याप्तः स्यात् किम् उ तर्हि षट्पद-गणान् आकारयत्य् आत्मना
+"jgc_1,5.6",[śārdūla] paryag dvāriṇi rāṅkavāsta-racite vistīrṇa-gehe yaśo- dādy-agre sthaviropananda-gṛhiṇī-kroḍe vicitraṃ śiśum | darśaṃ darśam amī na yadyapi gatās tṛptiṃ tathāpy uccakair nāsthuḥ pṛṣṭhy-ajanāvakāśa-vidhaye śīlaṃ hi maryāditā,[शार्दूल] पर्यग् द्वारिणि राङ्कवास्त-रचिते विस्तीर���ण-गेहे यशो- दाद्य्-अग्रे स्थविरोपनन्द-गृहिणी-क्रोडे विचित्रं शिशुम् । दर्शं दर्शम् अमी न यद्यपि गतास् तृप्तिं तथाप्य् उच्चकैर् नास्थुः पृष्ठ्य्-अजनावकाश-विधये शीलं हि मर्यादिता
+"jgc_1,5.7","[śārdūla] ""aṅka-bhrāji-śiśūpananda-gṛhiṇīm ājñā madīyedṛśī yan mā mādṛśa-dṛṣṭi-sambhrama-vaśād utthāta yūyaṃ muhuḥ |"" ity evaṃ vinigadya yājaka-guruḥ sammoda-sampan-milat- kampaḥ sākṣata-pāṇi sāśru-nayanaṃ svasti-śrutīr ūcivān","[शार्दूल] ""अङ्क-भ्राजि-शिशूपनन्द-गृहिणीम् आज्ञा मदीयेदृशी यन् मा मादृश-दृष्टि-सम्भ्रम-वशाद् उत्थात यूयं मुहुः ।"" इत्य् एवं विनिगद्य याजक-गुरुः सम्मोद-सम्पन्-मिलत्- कम्पः साक्षत-पाणि साश्रु-नयनं स्वस्ति-श्रुतीर् ऊचिवान्"
+"jgc_1,5.8","[śārdūla] āgacchantaḥ sva-gehād abhimukha-militā bāla-vaiśiṣṭhya-pṛcchā- vantas tad-bāla-dṛṣṭyā pramudita-hṛdayair ūcire kaiścid evam | ""śobhā sā dṛṣṭi-gamyā na tu para-vacana-śreṇi-gamye""ti harṣāt kuṇṭhat-kaṇṭhair abhāvi prativacasi parais tat tu nāśrāvi cānyaiḥ","[शार्दूल] आगच्छन्तः स्व-गेहाद् अभिमुख-मिलिता बाल-वैशिष्ठ्य-पृच्छा- वन्तस् तद्-बाल-दृष्ट्या प्रमुदित-हृदयैर् ऊचिरे कैश्चिद् एवम् । ""शोभा सा दृष्टि-गम्या न तु पर-वचन-श्रेणि-गम्ये""ति हर्षात् कुण्ठत्-कण्ठैर् अभावि प्रतिवचसि परैस् तत् तु नाश्रावि चान्यैः"
+"jgc_1,5.9",[sragdharā] ākaiśoraṃ yat pariṣkāra-vastraṃ yāvad dhāryaṃ māsa-māsaṃ sutena | tasmai tāvat tad-vicāreṇa sarvaiḥ prattaṃ pitrā ko' pi koṣo hy anantaḥ,[स्रग्धरा] आकैशोरं यत् परिष्कार-वस्त्रं यावद् धार्यं मास-मासं सुतेन । तस्मै तावत् तद्-विचारेण सर्वैः प्रत्तं पित्रा कोऽ पि कोषो ह्य् अनन्तः
+"jgc_1,5.10",[śālinī] śobhāṃ vindan nandajāloka-lokaḥ sadmāyāsīt kṛtrimākṛtrimā yā | vastrādīnāṃ citratā yatra pūrvā netrādīnāṃ citratāsīd apūrvā,[शालिनी] शोभां विन्दन् नन्दजालोक-लोकः सद्मायासीत् कृत्रिमाकृत्रिमा या । वस्त्रादीनां चित्रता यत्र पूर्वा नेत्रादीनां चित्रतासीद् अपूर्वा
+"jgc_1,5.11",[śālinī] āgatā nija-gṛhaṃ yadāpy amūr nanda-bālam avalokya lobhanam | hanta tarhy api dināni kānicit menire dṛśi-gataṃ vraja-prajāḥ,[शालिनी] आगता निज-गृहं यदाप्य् अमूर् नन्द-बालम् अवलोक्य लोभनम् । हन्त तर्ह्य् अपि दिनानि कानिचित् मेनिरे दृशि-गतं व्रज-प्रजाः
+"jgc_1,5.12",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,5.13","[śārdūla] vatse śyāma pitā tavāyam ayituṃ rājñaḥ puraṃ tvat-kṛtā- nujñāṃ prārthayate tato vitaratād"" ity eṣa dhātrīritaḥ | āścaryātula-bāla-bhāva-balād babhre smitaṃ tena ca śrīmān gopa-janādhipaḥ pracita-dhīḥ prasthānam āsedivān","[शार्दूल] वत्से श्याम पिता तवायम् अयितुं राज्ञः पुरं त्वत्-कृता- नुज्ञां प्रार्थयते ततो वितरताद्"" इत्य् एष धात्रीरितः । आश्चर्यातुल-बाल-भाव-बलाद् बभ्रे स्मितं तेन च श्रीमान् गोप-जनाधिपः प्रचित-धीः प्रस्थानम् आसेदिवान्"
+"jgc_1,5.14",[śārdūla] smāraṃ smāraṃ tan-mukhaṃ susmitāktaṃ vyaktaṃ vyaktaṃ gopayan prema-dhāma | ānandenānalpa-jalpeṣu gopeṣv ātmārāma-prāyatāṃ prāpa nandaḥ,[शार्दूल] स्मारं स्मारं तन्-मुखं सुस्मिताक्तं व्यक्तं व्यक्तं गोपयन् प्रेम-धाम । आनन्देनानल्प-जल्पेषु गोपेष्व् आत्माराम-प्रायतां प्राप नन्दः
+"jgc_1,5.15",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,5.16",,
+"jgc_1,5.17",[praharṣiṇī] tasmin hṛte pūtanayā tu bāle mātror yadi prāṇa-gaṇo na mūrcchet | bhoktuṃ tad ābhīla-kulaṃ tadā te kiṃ śaknuyātām? api kintu naiva,[प्रहर्षिणी] तस्मिन् हृते पूतनया तु बाले मात्रोर् यदि प्राण-गणो न मूर्च्छेत् । भोक्तुं तद् आभील-कुलं तदा ते किं शक्नुयाताम्? अपि किन्तु नैव
+"jgc_1,5.18",[indravajrā] ākrandād bhidurāṇi pakṣa-pavanāt kalpaṃ bhuvi bhraṃśanād bhū-bhraṃśaṃ śava-rūpatā-śavalanād gotrāṅga-paṅktīr api | āśāṅkyābhigatā diviṣṭha-paṭalī tat-tad-vijātīyatāṃ nirṇīyātha visismiye katipayaṃ kālaṃ bakī-saṃsthitau,[इन्द्रवज्रा] आक्रन्दाद् भिदुराणि पक्ष-पवनात् कल्पं भुवि भ्रंशनाद् भू-भ्रंशं शव-रूपता-शवलनाद् गोत्राङ्ग-पङ्क्तीर् अपि । आशाङ्क्याभिगता दिविष्ठ-पटली तत्-तद्-विजातीयतां निर्णीयाथ विसिस्मिये कतिपयं कालं बकी-संस्थितौ
+"jgc_1,5.19",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,5.20","[indravajrā] ūcuś ca, ""abhajad iha yad eṣā parvatākāra-varṣmā, kṣayam atitanu-mūrtiṃ prāpya bālaṃ tam etam | na hi tad ativicitraṃ prekṣyatām eva sākṣād vidhur ayam amṛtāṅgaḥ pūtaneyaṃ viṣāṅgī","[इन्द्रवज्रा] ऊचुश् च, ""अभजद् इह यद् एषा पर्वताकार-वर्ष्मा, क्षयम् अतितनु-मूर्तिं प्राप्य बालं तम् एतम् । न हि तद् अतिविचित्रं प्रेक्ष्यताम् एव साक्षाद् विधुर् अयम् अमृताङ्गः पूतनेयं विषाङ्गी"
+"jgc_1,5.21","[mālinī] tathā ca, ""viṣaṃ syād viṣam anyasminn amṛtaṃ tu viṣe viṣam | pūtanā-kṛṣṇa-saṅgharṣe dṛśyatām etad eva hi","[मालिनी] तथा च, ""विषं स्याद् विषम् अन्यस्मिन्न् अमृतं तु विषे विषम् । पूतना-कृष्ण-सङ्घर्षे दृश्यताम् एतद् एव हि"
+"jgc_1,5.22","athavā, ""nava-nava-rasa-pākād utpalābhoga-dhātrī sthalaja-jalaja-padme sarvadā duḥkha-dātrī | rajanicara-gaṇānāṃ śaśvad āmoda-pātrī prati hari-layam āgāt pūtanā vyāja-rātrī","अथवा, ""नव-नव-रस-पाकाद् उत्पलाभोग-धात्री स्थलज-जलज-पद्मे सर्वदा दुःख-दात्री । रजनिचर-गणानां शश्वद् आमोद-पात्री प्रति हरि-लयम् आगात् पूतना व्याज-रात्री"
+"jgc_1,5.23",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,5.24",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,5.25",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,5.26",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,5.27",[indravajrā] iti tāsāṃ caraṇa-parisaraṇam anu bālaṃ namayantī bāṣpaṃ mumoca |,[इन्द्रवज्रा] इति तासां चरण-परिसरणम् अनु बालं नमयन्ती बाष्पं मुमोच ।
+"jgc_1,5.28",[praharṣiṇī] iti sāsram ātmanā taṃ nirmañchayañcakruḥ |,[प्रहर्षिणी] इति सास्रम् आत्मना तं निर्मञ्छयञ्चक्रुः ।
+"jgc_1,5.29",[vaṃśasthavilā],[वंशस्थविला]
+"jgc_1,5.30",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,5.31","[praharṣiṇī] yataḥ, tadā ca dūtā iva pūtanāṅgato dagdhād gatā dhūma-gaṇāḥ sugandhayaḥ | grāmāntaraṃ yātavatāṃ dināntare keṣāñcid āhvāna-kṛtiṃ vinirmamuḥ","[प्रहर्षिणी] यतः, तदा च दूता इव पूतनाङ्गतो दग्धाद् गता धूम-गणाः सुगन्धयः । ग्रामान्तरं यातवतां दिनान्तरे के���ाञ्चिद् आह्वान-कृतिं विनिर्ममुः"
+"jgc_1,5.32",iti ||| [upajāti 12] athātmajaṃ kalayitum āśu gokula- kṣitīśitā vraja-pura-madhyam āyayau | gato' ntike pathi patad-aśru-vigrahaḥ kṣaṇaṃ sthitaḥ svajana-gṛhīta-dor-yugaḥ,इति ॥। [उपजाति १२] अथात्मजं कलयितुम् आशु गोकुल- क्षितीशिता व्रज-पुर-मध्यम् आययौ । गतोऽ न्तिके पथि पतद्-अश्रु-विग्रहः क्षणं स्थितः स्वजन-गृहीत-दोर्-युगः
+"jgc_1,5.33",[rucirā],[रुचिरा]
+"jgc_1,5.34","[rathoddhata] kiṃ ca, līḍhaṃ rūpa-madhu prakṛṣya rasitaṃ vaktra-prasādāmṛtaṃ samyak svādita eva tulya-rahita-sparśotsavaḥ ko' py asau | tasya śyāmala-bāla-komala-tanor mūrdhnas tu tātena tāṃ saurabhya-svadanānubhūtim abhito viśvaṃ madād vismṛtam","[रथोद्धत] किं च, लीढं रूप-मधु प्रकृष्य रसितं वक्त्र-प्रसादामृतं सम्यक् स्वादित एव तुल्य-रहित-स्पर्शोत्सवः कोऽ प्य् असौ । तस्य श्यामल-बाल-कोमल-तनोर् मूर्ध्नस् तु तातेन तां सौरभ्य-स्वदनानुभूतिम् अभितो विश्वं मदाद् विस्मृतम्"
+"jgc_1,5.35",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,5.36",,
+"jgc_1,5.37",,
+"jgc_1,6.1",[praharṣiṇī],[प्रहर्षिणी]
+"jgc_1,6.2",[sragdharā] yathā ca- mātrā pitrātha mātā-pitara-kula-bhavair ākulaiś citra-mitrair netrāṇām añjanābhaṃ śiśum anubhavituṃ santataṃ kañjanābham | āgamyāgamya ramyākṛti-parivṛtim udvāsya hāsyādi-pūrvaṃ sparśaṃ sparśaṃ tam uccair aharahar ahaho dṛṅ-maho labhyate sma,[स्रग्धरा] यथा च- मात्रा पित्राथ माता-पितर-कुल-भवैर् आकुलैश् चित्र-मित्रैर् नेत्राणाम् अञ्जनाभं शिशुम् अनुभवितुं सन्ततं कञ्जनाभम् । आगम्यागम्य रम्याकृति-परिवृतिम् उद्वास्य हास्यादि-पूर्वं स्पर्शं स्पर्शं तम् उच्चैर् अहरहर् अहहो दृङ्-महो लभ्यते स्म
+"jgc_1,6.3",[sragdhara] tataś ca- vigalad-alaka-jālālola-dṛk-khañjarīṭaḥ prakaṭita-tilaka-śrī-rocanā-kuṅkumābhyām | smita-vilasita-vaktraḥ śyāma-dhāmācalāṅghriḥ śiśur atiśuśubhe sa prāpya māsaṃ tṛtīyam,[स्रग्धर] ततश् च- विगलद्-अलक-जालालोल-दृक्-खञ्जरीटः प्रकटित-तिलक-श्री-रोचना-कुङ्कुमाभ्याम् । स्मित-विलसित-वक्त्रः श्याम-धामाचलाङ्घ्रिः शिशुर् अतिशुशुभे स प्राप्य मासं तृतीयम्
+"jgc_1,6.4",[mālinī] tatra ca- snigdhāḥ paśyati seṣmayīti bhujayor yugmaṃ muhuś cālayann atyalpaṃ madhuraṃ ca kūjati pariṣvaṅgāya cākāṅkṣati | lābhālābha-vaśād amuṣya lasati krandaty api kvāpy asau pīta-stanyatayā svapity api punar jāgran mudaṃ yacchati,[मालिनी] तत्र च- स्निग्धाः पश्यति सेष्मयीति भुजयोर् युग्मं मुहुश् चालयन्न् अत्यल्पं मधुरं च कूजति परिष्वङ्गाय चाकाङ्क्षति । लाभालाभ-वशाद् अमुष्य लसति क्रन्दत्य् अपि क्वाप्य् असौ पीत-स्तन्यतया स्वपित्य् अपि पुनर् जाग्रन् मुदं यच्छति
+"jgc_1,6.5",[śārdulavikrīḍitā],[शार्दुलविक्रीडिता]
+"jgc_1,6.6",[mālinī] athottāna-śāyī sa sarvātiśāyī nijāmbā-yaśodaḥ sva-tāta-pramodaḥ | sva-nakṣatra-bhāte babhūva prabhāte balenātisāṅgaḥ parāvartitāṅgaḥ,[मालिनी] अथोत्तान-शायी स सर्वातिशायी निजाम्बा-यशोदः स्व-तात-प्रमोदः । स्व-नक्षत्र-भाते बभूव प्रभाते बलेनातिसाङ्गः परावर्तिताङ्गः
+"jgc_1,6.7",[bhūjaṅgaprayātā],[भूजङ्गप्रयाता]
+"jgc_1,6.8",[śārdulavikrīḍitam],[शार्दुलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,6.9",[sikhariṇī] tatra ca- sthaviṣṭha-paṭṭa-stavakaṃ vicitraṃ nibaddham ūrdhvād abhilambamānam | spṛśan karābhyām asitaḥ sa kūjann uttāna-śāyī muhur ujjahāsa,[सिखरिणी] तत्र च- स्थविष्ठ-पट्ट-स्तवकं विचित्रं निबद्धम् ऊर्ध्वाद् अभिलम्बमानम् । स्पृशन् कराभ्याम् असितः स कूजन्न् उत्तान-शायी मुहुर् उज्जहास
+"jgc_1,6.10",[upajāti 11],[उपजाति ११]
+"jgc_1,6.11",iti | [puṣpitāgrā] āvirbhavat-kaṭakaṭe śakaṭe' tha sarve kiṃ kiṃ kim ity abhita eva bhiyābhiyātāḥ | tasyātipātam avalokya vilokya tokaṃ krandad-vimūḍha-matitātatimūḍhavantaḥ,इति । [पुष्पिताग्रा] आविर्भवत्-कटकटे शकटेऽ थ सर्वे किं किं किम् इत्य् अभित एव भियाभियाताः । तस्यातिपातम् अवलोक्य विलोक्य तोकं क्रन्दद्-विमूढ-मतिताततिमूढवन्तः
+"jgc_1,6.12",[vasantatilaka] mātā ca taṃ vivaśitāvayavāpi devā viṣṭeva paśyati jane jagṛhe draveṇa | paścāt tu kampa-mukha-bhāva-nipīḍitāṅgīṃ tāṃ vidrutāḥ paraparāḥ parito' py agṛhṇan,[वसन्ततिलक] माता च तं विवशितावयवापि देवा विष्टेव पश्यति जने जगृहे द्रवेण । पश्चात् तु कम्प-मुख-भाव-निपीडिताङ्गीं तां विद्रुताः परपराः परितोऽ प्य् अगृह्णन्
+"jgc_1,6.13",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,6.14",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,6.15",[śikhariṇī] bālye prathamam anyo' nyaṃ milato rāma-kṛṣṇayoḥ | sitāsitāṃśavaḥ pṛktā jajñire mṛga-lāñchanāḥ,[शिखरिणी] बाल्ये प्रथमम् अन्योऽ न्यं मिलतो राम-कृष्णयोः । सितासितांशवः पृक्ता जज्ञिरे मृग-लाञ्छनाः
+"jgc_1,6.16",,
+"jgc_1,6.17",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,6.18",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,6.19",[śārdula],[शार्दुल]
+"jgc_1,6.20",svāgata-pṛcchā dhārṣṭyaṃ bhavati mahiṣṭhe sadeti gīr-yuktā | tad api surārcām anu sā yadvan nirmīyate tadvat,स्वागत-पृच्छा धार्ष्ट्यं भवति महिष्ठे सदेति गीर्-युक्ता । तद् अपि सुरार्चाम् अनु सा यद्वन् निर्मीयते तद्वत्
+"jgc_1,6.21",[āryā] kevala-vacasā toṣo vaibhava-sattve na yujyate nunam | kintv idam apūrṇa-viṣayaṃ pūrṇe kiñcin na māty eva,[आर्या] केवल-वचसा तोषो वैभव-सत्त्वे न युज्यते नुनम् । किन्त्व् इदम् अपूर्ण-विषयं पूर्णे किञ्चिन् न मात्य् एव
+"jgc_1,6.22",[āryā] na sataḥ svārthāpekṣā kintu sadā sā parārthaiva | tasmād viharati tasmin para-para-vijñāpanaṃ sukhadam,[आर्या] न सतः स्वार्थापेक्षा किन्तु सदा सा परार्थैव । तस्माद् विहरति तस्मिन् पर-पर-विज्ञापनं सुखदम्
+"jgc_1,6.23",jyotiḥ-śāstraṃ bhavatā kṛtam atha vede' pi niṣṇātam | tat tat para-sukha-mātrāpekṣaṃ tad idaṃ nivedyaṃ me,ज्योतिः-शास्त्रं भवता कृतम् अथ वेदेऽ पि निष्णातम् । तत् तत् पर-सुख-मात्रापेक्षं तद् इदं निवेद्यं मे
+"jgc_1,6.24",bālo yo mama jātas tasmād adhikaś ca vāsudevo yaḥ | nija-dṛk-sudhayā taṃ taṃ śīkitum āstāṃ bhavān karuṇaḥ,बालो यो मम जातस् तस्माद् अधिकश् च वासुदेवो यः । निज-दृक्-सुधया तं तं शीकितुम् आस्तां भवान् करुणः
+"jgc_1,6.25",,
+"jgc_1,6.26",,
+"jgc_1,6.27","[upajāti 12] tataś ca, mātṛ-yugma-lalitāṅga-lālitau vīkṣya kṛṣṇa-dhavalau sa bālakau | nirnimeṣa-daśayā dṛśor jalaṃ roddhum aiṣṭa nitarāṃ na tāpasaḥ","[उपजाति १२] ततश् च, मातृ-युग्म-लल���ताङ्ग-लालितौ वीक्ष्य कृष्ण-धवलौ स बालकौ । निर्निमेष-दशया दृशोर् जलं रोद्धुम् ऐष्ट नितरां न तापसः"
+"jgc_1,6.28",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,6.29",[indravaṃśā],[इन्द्रवंशा]
+"jgc_1,6.30",,
+"jgc_1,6.31",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,6.32",[śārdula],[शार्दुल]
+"jgc_1,6.33","[śālinī] ""yuṣmatto janmataḥ pūrvaṃ vasudevāt tavātmajaḥ | jāto yasmāt tato vāsudeva ity api gīyate","[शालिनी] ""युष्मत्तो जन्मतः पूर्वं वसुदेवात् तवात्मजः । जातो यस्मात् ततो वासुदेव इत्य् अपि गीयते"
+"jgc_1,6.34","""nāmāni yāni guṇa-karma-nibandhanāni rūpāṇi ca pratidiśaṃ nikhila-stutāni | sākalyato nahi vayaṃ yadi tāni vidmo, jānanti tarhi na pare tv iti paunaruktyam","""नामानि यानि गुण-कर्म-निबन्धनानि रूपाणि च प्रतिदिशं निखिल-स्तुतानि । साकल्यतो नहि वयं यदि तानि विद्मो, जानन्ति तर्हि न परे त्व् इति पौनरुक्त्यम्"
+"jgc_1,6.35","[vasantatilakā] sānandaṃ nanda-rājena tadā munir agadyata: | ""lagnaṃ hṛdi na lagnaṃ naḥ, sarvajñas tad bhavān gatiḥ","[वसन्ततिलका] सानन्दं नन्द-राजेन तदा मुनिर् अगद्यत: । ""लग्नं हृदि न लग्नं नः, सर्वज्ञस् तद् भवान् गतिः"
+"jgc_1,6.36","punaś ca- ""īkṣatāṃ bhagavann asmai bhavān,"" iti niveditaḥ | gargas tasmai rādhyati sma prahasan mahasānvitaḥ","पुनश् च- ""ईक्षतां भगवन्न् अस्मै भवान्,"" इति निवेदितः । गर्गस् तस्मै राध्यति स्म प्रहसन् महसान्वितः"
+"jgc_1,6.37",,
+"jgc_1,6.38",yasmād viśvāvasau varṣe janma tvajjanmanaḥ śiśoḥ | viśvameva vasu śrīmad bhavitāmuṣya tuṣyataḥ,यस्माद् विश्वावसौ वर्षे जन्म त्वज्जन्मनः शिशोः । विश्वमेव वसु श्रीमद् भवितामुष्य तुष्यतः
+"jgc_1,6.39",rohiṇyāṃ janmanā rohiṇyayutānāmasau patiḥ | vṛṣalagnaṃ ca tatrāsīd vṛṣakoṭīśitā tataḥ,रोहिण्यां जन्मना रोहिण्ययुतानामसौ पतिः । वृषलग्नं च तत्रासीद् वृषकोटीशिता ततः
+"jgc_1,6.40",āyatiścāsya bhavitā sadaivāyatimaty ataḥ | āyatyāṃ munayo' py asmin kuryurmanasa āyatim,आयतिश्चास्य भविता सदैवायतिमत्य् अतः । आयत्यां मुनयोऽ प्य् अस्मिन् कुर्युर्मनस आयतिम्
+"jgc_1,6.41",eṣa vakṣyati śāstrāṇi śastrāṇy apy ātmatejasā; aniṣṭahṛd amitrāṇāṃ mitrāṇāṃ ca vrajādhipa,एष वक्ष्यति शास्त्राणि शस्त्राण्य् अप्य् आत्मतेजसा; अनिष्टहृद् अमित्राणां मित्राणां च व्रजाधिप
+"jgc_1,6.42",bhavatorbhavitā bhavyamasmād iti vṛthā kathā | bhāvatkānāṃ ca tad bhavyaṃ bhavasya ca bhavasya ca,भवतोर्भविता भव्यमस्माद् इति वृथा कथा । भावत्कानां च तद् भव्यं भवस्य च भवस्य च
+"jgc_1,6.43",asyāścaryā caryā vahati bahunāṃ kutuhalaṃ bahulam | sasurān asurān dunvan bhavati surāṇāṃ purāpy asāv avitā,अस्याश्चर्या चर्या वहति बहुनां कुतुहलं बहुलम् । ससुरान् असुरान् दुन्वन् भवति सुराणां पुराप्य् असाव् अविता
+"jgc_1,6.44",sahajapremṇāṃ bhavatām amunā kiṃ tāraṇaṃ citram? tān api kṛtrimahārdān sarvān nistārayed eṣaḥ,सहजप्रेम्णां भवताम् अमुना किं तारणं चित्रम्? तान् अपि कृत्रिमहार्दान् सर्वान् निस्तारयेद् एषः
+"jgc_1,6.45","[āryā] ""tasmān nandātmajas te yad api hari-samaḥ sarva-sādguṇya-vṛttyā sarvatremaṃ tathāpi sva-mahima-vibhava-khyātibhiḥ pālaya tvam | vaśyaṃ kurvan sva-devaṃ harim amum api taṃ svāṅgajaṃ nirmimīṣe tad vīra tvāṃ vinā na svayam ayam ayate svairatāṃ svāvanāya","[आर्या] ""तस्मान् नन्दात्मजस् ते यद् अपि हरि-समः सर्व-साद्गुण्य-वृत्त्या सर्वत्रेमं तथापि स्व-महिम-विभव-ख्यातिभिः पालय त्वम् । वश्यं कुर्वन् स्व-देवं हरिम् अमुम् अपि तं स्वाङ्गजं निर्मिमीषे तद् वीर त्वां विना न स्वयम् अयम् अयते स्वैरतां स्वावनाय"
+"jgc_1,6.46",[śārdulavikrīḍitam],[शार्दुलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,6.47",saṅkocād iva gopa prabhum anu sa munir vidhāpayann ājñām | calito' py alabhata tasmin sthita iva tat-tat-parisphūrtim,सङ्कोचाद् इव गोप प्रभुम् अनु स मुनिर् विधापयन्न् आज्ञाम् । चलितोऽ प्य् अलभत तस्मिन् स्थित इव तत्-तत्-परिस्फूर्तिम्
+"jgc_1,6.48",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,6.49",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,6.50",,
+"jgc_1,6.51",iti |,इति ।
+"jgc_1,6.52",yathā- utkarṇatā-niśamanaṃ nayanābhimukhyaṃ sva-bhrātṛ-nāmni ca nijāhvaya-bhāṇa-rītiḥ | tat-tad-viviktim abhi jhaṅkṛti-mādhurī ca svān atra kṛṣṇa-balayor balavat pupoṣa,यथा- उत्कर्णता-निशमनं नयनाभिमुख्यं स्व-भ्रातृ-नाम्नि च निजाह्वय-भाण-रीतिः । तत्-तद्-विविक्तिम् अभि झङ्कृति-माधुरी च स्वान् अत्र कृष्ण-बलयोर् बलवत् पुपोष
+"jgc_1,6.53",[vasantatilakā] udīkṣya madhuraṃ mukhaṃ sukha-cariṣṇu kṛṣṇākhyayā tadā janaka-diṣṭayā tanayam iṣṭam āhūya tam | tadīya-kala-huṅkṛtīr api niśamya ramyākṛtīḥ prasūr amṛta-bhṛt-prabhā jagati śarma sā nirmame,[वसन्ततिलका] उदीक्ष्य मधुरं मुखं सुख-चरिष्णु कृष्णाख्यया तदा जनक-दिष्टया तनयम् इष्टम् आहूय तम् । तदीय-कल-हुङ्कृतीर् अपि निशम्य रम्याकृतीः प्रसूर् अमृत-भृत्-प्रभा जगति शर्म सा निर्ममे
+"jgc_1,6.54",[pṛthvī] athāvrajad drutam iva riṅga-raṅgatāṃ tayor vrajeśvara-sadanāṅgana-kṣitiḥ | sametya tau caraṇa-carārbhakā muhur vilebhire sukham abhilebhire tataḥ,[पृथ्वी] अथाव्रजद् द्रुतम् इव रिङ्ग-रङ्गतां तयोर् व्रजेश्वर-सदनाङ्गन-क्षितिः । समेत्य तौ चरण-चरार्भका मुहुर् विलेभिरे सुखम् अभिलेभिरे ततः
+"jgc_1,6.55",[rucirā],[रुचिरा]
+"jgc_1,6.56","iti [mātrāsamaka] tataś ca, varṣa-pañcakam anu skhaled vayas tat tu tat trayam anu dvayos tayoḥ | kintu na skhalati tat-kiśoratā yā gatāgami-daśā-tiraskarī","इति [मात्रासमक] ततश् च, वर्ष-पञ्चकम् अनु स्खलेद् वयस् तत् तु तत् त्रयम् अनु द्वयोस् तयोः । किन्तु न स्खलति तत्-किशोरता या गतागमि-दशा-तिरस्करी"
+"jgc_1,6.57",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,6.58",,
+"jgc_1,6.59",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,6.60",dvitra-kramaṃ gataḥ kṛṣṇaś calitaḥ skhalane rudan | putra putreti cumbantīm ambām ālolayan muhuḥ,द्वित्र-क्रमं गतः कृष्णश् चलितः स्खलने रुदन् । पुत्र पुत्रेति चुम्बन्तीम् अम्बाम् आलोलयन् मुहुः
+"jgc_1,6.61",kiñcid dūraṃ yad ānañca svaka-tejaḥ-prapañcakaḥ | sthirībhūya prasū-vaktraṃ sa-smitaṃ sa vyalokata,किञ्चिद् दूरं यद् आनञ्च स्वक-तेजः-प्रपञ्चकः । स्थिरीभूय प्रसू-वक्त्रं स-स्मितं स व्यलोकत
+"jgc_1,6.62",dūraṃ mātur yadā yāti tadāsau mantharāyate | samīpaṃ tu yadā tarhi smayamāno drutāyate,दूरं मातुर् यदा याति तदासौ मन्थरायते । समीपं त�� यदा तर्हि स्मयमानो द्रुतायते
+"jgc_1,6.63",,
+"jgc_1,6.64",[*3] [*3] this is not in any recognizable metre. probably editor's mistake.,[*३] [*३] थिस् इस् नोत् इन् अन्य् रेचोग्निज़ब्ले मेत्रे. प्रोबब्ल्य् एदितोर्ऽस् मिस्तके.
+"jgc_1,6.65",ardhoditānāṃ dantānām akṣarāṇāṃ tathā tatiḥ | citrīyāmāsa kṛṣṇasya yatrācitrīyata prasūḥ,अर्धोदितानां दन्तानाम् अक्षराणां तथा ततिः । चित्रीयामास कृष्णस्य यत्राचित्रीयत प्रसूः
+"jgc_1,6.66","""īśīthāḥ kiṃ jagatyām?"" ""om"" ""bandhūn pāsyasi naḥ kim?"" ""om"" ity ādi mātṛ-sutayoḥ saṃvādavad abhūd iha","""ईशीथाः किं जगत्याम्?"" ""ॐ"" ""बन्धून् पास्यसि नः किम्?"" ""ॐ"" इत्य् आदि मातृ-सुतयोः संवादवद् अभूद् इह"
+"jgc_1,6.67",ajñāta-vācaṃ śukavat paṭhantaṃ viśeṣa-pṛcchā-kṛti-tarjanīkam | dhātrī-janādhyāpita-vāk-pracāraṃ vrajasya bhāgyaṃ paritaḥ smarāmi,अज्ञात-वाचं शुकवत् पठन्तं विशेष-पृच्छा-कृति-तर्जनीकम् । धात्री-जनाध्यापित-वाक्-प्रचारं व्रजस्य भाग्यं परितः स्मरामि
+"jgc_1,6.68",[upajāti 11] nāma-grāhaṃ tadā prāha rāmaḥ kṛṣṇaṃ śanaiḥ śanaiḥ | kṛṣṇo rāmam athāryeti mātṝṇāṃ pariśikṣayā,[उपजाति ११] नाम-ग्राहं तदा प्राह रामः कृष्णं शनैः शनैः । कृष्णो रामम् अथार्येति मातॄणां परिशिक्षया
+"jgc_1,6.69",tadā ca- pṛcchantyā vṛddhayāṅgāni yadā kim api pṛcchyate | tadāmbā-śikṣayā bālaḥ sa tāṃ muhur atāḍayat,तदा च- पृच्छन्त्या वृद्धयाङ्गानि यदा किम् अपि पृच्छ्यते । तदाम्बा-शिक्षया बालः स तां मुहुर् अताडयत्
+"jgc_1,6.70",,
+"jgc_1,6.71",,
+"jgc_1,6.72","[śārdula] ""dūram añca na hi cañcala sphuṭaṃ tatra ko' pi varivarti bhīṣaṇaḥ |"" evam eṣa jananī-girā punas tat-kṛte kutukitāṃ dadhe śiśuḥ","[शार्दुल] ""दूरम् अञ्च न हि चञ्चल स्फुटं तत्र कोऽ पि वरिवर्ति भीषणः ।"" एवम् एष जननी-गिरा पुनस् तत्-कृते कुतुकितां दधे शिशुः"
+"jgc_1,6.73",[rathoddhatā] śiśunā bhīṣma-grahaṇe sthāne mātur bhayaṃ yato mātā | kavayas tv idam anumimate tejasvitvasya bījaṃ tat,[रथोद्धता] शिशुना भीष्म-ग्रहणे स्थाने मातुर् भयं यतो माता । कवयस् त्व् इदम् अनुमिमते तेजस्वित्वस्य बीजं तत्
+"jgc_1,6.74","[āryā] yaṃ yaṃ padārtham atitīvram iyaṃ prayāti bhrātṛ-dvayī, sa ca sa ca pratibhāti saumyaḥ | atrānumāna-vidurā niranaiṣur etad yugmaṃ bhaviṣyati sadā kali-nāśanāya","[आर्या] यं यं पदार्थम् अतितीव्रम् इयं प्रयाति भ्रातृ-द्वयी, स च स च प्रतिभाति सौम्यः । अत्रानुमान-विदुरा निरनैषुर् एतद् युग्मं भविष्यति सदा कलि-नाशनाय"
+"jgc_1,6.75",[vasantatilaka],[वसन्ततिलक]
+"jgc_1,6.76",[svāgatā],[स्वागता]
+"jgc_1,7.1",,
+"jgc_1,7.2","[sragdharā] kintu, krameṇa vṛddhir varṣāṇāṃ yathā nandātma-janmanaḥ | tathā tat-parvaṇo' py āsīt sphuṭaṃ yad-abhidā dvayoḥ","[स्रग्धरा] किन्तु, क्रमेण वृद्धिर् वर्षाणां यथा नन्दात्म-जन्मनः । तथा तत्-पर्वणोऽ प्य् आसीत् स्फुटं यद्-अभिदा द्वयोः"
+"jgc_1,7.3",kṛṣṇa-bhojanam annaṃ yat kṛṣṇācchādanam aṃśukam | tat-tan-nāmnā pracāro' bhūt tasya tasya vraje tataḥ,कृष्ण-भोजनम् अन्नं यत् कृष्णाच्छादनम् अंशुकम् । तत्-तन्-नाम्ना प्रचारोऽ भूत् तस्य तस्य व्रजे ततः
+"jgc_1,7.4",,
+"jgc_1,7.5",[rucirā],[रुचिरा]
+"jgc_1,7.6",,
+"jgc_1,7.7",[sragdharā] śrīman-nanda-deva-mandire tu- upadrave' sminn adhi yad dadhe sutaṃ taṃ tatra nāpaśyad asau vrajeśvarī | gavādhika-snigdhatarāpi yā tadā vicāra-lopād valate sma go-tulām,[स्रग्धरा] श्रीमन्-नन्द-देव-मन्दिरे तु- उपद्रवेऽ स्मिन्न् अधि यद् दधे सुतं तं तत्र नापश्यद् असौ व्रजेश्वरी । गवाधिक-स्निग्धतरापि या तदा विचार-लोपाद् वलते स्म गो-तुलाम्
+"jgc_1,7.8",[upajāti 11] upaplava-marut-plave' bhajati tatra putrāstitām avīkṣya paśupeśvarī bata jagāma yāṃ vyagratām | hahā vigata-tarṇakā budhita-loka-bhāṣādikā yadi sphurati naicikī kvacana kācid ūhate tām,[उपजाति ११] उपप्लव-मरुत्-प्लवेऽ भजति तत्र पुत्रास्तिताम् अवीक्ष्य पशुपेश्वरी बत जगाम यां व्यग्रताम् । हहा विगत-तर्णका बुधित-लोक-भाषादिका यदि स्फुरति नैचिकी क्वचन काचिद् ऊहते ताम्
+"jgc_1,7.9",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,7.10",,
+"jgc_1,7.11",[upajāti 11] bhujāpīḍanavat tasya bhāraś ca vavṛdhe śiśoḥ | voḍhuṃ tyaktuṃ ca roddhuṃ ca nāśakad dānavādhamaḥ,[उपजाति ११] भुजापीडनवत् तस्य भारश् च ववृधे शिशोः । वोढुं त्यक्तुं च रोद्धुं च नाशकद् दानवाधमः
+"jgc_1,7.12",tadā ca mālya-haratānarhāvasthena cāmunā | sa bhāra-hāratāṃ prāptaḥ sva-prāṇa-haratāṃ gataḥ,तदा च माल्य-हरतानर्हावस्थेन चामुना । स भार-हारतां प्राप्तः स्व-प्राण-हरतां गतः
+"jgc_1,7.13","yathā, mālya-buddhyāhival loma-paṭala-bhrāntyā tam ṛkṣavat | kṛṣṇo' vaveṣṭad ātmāṅgaṃ vātūlaḥ katham ujjhatu?","यथा, माल्य-बुद्ध्याहिवल् लोम-पटल-भ्रान्त्या तम् ऋक्षवत् । कृष्णोऽ ववेष्टद् आत्माङ्गं वातूलः कथम् उज्झतु?"
+"jgc_1,7.14","yathā ca, tṛṇāvarte ruddha-kaṇṭhe tac-chvāsā ruddhatāṃ gatāḥ | tadaiva ca bahir vātās tat kiṃ tasya ta eva te?","यथा च, तृणावर्ते रुद्ध-कण्ठे तच्-छ्वासा रुद्धतां गताः । तदैव च बहिर् वातास् तत् किं तस्य त एव ते?"
+"jgc_1,7.15",,
+"jgc_1,7.16",[puṣpitāgrā] danu-sutam alam udvivartitākṣaṃ śiśum atha vīkṣya nirīkṣamāṇa-netram | tad-upari sahasā nidhāya lattām amum upajahrur amūr mudā jananyām,[पुष्पिताग्रा] दनु-सुतम् अलम् उद्विवर्तिताक्षं शिशुम् अथ वीक्ष्य निरीक्षमाण-नेत्रम् । तद्-उपरि सहसा निधाय लत्ताम् अमुम् उपजह्रुर् अमूर् मुदा जनन्याम्
+"jgc_1,7.17",[puṣpitāgrā],[पुष्पिताग्रा]
+"jgc_1,7.18",[upajāti 12] śiśum upasadya yaśodā danuja-hṛtaṃ drāk ciceta līnāpi | varṣājalam upalabhya prāṇiti jātir yathendra-gopānām,[उपजाति १२] शिशुम् उपसद्य यशोदा दनुज-हृतं द्राक् चिचेत लीनापि । वर्षाजलम् उपलभ्य प्राणिति जातिर् यथेन्द्र-गोपानाम्
+"jgc_1,7.19",[gīti] athāgaman vraja-pati-saṅgatā janāḥ sa-vismayaṃ sa-bhayam adabhra-sambhramam | gṛhāntara-vrajana-vicāraṇā'nyadā na tarhy abhūd yad abhavad eka-bhāvatā,[गीति] अथागमन् व्रज-पति-सङ्गता जनाः स-विस्मयं स-भयम् अदभ्र-सम्भ्रमम् । गृहान्तर-व्रजन-विचारणाऽन्यदा न तर्ह्य् अभूद् यद् अभवद् एक-भावता
+"jgc_1,7.20",[rucirā] paśyann api tṛṇāvartam apaśyann iva taṃ janaḥ | kṛṣṇam evāgamad draṣṭuṃ tat-premā hy adbhutādijit,[रुचिरा] पश्यन्न् अपि तृणावर्तम् अपश्यन्न् इव तं जनः । कृष्णम् एवागमद् द्रष्टुं तत्-��्रेमा ह्य् अद्भुतादिजित्
+"jgc_1,7.21",spṛṣṭaḥ kampreṇa hastena dṛṣṭaḥ sāsreṇa cakṣuṣā | pitrātha mātur utsaṅgād avitrā śiśur ādade,स्पृष्टः कम्प्रेण हस्तेन दृष्टः सास्रेण चक्षुषा । पित्राथ मातुर् उत्सङ्गाद् अवित्रा शिशुर् आददे
+"jgc_1,7.22",,
+"jgc_1,7.23",[rucirā],[रुचिरा]
+"jgc_1,7.24",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,7.25",[upajāti 12] samastārtha-karī viṣṇu-bhaktiḥ sākṣād vrajeśvare | dṛśyatāṃ mṛśyatām anyat kiṃ vā bālaka-maṅgalam,[उपजाति १२] समस्तार्थ-करी विष्णु-भक्तिः साक्षाद् व्रजेश्वरे । दृश्यतां मृश्यताम् अन्यत् किं वा बालक-मङ्गलम्
+"jgc_1,7.26",yataḥ- sarvadā kramate yasya buddhiḥ sad-bhaktaye hareḥ | sa sadā kramate tasya lakṣmīś ca kramatetarām,यतः- सर्वदा क्रमते यस्य बुद्धिः सद्-भक्तये हरेः । स सदा क्रमते तस्य लक्ष्मीश् च क्रमतेतराम्
+"jgc_1,7.27",iti |,इति ।
+"jgc_1,7.28",[praharṣiṇī] iti |,[प्रहर्षिणी] इति ।
+"jgc_1,7.29",[rathoddhatā] tataś ca- bālena samam anyo' nyaṃ prābalyaṃ darśayann iva | ūrdhvādho-bhāvam āsādya sarvā hāsayati sma saḥ,[रथोद्धता] ततश् च- बालेन समम् अन्योऽ न्यं प्राबल्यं दर्शयन्न् इव । ऊर्ध्वाधो-भावम् आसाद्य सर्वा हासयति स्म सः
+"jgc_1,7.30",mātṝṇām agrato bāhū vikṣipan dhāvati sma saḥ | darśayann iva tejaḥ svaṃ hasan pāte ruroda ca,मातॄणाम् अग्रतो बाहू विक्षिपन् धावति स्म सः । दर्शयन्न् इव तेजः स्वं हसन् पाते रुरोद च
+"jgc_1,7.31",balaṃ vā jñānaṃ vā kiyad abhavad asyeti vimṛśan yadā gopī-saṅghaḥ kim api muhur ānetum adiśat | tadā śaktiṃ vyañjan kva ca punar aśaktiṃ kva ca śiśuḥ sa paśyaṃs tad-vaktraṃ hasati ca puro hāsayati ca,बलं वा ज्ञानं वा कियद् अभवद् अस्येति विमृशन् यदा गोपी-सङ्घः किम् अपि मुहुर् आनेतुम् अदिशत् । तदा शक्तिं व्यञ्जन् क्व च पुनर् अशक्तिं क्व च शिशुः स पश्यंस् तद्-वक्त्रं हसति च पुरो हासयति च
+"jgc_1,7.32",[śikhariṇī] nāmādeśaṃ yadā mātā diśate nayanādikam | kṛṣṇaś ca kurute bāḍhaṃ cakre tasyā na kiṃ tadā?,[शिखरिणी] नामादेशं यदा माता दिशते नयनादिकम् । कृष्णश् च कुरुते बाढं चक्रे तस्या न किं तदा?
+"jgc_1,7.33",rudantam indave mantha-gargaryāṃ pratirūpiṇe | piṇḍena nāvanītena vṛddhāgardhayatārbhakam,रुदन्तम् इन्दवे मन्थ-गर्गर्यां प्रतिरूपिणे । पिण्डेन नावनीतेन वृद्धागर्धयतार्भकम्
+"jgc_1,7.34",svasya svalpāpahāre' pi cakranda maṇi-hānivat | kṛtvānya-maṇi-hāniṃ ca prāhasīd bāla-kṛṣṇakaḥ,स्वस्य स्वल्पापहारेऽ पि चक्रन्द मणि-हानिवत् । कृत्वान्य-मणि-हानिं च प्राहसीद् बाल-कृष्णकः
+"jgc_1,7.35",nirmañchanaṃ tava bhajāma kuleśalālya bālyātimohana balānuja nṛtya nṛtya | ity aṅganābhir uditas thi thi thitthi thīti kptena tāla-valayena harir nanarta,निर्मञ्छनं तव भजाम कुलेशलाल्य बाल्यातिमोहन बलानुज नृत्य नृत्य । इत्य् अङ्गनाभिर् उदितस् थि थि थित्थि थीति क्प्तेन ताल-वलयेन हरिर् ननर्त
+"jgc_1,7.36","[vasantatilakā] māṃ nartayata bho vṛddhāḥ, iti tāsāṃ puro gataḥ | bhadraṃ nṛtyasi bhadras tvam, iti stotrān nanarta saḥ","[वसन्ततिलका] मां नर्तयत भो वृद्धाः, इति तासां पुरो गतः । भद्रं नृत्यसि भद्रस् त्वम्, इति स्तोत्रान् ननर्त सः"
+"jgc_1,7.37",vihasantīṣu sarvāsu sauṣṭhavāt pracyavād api | nṛtyan vrīḍitavat kṛṣṇo mātur aṅke' palāyata,विहसन्तीषु सर्वासु सौष्ठवात् प्रच्यवाद् अपि । नृत्यन् व्रीडितवत् कृष्णो मातुर् अङ्केऽ पलायत
+"jgc_1,7.38",,
+"jgc_1,7.39",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,7.40",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,7.41",[rathoddhatā] iti |,[रथोद्धता] इति ।
+"jgc_1,7.42",vatsīṣu yarhi gavyanto goduhanti sma te' rbhakāḥ | teṣāṃ prahāsajā bhāsaḥ payasyante sma tās tadā,वत्सीषु यर्हि गव्यन्तो गोदुहन्ति स्म तेऽ र्भकाः । तेषां प्रहासजा भासः पयस्यन्ते स्म तास् तदा
+"jgc_1,7.43",iyeṣa ca yadā dhenu-cāraṇānukṛtiṃ prati | mantrayitvā tadā kṛṣṇaḥ prāmuñcan nava-vatsakān,इयेष च यदा धेनु-चारणानुकृतिं प्रति । मन्त्रयित्वा तदा कृष्णः प्रामुञ्चन् नव-वत्सकान्
+"jgc_1,7.44",rakṣām icchū vatsa-pucchaṃ gṛhṇānau rāma-keśavau | tad-ākṛṣṭatayā goṣṭhe bālair babhramatustarām,रक्षाम् इच्छू वत्स-पुच्छं गृह्णानौ राम-केशवौ । तद्-आकृष्टतया गोष्ठे बालैर् बभ्रमतुस्तराम्
+"jgc_1,7.45",,
+"jgc_1,7.46",iti | [mātrāsamaka],इति । [मात्रासमक]
+"jgc_1,7.47",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,7.48",iti | [mātrāsamaka],इति । [मात्रासमक]
+"jgc_1,7.49",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,8.1",,
+"jgc_1,8.2",[śārdūlavikrīḍita],[शार्दूलविक्रीडित]
+"jgc_1,8.3",| iti | [8 x 8 x 11],। इति । [८ x ८ x ११]
+"jgc_1,8.4",[rucirā],[रुचिरा]
+"jgc_1,8.5",,
+"jgc_1,8.6",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,8.7",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,8.8",[vaṃśastha],[वंशस्थ]
+"jgc_1,8.9",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,8.10",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,8.11",[śālinī] tataḥ kṣaṇād dugdham itaṃ tu mugdhatām ādhāya mātā sutam āgamad drutam | aprāpya taṃ tasya tu karma tad-vidhaṃ buddhvā sa-kopaṃ sa-sukhaṃ jahāsa sā,[शालिनी] ततः क्षणाद् दुग्धम् इतं तु मुग्धताम् आधाय माता सुतम् आगमद् द्रुतम् । अप्राप्य तं तस्य तु कर्म तद्-विधं बुद्ध्वा स-कोपं स-सुखं जहास सा
+"jgc_1,8.12",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,8.13","[mālinī] kiṃ ca, śamayāñcakṛṣe dugdhaṃ kṣubhitaṃ tat tava sudakṣatā kalitā | śamayasi yadi śiśu-kopaṃ tādṛśam uccais tadā praśasyethāḥ","[मालिनी] किं च, शमयाञ्चकृषे दुग्धं क्षुभितं तत् तव सुदक्षता कलिता । शमयसि यदि शिशु-कोपं तादृशम् उच्चैस् तदा प्रशस्येथाः"
+"jgc_1,8.14",,
+"jgc_1,8.15",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,8.16",[puṣpitāgrā] adho-mukhī-kṛtya balād udūkhalaṃ niviśya tasyopari cañcalekṣaṇam | kīśāya sarpir dadataṃ prasūḥ sutaṃ vīkṣya smitaṃ prāpa tathā ca vismitam,[पुष्पिताग्रा] अधो-मुखी-कृत्य बलाद् उदूखलं निविश्य तस्योपरि चञ्चलेक्षणम् । कीशाय सर्पिर् ददतं प्रसूः सुतं वीक्ष्य स्मितं प्राप तथा च विस्मितम्
+"jgc_1,8.17",[upajāti 12] gūḍhaṃ pratasthe kṛta-moṣam ātmajaṃ dhartuṃ prasūr eṣa nirīkṣya cādravat | prasiddhir eṣā khalu lokataḥ śataṃ dṛśor mataṃ hartari bhartari dvayam,[उपजाति १२] गूढं प्रतस्थे कृत-मोषम् आत्मजं धर्तुं प्रसूर् एष निरीक्ष्य चाद्रवत् । प्रसिद्धिर् एषा खलु लोकतः शतं दृशोर् मतं हर्तरि भर्तरि द्वयम्
+"jgc_1,8.18",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,8.19",[upajāti 12] tokaṃ dhartuṃ sā samīpe' pi śīghraṃ dhāvantī tat prāpa dhāvan na mātā | pr��gañcantaṃ vāyu-vegāt pratīcī stokāmbhodaṃ yadvad ambhoda-vīthī,[उपजाति १२] तोकं धर्तुं सा समीपेऽ पि शीघ्रं धावन्ती तत् प्राप धावन् न माता । प्रागञ्चन्तं वायु-वेगात् प्रतीची स्तोकाम्भोदं यद्वद् अम्भोद-वीथी
+"jgc_1,8.20",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,8.21",[upendravajrā],[उपेन्द्रवज्रा]
+"jgc_1,8.22",[svāgatā] nirmame prasabham ambayā mukhaṃ sammukhaṃ nijaśiśor yadā yadā | sarpir-arpita-vilepanaṃ tadā rūkṣaṇāya tad aghukṣad eṣa ca,[स्वागता] निर्ममे प्रसभम् अम्बया मुखं सम्मुखं निजशिशोर् यदा यदा । सर्पिर्-अर्पित-विलेपनं तदा रूक्षणाय तद् अघुक्षद् एष च
+"jgc_1,8.23",[svāgatā] tataś ca- vaṣṭi ced bata bhavān gṛha-muṣṭiṃ yaṣṭim ākalaya mat-kara-mṛṣṭām | ittham uccakitite kamalākṣe tāṃ jahau nijajahau vraja-rājñī,[स्वागता] ततश् च- वष्टि चेद् बत भवान् गृह-मुष्टिं यष्टिम् आकलय मत्-कर-मृष्टाम् । इत्थम् उच्चकितिते कमलाक्षे तां जहौ निजजहौ व्रज-राज्ञी
+"jgc_1,8.24","[svāgatā] mā meti vadatā tena, cora coreti gīḥ-kalim | rahasā saha sā rājñī sahasā sahasātanot","[स्वागता] मा मेति वदता तेन, चोर चोरेति गीः-कलिम् । रहसा सह सा राज्ञी सहसा सहसातनोत्"
+"jgc_1,8.25","aho rājāsi corāṇāṃ, corās tvat-pitṛ-gotrajāḥ | ity ādy acakalan mātā śiśunā gavya-coriṇā","अहो राजासि चोराणां, चोरास् त्वत्-पितृ-गोत्रजाः । इत्य् आद्य् अचकलन् माता शिशुना गव्य-चोरिणा"
+"jgc_1,8.26",kiṃ ca- dadhi-maṇḍaḥ kathaṃ khaṇḍo? daṇḍo' yaṃ parameśituḥ | ghṛtaṃ kīśāya kaḥ prādād? asau yena vinirmitaḥ,किं च- दधि-मण्डः कथं खण्डो? दण्डोऽ यं परमेशितुः । घृतं कीशाय कः प्रादाद्? असौ येन विनिर्मितः
+"jgc_1,8.27",iti | śaṅke svāduṅkāram itthaṃ sadā tvaṃ yajñāṅgīyaṃ lekṣi haiyaṅgavīnam | evaṃ coraṅkāram ambā śiśuṃ taṃ praty ākrośanty ārdra-cittā babhūva,इति । शङ्के स्वादुङ्कारम् इत्थं सदा त्वं यज्ञाङ्गीयं लेक्षि हैयङ्गवीनम् । एवं चोरङ्कारम् अम्बा शिशुं तं प्रत्य् आक्रोशन्त्य् आर्द्र-चित्ता बभूव
+"jgc_1,8.28",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,8.29","kīśo' yam īśa-nirdiṣṭaḥ praviṣṭaḥ sadma muṣṭaye | kṛṣṭaḥ sarpiḥ-parāmṛṣṭo mayā, kā mama duṣṭatā?","कीशोऽ यम् ईश-निर्दिष्टः प्रविष्टः सद्म मुष्टये । कृष्टः सर्पिः-परामृष्टो मया, का मम दुष्टता?"
+"jgc_1,8.30",tathāpi tvām ātta-yaṣṭiṃ dṛṣṭvā dudrava coravat | tvaṃ punar māṃ vṛthā bhītam api dudrotha nirdayam,तथापि त्वाम् आत्त-यष्टिं दृष्ट्वा दुद्रव चोरवत् । त्वं पुनर् मां वृथा भीतम् अपि दुद्रोथ निर्दयम्
+"jgc_1,8.31",,
+"jgc_1,8.32",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,8.33",,
+"jgc_1,8.34",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,8.35",[rucirā] citraṃ tutroṭa tat tatra vajra-majjārjuna-dvayam | na punar mātṛ-vātsalya-nirbandha-maya-bandhanam,[रुचिरा] चित्रं तुत्रोट तत् तत्र वज्र-मज्जार्जुन-द्वयम् । न पुनर् मातृ-वात्सल्य-निर्बन्ध-मय-बन्धनम्
+"jgc_1,8.36",,
+"jgc_1,8.37",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,8.38",ajanya-janyam etāvaj jātā nirjanatā kutaḥ? | tasmāt tasmān mahā-garjān mūrcchām ārcchan vraje janāḥ,अजन्य-जन्यम् एतावज् जाता निर्जनता कुतः? । तस्मात् तस्मान् महा-गर्जान् मूर्च्छाम् आर्च्छन् व्रजे जनाः
+"jgc_1,8.39",iti |,इति ।
+"jgc_1,8.40",[svāgatā],[स्वागता]
+"jgc_1,8.41",[upajāti],[उपजाति]
+"jgc_1,9.1",,
+"jgc_1,9.2",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,9.3",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,9.4",,
+"jgc_1,9.5",,
+"jgc_1,9.6","sahajani-janite yan mama para-para-yatnena rakṣite' py atra | jātaṃ viplava-jātaṃ, tasmāt kiṃ syād ihorvaritam?","सहजनि-जनिते यन् मम पर-पर-यत्नेन रक्षितेऽ प्य् अत्र । जातं विप्लव-जातं, तस्मात् किं स्याद् इहोर्वरितम्?"
+"jgc_1,9.7",[āryā] tat-tad-upadrava-jāte kevala-parameśitū rakṣā | tasmin bhāraṃ dadyād iti ca na khalu tat-parair iṣṭam,[आर्या] तत्-तद्-उपद्रव-जाते केवल-परमेशितू रक्षा । तस्मिन् भारं दद्याद् इति च न खलु तत्-परैर् इष्टम्
+"jgc_1,9.8","calatā dvayam anucintyaṃ: tyājyaṃ gamyaṃ ca yad dhāma | tyājyaṃ duḥkha-nidānaṃ, gamyaṃ sukhitā-nidhānaṃ tu","चलता द्वयम् अनुचिन्त्यं: त्याज्यं गम्यं च यद् धाम । त्याज्यं दुःख-निदानं, गम्यं सुखिता-निधानं तु"
+"jgc_1,9.9","sthānaṃ tad apadeyaṃ, yad iha paratra ca ghaṭeta duḥkhāya | bṛhad-ākhyaṃ vanam anupadam aihika-duḥkhāya sāmprataṃ jātam","स्थानं तद् अपदेयं, यद् इह परत्र च घटेत दुःखाय । बृहद्-आख्यं वनम् अनुपदम् ऐहिक-दुःखाय साम्प्रतं जातम्"
+"jgc_1,9.10","[gīti] sthānaṃ tad upadeyaṃ, yad iha paratra ca ghaṭeta saukhyāya | vṛndāvanāraṇyaṃ cādaḥ samasta-sukhatamam atīva puṇyaṃ ca","[गीति] स्थानं तद् उपदेयं, यद् इह परत्र च घटेत सौख्याय । वृन्दावनारण्यं चादः समस्त-सुखतमम् अतीव पुण्यं च"
+"jgc_1,9.11",[gīti] govardhana iti nāmā yatrāraṇye giriḥ sphurati | tat khalu go-jātīnāṃ gopānāṃ cāsti sarvasvam,[गीति] गोवर्धन इति नामा यत्रारण्ये गिरिः स्फुरति । तत् खलु गो-जातीनां गोपानां चास्ति सर्वस्वम्
+"jgc_1,9.12",gopāḥ kānana-karadā grāmādīnāṃ viniścayābhāvāt | tad apara-kānana-gamane rājñāṃ cājñā svataḥ-siddhā,गोपाः कानन-करदा ग्रामादीनां विनिश्चयाभावात् । तद् अपर-कानन-गमने राज्ञां चाज्ञा स्वतः-सिद्धा
+"jgc_1,9.13",[āryā] sukhato bhayato vā yat kṛtyaṃ kartavyatāṃ yāti | śīghraṃ yat khalu kāryaṃ valayati śaṅkām alaṃ vilambas tu,[आर्या] सुखतो भयतो वा यत् कृत्यं कर्तव्यतां याति । शीघ्रं यत् खलु कार्यं वलयति शङ्काम् अलं विलम्बस् तु
+"jgc_1,9.14",utthātavyaṃ tasmād asmāt sadyo na kāryam ālasyam | tulitā hy udyama-kalanā kṛtyaṃ yad yad yadā kriyate,उत्थातव्यं तस्माद् अस्मात् सद्यो न कार्यम् आलस्यम् । तुलिता ह्य् उद्यम-कलना कृत्यं यद् यद् यदा क्रियते
+"jgc_1,9.15",[āryā] iyam asmākam udīkṣā yuṣmabhyaṃ yadi tu rocamānā syāt | para-vīkṣite' pi vastuni bahu-sammatir utsavaṃ dugdhe,[आर्या] इयम् अस्माकम् उदीक्षा युष्मभ्यं यदि तु रोचमाना स्यात् । पर-वीक्षितेऽ पि वस्तुनि बहु-सम्मतिर् उत्सवं दुग्धे
+"jgc_1,9.16",[āryā] bhavati tu ced iha bhavatāṃ samarthanā tarhi gāvaḥ prāk | samyak pāyita-vatsāś carantu vṛndāṭavī-vartma,[आर्या] भवति तु चेद् इह भवतां समर्थना तर्हि गावः प्राक् । सम्यक् पायित-वत्साश् चरन्तु वृन्दाटवी-वर्त्म
+"jgc_1,9.17",paścāt paṭa-gṛha-śakaṭāny aṭantu gṛhyaṃ samastam ādāya | vidhi-vidhi-siddhā seyaṃ vrajanād vrajatā hi goduhāṃ sadane,पश्चात् पट-गृह-शकटान्य् अटन्तु गृह्यं सम���्तम् आदाय । विधि-विधि-सिद्धा सेयं व्रजनाद् व्रजता हि गोदुहां सदने
+"jgc_1,9.18","[gīti] tataś ca, tad vākyaṃ paśupa-samūham ūha-śūnyaṃ svārthāya svayam anugamya kalpate sma | sādharmya-spṛśi mṛdi paśya bīja-bhedaḥ sphītaḥ syāt phalati ca tatra nāparatra","[गीति] ततश् च, तद् वाक्यं पशुप-समूहम् ऊह-शून्यं स्वार्थाय स्वयम् अनुगम्य कल्पते स्म । साधर्म्य-स्पृशि मृदि पश्य बीज-भेदः स्फीतः स्यात् फलति च तत्र नापरत्र"
+"jgc_1,9.19",[praharṣiṇī],[प्रहर्षिणी]
+"jgc_1,9.20",[*jabhajasaga] āropyānasi vṛddhādīn svayam ūḍha-śarāsanāḥ | gauraveṇa gavāṃ gopā yayur vikramamāṇatām,[*जभजसग] आरोप्यानसि वृद्धादीन् स्वयम् ऊढ-शरासनाः । गौरवेण गवां गोपा ययुर् विक्रममाणताम्
+"jgc_1,9.21",,
+"jgc_1,9.22","[gīti] pathi tu, eko dhāvati kaścanāhvayati ko' py atrottaraṃ bhāṣate kaścit tatra nivṛtya gacchati nijaṃ sambhālayaty anyakaḥ | sarvo gāyati kṛṣṇa-bālya-caritaṃ bāṣpāyate stambhate svidyaty ejati romaharṣam ayate vaivarṇyam āsīdati","[गीति] पथि तु, एको धावति कश्चनाह्वयति कोऽ प्य् अत्रोत्तरं भाषते कश्चित् तत्र निवृत्य गच्छति निजं सम्भालयत्य् अन्यकः । सर्वो गायति कृष्ण-बाल्य-चरितं बाष्पायते स्तम्भते स्विद्यत्य् एजति रोमहर्षम् अयते वैवर्ण्यम् आसीदति"
+"jgc_1,9.23",[śārdūla] ārūḍha-śakaṭā gopyo vyūḍha-navya-pariṣkriyāḥ | amandaṃ jagur ānandād ānandān nanda-nandanam,[शार्दूल] आरूढ-शकटा गोप्यो व्यूढ-नव्य-परिष्क्रियाः । अमन्दं जगुर् आनन्दाद् आनन्दान् नन्द-नन्दनम्
+"jgc_1,9.24","yathā, nanda-mahī-pati-jāta nanda yaśodā-māta | janma-mahā-maha-digdha ramita-samasta-snigdha ||dhru | sparśādita-viṣa-yoṣa aparicitāpada-doṣa | śakaṭa-vighaṭṭana-śeṣa gokula-puṇya-viśeṣa || kṛta-nāmabhir abhirāma santata-rāmā-rāma | riṅga-bhṛtāṅga-naraṅga aṅgīkṛta-sakhi-saṅga || laṅghita-māruta-cakra nandita-gokula-śakra | vatsa-vimocana-moda vraja-jana-śarma-yaśoda || sarvānandana-caurya tasmin darśita-śaurya | ayi dāmodara-līla akhila-sukha-prada-śīla","यथा, नन्द-मही-पति-जात नन्द यशोदा-मात । जन्म-महा-मह-दिग्ध रमित-समस्त-स्निग्ध ॥ध्रु । स्पर्शादित-विष-योष अपरिचितापद-दोष । शकट-विघट्टन-शेष गोकुल-पुण्य-विशेष ॥ कृत-नामभिर् अभिराम सन्तत-रामा-राम । रिङ्ग-भृताङ्ग-नरङ्ग अङ्गीकृत-सखि-सङ्ग ॥ लङ्घित-मारुत-चक्र नन्दित-गोकुल-शक्र । वत्स-विमोचन-मोद व्रज-जन-शर्म-यशोद ॥ सर्वानन्दन-चौर्य तस्मिन् दर्शित-शौर्य । अयि दामोदर-लील अखिल-सुख-प्रद-शील"
+"jgc_1,9.25",[2 x 3 gaṇas] iti |,[२ x ३ गणस्] इति ।
+"jgc_1,9.26",[puṣpitāgrā],[पुष्पिताग्रा]
+"jgc_1,9.27",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,9.28",[sragdharā] kiṃ ca- gaurāḥ kṛṣṇa-pradhānāpluta-gati-paśavaḥ ke ramante? hariṇyaḥ ke vāmī sairibhāśva-pratima-tanudharā? rohiṣākhyāḥ prasiddhāḥ | ke śṛṅgānekaśākhā-śavalita-vapuṣaḥ? śambarākhyās tad evaṃ mātur gīr-jñāta-nāmā sa jayati sa-balo nanda-gopāla-bālaḥ,[स्रग्धरा] किं च- गौराः कृष्ण-प्रधानाप्लुत-गति-पशवः के रमन्ते? हरिण्यः के वामी सैरिभाश्व-प्रतिम-तनुधरा? रोहिषाख्याः प्रसिद्धाः । के शृङ्गानेकशाखा-शवलित-वपुषः? शम्बराख्यास् तद् एवं मातुर् गी��्-ज्ञात-नामा स जयति स-बलो नन्द-गोपाल-बालः
+"jgc_1,9.29","[sragdharā] api ca- citraḥ ko' pi? mayūraḥ ka iha mṛdukuhūgāyakaḥ? kokilākhyaḥ ko vaktuṃ vaṣṭi vāṇīṃ naravad api? śukaḥ puṣpagaḥ kaś ca? bhṛṅgaḥ | itthaṃ mātṛ-dvayena prathama-vana-game saṃlapantau hasantau, bālau gopāla-rāmau vraja-kula-mahilāḥ śarmabhiḥ siñcataḥ sma","[स्रग्धरा] अपि च- चित्रः कोऽ पि? मयूरः क इह मृदुकुहूगायकः? कोकिलाख्यः को वक्तुं वष्टि वाणीं नरवद् अपि? शुकः पुष्पगः कश् च? भृङ्गः । इत्थं मातृ-द्वयेन प्रथम-वन-गमे संलपन्तौ हसन्तौ, बालौ गोपाल-रामौ व्रज-कुल-महिलाः शर्मभिः सिञ्चतः स्म"
+"jgc_1,9.30",[sragdharā] athāgatās taraṇi-sutā-taṭaṃ vraja- prajā-vrajāḥ sa-śakaṭa-dhenu-saṅkaṭam | sa-sambhramaṃ taritu-manastayā ca te parasparaṃ kalakala-kīrṇam abhraman,[स्रग्धरा] अथागतास् तरणि-सुता-तटं व्रज- प्रजा-व्रजाः स-शकट-धेनु-सङ्कटम् । स-सम्भ्रमं तरितु-मनस्तया च ते परस्परं कलकल-कीर्णम् अभ्रमन्
+"jgc_1,9.31",[jabhasajaga],[जभसजग]
+"jgc_1,9.32",,
+"jgc_1,9.33",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,9.34",tatra cakrur vrajāvāsaṃ śakaṭair ardha-candravat | yad-antaḥ-pūritaṃ gobhiḥ krameṇa ghana-rītibhiḥ,तत्र चक्रुर् व्रजावासं शकटैर् अर्ध-चन्द्रवत् । यद्-अन्तः-पूरितं गोभिः क्रमेण घन-रीतिभिः
+"jgc_1,9.35","śrī-hari-vaṃśe ca, niveśaṃ vipulaṃ cakre gavāṃ caiva hitāya ca | śakaṭāvarta-paryantaṃ candrārdhākāra-saṃsthitam ||iti | [2.9.20-1]","श्री-हरि-वंशे च, निवेशं विपुलं चक्रे गवां चैव हिताय च । शकटावर्त-पर्यन्तं चन्द्रार्धाकार-संस्थितम् ॥इति । [२.९.२०-१]"
+"jgc_1,9.36",paurastya-vastya-tyāge' pi tat-tan-maryādayācitaḥ | vrajākāras tathaivāsīt kṛṣṇāpāre yathā sthitaḥ,पौरस्त्य-वस्त्य-त्यागेऽ पि तत्-तन्-मर्यादयाचितः । व्रजाकारस् तथैवासीत् कृष्णापारे यथा स्थितः
+"jgc_1,9.37",aṣṭa-krośīm āyataṃ goṣṭham etan madhye tasmin vistṛtaṃ cārdham asyāḥ | etan mānaṃ cātra lokasya dṛṣṭyā śaktyānantācintya-dhāmatvam eva,अष्ट-क्रोशीम् आयतं गोष्ठम् एतन् मध्ये तस्मिन् विस्तृतं चार्धम् अस्याः । एतन् मानं चात्र लोकस्य दृष्ट्या शक्त्यानन्ताचिन्त्य-धामत्वम् एव
+"jgc_1,9.38",[śālinī] madhye rājñaḥ sadma tat-pārśvatas tad- bhrātṝṇāṃ tad-bāhyatas tat pareṣām | yadvat premaṇy antaraṅgādi-rītir vāse' pi syād aucitī tadvad eva,[शालिनी] मध्ये राज्ञः सद्म तत्-पार्श्वतस् तद्- भ्रातॄणां तद्-बाह्यतस् तत् परेषाम् । यद्वत् प्रेमण्य् अन्तरङ्गादि-रीतिर् वासेऽ पि स्याद् औचिती तद्वद् एव
+"jgc_1,9.39",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,9.40","[bhp 10.11.36] yathā, prādhānyād atidivya-vṛkṣa-vitater vṛndāvanaṃ ratna-bhū- palyaṅkānvita-pīṭha-jetṛ-dṛśadāṃ vṛndasya govardhanaḥ | glau-cūrṇodbhava-raṅga-bhūmi-vijayi-sthalyāvaler aṃśumat- kanyāyāḥ pulinālir utsava-śataṃ dugdhe sma mugdhaṃ tayoḥ","[भ्प् १०.११.३६] यथा, प्राधान्याद् अतिदिव्य-वृक्ष-विततेर् वृन्दावनं रत्न-भू- पल्यङ्कान्वित-पीठ-जेतृ-दृशदां वृन्दस्य गोवर्धनः । ग्लौ-चूर्णोद्भव-रङ्ग-भूमि-विजयि-स्थल्यावलेर् अंशुमत्- कन्यायाः पुलिनालिर् उत्सव-शतं दुग्धे स्म मुग्धं तयोः"
+"jgc_1,9.41",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,10.1",,
+"jgc_1,10.2","[śārdūla] api ca, śubhraśyāmau nīla-pītābha-vastrau śṛṅgī-pārīdhvāna-śikṣāsu dakṣau | krīḍā-lolau mitra-varge vicitraṃ citrīyete rāma-kṛṣṇau kumārau","[शार्दूल] अपि च, शुभ्रश्यामौ नील-पीताभ-वस्त्रौ शृङ्गी-पारीध्वान-शिक्षासु दक्षौ । क्रीडा-लोलौ मित्र-वर्गे विचित्रं चित्रीयेते राम-कृष्णौ कुमारौ"
+"jgc_1,10.3",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,10.4",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,10.5",[upajāti 11],[उपजाति ११]
+"jgc_1,10.6",[svāgatā],[स्वागता]
+"jgc_1,10.7","yathā, veṇuṃ vādayatoḥ phalādi kiratoḥ śiñjat-tulākoṭi-bhāg- aṅghribhyāṃ kṣipator vṛṣānukaraṇaiḥ saṃyudhyator etayoḥ | bhrātror nirjayinor mitho drava-vaśād uccaiḥ sakhāyaś ca te pārṣṇi-grāhatayā yudhaṃ vidadhataḥ kolāhalaṃ cakrire","यथा, वेणुं वादयतोः फलादि किरतोः शिञ्जत्-तुलाकोटि-भाग्- अङ्घ्रिभ्यां क्षिपतोर् वृषानुकरणैः संयुध्यतोर् एतयोः । भ्रात्रोर् निर्जयिनोर् मिथो द्रव-वशाद् उच्चैः सखायश् च ते पार्ष्णि-ग्राहतया युधं विदधतः कोलाहलं चक्रिरे"
+"jgc_1,10.8",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,10.9",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,10.10",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,10.11",[śārdūla] atha devaiḥ prasūnāni vṛṣṭāni hasitāni ca | na nāsayā na ca dṛśā bhinnatāṃ netum īśire,[शार्दूल] अथ देवैः प्रसूनानि वृष्टानि हसितानि च । न नासया न च दृशा भिन्नतां नेतुम् ईशिरे
+"jgc_1,10.12",,
+"jgc_1,10.13",iti | [śikhariṇī] tad evaṃ- tau vatsād api rakṣantau sarvaṃ lokaṃ rarakṣatuḥ | yad-arthaṃ prātarāśādi yasmin daitya-vadhādi ca,इति । [शिखरिणी] तद् एवं- तौ वत्साद् अपि रक्षन्तौ सर्वं लोकं ररक्षतुः । यद्-अर्थं प्रातराशादि यस्मिन् दैत्य-वधादि च
+"jgc_1,10.14",,
+"jgc_1,10.15",,
+"jgc_1,10.16",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,10.17",[upajāti 11],[उपजाति ११]
+"jgc_1,10.18",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,10.19",[upajāti 11] tatra ca- yasmin bakāsyād udite' pi te' rbhakā jijīvur asmin milite bakāntake | teṣv aśru-kampa-svara-bhaṅga-saṅgataṃ vaivarṇyam ṛcchet kim u varṇanīyatām,[उपजाति ११] तत्र च- यस्मिन् बकास्याद् उदितेऽ पि तेऽ र्भका जिजीवुर् अस्मिन् मिलिते बकान्तके । तेष्व् अश्रु-कम्प-स्वर-भङ्ग-सङ्गतं वैवर्ण्यम् ऋच्छेत् किम् उ वर्णनीयताम्
+"jgc_1,10.20",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,10.21",[drutavilambitā] tad-vārtā-yugalena gokula-bhuvāṃ dagdhaṃ ca siktaṃ ca yat pratyaṅgaṃ tad idaṃ layāya bhavitety evaṃ janaiḥ śaṅkitam | paścāt pratyuta romaharṣam adadhād yat tat tu yuktaṃ parā vārtā tatra varāmṛtād api parā tair evam āsvādyata,[द्रुतविलम्बिता] तद्-वार्ता-युगलेन गोकुल-भुवां दग्धं च सिक्तं च यत् प्रत्यङ्गं तद् इदं लयाय भवितेत्य् एवं जनैः शङ्कितम् । पश्चात् प्रत्युत रोमहर्षम् अदधाद् यत् तत् तु युक्तं परा वार्ता तत्र वरामृताद् अपि परा तैर् एवम् आस्वाद्यत
+"jgc_1,10.22",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,10.23",,
+"jgc_1,10.24",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,10.25",[śālinī] yeṣāṃ duḥkhaṃ tad-guhā-garta-rodhe tadvan nāsīd yadvad etad-viyoge | dṛṣṭvākasmād enam ete bakāriṃ prāṇān prāntākarṣaṇenaiva jagmuḥ,[शालिनी] येषां दुःखं तद्-गुहा-गर्त-रोधे तद्वन् नासीद् यद्वद् एतद्-वियोगे । दृष्ट्व��कस्माद् एनम् एते बकारिं प्राणान् प्रान्ताकर्षणेनैव जग्मुः
+"jgc_1,10.26",[śālinī] sarve tasmād utthitā rodanārtās tadvad ārtaṃ kṛṣṇam ahnāya cakruḥ | so' pi kṣmābhṛt tat-pratidhvāna-dambhāt krandann āsīd ity amībhir vyabhāvi,[शालिनी] सर्वे तस्माद् उत्थिता रोदनार्तास् तद्वद् आर्तं कृष्णम् अह्नाय चक्रुः । सोऽ पि क्ष्माभृत् तत्-प्रतिध्वान-दम्भात् क्रन्दन्न् आसीद् इत्य् अमीभिर् व्यभावि
+"jgc_1,10.27",[śālinī] tasmāt kṛṣṭās tena taṃ veṣṭayantaḥ śaśvat tasya spṛṣṭito naṣṭa-duḥkhāḥ | dṛṣṭvā dviṣṭa-prāṇam atyanta-bhīṣmaṃ vyomaṃ hṛṣṭā mitra-goṣṭhīm upeyuḥ,[शालिनी] तस्मात् कृष्टास् तेन तं वेष्टयन्तः शश्वत् तस्य स्पृष्टितो नष्ट-दुःखाः । दृष्ट्वा द्विष्ट-प्राणम् अत्यन्त-भीष्मं व्योमं हृष्टा मित्र-गोष्ठीम् उपेयुः
+"jgc_1,10.28",[śālinī] atha parimilitair vicitra-mitrair bhuvi divi deva-gaṇais tadopalambhyaḥ | apahṛti-caritaṃ nija-kramāt taiḥ kathitam asau kalayan vraje viveśa,[शालिनी] अथ परिमिलितैर् विचित्र-मित्रैर् भुवि दिवि देव-गणैस् तदोपलम्भ्यः । अपहृति-चरितं निज-क्रमात् तैः कथितम् असौ कलयन् व्रजे विवेश
+"jgc_1,10.29",[puṣpitāgrā],[पुष्पिताग्रा]
+"jgc_1,10.30",,
+"jgc_1,11.1",,
+"jgc_1,11.2",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,11.3",[vasantatilaka],[वसन्ततिलक]
+"jgc_1,11.4",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,11.5",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,11.6",jagur eke veṇunā tat-pracchādana-parāḥ pare | vādayanto viṣāṇāni hāsayāmāsur acyutam,जगुर् एके वेणुना तत्-प्रच्छादन-पराः परे । वादयन्तो विषाणानि हासयामासुर् अच्युतम्
+"jgc_1,11.7",vyañjayantas tatra kecit pūrveṣāṃ grāmya-rītitām | tān nivārya svayaṃ bhṛṅgair jagus tadvat pikaiḥ pare,व्यञ्जयन्तस् तत्र केचित् पूर्वेषां ग्राम्य-रीतिताम् । तान् निवार्य स्वयं भृङ्गैर् जगुस् तद्वत् पिकैः परे
+"jgc_1,11.8",gopālānāṃ javaḥ ślāghyo gānādyaṃ bhikṣutā-param | itthaṃ kecid vyañjayantaḥ pakṣi-cchāyena dudruvuḥ,गोपालानां जवः श्लाघ्यो गानाद्यं भिक्षुता-परम् । इत्थं केचिद् व्यञ्जयन्तः पक्षि-च्छायेन दुद्रुवुः
+"jgc_1,11.9",ke' pi sarvānukartṛtva-sva-guṇādhikya-sūcakāḥ | haṃsa-kahva-mayūrāṇāṃ goṣṭhī-madhyaṃ prapedire,केऽ पि सर्वानुकर्तृत्व-स्व-गुणाधिक्य-सूचकाः । हंस-कह्व-मयूराणां गोष्ठी-मध्यं प्रपेदिरे
+"jgc_1,11.10",kecid vāṃśa-naṭīṃ vidyām ātmano vyañjituṃ mudā | viḍambitaiḥ kīśa-ḍimbaiḥ saha śākhāsu babhramuḥ,केचिद् वांश-नटीं विद्याम् आत्मनो व्यञ्जितुं मुदा । विडम्बितैः कीश-डिम्बैः सह शाखासु बभ्रमुः
+"jgc_1,11.11",tatra sarva-kaniṣṭhās tu sva-niṣṭhā-mātra-tat-parāḥ | sākaṃ bhekair vilaṅghantaḥ saritaḥ srava-samplutāḥ,तत्र सर्व-कनिष्ठास् तु स्व-निष्ठा-मात्र-तत्-पराः । साकं भेकैर् विलङ्घन्तः सरितः स्रव-सम्प्लुताः
+"jgc_1,11.12",vihasantaḥ praticchāyāṃ śapantaś ca pratisvanān | [bhp 10.12 |10] hasantaḥ kṛṣṇa-santoṣaṃ lasantaḥ santataṃ daduḥ,विहसन्तः प्रतिच्छायां शपन्तश् च प्रतिस्वनान् । [भ्प् १०.१२ ।१०] हसन्तः कृष्ण-सन्तोषं लसन्तः सन्ततं ददुः
+"jgc_1,11.13",kartuṃ pratidhvanau śāpaṃ pratibimbe viḍambanam | nudan bālān mudaṃ lebhe pratiśāpādito hariḥ,कर्तुं प्रतिध्वनौ शापं प्रतिबिम्बे विडम्बनम् । नुदन् बालान् मुदं लेभे प्रतिशापादितो हरिः
+"jgc_1,11.14",eṣā gatir māyika-dṛg-vimohanī jñātātmanāṃ bhaktimatāṃ ca dūragā | yāsādito kṛṣṇam anuvrajārbhakair iti sphuṭaṃ śrī-śuka-deva-niścitiḥ,एषा गतिर् मायिक-दृग्-विमोहनी ज्ञातात्मनां भक्तिमतां च दूरगा । यासादितो कृष्णम् अनुव्रजार्भकैर् इति स्फुटं श्री-शुक-देव-निश्चितिः
+"jgc_1,11.15",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,11.16",,
+"jgc_1,11.17","[bhujaṅgaprayātā] athavā, sarvāṃs tvaṃ kharva-koṭīḥ paśu-paśupa-śiśūn grastavān mām tathāpi grastaṃ nirmātum aiṣīr iti sukhadatayā prāpam antas tvadīyam | saṅkocād gantum icchan bahir atha bhujaga prāṇa-vargas tavāddhā man-nirbandho' pi mūrdhnaḥ sphuṭana-kṛtitayā dhig gataḥ kiṃ vidadhyām?","[भुजङ्गप्रयाता] अथवा, सर्वांस् त्वं खर्व-कोटीः पशु-पशुप-शिशून् ग्रस्तवान् माम् तथापि ग्रस्तं निर्मातुम् ऐषीर् इति सुखदतया प्रापम् अन्तस् त्वदीयम् । सङ्कोचाद् गन्तुम् इच्छन् बहिर् अथ भुजग प्राण-वर्गस् तवाद्धा मन्-निर्बन्धोऽ पि मूर्ध्नः स्फुटन-कृतितया धिग् गतः किं विदध्याम्?"
+"jgc_1,11.18",[sragdharā] ity evam |,[स्रग्धरा] इत्य् एवम् ।
+"jgc_1,11.19",[upajāti 12] eṣā vanālī sarasī tathā mitho guṇena puṣṭā guṇitena sarvadā | ādyā rasena dvaya-pūraṇī yataḥ prasūna-saurabhya-śatena puṣpate,[उपजाति १२] एषा वनाली सरसी तथा मिथो गुणेन पुष्टा गुणितेन सर्वदा । आद्या रसेन द्वय-पूरणी यतः प्रसून-सौरभ्य-शतेन पुष्पते
+"jgc_1,11.20",[upajāti 12] sphurati pulinam acchaṃ komalaṃ bālukābhiḥ kusuma-phala-vana-kṣmā-prāvṛtaṃ sūkṣma-dūrvam | yad iha mṛga-janānāṃ vṛkṣa-lakṣālayānām upa vimala-jalāntaṃ bhāti śayyāyamānam,[उपजाति १२] स्फुरति पुलिनम् अच्छं कोमलं बालुकाभिः कुसुम-फल-वन-क्ष्मा-प्रावृतं सूक्ष्म-दूर्वम् । यद् इह मृग-जनानां वृक्ष-लक्षालयानाम् उप विमल-जलान्तं भाति शय्यायमानम्
+"jgc_1,11.21",[mālinī] atra bhoktavyam asmābhir divārūḍhaṃ kṣudhārditāḥ | vatsāḥ samīpe' paḥ pītvā carantu śanakais tṛṇam ||[bhp 10.13 |6],[मालिनी] अत्र भोक्तव्यम् अस्माभिर् दिवारूढं क्षुधार्दिताः । वत्साः समीपेऽ पः पीत्वा चरन्तु शनकैस् तृणम् ॥[भ्प् १०.१३ ।६]
+"jgc_1,11.22",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,11.23",[svāgatā] vibhrad-veṇuṃ jaṭhara-paṭayoḥ śṛṅga-vetre ca kakṣe vāme pāṇau masṛṇa-kavalaṃ vyañjanāny aṅgalīṣu | tiṣṭhan madhye priya-savayasāṃ hāsayan hāsitas tair divye loke kalayati mudā bhuktavān bāla-kṛṣṇaḥ,[स्वागता] विभ्रद्-वेणुं जठर-पटयोः शृङ्ग-वेत्रे च कक्षे वामे पाणौ मसृण-कवलं व्यञ्जनान्य् अङ्गलीषु । तिष्ठन् मध्ये प्रिय-सवयसां हासयन् हासितस् तैर् दिव्ये लोके कलयति मुदा भुक्तवान् बाल-कृष्णः
+"jgc_1,11.24",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,11.25",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,11.26",[svāgatā],[स्वागता]
+"jgc_1,11.27",[śikhariṇī] yadyapy eka-svarūpā vraja-nṛpati-sutasyāpare bāla-vatsā jātās tarhy apy amī tat-pratima-padam adhus tatra nety eva yuktam | tad-rūpaṃ tad-guṇālis tad-amita-vihṛtiś cāśrayaḥ khalv amīṣāṃ tasyāpi svasya citra-sthiti-kṛd iti yatas tatra tatrābhyadhāyi,[शि��रिणी] यद्यप्य् एक-स्वरूपा व्रज-नृपति-सुतस्यापरे बाल-वत्सा जातास् तर्ह्य् अप्य् अमी तत्-प्रतिम-पदम् अधुस् तत्र नेत्य् एव युक्तम् । तद्-रूपं तद्-गुणालिस् तद्-अमित-विहृतिश् चाश्रयः खल्व् अमीषां तस्यापि स्वस्य चित्र-स्थिति-कृद् इति यतस् तत्र तत्राभ्यधायि
+"jgc_1,11.28",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,11.29",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,11.30",yadyapi na naman mumude vidhir ekāsyānavāg-bhāvāt | tadapi harer mukhacandrā-lokālopān mudaṃ lebhe,यद्यपि न नमन् मुमुदे विधिर् एकास्यानवाग्-भावात् । तदपि हरेर् मुखचन्द्रा-लोकालोपान् मुदं लेभे
+"jgc_1,11.31",,
+"jgc_1,11.32",[praharṣiṇī],[प्रहर्षिणी]
+"jgc_1,11.33",,
+"jgc_1,11.34",[mātrā-samaka],[मात्रा-समक]
+"jgc_1,12.1",,
+"jgc_1,12.2",[rathoddhatā] udgacchad-buddhi-śakti-prathama-ruci-jayi-śyāmatā-śubhratā-yuk kiñcid-vistīrṇa-vakṣaḥ-prabhṛti valayitāyāma-netrādi-gātram | keśaṃ veśaṃ ca pūrvād adhika-mitim ayat keli-śikṣā-pravīṇaṃ paugaṇḍaṃ prāg acaṇḍaṃ sphurad alam anayor māṃ didṛkṣuṃ karoti,[रथोद्धता] उद्गच्छद्-बुद्धि-शक्ति-प्रथम-रुचि-जयि-श्यामता-शुभ्रता-युक् किञ्चिद्-विस्तीर्ण-वक्षः-प्रभृति वलयितायाम-नेत्रादि-गात्रम् । केशं वेशं च पूर्वाद् अधिक-मितिम् अयत् केलि-शिक्षा-प्रवीणं पौगण्डं प्राग् अचण्डं स्फुरद् अलम् अनयोर् मां दिदृक्षुं करोति
+"jgc_1,12.3",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,12.4",,
+"jgc_1,12.5",,
+"jgc_1,12.6",[śārdūlavikrīḍita],[शार्दूलविक्रीडित]
+"jgc_1,12.7",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,12.8",[sragdharā] usrāṇāṃ prāṇa-sāmyaṃ vahati harir amūs taṃ vinā rikta-cittāś citra-prāyāḥ samantād yad iha vana-tati-śrī-nibhā visphuranti | tal-lābhād ghrāṇa-dṛṣṭi-śravaṇa-sarasana-sparśa-yogād valante kintu syāc citram etad bahir upavalitaṃ teṣu taṃ svādayanti,[स्रग्धरा] उस्राणां प्राण-साम्यं वहति हरिर् अमूस् तं विना रिक्त-चित्ताश् चित्र-प्रायाः समन्ताद् यद् इह वन-तति-श्री-निभा विस्फुरन्ति । तल्-लाभाद् घ्राण-दृष्टि-श्रवण-सरसन-स्पर्श-योगाद् वलन्ते किन्तु स्याच् चित्रम् एतद् बहिर् उपवलितं तेषु तं स्वादयन्ति
+"jgc_1,12.9","[sragdharā] āhūtaṃ kurute hariḥ sakhi-janaṃ, so' py enam evaṃ tathā vakti śliṣyati jighrati prahasati skandhaṃ spṛśan karṣati | āstāṃ tac ca mahādbhutaṃ śṛṇuta bho yady antaraṃ tarkyate naivātmā pṛthag asya tasya ca bhaved ity eva vijñāyate","[स्रग्धरा] आहूतं कुरुते हरिः सखि-जनं, सोऽ प्य् एनम् एवं तथा वक्ति श्लिष्यति जिघ्रति प्रहसति स्कन्धं स्पृशन् कर्षति । आस्तां तच् च महाद्भुतं शृणुत भो यद्य् अन्तरं तर्क्यते नैवात्मा पृथग् अस्य तस्य च भवेद् इत्य् एव विज्ञायते"
+"jgc_1,12.10",[śārdūlavikrīḍitam] vadati sakhi-samūhaḥ kṛṣṇa-rāmāv itīdaṃ kvacid api vinimāya prāha tat tac ca yuktam | kalayata yad imāv apy ātmanaḥ sthāna eva sphuṭam iha vidadhāte yan mithas tatra tatra,[शार्दूलविक्रीडितम्] वदति सखि-समूहः कृष्ण-रामाव् इतीदं क्वचिद् अपि विनिमाय प्राह तत् तच् च युक्तम् । कलयत यद् इमाव् अप्य् आत्मनः स्थान एव स्फुटम् इह विदधाते यन् मिथस् तत्र तत्र
+"jgc_1,12.11",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,12.12",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,12.13",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,12.14",[upajāti 12] tvaṃ rājase deva vane' tra sāmprataṃ vayaṃ na paśyāma tathāpi tāmasāḥ | itīva cakṣuṣmati janma-lambhanaṃ vṛkṣā vṛṇānāś caraṇaṃ tavāśritāḥ,[उपजाति १२] त्वं राजसे देव वनेऽ त्र साम्प्रतं वयं न पश्याम तथापि तामसाः । इतीव चक्षुष्मति जन्म-लम्भनं वृक्षा वृणानाश् चरणं तवाश्रिताः
+"jgc_1,12.15",[upajāti 12] gāyanti tvāṃ ṣaṭpadāś cānuyāntaḥ śrī-rohiṇyāḥ putram antarhitaṃ ca | itthaṃ mitrāṇy āhur ūhe' ham evaṃ sarveśas tvaṃ na tv amī san-munīśāḥ,[उपजाति १२] गायन्ति त्वां षट्पदाश् चानुयान्तः श्री-रोहिण्याः पुत्रम् अन्तर्हितं च । इत्थं मित्राण्य् आहुर् ऊहेऽ हम् एवं सर्वेशस् त्वं न त्व् अमी सन्-मुनीशाः
+"jgc_1,12.16",[śālinī] suramyaṃ nṛtyanti pramada-śikhinaḥ sneha-valitaṃ hariṇyaḥ paśyanti sphuṭa-mṛdu-kalaṃ bibhrati pikāḥ | naṭā rāmāḥ sūkta-prapaṭhana-vidaḥ kānana-sadām amī dhanyā yasmād vidadhati tavārād atithitām,[शालिनी] सुरम्यं नृत्यन्ति प्रमद-शिखिनः स्नेह-वलितं हरिण्यः पश्यन्ति स्फुट-मृदु-कलं बिभ्रति पिकाः । नटा रामाः सूक्त-प्रपठन-विदः कानन-सदाम् अमी धन्या यस्माद् विदधति तवाराद् अतिथिताम्
+"jgc_1,12.17",[śikhariṇī] aṅghrisparśair dharitrīgiritṛṇasaritas te nakhaśreṇilekha- śrīmac-citrair vicitra-druma-samudayaga-dyota-vīrud-vibhedāḥ | snigdhekṣābhiś ca dhanyā mṛga-vihaga-gaṇā vakṣasaḥ saṅga-lābhād eṣā tatrāpi gopī-vratatir atitarāṃ yat-spṛhā sāpi lakṣmīḥ,[शिखरिणी] अङ्घ्रिस्पर्शैर् धरित्रीगिरितृणसरितस् ते नखश्रेणिलेख- श्रीमच्-चित्रैर् विचित्र-द्रुम-समुदयग-द्योत-वीरुद्-विभेदाः । स्निग्धेक्षाभिश् च धन्या मृग-विहग-गणा वक्षसः सङ्ग-लाभाद् एषा तत्रापि गोपी-व्रततिर् अतितरां यत्-स्पृहा सापि लक्ष्मीः
+"jgc_1,12.18",[sragdharā] pitṛvyān me kṣatrād avataraṇam āptaḥ sa tu bhavān pitur gopeśasyātmaja-padam agād dharma-vidhinā | atas tvaṃ gopīnāṃ pariṇayanam āptāsi tad iyaṃ latā gopī-nāmnī tava hṛdaya-lagnā prathayati,[स्रग्धरा] पितृव्यान् मे क्षत्राद् अवतरणम् आप्तः स तु भवान् पितुर् गोपेशस्यात्मज-पदम् अगाद् धर्म-विधिना । अतस् त्वं गोपीनां परिणयनम् आप्तासि तद् इयं लता गोपी-नाम्नी तव हृदय-लग्ना प्रथयति
+"jgc_1,12.19",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,12.20",[mātrā-samaka],[मात्रा-समक]
+"jgc_1,12.21",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,12.22",[śārdūlavikrīḍita],[शार्दूलविक्रीडित]
+"jgc_1,12.23",kiṃ ca- eka-hetu-mayam eva locane dve ca bāṣpam aparatra vindataḥ | rāma-kṛṣṇa-yugapad-vilokane te tu gopa-nṛpater yathāyatham,किं च- एक-हेतु-मयम् एव लोचने द्वे च बाष्पम् अपरत्र विन्दतः । राम-कृष्ण-युगपद्-विलोकने ते तु गोप-नृपतेर् यथायथम्
+"jgc_1,12.24",[rathoddhatā] tathā hi- savyam akṣi tanujād vrajeśitur bhrātṛjāt punar asavyam asravat | yatra mānasam api svayaṃ dvidhā- bhidyatāśru-miṣam ity abudhyata,[रथोद्धता] तथा हि- सव्यम् अक्षि तनुजाद् व्रजेशितुर् भ्रातृजात् पुनर् असव्यम् अस्रवत् । यत्र मानसम् अपि स्वयं द्विधा- भिद्यताश्रु-मिषम् इत्य् अबुध्यत
+"jgc_1,12.25",[rathoddhatā] tataś ca- agrimān agrimān kurvann antyān antyān samaiḥ samam | so' bhito rāma-kṛṣṇābhyāṃ śobhito gṛham āyayau,[रथोद्धता] ततश् च- अग्रिमान् अग्रिमान् कुर्वन्न् अन्त्यान् अन्त्यान् समैः समम् । सोऽ भितो राम-कृष्णाभ्यां शोभितो गृहम् आययौ
+"jgc_1,12.26",,
+"jgc_1,13.1",,
+"jgc_1,13.2",iti tūṣṇīkām āsajya punar āha sma: athavā- sukhaṃ vā vīryaṃ vā tad iha paramaṃ yat pratimukhaṃ pratīpaṃ nirjityānavaratam atulyaṃ vijayate | kaviś ca śreyān sa sphurati khalu yas tad-vidhatayā sadā tat tad gāyann api na paritas tṛpyatitarām,इति तूष्णीकाम् आसज्य पुनर् आह स्म: अथवा- सुखं वा वीर्यं वा तद् इह परमं यत् प्रतिमुखं प्रतीपं निर्जित्यानवरतम् अतुल्यं विजयते । कविश् च श्रेयान् स स्फुरति खलु यस् तद्-विधतया सदा तत् तद् गायन्न् अपि न परितस् तृप्यतितराम्
+"jgc_1,13.3",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,13.4",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,13.5",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,13.6",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,13.7",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,13.8",,
+"jgc_1,13.9",[svāgatā] iti | tataś ca- dehaṃ gehaṃ tat tad arthaṃ ca sarvaṃ dhik-kurvantas tyakta-tat-parva-bhogāḥ | te gacchantaḥ kāliyānaccha-kacchaṃ vāta-vrāta-kṣipta-cittā ivāsthuḥ,[स्वागता] इति । ततश् च- देहं गेहं तत् तद् अर्थं च सर्वं धिक्-कुर्वन्तस् त्यक्त-तत्-पर्व-भोगाः । ते गच्छन्तः कालियानच्छ-कच्छं वात-व्रात-क्षिप्त-चित्ता इवास्थुः
+"jgc_1,13.10",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,13.11",[śālinī] yathā yathā vidadhur atīva śīghratāṃ tathā tathāpy adadhur alaṃ vilambitām | kathaṃ kathañcana bata taṃ hradaṃ gatā daśāṃ tu kāṃ samadhur amī na vedmi tām,[शालिनी] यथा यथा विदधुर् अतीव शीघ्रतां तथा तथाप्य् अदधुर् अलं विलम्बिताम् । कथं कथञ्चन बत तं ह्रदं गता दशां तु कां समधुर् अमी न वेद्मि ताम्
+"jgc_1,13.12",[rucirā] tatra tu- dṛṣṭvā kāliya-bhoga-saṅgha-valitaṃ gopālakaṃ gopakā nandādyā bata gopikāś ca vidalac-cittā yaśodā-mukhāḥ | hā śuṣkāṅga-daśāṃ mahā-malinatām apy ūhur itthaṃ yathā teṣām āntara-vahninaiṣi bahir apy udyātum ity ūhyate,[रुचिरा] तत्र तु- दृष्ट्वा कालिय-भोग-सङ्घ-वलितं गोपालकं गोपका नन्दाद्या बत गोपिकाश् च विदलच्-चित्ता यशोदा-मुखाः । हा शुष्काङ्ग-दशां महा-मलिनताम् अप्य् ऊहुर् इत्थं यथा तेषाम् आन्तर-वह्निनैषि बहिर् अप्य् उद्यातुम् इत्य् ऊह्यते
+"jgc_1,13.13",[śārdūla] mānuṣān buddhi-rāhityāt paśūn iva nirīkṣya te | paśūṃś ca krandanān mānuṣān iva kleśam aiyaruḥ,[शार्दूल] मानुषान् बुद्धि-राहित्यात् पशून् इव निरीक्ष्य ते । पशूंश् च क्रन्दनान् मानुषान् इव क्लेशम् ऐयरुः
+"jgc_1,13.14",tataś ca- teṣāṃ sadā snehamayātmanāṃ tadā trāsāt tu śuṣkī-bhavatāṃ himād iva | mithaḥ-samīkṣā-bhavatāpasaṅgamād bhūyo babhūva dravatā raver iva,ततश् च- तेषां सदा स्नेहमयात्मनां तदा त्रासात् तु शुष्की-भवतां हिमाद् इव । मिथः-समीक्षा-भवतापसङ्गमाद् भूयो बभूव द्रवता रवेर् इव
+"jgc_1,13.15",[upajāti 11] snehāt pravāhāvali-tulyatāṃ yatāṃ vrajaukasāṃ drāg viśatāṃ viṣa-hradam | bālo' py athāveśa-valad-balo balo drutaṃ mahā-setu-daśāṃ sasāda saḥ,[उपजाति ११] स्नेहात् प्रवाहावलि-तुल्यतां यतां व्रजौकसां द्राग् विशतां विष-ह्रदम् । बालोऽ प्य् अथावेश-वलद्-बलो बलो द्रुतं महा-सेतु-दशां ससाद सः
+"jgc_1,13.16",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,13.17",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,13.18",[upajāti 12] kāliya-hradam ite baka-śatrau gokulasya rudataḥ pratiśabdāt | rodasī ca rudatī sva-niruktiṃ bāḍham ajñapayatāṃ rudasijbhyām,[उपजाति १२] कालिय-ह्रदम् इते बक-शत्रौ गोकुलस्य रुदतः प्रतिशब्दात् । रोदसी च रुदती स्व-निरुक्तिं बाढम् अज्ञपयतां रुदसिज्भ्याम्
+"jgc_1,13.19",[svāgatā] gopyo mithaḥ kaṇṭha-vilagna-kaṇṭhās tā rorudāmāsur alaṃ vilapya | smṛtiṃ nayat pūtanikādi-nāśaṃ yan mātṛ-santvāya muhur babhūva,[स्वागता] गोप्यो मिथः कण्ठ-विलग्न-कण्ठास् ता रोरुदामासुर् अलं विलप्य । स्मृतिं नयत् पूतनिकादि-नाशं यन् मातृ-सन्त्वाय मुहुर् बभूव
+"jgc_1,13.20",[indravajrā] evaṃ sva-goṣṭham ahiveṣṭa-vivikṣu vīkṣya sastrī-kumāram atiduḥkhitam ātma-hetoḥ | kṛṣṇaḥ saroṣa-vitatāṅgatayā tad aṅgaṃ chindan ślathaṃ vidadhad āśu balād udasthāt,[इन्द्रवज्रा] एवं स्व-गोष्ठम् अहिवेष्ट-विविक्षु वीक्ष्य सस्त्री-कुमारम् अतिदुःखितम् आत्म-हेतोः । कृष्णः सरोष-वितताङ्गतया तद् अङ्गं छिन्दन् श्लथं विदधद् आशु बलाद् उदस्थात्
+"jgc_1,13.21",[vasantatilaka],[वसन्ततिलक]
+"jgc_1,13.22",[rucirā],[रुचिरा]
+"jgc_1,13.23",[śārdūlavikrīḍitam] tataś ca- punar vrajaḥ sphuṭa-sukha-vismayārava- plava-śriyāspṛśad amara-vrajaṃ divi | asau ca taṃ bhuvi bata yatra cobhayoḥ pratidhvani-dhvani-vibhidā na tarkitā,[शार्दूलविक्रीडितम्] ततश् च- पुनर् व्रजः स्फुट-सुख-विस्मयारव- प्लव-श्रियास्पृशद् अमर-व्रजं दिवि । असौ च तं भुवि बत यत्र चोभयोः प्रतिध्वनि-ध्वनि-विभिदा न तर्किता
+"jgc_1,13.24",[rucirā] tataś ca- śaśvad garvada-parva-śarva-ḍamaru-svar-vādya-sarvādyatāṃ vindan kuṇḍali-daṇḍanāya rabhasād uddaṇḍa-sat-tāṇḍavaḥ | ārād ūrdhvitam ūrdhvitaṃ bhujaga-rāḍ-mūrdhānam unmardayan krodhād rodha-kutuhalād dharir ihānarte nanarta sphuṭam,[रुचिरा] ततश् च- शश्वद् गर्वद-पर्व-शर्व-डमरु-स्वर्-वाद्य-सर्वाद्यतां विन्दन् कुण्डलि-दण्डनाय रभसाद् उद्दण्ड-सत्-ताण्डवः । आराद् ऊर्ध्वितम् ऊर्ध्वितं भुजग-राड्-मूर्धानम् उन्मर्दयन् क्रोधाद् रोध-कुतुहलाद् धरिर् इहानर्ते ननर्त स्फुटम्
+"jgc_1,13.25",[śārdūlavikrīḍitam] atha- jayaj-jaya-jayāravāḥ kusuma-vṛṣṭi-sṛṣṭi-prathāḥ sphurat-pulaka-pālayaḥ prathita-śarma-gharmāśravaḥ | bhujaṅga-śirasī-śitus tad-anukṛtya-nṛtyaṃ surā bhavāmbuja-bhavādayaḥ pramada-garjam ārjan muhuḥ,[शार्दूलविक्रीडितम्] अथ- जयज्-जय-जयारवाः कुसुम-वृष्टि-सृष्टि-प्रथाः स्फुरत्-पुलक-पालयः प्रथित-शर्म-घर्माश्रवः । भुजङ्ग-शिरसी-शितुस् तद्-अनुकृत्य-नृत्यं सुरा भवाम्बुज-भवादयः प्रमद-गर्जम् आर्जन् मुहुः
+"jgc_1,13.26","[pṛthvī] sarpasyānana-jāla-kūṭa-ghaṭanād utthānam ātmāyuṣā, nirmañchyāgra-nakhasya tasya naṭanaṃ tan-mūrdhni cātyadbhutam | dṛṣṭvā śrī-vraja-rāja-tat-praṇayinī-mukhyā vraja-prāṇino netraṃ gātram api praphullam abhajan manye jagad-vyāptaye","[पृथ्वी] सर्पस्यानन-���ाल-कूट-घटनाद् उत्थानम् आत्मायुषा, निर्मञ्छ्याग्र-नखस्य तस्य नटनं तन्-मूर्ध्नि चात्यद्भुतम् । दृष्ट्वा श्री-व्रज-राज-तत्-प्रणयिनी-मुख्या व्रज-प्राणिनो नेत्रं गात्रम् अपि प्रफुल्लम् अभजन् मन्ये जगद्-व्याप्तये"
+"jgc_1,13.27",[śārdūlavikrīḍitam] mūrdha-śreṇyāṃ tasya śūnye ca kṛṣṇe nṛtyaṃ kurvāṇe tu citraṃ tadāsīt | tena krodhān mastakaṃ yady udastaṃ tatrānena prāpitā tāla-lattā,[शार्दूलविक्रीडितम्] मूर्ध-श्रेण्यां तस्य शून्ये च कृष्णे नृत्यं कुर्वाणे तु चित्रं तदासीत् । तेन क्रोधान् मस्तकं यद्य् उदस्तं तत्रानेन प्रापिता ताल-लत्ता
+"jgc_1,13.28",[śālinī] mukhai rudiram udvaman garalam udgirann akṣibhiḥ skhalan-maṇika-mastaka-sthita-tad-aṅghri-cihna-vraṇaḥ | ślathāṅgakatayājahad anuja-saṅghajid-raṅgatāṃ vyālokyata nijāṅganāvalibhir eṣa kālīyakaḥ,[शालिनी] मुखै रुदिरम् उद्वमन् गरलम् उद्गिरन्न् अक्षिभिः स्खलन्-मणिक-मस्तक-स्थित-तद्-अङ्घ्रि-चिह्न-व्रणः । श्लथाङ्गकतयाजहद् अनुज-सङ्घजिद्-रङ्गतां व्यालोक्यत निजाङ्गनावलिभिर् एष कालीयकः
+"jgc_1,13.29",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,13.30",[upajāti 11] kāścit kumārān atyartha-bālān kāścana tāś tadā | kāścid aṇḍāni puratas tasya nyasya vyanaṃsiṣuḥ,[उपजाति ११] काश्चित् कुमारान् अत्यर्थ-बालान् काश्चन ताश् तदा । काश्चिद् अण्डानि पुरतस् तस्य न्यस्य व्यनंसिषुः
+"jgc_1,13.31",,
+"jgc_1,13.32",[praharṣiṇī] daṇḍaṃ te vidadhatu ye sva-saṅga-mātrād duṣṭatvaṃ praśamayituṃ na śaknuvanti | tvat-sparśāj jhaṭiti hrado' pi so' yam aujjhat kṣveḍatvaṃ balavad atīha naḥ samakṣam,[प्रहर्षिणी] दण्डं ते विदधतु ये स्व-सङ्ग-मात्राद् दुष्टत्वं प्रशमयितुं न शक्नुवन्ति । त्वत्-स्पर्शाज् झटिति ह्रदोऽ पि सोऽ यम् औज्झत् क्ष्वेडत्वं बलवद् अतीह नः समक्षम्
+"jgc_1,13.33",[praharṣiṇī] mūrkhatvaṃ na idam anugrahe' pi yasmāt tvat-spṛṣṭe sphuṭam iha bhāti daṇḍa-buddhiḥ | daṇḍaś ced amum aparair adaṇḍayiṣyas taṃ kartuṃ katham adadhāḥ padāravindam?,[प्रहर्षिणी] मूर्खत्वं न इदम् अनुग्रहेऽ पि यस्मात् त्वत्-स्पृष्टे स्फुटम् इह भाति दण्ड-बुद्धिः । दण्डश् चेद् अमुम् अपरैर् अदण्डयिष्यस् तं कर्तुं कथम् अदधाः पदारविन्दम्?
+"jgc_1,13.34",[praharṣiṇī] sat-puṇyair iha khalu kais tvad-aṅghri-padma- sparśo' yaṃ parivalate bhujaṅga-rāje | duṣpāpair api bata kair amuṣya dehas tad-bhāvaṃ druta-mṛti-lambhāya vetti,[प्रहर्षिणी] सत्-पुण्यैर् इह खलु कैस् त्वद्-अङ्घ्रि-पद्म- स्पर्शोऽ यं परिवलते भुजङ्ग-राजे । दुष्पापैर् अपि बत कैर् अमुष्य देहस् तद्-भावं द्रुत-मृति-लम्भाय वेत्ति
+"jgc_1,13.35",[praharṣiṇī] tasmāt- śīrṣa-cchedyasya yaḥ kṛṣṇaḥ śīrṣṇi kāliya-bhoginaḥ | anvagṛhṇāt pada-nyāsāc cihna-śreṇyā gatiḥ sa naḥ,[प्रहर्षिणी] तस्मात्- शीर्ष-च्छेद्यस्य यः कृष्णः शीर्ष्णि कालिय-भोगिनः । अन्वगृह्णात् पद-न्यासाच् चिह्न-श्रेण्या गतिः स नः
+"jgc_1,13.36",,
+"jgc_1,13.37",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,13.38",adhunā kāliya yasmān mat-pada-kṛta-lakṣaṇas tvam asi | tad amutra ca sambhavitā mat-pada-kṛta-lakṣaṇaḥ sa bhavān,अधुना कालिय यस्मान् मत्-पद-कृत-लक्षणस् त्वम् असि । तद् अमुत्र च सम्भविता मत्-पद-कृत-लक्षणः स भवान्
+"jgc_1,13.39",,
+"jgc_1,13.40",ato' syāmūni nityāni sthitāny aruṇajā-hrade | teṣu kaustubha-nāmā tu maṇiḥ kṛṣṇe virājate | nakṣatreṣu sadā pūrṇa-candravat pūrva-parvate,अतोऽ स्यामूनि नित्यानि स्थितान्य् अरुणजा-ह्रदे । तेषु कौस्तुभ-नामा तु मणिः कृष्णे विराजते । नक्षत्रेषु सदा पूर्ण-चन्द्रवत् पूर्व-पर्वते
+"jgc_1,13.41",jagannāthaṃ ca yat prāha tathā taṃ garuḍa-dhvajam | tatrāścaryaṃ na cācaryaṃ dvārakāyāṃ hi viśrutam,जगन्नाथं च यत् प्राह तथा तं गरुड-ध्वजम् । तत्राश्चर्यं न चाचर्यं द्वारकायां हि विश्रुतम्
+"jgc_1,13.42",kādraveyasya devābha-nānā-śakti-vidhāriṇaḥ | vartmāsya sura-vartma syād iti yuktyāvagamyate | anyat tu jīva-pīḍāya tat kathaṃ kṛṣṇa-saṃmatam?,काद्रवेयस्य देवाभ-नाना-शक्ति-विधारिणः । वर्त्मास्य सुर-वर्त्म स्याद् इति युक्त्यावगम्यते । अन्यत् तु जीव-पीडाय तत् कथं कृष्ण-संमतम्?
+"jgc_1,13.43",vāri-līlā-parāmarśaḥ sparśaś cāgharipor yadā | tadaiṣāmṛta-tulyāsīd yamunety avagamyate,वारि-लीला-परामर्शः स्पर्शश् चाघरिपोर् यदा । तदैषामृत-तुल्यासीद् यमुनेत्य् अवगम्यते
+"jgc_1,13.44",kṛṣṇasyāklinna-veśatvaṃ kāliyenopavāhataḥ | akasmād darśanaṃ yat tan nāgāli-parivāritaḥ | tasmāt kṛṣṇaṃ hradād ity ādy uktaṃ yuktaṃ prakāśate,कृष्णस्याक्लिन्न-वेशत्वं कालियेनोपवाहतः । अकस्माद् दर्शनं यत् तन् नागालि-परिवारितः । तस्मात् कृष्णं ह्रदाद् इत्य् आद्य् उक्तं युक्तं प्रकाशते
+"jgc_1,13.45",iti |,इति ।
+"jgc_1,13.46",[vasantatilakā] āgato' yam iti kevalaṃ mudā sphūrti-pūrtir abhavad vrajaukasām | hanta yena na vapur na vā manaḥ kiñcid añcitum avāpa śaktatām,[वसन्ततिलका] आगतोऽ यम् इति केवलं मुदा स्फूर्ति-पूर्तिर् अभवद् व्रजौकसाम् । हन्त येन न वपुर् न वा मनः किञ्चिद् अञ्चितुम् अवाप शक्तताम्
+"jgc_1,13.47",[rathoddhatā] tataś ca- stambhaḥ sandhiṣu bandhanaṃ pulakitāsāndra-vraṇābha-sthitir bāṣpaḥ srasta-vilokanaḥ svara-bhidā kaṇṭhāntara-stambhinī | kampaḥ pātavad-anta-danta-valayaḥ svedas tanu-drāvaṇaḥ syād evaṃ kṛta-vīkṣaṇaṃ sva-suhṛdāṃ vyagrī-babhūva prabhuḥ,[रथोद्धता] ततश् च- स्तम्भः सन्धिषु बन्धनं पुलकितासान्द्र-व्रणाभ-स्थितिर् बाष्पः स्रस्त-विलोकनः स्वर-भिदा कण्ठान्तर-स्तम्भिनी । कम्पः पातवद्-अन्त-दन्त-वलयः स्वेदस् तनु-द्रावणः स्याद् एवं कृत-वीक्षणं स्व-सुहृदां व्यग्री-बभूव प्रभुः
+"jgc_1,13.48",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,13.49",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,13.50",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,13.51",[vasantatilakā] iti |,[वसन्ततिलका] इति ।
+"jgc_1,13.52",tataś ca- hareḥ phutkāra-mātreṇa nirvavau dava-dīpakaḥ | utprekṣante tu munayas tasya tat-pāna-kartṛtām,ततश् च- हरेः फुत्कार-मात्रेण निर्ववौ दव-दीपकः । उत्प्रेक्षन्ते तु मुनयस् तस्य तत्-पान-कर्तृताम्
+"jgc_1,13.53",,
+"jgc_1,13.54",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,14.1",,
+"jgc_1,14.2",,
+"jgc_1,14.3",[śārdūlavikrīḍitam] tataś ca- dṛṣṭi-prasāda-kṛta-sāmabhir aṃśudānaiḥ śaśvan manoharaṇa-nirmita-buddhi-bhedaiḥ | arthāntarābhiviniveśaja-bhāva-daṇḍaiḥ kaiśorakaṃ vaśayati sma hareḥ samastam,[शार्दूलविक्रीडितम्] ततश् च- दृष्टि-प्रसाद-कृत-सामभिर् अंशुदानैः शश्वन् मनोहरण-निर्मित-बुद्धि-भेदैः । अर्थान्तराभिविनिवेशज-भाव-दण्डैः कैशोरकं वशयति स्म हरेः समस्तम्
+"jgc_1,14.4","[vasantatilakā] tatra ca, mukhe pūrtiḥ kāntir nayana-yugale dairghyam aruṇa- prabhā hṛdy ucchrāyaḥ pratatir api madhye tu kṛśatā | itīdaṃ saundaryaṃ yad-avadhi manāg apy adhijage jagan-netra-śreṇī tad-avadhi harau tena cakṛṣe","[वसन्ततिलका] तत्र च, मुखे पूर्तिः कान्तिर् नयन-युगले दैर्घ्यम् अरुण- प्रभा हृद्य् उच्छ्रायः प्रततिर् अपि मध्ये तु कृशता । इतीदं सौन्दर्यं यद्-अवधि मनाग् अप्य् अधिजगे जगन्-नेत्र-श्रेणी तद्-अवधि हरौ तेन चकृषे"
+"jgc_1,14.5",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,14.6",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,14.7",iti |,इति ।
+"jgc_1,14.8",[śārdūlavikrīḍitam] taj jñātvāsra-parāsabhāś ca paritaḥ sākrandam abhyāyayur yān dṛṣṭvā paśupāḥ sa-mādhava-balāḥ śaśvadd hasantaḥ sthitāḥ | hāsāveśa-vaśāt kṛtānavahitiṃ pratyak padābhyāṃ balaṃ vajrābhyām iva dhenukas tam anudat tac caiṣa nābudhyata,[शार्दूलविक्रीडितम्] तज् ज्ञात्वास्र-परासभाश् च परितः साक्रन्दम् अभ्याययुर् यान् दृष्ट्वा पशुपाः स-माधव-बलाः शश्वद्द् हसन्तः स्थिताः । हासावेश-वशात् कृतानवहितिं प्रत्यक् पदाभ्यां बलं वज्राभ्याम् इव धेनुकस् तम् अनुदत् तच् चैष नाबुध्यत
+"jgc_1,14.9",[śārdūlavikrīḍitam] na jñātavān api yataḥ sa tu taṃ prahāraṃ tenātiroṣa-bhara-nāsti-viveka-caryaḥ | bhūyaḥ parāk-sthiti vinardya vikīrṇa-lattas tenātha vatsaka ivāraci dhenukākhyaḥ,[शार्दूलविक्रीडितम्] न ज्ञातवान् अपि यतः स तु तं प्रहारं तेनातिरोष-भर-नास्ति-विवेक-चर्यः । भूयः पराक्-स्थिति विनर्द्य विकीर्ण-लत्तस् तेनाथ वत्सक इवारचि धेनुकाख्यः
+"jgc_1,14.10",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,14.11",[svāgatā],[स्वागता]
+"jgc_1,14.12",[upajāti 11],[उपजाति ११]
+"jgc_1,14.13","[puṣpitāgrā] taṃ gorajaś churita-kuntala-baddha-mālya- sambaddha-piñcham amalekṣaṇa-cāru-hāsam | ānandita-veṇum anugeḍita-puṇya-kīrtiṃ gopyaḥ sa-tṛṣṇa-nayanāḥ paritaḥ samīyuḥ ||12a|| [vasantatilakā][*4] [*4] compare bhp 10.15.42, which is found in this verse' s place in some editions.","[पुष्पिताग्रा] तं गोरजश् छुरित-कुन्तल-बद्ध-माल्य- सम्बद्ध-पिञ्छम् अमलेक्षण-चारु-हासम् । आनन्दित-वेणुम् अनुगेडित-पुण्य-कीर्तिं गोप्यः स-तृष्ण-नयनाः परितः समीयुः ॥१२अ॥ [वसन्ततिलका][*४] [*४] चोम्परे भ्प् १०.१५.४२, wहिछ् इस् फ़ोउन्द् इन् थिस् वेर्सेऽ स् प्लचे इन् सोमे एदितिओन्स्."
+"jgc_1,14.14",iti | [7 x 4],इति । [७ x ४]
+"jgc_1,14.15",,
+"jgc_1,14.16",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,15.1",,
+"jgc_1,15.2",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,15.3",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,15.4",[śārdūlavikrīḍitā],[शार्दूलविक्रीडिता]
+"jgc_1,15.5",[śāliṇī] iti parasparaṃ sa-vailakṣya-smitam īkṣitvā sthitayos tayoḥ snigdhakaṇṭha eva sotkaṇṭham uvāca-,[शालिणी] इति परस्परं स-वैलक्ष्य-स्मितम् ईक्षित्वा स्थितयोस् तयोः स्निग्धकण्ठ एव सोत्कण्ठम् उवाच-
+"jgc_1,15.6",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,15.7",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,15.8",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,15.9",[āryā*] kiṃ ca- kṛṣṇānurūpam apy āsāṃ vayo-vṛddhiḥ samṛddhyate | yathā candramasaḥ puṣṭis tathā tasya rucām api,[आर्या*] किं च- कृष्णानुरूपम् अप्य् आसां वयो-वृद्धिः समृद्ध्यते । यथा चन्द्रमसः पुष्टिस् तथा तस्य रुचाम् अपि
+"jgc_1,15.10",,
+"jgc_1,15.11",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,15.12",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,15.13",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,15.14",,
+"jgc_1,15.15","yataḥ, vraja-lakṣmī-janatāyā harir iha ramaṇaḥ paraṃ na paraḥ | katham atha cakora-jāter vṛttiś candrād bhaved anyaḥ?","यतः, व्रज-लक्ष्मी-जनताया हरिर् इह रमणः परं न परः । कथम् अथ चकोर-जातेर् वृत्तिश् चन्द्राद् भवेद् अन्यः?"
+"jgc_1,15.16",,
+"jgc_1,15.17",,
+"jgc_1,15.18",,
+"jgc_1,15.19",,
+"jgc_1,15.20",,
+"jgc_1,15.21",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,15.22",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,15.23",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,15.24",[mandākrāntā] rādhāṛkṣe kvacana gaṇake nāntikād varṇyamāne dṛṣṭvā rādhāṃ ghaṭayati jane sañjanaṃ svasya dūrāt | rādhā-gehān mṛdula-pavane vāti nāsmāri tat tat kṛṣṇenāsmin punar alam asau sasmare saiva rādhā,[मन्दाक्रान्ता] राधाऋक्षे क्वचन गणके नान्तिकाद् वर्ण्यमाने दृष्ट्वा राधां घटयति जने सञ्जनं स्वस्य दूरात् । राधा-गेहान् मृदुल-पवने वाति नास्मारि तत् तत् कृष्णेनास्मिन् पुनर् अलम् असौ सस्मरे सैव राधा
+"jgc_1,15.25",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,15.26",[śikhariṇī] yadā kālīyasya hrada-valayataḥ so' yam uditas tadā rādhā-mukhyāḥ prathama-kalanād eva patitāḥ | bahir-jñānaṃ nāsīd yadapi tadapi sphūrti-valitā na mūrcchāṃ nāmūrcchāṃ yayur ahaha rātrindivam anu,[शिखरिणी] यदा कालीयस्य ह्रद-वलयतः सोऽ यम् उदितस् तदा राधा-मुख्याः प्रथम-कलनाद् एव पतिताः । बहिर्-ज्ञानं नासीद् यदपि तदपि स्फूर्ति-वलिता न मूर्च्छां नामूर्च्छां ययुर् अहह रात्रिन्दिवम् अनु
+"jgc_1,15.27",[śikhariṇī] yadyapi kṛṣṇas tāsāṃ kalanād antar-vikāramāsannaḥ | tadapi ca samayāntarajāṃ cakāra gambhīratāṃ śaraṇam,[शिखरिणी] यद्यपि कृष्णस् तासां कलनाद् अन्तर्-विकारमासन्नः । तदपि च समयान्तरजां चकार गम्भीरतां शरणम्
+"jgc_1,15.28",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,15.29",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,15.30",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,15.31",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,15.32",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,15.33",śārdūla],शार्दूल]
+"jgc_1,15.34",[āryā] iti |,[आर्या] इति ।
+"jgc_1,15.35",tataś ca- śārada-prathama-śubhra-pañcamī bhāvi-rātri-nikarābja-saprabham | subhruvāṃ mukham uroja-yugmam apy āyata pratidinaṃ mahodayam,ततश् च- शारद-प्रथम-शुभ्र-पञ्चमी भावि-रात्रि-निकराब्ज-सप्रभम् । सुभ्रुवां मुखम् उरोज-युग्मम् अप्य् आयत प्रतिदिनं महोदयम्
+"jgc_1,15.36",[rathoddhatā] yadā rādhā tāsu prathama-vayasākīrṇa-kiraṇā tadā tāḥ sarvāś ca pratihata-samajñāḥ samabhavan | paraṃ nānā-puṣpāvaliṣu latikāsu prathamataḥ praphullantī khyātiṃ sadasi suravallī valayate,[रथोद्धता] यदा राधा तासु प्रथम-वयसाकीर्ण-किरणा तदा ताः सर्वाश् च प्रतिहत-समज्ञाः समभवन् । परं नाना-पुष्पावलिषु लतिकासु प्रथमतः प्रफुल्लन्ती ख्यातिं सदसि सुरवल्ली वलयते
+"jgc_1,15.37",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,15.38",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,15.39",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,15.40",[śārdūla] tatra tu- śūnyaṃ paśyati bāṣpa-pūram aniśaṃ momucyate kampate svidyaty udgata-kaṇṭakatvam ayate stambhaṃ punaḥ prārcchati | glāniṃ gacchati vācitāpi vacanaṃ nābhāṣate seti tāṃ paśyantī suhṛdāṃ tatir muhur aho rādhām aśocan muhuḥ,[शार्दूल] तत्र तु- शून्यं पश्यति बाष्प-पूरम् अनिशं मोमुच्यते कम्पते स्विद्यत्य् उद्गत-कण्टकत्वम् अयते स्तम्भं पुनः प्रार्च्छति । ग्लानिं गच्छति वाचितापि वचनं नाभाषते सेति तां पश्यन्ती सुहृदां ततिर् मुहुर् अहो राधाम् अशोचन् मुहुः
+"jgc_1,15.41",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,15.42",tasya ca pūrvaṃ hṛdayam aliptaṃ bhāvaḥ kaḥ punar alipta me sahasā? | smarad api yasya tu viṣayān svayam atha cittaṃ svato' pi jihreti,तस्य च पूर्वं हृदयम् अलिप्तं भावः कः पुनर् अलिप्त मे सहसा? । स्मरद् अपि यस्य तु विषयान् स्वयम् अथ चित्तं स्वतोऽ पि जिह्रेति
+"jgc_1,15.43",,
+"jgc_1,15.44",[śikhariṇī] kiṃ ca- hanta jñānaṃ mama vilulitaṃ kvāpi na syāt parantu premārdraṃ tad bhavati sutarāṃ tāsu tu preyasīṣu | yasmāt tāsu sphurati na dhiyā premamayyā parā tvaṃ nāpi khyātiṃ bahir anugayā tāṃ parākartum īśe,[शिखरिणी] किं च- हन्त ज्ञानं मम विलुलितं क्वापि न स्यात् परन्तु प्रेमार्द्रं तद् भवति सुतरां तासु तु प्रेयसीषु । यस्मात् तासु स्फुरति न धिया प्रेममय्या परा त्वं नापि ख्यातिं बहिर् अनुगया तां पराकर्तुम् ईशे
+"jgc_1,15.45",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,15.46",[śārdūlavikrīḍitā],[शार्दूलविक्रीडिता]
+"jgc_1,15.47",,
+"jgc_1,15.48",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,15.49",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,15.50",[drutavilambitā],[द्रुतविलम्बिता]
+"jgc_1,15.51",[anuṣṭubh},[अनुष्टुभ्}
+"jgc_1,15.52",,
+"jgc_1,15.53",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,15.54",,
+"jgc_1,15.55",[vasanta] iti |,[वसन्त] इति ।
+"jgc_1,15.56",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,15.57",,
+"jgc_1,15.58",[anuṣṭubh},[अनुष्टुभ्}
+"jgc_1,15.59",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,15.60",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,15.61",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,15.62",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,15.63",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,15.64",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,15.65",[vasantatilakā] tasminn apāṅga-śara-mokṣam amūr akurvan vrīḍā-smitāñci-nayanair anuninyire ca | tenāpi sat-kṛtim amanyata sa-praśastām ājīvi loka-caritaṃ kila tādṛg eva,[वसन्ततिलका] तस्मिन्न् अपाङ्ग-शर-मोक्षम् अमूर् अकुर्वन् व्रीडा-स्मिताञ्चि-नयनैर् अनुनिन्यिरे च । तेनापि सत्-कृतिम् अमन्यत स-प्रशस्ताम् आजीवि लोक-चरितं किल तादृग् एव
+"jgc_1,15.66",[vasantatilakā] kiṃ ca- kṛṣṇaṃ lakṣyaṃ vidhāyāmūr abhyāsthan netra-patriṇaḥ | tac ca bhaktir itīvāhuḥ śarābhyāsa upāsanam,[वसन्ततिलका] किं च- कृष्णं लक्ष्यं विधायामूर् अभ्यास्थन् नेत्र-पत्रिणः । तच् च भक्तिर् इतीवाहुः शराभ्यास उपासनम्
+"jgc_1,15.67",,
+"jgc_1,15.68",[śārdūlavikrīḍitā] tatra ca- pūrvaṃ tāsāṃ vyavasitir abhūd evam īṣat kadācit kṛṣṇaṃ paśyanty upaśamam asau lapsyate citta-vṛttiḥ | dṛṣṭe dṛṣṭe punar atha muhus tatra cinteyam āsīt kiṃ bhūyaś ca kvacid ahaha tad-vaktra-lakṣmīṃ pibāmaḥ,[शार्दूलविक्रीडिता] तत्र च- पूर्वं तासां व्यवसितिर् अभूद् एवम् ईषत् कदाचित् कृष्णं पश्यन्त्य् उपशमम् असौ लप्स्यते चित्त-वृत्तिः । दृष्टे दृष्टे पुनर् अथ मुहुस् तत्र चिन्तेयम् आसीत् किं भूयश् च क्वचिद् अहह तद्-वक्त्र-लक्ष्मीं पिबामः
+"jgc_1,15.69",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,15.70","[āryā] tatra tu, rādhā bādhā-pratihata-tanuḥ sarvadā dhāraṇābhiś citte śāntīr api nidadhatī vyākulāsīd atīva | hā hā tasyāḥ priya-savayaso py āśu tad-bhāva-bhāvāt tām evāpuḥ kaṭutara-daśāṃ hanta ke' mūm avantu","[आर्या] तत्र तु, राधा बाधा-प्रतिहत-तनुः सर्वदा धारणाभिश् चित्ते शान्तीर् अपि निदधती व्याकुलासीद् अतीव । हा हा तस्याः प्रिय-सवयसो प्य् आशु तद्-भाव-भावात् ताम् एवापुः कटुतर-दशां हन्त केऽ मूम् अवन्तु"
+"jgc_1,15.71",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,15.72",[śārdūlavikrīḍitā],[शार्दूलविक्रीडिता]
+"jgc_1,15.73",tad evaṃ sūtāṅga-prabhava-śiśu-yugme kathayati sphurat-premāveśāt pratipada-vivikter nighaṭanāt | kathā kiṃ nāṭyaṃ kiṃ kim uta nija-līleti vividhaṃ samajyāsau sārdhaṃ sphuraṇam ajitenāpy anuyayau,तद् एवं सूताङ्ग-प्रभव-शिशु-युग्मे कथयति स्फुरत्-प्रेमावेशात् प्रतिपद-विविक्तेर् निघटनात् । कथा किं नाट्यं किं किम् उत निज-लीलेति विविधं समज्यासौ सार्धं स्फुरणम् अजितेनाप्य् अनुययौ
+"jgc_1,16.1",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,16.2",[mandākrāntā] nirjhara-svana-vaśāmbudāgama- bhrānti-jhilli-kulam āpa mūkatām | aṅghripāś ca jhara-śīkara-plutāḥ puṣpitāḥ param amī madhuṃ dadhuḥ,[मन्दाक्रान्ता] निर्झर-स्वन-वशाम्बुदागम- भ्रान्ति-झिल्लि-कुलम् आप मूकताम् । अङ्घ्रिपाश् च झर-शीकर-प्लुताः पुष्पिताः परम् अमी मधुं दधुः
+"jgc_1,16.3",[rathoddhatā] vanasya cchāyābhir jaḍita-jala-vṛnde vikasataḥ śucāv apy abjādeḥ pavana-vitatir mādhava iva | tad evārdraṃ kṛtvā kusumitam akārṣīd avirataṃ mitho yogyānāṃ yad vyativahati maitrī-sukha-śatam,[रथोद्धता] वनस्य च्छायाभिर् जडित-जल-वृन्दे विकसतः शुचाव् अप्य् अब्जादेः पवन-विततिर् माधव इव । तद् एवार्द्रं कृत्वा कुसुमितम् अकार्षीद् अविरतं मिथो योग्यानां यद् व्यतिवहति मैत्री-सुख-शतम्
+"jgc_1,16.4",[śikhariṇī] tatrāsīn nara-jātīnāṃ grīṣme' pi ṛtu-rāṇ-matiḥ | pika-bhramara-mukhyānāṃ tiraścāṃ tarhi kā kathā?,[शिखरिणी] तत्रासीन् नर-जातीनां ग्रीष्मेऽ पि ऋतु-राण्-मतिः । पिक-भ्रमर-मुख्यानां तिरश्चां तर्हि का कथा?
+"jgc_1,16.5",mādhavas tu yadā mitraiḥ praviśan veṇunā jagau | tadā dvi-guṇito reje mādhavas tatra so' paraḥ,माधवस् तु यदा मित्रैः प्रविशन् वेणुना जगौ । तदा द्वि-गुणितो रेजे माधवस् तत्र सोऽ परः
+"jgc_1,16.6",te gṛhe maṇibhir apy alaṅkṛtāś cāru-kānti-vidhaye yad udbhavaiḥ | puṣpa-pallava-mukhair alaṅkriyāṃ śaśvad ādiṣata tasya kiṃ bruve,ते गृहे मणिभिर् अप्य् अलङ्कृताश् चारु-कान्ति-विधये यद् उद्भवैः । पुष्प-पल्लव-मुखैर् अलङ्क्रियां शश्वद् आदिषत तस्य किं ब्रुवे
+"jgc_1,16.7",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,16.8",[pādākulaka] śrī-kānte' py atha niṣkrānte viveśāveśato balaḥ | tad-ālokaḥ sabhya-lokaḥ ślokayāmāsa tad dvayam,[पादाकुलक] श्री-कान्ते��� प्य् अथ निष्क्रान्ते विवेशावेशतो बलः । तद्-आलोकः सभ्य-लोकः श्लोकयामास तद् द्वयम्
+"jgc_1,16.9",yady etayor varṇa-bhedaḥ syān naiva śyāma-gaurayoḥ | tadā na paricīyetām etāvaṅga-guṇādibhiḥ,यद्य् एतयोर् वर्ण-भेदः स्यान् नैव श्याम-गौरयोः । तदा न परिचीयेताम् एतावङ्ग-गुणादिभिः
+"jgc_1,16.10",iti | aṅga-hāre taḍil-līlām aṅge meghendutāṃ kramāt | vyañjaṃ vyañjaṃ viviśatuḥ saṅgi-gātṛ-kulācale,इति । अङ्ग-हारे तडिल्-लीलाम् अङ्गे मेघेन्दुतां क्रमात् । व्यञ्जं व्यञ्जं विविशतुः सङ्गि-गातृ-कुलाचले
+"jgc_1,16.11",,
+"jgc_1,16.12",,
+"jgc_1,16.13",missing! kvacin nṛtyatsu cānyeṣu gāyakau vādakau svayam | śaśaṃsatur mahārāja sādhu sādhv iti vādinau ||[bhp 10.18.13] iti |,मिस्सिन्ग्! क्वचिन् नृत्यत्सु चान्येषु गायकौ वादकौ स्वयम् । शशंसतुर् महाराज साधु साध्व् इति वादिनौ ॥[भ्प् १०.१८.१३] इति ।
+"jgc_1,16.14",[śārdūlavikrīḍita] tatra ca- nṛpatir ajani kṛṣṇaḥ stokakṛṣṇaḥ pradhānaṃ subala-saciva-rāmasyāpi tadvan nṛpatvam | ubhaya-bala-patī śrīdāma-bhadrāv itīdaṃ vidha-vividhatayā tau rāṣṭra-lakṣmīm akārṣṭām,[शार्दूलविक्रीडित] तत्र च- नृपतिर् अजनि कृष्णः स्तोककृष्णः प्रधानं सुबल-सचिव-रामस्यापि तद्वन् नृपत्वम् । उभय-बल-पती श्रीदाम-भद्राव् इतीदं विध-विविधतया तौ राष्ट्र-लक्ष्मीम् अकार्ष्टाम्
+"jgc_1,16.15",[mālinī] kvacit sthānaṃ kvacid yānaṃ kvāpy arthe sandhi-vigrahau | parājaya-jayau kvāpi krīḍāyām anucakratuḥ,[मालिनी] क्वचित् स्थानं क्वचिद् यानं क्वाप्य् अर्थे सन्धि-विग्रहौ । पराजय-जयौ क्वापि क्रीडायाम् अनुचक्रतुः
+"jgc_1,16.16",evaṃ tau loka-siddhābhiḥ krīḍābhiś ceratur vane | nady-adri-droṇi-kuñjeṣu kānaneṣu saraḥsu ca ||[bhp 10.18.16],एवं तौ लोक-सिद्धाभिः क्रीडाभिश् चेरतुर् वने । नद्य्-अद्रि-द्रोणि-कुञ्जेषु काननेषु सरःसु च ॥[भ्प् १०.१८.१६]
+"jgc_1,16.17",,
+"jgc_1,16.18",,
+"jgc_1,16.19",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,16.20",[vidyunmālā] pūrvaṃ kṛṣṇaḥ kautuke yena dṛṣṭaḥ saumyaḥ paścād rāmakarṣe tu bhīṣmaḥ ity evāyaṃ sa pralambas tu paryaṅ- maryādātaḥ paryagāt taṃ pragṛhya,[विद्युन्माला] पूर्वं कृष्णः कौतुके येन दृष्टः सौम्यः पश्चाद् रामकर्षे तु भीष्मः इत्य् एवायं स प्रलम्बस् तु पर्यङ्- मर्यादातः पर्यगात् तं प्रगृह्य
+"jgc_1,16.21",[śālinī] rāmaḥ krīḍāviṣṭatāśliṣṭa-bodhas taṃ nājñāsīd dṛṣṭa-mātraṃ ca kṛṣṇaḥ | pūrvaḥ prāyeṇārjutā-bhitta-cittaḥ paścād-bhāvī cāturī-sandhurīṇaḥ,[शालिनी] रामः क्रीडाविष्टताश्लिष्ट-बोधस् तं नाज्ञासीद् दृष्ट-मात्रं च कृष्णः । पूर्वः प्रायेणार्जुता-भित्त-चित्तः पश्चाद्-भावी चातुरी-सन्धुरीणः
+"jgc_1,16.22",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,16.23",[rathoddhatā] tasmin kiñcit trāsam āpannavān sa jyeṣṭhaḥ paśyan drāk kaniṣṭhasya vaktram | tad bhrāmyad-bhrū-līlayā labdha-dṛṣṭir duṣṭaṃ muṣṭyā tāḍayat suṣṭhu mūrdhni,[रथोद्धता] तस्मिन् किञ्चित् त्रासम् आपन्नवान् स ज्येष्ठः पश्यन् द्राक् कनिष्ठस्य वक्त्रम् । तद् भ्राम्यद्-भ्रू-लीलया लब्ध-दृष्टिर् दुष्टं मुष्ट्या ताडयत् स���ष्ठु मूर्ध्नि
+"jgc_1,16.24",[śālinī] tataḥ prahata-mastakaṃ rudhira-rūṣitaṃ tad vapuḥ patat tulitam ujjahat pratihari drutaṃ pupluve | yathāñjana-mahī-dharaṃ dalitam akta-rakta-dravaṃ tyajan dravati vajrakaḥ sapadi vajra-pāṇiṃ prati,[शालिनी] ततः प्रहत-मस्तकं रुधिर-रूषितं तद् वपुः पतत् तुलितम् उज्जहत् प्रतिहरि द्रुतं पुप्लुवे । यथाञ्जन-मही-धरं दलितम् अक्त-रक्त-द्रवं त्यजन् द्रवति वज्रकः सपदि वज्र-पाणिं प्रति
+"jgc_1,16.25",[pṛthvī] pralamba-patanaṃ dūre pralambāryāptir antike | ubhe te yugapad dṛṣṭe jajñāte smita-vismitī,[पृथ्वी] प्रलम्ब-पतनं दूरे प्रलम्बार्याप्तिर् अन्तिके । उभे ते युगपद् दृष्टे जज्ञाते स्मित-विस्मिती
+"jgc_1,16.26",bāṣpa-śliṣṭatayā tasminn āśliṣṭau bhrātarau mithaḥ | yā vāśliṣyārdratāṃ yātā bandhutā bahir antaram,बाष्प-श्लिष्टतया तस्मिन्न् आश्लिष्टौ भ्रातरौ मिथः । या वाश्लिष्यार्द्रतां याता बन्धुता बहिर् अन्तरम्
+"jgc_1,16.27",mahā-ravaṃ kṛtavati ca pralambake tadā drutaṃ mṛtavati ca dyavi sthitāḥ | sunirvṛtā vavṛṣur alaṃ kulaṃ vyatarkayann upahasitiṃ harer api,महा-रवं कृतवति च प्रलम्बके तदा द्रुतं मृतवति च द्यवि स्थिताः । सुनिर्वृता ववृषुर् अलं कुलं व्यतर्कयन्न् उपहसितिं हरेर् अपि
+"jgc_1,16.28",[rucirā] vāhaka-śirasi praharaṇam atrādiṣṭaṃ sadā vihṛtau | maryādātikrāntā pralamba bhavatā tathā tu nāsmābhiḥ,[रुचिरा] वाहक-शिरसि प्रहरणम् अत्रादिष्टं सदा विहृतौ । मर्यादातिक्रान्ता प्रलम्ब भवता तथा तु नास्माभिः
+"jgc_1,16.29",,
+"jgc_1,16.30",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,16.31",[śikhariṇī] yathā- kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-vīrya he rāmāmita-vikrama | dāvāgninā dahyamānān prapannāṃs trātum arhathaḥ ||[bhp 10.19.9] ityādi,[शिखरिणी] यथा- कृष्ण कृष्ण महा-वीर्य हे रामामित-विक्रम । दावाग्निना दह्यमानान् प्रपन्नांस् त्रातुम् अर्हथः ॥[भ्प् १०.१९.९] इत्यादि
+"jgc_1,16.32",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,16.33",[toṭaka] gavāṃ dhūlir nādaḥ khura-ghaṭita-ghaṭṭa-dhvani-ghaṭā hares tāsāṃ hūtiḥ śravaṇa-gaṇa-bhid-veṇu-raṇitam | amībhis te kṛṣṭās taratamatayā gokula-janā na pṛṣṭhyaṃ nāgrīyaṃ na samam avidur na svam api,[तोटक] गवां धूलिर् नादः खुर-घटित-घट्ट-ध्वनि-घटा हरेस् तासां हूतिः श्रवण-गण-भिद्-वेणु-रणितम् । अमीभिस् ते कृष्टास् तरतमतया गोकुल-जना न पृष्ठ्यं नाग्रीयं न समम् अविदुर् न स्वम् अपि
+"jgc_1,16.34",[śikhariṇī] yadyapi bahu-saṅghaṭṭana-dhūli-dhvāntaṃ ca sarvatra | tadapi harer mukha-candraḥ pratijanam ānanditaṃ cakre,[शिखरिणी] यद्यपि बहु-सङ्घट्टन-धूलि-ध्वान्तं च सर्वत्र । तदपि हरेर् मुख-चन्द्रः प्रतिजनम् आनन्दितं चक्रे
+"jgc_1,16.35",,
+"jgc_1,17.1",iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu pralamba-dava-saṃvarta-nivartanaṃ nāma ṣoḍaśaṃ pūraṇam ||16|| (17) atha saptadaśaṃ pūraṇam veṇu-śikṣā-cchalena preyasī-bhikṣā,इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु प्रलम्ब-दव-संवर्त-निवर्तनं नाम षोडशं पूरणम् ॥१६॥ (१७) अथ सप्तदशं पूरणम् वेणु-शिक्षा-च्छलेन प्रेयसी-भिक्षा
+"jgc_1,17.2",[śikhariṇī] ādarśāv iva tau svacchau sadābhimukhatāṃ gatau | rādhā-mādhavayor bhāvau mitho bhāvān upeyatuḥ,[शिखरिणी] आदर्���ाव् इव तौ स्वच्छौ सदाभिमुखतां गतौ । राधा-माधवयोर् भावौ मिथो भावान् उपेयतुः
+"jgc_1,17.3",bhūyo bhūyo dṛśyate yarhi mūrcchā rādhāyāṃ vā śrīharau vā rahas tu | anyo' nyasya sphūrtir evāpti-tulyā kalyāṇāya prāyaśaḥ kalpate sma,भूयो भूयो दृश्यते यर्हि मूर्च्छा राधायां वा श्रीहरौ वा रहस् तु । अन्योऽ न्यस्य स्फूर्तिर् एवाप्ति-तुल्या कल्याणाय प्रायशः कल्पते स्म
+"jgc_1,17.4",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,17.5",[śālinī] apy anukūlaṃ yāsāṃ pratikūlaṃ syād vidūrage kṛṣṇe | tāsāṃ pratikūlaṃ tu sphuṭam evāsīt kukūla-talpābham,[शालिनी] अप्य् अनुकूलं यासां प्रतिकूलं स्याद् विदूरगे कृष्णे । तासां प्रतिकूलं तु स्फुटम् एवासीत् कुकूल-तल्पाभम्
+"jgc_1,17.6",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,17.7",yadyapi manasi samiddhā hari-pariripsā tathāpi tābhiḥ sā | āvriyate sma vicārais tatir iva vahneḥ sad-indhana-prakaraiḥ,यद्यपि मनसि समिद्धा हरि-परिरिप्सा तथापि ताभिः सा । आव्रियते स्म विचारैस् ततिर् इव वह्नेः सद्-इन्धन-प्रकरैः
+"jgc_1,17.8",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,17.9",[śārdūlavikrīḍita],[शार्दूलविक्रीडित]
+"jgc_1,17.10",tataś ca- rādhāṃ tathā smaran kṛṣṇaḥ snigdhaṃ rāgi vilocanam | kiyanty ahāni mārṣṭi sma hanta hāridra-vāsasā,ततश् च- राधां तथा स्मरन् कृष्णः स्निग्धं रागि विलोचनम् । कियन्त्य् अहानि मार्ष्टि स्म हन्त हारिद्र-वाससा
+"jgc_1,17.11",,
+"jgc_1,17.12",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,17.13",tataś ca- rātrindivaṃ vasati cetasi hanta bhāva- jvālā harer uta tadīya-ramā-gaṇānām | sandhyā-dvaye vyativiloka-sukhājya-siktā sāgni-dvijālaya ivāgnitatiḥ samiddhā,ततश् च- रात्रिन्दिवं वसति चेतसि हन्त भाव- ज्वाला हरेर् उत तदीय-रमा-गणानाम् । सन्ध्या-द्वये व्यतिविलोक-सुखाज्य-सिक्ता साग्नि-द्विजालय इवाग्निततिः समिद्धा
+"jgc_1,17.14",[vasantatilakā] tatra ca- goṣṭhād vanaṃ praviśato vanataś ca goṣṭhaṃ lokena lokana-kṛte saha mādhavendoḥ | sambhūya saṅgatavatīṣu ca tat-priyāsu rādhā jayaty uḍuṣu paurṇima-rādhikeva,[वसन्ततिलका] तत्र च- गोष्ठाद् वनं प्रविशतो वनतश् च गोष्ठं लोकेन लोकन-कृते सह माधवेन्दोः । सम्भूय सङ्गतवतीषु च तत्-प्रियासु राधा जयत्य् उडुषु पौर्णिम-राधिकेव
+"jgc_1,17.15",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,17.16",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,17.17",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,17.18",[sragdharā] kalāpi yadi viśleṣe yugānāṃ śatatāṃ gatā | rātrindivīya-saṅkhyāyāṃ tadā śaṅkāmahe vayam,[स्रग्धरा] कलापि यदि विश्लेषे युगानां शततां गता । रात्रिन्दिवीय-सङ्ख्यायां तदा शङ्कामहे वयम्
+"jgc_1,17.19",,
+"jgc_1,17.20",[śikhariṇī] nūnaṃ nidāghena vibhūya jajñe santaptir āsāṃ hari-rāginīnām | varṣāsu śāmyed iti saṅginīnāṃ nirṇītir āsīd viparīta-rītiḥ,[शिखरिणी] नूनं निदाघेन विभूय जज्ञे सन्तप्तिर् आसां हरि-रागिनीनाम् । वर्षासु शाम्येद् इति सङ्गिनीनां निर्णीतिर् आसीद् विपरीत-रीतिः
+"jgc_1,17.21",[indravajrā] varṣā dvitīyā dadhire' kṣi-nīrair antaḥ sphurat-kṛṣṇa-ghanābhir ābhiḥ | itthaṃ nininduḥ kila te ruvantaḥ svājīvya-varṣānugatāḥ plavādyāḥ,[इन्द्रवज्रा] वर्षा द्वितीया दधिरेऽ क्षि-नीरैर् अन्तः स्फुरत्-कृष्ण-घना��िर् आभिः । इत्थं निनिन्दुः किल ते रुवन्तः स्वाजीव्य-वर्षानुगताः प्लवाद्याः
+"jgc_1,17.22",[indravajrā] kalāpām āsur etāsu kalāpāś ca kalāpināṃ | smarārdha-candra-bāṇābhā yatraike bhānti conmukhāḥ,[इन्द्रवज्रा] कलापाम् आसुर् एतासु कलापाश् च कलापिनां । स्मरार्ध-चन्द्र-बाणाभा यत्रैके भान्ति चोन्मुखाः
+"jgc_1,17.23",varṣāḥ śītalatākarair nija-guṇair āsāṃ manaḥ-śāntatām ānetuṃ kila yad yad atra vidadhuḥ sarvaṃ ca tat pratyuta | dveṣaṃ tā bata menire yad anu ca prāṇālibhiḥ śaṅkitaṃ hanta dviṣṭa-suhṛd-daśeyam uditā hā hā vidheḥ kā gatiḥ?,वर्षाः शीतलताकरैर् निज-गुणैर् आसां मनः-शान्तताम् आनेतुं किल यद् यद् अत्र विदधुः सर्वं च तत् प्रत्युत । द्वेषं ता बत मेनिरे यद् अनु च प्राणालिभिः शङ्कितं हन्त द्विष्ट-सुहृद्-दशेयम् उदिता हा हा विधेः का गतिः?
+"jgc_1,17.24",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,17.25","[śārdūla] yatra ca, ghanāgama-ghanāgame viramitājitonmīlane samasta-jana-śarmadāḥ sapadi khañjarīṭekṣaṇāḥ | amūḥ śuci-ruci-śriyā sva-hṛdi kṛṣṇa-bhāvaṃ gatā hari-vraja-nava-priyās tamasi līnatām āgatāḥ","[शार्दूल] यत्र च, घनागम-घनागमे विरमिताजितोन्मीलने समस्त-जन-शर्मदाः सपदि खञ्जरीटेक्षणाः । अमूः शुचि-रुचि-श्रिया स्व-हृदि कृष्ण-भावं गता हरि-व्रज-नव-प्रियास् तमसि लीनताम् आगताः"
+"jgc_1,17.26",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,17.27",,
+"jgc_1,17.28",[drutavilambitā],[द्रुतविलम्बिता]
+"jgc_1,17.29",iti | [drutavilambita?] kadācic ca- meghāgama-samaye' sminn adhigata-haritā dṛśāṃ sampat | haraye spṛhayasi rādhe nahi nahi śādvala-vibhūtaye dviṣati,इति । [द्रुतविलम्बित?] कदाचिच् च- मेघागम-समयेऽ स्मिन्न् अधिगत-हरिता दृशां सम्पत् । हरये स्पृहयसि राधे नहि नहि शाद्वल-विभूतये द्विषति
+"jgc_1,17.30",iti |,इति ।
+"jgc_1,17.31",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,17.32",[rathoddhatā] sa-taḍid-vārida-vṛndaṃ nirīkṣya pūrvaṃ yad eva yā taptā | tad apaśyanty api seyaṃ samprati rādhā bhṛśaṃ dūnā,[रथोद्धता] स-तडिद्-वारिद-वृन्दं निरीक्ष्य पूर्वं यद् एव या तप्ता । तद् अपश्यन्त्य् अपि सेयं सम्प्रति राधा भृशं दूना
+"jgc_1,17.33",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,17.34",āvṛtim ajahād indur vilasati haṃsaś ca nīla-kañjaṃ ca | vṛndāvanam anu hā dhig daivaṃ tat tan na dṛśyate tasyāḥ,आवृतिम् अजहाद् इन्दुर् विलसति हंसश् च नील-कञ्जं च । वृन्दावनम् अनु हा धिग् दैवं तत् तन् न दृश्यते तस्याः
+"jgc_1,17.35",iti|| [gīti] rādhā-kṛṣṇāv ittham anyo' nyam āptaṃ daivāt patraṃ śaśvad āśliṣya sāśru | antaḥ-śūnya-svarṇa-bimbāntar uptaṃ madhye hāraṃ nāyakaṃ nirmimāte,इति॥ [गीति] राधा-कृष्णाव् इत्थम् अन्योऽ न्यम् आप्तं दैवात् पत्रं शश्वद् आश्लिष्य साश्रु । अन्तः-शून्य-स्वर्ण-बिम्बान्तर् उप्तं मध्ये हारं नायकं निर्मिमाते
+"jgc_1,17.36",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,17.37",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,17.38",[śālinī] tataś ca- harer gandhavahān sarve jagat-prāṇatayā viduḥ | tad-viyogena tu kṣāmā rāmās tān āśugākhyayā,[शालिनी] ततश् च- हरेर् गन्धवहान् सर्वे जगत्-प्राणतया विदुः । तद्-वियोगेन तु क्षामा रामास् तान् आशुगाख्यया
+"jgc_1,17.39",,
+"jgc_1,17.40",,
+"jgc_1,17.41",| iti |,। इति ।
+"jgc_1,17.42",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,17.43",[vasantatilakā] tasmāt- sā kila kulajā kulajā nayane tasyāḥ paraṃ nayane | veṇu-vinodī madanaḥ sa bhavati yasyāḥ svayaṃ madanaḥ,[वसन्ततिलका] तस्मात्- सा किल कुलजा कुलजा नयने तस्याः परं नयने । वेणु-विनोदी मदनः स भवति यस्याः स्वयं मदनः
+"jgc_1,17.44",,
+"jgc_1,17.45",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,17.46",,
+"jgc_1,17.47",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,17.48",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,17.49",,
+"jgc_1,17.50",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,17.51",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,17.52",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,17.53",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,17.54",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,17.55",,
+"jgc_1,17.56",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,17.57",,
+"jgc_1,17.58",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,17.59",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,17.60",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,17.61",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,17.62",[sragdharā] āstāṃ govardhanādreḥ pulaka-mukha-daśā śrūyatām anyad etat citraṃ cen na pratītir bhavati kila girau dṛśyatāṃ cāparatra | yaḥ snigdhatvaṃ samantād dadhad iha muralī-gānataś cikvaṇākhyām āgād yatrāsti sākṣi pratipadam uditaṃ kṛṣṇa-mukhyāṅghri-cihnam,[स्रग्धरा] आस्तां गोवर्धनाद्रेः पुलक-मुख-दशा श्रूयताम् अन्यद् एतत् चित्रं चेन् न प्रतीतिर् भवति किल गिरौ दृश्यतां चापरत्र । यः स्निग्धत्वं समन्ताद् दधद् इह मुरली-गानतश् चिक्वणाख्याम् आगाद् यत्रास्ति साक्षि प्रतिपदम् उदितं कृष्ण-मुख्याङ्घ्रि-चिह्नम्
+"jgc_1,17.63",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,17.64",,
+"jgc_1,17.65",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,17.66",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,17.67",[śārdūla] aho sumanaso muktā vajrāṇy api harer uraḥ | na tyajanti vayaṃ tatra kā vā smara-vaśāḥ striyaḥ?,[शार्दूल] अहो सुमनसो मुक्ता वज्राण्य् अपि हरेर् उरः । न त्यजन्ति वयं तत्र का वा स्मर-वशाः स्त्रियः?
+"jgc_1,17.68",cen na saṅgam aparasya vidhatte śyāma eṣa na tu tarhi dunomi | aṅkapālayati hā gata-śaṅkaḥ saṅginaḥ katham idaṃ kalayāmi,चेन् न सङ्गम् अपरस्य विधत्ते श्याम एष न तु तर्हि दुनोमि । अङ्कपालयति हा गत-शङ्कः सङ्गिनः कथम् इदं कलयामि
+"jgc_1,17.69",iti | [svāgatā],इति । [स्वागता]
+"jgc_1,18.1",,
+"jgc_1,18.2",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,18.3",,
+"jgc_1,18.4",,
+"jgc_1,18.5",[śālinī] yogināṃ matam etac cen nītir apy avadhāryatām | udāsīno' rivad varjyaḥ suhṛd ātmaiva sammataḥ,[शालिनी] योगिनां मतम् एतच् चेन् नीतिर् अप्य् अवधार्यताम् । उदासीनोऽ रिवद् वर्ज्यः सुहृद् आत्मैव सम्मतः
+"jgc_1,18.6",yady eṣa panthā dharmasya so' pi nāsty avicārataḥ | tatra yad viduṣaḥ siddhir bhaven nāviduṣaḥ kvacit,यद्य् एष पन्था धर्मस्य सोऽ पि नास्त्य् अविचारतः । तत्र यद् विदुषः सिद्धिर् भवेन् नाविदुषः क्वचित्
+"jgc_1,18.7",dharmo vaidika eveṣṭau laukikaḥ kvāpi dṛśyate | bhavadbhiḥ kas tayor eṣa viśeṣatvena sammataḥ?,धर्मो वैदिक एवेष्टौ लौकिकः क्वापि दृश्यते । भवद्भिः कस् तयोर् एष विशेषत्वेन सम्मतः?
+"jgc_1,18.8",,
+"jgc_1,18.9",ya indro devatātra syāt parjanyaḥ sa tu sarvavit | tasyārcanaṃ kulāyātam asmākaṃ ketanaṃ matam,य इन्द्रो देवतात्र स्यात् पर्जन्यः स तु सर्ववित् । तस्यार्चनं कुलायातम् ��स्माकं केतनं मतम्
+"jgc_1,18.10",,
+"jgc_1,18.11",sarvaṃ tad bhasmani hutaṃ para-tantre yad arpaṇam | gārhapatye hutaṃ tat tu yad ātmātmīya-poṣaṇam,सर्वं तद् भस्मनि हुतं पर-तन्त्रे यद् अर्पणम् । गार्हपत्ये हुतं तत् तु यद् आत्मात्मीय-पोषणम्
+"jgc_1,18.12",tasmād ābhīra-vaiśyatvād aghnyāsevā tu naḥ kṛtiḥ | devatā yadi manyeta mantavyā sā tad-āśrayā,तस्माद् आभीर-वैश्यत्वाद् अघ्न्यासेवा तु नः कृतिः । देवता यदि मन्येत मन्तव्या सा तद्-आश्रया
+"jgc_1,18.13",,
+"jgc_1,18.14",nijājīvyatayā gāvaḥ kulāgatyā ca bhū-surāḥ | āśrayatve samakṣatvaṃ yānty ete na divaukasaḥ,निजाजीव्यतया गावः कुलागत्या च भू-सुराः । आश्रयत्वे समक्षत्वं यान्त्य् एते न दिवौकसः
+"jgc_1,18.15",,
+"jgc_1,18.16",tasmād gavāṃ brāhmaṇānām adreś cārabhyatām mahaḥ | aindrair nirmīyatāṃ seyaṃ tri-karmī haviṣāṃ kulaiḥ,तस्माद् गवां ब्राह्मणानाम् अद्रेश् चारभ्यताम् महः । ऐन्द्रैर् निर्मीयतां सेयं त्रि-कर्मी हविषां कुलैः
+"jgc_1,18.17",homo yadi vidhātavyo vahnim uddiśya hūyatām | āśrayaḥ sa hi sarveṣāṃ pratyakṣaś cānubhūyate,होमो यदि विधातव्यो वह्निम् उद्दिश्य हूयताम् । आश्रयः स हि सर्वेषां प्रत्यक्षश् चानुभूयते
+"jgc_1,18.18",atha viprāḥ prīṇanīyā dattvā dhenūḥ sadakṣiṇāḥ | svabhāva eṣa bhavatāṃ vidhi-kiṅkaratā nahi,अथ विप्राः प्रीणनीया दत्त्वा धेनूः सदक्षिणाः । स्वभाव एष भवतां विधि-किङ्करता नहि
+"jgc_1,18.19",annaṃ dattvā brāhmaṇādiśvapākānt- ebhyaḥ śvabhyo' py atra gobhyas tṛṇāni | kṣauṇī-bhartre dīyatām annakūṭo yasmād eṣo' py anna-kūṭābhidhaḥ syāt,अन्नं दत्त्वा ब्राह्मणादिश्वपाकान्त्- एभ्यः श्वभ्योऽ प्य् अत्र गोभ्यस् तृणानि । क्षौणी-भर्त्रे दीयताम् अन्नकूटो यस्माद् एषोऽ प्य् अन्न-कूटाभिधः स्यात्
+"jgc_1,18.20",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,18.21",[śālinī] ye vā kratubhujo' py atra janās te syur janāv iha | suparvāṇaḥ sumanaso nirjarāś ca surā iva,[शालिनी] ये वा क्रतुभुजोऽ प्य् अत्र जनास् ते स्युर् जनाव् इह । सुपर्वाणः सुमनसो निर्जराश् च सुरा इव
+"jgc_1,18.22",kiṃ ca- āḍhyaṅ-karaṇī subhagaṅ-karaṇī tadvat priyaṅ-karaṇī | śrī-govardhana-pūjā-nāmnī vidyā parisphurati,किं च- आढ्यङ्-करणी सुभगङ्-करणी तद्वत् प्रियङ्-करणी । श्री-गोवर्धन-पूजा-नाम्नी विद्या परिस्फुरति
+"jgc_1,18.23",govardhana-giri-yajñāvajñā tu gotrabhit-pūjā | andhaṅ-karaṇī palitaṅ-karaṇī nagnaṅ-karaṇy api ca,गोवर्धन-गिरि-यज्ञावज्ञा तु गोत्रभित्-पूजा । अन्धङ्-करणी पलितङ्-करणी नग्नङ्-करण्य् अपि च
+"jgc_1,18.24",,
+"jgc_1,18.25",[śālinī] sarvaṃ yan-mānasaṃ vācikaṃ vā yuṣmadṛgbhiḥ sādhyate kāyikaṃ vā | nityaṃ tat tad dṛśyate man-nimittaṃ tasmād etan mad-dhitatvād vidheyam,[शालिनी] सर्वं यन्-मानसं वाचिकं वा युष्मदृग्भिः साध्यते कायिकं वा । नित्यं तत् तद् दृश्यते मन्-निमित्तं तस्माद् एतन् मद्-धितत्वाद् विधेयम्
+"jgc_1,18.26",[śālinī] anunmattaḥ svataḥ sarvaṃ vetti svīyaṃ hitaṃ pitaḥ | no ced vetti na ca brūte brūte ced vetti niścitam,[शालिनी] अनुन्मत्तः स्वतः सर्वं वेत्ति स्वीयं हितं पितः । नो चेद् वेत्ति न च ब्रूते ब्रूते चे���् वेत्ति निश्चितम्
+"jgc_1,18.27",,
+"jgc_1,18.28",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,18.29",[śālinī] sṛṣṭeṣv adrer anna-kūṭeṣv analpaḥ kṛṣṇākāraḥ kaścid āvirbabhūva | alpīyastvaṃ kevalaṃ bheda-buddher yasmāt kṛṣṇe kāraṇatvaṃ jagāma,[शालिनी] सृष्टेष्व् अद्रेर् अन्न-कूटेष्व् अनल्पः कृष्णाकारः कश्चिद् आविर्बभूव । अल्पीयस्त्वं केवलं भेद-बुद्धेर् यस्मात् कृष्णे कारणत्वं जगाम
+"jgc_1,18.30",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,18.31",[śālinī] kāya-prāyata-bhājitāñjana-girir vastrāṇi sandhyābhrajid vistāra-dyutimanti veṣamaṇayaḥ sūryādi-jetṛ-prabhāḥ | uttaṃsā vara-puṣpa-bhāra-balavac-chākhā-sahasrāṇy aho yasya kṣmādhara-deva eṣa kurute netrāṇi citrāṇi naḥ,[शालिनी] काय-प्रायत-भाजिताञ्जन-गिरिर् वस्त्राणि सन्ध्याभ्रजिद् विस्तार-द्युतिमन्ति वेषमणयः सूर्यादि-जेतृ-प्रभाः । उत्तंसा वर-पुष्प-भार-बलवच्-छाखा-सहस्राण्य् अहो यस्य क्ष्माधर-देव एष कुरुते नेत्राणि चित्राणि नः
+"jgc_1,18.32",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,18.33",,
+"jgc_1,18.34",[śārdūla] yadā grāsāya sa karaṃ prasārayati cāgrataḥ | tadā sarve dravanti sma sarvataś caṭakā iva,[शार्दूल] यदा ग्रासाय स करं प्रसारयति चाग्रतः । तदा सर्वे द्रवन्ति स्म सर्वतश् चटका इव
+"jgc_1,18.35",madhye-kṛtya vyañjanāny anna-kūṭaṃ grāsaṃ grāsaṃ pāṇinā dakṣiṇena | tarjanyāsāv uddiśan vāmayā taṃ śakraṃ lolat-prānta-gatyā jahāsa,मध्ये-कृत्य व्यञ्जनान्य् अन्न-कूटं ग्रासं ग्रासं पाणिना दक्षिणेन । तर्जन्यासाव् उद्दिशन् वामया तं शक्रं लोलत्-प्रान्त-गत्या जहास
+"jgc_1,18.36",[śālinī] doṣṇas tasyāśv atiparimiti-grāsa-hetoḥ prasāre cākuñce ca sthagita-haritaḥ prāpta-tat-tad-gatīnām | akṣṇām āsīd vraja-kula-bhuvāṃ citra-vṛnde' pi citraṃ yat kvāpy ekaṃ na kila gaṇitaṃ siktham ekaṃ sthitaṃ na,[शालिनी] दोष्णस् तस्याश्व् अतिपरिमिति-ग्रास-हेतोः प्रसारे चाकुञ्चे च स्थगित-हरितः प्राप्त-तत्-तद्-गतीनाम् । अक्ष्णाम् आसीद् व्रज-कुल-भुवां चित्र-वृन्देऽ पि चित्रं यत् क्वाप्य् एकं न किल गणितं सिक्थम् एकं स्थितं न
+"jgc_1,18.37",[mandākrāntā] atarītṛṇyata grāsān bhūbhṛd-bhūbhṛd yathā yathā | acalīklpyatāpy uccair māṃsalāya tathā tathā,[मन्दाक्रान्ता] अतरीतृण्यत ग्रासान् भूभृद्-भूभृद् यथा यथा । अचलीक्ल्प्यताप्य् उच्चैर् मांसलाय तथा तथा
+"jgc_1,18.38",tatra ca- bālā bhītiṃ yauvanonmatta-cittā hāsaṃ vṛddhāś citram arhās tu bhaktim | yātā ye ye teṣu sarveṣu devaḥ śuddhāṃ tuṣṭiṃ kautukitvād babhāja,तत्र च- बाला भीतिं यौवनोन्मत्त-चित्ता हासं वृद्धाश् चित्रम् अर्हास् तु भक्तिम् । याता ये ये तेषु सर्वेषु देवः शुद्धां तुष्टिं कौतुकित्वाद् बभाज
+"jgc_1,18.39",[śālinī] dūrād dūrāt pūram ādāya vārāṃ vaktraṃ śaśvat kṣālayann adridevaḥ | ṣṭhīvann uccaiḥ pṛṣṭha-deśe samantād vṛṣṭiṃ kurvan śampa-sṛṣṭiṃ cakāra,[शालिनी] दूराद् दूरात् पूरम् आदाय वारां वक्त्रं शश्वत् क्षालयन्न् अद्रिदेवः । ष्ठीवन्न् उच्चैः पृष्ठ-देशे समन्ताद् वृष्टिं कुर्वन् शम्प-सृष्टिं चकार
+"jgc_1,18.40",[śālinī] gaṇḍūṣāṇām antare vaṃśa-daṇḍair dantāntargāny anna-piṇḍāni kuñcan | udyan-mūrtis tatra śailādhidevaḥ pūrtiṃ kurvan prāṇa-bhājāṃ sasarja,[शालिनी] गण्डूषाणाम् अन्तरे वंश-दण्डैर् दन्तान्तर्गान्य् अन्न-पिण्डानि कुञ्चन् । उद्यन्-मूर्तिस् तत्र शैलाधिदेवः पूर्तिं कुर्वन् प्राण-भाजां ससर्ज
+"jgc_1,18.41",[śālinī] tāmbūlānāṃ vīṭikāḥ koṭi-kharvaṃ kūṭī-kurvaṃś carvayan garva-phullaḥ | prānta-cchāyā-maṇḍalaś caṇḍa-raśmiḥ prātar yadvat tadvad āsyaṃ cakāra,[शालिनी] ताम्बूलानां वीटिकाः कोटि-खर्वं कूटी-कुर्वंश् चर्वयन् गर्व-फुल्लः । प्रान्त-च्छाया-मण्डलश् चण्ड-रश्मिः प्रातर् यद्वत् तद्वद् आस्यं चकार
+"jgc_1,18.42",[śālinī] jātaṃ nīrājanasya kṣaṇam anu nikhilā moham āpur yad etat tasmin drāghīyasi syāt katham iti vividhād dhvasta-cittā vicārāt | kṛṣṇas tv alpaṃ vihasya pratividhim akarot kalpitād yantra-bhedād yasmin dīpāḥ sahasraṃ talam upari ca te cālyamānā virejuḥ,[शालिनी] जातं नीराजनस्य क्षणम् अनु निखिला मोहम् आपुर् यद् एतत् तस्मिन् द्राघीयसि स्यात् कथम् इति विविधाद् ध्वस्त-चित्ता विचारात् । कृष्णस् त्व् अल्पं विहस्य प्रतिविधिम् अकरोत् कल्पिताद् यन्त्र-भेदाद् यस्मिन् दीपाः सहस्रं तलम् उपरि च ते चाल्यमाना विरेजुः
+"jgc_1,18.43",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,18.44",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,18.45","[sragdharā] tathā ca, labdhārcāś cāru-veśaiḥ śavalita-vapuṣaḥ prāpta-bhogāvalīkā vatsaiḥ pṛktāḥ pramodaṃ pṛthutaram abhajan dhenavaḥ satyam eva | kintu śrī-kṛṣṇa-dṛṣṭi-pramada-valayitā yarhi tarhy eva no cet kecid yadvad bhajante madhura-vidhurataḥ saṃskṛtaṃ ṣāḍavādi","[स्रग्धरा] तथा च, लब्धार्चाश् चारु-वेशैः शवलित-वपुषः प्राप्त-भोगावलीका वत्सैः पृक्ताः प्रमोदं पृथुतरम् अभजन् धेनवः सत्यम् एव । किन्तु श्री-कृष्ण-दृष्टि-प्रमद-वलयिता यर्हि तर्ह्य् एव नो चेत् केचिद् यद्वद् भजन्ते मधुर-विधुरतः संस्कृतं षाडवादि"
+"jgc_1,18.46",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,18.47",[svāgatā],[स्वागता]
+"jgc_1,18.48",[śārdūla] yathā kṛṣṇas tathā rāmo rāmo yadvat tathā sa ca | vrajeśayor nātra bhedas tan-mitreṣv api tad-dṛśoḥ,[शार्दूल] यथा कृष्णस् तथा रामो रामो यद्वत् तथा स च । व्रजेशयोर् नात्र भेदस् तन्-मित्रेष्व् अपि तद्-दृशोः
+"jgc_1,18.49",,
+"jgc_1,18.50",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,18.51",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,18.52",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,18.53",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,18.54",[gīti] tatra pradakṣiṇī-kāryam ekaṃ vṛddhaṃ gavaurasam | mūlārādhanataḥ sarvārādhanaṃ vibudhair matam,[गीति] तत्र प्रदक्षिणी-कार्यम् एकं वृद्धं गवौरसम् । मूलाराधनतः सर्वाराधनं विबुधैर् मतम्
+"jgc_1,18.55",,
+"jgc_1,18.56",[indravajrā],[इन्द्रवज्रा]
+"jgc_1,18.57",,
+"jgc_1,18.58",yadāgnir dakṣiṇāvarto yajñe jajñe tadā janaḥ | sarvaś ca dakṣiṇāvarta-parīvartam avartata,यदाग्निर् दक्षिणावर्तो यज्ञे जज्ञे तदा जनः । सर्वश् च दक्षिणावर्त-परीवर्तम् अवर्तत
+"jgc_1,18.59",kṛte satre vastraṃ tilakam atha carcām avayava- prakārālaṅkāraṃ sakalam idam apy uttamatamam | dvijebhyaḥ prāyacchal laṣita-laṣitaṃ śaśvad anugān mudāvādīd yasmin dada dada damātraṃ vrajapatiḥ,कृते सत्रे वस्त्रं तिलकम् अथ चर���चाम् अवयव- प्रकारालङ्कारं सकलम् इदम् अप्य् उत्तमतमम् । द्विजेभ्यः प्रायच्छल् लषित-लषितं शश्वद् अनुगान् मुदावादीद् यस्मिन् दद दद दमात्रं व्रजपतिः
+"jgc_1,18.60",[śikhariṇī] divya-dātavya-sambhāre vraja-rājena yojite | parīkṣakās tatra paraṃ tat-parīkṣakatāṃ yayuḥ,[शिखरिणी] दिव्य-दातव्य-सम्भारे व्रज-राजेन योजिते । परीक्षकास् तत्र परं तत्-परीक्षकतां ययुः
+"jgc_1,18.61",,
+"jgc_1,18.62",,
+"jgc_1,18.63",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,18.64",[rathoddhatā] ākraṣṭuṃ pratidiśam atra netra-mīnān vādyādi-prakaṭana-dhīvarā naṭādyāḥ | kṛṣṇasya prathita-guṇāli-gīta-jālaṃ tanvānāḥ punar iha dhīvaratvam āpuḥ,[रथोद्धता] आक्रष्टुं प्रतिदिशम् अत्र नेत्र-मीनान् वाद्यादि-प्रकटन-धीवरा नटाद्याः । कृष्णस्य प्रथित-गुणालि-गीत-जालं तन्वानाः पुनर् इह धीवरत्वम् आपुः
+"jgc_1,18.65",[praharṣiṇī],[प्रहर्षिणी]
+"jgc_1,18.66","] [mātrāsamaka x15] kintu- tadaiva guṇināṃ guṇā vividha-kautukāny apy aho, mano-haraṇam āvahan vraja-nivāsināṃ sarvataḥ | yadāgharipu-vaṃśikākala-tuṣāra-kānti-tviṣā jaḍīkṛta-śarīratā bhavati taṃ tu kālaṃ vinā [","] [मात्रासमक x१५] किन्तु- तदैव गुणिनां गुणा विविध-कौतुकान्य् अप्य् अहो, मनो-हरणम् आवहन् व्रज-निवासिनां सर्वतः । यदाघरिपु-वंशिकाकल-तुषार-कान्ति-त्विषा जडीकृत-शरीरता भवति तं तु कालं विना ["
+"jgc_1,18.67",] [śikhariṇī] agre kāñcana-ratna-śṛṅga-valitā dhenv-ādikāḥ sarvatas tāsāṃ gopa-tatīr vidhāya sakhibhiḥ sārdhaṃ hariḥ sāgrajaḥ | dīvyad-divya-suvarṇa-varṇa-vasanād udgacchad-aṅga-prabhaḥ kanyā-kuṅkuma-yuk-karāṅka-vilasat-pṛṣṭhaḥ sphurad-veṣavān,] [शिखरिणी] अग्रे काञ्चन-रत्न-शृङ्ग-वलिता धेन्व्-आदिकाः सर्वतस् तासां गोप-ततीर् विधाय सखिभिः सार्धं हरिः साग्रजः । दीव्यद्-दिव्य-सुवर्ण-वर्ण-वसनाद् उद्गच्छद्-अङ्ग-प्रभः कन्या-कुङ्कुम-युक्-कराङ्क-विलसत्-पृष्ठः स्फुरद्-वेषवान्
+"jgc_1,18.68",[śārdūla] sad-gandhāruṇa-cūrṇa-rocana-tanur yaṣṭiṃ nabhasy utkṣipan gṛhṇaṃś ca pratikūla-gāmi-dhavalā vidrutya saṅkocayan | hāsaṃ krīḍanakaṃ mithaḥ karayutiṃ saṃvāditāṃ vāditāṃ kurvan vādita-valgu-veṇu-paritaś cakrāma govardhanam,[शार्दूल] सद्-गन्धारुण-चूर्ण-रोचन-तनुर् यष्टिं नभस्य् उत्क्षिपन् गृह्णंश् च प्रतिकूल-गामि-धवला विद्रुत्य सङ्कोचयन् । हासं क्रीडनकं मिथः करयुतिं संवादितां वादितां कुर्वन् वादित-वल्गु-वेणु-परितश् चक्राम गोवर्धनम्
+"jgc_1,18.69",[śārdūla] [yugmakam] yadā harir yatra gatiṃ vilāsataś cakāra mandaṃ laghu vā yadṛcchayā | tadā dṛśaḥ sarva-janasya tāṃ daśāṃ tatrāyayuḥ sūtra-niyantritā iva,[शार्दूल] [युग्मकम्] यदा हरिर् यत्र गतिं विलासतश् चकार मन्दं लघु वा यदृच्छया । तदा दृशः सर्व-जनस्य तां दशां तत्राययुः सूत्र-नियन्त्रिता इव
+"jgc_1,18.70",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,18.71",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,18.72",,
+"jgc_1,18.73",[pṛthvī] dhārāḥ śakra-dhanur vimukta-śaratāṃ tanvanti varṣopalā vajratvaṃ bata vajra-pāta-nicayāḥ sūrya-prapāta-bhramam | itthaṃ duḥkhitayā hariṃ gatim ite goṣṭhe sa govardhanaṃ haste' dhatta yathā na kena ca tadā śaktaṃ darāpy ūhitum,[पृथ्वी] धाराः ���क्र-धनुर् विमुक्त-शरतां तन्वन्ति वर्षोपला वज्रत्वं बत वज्र-पात-निचयाः सूर्य-प्रपात-भ्रमम् । इत्थं दुःखितया हरिं गतिम् इते गोष्ठे स गोवर्धनं हस्तेऽ धत्त यथा न केन च तदा शक्तं दराप्य् ऊहितुम्
+"jgc_1,18.74",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,18.75",iti | [sragdharā] samajani halinā na harer giri-dhṛti-sambhrama-vaśena saṃvādaḥ | tad api paraspara-hārdā- jñānaṃ tasminn ajījanat tam iva,इति । [स्रग्धरा] समजनि हलिना न हरेर् गिरि-धृति-सम्भ्रम-वशेन संवादः । तद् अपि परस्पर-हार्दा- ज्ञानं तस्मिन्न् अजीजनत् तम् इव
+"jgc_1,18.76",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,18.77","[pṛthvī] kiṃ ca, bhūbhṛd-garte' py atra niśreṇi-yukte sthānaṃ paśyann asmi pātāla-kalpam | vistīrṇo' bhūd adrir ity antar-ambhaḥ- saṅgātīte no nipatyādi cātra","[पृथ्वी] किं च, भूभृद्-गर्तेऽ प्य् अत्र निश्रेणि-युक्ते स्थानं पश्यन्न् अस्मि पाताल-कल्पम् । विस्तीर्णोऽ भूद् अद्रिर् इत्य् अन्तर्-अम्भः- सङ्गातीते नो निपत्यादि चात्र"
+"jgc_1,18.78",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,18.79",kiṃ ca- mā vilambadhvam atyarthaṃ yuṣmad-duḥkhena kampratām | mayi gacchaty adripatiḥ patitā viśata drutam,किं च- मा विलम्बध्वम् अत्यर्थं युष्मद्-दुःखेन कम्प्रताम् । मयि गच्छत्य् अद्रिपतिः पतिता विशत द्रुतम्
+"jgc_1,18.80",atha paśupa-janas tadīya-hārdād drutam aviśan nikhilas tadādri-garte | nahi śaraṇatayā kadācid enaṃ sa bhajati kintu tad-eka-tarṣi-buddhyā,अथ पशुप-जनस् तदीय-हार्दाद् द्रुतम् अविशन् निखिलस् तदाद्रि-गर्ते । नहि शरणतया कदाचिद् एनं स भजति किन्तु तद्-एक-तर्षि-बुद्ध्या
+"jgc_1,18.81",[puṣpitāgrā] tataś ca- suvinyasta-niḥśreṇi-labdha-praveśaṃ maṇi-śreṇi-vidyotamāna-pradeśam | gṛhasyeva ratnāṅga-bhitti-prakāraṃ tad-ūrdhvaṃ ca tat-tūlya-śobhā-pracāram,[पुष्पिताग्रा] ततश् च- सुविन्यस्त-निःश्रेणि-लब्ध-प्रवेशं मणि-श्रेणि-विद्योतमान-प्रदेशम् । गृहस्येव रत्नाङ्ग-भित्ति-प्रकारं तद्-ऊर्ध्वं च तत्-तूल्य-शोभा-प्रचारम्
+"jgc_1,18.82",[bhujaṅgaprayātā] sukha-sparśa-maṇy-ācita-kṣauṇi-bhāgaṃ samastāvakāśārha-sandhā-vibhāgam | yathāpekṣa-vibhrājita-svaccha-nīraṃ sukhākāri-dharmāñci-nīcaiḥ samīram,[भुजङ्गप्रयाता] सुख-स्पर्श-मण्य्-आचित-क्षौणि-भागं समस्तावकाशार्ह-सन्धा-विभागम् । यथापेक्ष-विभ्राजित-स्वच्छ-नीरं सुखाकारि-धर्माञ्चि-नीचैः समीरम्
+"jgc_1,18.83",[bhujaṅgaprayātā] kare svasya vāme tu vāme vasantaṃ giriṃ līlayāspṛśya santaṃ hasantam | tadīyāntar-udyan-mahā-kuṭṭima-sthaṃ hariṃ hāri-rūpādibhiḥ prāg-avastham,[भुजङ्गप्रयाता] करे स्वस्य वामे तु वामे वसन्तं गिरिं लीलयास्पृश्य सन्तं हसन्तम् । तदीयान्तर्-उद्यन्-महा-कुट्टिम-स्थं हरिं हारि-रूपादिभिः प्राग्-अवस्थम्
+"jgc_1,18.84",[bhujaṅgaprayātā] dadhad-veṇum ānamra-hasta-pradhānaṃ kadācin mudā sakhyur aṃse dadhānam | dadarśa praharṣaṃ satarṣaṃ sabhītiṃ vrajāvāsi-loko yayau cātirītim,[भुजङ्गप्रयाता] दधद्-वेणुम् आनम्र-हस्त-प्रधानं कदाचिन् मुदा सख्युर् अंसे दधानम् । ददर्श प्रहर्षं सतर्षं सभीतिं व्रजावासि-लोको ययौ चातिरीतिम्
+"jgc_1,18.85",[bhujaṅgaprayātā] govardhanādris tatrāsīd ratna-citraṃ mahā-gṛham | harir yatra harid-ratna-stambhatārambhi-vibhramaḥ,[भुजङ्गप्रयाता] गोवर्धनाद्रिस् तत्रासीद् रत्न-चित्रं महा-गृहम् । हरिर् यत्र हरिद्-रत्न-स्तम्भतारम्भि-विभ्रमः
+"jgc_1,18.86",api ca- vilasati maṇi-daṇḍa-śrīr mukundasya bāhus tad-upari parito' pi cchatra-tulyo girīndraḥ | pratidiśam iha muktā-dāmavad vāri-dhārā vraja-sadana-janānāṃ pratyutābhūd vibhūtiḥ,अपि च- विलसति मणि-दण्ड-श्रीर् मुकुन्दस्य बाहुस् तद्-उपरि परितोऽ पि च्छत्र-तुल्यो गिरीन्द्रः । प्रतिदिशम् इह मुक्ता-दामवद् वारि-धारा व्रज-सदन-जनानां प्रत्युताभूद् विभूतिः
+"jgc_1,18.87",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,18.88",[sragdharā] govardhana-dharasyāgre vilāsān vyañjato balaḥ | kṛtsnān utsāhayaty eṣa nāṭye vā naṭa-nāyakaḥ,[स्रग्धरा] गोवर्धन-धरस्याग्रे विलासान् व्यञ्जतो बलः । कृत्स्नान् उत्साहयत्य् एष नाट्ये वा नट-नायकः
+"jgc_1,18.89",,
+"jgc_1,18.90",[śobhā] nṛtya-stotra-pragītāny aticaṭula-naṭādy-arthināṃ dāna-caryā varyāṇāṃ svasti-pāṭhaḥ śruti-samaya-vidāṃ krīḍitaṃ bālakānām | garvāt kharvākhilānām iti sakalam abhūd yasya tu prema-jātaṃ sa śrī-govardhanādri-pravara-dhara-karaḥ kaṃ na toṣaṃ pupoṣa?,[शोभा] नृत्य-स्तोत्र-प्रगीतान्य् अतिचटुल-नटाद्य्-अर्थिनां दान-चर्या वर्याणां स्वस्ति-पाठः श्रुति-समय-विदां क्रीडितं बालकानाम् । गर्वात् खर्वाखिलानाम् इति सकलम् अभूद् यस्य तु प्रेम-जातं स श्री-गोवर्धनाद्रि-प्रवर-धर-करः कं न तोषं पुपोष?
+"jgc_1,18.91",[sragdharā] gurau namrā tulye smita-yug anupālye dhṛta-jalā kvacil līlālolā maghavati tu vakrā bata satī | dhṛtādrer dṛṣṭis tat tad anu guṇam arthaṃ vidadhatī kriyām anyāṃ tasya svam anu punar-uktām akuruta,[स्रग्धरा] गुरौ नम्रा तुल्ये स्मित-युग् अनुपाल्ये धृत-जला क्वचिल् लीलालोला मघवति तु वक्रा बत सती । धृताद्रेर् दृष्टिस् तत् तद् अनु गुणम् अर्थं विदधती क्रियाम् अन्यां तस्य स्वम् अनु पुनर्-उक्ताम् अकुरुत
+"jgc_1,18.92",[śikhariṇī] giridhara-vadanendo raśmi-pīyūṣa-dhārāṃ pibad iha paśu-jātaṃ sapta-rātrin-divāni | kṣudham api sa-tṛṣaṃ tan nāyayau tarhi tasya praṇayi-jana-gaṇānāṃ kiṃ bruve na bruve kim?,[शिखरिणी] गिरिधर-वदनेन्दो रश्मि-पीयूष-धारां पिबद् इह पशु-जातं सप्त-रात्रिन्-दिवानि । क्षुधम् अपि स-तृषं तन् नाययौ तर्हि तस्य प्रणयि-जन-गणानां किं ब्रुवे न ब्रुवे किम्?
+"jgc_1,18.93",[mālinī] śrī-mukhena janatā sudhā-rasair asya bhūdhara-dharasya pūryate | evam apy avayatī tadā prasūs tan muhur bahu-rasair apūrayat,[मालिनी] श्री-मुखेन जनता सुधा-रसैर् अस्य भूधर-धरस्य पूर्यते । एवम् अप्य् अवयती तदा प्रसूस् तन् मुहुर् बहु-रसैर् अपूरयत्
+"jgc_1,18.94",[rathoddhatā] saptāhar-niśa-nirmitā giribhṛtā ye ye vilāsās tadā tān kalpair api saptabhiḥ kathayitā śeṣo' pi nāśeṣataḥ | evaṃ ced vacanair amūṃs tri-caturaiḥ sac-cāturī-varjitais tūrṇaṃ varṇitavān kaviḥ svayam asau durbhūya dodūyate,[रथोद्धता] सप्ताहर्-निश-निर्मिता गिरिभृता ये ये विलासास् तदा तान् कल्पैर् अपि सप्तभिः कथयिता शेषोऽ पि नाशेषतः । एवं चेद��� वचनैर् अमूंस् त्रि-चतुरैः सच्-चातुरी-वर्जितैस् तूर्णं वर्णितवान् कविः स्वयम् असौ दुर्भूय दोदूयते
+"jgc_1,18.95",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,18.96",,
+"jgc_1,18.97",,
+"jgc_1,18.98",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,18.99",[pṛthvī] niryāte megha-jāte harir atha paśupānākhyad uccair amuṣmān niryāta prātta-gṛhyā dara ca dara-matiṃ mā kurudhvaṃ tvaradhvam | yasmin gāmbhīrya-bhāji sphuṭa-vacasi ghanāḥ pūrvam apy asya kāntyā bhūbhṛd-bhūtyā ca dhūtāḥ punar ahaha yayur garja-garvād vidhūtim,[पृथ्वी] निर्याते मेघ-जाते हरिर् अथ पशुपानाख्यद् उच्चैर् अमुष्मान् निर्यात प्रात्त-गृह्या दर च दर-मतिं मा कुरुध्वं त्वरध्वम् । यस्मिन् गाम्भीर्य-भाजि स्फुट-वचसि घनाः पूर्वम् अप्य् अस्य कान्त्या भूभृद्-भूत्या च धूताः पुनर् अहह ययुर् गर्ज-गर्वाद् विधूतिम्
+"jgc_1,18.100",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,18.101",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,18.102",[śikhariṇī] kintu- yadvad utthāpitas tadvat kṛṣṇenādriḥ sa ropitaḥ | dṛṣṭaś ca sarva-lokena prakāras tu na lakṣitaḥ,[शिखरिणी] किन्तु- यद्वद् उत्थापितस् तद्वत् कृष्णेनाद्रिः स रोपितः । दृष्टश् च सर्व-लोकेन प्रकारस् तु न लक्षितः
+"jgc_1,18.103",,
+"jgc_1,18.104",[mālinī] gopyas tatra tu mānya-bhāva-valitā dadhy-akṣatādi-sphurad bhavya-dravya-sabhājitaṃ viracayāmāsur jita-svarpatim | yadyapy evam athāpi mūrdhni ca karaṃ dhṛtvā tam āśīśiṣan saṃvitte tad idaṃ sa eva ya idaṃ hṛdy anvabhūt karhy api,[मालिनी] गोप्यस् तत्र तु मान्य-भाव-वलिता दध्य्-अक्षतादि-स्फुरद् भव्य-द्रव्य-सभाजितं विरचयामासुर् जित-स्वर्पतिम् । यद्यप्य् एवम् अथापि मूर्ध्नि च करं धृत्वा तम् आशीशिषन् संवित्ते तद् इदं स एव य इदं हृद्य् अन्वभूत् कर्ह्य् अपि
+"jgc_1,18.105",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,18.106",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,18.107",śaṅkha-dundubhayo nedur divi devādi-vāditāḥ | jagur gandharva-patayo yeṣāṃ tumburur āditaḥ,शङ्ख-दुन्दुभयो नेदुर् दिवि देवादि-वादिताः । जगुर् गन्धर्व-पतयो येषां तुम्बुरुर् आदितः
+"jgc_1,18.108",[bhp 10.25.31-32] tadā divi bhuvi sthitair vividha-vādya-gītādibhiḥ kṛta-stavatayā calan-mudita-gopa-vṛndair vṛtaḥ | diviṣṭha-mahilā-jayi-prakaṭa-gīta-gopī-tati- sphurat-parama-sampadaṃ vrajam agād vrajeśātmajaḥ,[भ्प् १०.२५.३१-३२] तदा दिवि भुवि स्थितैर् विविध-वाद्य-गीतादिभिः कृत-स्तवतया चलन्-मुदित-गोप-वृन्दैर् वृतः । दिविष्ठ-महिला-जयि-प्रकट-गीत-गोपी-तति- स्फुरत्-परम-सम्पदं व्रजम् अगाद् व्रजेशात्मजः
+"jgc_1,18.109",[pṛthvī] gartaṃ praviṣṭāḥ śakaṭādi-dadhya- kṣatāntimārtha-pracitā yathā te | tathā nivāsaṃ punar āptavantaḥ kiñcic ca nājñāsiṣur artha-nāśam,[पृथ्वी] गर्तं प्रविष्टाः शकटादि-दध्य- क्षतान्तिमार्थ-प्रचिता यथा ते । तथा निवासं पुनर् आप्तवन्तः किञ्चिच् च नाज्ञासिषुर् अर्थ-नाशम्
+"jgc_1,18.110",[upajāti 11],[उपजाति ११]
+"jgc_1,18.111",[indravajrā] dhṛtvā girim asau naikadhuratām āgataḥ param | bhavatāṃ jagatāṃ cāgād api sarva-dhurīṇatām,[इन्द्रवज्रा] धृत्वा गिरिम् असौ नैकधुरताम् आगतः परम् । भवतां जगतां चागाद् अपि सर्व-धुरीण���ाम्
+"jgc_1,18.112",,
+"jgc_1,18.113",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,18.114",yadā tu makha-sambhāraḥ kṛṣṇena vipulīkṛtaḥ | tadālaṅkāra-sambhāras tābhir apy urarīkṛtaḥ,यदा तु मख-सम्भारः कृष्णेन विपुलीकृतः । तदालङ्कार-सम्भारस् ताभिर् अप्य् उररीकृतः
+"jgc_1,18.115",yadā dīpālir ajvāli śikharaṃ śikharaṃ prati | sa cāmūś ca mithas tarhi vyadṛśyantāvṛta-sthalāt,यदा दीपालिर् अज्वालि शिखरं शिखरं प्रति । स चामूश् च मिथस् तर्हि व्यदृश्यन्तावृत-स्थलात्
+"jgc_1,18.116",yadā pravartitas tasmin bakahantrā girer mahaḥ | prāvarti ca tadā tābhis tad-didṛkṣā-mahā-mahaḥ,यदा प्रवर्तितस् तस्मिन् बकहन्त्रा गिरेर् महः । प्रावर्ति च तदा ताभिस् तद्-दिदृक्षा-महा-महः
+"jgc_1,18.117",yadā samuditā jātā mahilā bhūmi-bhṛn makhe | tadā tā muditā jātā hari-darśana-niściteḥ,यदा समुदिता जाता महिला भूमि-भृन् मखे । तदा ता मुदिता जाता हरि-दर्शन-निश्चितेः
+"jgc_1,18.118",kṛṣṇe saṃlāpam ācerur yadā vividha-subhruvaḥ | tadārha-bodha-sadṛśaṃ dṛśaṃ tāś ca nyayūyujan,कृष्णे संलापम् आचेरुर् यदा विविध-सुभ्रुवः । तदार्ह-बोध-सदृशं दृशं ताश् च न्ययूयुजन्
+"jgc_1,18.119",yadādrir janatā-dṛṣṭiṃ kṛṣṭavān prakaṭī-bhavan | āśādhāma yayuḥ svairaṃ tadāsām akṣi-pakṣiṇaḥ,यदाद्रिर् जनता-दृष्टिं कृष्टवान् प्रकटी-भवन् । आशाधाम ययुः स्वैरं तदासाम् अक्षि-पक्षिणः
+"jgc_1,18.120",yadā go-pūjanaṃ kartum ārabdhaṃ sarvakais tadā | tābhiḥ pratisva-dhenv-arcā-praśnāspadam akāri saḥ,यदा गो-पूजनं कर्तुम् आरब्धं सर्वकैस् तदा । ताभिः प्रतिस्व-धेन्व्-अर्चा-प्रश्नास्पदम् अकारि सः
+"jgc_1,18.121",yadā gopāla-pūjāyā maho vyaktam abhūd bahiḥ | tadā mano-mahas tāsāṃ vaktre vaktre vyalokyata,यदा गोपाल-पूजाया महो व्यक्तम् अभूद् बहिः । तदा मनो-महस् तासां वक्त्रे वक्त्रे व्यलोक्यत
+"jgc_1,18.122",gopa-pṛṣṭhaṃ yadā dṛṣṭaṃ kanyāpāṇyaṅkitaṃ puru | tadāsāṃ pāṇayaḥ kṛṣṇaṃ spraṣṭum utkaṇṭhitāṃ gatāḥ,गोप-पृष्ठं यदा दृष्टं कन्यापाण्यङ्कितं पुरु । तदासां पाणयः कृष्णं स्प्रष्टुम् उत्कण्ठितां गताः
+"jgc_1,18.123",homa-kāle yadā kṛṣṇaḥ prāviśad brahma-saṃsadi | hutaṃ bata tadā tābhir mānasaṃ virahānale,होम-काले यदा कृष्णः प्राविशद् ब्रह्म-संसदि । हुतं बत तदा ताभिर् मानसं विरहानले
+"jgc_1,18.124",gireḥ parikrame yarhi vyavadhānaṃ yayau hariḥ | tadā tāṃ vyavadhām eva girīyanti sma tat-priyāḥ,गिरेः परिक्रमे यर्हि व्यवधानं ययौ हरिः । तदा तां व्यवधाम् एव गिरीयन्ति स्म तत्-प्रियाः
+"jgc_1,18.125",yaṣṭiṃ yarhy utkṣipan gṛhṇan kṛṣṇaś cakrāma tarhi tām | dṛṣṭvā dūrād añjanāsrair bhānujā bhānujāyate,यष्टिं यर्ह्य् उत्क्षिपन् गृह्णन् कृष्णश् चक्राम तर्हि ताम् । दृष्ट्वा दूराद् अञ्जनास्रैर् भानुजा भानुजायते
+"jgc_1,18.126",yadā yadā mitho rūpaṃ draṣṭum āsīd asambhavaḥ | gavānudrava-lakṣyeṇa sa tāsāṃ madhyam adravat,यदा यदा मिथो रूपं द्रष्टुम् आसीद् असम्भवः । गवानुद्रव-लक्ष्येण स तासां मध्यम् अद्रवत्
+"jgc_1,18.127",dhenv-anudravaṇa-vyājāt spṛśan vavrāja yāṃ hariḥ | cillī-vallī-tāḍyamānas tayā sa stambham īyivān,धेन्व्-अनुद्रवण-व्याजा��् स्पृशन् वव्राज यां हरिः । चिल्ली-वल्ली-ताड्यमानस् तया स स्तम्भम् ईयिवान्
+"jgc_1,18.128",yadā rādhām anu spṛṣṭiṃ dṛṣṭir asya gatā tadā | ayaṃ sarvaṃ visasmāra kintu sasmāra tan-mukham,यदा राधाम् अनु स्पृष्टिं दृष्टिर् अस्य गता तदा । अयं सर्वं विसस्मार किन्तु सस्मार तन्-मुखम्
+"jgc_1,18.129",yadā rātrāv abhūd vāsaḥ sarveṣām eka-dhāmani | tac-chabda-mātra-tāt-paryāḥ śrutitāṃ tarhi tāḥ yayuḥ,यदा रात्राव् अभूद् वासः सर्वेषाम् एक-धामनि । तच्-छब्द-मात्र-तात्-पर्याः श्रुतितां तर्हि ताः ययुः
+"jgc_1,18.130",kṛṣṇāyās tu yadā kṛṣṇaś cikrīḍa srotasi svayam | tadāmodiny amūs tasminn akrīḍann atidūrataḥ,कृष्णायास् तु यदा कृष्णश् चिक्रीड स्रोतसि स्वयम् । तदामोदिन्य् अमूस् तस्मिन्न् अक्रीडन्न् अतिदूरतः
+"jgc_1,18.131",bhaginīnāṃ gṛhe yarhi bhoktum abhyāyayau hariḥ | sakhya-lakṣyāt tadā tāsāṃ sarvās tatrāpy amūr gatāḥ,भगिनीनां गृहे यर्हि भोक्तुम् अभ्याययौ हरिः । सख्य-लक्ष्यात् तदा तासां सर्वास् तत्राप्य् अमूर् गताः
+"jgc_1,18.132",yathā-pūrvaṃ yadā sarve pratisvaṃ vāsam avrajan | tadā kārā-gṛhe hanta menire tāḥ punar gatim,यथा-पूर्वं यदा सर्वे प्रतिस्वं वासम् अव्रजन् । तदा कारा-गृहे हन्त मेनिरे ताः पुनर् गतिम्
+"jgc_1,18.133",yadā saṃvarta-meghās te prāvartanta tadā tu tāḥ | akāmayanta kṛṣṇāya sva-svaccha-trāyamāṇatām,यदा संवर्त-मेघास् ते प्रावर्तन्त तदा तु ताः । अकामयन्त कृष्णाय स्व-स्वच्छ-त्रायमाणताम्
+"jgc_1,18.134",yadā suhṛdbhiś chatrādyair lālitaṃ tam alokayan | svāṅga-bhetrīm amūr vṛṣṭiṃ tadā saudhīm amaṃsata,यदा सुहृद्भिश् छत्राद्यैर् लालितं तम् अलोकयन् । स्वाङ्ग-भेत्रीम् अमूर् वृष्टिं तदा सौधीम् अमंसत
+"jgc_1,18.135",vichinna-prakharāsāra-cchatre tatreha dīvyati | kṛṣṇe svairaṃ gatā dṛṣṭiṃ menire vṛṣṭim āmṛtīm,विछिन्न-प्रखरासार-च्छत्रे तत्रेह दीव्यति । कृष्णे स्वैरं गता दृष्टिं मेनिरे वृष्टिम् आमृतीम्
+"jgc_1,18.136",abhi kṛṣṇaṃ yadā sarvaḥ śaila-garte' nvavartata | gṛha-prāpta-nidhīnāṃ vā tadā tāsāṃ sthitir matā,अभि कृष्णं यदा सर्वः शैल-गर्तेऽ न्ववर्तत । गृह-प्राप्त-निधीनां वा तदा तासां स्थितिर् मता
+"jgc_1,18.137",nimeṣa-rahitās tadā pratinimeṣam āsedire harer mukha-sudhā-rasaṃ rasanayā dṛg-ākārayā | aho rajani-saptakaṃ vraja-cakora-netrāḥ kiyat kutaḥ sukṛtam udgataṃ na iti vismṛtīr avrajan,निमेष-रहितास् तदा प्रतिनिमेषम् आसेदिरे हरेर् मुख-सुधा-रसं रसनया दृग्-आकारया । अहो रजनि-सप्तकं व्रज-चकोर-नेत्राः कियत् कुतः सुकृतम् उद्गतं न इति विस्मृतीर् अव्रजन्
+"jgc_1,18.138",[pṛthvī] rādhā tatra sukhātisīma-dṛśayā yuktāpi muktāvalī svacche netra-jale tad-īkṣaṇa-bhave koṣṇatvam itthaṃ gatā | hā dhig daiva sadaiva nāsti tava ko' py uccair viveko yataḥ kāntasyāniśa-darśitasya ca cirād adriḥ kare dṛśyate,[पृथ्वी] राधा तत्र सुखातिसीम-दृशया युक्तापि मुक्तावली स्वच्छे नेत्र-जले तद्-ईक्षण-भवे कोष्णत्वम् इत्थं गता । हा धिग् दैव सदैव नास्ति तव कोऽ प्य् उच्चैर् विवेको यतः कान्तस्यानिश-दर्शि��स्य च चिराद् अद्रिः करे दृश्यते
+"jgc_1,18.139",[śārdūlavikrīḍitam] yadā giri-varaṃ dadhe muraharas tadā locanaṃ nijārthita-vinākṛtām api diśaṃ sa ninye muhuḥ | kadācid iha cet prathāṃ bhajati rādhikāyā mukhaṃ tadā phala-mayaṃ mama śramatamaḥ prasajjed iti,[शार्दूलविक्रीडितम्] यदा गिरि-वरं दधे मुरहरस् तदा लोचनं निजार्थित-विनाकृताम् अपि दिशं स निन्ये मुहुः । कदाचिद् इह चेत् प्रथां भजति राधिकाया मुखं तदा फल-मयं मम श्रमतमः प्रसज्जेद् इति
+"jgc_1,18.140",[pṛthvī] ayaṃ girivaraṃ dadhe karuṇayeti kāruṇyavān samastam abhitarkyate tad iha citta-dhairyaṃ bhaja | nirantarita-locana-prabhava-vṛṣṭi-bhītībhavad- vapuś ca tava rakṣitety akṛta bhāvam eṣā tadā,[पृथ्वी] अयं गिरिवरं दधे करुणयेति कारुण्यवान् समस्तम् अभितर्क्यते तद् इह चित्त-धैर्यं भज । निरन्तरित-लोचन-प्रभव-वृष्टि-भीतीभवद्- वपुश् च तव रक्षितेत्य् अकृत भावम् एषा तदा
+"jgc_1,18.141",[pṛthvī] girer gartān niṣkrāma-vacanam ākarṇya dayitā murāres taṃ prāṇa-pratimam apahāyāpi nirayuḥ | sa evaṃ taṃ bhāvaṃ bata visṛjatītthaṃ sa tu paraṃ tad āsāṃ viśliṣṭer bharam asahamāno niragamat,[पृथ्वी] गिरेर् गर्तान् निष्क्राम-वचनम् आकर्ण्य दयिता मुरारेस् तं प्राण-प्रतिमम् अपहायापि निरयुः । स एवं तं भावं बत विसृजतीत्थं स तु परं तद् आसां विश्लिष्टेर् भरम् असहमानो निरगमत्
+"jgc_1,18.142",[śikhariṇī] kiṃ girer vivarato bahir gataḥ kiṃ sa vā sva-hṛdayād iti sphuṭam | nātiboddhum aśakan hari-priyās tarhi yarhi niragād asau priyaḥ,[शिखरिणी] किं गिरेर् विवरतो बहिर् गतः किं स वा स्व-हृदयाद् इति स्फुटम् । नातिबोद्धुम् अशकन् हरि-प्रियास् तर्हि यर्हि निरगाद् असौ प्रियः
+"jgc_1,18.143",[rathoddhatā] yad dṛgambu vavṛṣuḥ stana-bhūbhṛd bhūri-bhūmi-valayeṣu mṛgākṣyaḥ | uddhṛta-prathita-bhūbhṛti tasmiṃs tat kim apy akathayan nija-hārdam,[रथोद्धता] यद् दृगम्बु ववृषुः स्तन-भूभृद् भूरि-भूमि-वलयेषु मृगाक्ष्यः । उद्धृत-प्रथित-भूभृति तस्मिंस् तत् किम् अप्य् अकथयन् निज-हार्दम्
+"jgc_1,18.144",[svāgatā],[स्वागता]
+"jgc_1,19.1",,
+"jgc_1,19.2",,
+"jgc_1,19.3",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,19.4",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,19.5",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,19.6",,
+"jgc_1,19.7",,
+"jgc_1,19.8",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,19.9",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,19.10",[āryā] yasmin svayam aparādhī namati rahas taṃ sahāya-nirviṇṇaḥ | kṛpayati sā jana-mātraṃ dainyāvasthā mahājanaṃ kim uta?,[आर्या] यस्मिन् स्वयम् अपराधी नमति रहस् तं सहाय-निर्विण्णः । कृपयति सा जन-मात्रं दैन्यावस्था महाजनं किम् उत?
+"jgc_1,19.11",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,19.12",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,19.13",,
+"jgc_1,19.14",yadā maunaṃ sasajjāsau tadā mūka ivābhavat | yadā tu stotum ārabdhas tadāgād vāvadūkatām,यदा मौनं ससज्जासौ तदा मूक इवाभवत् । यदा तु स्तोतुम् आरब्धस् तदागाद् वावदूकताम्
+"jgc_1,19.15",yathāmūṃ stutavān indras tathā vaktuṃ na śakyate | śrī-vrajendra yataḥ so' yaṃ tvattaḥ saṅkucati sphuṭam,यथामूं स्तुतवान् इन्द्रस् तथा वक्तुं न शक्यते । श्री-व्रजेन्द्र यतः सोऽ यं त्वत्तः सङ्कुचति स्फुटम्
+"jgc_1,19.16",,
+"jgc_1,19.17",suraś ced viṣayābhoga-garvād roceta vāsava | tadā vipraś ca śobheta śauṣkalaṃ-manyatā-madāt,सुरश् चेद् विषयाभोग-गर्वाद् रोचेत वासव । तदा विप्रश् च शोभेत शौष्कलं-मन्यता-मदात्
+"jgc_1,19.18",aham unmūlayiṣyāmi śakra tvad-vairi-pakṣagān | kathaṃ man manyase bhītiṃ nītim eva pravartaya,अहम् उन्मूलयिष्यामि शक्र त्वद्-वैरि-पक्षगान् । कथं मन् मन्यसे भीतिं नीतिम् एव प्रवर्तय
+"jgc_1,19.19",,
+"jgc_1,19.20",athavā- daitya-ghātī bhavān nityaṃ sarva-lokaika-pālakaḥ | vayaṃ ca loka-madhye smas tvan-nāthāḥ svata eva tat,अथवा- दैत्य-घाती भवान् नित्यं सर्व-लोकैक-पालकः । वयं च लोक-मध्ये स्मस् त्वन्-नाथाः स्वत एव तत्
+"jgc_1,19.21",,
+"jgc_1,19.22",tavedaṃ kiyad aiśvaryaṃ yad brahmāvadhi-pālanaṃ | vaikuṇṭha-kuṇṭhatā-kāri yasya goloka-vaibhavam,तवेदं कियद् ऐश्वर्यं यद् ब्रह्मावधि-पालनं । वैकुण्ठ-कुण्ठता-कारि यस्य गोलोक-वैभवम्
+"jgc_1,19.23",sarvasya pālakāt kvāpi khaṇḍa-pālanam iṣyate | jagat-prakāśakād bhānor nija-dhāma-prakāśavat,सर्वस्य पालकात् क्वापि खण्ड-पालनम् इष्यते । जगत्-प्रकाशकाद् भानोर् निज-धाम-प्रकाशवत्
+"jgc_1,19.24",nāsmākaṃ kevalam idaṃ mataṃ kintu vidher api | yad bhaved asya cendrasya durbuddheḥ śuddhi-bhāvanam,नास्माकं केवलम् इदं मतं किन्तु विधेर् अपि । यद् भवेद् अस्य चेन्द्रस्य दुर्बुद्धेः शुद्धि-भावनम्
+"jgc_1,19.25",tvat-kṛpāyāḥ paraṃ sthānaṃ vayam ity eṣa vāsavaḥ | āśiśriye yad asmāṃs tad dvāra-mātrāya kalpate,त्वत्-कृपायाः परं स्थानं वयम् इत्य् एष वासवः । आशिश्रिये यद् अस्मांस् तद् द्वार-मात्राय कल्पते
+"jgc_1,19.26",yasmān mṛgyati tām eva mad-vidhād bhavataḥ kṛpām | kūpād iva rasāntaḥ-sthāṃ tarṣī ghana-rasa-sthitim,यस्मान् मृग्यति ताम् एव मद्-विधाद् भवतः कृपाम् । कूपाद् इव रसान्तः-स्थां तर्षी घन-रस-स्थितिम्
+"jgc_1,19.27",tad eva deva paśyendraḥ paśyaṃs tava pada-dvayam | sūcayaty abhiṣekaṃ te netra-dhārā-sahasrataḥ,तद् एव देव पश्येन्द्रः पश्यंस् तव पद-द्वयम् । सूचयत्य् अभिषेकं ते नेत्र-धारा-सहस्रतः
+"jgc_1,19.28",,
+"jgc_1,19.29",[sragdharā] aditir mātṛ-kṛtyāni svasṛ-kṛtyāni pārvatī | garutmān bhṛtya-kṛtyāni cāhṛtyātra mudaṃ yayau,[स्रग्धरा] अदितिर् मातृ-कृत्यानि स्वसृ-कृत्यानि पार्वती । गरुत्मान् भृत्य-कृत्यानि चाहृत्यात्र मुदं ययौ
+"jgc_1,19.30",,
+"jgc_1,19.31",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,19.32",[śārdūla] ākāśa-kusumaiḥ sārdham ākāśa-vacanaṃ tadā | govinda iti yad vittaṃ tataḥ kim iva sādbhutam?,[शार्दूल] आकाश-कुसुमैः सार्धम् आकाश-वचनं तदा । गोविन्द इति यद् वित्तं ततः किम् इव साद्भुतम्?
+"jgc_1,19.33",indraś chatraṃ vivasvān bahu-vidha-madhurālaṅkṛtīnāṃ kadambaṃ brahmā līlābjam īśaḥ svaracita-muralīṃ mādhavāya vyatānīt | anyaṃ ca svasvam arthaṃ tridaśa-pati-tatir yat punaḥ sarvam eṣāṃ pūrvaṃ cāpūrvam āsīd abhavad atha tad-aṅgāvṛtījyāsu pūjyam,इन्द्रश् छत्रं विवस्वान् बहु-विध-मधुरालङ्कृतीनां कदम्बं ब्रह्मा लीलाब्जम् ईशः स्वरचित-मुरलीं माधवाय व्यतानीत् । अन्यं च स्वस्वम् अर्थं त्रिदश-पति-ततिर् यत् पुनः सर्वम् एषां पूर्वं चापूर्वम् आसीद् अभवद् अथ तद्-अङ्गावृतीज्यासु पूज्यम्
+"jgc_1,19.34",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,19.35",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,19.36",[śārdūla] tataś ca- iha sthitaiḥ pṛthag aparais tu bhūṣaṇair vibhuḥ parasparam api tām abhūṣayat | amī tadā sa-kanaka-daṇḍa-cāmaraiḥ paricchedaiḥ svayam api taṃ siṣevire,[शार्दूल] ततश् च- इह स्थितैः पृथग् अपरैस् तु भूषणैर् विभुः परस्परम् अपि ताम् अभूषयत् । अमी तदा स-कनक-दण्ड-चामरैः परिच्छेदैः स्वयम् अपि तं सिषेविरे
+"jgc_1,19.37",[rucirā],[रुचिरा]
+"jgc_1,19.38",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,19.39",[śārdūlavikrīḍita] kiṃ ca- indraḥ krūra-caritram ācaritavān yat tena cintāgame cittaṃ kampam iyarti ced giri kathaṃ cittena tad vyajyatām | kṛṣṇas tatra ca yāṃ kṛpāṃ bata tayā cittaṃ dravī-bhūtatām āyāti svayam eva ced giri kathaṃ cittena sā vyajyatām?,[शार्दूलविक्रीडित] किं च- इन्द्रः क्रूर-चरित्रम् आचरितवान् यत् तेन चिन्तागमे चित्तं कम्पम् इयर्ति चेद् गिरि कथं चित्तेन तद् व्यज्यताम् । कृष्णस् तत्र च यां कृपां बत तया चित्तं द्रवी-भूतताम् आयाति स्वयम् एव चेद् गिरि कथं चित्तेन सा व्यज्यताम्?
+"jgc_1,19.40",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,19.41",[vasantatilakā] niśamitam akaron niśāmitaṃ ca dyujani-vibhūṣaṇa-bhūṣaṇāṅgam etam | vraja-nṛpati-mukha-vrajaḥ samantād ajani ca sāttvika-rājirāji-mūrtiḥ,[वसन्ततिलका] निशमितम् अकरोन् निशामितं च द्युजनि-विभूषण-भूषणाङ्गम् एतम् । व्रज-नृपति-मुख-व्रजः समन्ताद् अजनि च सात्त्विक-राजिराजि-मूर्तिः
+"jgc_1,19.42",[puṣpitāgrā],[पुष्पिताग्रा]
+"jgc_1,19.43",[śārdūlavikrīḍita],[शार्दूलविक्रीडित]
+"jgc_1,19.44",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,19.45",[śārdūlavikrīḍita] īdṛśas te vrajādhīśa sutaḥ sūta-mukhotsavaḥ | yo gavendratayā gāṃ ca gāṃ ca gāṃ ca sukhākarot,[शार्दूलविक्रीडित] ईदृशस् ते व्रजाधीश सुतः सूत-मुखोत्सवः । यो गवेन्द्रतया गां च गां च गां च सुखाकरोत्
+"jgc_1,19.46",subhagambhaviṣṇu jātaṃ jagad api kṛṣṇābhiṣekataḥ paścāt | andhambhāvukam āsīd bhāvuka-śūnyaṃ kulaṃ tu danujānām,सुभगम्भविष्णु जातं जगद् अपि कृष्णाभिषेकतः पश्चात् । अन्धम्भावुकम् आसीद् भावुक-शून्यं कुलं तु दनुजानाम्
+"jgc_1,19.47",[gīti],[गीति]
+"jgc_1,19.48",,
+"jgc_1,19.49",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,19.50",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,19.51",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,19.52",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,19.53",tatra ca- tūkāraḥ khalu māthureṣu paritas tvaṅkāra-bhāṣā matā so' yaṃ vaiṇava-gānataḥ pratipadaṃ prāyaḥ parāmṛśyate | pratyekaṃ yugapat priyāṃ niśamayan kṛṣṇo yadā taṃ jagau matvā svaṃ prati tat pratisvam api tāḥ sarvā vimūrcchāṃ yayuḥ,तत्र च- तूकारः खलु माथुरेषु परितस् त्वङ्कार-भाषा मता सोऽ यं वैणव-गानतः प्रतिपदं प्रायः परामृश्यते । प्रत्येकं युगपत् प्रियां निशमयन् कृष्णो यदा तं जगौ मत्वा स्वं प्रति तत् प्रतिस्वम् अपि ताः सर्वा विमूर्च्छां ययुः
+"jgc_1,19.54",[śārdūla] kiṃ ca- ānuṣaṅgikatayāpi sagānād āsv adhād yad avidus tad amūś ca | uddideśa puru yāṃ bata sā tu svaṃ ca samprati viveda na rādhā,[शार्दूल] किं च- आनुषङ्गिकतयापि सगानाद् आस्व् अधाद् यद् अविदुस् तद् अमूश् च । उद्दिदेश पुरु यां बत सा तु स्वं च सम्प���रति विवेद न राधा
+"jgc_1,19.55",[svāgatā],[स्वागता]
+"jgc_1,20.1",,
+"jgc_1,20.2",[śārdūla] janī-catuṣṭaya-dhṛtā pluṣṭa-cittā vrajeśvarī | śvāsāstitā-tarka-pātraṃ hā hā mātraṃ jagāda sā,[शार्दूल] जनी-चतुष्टय-धृता प्लुष्ट-चित्ता व्रजेश्वरी । श्वासास्तिता-तर्क-पात्रं हा हा मात्रं जगाद सा
+"jgc_1,20.3",,
+"jgc_1,20.4",[śārdūlavikrīḍita],[शार्दूलविक्रीडित]
+"jgc_1,20.5",unmīlayāmāsa vilocane sa śrīman mukhaṃ tasya ca sandadarśa | sandarśanād eva babhūva sāsraḥ svapnāyitaṃ cāsravṛter amaṃsta,उन्मीलयामास विलोचने स श्रीमन् मुखं तस्य च सन्ददर्श । सन्दर्शनाद् एव बभूव सास्रः स्वप्नायितं चास्रवृतेर् अमंस्त
+"jgc_1,20.6",[indravajrā],[इन्द्रवज्रा]
+"jgc_1,20.7",,
+"jgc_1,20.8",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,20.9",[rucirā] hambā-rāvair jana-kalakalaiḥ svargataḥ puṣpa-pātair vādyair nṛtyaiḥ stava-rava-śatair utthite' nyo' nya-marde | śrīmān rāmaḥ paśu-samudayaṃ vārayan loka-vṛndaṃ ślakṣṇālāpair api samucita-sthāna-niṣṭhaṃ cakāra,[रुचिरा] हम्बा-रावैर् जन-कलकलैः स्वर्गतः पुष्प-पातैर् वाद्यैर् नृत्यैः स्तव-रव-शतैर् उत्थितेऽ न्योऽ न्य-मर्दे । श्रीमान् रामः पशु-समुदयं वारयन् लोक-वृन्दं श्लक्ष्णालापैर् अपि समुचित-स्थान-निष्ठं चकार
+"jgc_1,20.10",[śārdūla] tatra ca- svayaṃ dattvā śubhrāsanam iha mahā-gopa-pataye yathā-yogyaṃ cānyān vidadhad upaviṣṭān atha balaḥ | upānta-prakrānta-sthitim anujam āpṛcchya paritaḥ kathām etāṃ śṛṇvan paśupa-kulam aśrāvayad api,[शार्दूल] तत्र च- स्वयं दत्त्वा शुभ्रासनम् इह महा-गोप-पतये यथा-योग्यं चान्यान् विदधद् उपविष्टान् अथ बलः । उपान्त-प्रक्रान्त-स्थितिम् अनुजम् आपृच्छ्य परितः कथाम् एतां शृण्वन् पशुप-कुलम् अश्रावयद् अपि
+"jgc_1,20.11",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,20.12",tad uktaṃ varuṇenāsya karuṇāṃ vīrya-bhīruṇā | govinda nīyatām eṣa pitā te pitṛ-vatsalaḥ,तद् उक्तं वरुणेनास्य करुणां वीर्य-भीरुणा । गोविन्द नीयताम् एष पिता ते पितृ-वत्सलः
+"jgc_1,20.13",iti |,इति ।
+"jgc_1,20.14",adhi goloke gopāḥ svayam adhi gopeṣu golokaḥ | iti kalayan vanamālī yas taṃ vyānañja taṃ naumi,अधि गोलोके गोपाः स्वयम् अधि गोपेषु गोलोकः । इति कलयन् वनमाली यस् तं व्यानञ्ज तं नौमि
+"jgc_1,20.15",||,॥
+"jgc_1,20.16",[śikhariṇī] yadāyāsīt kṛṣṇaḥ kila varuṇa-lokaṃ pitṛ-kṛte tadā śrī-rādhāyāḥ śvasitam amunā sārdham agamat | yadāyāsīt tasmād ayam atha tadā tatra sahasā samāgād ity eṣā param iha kavīnāṃ sukavitā,[शिखरिणी] यदायासीत् कृष्णः किल वरुण-लोकं पितृ-कृते तदा श्री-राधायाः श्वसितम् अमुना सार्धम् अगमत् । यदायासीत् तस्माद् अयम् अथ तदा तत्र सहसा समागाद् इत्य् एषा परम् इह कवीनां सुकविता
+"jgc_1,20.17",[śikhariṇī] kiṃ ca- āyāte tu vraja-pati-sute pāśi-lokāt tadā kāpy ekā rādhām anu tam anu ca snigdha-bhāvā vidagdhā | autsukyaṃ tad dvayam anu niśi śrāvayantī dvi-niṣṭhaṃ ceto-vṛtter mukham iva tayor añjasā jāyate sma,[शिखरिणी] किं च- आयाते तु व्रज-पति-सुते पाशि-लोकात् तदा काप्य् एका राधाम् अनु तम् अनु च स्निग्ध-भावा विदग्धा । औत्सुक्यं तद् द्वयम् अनु निशि श्रावयन्ती द्वि-निष्ठं चेतो-वृत्तेर् मुखम् इव तयोर् अञ्जसा जायते स्म
+"jgc_1,20.18",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,20.19",,
+"jgc_1,20.20",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,20.21",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,20.22",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,20.23",[bhujaṅgaprayātā] niveśe saṃveśe mathi pathi jane pāthasi vane harir yady apy udyan pratiharitam eva sphuritavān | sphuṭaṃ draṣṭuṃ spraṣṭuṃ tadapi tad-alabdher vidhurajād dadhe rādhā-bādhā tad-anadhigamād apy adhikatām,[भुजङ्गप्रयाता] निवेशे संवेशे मथि पथि जने पाथसि वने हरिर् यद्य् अप्य् उद्यन् प्रतिहरितम् एव स्फुरितवान् । स्फुटं द्रष्टुं स्प्रष्टुं तदपि तद्-अलब्धेर् विधुरजाद् दधे राधा-बाधा तद्-अनधिगमाद् अप्य् अधिकताम्
+"jgc_1,20.24",[śikhariṇī]||,[शिखरिणी]॥
+"jgc_1,21.1",iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu varuṇalokāloka-camatkāra-tiraskāraka-golokāvalokanaṃ nāma viṃśaṃ pūraṇam ||20|| (21) athaikaviṃśaṃ pūraṇam kumārī-vastra-haraṇa-sukumārī-samasta-karṣaṇam,इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु वरुणलोकालोक-चमत्कार-तिरस्कारक-गोलोकावलोकनं नाम विंशं पूरणम् ॥२०॥ (२१) अथैकविंशं पूरणम् कुमारी-वस्त्र-हरण-सुकुमारी-समस्त-कर्षणम्
+"jgc_1,21.2",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,21.3",,
+"jgc_1,21.4",,
+"jgc_1,21.5",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,21.6",,
+"jgc_1,21.7",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,21.8",| iti | [mātrāsamakā],। इति । [मात्रासमका]
+"jgc_1,21.9",[vasantatilakā] hṛtvā sa satvara-kadamba-nagādhiroha- pūrvaṃ sa-ḍimbha-nikaraḥ sphuṭam ujjahāsa | śrutvā prahāsam atha gopa-kumārikāṇāṃ vargaḥ samaṃ sabhayam ūrdhvita-dṛṣṭir āsīt,[वसन्ततिलका] हृत्वा स सत्वर-कदम्ब-नगाधिरोह- पूर्वं स-डिम्भ-निकरः स्फुटम् उज्जहास । श्रुत्वा प्रहासम् अथ गोप-कुमारिकाणां वर्गः समं सभयम् ऊर्ध्वित-दृष्टिर् आसीत्
+"jgc_1,21.10",[vasanta] gambhīra-svara-saṅgataṃ tad-itarānudbhāvya-bhavya-śriyaṃ hāsaṃ taṃ paricitya bālya-valitās tāḥ prekṣya cānyo' nyataḥ | vastrāṇy apy anabhīkṣya tatra vidhṛtāny uccaṃ tu vakṣaḥ-sthalaṃ kṛtvā nīcam udakta-vaktram udake nyak-cakrire padminīḥ,[वसन्त] गम्भीर-स्वर-सङ्गतं तद्-इतरानुद्भाव्य-भव्य-श्रियं हासं तं परिचित्य बाल्य-वलितास् ताः प्रेक्ष्य चान्योऽ न्यतः । वस्त्राण्य् अप्य् अनभीक्ष्य तत्र विधृतान्य् उच्चं तु वक्षः-स्थलं कृत्वा नीचम् उदक्त-वक्त्रम् उदके न्यक्-चक्रिरे पद्मिनीः
+"jgc_1,21.11",[śārdūla-vikrīḍitam] atalina-nalina-vanānāṃ bhramam iha cakrur mukhāni tāsāṃ na | hemante tad-ayogāt kintu nyak-kāram evātra,[शार्दूल-विक्रीडितम्] अतलिन-नलिन-वनानां भ्रमम् इह चक्रुर् मुखानि तासां न । हेमन्ते तद्-अयोगात् किन्तु न्यक्-कारम् एवात्र
+"jgc_1,21.12","[āryā] tataś ca, kṣaṇam adhi jala-madhyaṃ tasthur ānamra-netrāḥ punar udayati śīte' drākṣur etāḥ kadambam | api harir adhiśākhaṃ gupta-mūrtiḥ purāsīt punar avṛtim ayāsīc cātma-lakṣāya tābhiḥ","[आर्या] ततश् च, क्षणम् अधि जल-मध्यं तस्थुर् आनम्र-नेत्राः पुनर् उदयति शीतेऽ द्राक्षुर् एताः कदम्बम् । अपि हरिर् अधिशाखं गुप्त-मूर्तिः पुरासीत् पुनर् अवृतिम् अयासीच् चात्म-लक्षाय ताभिः"
+"jgc_1,21.13",[mālinī] tāsāṃ jalastha-vapuṣāṃ vadaneṣu kṛṣṇa- syārūḍha-nīpaka-taroḥ sahasā dṛg-antaḥ | padmeṣu padmapa-kalām adadhād amuṣmin yāsāṃ ca nīrabhṛti cātakarītim āpa,[मालिनी] तासां जलस्थ-वपुषां वदनेषु कृष्ण- स्यारूढ-नीपक-तरोः सहसा दृग्-अन्तः । पद्मेषु पद्मप-कलाम् अदधाद् अमुष्मिन् यासां च नीरभृति चातकरीतिम् आप
+"jgc_1,21.14",[vasantatilakā] tataś ca- uccakair jahasur bālāś cukruśus tatra bālikāḥ | ūcuś cedaṃ tu vaḥ kṛtyaṃ vrajādṛtyaṃ bhaviṣyati,[वसन्ततिलका] ततश् च- उच्चकैर् जहसुर् बालाश् चुक्रुशुस् तत्र बालिकाः । ऊचुश् चेदं तु वः कृत्यं व्रजादृत्यं भविष्यति
+"jgc_1,21.15",[anu],[अनु]
+"jgc_1,21.16",,
+"jgc_1,21.17",,
+"jgc_1,21.18",[anu],[अनु]
+"jgc_1,21.19",[anu],[अनु]
+"jgc_1,21.20",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,21.21",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,21.22",,
+"jgc_1,21.23",,
+"jgc_1,21.24",[bhp 10.22.12] iti | tīre gantuṃ lajjā sthātuṃ nīre ca śītam ity ubhayam | samajani jāḍyaṃ yugapat tad imās tatraiva kiñcid abruvata,[भ्प् १०.२२.१२] इति । तीरे गन्तुं लज्जा स्थातुं नीरे च शीतम् इत्य् उभयम् । समजनि जाड्यं युगपत् तद् इमास् तत्रैव किञ्चिद् अब्रुवत
+"jgc_1,21.25",[anu] vraja-nṛpa-kula-ratna tvaṃ vraja-prīti-śālī vraja-jana-mahanīyaś cāsi yācāmahe tat | vayam atitara-śīta-vyagratā-grasta-cittā vitara vitara vāsaś cānayaṃ mā ca kārṣīḥ,[अनु] व्रज-नृप-कुल-रत्न त्वं व्रज-प्रीति-शाली व्रज-जन-महनीयश् चासि याचामहे तत् । वयम् अतितर-शीत-व्यग्रता-ग्रस्त-चित्ता वितर वितर वासश् चानयं मा च कार्षीः
+"jgc_1,21.26",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,21.27",,
+"jgc_1,21.28",missing! prārthyaṃ cet phalati tadā bhajema dehaṃ no cen no' ti samayasya yaiva sīmā | tāsāṃ sā yadi viphalā kva tarhi lajjā nirvastrā gati-vidhaye himaṃ tu lakṣyam,मिस्सिन्ग्! प्रार्थ्यं चेत् फलति तदा भजेम देहं नो चेन् नोऽ ति समयस्य यैव सीमा । तासां सा यदि विफला क्व तर्हि लज्जा निर्वस्त्रा गति-विधये हिमं तु लक्ष्यम्
+"jgc_1,21.29",[praharṣiṇī],[प्रहर्षिणी]
+"jgc_1,21.30",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,21.31",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,21.32",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,21.33",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,21.34",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,21.35",missing! tataś ca- bhṛṅga-śreṇya ivāmbhojaṃ rasa-pūrṇaṃ kumārikāḥ | bhartṛ-kāmās tadā kṛṣṇaṃ varītuṃ paritaḥ sthitāḥ,मिस्सिन्ग्! ततश् च- भृङ्ग-श्रेण्य इवाम्भोजं रस-पूर्णं कुमारिकाः । भर्तृ-कामास् तदा कृष्णं वरीतुं परितः स्थिताः
+"jgc_1,21.36",,
+"jgc_1,21.37",yathā- svasyārthaḥ sa tu yad vibhāti parataḥ svīyaṃ samārādhanaṃ mayy āviṣṭa-manās tv anādaram athācaryātra mā bādhayati | tatrādye svayam asmi śaśvad upamā yūyaṃ dvitīye tataḥ saṃkalpo nirupadhir eṣa bhavatīṣv evātisatyo mataḥ,यथा- स्वस्यार्थः स तु यद् विभाति परतः स्वीयं समाराधनं मय्य् आविष्ट-मनास् त्व् अनादरम् अथाचर्यात्र मा बाधयति । तत्राद्ये स्वयम् अस्मि शश्वद् उपमा यूयं द्वितीये ततः संकल्पो निरुपधिर् एष भवतीष्व् एवातिसत्यो मतः
+"jgc_1,21.38",[śārdūla] sarpir-bhṛṣṭam āguḍa-kvathitatām āptāś ca dhānā yathā vasyante svayam eva bījavad amūs tanvanti nānya-spṛhām | man-mātra-spṛhiṇāṃ madīya-bhajanaṃ no tadvad anya-spṛhaṃ kintu syād rasanīyarūpam iti ced yuṣmākam āstāṃ kathā,[शार्दूल] सर्पिर्-भृष्टम् आगुड-क्वथितताम् आप्ताश् च धाना यथा वस्यन्ते स्वयम् एव बीजवद् अमूस् तन्वन्ति नान्य-स्पृहाम् । मन्-मात्र-स्पृहिणां मदीय-भजनं नो तद्वद् अन्य-स्पृहं किन्तु स्याद् रसनीयरूपम् इति चेद् युष्माकम् आस्तां कथा
+"jgc_1,21.39",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,21.40",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,21.41",[sragdharā] dve cittavāsasī nītvā kumārīṇāṃ paraṃ dade | na pūrvaṃ tu nirākāraṃ gopanīyam atīva saḥ,[स्रग्धरा] द्वे चित्तवाससी नीत्वा कुमारीणां परं ददे । न पूर्वं तु निराकारं गोपनीयम् अतीव सः
+"jgc_1,21.42",yat tarhy antima-ghasra-pūryam api tā devy-arcanaṃ san-madād vismṛtya vrajam eva jagmur abhavaṃs tenaiva pūrṇa-kriyāḥ | premṇā yasya tu tac ca tac ca laṣitaṃ tasyātha sākṣāt-phalaṃ kṛṣṇāṅgī-kṛti-śarma ced vavalire kiṃ śiṣṭam iṣṭaṃ param?,यत् तर्ह्य् अन्तिम-घस्र-पूर्यम् अपि ता देव्य्-अर्चनं सन्-मदाद् विस्मृत्य व्रजम् एव जग्मुर् अभवंस् तेनैव पूर्ण-क्रियाः । प्रेम्णा यस्य तु तच् च तच् च लषितं तस्याथ साक्षात्-फलं कृष्णाङ्गी-कृति-शर्म चेद् ववलिरे किं शिष्टम् इष्टं परम्?
+"jgc_1,21.43",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,21.44",[svāgatā],[स्वागता]
+"jgc_1,21.45",,
+"jgc_1,21.46",,
+"jgc_1,21.47",[śikhariṇī] dvirepho barbaraḥ proktaḥ para-puṣṭaś ca ceṭakaḥ | tau cāgraṇyau madhor dṛṣṭau yāpyatā kāpy ataḥ kim u?,[शिखरिणी] द्विरेफो बर्बरः प्रोक्तः पर-पुष्टश् च चेटकः । तौ चाग्रण्यौ मधोर् दृष्टौ याप्यता काप्य् अतः किम् उ?
+"jgc_1,21.48",kiṃ ca- prasūna-nikarāḥ smitaṃ sarasijāni netra-prathāṃ pikāḥ parama-pañcamaṃ madhu-lihāṃ ganāś cumbanam | harer nigamayanti cet kva nu kutaḥ kathaṃ vā gatir bhaved ahaha naḥ samaṃ sapadi mādhavīyair vṛtam,किं च- प्रसून-निकराः स्मितं सरसिजानि नेत्र-प्रथां पिकाः परम-पञ्चमं मधु-लिहां गनाश् चुम्बनम् । हरेर् निगमयन्ति चेत् क्व नु कुतः कथं वा गतिर् भवेद् अहह नः समं सपदि माधवीयैर् वृतम्
+"jgc_1,21.49",[pṛthvī] ṛturājaḥ praṇāyyo' yaṃ nyāyyam atra na vidyati | prapalāyya kva vā yāmaḥ śyāmaṃ naḥ sa tu karṣati,[पृथ्वी] ऋतुराजः प्रणाय्योऽ यं न्याय्यम् अत्र न विद्यति । प्रपलाय्य क्व वा यामः श्यामं नः स तु कर्षति
+"jgc_1,21.50",dhūmāḥ ṣaṭ-caraṇā visarpi-kharatā-sparśā mṛdu-sparśanāj jvālāḥ kiṃśuka-sañcayā diśi vidiśy aṅgāra-sārāḥ pikāḥ | bhasmāny atra parāga-puṣpa-paṭalāny agnir madhuś chadmanā hā hā kṛṣṇa-ghanaṃ vinā kathaya ko nistāra-vistārakaḥ?,धूमाः षट्-चरणा विसर्पि-खरता-स्पर्शा मृदु-स्पर्शनाज् ज्वालाः किंशुक-सञ्चया दिशि विदिश्य् अङ्गार-साराः पिकाः । भस्मान्य् अत्र पराग-पुष्प-पटलान्य् अग्निर् मधुश् छद्मना हा हा कृष्ण-घनं विना कथय को निस्तार-विस्तारकः?
+"jgc_1,21.51",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,21.52",[puṣpitāgrā],[पुष्पिताग्रा]
+"jgc_1,21.53",[anu],[अनु]
+"jgc_1,21.54",[anu],[अनु]
+"jgc_1,21.55",[anu],[अनु]
+"jgc_1,21.56",[anu],[अनु]
+"jgc_1,21.57",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,21.58",,
+"jgc_1,21.59",[upajāti 12] iti |,[उपजाति १२] इति ।
+"jgc_1,21.60",[mālinī] iti |,[मालिनी] इति ।
+"jgc_1,21.61",[anu],[अनु]
+"jgc_1,21.62",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,21.63",[anu],[अनु]
+"jgc_1,21.64",,
+"jgc_1,21.65",,
+"jgc_1,21.66",| iti |,। इति ।
+"jgc_1,21.67",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,21.68",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,21.69",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,21.70",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,22.1",[anu] iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu kumārī-vastra-haraṇa-sukumārī-samasta-karṣaṇaṃ nāma ekaviṃśaṃ pūraṇam ||21|| (22) atha dvāviṃśaṃ pūraṇam yajña-bhāryā-sad-upacaryā-paryāptiḥ,[अनु] इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु कुमारी-वस्त्र-हरण-सुकुमारी-समस्त-कर्षणं नाम एकविंशं पूरणम् ॥२१॥ (२२) अथ द्वाविंशं पूरणम् यज्ञ-भार्या-सद्-उपचर्या-पर्याप्तिः
+"jgc_1,22.2",tathā hi- atha gopaiḥ parivṛto yaśodānanda-nandanaḥ | vṛndāvanād gato dūraṃ cārayan gāḥ sahāgrajaḥ,तथा हि- अथ गोपैः परिवृतो यशोदानन्द-नन्दनः । वृन्दावनाद् गतो दूरं चारयन् गाः सहाग्रजः
+"jgc_1,22.3",nidāghārkātape tigme cchāyābhiḥ svābhirātmanaḥ | ātapatrāyitān vīkṣya drumān mitrāṇy abhāṣata,निदाघार्कातपे तिग्मे च्छायाभिः स्वाभिरात्मनः । आतपत्रायितान् वीक्ष्य द्रुमान् मित्राण्य् अभाषत
+"jgc_1,22.4",[bhp 10.22.29-30],[भ्प् १०.२२.२९-३०]
+"jgc_1,22.5",kiṃ ca- phalaiḥ puṣpaiś chāyā-cchadana-samid-ādyaiś ca taravaḥ svabhāvād viśveṣām upakṛti-vidhā dhanya-tanavaḥ | narāḥ karhy apy eke vidhi-vaśatayā tat-kṛti-kṛtas tato bhaktāḥ pūrve sukṛtam anu bhāktāḥ kila pare,किं च- फलैः पुष्पैश् छाया-च्छदन-समिद्-आद्यैश् च तरवः स्वभावाद् विश्वेषाम् उपकृति-विधा धन्य-तनवः । नराः कर्ह्य् अप्य् एके विधि-वशतया तत्-कृति-कृतस् ततो भक्ताः पूर्वे सुकृतम् अनु भाक्ताः किल परे
+"jgc_1,22.6",,
+"jgc_1,22.7",,
+"jgc_1,22.8",,
+"jgc_1,22.9",,
+"jgc_1,22.10",,
+"jgc_1,22.11",iti |,इति ।
+"jgc_1,22.12",,
+"jgc_1,22.13",,
+"jgc_1,22.14",tataś ca yat kṛṣṇa-samāgamaṃ te vyajijñapan vijña-varāḥ praṇamya | tās tad dviruktāyitam apy apūrvaṃ pūrvaṃ ca matvā na viduḥ sma kṛtyam,ततश् च यत् कृष्ण-समागमं ते व्यजिज्ञपन् विज्ञ-वराः प्रणम्य । तास् तद् द्विरुक्तायितम् अप्य् अपूर्वं पूर्वं च मत्वा न विदुः स्म कृत्यम्
+"jgc_1,22.15",yasyājasra-didṛkṣayā vidalita-prāyāḥ sadāmūḥ sthitās tasya prāṇa-suhṛd-varāḥ svayam amī tat-preraṇād āgatāḥ | tat-samprāptim avādiṣuḥ punar adaḥ prārthyaṃ ca kiñcit tad apy annaṃ tatra kathaṃ kathaṃ kathaya tāḥ prāpsyanti dhairya-sthitim,यस्याजस्र-दिदृक्षया विदलित-प्रायाः सदामूः स्थितास् तस्य प्राण-सुहृद्-वराः स्वयम् अमी तत्-प्रेरणाद् आगताः । तत्-सम्प्राप्तिम् अवादिषुः पुनर् अदः प्रार्थ्यं च किञ्चित् तद् अप्य् अन्नं तत्र कथं कथं कथय ताः प्राप्स्यन्ति धैर्य-स्थितिम्
+"jgc_1,22.16",tataś ca- yogyam atra kim ayogyam ity amū- neyabhojya-vivṛtāv anirṇayāḥ | tat-tadīyam akhilaṃ ca bhājanaṃ kṣipram ādadata vipra-subhruvaḥ,ततश् च- योग्यम् अत्र किम् अयोग्यम् इत्य् अमू- नेयभोज्य-विवृताव् अनिर्णयाः । तत्-तदीयम् अखिलं च भाजनं क्षिप्रम् आददत विप्र-सुभ्रुवः
+"jgc_1,22.17",atha puraskṛta-gopa-sutāyutā vividha-bhojana-bhājana-mastakāḥ | pratipada-kramaṇaṃ kiyad agrataḥ sa iti tarṣi-giraḥ paricakramuḥ,अथ पुरस्कृत-गोप-सुतायुता विविध-भोजन-भाजन-मस्तकाः । प्रतिपद-क्रमणं कियद् अग्रतः स इति तर्षि-गिरः परिचक्रमुः
+"jgc_1,22.18",āmodaḥ kānti-pūraḥ sukhadadapadatā garjad ūrjasvi-bhāṣā vidyud vidyud-ghana-śrīḥ smita-vadana-vidhu-dyota-lakṣmī-pracāraḥ | āyāntv ity ukti-hasta-prathana-madhurimā yat-kramād āvirāsīt kaṃsārātes tad āsāṃ pratipadam udabhūd bāḍham ākarṣaṇāya,आमोदः कान्ति-पूरः सुखददपदता गर्जद् ऊर्जस्वि-भाषा विद्युद् विद्युद्-घन-श्रीः स्मित-वदन-विधु-द्योत-लक्ष्मी-प्रचारः । आयान्त्व् इत्य् उक्ति-हस्त-प्रथन-मधुरिमा यत्-क्रमाद् आविरासीत् कंसारातेस् तद् आसां प्रतिपदम् उदभूद् बाढम् आकर्षणाय
+"jgc_1,22.19",yāmune samam aśoka-kānane gopakaiḥ sa viharan mudānvitaḥ | aikṣi bhūsura-vadhūbhir īkṣyatāṃ dhyānam eva gatam ity amāni ca,यामुने समम् अशोक-कानने गोपकैः स विहरन् मुदान्वितः । ऐक्षि भूसुर-वधूभिर् ईक्ष्यतां ध्यानम् एव गतम् इत्य् अमानि च
+"jgc_1,22.20",yatra bhūsura-bhāryās taṃ sura-bhāvya-padaṃ yayuḥ | aśoka-kānanaṃ tat tu babhūvāśoka-kānanam,यत्र भूसुर-भार्यास् तं सुर-भाव्य-पदं ययुः । अशोक-काननं तत् तु बभूवाशोक-काननम्
+"jgc_1,22.21",,
+"jgc_1,22.22",iti | śrutvā śaśvat sphuṭam ahaha yaṃ draṣṭum āśā nibaddhā sa drāg aikṣi svayam iti gatas tat-kṛtas tāpa-vargaḥ | yaḥ kaścid vā vyavahitatayā tasya leśas tu śiṣṭaḥ so' py āveśān milana-tulitāt tāsu na sphūrtim āpa,इति । श्रुत्वा शश्वत् स्फुटम् अहह यं द्रष्टुम् आशा निबद्धा स द्राग् ऐक्षि स्वयम् इति गतस् तत्-कृतस् ताप-वर्गः । यः कश्चिद् वा व्यवहिततया तस्य लेशस् तु शिष्टः सोऽ प्य् आवेशान् मिलन-तुलितात् तासु न स्फूर्तिम् आप
+"jgc_1,22.23",,
+"jgc_1,22.24",iti |,इति ।
+"jgc_1,22.25",iti |,इति ।
+"jgc_1,22.26",,
+"jgc_1,22.27",,
+"jgc_1,22.28",,
+"jgc_1,22.29",,
+"jgc_1,22.30",tasmāt pati-suta-valitaṃ nilayaṃ tvarayā prayāta tā yūyam | mama ca tataḥ sukham uccaiḥ sāmañjasyaṃ hi sarvato vaśmi,तस्मात् पति-सुत-वलितं निलयं त्वरया प्रयात ता यूयम् । मम च ततः सुखम् उच्चैः सामञ्जस्यं हि सर्वतो वश्मि
+"jgc_1,22.31",,
+"jgc_1,22.32",vihāya suhṛdaḥ parān vraja-nareśa-geheśvarī- padāmbujam upāśritāḥ paricarema taṃ tvā sadā | imāṃ vacana-cāturīṃ bata turīya-pūrtiṃ gatām urīkuru puru-śravaḥ śravaṇa-maṅgala śrīpate,विहाय सुहृदः परान् व्रज-नरेश-गेहेश्वरी- पदाम्बुजम् उपाश्रिताः परिचरेम तं त्वा सदा । इमां वचन-चातुरीं बत तुरीय-पूर्तिं गताम् उरीकुरु पुरु-श्रवः श्रवण-मङ्गल श्रीपते
+"jgc_1,22.33",,
+"jgc_1,22.34",yuṣmākaṃ vipra-bhāryāṇāṃ paricaryārtham āhṛtiḥ | kenāpi nānumodyeta pratīkṣya samayas tataḥ,युष्माकं विप्र-भार्याणां परिचर्यार्थम् आहृतिः । केनापि नानुमोद्येत प्रतीक्ष्य समयस् ततः
+"jgc_1,22.35",,
+"jgc_1,22.36",,
+"jgc_1,22.37",,
+"jgc_1,22.38",,
+"jgc_1,22.39",mā jīvan yasya kṛṣṇāya kramate cakṣur ādi na | mriyamāṇaś ca mā yasya tasmai tan na pravartate,मा जीवन् यस्य कृष्णाय क्रमते चक्षुर् आदि न । म्रियमाणश् च मा यस्य तस्मै तन् न प्रवर्तते
+"jgc_1,22.40",sa kiñjīvaḥ sa kubrahmaḥ suparva-hatakaś ca saḥ | rājīva-nayanaṃ yas tu nājīvanatayā bhajet,स किञ्जीवः स कुब्रह्मः सुपर्व-हतकश् च सः । राजीव-नयनं यस् तु नाजीवनतया भजेत्
+"jgc_1,22.41",atha kṛṣṇāya tṛṣṇāṃ te dadhur vṛṣṇi-pura-dvijāḥ | kintu dhṛṣṇak kaṃsa-bhiyā nājagmuḥ kṛṣṇam īkṣitum,अथ कृष्णाय तृष्णां ते दधुर् वृष्णि-��ुर-द्विजाः । किन्तु धृष्णक् कंस-भिया नाजग्मुः कृष्णम् ईक्षितुम्
+"jgc_1,22.42",ekena kenacit pūrvaṃ bhāryāmāryātigam iva | nivārya vāryatālabdhā vāryatāyām iti śrutam,एकेन केनचित् पूर्वं भार्यामार्यातिगम् इव । निवार्य वार्यतालब्धा वार्यतायाम् इति श्रुतम्
+"jgc_1,22.43",,
+"jgc_1,22.44",pūrvī kṛṣṇasya sevāyām iṣṭī vā tatra yaḥ sadā | adhītī vā bhāgavate bhakta-pūrvī sa taṃ bhajet,पूर्वी कृष्णस्य सेवायाम् इष्टी वा तत्र यः सदा । अधीती वा भागवते भक्त-पूर्वी स तं भजेत्
+"jgc_1,22.45",,
+"jgc_1,22.46",missing! so' yaṃ śrī-gokulādhīśa kulādhīśas tavoditaḥ | ākarṣaṇād guṇā yasya sarvān anuguṇān vyadhuḥ,मिस्सिन्ग्! सोऽ यं श्री-गोकुलाधीश कुलाधीशस् तवोदितः । आकर्षणाद् गुणा यस्य सर्वान् अनुगुणान् व्यधुः
+"jgc_1,23.1",iti śrī-śrī-gopāla-campūm anv yajña-bhāryā-sad-upacaryā-paryāptir nāma dvāviṃśaṃ pūraṇam ||22|| (23) atha trayoviṃśaṃ pūraṇam prathama-saṅga-raṅgaja- vākovākya-bhaṅgī-saṅgītam,इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अन्व् यज्ञ-भार्या-सद्-उपचर्या-पर्याप्तिर् नाम द्वाविंशं पूरणम् ॥२२॥ (२३) अथ त्रयोविंशं पूरणम् प्रथम-सङ्ग-रङ्गज- वाकोवाक्य-भङ्गी-सङ्गीतम्
+"jgc_1,23.2",iti | [śikhariṇī],इति । [शिखरिणी]
+"jgc_1,23.3",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,23.4",[gīti] tasmād yatheccham avicchedam evedaṃ prastūyatām |,[गीति] तस्माद् यथेच्छम् अविच्छेदम् एवेदं प्रस्तूयताम् ।
+"jgc_1,23.5",[pṛthvī] mukhaṃ vidhu-vimohanaṃ nayanam abja-dṛg-lobhanaṃ rucir ghana-rucī-hita-prathama-saṅga-raṅga-pradā | ramā-ramaṇa-rāmaṇīyaka-vibhūṣi-rāmāvales tadājani yadā janiṃ mṛgayate sma rāsotsavaḥ,[पृथ्वी] मुखं विधु-विमोहनं नयनम् अब्ज-दृग्-लोभनं रुचिर् घन-रुची-हित-प्रथम-सङ्ग-रङ्ग-प्रदा । रमा-रमण-रामणीयक-विभूषि-रामावलेस् तदाजनि यदा जनिं मृगयते स्म रासोत्सवः
+"jgc_1,23.6",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,23.7",,
+"jgc_1,23.8",[śārdūla-vikrīḍītam],[शार्दूल-विक्रीडीतम्]
+"jgc_1,23.9",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,23.10",[śārdūla] kiṃ ca- rādhākarṣa-kṛte kṛtā muralikā-śikṣātha yā yā tadā sā sā tena sadāśayā valayitāpy āsīd alaṃ niṣkalā | tām etāṃ nata-kandharaḥ sa-pulakaṃ vande' ham uccaiḥ sadā yā kṛṣṇasya manorathāvalim aho pūrṇam akārsīn muhuḥ,[शार्दूल] किं च- राधाकर्ष-कृते कृता मुरलिका-शिक्षाथ या या तदा सा सा तेन सदाशया वलयिताप्य् आसीद् अलं निष्कला । ताम् एतां नत-कन्धरः स-पुलकं वन्देऽ हम् उच्चैः सदा या कृष्णस्य मनोरथावलिम् अहो पूर्णम् अकार्सीन् मुहुः
+"jgc_1,23.11",[śārdūla-vikrīḍītam],[शार्दूल-विक्रीडीतम्]
+"jgc_1,23.12",,
+"jgc_1,23.13",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,23.14","[āryā] punaś ca, kuṅkuma-rasa-saṅkulam iva kiṃ vidhu-bimbaṃ puraḥ sphurati | athavā rādhā-mukham idam udayati yamunā-vanāt purataḥ ?","[आर्या] पुनश् च, कुङ्कुम-रस-सङ्कुलम् इव किं विधु-बिम्बं पुरः स्फुरति । अथवा राधा-मुखम् इदम् उदयति यमुना-वनात् पुरतः ?"
+"jgc_1,23.15",,
+"jgc_1,23.16",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,23.17",[drutavilambita],[द्रुतविलम्बित]
+"jgc_1,23.18",[drutavilambita],[द्रुतविलम्बित]
+"jgc_1,23.19",,
+"jgc_1,23.20",[upajāti 11],[उपजाति ११]
+"jgc_1,23.21","kintu, candramā rādhikā-vaktram anukurvan virājate | tadākāram idaṃ cetaḥ kathaṃ mama vidūyate?","किन्तु, चन्द्रमा राधिका-वक्त्रम् अनुकुर्वन् विराजते । तदाकारम् इदं चेतः कथं मम विदूयते?"
+"jgc_1,23.22",,
+"jgc_1,23.23",[puṣpitāgrā],[पुष्पिताग्रा]
+"jgc_1,23.24",,
+"jgc_1,23.25",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,23.26",,
+"jgc_1,23.27",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,23.28",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,23.29",[drutavilambita],[द्रुतविलम्बित]
+"jgc_1,23.30",[drutavilambita],[द्रुतविलम्बित]
+"jgc_1,23.31",[vasantatilakā] tadā ca- gokula-kumudākṣīṇāṃ kumudvatīnāṃ tadā tathā kumudām | akuruta kumad-ādhīśaḥ sa tadā śatadhā parām sumudām,[वसन्ततिलका] तदा च- गोकुल-कुमुदाक्षीणां कुमुद्वतीनां तदा तथा कुमुदाम् । अकुरुत कुमद्-आधीशः स तदा शतधा पराम् सुमुदाम्
+"jgc_1,23.32",[āryā] tadā ca- śuśrūṣantyaḥ patīn kāścin niruddhāh prasthitiṃ prati | kṛṣṇaṃ tatraiva tāh prapur ity evaṃ muni-jalptam,[आर्या] तदा च- शुश्रूषन्त्यः पतीन् काश्चिन् निरुद्धाह् प्रस्थितिं प्रति । कृष्णं तत्रैव ताह् प्रपुर् इत्य् एवं मुनि-जल्प्तम्
+"jgc_1,23.33",,
+"jgc_1,23.34",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,23.35",[sragdharā] iti |,[स्रग्धरा] इति ।
+"jgc_1,23.36",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,23.37",[tūṇaka],[तूणक]
+"jgc_1,23.38",[pṛthvī] sthale maṇija-catvaraṃ samadhiruhya taṃ satvaraṃ vicitra-muralī-kalaṃ viracayantam udyat-kalam | ghanāghana-ghana-śriyaṃ taḍīd-abhīṣu-vastra-priyaṃ maṇi-dyuti-vikasvaraṃ dadṛśur aṅgi divya-smaram,[पृथ्वी] स्थले मणिज-चत्वरं समधिरुह्य तं सत्वरं विचित्र-मुरली-कलं विरचयन्तम् उद्यत्-कलम् । घनाघन-घन-श्रियं तडीद्-अभीषु-वस्त्र-प्रियं मणि-द्युति-विकस्वरं ददृशुर् अङ्गि दिव्य-स्मरम्
+"jgc_1,23.39",[pṛthvī] (yugmakam) nirmāya kṛṣṇam abhitaḥ sthitim atra gaurī- paṅktis tadā tam avalambitum utka-cittā | madhye tamālam upalabhya suvarṇa-varṇa- vallī-tatir vilasatīti kila vyaloki,[पृथ्वी] (युग्मकम्) निर्माय कृष्णम् अभितः स्थितिम् अत्र गौरी- पङ्क्तिस् तदा तम् अवलम्बितुम् उत्क-चित्ता । मध्ये तमालम् उपलभ्य सुवर्ण-वर्ण- वल्ली-ततिर् विलसतीति किल व्यलोकि
+"jgc_1,23.40",[vasantatilakā] atha- vaṃśī-dūtikayā nimantrya kalitāh saurabhya-dhārā-sakhī saṅghaiḥ sādrti bhūri dūra-saraṇer ānāyitāh subhruvaḥ | prāptāh svāntikam ātma-rocir amṛtāny apy āśitāh preyasā ṭrptiṃ naiva yayur na vā viramitaṃ tad-dāna-karmāmunā,[वसन्ततिलका] अथ- वंशी-दूतिकया निमन्त्र्य कलिताह् सौरभ्य-धारा-सखी सङ्घैः साद्र्ति भूरि दूर-सरणेर् आनायिताह् सुभ्रुवः । प्राप्ताह् स्वान्तिकम् आत्म-रोचिर् अमृतान्य् अप्य् आशिताह् प्रेयसा ट्र्प्तिं नैव ययुर् न वा विरमितं तद्-दान-कर्मामुना
+"jgc_1,23.41",[śārdūla] pratyuta- navyāh kalādharāh śubhrā bhrāji-nakṣatra-mālikāh | arāla-locanāh kṛṣṇa-cakoraṃ ṭrsṇa-jaṃ vyadhuḥ,[शार्दूल] प्रत्युत- नव्याह् कलाधराह् शुभ्रा भ्राजि-नक्षत्र-मालिकाह् । अराल-लोचनाह् कृष्ण-चकोरं ट्र्स्ण-जं व्यधुः
+"jgc_1,23.42",,
+"jgc_1,23.43",iti tāh pratyekaṃ pratyetavyaṃ cakruḥ |,इति ताह् प्रत्येकं प्रत्येतव्यं चक्रुः ।
+"jgc_1,23.44",,
+"jgc_1,23.45",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,23.46",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,23.47",[svāgatā],[���्वागता]
+"jgc_1,23.48",,
+"jgc_1,23.49",,
+"jgc_1,23.50",kintu- diṣṭenāpte tatra gatvā sva-goṣṭhe kaṣṭenāpi svīya-dharmaṃ kurudhvam | patyur bhaktir bāla-vatsādi-pālya- vyaktīnāṃ yaḥ pālanādiś ca diṣṭaḥ,किन्तु- दिष्टेनाप्ते तत्र गत्वा स्व-गोष्ठे कष्टेनापि स्वीय-धर्मं कुरुध्वम् । पत्युर् भक्तिर् बाल-वत्सादि-पाल्य- व्यक्तीनां यः पालनादिश् च दिष्टः
+"jgc_1,23.51",,
+"jgc_1,23.52",tad api na yadvad virahe prītis tadvan na sānnidhye bhavati tato gṛha-yānaṃ bhavatīnām aucitīṃ cinute,तद् अपि न यद्वद् विरहे प्रीतिस् तद्वन् न सान्निध्ये भवति ततो गृह-यानं भवतीनाम् औचितीं चिनुते
+"jgc_1,23.53",,
+"jgc_1,23.54",tad āsāṃ niścalāṅgīnāṃ kāñcīnām api rājayaḥ | samaṃ samantataḥ kleśāt tūṣṇīkām eva saṅgatāḥ,तद् आसां निश्चलाङ्गीनां काञ्चीनाम् अपि राजयः । समं समन्ततः क्लेशात् तूष्णीकाम् एव सङ्गताः
+"jgc_1,23.55",tataś ca- bāṣpa-vyājād āsāṃ priya-kṛta-parihṛti-samūḍha-santāpaḥ | manye hṛdayāmbhoruha-nivahaḥ svarasān muhuś ca susrāva,ततश् च- बाष्प-व्याजाद् आसां प्रिय-कृत-परिहृति-समूढ-सन्तापः । मन्ये हृदयाम्भोरुह-निवहः स्वरसान् मुहुश् च सुस्राव
+"jgc_1,23.56",,
+"jgc_1,23.57",,
+"jgc_1,23.58",masī-valita-dṛg-jala-srava-tamobhir ārād uraḥ- sthalaṃ valita-kuṅkuma-praciti-sandhyam āvṛṇvatīḥ | avāṅ-mukha-vidhur vadhūḥ sapadi paurṇamāsī-śaśi- sphuran niśi ca tāmasīr iva cacāya tasmin hariḥ,मसी-वलित-दृग्-जल-स्रव-तमोभिर् आराद् उरः- स्थलं वलित-कुङ्कुम-प्रचिति-सन्ध्यम् आवृण्वतीः । अवाङ्-मुख-विधुर् वधूः सपदि पौर्णमासी-शशि- स्फुरन् निशि च तामसीर् इव चचाय तस्मिन् हरिः
+"jgc_1,23.59",,
+"jgc_1,23.60",,
+"jgc_1,23.61",anayor artha-śleṣo' yam ubhayam eva pakṣaṃ viśeṣayati | atha dhava-suta-mukha-gaṇatas tava sukham asti satāṃ hṛdi yātam | tad api ca na hi bhavad-anusaraṇaṃ bhavad-icchati yuvatī-jātam,अनयोर् अर्थ-श्लेषोऽ यम् उभयम् एव पक्षं विशेषयति । अथ धव-सुत-मुख-गणतस् तव सुखम् अस्ति सतां हृदि यातम् । तद् अपि च न हि भवद्-अनुसरणं भवद्-इच्छति युवती-जातम्
+"jgc_1,23.62","atra sandigdha-kāku-padaṃ nahīti padaṃ tad-icchā-nirdhāraṇe, yad vā niṣedhe- svām āśām anuvardhaya vara-tanu-tatir iha labhatāṃ śātam | satatānaśvara-vara varadeśvara na vitanu vitanūtpātam","अत्र सन्दिग्ध-काकु-पदं नहीति पदं तद्-इच्छा-निर्धारणे, यद् वा निषेधे- स्वाम् आशाम् अनुवर्धय वर-तनु-ततिर् इह लभतां शातम् । सततानश्वर-वर वरदेश्वर न वितनु वितनूत्पातम्"
+"jgc_1,23.63",atrānuvardhayeti samedhane chedane vā- gṛha-karmāṇy anucittaṃ sukha-tanu bhavatā nahy apinaddham | caraṇau pracalata iha na ca valataḥ pratigamanaṃ kila baddham,अत्रानुवर्धयेति समेधने छेदने वा- गृह-कर्माण्य् अनुचित्तं सुख-तनु भवता नह्य् अपिनद्धम् । चरणौ प्रचलत इह न च वलतः प्रतिगमनं किल बद्धम्
+"jgc_1,23.64",atra sukha-tanv iti bhavatety asya cittam ity asya vā viśeṣaṇam | apinaddham iti bandhanābhāve bandhane vā na ceti pūrva-nahi-vat | kileti niścaye' nṛte vā | svabhava-tāpa-bharam amṛta-dharādhara-rasa-jharataḥ svata eva | nāśaya yadi na hi mādṛśam api sa hi saṅkramitā sakhideva,अत्र सुख-तन्व् इति भवतेत्य् अस्य चित्तम् इत्य् अस्य वा विशेषणम् । अपिनद्धम् इति बन्धनाभावे बन्धने वा न चेति पूर्व-नहि-वत् । किलेति निश्चयेऽ नृते वा । स्वभव-ताप-भरम् अमृत-धराधर-रस-झरतः स्वत एव । नाशय यदि न हि मादृशम् अपि स हि सङ्क्रमिता सखिदेव
+"jgc_1,23.65",atra svabhaveti kāme svajāte vā | mādṛśam ity asmat-sadṛśe vā jane' smad-arthe vā | lakṣmī-sukha-dadam api bhavataḥ padam ahaha pulindī-bhavyam | spṛṣṭaṃ yad-avadhi dṛṣṭaṃ tad-avadhi sarvaṃ jagad-apasavyam,अत्र स्वभवेति कामे स्वजाते वा । मादृशम् इत्य् अस्मत्-सदृशे वा जनेऽ स्मद्-अर्थे वा । लक्ष्मी-सुख-ददम् अपि भवतः पदम् अहह पुलिन्दी-भव्यम् । स्पृष्टं यद्-अवधि दृष्टं तद्-अवधि सर्वं जगद्-अपसव्यम्
+"jgc_1,23.66",atrāpasavyaṃ pratikūlam ity ubhaya-pakṣe' pi samañjasam | ākṣepa-pakṣe punlindī-bhavyam iti nīca-gāmitvaṃ vyajyate- lakṣīr vrajam anu tulasī-vanam anu bhavad-udaya-sphurad-udayā | dṛśyata iti tava pada-dhūlyāplavam icchaty api pati-hṛdayā,अत्रापसव्यं प्रतिकूलम् इत्य् उभय-पक्षेऽ पि समञ्जसम् । आक्षेप-पक्षे पुन्लिन्दी-भव्यम् इति नीच-गामित्वं व्यज्यते- लक्षीर् व्रजम् अनु तुलसी-वनम् अनु भवद्-उदय-स्फुरद्-उदया । दृश्यत इति तव पद-धूल्याप्लवम् इच्छत्य् अपि पति-हृदया
+"jgc_1,23.67",yasyā vīkṣaṇam api valita-kṣaṇa-pārṣada-vṛnda-nidhānam | tadvad vayam api hṛdi vāñchām api nahyāmaḥ savitānam,यस्या वीक्षणम् अपि वलित-क्षण-पार्षद-वृन्द-निधानम् । तद्वद् वयम् अपि हृदि वाञ्छाम् अपि नह्यामः सवितानम्
+"jgc_1,23.68",atrāpi-śabdaḥ samuccaye pūrvavat kākvā niṣedhe vā | tattvaṃ sukṛpaya kṛta-vṛjinātyaya tava yāś caraṇe raktāḥ | tā bhavataḥ smita-vīkṣaṇa-vismita-cittāḥ kuru nija-bhaktāḥ,अत्रापि-शब्दः समुच्चये पूर्ववत् काक्वा निषेधे वा । तत्त्वं सुकृपय कृत-वृजिनात्यय तव याश् चरणे रक्ताः । ता भवतः स्मित-वीक्षण-विस्मित-चित्ताः कुरु निज-भक्ताः
+"jgc_1,23.69",idam ubhayatra ca yogyam | alakāvṛta-mukha kuṇḍala-dhṛta-sukha hasita-vibhūṣita-netra | dattābhaya-bhuja-vakṣaḥ-śrī-yuja dāsyo vayam api te' tra,इदम् उभयत्र च योग्यम् । अलकावृत-मुख कुण्डल-धृत-सुख हसित-विभूषित-नेत्र । दत्ताभय-भुज-वक्षः-श्री-युज दास्यो वयम् अपि तेऽ त्र
+"jgc_1,23.70",atra cāpiḥ pūrvavat | tava muralī-kalam api ca rūpa-balam anubhūyābhavad eva | druma-kulam api pulakāṅkura-saṅkulam iha kā nārī deva,अत्र चापिः पूर्ववत् । तव मुरली-कलम् अपि च रूप-बलम् अनुभूयाभवद् एव । द्रुम-कुलम् अपि पुलकाङ्कुर-सङ्कुलम् इह का नारी देव
+"jgc_1,23.71",atra keti kaumutye niṣedhe vā- vyaktaṃ vraja-bhaya-hara-līlā-caya devas tvam asi sa ko' pi | tan no nija-karam api śirasi ca dhara dāsīnāṃ bhramato' pi,अत्र केति कौमुत्ये निषेधे वा- व्यक्तं व्रज-भय-हर-लीला-चय देवस् त्वम् असि स कोऽ पि । तन् नो निज-करम् अपि शिरसि च धर दासीनां भ्रमतोऽ पि
+"jgc_1,23.72",,
+"jgc_1,23.73",atha vyathita-mānasaḥ prathita-bhāva-kāruṇyataḥ prahasya muditānanaḥ svaka-rahasyam ullāsayan | pratisvam anayat priyā druta-matiḥ sva-pārśvaṃ balī balād api balānujo valayati sma līlāṃ prati,अथ व्यथित-मानसः प्रथित-भाव-कारुण्यतः प्रहस्य मुदिताननः स्वक-रहस्यम् उल्लासयन् । प्रतिस्वम् अनयत् प्रिया द्रुत-मतिः ���्व-पार्श्वं बली बलाद् अपि बलानुजो वलयति स्म लीलां प्रति
+"jgc_1,23.74",āmṛśann aṅgulīḥ pāṇiṃ prakoṣṭhaṃ bāhum apy atha | tāsāṃ hari-karas tṛptiṃ nāgāndhanam ivādhanaḥ,आमृशन्न् अङ्गुलीः पाणिं प्रकोष्ठं बाहुम् अप्य् अथ । तासां हरि-करस् तृप्तिं नागान्धनम् इवाधनः
+"jgc_1,23.75",yad api ca rādhā tāsu svam abhijugopāyutādi-saṅkhyāsu | tad api ca hariṇā spaṣṭaṃ dṛṣṭā tārāsu candralekheva,यद् अपि च राधा तासु स्वम् अभिजुगोपायुतादि-सङ्ख्यासु । तद् अपि च हरिणा स्पष्टं दृष्टा तारासु चन्द्रलेखेव
+"jgc_1,23.76",rādhā yarhi svakara-spṛṣṭā jātā murārāteḥ | ativismitaye jajñe tarhi ca sā tatra candralekheva,राधा यर्हि स्वकर-स्पृष्टा जाता मुरारातेः । अतिविस्मितये जज्ञे तर्हि च सा तत्र चन्द्रलेखेव
+"jgc_1,23.77",gopyaḥ kṛṣṇaṃ tatra kṛṣṇaś ca rādhām āśliṣoccair āvrajan narma-śarma | bhāva-śreṇyaḥ sthāyi-bhāvaṃ svabhāvo yadvat puṇyād vāsanāṃ pūrva-labdhām,गोप्यः कृष्णं तत्र कृष्णश् च राधाम् आश्लिषोच्चैर् आव्रजन् नर्म-शर्म । भाव-श्रेण्यः स्थायि-भावं स्वभावो यद्वत् पुण्याद् वासनां पूर्व-लब्धाम्
+"jgc_1,23.78",,
+"jgc_1,23.79",ātmārāmā apy aho yasya gandhād brahmānandaṃ bāḍham āccādayanti | pūrṇānandaḥ sa svayaṃ hanta tābhiḥ svānandāya krīḍanāya prayete,आत्मारामा अप्य् अहो यस्य गन्धाद् ब्रह्मानन्दं बाढम् आच्चादयन्ति । पूर्णानन्दः स स्वयं हन्त ताभिः स्वानन्दाय क्रीडनाय प्रयेते
+"jgc_1,23.80",,
+"jgc_1,24.1",iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu prathama-saṅga-raṅgaja-vāko-vākya-bhaṅgī-saṅgītaṃ nāma trayoviṃśaṃ pūraṇam ||23|| (24) atha caturviṃśaṃ pūraṇam śrī-rādhā-saubhāgya-śravaṇa-subhāgyaṃ nāma,इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु प्रथम-सङ्ग-रङ्गज-वाको-वाक्य-भङ्गी-सङ्गीतं नाम त्रयोविंशं पूरणम् ॥२३॥ (२४) अथ चतुर्विंशं पूरणम् श्री-राधा-सौभाग्य-श्रवण-सुभाग्यं नाम
+"jgc_1,24.2",[indravaṃśā] [*5] vrajan (gha),[इन्द्रवंशा] [*५] व्रजन् (घ)
+"jgc_1,24.3",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,24.4",[rucirā*],[रुचिरा*]
+"jgc_1,24.5",,
+"jgc_1,24.6",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,24.7",[daśāvatārastotra],[दशावतारस्तोत्र]
+"jgc_1,24.8",[vasantatilakā] kṛtaṃ ca parirambhanaṃ na parihartum īśāv amū babhūvatur aghāri-tat-priya-vadhū-janāv ātmanā | kathañcid api vīrudhā bhavati cet taroḥ saṃgamas tayoḥ katham apṛktatā svayam anīhayor jāyatām?,[वसन्ततिलका] कृतं च परिरम्भनं न परिहर्तुम् ईशाव् अमू बभूवतुर् अघारि-तत्-प्रिय-वधू-जनाव् आत्मना । कथञ्चिद् अपि वीरुधा भवति चेत् तरोः संगमस् तयोः कथम् अपृक्तता स्वयम् अनीहयोर् जायताम्?
+"jgc_1,24.9",[pṛthvī] sakhīnām apy āsyā-rahita-samaye yat praṇayinoḥ parīrambhārambhāt prabala-sukha-mūrcchā samajani | tayos tāṃ vicchetuṃ param ahaha nānā-vilasita- pratīkṣā supteva svayam atha jajāgāra paritaḥ,[पृथ्वी] सखीनाम् अप्य् आस्या-रहित-समये यत् प्रणयिनोः परीरम्भारम्भात् प्रबल-सुख-मूर्च्छा समजनि । तयोस् तां विच्छेतुं परम् अहह नाना-विलसित- प्रतीक्षा सुप्तेव स्वयम् अथ जजागार परितः
+"jgc_1,24.10",[śikhariṇī] tataś ca- rahasi saṅkucatī punar apy asau nija-kareṇa harer akirat karam | vyathitatām iva tāṃ tu vivṛṇvatīṃ tad anumṛṣṭi-miṣād ayam aspṛśat,[शिखरिणी] ततश् च- रहसि सङ्कुचती पुनर् अप्य् असौ निज-करेण हरेर् अकिरत् करम् । व्यथितताम् इव तां तु विवृण्वतीं तद् अनुमृष्टि-मिषाद् अयम् अस्पृशत्
+"jgc_1,24.11",[drutavilambitā] vadanaṃ tava vṛṇvate bata bhramarā nānugatāsti kācana | iti lālayati sma sa cchalād alakānāṃ tatim apy amūm anu,[द्रुतविलम्बिता] वदनं तव वृण्वते बत भ्रमरा नानुगतास्ति काचन । इति लालयति स्म स च्छलाद् अलकानां ततिम् अप्य् अमूम् अनु
+"jgc_1,24.12",[viyoginī] uru-sparśe niraste' pi nīvīm aspṛkṣad acyutaḥ | niḥśaṅkayācakānāṃ hi tathācaritam īkṣyate,[वियोगिनी] उरु-स्पर्शे निरस्तेऽ पि नीवीम् अस्पृक्षद् अच्युतः । निःशङ्कयाचकानां हि तथाचरितम् ईक्ष्यते
+"jgc_1,24.13",kalayati saṃvastrayati saṃhastayate sma tasya yā rāmā | praṇayī sa haris tasyāḥ spṛśati ca colīṃ vitūstanavyājāt,कलयति संवस्त्रयति संहस्तयते स्म तस्य या रामा । प्रणयी स हरिस् तस्याः स्पृशति च चोलीं वितूस्तनव्याजात्
+"jgc_1,24.14",[gīti] vakṣas te kim api nirīkṣyate praphullaṃ sparśaṃ cāṇv api sahate calākṣi yan na | tasmān man-nakha-nakharañjanī-spṛg eva syān nīruk tad iti harir jahāsa cātra,[गीति] वक्षस् ते किम् अपि निरीक्ष्यते प्रफुल्लं स्पर्शं चाण्व् अपि सहते चलाक्षि यन् न । तस्मान् मन्-नख-नखरञ्जनी-स्पृग् एव स्यान् नीरुक् तद् इति हरिर् जहास चात्र
+"jgc_1,24.15","[praharṣiṇī][*7] [*7] this verse does not appear in ca, gha. madhusūdanatāṃ mukhāmbuje haritāṃ hṛd-bhava-kumbhi-kumbhayoḥ | gatavān bata nandajaḥ kathaṃ rati-nātha-prabhavāya nārhati","[प्रहर्षिणी][*७] [*७] थिस् वेर्से दोएस् नोत् अप्पेअर् इन् च, घ. मधुसूदनतां मुखाम्बुजे हरितां हृद्-भव-कुम्भि-कुम्भयोः । गतवान् बत नन्दजः कथं रति-नाथ-प्रभवाय नार्हति"
+"jgc_1,24.16",[viyoginī] atha yat kathanīyatocitaṃ kathitaṃ tat prathitaṃ ca kiñcana | yad athākathitaṃ dvi-karmakaṃ smṛti-rītyā tad avehi pāṇineḥ,[वियोगिनी] अथ यत् कथनीयतोचितं कथितं तत् प्रथितं च किञ्चन । यद् अथाकथितं द्वि-कर्मकं स्मृति-रीत्या तद् अवेहि पाणिनेः
+"jgc_1,24.17",[viyoginī],[वियोगिनी]
+"jgc_1,24.18",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,24.19",[sragdharā] tataś ca- yās tu tṛṣṇākulatayā kṛṣṇa-bhāva-vaśaṃ gatāḥ | kṛṣṇāyante sma tā eva sarva-pālakatām itāḥ,[स्रग्धरा] ततश् च- यास् तु तृष्णाकुलतया कृष्ण-भाव-वशं गताः । कृष्णायन्ते स्म ता एव सर्व-पालकताम् इताः
+"jgc_1,24.20",,
+"jgc_1,24.21",[śālinī] adyāpi smṛtam uttapaty ahaha mac-cittaṃ yad etā muhuḥ pṛcchanti sma hariṃ viyoga-vidhurā hā hā tarūn apy aho | āstāṃ tan mama hṛdy aruntudam idaṃ gītābhir etat-kṛte ghorād bhītibhir unmadiṣṇu-hṛdayā ghorānukāraṃ dadhuḥ,[शालिनी] अद्यापि स्मृतम् उत्तपत्य् अहह मच्-चित्तं यद् एता मुहुः पृच्छन्ति स्म हरिं वियोग-विधुरा हा हा तरून् अप्य् अहो । आस्तां तन् मम हृद्य् अरुन्तुदम् इदं गीताभिर् एतत्-कृते घोराद् भीतिभिर् उन्मदिष्णु-हृदया घोरानुकारं दधुः
+"jgc_1,24.22",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,24.23",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,24.24",[pṛthvī] pṛthvī kṣamā ca nāmnā tvaṃ tat-padā��kam udaṅkitā | tasmāt tvām eva taṃ praṣṭuṃ tā vayaṃ gatim āgatāḥ,[पृथ्वी] पृथ्वी क्षमा च नाम्ना त्वं तत्-पदाङ्कम् उदङ्किता । तस्मात् त्वाम् एव तं प्रष्टुं ता वयं गतिम् आगताः
+"jgc_1,24.25",,
+"jgc_1,24.26",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,24.27",[rucirā*] ||,[रुचिरा*] ॥
+"jgc_1,24.28",[drutavilambitā*],[द्रुतविलम्बिता*]
+"jgc_1,24.29",[śārdūla] asavya-savyau yūnor yat padāṅkau vyatimardinau | tat tarkyate mithaḥ spaṣṭam aṃsa-nyasta-prakoṣṭhatā,[शार्दूल] असव्य-सव्यौ यूनोर् यत् पदाङ्कौ व्यतिमर्दिनौ । तत् तर्क्यते मिथः स्पष्टम् अंस-न्यस्त-प्रकोष्ठता
+"jgc_1,24.30",,
+"jgc_1,24.31",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,24.32",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,24.33",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,24.34",[puṣpitāgrā],[पुष्पिताग्रा]
+"jgc_1,24.35",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,24.36",[śārdūla] kiṃ ca- atrāpraguṇatābaddhā mithaḥ paddhati-paddhatiḥ | rādhā-mādhavayoḥ krīḍāṃ nirvrīḍāṃ vedayaty asau,[शार्दूल] किं च- अत्राप्रगुणताबद्धा मिथः पद्धति-पद्धतिः । राधा-माधवयोः क्रीडां निर्व्रीडां वेदयत्य् असौ
+"jgc_1,24.37",,
+"jgc_1,24.38",[pṛthvī] vicitra-kusumaiś cita-sthalam analpa-talpākulaṃ bahu-vyajana-cāmaraṃ surabhi-vīṭikā-sampuṭam | sa-candra-vara-candanāguru-gurūru-pātrānvitaṃ latā-gṛha-rahaḥ-puraṃ dhvanayati sma tāḥ praty adaḥ,[पृथ्वी] विचित्र-कुसुमैश् चित-स्थलम् अनल्प-तल्पाकुलं बहु-व्यजन-चामरं सुरभि-वीटिका-सम्पुटम् । स-चन्द्र-वर-चन्दनागुरु-गुरूरु-पात्रान्वितं लता-गृह-रहः-पुरं ध्वनयति स्म ताः प्रत्य् अदः
+"jgc_1,24.39",[pṛthvī] (yugmakam) ayaṃ kusuma-saṃcayaś caraṇa-pāta-jāta-ślathas tad etad api talpakaṃ vighaṭitāṅga-bhaṅgī-sthiti | idaṃ vyajana-cāmaraṃ galita-yantrajāndolanaṃ tathā surabhi-vīṭikādy api vibhukta-muktī-kṛtam,[पृथ्वी] (युग्मकम्) अयं कुसुम-संचयश् चरण-पात-जात-श्लथस् तद् एतद् अपि तल्पकं विघटिताङ्ग-भङ्गी-स्थिति । इदं व्यजन-चामरं गलित-यन्त्रजान्दोलनं तथा सुरभि-वीटिकाद्य् अपि विभुक्त-मुक्ती-कृतम्
+"jgc_1,24.40",[pṛthvī] tataḥ kim iva pṛcchatha sva-vadaveta mām ujjhitaṃ paraṃ drutam itaḥ paraṃ vrajata tatra taṃ prāpnuta | amī pika-mukhā mama sphuṭam upeyur utpitsutāṃ svayaṃ bhavati duḥkhite bhavati kasya vāṅgīkṛtiḥ?,[पृथ्वी] ततः किम् इव पृच्छथ स्व-वदवेत माम् उज्झितं परं द्रुतम् इतः परं व्रजत तत्र तं प्राप्नुत । अमी पिक-मुखा मम स्फुटम् उपेयुर् उत्पित्सुतां स्वयं भवति दुःखिते भवति कस्य वाङ्गीकृतिः?
+"jgc_1,24.41",[pṛthvī] (yugmakam) kiṃ ca- idaṃ mṛga-madāvṛtaṃ ghusṛṇa-bindu-mandokṣitaṃ kṣitaṃ śayanakaṃ tataḥ sa-parivṛtti-lakṣmāpy adaḥ | paraspara-viparyaya-prathiti-śāli yad bāndhavaṃ kulaṃ katham amuṣya na sphuratu pāribhāvī daśā,[पृथ्वी] (युग्मकम्) किं च- इदं मृग-मदावृतं घुसृण-बिन्दु-मन्दोक्षितं क्षितं शयनकं ततः स-परिवृत्ति-लक्ष्माप्य् अदः । परस्पर-विपर्यय-प्रथिति-शालि यद् बान्धवं कुलं कथम् अमुष्य न स्फुरतु पारिभावी दशा
+"jgc_1,24.42",[pṛthvī],[पृथ्वी]
+"jgc_1,24.43",[vasantatilakā] ||,[वसन्ततिलका] ॥
+"jgc_1,24.44",||,॥
+"jgc_1,24.45",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,24.46",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,24.47",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,24.48",[mālinī] ||,[मालिनी] ॥
+"jgc_1,24.49",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,24.50",||,॥
+"jgc_1,24.51",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,24.52",[śārdūla] tatrānyās tu sakhī-nibhāḥ samabhavaṃs tasyāṃ dravan-mānasāḥ prāṇa-prāṇa-samāḥ sa-māna-manasaḥ sakhyaś citaṃ tatyajuḥ | yasmin nāsty avalambanaṃ kila kim apy asmin vidhiḥ sad-vidhis tādṛkṣeṣu vilakṣaṇeṣu valayaty anyac ca dhanyaṃ bahu,[शार्दूल] तत्रान्यास् तु सखी-निभाः समभवंस् तस्यां द्रवन्-मानसाः प्राण-प्राण-समाः स-मान-मनसः सख्यश् चितं तत्यजुः । यस्मिन् नास्त्य् अवलम्बनं किल किम् अप्य् अस्मिन् विधिः सद्-विधिस् तादृक्षेषु विलक्षणेषु वलयत्य् अन्यच् च धन्यं बहु
+"jgc_1,24.53",[śārdūla] kṛṣṇa-prasaṅga-parivāsitam aṅganānām aṅgaṃ yadā tu nasi saṅgatim aṅgati sma | sāraṅga-laṅgima-dṛśaḥ param aṅga-saṅghāś cācetiṣuḥ savayaso' pi tadāṅga-tulyāḥ,[शार्दूल] कृष्ण-प्रसङ्ग-परिवासितम् अङ्गनानाम् अङ्गं यदा तु नसि सङ्गतिम् अङ्गति स्म । सारङ्ग-लङ्गिम-दृशः परम् अङ्ग-सङ्घाश् चाचेतिषुः सवयसोऽ पि तदाङ्ग-तुल्याः
+"jgc_1,24.54",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,24.55",[śālinī] svayam api yadapi tadā sā hari-parimala-bhāg athāpi tāsāṃ tu | āgantuka-subahūnāṃ gātrāt tad-bhāg uvāha vailakṣyam,[शालिनी] स्वयम् अपि यदपि तदा सा हरि-परिमल-भाग् अथापि तासां तु । आगन्तुक-सुबहूनां गात्रात् तद्-भाग् उवाह वैलक्ष्यम्
+"jgc_1,24.56",[āryā],[आर्या]
+"jgc_1,24.57",[upajāti 11],[उपजाति ११]
+"jgc_1,24.58",iti,इति
+"jgc_1,25.1",iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu śrī-rādhā-saubhāgya-śravaṇa-subhāgyaṃ nāma caturviṃśaṃ pūraṇam ||24 || (25) atha pañcaviṃśaṃ pūraṇam vipralambhana-stambhana-śrī-kṛṣṇa-lambhanam,इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु श्री-राधा-सौभाग्य-श्रवण-सुभाग्यं नाम चतुर्विंशं पूरणम् ॥२४ ॥ (२५) अथ पञ्चविंशं पूरणम् विप्रलम्भन-स्तम्भन-श्री-कृष्ण-लम्भनम्
+"jgc_1,25.2",jayati te' dhikaṃ janmanā vrajaḥ śrayata indirāpy asya bhūrajaḥ | tad api hā'jahā nas tvam atra bho vayam imaḥ kathaṃ vānyatāṃ prabho,जयति तेऽ धिकं जन्मना व्रजः श्रयत इन्दिराप्य् अस्य भूरजः । तद् अपि हाऽजहा नस् त्वम् अत्र भो वयम् इमः कथं वान्यतां प्रभो
+"jgc_1,25.3",parama-jāti-bhāg uttamaṃ svataḥ śaradijaṃ ca yat paṅkajaṃ tataḥ | dala-kulāvṛteḥ kānti-devatāṃ harasi yad dṛśā śaśvad eva tām,परम-जाति-भाग् उत्तमं स्वतः शरदिजं च यत् पङ्कजं ततः । दल-कुलावृतेः कान्ति-देवतां हरसि यद् दृशा शश्वद् एव ताम्
+"jgc_1,25.4",katham aho vayaṃ svacchatām itā bhavitum īśmahe tad-bahiḥ-sthitāḥ | api kila tvayā yācñayā sitāḥ svayam amūr vareṇāpi sanditāḥ,कथम् अहो वयं स्वच्छताम् इता भवितुम् ईश्महे तद्-बहिः-स्थिताः । अपि किल त्वया याच्ञया सिताः स्वयम् अमूर् वरेणापि सन्दिताः
+"jgc_1,25.5",iti gatās tava preṣyatāṃ punaḥ kim u tayā dṛśā haṃsi tās tu naḥ? | yad iha śastrataḥ kevalaṃ vadhaḥ sphurati nākṣitas tan-mataṃ tv adhaḥ,इति गतास् तव प्रेष्यतां पुनः किम् उ तया दृशा हंसि तास् तु नः? । यद् इह शस्त्रतः केवलं वधः स्फुरति नाक्षितस् तन्-मतं त्व् अधः
+"jgc_1,25.6",bahu-vidhād bhayād yat tvayāvitaṃ sakala-gokulaṃ kānanānvitam | tad api manmahe svāvanaṃ yatas tvad-anurāgataḥ so' pi kiṃ hataḥ?,बहु-विधाद् भयाद् यत् त्वयावितं सकल-गोकुलं काननान्वितम् । तद् अपि मन्महे स्वावनं यतस् त्वद्-अनुरागतः सोऽ पि किं हतः?
+"jgc_1,25.7",kṛpaṇa-pālaka śrī-vrajeśvarī- tanuja yogya-dhīr asti naśvarī | iti tavātmaval lipti-riktatā paraga-pīḍayā bhāti tiktatā,कृपण-पालक श्री-व्रजेश्वरी- तनुज योग्य-धीर् अस्ति नश्वरी । इति तवात्मवल् लिप्ति-रिक्तता परग-पीडया भाति तिक्तता
+"jgc_1,25.8",tvam asi nānyavat ko' pi kopanaḥ sphurasi yat prabho viśva-gopanaḥ | tad iha padmajābhyarthitaḥ sva-bhūḥ parama-sātvatād anvayād abhūḥ,त्वम् असि नान्यवत् कोऽ पि कोपनः स्फुरसि यत् प्रभो विश्व-गोपनः । तद् इह पद्मजाभ्यर्थितः स्व-भूः परम-सात्वताद् अन्वयाद् अभूः
+"jgc_1,25.9",iti taveśituḥ suṣṭhu yaḥ karaḥ prathita-saṃsṛter bhīti-bhīkaraḥ | śirasi naḥ kuru śrī-kara-grahaṃ tam iha nānyathā bhāvayāgraham,इति तवेशितुः सुष्ठु यः करः प्रथित-संसृतेर् भीति-भीकरः । शिरसि नः कुरु श्री-कर-ग्रहं तम् इह नान्यथा भावयाग्रहम्
+"jgc_1,25.10",vrajaga-bhī-hṛtau vīra yoṣitāṃ śamayasi smitenaiva roṣitām | tad iha nānyathā daṇḍanaṃ kuru prakaṭayānana-śrī-mahaḥ puru,व्रजग-भी-हृतौ वीर योषितां शमयसि स्मितेनैव रोषिताम् । तद् इह नान्यथा दण्डनं कुरु प्रकटयानन-श्री-महः पुरु
+"jgc_1,25.11",yad api te padaṃ śrī-niketanam vṛjinajin mahā-puṇya-ketanam | tad api go-gaṇasyānuvartanaṃ viṣa-bhṛtaḥ śiro-varti-nartanam,यद् अपि ते पदं श्री-निकेतनम् वृजिनजिन् महा-पुण्य-केतनम् । तद् अपि गो-गणस्यानुवर्तनं विष-भृतः शिरो-वर्ति-नर्तनम्
+"jgc_1,25.12",yad adhi tat tad apy ātta-duḥsthiti svayam abhūt tataḥ śāntatākṣitiḥ | ahaha tan manāg nas tu vakṣasi sva-viraha-jvale kiṃ na rakṣasi?,यद् अधि तत् तद् अप्य् आत्त-दुःस्थिति स्वयम् अभूत् ततः शान्तताक्षितिः । अहह तन् मनाग् नस् तु वक्षसि स्व-विरह-ज्वले किं न रक्षसि?
+"jgc_1,25.13",madhura-līlayā karṇa-ramyayā viśada-vākyayā vyakta-gamyayā | mukha-sugandhitāsātmyayā cirāt tṛṣam itā vayaṃ hanta te girā,मधुर-लीलया कर्ण-रम्यया विशद-वाक्यया व्यक्त-गम्यया । मुख-सुगन्धितासात्म्यया चिरात् तृषम् इता वयं हन्त ते गिरा
+"jgc_1,25.14",tava kathāmṛtaṃ tapta-jīvanaṃ kavibhir īḍitaṃ kalmaṣārdanam | pravitaranti ye teṣu durjanāḥ sapadi naḥ kṛte jñapta-varjanāḥ,तव कथामृतं तप्त-जीवनं कविभिर् ईडितं कल्मषार्दनम् । प्रवितरन्ति ये तेषु दुर्जनाः सपदि नः कृते ज्ञप्त-वर्जनाः
+"jgc_1,25.15",prahasitaṃ tava preṅkhi-locanaṃ viharaṇa-kramād bhāva-rocanam | muralikā-rutaṃ sarva-śocanaṃ vipinatas tu naḥ prāṇa-mocanam,प्रहसितं तव प्रेङ्खि-लोचनं विहरण-क्रमाद् भाव-रोचनम् । मुरलिका-रुतं सर्व-शोचनं विपिनतस् तु नः प्राण-मोचनम्
+"jgc_1,25.16",calasi yarhi vā dhenu-cāraṇe dalati dhīs tu nas tatra kāraṇe | śila-tṛṇāṅkurair yāva-sannatā kila bhavat-padoḥ sāsmakān gatā,चलसि यर्हि वा धेनु-चारणे दलति धीस् तु नस् तत्र कारणे । शिल-तृणाङ्कुरैर् याव-सन्नता किल भवत्-पदोः सास्मकान् गता
+"jgc_1,25.17",ahaha jājvalaty antarāṇi naḥ smara nijān janān dīna-māninaḥ | caraṇa-paṅkajaṃ hṛdy amūdṛśāṃ ramaṇa he tvayā dhīyatāṃ bhṛśam,अहह जाज्वलत्य�� अन्तराणि नः स्मर निजान् जनान् दीन-मानिनः । चरण-पङ्कजं हृद्य् अमूदृशां रमण हे त्वया धीयतां भृशम्
+"jgc_1,25.18",ahaha yarhi yāsy ahni kānanaṃ kuṭila-kuntalaṃ śrīmad-ānanam | muhur apaśyatāṃ tarhi sa kṣaṇaḥ sphurati sarvadā kalpa-lakṣaṇaḥ,अहह यर्हि यास्य् अह्नि काननं कुटिल-कुन्तलं श्रीमद्-आननम् । मुहुर् अपश्यतां तर्हि स क्षणः स्फुरति सर्वदा कल्प-लक्षणः
+"jgc_1,25.19",kim iha tac ca vā vācyatāṃ vrajen nimir apīha yac chapyate vraje? | katham aho vayaṃ tās tu gopikā na hi bhavāma vā tatra kopikāḥ?,किम् इह तच् च वा वाच्यतां व्रजेन् निमिर् अपीह यच् छप्यते व्रजे? । कथम् अहो वयं तास् तु गोपिका न हि भवाम वा तत्र कोपिकाः?
+"jgc_1,25.20",vitata-gītikā-jāla-sanditāḥ svaka-janān atikramya cārditāḥ | karam itā mahāraṇya-bhṛd diśi cchalamayaḥ striyaḥ kas tyajen niśi?,वितत-गीतिका-जाल-सन्दिताः स्वक-जनान् अतिक्रम्य चार्दिताः । करम् इता महारण्य-भृद् दिशि च्छलमयः स्त्रियः कस् त्यजेन् निशि?
+"jgc_1,25.21",prahasitaṃ priya prema-vīkṣaṇaṃ vihasitādikaṃ valgu-lakṣaṇam | bṛhad uraḥ śriyo dhāma vīkṣyate nija-vimūḍhatāsmābhir īkṣyate,प्रहसितं प्रिय प्रेम-वीक्षणं विहसितादिकं वल्गु-लक्षणम् । बृहद् उरः श्रियो धाम वीक्ष्यते निज-विमूढतास्माभिर् ईक्ष्यते
+"jgc_1,25.22",dina-laye' laka-dhvāntam ekataḥ prasṛta-gorajaḥ sandhyam anyataḥ | mukhatayā mataṃ yāminīśvaraṃ darśayan muhur yacchasi smaram,दिन-लयेऽ लक-ध्वान्तम् एकतः प्रसृत-गोरजः सन्ध्यम् अन्यतः । मुखतया मतं यामिनीश्वरं दर्शयन् मुहुर् यच्छसि स्मरम्
+"jgc_1,25.23",sva-rati-vṛddhito' nanya-kāṅkṣiṇī bhavati vaṃśikā yatra sākṣiṇī | tam adhara-dravaṃ śoka-nāśanaṃ vitara vīra bhoḥ prāṇadāśanam,स्व-रति-वृद्धितोऽ नन्य-काङ्क्षिणी भवति वंशिका यत्र साक्षिणी । तम् अधर-द्रवं शोक-नाशनं वितर वीर भोः प्राणदाशनम्
+"jgc_1,25.24",iti tu yat tvayā kāma-kalpanaṃ kila kalābalāt tac ca kalpanam | vayam anārataṃ sneha-bhāvanāḥ katham ayāmahe jātu kāmanāḥ?,इति तु यत् त्वया काम-कल्पनं किल कलाबलात् तच् च कल्पनम् । वयम् अनारतं स्नेह-भावनाः कथम् अयामहे जातु कामनाः?
+"jgc_1,25.25",prakaṭatā tu te goṣṭha-vāsināṃ vṛjina-nāśinī prāṇa-bhāsinām | vitara naḥ sakṛt tvat-spṛhā-yujāṃ yad iha sūdanaṃ snigdha-hṛd-rujām,प्रकटता तु ते गोष्ठ-वासिनां वृजिन-नाशिनी प्राण-भासिनाम् । वितर नः सकृत् त्वत्-स्पृहा-युजां यद् इह सूदनं स्निग्ध-हृद्-रुजाम्
+"jgc_1,25.26",[rājahaṃsī],[राजहंसी]
+"jgc_1,25.27",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,25.28",[śārdūla] tataś ca- priyas tyāga-vrīḍād vidadhad iva tāṭasthyam abhitaḥ sa tābhiḥ kāntābhis tvaritataram āsādi paritaḥ | samudraḥ saṅkocaṃ samaya-kalitaṃ ced valayate tadā nadyaḥ sadyaś capala-gatitāṃ sannidadhati,[शार्दूल] ततश् च- प्रियस् त्याग-व्रीडाद् विदधद् इव ताटस्थ्यम् अभितः स ताभिः कान्ताभिस् त्वरिततरम् आसादि परितः । समुद्रः सङ्कोचं समय-कलितं चेद् वलयते तदा नद्यः सद्यश् चपल-गतितां सन्निदधति
+"jgc_1,25.29",[śikhariṇī],[शिखरिणी]
+"jgc_1,25.30",[vip 5.13.43] iyaṃ bhadrā-nāmnī |,[विप् ५.१३.४३] इयं भद्रा-��ाम्नी ।
+"jgc_1,25.31","eṣā candrāvalī | tathā, kācit tad-aṅghri-kamalaṃ vyājato kucayor dadhe | labdha-vāñchita-niṣpattiḥ kurvatīva śivārcanam","एषा चन्द्रावली । तथा, काचित् तद्-अङ्घ्रि-कमलं व्याजतो कुचयोर् दधे । लब्ध-वाञ्छित-निष्पत्तिः कुर्वतीव शिवार्चनम्"
+"jgc_1,25.32","eṣā padmā | tathā, kācid añjalināgṛhṇāt tanvī tāmbula-carvitam | yadā tadīya-rāgasya pātrīvācarati sma sā","एषा पद्मा । तथा, काचिद् अञ्जलिनागृह्णात् तन्वी ताम्बुल-चर्वितम् । यदा तदीय-रागस्य पात्रीवाचरति स्म सा"
+"jgc_1,25.33","iyaṃ śaivyā | tathā, kācid dadhāra tad-bāhuṃ aṃse candana-rūṣitam | yā dehataḥ snehataś ca vyānañja sva-samarthatām","इयं शैव्या । तथा, काचिद् दधार तद्-बाहुं अंसे चन्दन-रूषितम् । या देहतः स्नेहतश् च व्यानञ्ज स्व-समर्थताम्"
+"jgc_1,25.34","seyaṃ śyāmalā vāmataḥ | tathā, apagamita-nimeṣā yā tu tasyāsyam abjaṃ nayana-yugam alīndra-dvandvam uccair apīpyat | avakalitam akārṣīd rūpakaṃ tat tad eṣā rasa-rasana-vibhūter jigyatus te tu yad yat","सेयं श्यामला वामतः । तथा, अपगमित-निमेषा या तु तस्यास्यम् अब्जं नयन-युगम् अलीन्द्र-द्वन्द्वम् उच्चैर् अपीप्यत् । अवकलितम् अकार्षीद् रूपकं तत् तद् एषा रस-रसन-विभूतेर् जिग्यतुस् ते तु यद् यत्"
+"jgc_1,25.35","[mālinī] asau lalitā | tathā, tasmin kāpy avaloka-mātra-balaval lajjā-prasajjan-manā mīlan-netratayā vicitra-pulakā citrāyamāṇā sthitā | tām antar-valita-priyāṃ prati mamāścaryaṃ viyoga-sthiter madhye yogam ihāpi bhogam itavaty eṣeti yā cintyate","[मालिनी] असौ ललिता । तथा, तस्मिन् काप्य् अवलोक-मात्र-बलवल् लज्जा-प्रसज्जन्-मना मीलन्-नेत्रतया विचित्र-पुलका चित्रायमाणा स्थिता । ताम् अन्तर्-वलित-प्रियां प्रति ममाश्चर्यं वियोग-स्थितेर् मध्ये योगम् इहापि भोगम् इतवत्य् एषेति या चिन्त्यते"
+"jgc_1,25.36","[śārdūla] eṣā khalu viśākhā | tathā, premā kopaṃ prasavati vṛthāpy astram atrāsti netraṃ tac ca sthānād acalam api sad vidhyad udbhāti dūram | vedhaś cāsau vraṇam api vinā śrīhareḥ kleśadaḥ syād evaṃ yasyāḥ kim api caritaṃ tām imāṃ varṇayet kaḥ?","[शार्दूल] एषा खलु विशाखा । तथा, प्रेमा कोपं प्रसवति वृथाप्य् अस्त्रम् अत्रास्ति नेत्रं तच् च स्थानाद् अचलम् अपि सद् विध्यद् उद्भाति दूरम् । वेधश् चासौ व्रणम् अपि विना श्रीहरेः क्लेशदः स्याद् एवं यस्याः किम् अपि चरितं ताम् इमां वर्णयेत् कः?"
+"jgc_1,25.37","[mandākrāntā] asau tu śrī-rādhā, tā etāḥ sammukhataḥ | tathā, kṛṣṇa-meghāgamollāsa- pallavad-vadana-śriyaḥ | sarvāś ca labdha-parvāṇaḥ sadyaḥ siddhāḥ punar navāḥ","[मन्दाक्रान्ता] असौ तु श्री-राधा, ता एताः सम्मुखतः । तथा, कृष्ण-मेघागमोल्लास- पल्लवद्-वदन-श्रियः । सर्वाश् च लब्ध-पर्वाणः सद्यः सिद्धाः पुनर् नवाः"
+"jgc_1,25.38",etāḥ sarvataḥ | atiparimiti-śobhā-bhājanaṃ kṛṣṇa-rūpaṃ nayad anupama-kāntiṃ yauvataṃ tad vireje | idam upamiti-śūnyaṃ yat tu kāvyaṃ samāptaṃ sa iha na mama doṣas tadd hi tattvaṃ tathaiva,एताः सर्वतः । अतिपरिमिति-शोभा-भाजनं कृष्ण-रूपं नयद् अनुपम-कान्तिं यौवतं तद् विरेजे । इदम् उपमिति-शून्यं यत् तु काव्यं समा��्तं स इह न मम दोषस् तद्द् हि तत्त्वं तथैव
+"jgc_1,25.39",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,25.40",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,25.41",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,25.42",[hariṇī],[हरिणी]
+"jgc_1,25.43",,
+"jgc_1,25.44",,
+"jgc_1,25.45",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,25.46",yūyaṃ hitvā nikhilam aniśaṃ kāmayadhve paraṃ māṃ mat-kāmyās tu prayuta-niyutaṃ prema-bhedena santi | tasmān na pratyupakṛti-kalāleśa-kalpaṃ vidhātuṃ śaknomīti prathayata nijaiḥ sad-guṇair eva tuṣṭim,यूयं हित्वा निखिलम् अनिशं कामयध्वे परं मां मत्-काम्यास् तु प्रयुत-नियुतं प्रेम-भेदेन सन्ति । तस्मान् न प्रत्युपकृति-कलालेश-कल्पं विधातुं शक्नोमीति प्रथयत निजैः सद्-गुणैर् एव तुष्टिम्
+"jgc_1,25.47",[mandākrāntā],[मन्दाक्रान्ता]
+"jgc_1,25.48",||,॥
+"jgc_1,25.49",sa eko jayatān māna-mātaṅgo vraja-subhruvām | hariṇā nirjitasyāpi yasya vīryād bibhīyate,स एको जयतान् मान-मातङ्गो व्रज-सुभ्रुवाम् । हरिणा निर्जितस्यापि यस्य वीर्याद् बिभीयते
+"jgc_1,25.50",||,॥
+"jgc_1,26.1",iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu vipralambhana-stambhana-śrī-kṛṣṇa-lambhanam nāma pañcaviṃśaṃ pūraṇam ||25|| (26) atha ṣaḍviṃśaṃ pūraṇam rāsa-vilāsa-prasāraṇam,इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु विप्रलम्भन-स्तम्भन-श्री-कृष्ण-लम्भनम् नाम पञ्चविंशं पूरणम् ॥२५॥ (२६) अथ षड्विंशं पूरणम् रास-विलास-प्रसारणम्
+"jgc_1,26.2",[mālinī],[मालिनी]
+"jgc_1,26.3",[vasantatilakā],[वसन्ततिलका]
+"jgc_1,26.4",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,26.5",[śārdūlavikrīḍitam]||,[शार्दूलविक्रीडितम्]॥
+"jgc_1,26.6",,
+"jgc_1,26.7",suhṛd indoḥ pulinaṃ tat- pulinasyābhūn nata-bhruvāṃ pracayaḥ | tat-pracayasya ca valanaṃ śrīyuta-gopāla-mūrtīnām,सुहृद् इन्दोः पुलिनं तत्- पुलिनस्याभून् नत-भ्रुवां प्रचयः । तत्-प्रचयस्य च वलनं श्रीयुत-गोपाल-मूर्तीनाम्
+"jgc_1,26.8","[āryā] yatra ca, paraspara-karāvali-grathita-maṇḍalī-maṇḍanīr anusvam abalā milann ubhayatas tadā mādhavaḥ | tadīya-bhujapāśyayā kalita-mṛṣṭa-pṛṣṭhas tathā tad-aṃsa-nihitātma-dor abhavad eṣa rāsodyame","[आर्या] यत्र च, परस्पर-करावलि-ग्रथित-मण्डली-मण्डनीर् अनुस्वम् अबला मिलन्न् उभयतस् तदा माधवः । तदीय-भुजपाश्यया कलित-मृष्ट-पृष्ठस् तथा तद्-अंस-निहितात्म-दोर् अभवद् एष रासोद्यमे"
+"jgc_1,26.9",[pṛthvī] gaurī-kṛṣṇau gaurī-kṛṣṇāv itthaṃ lakṣe lakṣe yugme | vṛttākāre vaṃśī-śaṃśī rādhā-saṅgī tasthau madhye,[पृथ्वी] गौरी-कृष्णौ गौरी-कृष्णाव् इत्थं लक्षे लक्षे युग्मे । वृत्ताकारे वंशी-शंशी राधा-सङ्गी तस्थौ मध्ये
+"jgc_1,26.10",[vidyunmālā] rāsaṃ prārabhata svayaṃ harir asau kaiśorakaṃ mānayann ity evaṃ sa parāśaro' pi bhagavān prāvocad uccair yataḥ | tasmād gopa-vadhūbhir eva saphalaṃ taj-jātam itthaṃ tu me haṃho paśyata vacmi vā kim aparaṃ romṇāṃ ca jātaṃ mahaḥ,[विद्युन्माला] रासं प्रारभत स्वयं हरिर् असौ कैशोरकं मानयन्न् इत्य् एवं स पराशरोऽ पि भगवान् प्रावोचद् उच्चैर् यतः । तस्माद् गोप-वधूभिर् एव सफलं तज्-जातम् इत्थं तु मे हंहो पश्यत वच्मि वा किम् अपरं रोम्णां च जातं महः
+"jgc_1,26.11",[śārdūlavikrīḍitam] sa vividha-vanitā-vṛndair yadapi bahu-preyasī tadā jajñe | tadapi ca rādhā jñaptir manye tasyāparāḥ kṛtayaḥ,[शार्दूलविक्रीडितम्] स विविध-वनिता-वृन्दैर् यदपि बहु-प्रेयसी तदा जज्ञे । तदपि च राधा ज्ञप्तिर् मन्ये तस्यापराः कृतयः
+"jgc_1,26.12",[āryā] tad evam- anaṅgam aṅgena nijena sāṅgaṃ kṛtvādhi-raṅga-kṣiti saṅgamayya | aṅgīcakārāṅga tam aṅga-hārair navyāṅganā-saṅgama-maṅgalāya,[आर्या] तद् एवम्- अनङ्गम् अङ्गेन निजेन साङ्गं कृत्वाधि-रङ्ग-क्षिति सङ्गमय्य । अङ्गीचकाराङ्ग तम् अङ्ग-हारैर् नव्याङ्गना-सङ्गम-मङ्गलाय
+"jgc_1,26.13",[upajāti 11] kalita-kanaka-bhāsaḥ smera-netrā vidhūti- kṣubhita-valaya-vīthī-śiñjita-vyakta-tālāḥ | vividha-gati-vihārānaṅga-sārāṅga-hārā hari-hari-maṇi-mūrtīr antarā tā virejuḥ,[उपजाति ११] कलित-कनक-भासः स्मेर-नेत्रा विधूति- क्षुभित-वलय-वीथी-शिञ्जित-व्यक्त-तालाः । विविध-गति-विहारानङ्ग-साराङ्ग-हारा हरि-हरि-मणि-मूर्तीर् अन्तरा ता विरेजुः
+"jgc_1,26.14",[mālinī] tataś ca- navīna-vinata-bhruvāṃ nija-navīna-kānta-cchavī- juṣāṃ naṭana-cāturī-kula-dhurīṇa-līlā-yujām | calad-valaya-śṛṅkhalāvalita-nūpurāṇāṃ dhvanir naṭādhva-nidhi-tālatāṃ dhvanayati sma yāvad divam,[मालिनी] ततश् च- नवीन-विनत-भ्रुवां निज-नवीन-कान्त-च्छवी- जुषां नटन-चातुरी-कुल-धुरीण-लीला-युजाम् । चलद्-वलय-शृङ्खलावलित-नूपुराणां ध्वनिर् नटाध्व-निधि-तालतां ध्वनयति स्म यावद् दिवम्
+"jgc_1,26.15",[pṛthvī] rāse śiñjita-tāla-jālam udabhūt tadvad yathā khecarān apy ākṛkṣad aho vidūratarataḥ kṛtveva pūrva-sthitān | dyo-yānābhidha-mañca-sañcaya-gatā vādyaṃ ca gītaṃ ca ye sabhyatvaṃ ca samaṃ madād vidadhataḥ svaṃ nātra niścikyire,[पृथ्वी] रासे शिञ्जित-ताल-जालम् उदभूत् तद्वद् यथा खेचरान् अप्य् आकृक्षद् अहो विदूरतरतः कृत्वेव पूर्व-स्थितान् । द्यो-यानाभिध-मञ्च-सञ्चय-गता वाद्यं च गीतं च ये सभ्यत्वं च समं मदाद् विदधतः स्वं नात्र निश्चिक्यिरे
+"jgc_1,26.16",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,26.18","pulinaṃ vilasat-kṛṣṇaṃ kṛṣṇaṃ sāliṅganāṅganaṃ kalaya | āṅganam abhinava-gītaṃ gītaṃ saṅgīta-saṅgi-saṅgītam ||jgc_1,26_17|| [gīti]","पुलिनं विलसत्-कृष्णं कृष्णं सालिङ्गनाङ्गनं कलय । आङ्गनम् अभिनव-गीतं गीतं सङ्गीत-सङ्गि-सङ्गीतम् ॥ज्ग्च्_१,२६_१७॥ [गीति]"
+"jgc_1,26.19",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,26.20",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,26.21",[śālinī] puṣpa-vṛndam apatan muhur muhuḥ kṛṣṇa-gaura-tanu-maṇḍalīm anu | vṛṣṭir ūrdhvam adharatra nīra-bhṛd vidyud-ālir iti yatra citratā,[शालिनी] पुष्प-वृन्दम् अपतन् मुहुर् मुहुः कृष्ण-गौर-तनु-मण्डलीम् अनु । वृष्टिर् ऊर्ध्वम् अधरत्र नीर-भृद् विद्युद्-आलिर् इति यत्र चित्रता
+"jgc_1,26.22",[rathoddhatā],[रथोद्धता]
+"jgc_1,26.23",| iti | [8 x 8 x 12],। इति । [८ x ८ x १२]
+"jgc_1,26.24",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,26.25",,
+"jgc_1,26.26",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,26.27",[āryā] kiṃ ca- kṛṣṇaḥ snehasya mūlaṃ kila lasati vapū-rūpam ity evam asmiṃs tādṛg nanda-vrajāntar-jana-sadasi sadaivānu-bhūti-pracāraḥ | so' yaṃ yāsām amaṃsta praṇaya-maya-ṛṇāny ātmani preyasīnāṃ tāsām apy ūrdhvam ūrdhva-prathita-nidhi-maṇiṃ rādhikām eva naumi,[आर्या] किं च- कृष्णः स्नेहस्य मूलं किल लसति वपू-रूपम् इ���्य् एवम् अस्मिंस् तादृग् नन्द-व्रजान्तर्-जन-सदसि सदैवानु-भूति-प्रचारः । सोऽ यं यासाम् अमंस्त प्रणय-मय-ऋणान्य् आत्मनि प्रेयसीनां तासाम् अप्य् ऊर्ध्वम् ऊर्ध्व-प्रथित-निधि-मणिं राधिकाम् एव नौमि
+"jgc_1,26.28",[sragdharā] rādhā sva-kāntaṃ vaśitaṃ vidhāya niḥśeṣam ākrīḍati tena sārdham | nāhaṃ tathetīva śivā śivāntas- tanau nilīnārdha-tanu-cchalena,[स्रग्धरा] राधा स्व-कान्तं वशितं विधाय निःशेषम् आक्रीडति तेन सार्धम् । नाहं तथेतीव शिवा शिवान्तस्- तनौ निलीनार्ध-तनु-च्छलेन
+"jgc_1,26.29",[upajāti 11] athavā- ardhenārdhena tanvā vyatimilanavato rudrayor eṣa bhāvaḥ kāvya-jñais tarkyate yaḥ sa punar iha mayā manyatāṃ bhaṇyamānaḥ | premṇā yau pūrṇa-rūpau trijagati viditau rādhikā-mādhavākhyau pūrṇāṅgatvaṃ tayor apy ati-tad-asamayor nāv apīty aucitī na,[उपजाति ११] अथवा- अर्धेनार्धेन तन्वा व्यतिमिलनवतो रुद्रयोर् एष भावः काव्य-ज्ञैस् तर्क्यते यः स पुनर् इह मया मन्यतां भण्यमानः । प्रेम्णा यौ पूर्ण-रूपौ त्रिजगति विदितौ राधिका-माधवाख्यौ पूर्णाङ्गत्वं तयोर् अप्य् अति-तद्-असमयोर् नाव् अपीत्य् औचिती न
+"jgc_1,26.30",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,26.31",[sragdharā] evaṃ pariṣvaṅga-karābhimarśa- snigdhekṣaṇoddāma-vilāsa-hāsān | samaṃ priyābhir vyatikṛtya nṛtyan vyāñjīd asau sa-pratibimba-bimbam,[स्रग्धरा] एवं परिष्वङ्ग-कराभिमर्श- स्निग्धेक्षणोद्दाम-विलास-हासान् । समं प्रियाभिर् व्यतिकृत्य नृत्यन् व्याञ्जीद् असौ स-प्रतिबिम्ब-बिम्बम्
+"jgc_1,26.32",[upajāti 11] tataś ca- mālāḥ keśāli-veśān kuca-yugala-paṭīr maṇḍanāny anya-vāsāṃsy apy etā naiva śekuḥ kalayitum asakṛd rāsa-parvāvasāne | dhyāte yatrāpi sampraty api muni-vitatir vismaraty eva sarvam citraṃ tat-preyasīnāṃ tad iha bhavati kiṃ tādṛśe tat-prasaṅge,[उपजाति ११] ततश् च- मालाः केशालि-वेशान् कुच-युगल-पटीर् मण्डनान्य् अन्य-वासांस्य् अप्य् एता नैव शेकुः कलयितुम् असकृद् रास-पर्वावसाने । ध्याते यत्रापि सम्प्रत्य् अपि मुनि-विततिर् विस्मरत्य् एव सर्वम् चित्रं तत्-प्रेयसीनां तद् इह भवति किं तादृशे तत्-प्रसङ्गे
+"jgc_1,26.33","[sragdharā] taṃ dṛṣṭvāpy atha rāsam ambara-gatā rāmāś ca kāmārditā mohaṃ prāpur, adaś ca tāvad abhito' py āstāṃ paraṃ śrūyatām | candrādyair upalakṣitaṃ nabhasi yad bambhramyate sarvadā jyotiś-cakram idaṃ ca vismaya-karī caskambha yan mādhurī","[स्रग्धरा] तं दृष्ट्वाप्य् अथ रासम् अम्बर-गता रामाश् च कामार्दिता मोहं प्रापुर्, अदश् च तावद् अभितोऽ प्य् आस्तां परं श्रूयताम् । चन्द्राद्यैर् उपलक्षितं नभसि यद् बम्भ्रम्यते सर्वदा ज्योतिश्-चक्रम् इदं च विस्मय-करी चस्कम्भ यन् माधुरी"
+"jgc_1,26.34",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,26.35",tataś ca- hanta klamaḥ samajani sphuṭa-mad-vihārād asyā navīna-taru-pallava-komalāyāḥ | jñātaś ca hanta na maye' ti pṛthak sa tāsāṃ sāśrur mamārja muhur ānana-gharma-bindūn,ततश् च- हन्त क्लमः समजनि स्फुट-मद्-विहाराद् अस्या नवीन-तरु-पल्लव-कोमलायाः । ज्ञातश् च हन्त न मय��ऽ ति पृथक् स तासां साश्रुर् ममार्ज मुहुर् आनन-घर्म-बिन्दून्
+"jgc_1,26.36",[vasantatilakā] bāṣpe mṛjye harir bāṣpaṃ svede svedaṃ tadā dadhe | gopāla-kula-subhrūṇāṃ śrame rāsa-vilāsaje,[वसन्ततिलका] बाष्पे मृज्ये हरिर् बाष्पं स्वेदे स्वेदं तदा दधे । गोपाल-कुल-सुभ्रूणां श्रमे रास-विलासजे
+"jgc_1,26.37",,
+"jgc_1,26.38",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,26.39",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,26.40",[śārdūlavikrīḍitam],[शार्दूलविक्रीडितम्]
+"jgc_1,27.1",iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu rāsa-vilāsa-prasāraṇaṃ nāma ṣaḍ-viṃśaṃ pūraṇam ||26 || (27) atha saptaviṃśaṃ pūraṇam rāsa-prapañca-pañca-pūraṇī-pūraṇam,इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु रास-विलास-प्रसारणं नाम षड्-विंशं पूरणम् ॥२६ ॥ (२७) अथ सप्तविंशं पूरणम् रास-प्रपञ्च-पञ्च-पूरणी-पूरणम्
+"jgc_1,27.2",[mālinī] atikramya sva-maryādāṃ śyāmaḥ śyāmāś ca māṃ yayuḥ | itīva yamunā śyāmā drāg atikrāmati sma tām,[मालिनी] अतिक्रम्य स्व-मर्यादां श्यामः श्यामाश् च मां ययुः । इतीव यमुना श्यामा द्राग् अतिक्रामति स्म ताम्
+"jgc_1,27.3",,
+"jgc_1,27.8","[pṛthvī] yadā jalaṃ na hi viviśur nata-bhruvas tadāmunā prasiṣicire samaṃ tathā | amuṃ yathā laghu-gatim atra menire vibhūbhavann udaka-bhṛd añcatīti tāḥ ||jgc_1,27_4|| [vasantatilakā] jalād evaṃ siṣecāmur ghanaṃ ghana-rasa-pradaḥ | viviśur jalam evāmūr yathāsāra-śarārditāḥ ||jgc_1,27_5|| tadāvalagna-daghnaṃ vārmagnāś capala-locanāḥ | kṛṣṇasāra-vadhū-rūpāḥ purastād gatim adviṣan ||jgc_1,27_6|| yadā tāsāṃ netra-pratiphalana-miśrā jhaṣa-gaṇā muhur naivāgacchan pariciti-vidhānaṃ katham api | tadā spardhābaddhā iva mṛdulaṃ kṣaṇagaṃ bhṛśam amī spṛśanto bhīrūṇāṃ murahara-dṛśoḥ kautukam adhuḥ ||jgc_1,27_7|| [śikhariṇī] haṃsā gatīś cakra-khagāḥ payodharān mīnā dṛśaḥ sārasanāni sārasāḥ | tāsām upetyāpagatā yatas tadā teṣāṃ tu sāmrājyam apūri sarvataḥ","[पृथ्वी] यदा जलं न हि विविशुर् नत-भ्रुवस् तदामुना प्रसिषिचिरे समं तथा । अमुं यथा लघु-गतिम् अत्र मेनिरे विभूभवन्न् उदक-भृद् अञ्चतीति ताः ॥ज्ग्च्_१,२७_४॥ [वसन्ततिलका] जलाद् एवं सिषेचामुर् घनं घन-रस-प्रदः । विविशुर् जलम् एवामूर् यथासार-शरार्दिताः ॥ज्ग्च्_१,२७_५॥ तदावलग्न-दघ्नं वार्मग्नाश् चपल-लोचनाः । कृष्णसार-वधू-रूपाः पुरस्ताद् गतिम् अद्विषन् ॥ज्ग्च्_१,२७_६॥ यदा तासां नेत्र-प्रतिफलन-मिश्रा झष-गणा मुहुर् नैवागच्छन् परिचिति-विधानं कथम् अपि । तदा स्पर्धाबद्धा इव मृदुलं क्षणगं भृशम् अमी स्पृशन्तो भीरूणां मुरहर-दृशोः कौतुकम् अधुः ॥ज्ग्च्_१,२७_७॥ [शिखरिणी] हंसा गतीश् चक्र-खगाः पयोधरान् मीना दृशः सारसनानि सारसाः । तासाम् उपेत्यापगता यतस् तदा तेषां तु साम्राज्यम् अपूरि सर्वतः"
+"jgc_1,27.9",[indravaṃśā] mukha-vṛndaṃ khalu tāsāṃ kamalāny abhibhūya babhrāje | taj-jātiṣu tad-adhikatā vidhutā vā kiṃ nidānam asti sma?,[इन्द्रवंशा] मुख-वृन्दं खलु तासां कमलान्य् अभिभूय बभ्राजे । तज्-जातिषु तद्-अधिकता विधुता वा किं निदानम् अस्ति स्म?
+"jgc_1,27.10",||,॥
+"jgc_1,27.13","[śālinī] tataś cākaṇṭha-nirmagnā mahilāḥ kamalānanāḥ | madhusūdana-saṃsaktāḥ kamalinya iva sthitāḥ ||jgc_1,27_11|| gaṇe gaurāṅgīnāṃ harir acita-dharṣāt paribhavaṃ gate tatra svarṇāmbuja-ghana-vanī nihnutim adāt | viparyāso yarhy asphurad iha ca nīlāmbujavanī tadā tasyāpahnuty-ucita-citi-kṛte' bhūd anupamam ||jgc_1,27_12|| [śikhariṇī] ambuja-gandhi tathāmbuja- rūpaṃ madhu-yug yathāmbujaṃ tad iva | tāsāṃ tasya ca vadanaṃ kiṃ jala-kelāv adād bhramaṃ na mithaḥ","[शालिनी] ततश् चाकण्ठ-निर्मग्ना महिलाः कमलाननाः । मधुसूदन-संसक्ताः कमलिन्य इव स्थिताः ॥ज्ग्च्_१,२७_११॥ गणे गौराङ्गीनां हरिर् अचित-धर्षात् परिभवं गते तत्र स्वर्णाम्बुज-घन-वनी निह्नुतिम् अदात् । विपर्यासो यर्ह्य् अस्फुरद् इह च नीलाम्बुजवनी तदा तस्यापह्नुत्य्-उचित-चिति-कृतेऽ भूद् अनुपमम् ॥ज्ग्च्_१,२७_१२॥ [शिखरिणी] अम्बुज-गन्धि तथाम्बुज- रूपं मधु-युग् यथाम्बुजं तद् इव । तासां तस्य च वदनं किं जल-केलाव् अदाद् भ्रमं न मिथः"
+"jgc_1,27.18","[gīti] kathañcid api yā labdhā hariṇāmbhoja-kānane | kim api vyañjayāmāsa tasyā hāhā-kṛtiṃ param ||jgc_1,27_14|| smita-vilasita-nīlāmbhojam āsīdad ekā mukham anu hari-vaktra-sphūrti-sandigdha-cittā | iha ca vara-maranda-svādam āsādya sadyaṃ samaruci-yuvatībhyaḥ śaṅkinī svaṃ jugopa ||jgc_1,27_15|| [mālinī] durlabhaṃ yad ajani svayaṅgrahā- liṅganaṃ tad iha jātam añjasā | yarhi magnam anayā gabhīra-vār ujjahāra harir apy amūm atha ||jgc_1,27_16|| [rathoddhatā] drutam atha vara-rāmā vāri vakṣoja-daghnaṃ yugapad ayi bhavatyaḥ prāṇa-nāthaṃ vijetum | sthagita-kṛti-karābhyām icchavaḥ sektum uccaiḥ katham atha bata jigyur jigyire vā kathaṃ na ||jgc_1,27_17|| [mālinī] padminyā mukha-padmaṃ mudritam api sa madhusūdanaḥ pibati | iti miṣa-kalayā sudṛśaś chalita-dṛśas tadvad ācarat kṛṣṇaḥ","[गीति] कथञ्चिद् अपि या लब्धा हरिणाम्भोज-कानने । किम् अपि व्यञ्जयामास तस्या हाहा-कृतिं परम् ॥ज्ग्च्_१,२७_१४॥ स्मित-विलसित-नीलाम्भोजम् आसीदद् एका मुखम् अनु हरि-वक्त्र-स्फूर्ति-सन्दिग्ध-चित्ता । इह च वर-मरन्द-स्वादम् आसाद्य सद्यं समरुचि-युवतीभ्यः शङ्किनी स्वं जुगोप ॥ज्ग्च्_१,२७_१५॥ [मालिनी] दुर्लभं यद् अजनि स्वयङ्ग्रहा- लिङ्गनं तद् इह जातम् अञ्जसा । यर्हि मग्नम् अनया गभीर-वार् उज्जहार हरिर् अप्य् अमूम् अथ ॥ज्ग्च्_१,२७_१६॥ [रथोद्धता] द्रुतम् अथ वर-रामा वारि वक्षोज-दघ्नं युगपद् अयि भवत्यः प्राण-नाथं विजेतुम् । स्थगित-कृति-कराभ्याम् इच्छवः सेक्तुम् उच्चैः कथम् अथ बत जिग्युर् जिग्यिरे वा कथं न ॥ज्ग्च्_१,२७_१७॥ [मालिनी] पद्मिन्या मुख-पद्मं मुद्रितम् अपि स मधुसूदनः पिबति । इति मिष-कलया सुदृशश् छलित-दृशस् तद्वद् आचरत् कृष्णः"
+"jgc_1,27.23","[gīti] hariṇā hṛdaye tāsāṃ vitīrṇā nakhara-vraṇāḥ | adbhutaṃ sahasā śliṣṭā madaneṣu-kṛta-vraṇāḥ ||jgc_1,27_19|| aupajānuka-bhujas tu yadāsau pārśvatīya-mukhatīyatayāsīt | aupakarṇika-dṛśāṃ sa tad āsām aupanīvika-karo' py ajaniṣṭa ||jgc_1,27_20|| [svāgatā] yadā rādhā vāri-kelau sakhīnāṃ purato gatā | vināpi sekaṃ sa tadā jaḍatām abhajat priyaḥ ||jgc_1,27_21|| rādhā-puraḥ-saratayā jala-keli-yuddhe kṛṣṇaṃ cakāra jaḍam udyamam antarāpi | naitad viveda vanitā-nicitir mithas tu svīyām ajijñapad asau jita-kāśitāṃ ca ||jgc_1,27_22|| [vasantatilakā] alaka-valayi-netraṃ kañja-netreṇa kīrṇaṃ svam anu madhupa-tīkṣṇaṃ kañjam unnīya tasyām | sabhayam apagatāyāṃ tatra senādhipāyāṃ sa tu tad-anuga-sainyaṃ prāviśac cāviśac ca","[गीति] हरिणा हृदये तासां वितीर्णा नखर-व्रणाः । अद्भुतं सहसा श्लिष्टा मदनेषु-कृत-व्रणाः ॥ज्ग्च्_१,२७_१९॥ औपजानुक-भुजस् तु यदासौ पार्श्वतीय-मुखतीयतयासीत् । औपकर्णिक-दृशां स तद् आसाम् औपनीविक-करोऽ प्य् अजनिष्ट ॥ज्ग्च्_१,२७_२०॥ [स्वागता] यदा राधा वारि-केलौ सखीनां पुरतो गता । विनापि सेकं स तदा जडताम् अभजत् प्रियः ॥ज्ग्च्_१,२७_२१॥ राधा-पुरः-सरतया जल-केलि-युद्धे कृष्णं चकार जडम् उद्यमम् अन्तरापि । नैतद् विवेद वनिता-निचितिर् मिथस् तु स्वीयाम् अजिज्ञपद् असौ जित-काशितां च ॥ज्ग्च्_१,२७_२२॥ [वसन्ततिलका] अलक-वलयि-नेत्रं कञ्ज-नेत्रेण कीर्णं स्वम् अनु मधुप-तीक्ष्णं कञ्जम् उन्नीय तस्याम् । सभयम् अपगतायां तत्र सेनाधिपायां स तु तद्-अनुग-सैन्यं प्राविशच् चाविशच् च"
+"jgc_1,27.24",[mālinī] tataś ca- nīra-keli-bhṛta-rāga-cakṣuṣām aṭṭa-hāsa-nibha-hāsa-rociṣām | māra-yuddha-lasad-uddhata-śriyāṃ raudravad vyajani so' py asau rasaḥ,[मालिनी] ततश् च- नीर-केलि-भृत-राग-चक्षुषाम् अट्ट-हास-निभ-हास-रोचिषाम् । मार-युद्ध-लसद्-उद्धत-श्रियां रौद्रवद् व्यजनि सोऽ प्य् असौ रसः
+"jgc_1,27.26","[rathoddhatā] tataḥ krīḍā-yuddhaṃ dadhad agha-ripur nīra-vihṛti- prathāyām ekākī vraja-yuvati-koṭībhir abhitaḥ | tathā kṛtvā tīraṃ prasabham itavān samprati yathā purā kātyāyanyā bhajana-kṛti-kanyāsv akuruta ||jgc_1,27_25|| [śikhariṇī] tataś ca- marāla-kūjitā nīra-vasanā nīra-jānanāḥ | cañcad-bhramarakā nīrajānāṃ nālya iva sthitāḥ","[रथोद्धता] ततः क्रीडा-युद्धं दधद् अघ-रिपुर् नीर-विहृति- प्रथायाम् एकाकी व्रज-युवति-कोटीभिर् अभितः । तथा कृत्वा तीरं प्रसभम् इतवान् सम्प्रति यथा पुरा कात्यायन्या भजन-कृति-कन्यास्व् अकुरुत ॥ज्ग्च्_१,२७_२५॥ [शिखरिणी] ततश् च- मराल-कूजिता नीर-वसना नीर-जाननाः । चञ्चद्-भ्रमरका नीरजानां नाल्य इव स्थिताः"
+"jgc_1,27.27",atha hā hā hāsa-śabdāḥ pravṛttā nīra-tīrayoḥ | eke cātaka-gīs-tulyāḥ pare' lpa-stanita-prabhāḥ,अथ हा हा हास-शब्दाः प्रवृत्ता नीर-तीरयोः । एके चातक-गीस्-तुल्याः परेऽ ल्प-स्तनित-प्रभाः
+"jgc_1,27.28",,
+"jgc_1,27.29",[rathoddhatā] ||,[रथोद्धता] ॥
+"jgc_1,27.30",[upajāti 12],[उपजाति १२]
+"jgc_1,27.31",,
+"jgc_1,27.32",| iti | atha savitṛ-sutāyā dhanya-vanyā-pradeśe viracita-bahu-veśe tā virejuḥ sa-kāntam | tam anu paraparasmin vāsare kāryam anyad vilasitam anukāntaṃ sūcayāmāsa kāntaḥ,। इति । अथ सवितृ-सुताया धन्य-वन्या-प्रदेशे विरचित-बहु-वेशे ता विरेजुः स-कान्तम् । तम् अनु परपरस्मिन् वासरे कार्यम् अन्यद् विलसितम् अनुकान्तं सूचयामास कान्तः
+"jgc_1,27.34","[mālinī] atha bhramara-dampati-vraja-janaḥ pratisvaṃ nijā- layād anugatiṃ dadhad bhavika-gītavad gītavān | aho kim iva so' pi taṃ nija-ramā-yutaṃ tad-vana- prabhuṃ pramitavān anuvrajati tatra sarvatra ca ||jgc_1,27_33|| [pṛthvī]","[मालिनी] अथ भ्रमर-दम्पति-व्रज-जनः प्रतिस्वं निजा- लयाद् अनुगतिं दधद् भविक-गीतवद् गीतवान् । अहो किम् इव सोऽ पि तं निज-रमा-युतं तद्-वन- प्रभुं प्रमितवान् अनुव्रजति तत्र सर्वत्र च ॥ज्ग्च्_१,२७_३३॥ [पृथ्वी]"
+"jgc_1,27.35",[śālinī],[शालिनी]
+"jgc_1,27.40","[sragd] kathañcana dadarśa yā kvacid apīha kṛṣṇānvitāṃ vadhūṃ rahasi kām api svayam idaṃ-vidhā kācana | pratītim agaman na hi sphuṭam amūṃ tamālānvitāṃ sphuṭat-puraṭa-yūthikāṃ sapadi manyamānā hṛdi ||jgc_1,27_36|| [pṛthvī] śiñjitaṃ vihaga-kākalī-kulair gānam anya-bhṛta-sambhṛta-svaraiḥ | rūpam apy atha tamāla-campaka- śreṇibhir muhur avāri tādṛśām ||jgc_1,27_37|| [rathoddhatā] yatra santamasam asti santataṃ tad vanaṃ na para-durgamaṃ param | kuñja-madhya-lasad-oṣadhī-śriyā tatra tatra mithuna-rddhi-vardhi ca ||jgc_1,27_38|| [rathoddhatā] atha rahasi girāṃ vilāsa-kamraṃ calad-amalāṅga-vikāsi-romaharṣam | smara-valayi-kalā-spṛhātilolaṃ didivur alaṃ yugalāni tatra tatra ||jgc_1,27_39|| [puṣpitāgrā]","[स्रग्द्] कथञ्चन ददर्श या क्वचिद् अपीह कृष्णान्वितां वधूं रहसि काम् अपि स्वयम् इदं-विधा काचन । प्रतीतिम् अगमन् न हि स्फुटम् अमूं तमालान्वितां स्फुटत्-पुरट-यूथिकां सपदि मन्यमाना हृदि ॥ज्ग्च्_१,२७_३६॥ [पृथ्वी] शिञ्जितं विहग-काकली-कुलैर् गानम् अन्य-भृत-सम्भृत-स्वरैः । रूपम् अप्य् अथ तमाल-चम्पक- श्रेणिभिर् मुहुर् अवारि तादृशाम् ॥ज्ग्च्_१,२७_३७॥ [रथोद्धता] यत्र सन्तमसम् अस्ति सन्ततं तद् वनं न पर-दुर्गमं परम् । कुञ्ज-मध्य-लसद्-ओषधी-श्रिया तत्र तत्र मिथुन-र्द्धि-वर्धि च ॥ज्ग्च्_१,२७_३८॥ [रथोद्धता] अथ रहसि गिरां विलास-कम्रं चलद्-अमलाङ्ग-विकासि-रोमहर्षम् । स्मर-वलयि-कला-स्पृहातिलोलं दिदिवुर् अलं युगलानि तत्र तत्र ॥ज्ग्च्_१,२७_३९॥ [पुष्पिताग्रा]"
+"jgc_1,27.42","[puṣpitāgrā] alir iha vadanopadaṃśam āsīn madhurasapānakaraḥ sarojinīnām | yad ajitaramaṇītatir nirīkṣya sphuṭam abhajan madanaṃ vidūrato' pi ||jgc_1,27_41|| [puṣpitāgrā] ||","[पुष्पिताग्रा] अलिर् इह वदनोपदंशम् आसीन् मधुरसपानकरः सरोजिनीनाम् । यद् अजितरमणीततिर् निरीक्ष्य स्फुटम् अभजन् मदनं विदूरतोऽ पि ॥ज्ग्च्_१,२७_४१॥ [पुष्पिताग्रा] ॥"
+"jgc_1,27.43",[sragdharā],[स्रग्धरा]
+"jgc_1,27.44",[śālinī] ||,[शालिनी] ॥
+"jgc_1,27.45",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,27.46",[rathoddhatā] kiṃ ca- ahriyata kuvalaya-mālā- līlā gopāṅganāpāṅgaiḥ | iti kila dūnita-bandhuḥ kuvalaya-bandhuḥ papāta hā sindhum,[रथोद्धता] किं च- अह्रियत कुवलय-माला- लीला गोपाङ्गनापाङ्गैः । इति किल दूनित-बन्धुः कुवलय-बन्धुः पपात हा सिन्धुम्
+"jgc_1,27.47",,
+"jgc_1,27.48",,
+"jgc_1,27.49",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,27.50",[āryā] ||,[आर्या] ॥
+"jgc_1,27.51",[vasantatilaka],[वसन्ततिलक]
+"jgc_1,27.52",[vasantatilakā] tataś ca- mitho mithunam uttaraṃ viraham ūhamānaṃ mithaḥ patan-nayana-vāribhiḥ samabhiṣiktam āśliṣyata | tad evam akhilaṃ vapur niyatam ārdram āsīd bahis tad asya hṛdayaṃ punar vyajani tādṛg antar bahiḥ,[वसन्ततिलका] ततश् च- मिथो मिथुनम् उत्तरं विरहम् ऊहमानं मिथः पतन्-नयन-वारिभिः समभिषिक्तम् आश्लिष्यत । तद् एवम् अखिलं वपुर् नियतम् आर्द्रम् आसीद् बहिस् तद् अस्य हृदयं पुनर् व्यजनि तादृग् अन्तर् बहिः
+"jgc_1,27.53",[pṛthvi],[पृथ्वि]
+"jgc_1,27.54",[mandā] ajani bahu-vyathatāntar bahu-dayitānāṃ viyogatas tasya | sarvāvaraka-rug-antaram iva jajñe sā tu rādhikā-viyutiḥ,[मन्दा] अजनि बहु-व्यथतान्तर् बहु-दयितानां वियोगतस् तस्य । सर्वावरक-रुग्-अन्तरम् इव जज्ञे सा तु राधिका-वियुतिः
+"jgc_1,27.55",[gīti] jyautsnīṃ śāradikāṃ vihṛtya vividhaṃ tasmin balād āgataṃ vīkṣya brāhma-muhūrtam ullala-dhiyaś channādhva-mūrti-kriyāḥ | tat-tat-keli-kalā-vilāsa-valita-svāntāḥ sva-kānta-priyāḥ sāntas tarṣam anantar īṣad udita-śrānti vrajaṃ prāviśan,[गीति] ज्यौत्स्नीं शारदिकां विहृत्य विविधं तस्मिन् बलाद् आगतं वीक्ष्य ब्राह्म-मुहूर्तम् उल्लल-धियश् छन्नाध्व-मूर्ति-क्रियाः । तत्-तत्-केलि-कला-विलास-वलित-स्वान्ताः स्व-कान्त-प्रियाः सान्तस् तर्षम् अनन्तर् ईषद् उदित-श्रान्ति व्रजं प्राविशन्
+"jgc_1,27.56",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,27.57","[vasantatilakā] netā yeṣu tu rāsa-keliṣu bhavet kṛṣṇaḥ svayaṃ nāyikāḥ śrī-jaitra-vraja-subhruvo, rasa-kathās tatraiva nirlāñchanāḥ | tat-tad-varṇanam eva kāvya-vibudhāḥ kārtsnyena kuryuḥ paraṃ kintu śrī-śuka-sammataṃ na yad idaṃ pūryeta taiḥ sarvakaiḥ","[वसन्ततिलका] नेता येषु तु रास-केलिषु भवेत् कृष्णः स्वयं नायिकाः श्री-जैत्र-व्रज-सुभ्रुवो, रस-कथास् तत्रैव निर्लाञ्छनाः । तत्-तद्-वर्णनम् एव काव्य-विबुधाः कार्त्स्न्येन कुर्युः परं किन्तु श्री-शुक-सम्मतं न यद् इदं पूर्येत तैः सर्वकैः"
+"jgc_1,27.58",[śārdūla],[शार्दूल]
+"jgc_1,28.1",,
+"jgc_1,28.2",tataś ca- na paraṃ cākṣuṣam āsīt tad-vraja-jana-calanaṃ vidūrataḥ kintu | śakaṭa-ghaṭāṭananād vādād apy andha-vedyaṃ ca,ततश् च- न परं चाक्षुषम् आसीत् तद्-व्रज-जन-चलनं विदूरतः किन्तु । शकट-घटाटननाद् वादाद् अप्य् अन्ध-वेद्यं च
+"jgc_1,28.3",surāṇāṃ nṝṇāṃ ca pratipada-bahūbhāva-mayatāṃ sa-vādyair gītādyaiḥ saha kusuma-varṣair jaya-ravaiḥ | mukundālokāya prathita-pathikālī-śavalanaiḥ samantāt saṅghaṭṭair abhiyayur amī āmbika-vanam,सुराणां नॄणां च प्रतिपद-बहूभाव-मयतां स-वाद्यैर् गीताद्यैः सह कुसुम-वर्षैर् जय-रवैः । मुकुन्दालोकाय प्रथित-पथिकाली-शवलनैः समन्तात् सङ्घट्टैर् अभिययुर् अमी आम्बिक-वनम्
+"jgc_1,28.4",tatra ca- bhrātrā satrā haris tatrāruhya kambali-vāhyakam | vicitra-mitra-gantrīṇāṃ vṛtaṃ pṛtanayāyayau,तत्र च- भ्रात्रा सत्रा हरिस् तत्रारुह्य कम्बलि-वाह्यकम् । विचित्र-मित्र-गन्त्रीणां वृतं पृतनयाययौ
+"jgc_1,28.5",kadācid unnataṃ tatra śakaṭaṃ ghaṭayan pṛthak | abhīṣṭaṃ draṣṭum utkaṇṭhī sa sma suṣṭhu pratiṣṭhate,कदाचिद् उन्नतं तत्र शकटं घटयन् पृथक् । अभीष्टं द्रष्टुम् उत्कण्ठी स स्म सुष्ठु प्रतिष्ठते
+"jgc_1,28.6",sakhi-bala-balavān vihāra-caryāṃ pathi vidadhat-kutukaṃ ca lokamānaḥ | muhur upacaritaḥ svayaṃ jananyā bakaripur āmbika-kānanaṃ viveśa,सखि-बल-बलवान् विहार-चर्यां पथि विदधत्-कुतुकं च लोकमानः । मुहुर् उपचरितः स्वयं जनन्या बकरिपुर् आम्बिक-काननं विवेश
+"jgc_1,28.7",tatra ca- jaṅghālās te lakṣaśo loka-saṅghās tīrthaṃ yātāḥ kṛṣṇam āpuś ca daivāt | tṛṣṇā-dīnāḥ pāthasas tat-prayātāḥ saudhīṃ yadvad vṛṣṭim ante labhante,तत्र च- जङ्घालास् ते लक्षशो लोक-सङ्घास् तीर्थं याताः कृष्णम् आपुश् च दैवात् । तृष्णा-दीनाः पाथसस् तत्-प्रयाताः सौधीं यद्वद् वृष्टिम् अन्ते लभन्ते
+"jgc_1,28.8",,
+"jgc_1,28.9",,
+"jgc_1,28.10",,
+"jgc_1,28.11",,
+"jgc_1,28.12",,
+"jgc_1,29.1",iti śrī-gopāla-campūm anv ambikā-vana-gamana-saṃvidhānaṃ nāma aṣṭaviṃśaṃ pūraṇam ||28|| (29) athaikonatriṃśaṃ pūraṇam rahaḥ-kutūhala-vaha-bahala-rahaḥ krīḍākhyam,इति श्री-गोपाल-चम्पूम् अन्व् अम्बिका-वन-गमन-संविधानं नाम अष्टविंशं पूरणम् ॥२८॥ (२९) अथैकोनत्रिंशं पूरणम् रहः-कुतूहल-वह-बहल-रहः क्रीडाख्यम्
+"jgc_1,29.2",,
+"jgc_1,29.3",tadā ca- acīcakāsad vipināny ājīhayad iha priyāḥ | rāsāyata-tvarad-rātrīr atrāmūr ajajāgarat,तदा च- अचीचकासद् विपिनान्य् आजीहयद् इह प्रियाः । रासायत-त्वरद्-रात्रीर् अत्रामूर् अजजागरत्
+"jgc_1,29.4",ārarambhata rambhorūr lambhaṃ lambhaṃ tato hariḥ | hārān iva vihārāṃs tān kāraṃ kāraṃ dadhe hṛdi,आररम्भत रम्भोरूर् लम्भं लम्भं ततो हरिः । हारान् इव विहारांस् तान् कारं कारं दधे हृदि
+"jgc_1,29.5",,
+"jgc_1,29.6",,
+"jgc_1,29.7",,
+"jgc_1,29.8",,
+"jgc_1,29.9",,
+"jgc_1,29.10",,
+"jgc_1,29.12","tasyāḥ prāṇā bhavān sā ca bhavat-prāṇā iti sphuṭam | etad-vācā laghūkartuṃ prāṇantīṃ māṃ tu dhik prabho ||jgc_1,29_11||","तस्याः प्राणा भवान् सा च भवत्-प्राणा इति स्फुटम् । एतद्-वाचा लघूकर्तुं प्राणन्तीं मां तु धिक् प्रभो ॥ज्ग्च्_१,२९_११॥"
+"jgc_1,29.13",asraiḥ kampair vivarṇa-cchavi-kula-valanair gadgadai romaharṣaiḥ svedaiḥ stambhair vimohair murahara dalita-prāya-dehāṃ vidhāya | na tyaktuṃ na grahītuṃ katham api suśakā prāṇa-ghātāvarodhād utkaṇṭhā kaṇṭha-lagnāśana-kavala-nibhāṃ tāṃ tu duḥkhākaroti,अस्रैः कम्पैर् विवर्ण-च्छवि-कुल-वलनैर् गद्गदै रोमहर्षैः स्वेदैः स्तम्भैर् विमोहैर् मुरहर दलित-प्राय-देहां विधाय । न त्यक्तुं न ग्रहीतुं कथम् अपि सुशका प्राण-घातावरोधाद् उत्कण्ठा कण्ठ-लग्नाशन-कवल-निभां तां तु दुःखाकरोति
+"jgc_1,29.14",parama-guṇas tvaṃ mādhava doṣāpūrṇa-prabhāvo' si | katham iva tāṃ guṇa-rūpā- kṛtim adhicittaṃ samadadhyāḥ,परम-गुणस् त्वं माधव दोषापूर्ण-प्रभावोऽ सि । कथम् इव तां गुण-रूपा- कृतिम् अधिचित्तं समदध्याः
+"jgc_1,29.15",,
+"jgc_1,29.16",ambara-maṇi-saṃvalitaṃ caramācalam adhijagantha pūrvādrim | śaṅke yan nija-kṛtyaṃ kartuṃ kṛṣṇāntikaṃ yāsi,अम्बर-मणि-संवलितं चरमाचलम् अधिजगन्थ पूर्वाद्रिम् । शङ्के यन् निज-कृत्यं कर्तुं कृष्णान्तिकं यासि
+"jgc_1,29.17",,
+"jgc_1,29.18",sāmānādhikaraṇyaṃ tejas-tamaso raho kalitam | kavayanty api yat kṛṣṇa-bhrāntiṃ tamasi vraja-strīṇām,सामानाधिकरण्यं तेजस्-तमसो रहो कलितम् । कवयन्त्य् अपि यत् कृष्ण-भ्रान्तिं तमसि व्रज-स्त्रीणाम्
+"jgc_1,29.19",ārambhād api kampate hṛdayakaṃ prasthānataḥ stambhate pāda-dvandvam aho manasy anumilan dehaṃ niruddhe priyaḥ | yāsāṃ gopa-nata-bhrūvām abhisṛtau tāsāṃ paraṃ kāraṇaṃ daivaṃ yan nayate tad-antikam amūs taṃ vā balāt karṣati,आरम्भाद् अपि कम्पते हृदयकं प्रस्थानतः स्तम्भते पाद-द्वन्द्वम् अहो मनस्य् अनुमिलन् देहं निरुद्धे प्रियः । यासां गोप-नत-भ्रूवाम् अभिसृतौ तासां परं कारणं दैवं यन् नयते तद्-अन्तिकम् अमूस् तं वा बलात् कर्षति
+"jgc_1,29.20",,
+"jgc_1,29.21",,
+"jgc_1,29.22",tatra cotkaṇṭhāvaśyāyāṃ tasyāṃ taṃ prati sakhī-vacanam- talpaṃ kṛtvā bhavad-abhigamaṃ cintayantī samantāt tatrādṛṣṭe bhavati samaya-kṣepa-leśākṣamā sā | cakre cakrāṅkita-kara mahā-kampa-sampad-vihastā śasta-kalpaṃ kṛtam api ca tat kalpayantī viśīrṇam,तत्र चोत्कण्ठावश्यायां तस्यां तं प्रति सखी-वचनम्- तल्पं कृत्वा भवद्-अभिगमं चिन्तयन्ती समन्तात् तत्रादृष्टे भवति समय-क्षेप-लेशाक्षमा सा । चक्रे चक्राङ्कित-कर महा-कम्प-सम्पद्-विहस्ता शस्त-कल्पं कृतम् अपि च तत् कल्पयन्ती विशीर्णम्
+"jgc_1,29.23",,
+"jgc_1,29.24",,
+"jgc_1,29.25",,
+"jgc_1,29.26",,
+"jgc_1,29.27",,
+"jgc_1,29.28",,
+"jgc_1,29.29",,
+"jgc_1,29.31","pūrvāṃ haritam ākramya niṣkrāman kṛṣṇa-nīradaḥ | nihnute śaśabhṛl-lekhāṃ harid-antara-lajjayā ||jgc_1,29_30|| strī-bhāvam ākalayituṃ kamaṭhānukāraṃ gacchan-mahādri-talam āśritavān bhavān yat | tac cājitasya na tavānucitaṃ yatas tvaṃ svāṃ devatāṃ ramayituṃ sudhayodyato' si","पूर्वां हरितम् आक्रम्य निष्क्रामन् कृष्ण-नीरदः । निह्नुते शशभृल्-लेखां हरिद्-अन्तर-लज्जया ॥ज्ग्च्_१,२९_३०॥ स्त्री-भावम् आकलयितुं कमठानुकारं गच्छन्-महाद्रि-तलम् आश्रितवान् भवान् यत् । तच् चाजितस्य न तवानुचितं यतस् त्वं स्वां देवतां रमयितुं सुधयोद्यतोऽ सि"
+"jgc_1,29.34","māmapi hitvā krīḍasi tāmapi hitveti nānṛtaṃ vacanam | ekaṃ tatra jahāteranyadrūpaṃ dadhāter hi ||jgc_1,29_32|| nīrasā sarasā veti viviktir nātikāminām | paśya vaṃśyā mukhaṃ nāyaṃ pibann ujjhati mādhavaḥ ||jgc_1,29_33||","मामपि हित्वा क्रीडसि तामपि हित्वेति नानृतं वचनम् । एकं तत्र जहातेरन्यद्रूपं दधातेर् हि ॥ज्ग्च्_१,२९_३२॥ नीरसा सरसा वेति विविक्तिर् नातिकामिनाम् । पश्य वंश्या मुखं नायं पिबन्न् उज्झति माधवः ॥ज्ग्च्_१,२९_३३॥"
+"jgc_1,29.36","mukham abjaṃ tava rasanā pallava-patrī kathaṃ vacaḥ krūram | āṃ jñātaṃ kila yasmāt tan-mūlaṃ bhāti hṛd-vajram ||jgc_1,29_35||","मुखम् अब्जं तव रसना पल्लव-पत्री कथं वचः क्रूरम् । आं ज्ञातं किल यस्मात् तन्-मूलं भाति हृद्-वज्रम् ॥ज्ग्च्_१,२९_३५॥"
+"jgc_1,29.38","ardito' pi ruṣā rādhe līlābjenāsmi nārditaḥ | hanta mat-kaṇṭakair etat tvad-aṅghri-suhṛd ardyate ||jgc_1,29_37||","अर्दितोऽ पि रुषा राधे लीलाब्जेनास्मि नार्दितः । हन्त मत्-कण्टकैर् एतत् त्वद्-अङ्घ्रि-सुहृद् अर्द्यते ॥ज्ग्च्_१,२९_३७॥"
+"jgc_1,29.39",,
+"jgc_1,29.40",,
+"jgc_1,29.41",,
+"jgc_1,29.42",,
+"jgc_1,29.43",,
+"jgc_1,29.45","yā khalu mānam amānaṃ dadhire tvan-māna-jīvanā dayitā | ghaṭate gopī-vallabha tasyāḥ sphuṭam asugamaḥ sugamaḥ ||jgc_1,29_44||","या खलु मानम् अमानं दधिरे त्वन्-मान-जीवना दयिता । घटते गोपी-वल्लभ तस्याः स्फुटम् असुगमः सुगमः ॥ज्ग्च्_१,२९_४४॥"
+"jgc_1,29.46",,
+"jgc_1,29.47",,
+"jgc_1,29.49","āgas-kṛte' pi tasmai rajyati hṛdayaṃ khalaṃ tad etan me | tyaktuṃ tad api na śakyaṃ katham iva sa hariḥ parityājyaḥ ||jgc_1,29_48||tataś ca- balān mānaṃ śikṣayantīr api tatra sakhī-tatīḥ | rādhayā sārdham ākarṣan jīyād veṇu-kala-svanaḥ","आगस्-कृतेऽ पि तस्मै रज्यति हृदयं खलं तद् एतन् मे । त्यक्तुं तद् अपि न शक्यं कथम् इव स हरिः परित्याज्यः ॥ज्ग्च्_१,२९_४८॥ततश् च- बलान् मानं शिक्षयन्तीर् अपि तत्र सखी-ततीः । राधया सार्धम् आकर्षन् जीयाद् वेणु-कल-स्वनः"
+"jgc_1,29.50",,
+"jgc_1,29.51",tataś ca- bhramarīvāmbujāraṇyaṃ śapharīva jalāśayam | kṛṣṇaṃ labdhvā pūrvameva dṛṣṭā sābhūnna tūttaram,ततश् च- भ्रमरीवाम्बुजारण्यं शफरीव जलाशयम् । कृष्णं लब्ध्वा पूर्वमेव दृष्टा साभून्न तूत्तरम्
+"jgc_1,29.52",atha svādhīnabhartṛkā | nityaṃ yā yācitāpi priyatama-hariṇā necchati sparśa-mātraṃ vācā seyaṃ muhus taṃ nidiśati rasanām apy aho saṃvarītum | tan manye nūnam asyāvayava-samuditir divya-sīdhu-prakāraḥ saṅgād apy aṅga yasya prabhavati muhur unmāda-lakṣmīr amūdṛk,अथ स्वाधीनभर्तृका । नित्यं या याचितापि प्रियतम-हरिणा नेच्छति स्पर्श-मात्रं वाचा सेयं मुहुस् तं निदिशति रसनाम् अप्य् अहो संवरीतुम् । तन् मन्ये नूनम् अस्यावयव-समुदितिर् दिव्य-सीधु-प्रकारः सङ्गाद् अप्य् अङ्ग यस्य प्रभवति मुहुर् उन्माद-लक्ष्मीर् अमूदृक्
+"jgc_1,29.53",tatra ca vakti rūpaṃ yadā kṛṣṇas tadā sā rādhikādhikam | śṛṇoti naiva tat tasya paśyantī rūpam adbhutam,तत्र च वक्ति रूपं यदा कृष्णस् तदा सा राधिकाधिकम् । शृणोति नैव तत् तस्य पश्यन्ती रूपम् अद्भुतम्
+"jgc_1,29.54",,
+"jgc_1,29.55",,
+"jgc_1,29.56",,
+"jgc_1,29.57",,
+"jgc_1,29.58",,
+"jgc_1,29.59",,
+"jgc_1,29.60",,
+"jgc_1,29.61",iti |,इति ।
+"jgc_1,29.62",,
+"jgc_1,29.63",rātrāv adyātimātraṃ praṇayi-janam ahaṃ taṃ dadarśāpy asau māṃ naitāvan-mātram atra pratinava-madanaṃ hanta pasparśa ca drāk | yady eṣa svapna eva sphurati na hi tadāpy ātmanaḥ prāṇa-rakṣāṃ manye jāgrad-daśā vā tad api na hi hahā kṛṣṇa-kānte kva nu tvam,रात्राव् अद्यातिमात्रं प्रणयि-जनम् अहं तं ददर्शाप्य् असौ मां नैतावन्-मात्रम् अत्र प्रतिनव-मदनं हन्त पस्पर्श च द्राक् । यद्य् एष स्वप्न एव स्फुरति न हि तदाप्य् आत्मनः प्राण-रक्षां मन्ये जाग्रद्-दशा वा तद् अपि न हि हहा कृष्ण-कान्ते क्व नु त्वम्
+"jgc_1,29.65","śyāmāṅgam antarā dehaḥ suhṛdaḥ sarva eva ca | antar-mano-bhidas tāpaṃ dadhate vahni-jālavat ||jgc_1,29_64|| iti | evaṃ saṃcakrudhus te te rurudhuś ca vadhur yadā | tadā kṛṣṇas tīrtha-yātrāṃ tṛṣṇayā cchadma nirmame","श्यामाङ्गम् अन्तरा देहः सुहृदः सर्व एव च । अन्तर्-मनो-भिदस् तापं दधते वह्नि-जालवत् ॥ज्ग्च्_१,२९_६४॥ इति । एवं संचक्रुधुस् ते ते रुरुधुश् च वधुर् यदा । तदा कृष्णस् तीर्थ-यात्रां तृष्णया च्छद्म निर्ममे"
+"jgc_1,29.66",yadā kṛṣṇānuraktābhiḥ sā yātrā tābhir ākali | mano-rājyaṃ tadā prājyam acāyi niracāyi ca,यदा कृष्णानुरक्ताभिः सा यात्रा ताभिर् आकलि । मनो-राज्यं तदा प्राज्यम् अचायि निरचायि च
+"jgc_1,29.69","yadā pratasthe govindo vindan śakaṭam unnatam | tadā dṛk-pakṣiṇāṃ tābhir lakṣitā bandhu-vicyutiḥ ||jgc_1,29_67|| rātriṃ rātriṃ vasanti sma yatra te tatra niścitam | abhūd amūṣu samprāptir vidhor dākṣāyaṇīṣv iva ||jgc_1,29_68|| tathā hi- tābhiḥ svasya vidūrakābhir abhisāro' dyan-madābhis tadā gaty-arthaṃ kṛta-vāsakābhir udita-prollāsi-tat-kelibhiḥ | kābhiścit parivañcitābhir ativyāptābhir udvāsita- dvandvābhir vividha-sva-kelim abhajat tasmin sa kṛ���ṇaḥ pathi","यदा प्रतस्थे गोविन्दो विन्दन् शकटम् उन्नतम् । तदा दृक्-पक्षिणां ताभिर् लक्षिता बन्धु-विच्युतिः ॥ज्ग्च्_१,२९_६७॥ रात्रिं रात्रिं वसन्ति स्म यत्र ते तत्र निश्चितम् । अभूद् अमूषु सम्प्राप्तिर् विधोर् दाक्षायणीष्व् इव ॥ज्ग्च्_१,२९_६८॥ तथा हि- ताभिः स्वस्य विदूरकाभिर् अभिसारोऽ द्यन्-मदाभिस् तदा गत्य्-अर्थं कृत-वासकाभिर् उदित-प्रोल्लासि-तत्-केलिभिः । काभिश्चित् परिवञ्चिताभिर् अतिव्याप्ताभिर् उद्वासित- द्वन्द्वाभिर् विविध-स्व-केलिम् अभजत् तस्मिन् स कृष्णः पथि"
+"jgc_1,29.71","yarhi ca tīrthaṃ yātā gokulalokāstadā harirvidadhe | guṇajīvistrīveśaṃ tāsāmāsattisaukhyāya ||jgc_1,29_70||","यर्हि च तीर्थं याता गोकुललोकास्तदा हरिर्विदधे । गुणजीविस्त्रीवेशं तासामासत्तिसौख्याय ॥ज्ग्च्_१,२९_७०॥"
+"jgc_1,29.72",,
+"jgc_1,29.73",,
+"jgc_1,29.74",śyāmā vaiṇavikīyaṃ vidūra-vāsā niśārdham udbhūtam | sakhya-sthalam idam alpaṃ tan mama talpaṃ tu saṃkucad bhavatu,श्यामा वैणविकीयं विदूर-वासा निशार्धम् उद्भूतम् । सख्य-स्थलम् इदम् अल्पं तन् मम तल्पं तु संकुचद् भवतु
+"jgc_1,29.82","kavir iyam atulā bhavatu śyāma-vyaktiḥ svadhīta-tad-vidyā | asmākaṃ raha eṣā katham iva jānāti tan na jānāmi ||jgc_1,29_75|| śyāmā citra-karīyaṃ citraṃ vijane prakāśayati | mām iva kām api yatra sva-tulita-puṃsānvitāṃ sakhi vyadhita ||jgc_1,29_76|| rahasi tad etad vadmi tvayi sakhi na paratra kutrāpi | tāmbūlikīyam asitā mohana-mantraṃ vijānāti ||jgc_1,29_77|| seyaṃ mālā-kārī-mūrtir mālāḥ prasārayati | tasya śyāmala-mūrteḥ kasmāt puṣpeṣu vāsanāṃ tanute ||jgc_1,29_78|| phala-vikrayiṇī śyāmā phalam iha vividhaṃ prasārayati | bilvaṃ kevalam atha kiṃ gṛhṇaty asmān vilokayati ||jgc_1,29_79|| seyaṃ śyāmā na satī hāra-vyatihāra-sambhavad-dravyā | aparicitāpi svayam atha maṇisara-paridhāpanaṃ vaṣṭi ||jgc_1,29_80|| yad-avadhi tad-aguru-sattvaṃ tasyā gṛhṇāmi gandha-jīvinyāḥ | tad-avadhi guravo mayi sakhi kṛṣṇam akṛṣṇaṃ ca bruvate ||jgc_1,29_81||","कविर् इयम् अतुला भवतु श्याम-व्यक्तिः स्वधीत-तद्-विद्या । अस्माकं रह एषा कथम् इव जानाति तन् न जानामि ॥ज्ग्च्_१,२९_७५॥ श्यामा चित्र-करीयं चित्रं विजने प्रकाशयति । माम् इव काम् अपि यत्र स्व-तुलित-पुंसान्वितां सखि व्यधित ॥ज्ग्च्_१,२९_७६॥ रहसि तद् एतद् वद्मि त्वयि सखि न परत्र कुत्रापि । ताम्बूलिकीयम् असिता मोहन-मन्त्रं विजानाति ॥ज्ग्च्_१,२९_७७॥ सेयं माला-कारी-मूर्तिर् मालाः प्रसारयति । तस्य श्यामल-मूर्तेः कस्मात् पुष्पेषु वासनां तनुते ॥ज्ग्च्_१,२९_७८॥ फल-विक्रयिणी श्यामा फलम् इह विविधं प्रसारयति । बिल्वं केवलम् अथ किं गृह्णत्य् अस्मान् विलोकयति ॥ज्ग्च्_१,२९_७९॥ सेयं श्यामा न सती हार-व्यतिहार-सम्भवद्-द्रव्या । अपरिचितापि स्वयम् अथ मणिसर-परिधापनं वष्टि ॥ज्ग्च्_१,२९_८०॥ यद्-अवधि तद्-अगुरु-सत्त्वं तस्या गृह्णामि गन्ध-जीविन्याः । तद्-अवधि गुरवो मयि सखि कृष्णम् अकृष्णं च ब्रुवते ॥ज्ग्च्_१,२९_८१॥"
+"jgc_1,29.86","aham iha rañjana-kārī śyāmābhikhyā jagad-gata-khyātiḥ | yā mama vastraṃ vaste vikasati hṛt-kañja-rañjanāpy asyāḥ ||jgc_1,29_83|| darpaṇa-kārmuka-vidruma-muktā vikretum īhase spaṣṭam | gūḍhaṃ sampuṭa-yugalaṃ kretum ahaṃ tu vrajastri pṛcchāmi ||jgc_1,29_84|| saṃvāhana-nipuṇātmā sutanur ahaṃ tava niṣevaṇaṃ lipsuḥ | mat-sparśāṃśaja-saukhyaṃ subhage brāhmaṃ sukhaṃ jayati ||jgc_1,29_85||","अहम् इह रञ्जन-कारी श्यामाभिख्या जगद्-गत-ख्यातिः । या मम वस्त्रं वस्ते विकसति हृत्-कञ्ज-रञ्जनाप्य् अस्याः ॥ज्ग्च्_१,२९_८३॥ दर्पण-कार्मुक-विद्रुम-मुक्ता विक्रेतुम् ईहसे स्पष्टम् । गूढं सम्पुट-युगलं क्रेतुम् अहं तु व्रजस्त्रि पृच्छामि ॥ज्ग्च्_१,२९_८४॥ संवाहन-निपुणात्मा सुतनुर् अहं तव निषेवणं लिप्सुः । मत्-स्पर्शांशज-सौख्यं सुभगे ब्राह्मं सुखं जयति ॥ज्ग्च्_१,२९_८५॥"
+"jgc_1,29.87",andhakāra-maya-pakṣa-lakṣitām ambikā-vana-gatiṃ vidhāya tām | yady adiṣṭam abhavan murāriṇā miṣṭam iṣṭam ataniṣṭa tad bahu,अन्धकार-मय-पक्ष-लक्षिताम् अम्बिका-वन-गतिं विधाय ताम् । यद्य् अदिष्टम् अभवन् मुरारिणा मिष्टम् इष्टम् अतनिष्ट तद् बहु
+"jgc_1,29.88",,
+"jgc_1,29.89",,
+"jgc_1,30.1",iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu rahaḥ-kutūhala-vaha-bahala-rahaḥ krīḍākhyam ekonatriṃśaṃ pūraṇam ||29|| (30) atha triṃśaṃ pūraṇam nirvrīḍa-horikā-vikrīḍanaṃ,इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु रहः-कुतूहल-वह-बहल-रहः क्रीडाख्यम् एकोनत्रिंशं पूरणम् ॥२९॥ (३०) अथ त्रिंशं पूरणम् निर्व्रीड-होरिका-विक्रीडनं
+"jgc_1,30.2",,
+"jgc_1,30.3",,
+"jgc_1,30.4",,
+"jgc_1,30.5",tataś ca- agre śubhraṃ rauhiṇeyaṃ vidhāya śrī-govindaḥ pradravac chaṅkhacūḍam | kīrti-stoma-prāyatāṃ tasya tanvann eṣa prāyas taṃ purastāt karoti,ततश् च- अग्रे शुभ्रं रौहिणेयं विधाय श्री-गोविन्दः प्रद्रवच् छङ्खचूडम् । कीर्ति-स्तोम-प्रायतां तस्य तन्वन्न् एष प्रायस् तं पुरस्तात् करोति
+"jgc_1,30.6",vilokya sa-balaṃ hariṃ parama-vikramaṃ sa-kramaṃ visṛjya vanitā-janaṃ tvaritam adravad guhyakaḥ | balasya kila kālatām amata mṛtyutāṃ yad dharer mṛgaṃ tad ucitaṃ yataḥ sa sa jagāma tat tat kṛtim,विलोक्य स-बलं हरिं परम-विक्रमं स-क्रमं विसृज्य वनिता-जनं त्वरितम् अद्रवद् गुह्यकः । बलस्य किल कालताम् अमत मृत्युतां यद् धरेर् मृगं तद् उचितं यतः स स जगाम तत् तत् कृतिम्
+"jgc_1,30.7",,
+"jgc_1,30.8",,
+"jgc_1,30.9",,
+"jgc_1,30.10",,
+"jgc_1,30.11",,
+"jgc_1,30.12",hime gate hima-rucir ujjvalaṃ babhāv aphalguni sva-mahasi phalgu-parva ca | na vābhavan katham atha tatra gopikā madotkarād api paribhūta-gopikā,हिमे गते हिम-रुचिर् उज्ज्वलं बभाव् अफल्गुनि स्व-महसि फल्गु-पर्व च । न वाभवन् कथम् अथ तत्र गोपिका मदोत्कराद् अपि परिभूत-गोपिका
+"jgc_1,30.13",,
+"jgc_1,30.14",,
+"jgc_1,30.15",,
+"jgc_1,30.16",,
+"jgc_1,30.17",,
+"jgc_1,30.18",kiṃ ca- drāghiṣṭa-kṣepiṣṭha-preṣṭha-variṣṭha-sthaviṣṭha-baṃhiṣṭhāḥ | asman-nṛpateḥ purataḥ sarve garveṇa ricyante,किं च- द्राघिष्ट-क्षेपिष्ठ-प्रेष्ठ-वरिष्ठ-स्थविष्ठ-बंहिष्ठाः । अस्मन्-नृपतेः पुरतः सर्वे गर्वेण रिच्यन्ते
+"jgc_1,30.19",api ca- vṛndiṣṭha-kṣodiṣṭha-jyeṣṭha-gariṣṭha-hrasiṣṭha-sādhiṣṭhāḥ | asman-nṛpater agre viparītābhā-parītāḥ syuḥ,अपि च- वृन्दिष्ठ-क्षोदिष्ठ-ज्येष्ठ-गरिष्ठ-ह्रसिष्ठ-साधिष्ठाः । अस्मन्-नृपतेर् अग्रे विपरीताभा-परीताः स्युः
+"jgc_1,30.20",,
+"jgc_1,30.21",,
+"jgc_1,30.22",,
+"jgc_1,30.23",,
+"jgc_1,30.24",,
+"jgc_1,30.25",,
+"jgc_1,30.26",,
+"jgc_1,30.27",,
+"jgc_1,31.1",iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu nirvrīḍa-horikā-vikrīḍanaṃ nāma triṃśaṃ pūraṇam ||30|| (31) athaikatriṃśaṃ pūraṇam nānā-rāga-vicitra-caritra-citram,इति श्री-श्री-गोपाल-चम्पूम् अनु निर्व्रीड-होरिका-विक्रीडनं नाम त्रिंशं पूरणम् ॥३०॥ (३१) अथैकत्रिंशं पूरणम् नाना-राग-विचित्र-चरित्र-चित्रम्
+"jgc_1,31.2",kiṃcit kiṃcin mūtraṇād āpagānāṃ gūtha-tyāgād gaṇḍa-śailāvalīnām | sṛṣṭiṃ kartā paśyatāriṣṭa-nāmā devāriṣṭaḥ parvatātmā pratītaḥ,किंचित् किंचिन् मूत्रणाद् आपगानां गूथ-त्यागाद् गण्ड-शैलावलीनाम् । सृष्टिं कर्ता पश्यतारिष्ट-नामा देवारिष्टः पर्वतात्मा प्रतीतः
+"jgc_1,31.4","vṛṣa-dambhī sa-saṃrambhaṃ rambhaṇaṃ yad-vyadhād asau | tenāsīd vyakta-sandarbhaḥ svayaṃ go-garbha-pātinā ||jgc_1,31_3|| vapraṃ yadāpaskirate sma śṛṅgā- dibhir vikurvāṇatā vṛṣaḥ saḥ | tadākhilaṃ gokulam āśu mṛdbhiḥ pracchannam āsīd vana-maṇḍalaṃ ca","वृष-दम्भी स-संरम्भं रम्भणं यद्-व्यधाद् असौ । तेनासीद् व्यक्त-सन्दर्भः स्वयं गो-गर्भ-पातिना ॥ज्ग्च्_१,३१_३॥ वप्रं यदापस्किरते स्म शृङ्गा- दिभिर् विकुर्वाणता वृषः सः । तदाखिलं गोकुलम् आशु मृद्भिः प्रच्छन्नम् आसीद् वन-मण्डलं च"
+"jgc_1,31.5",yatra tatra khuram ādadhāti sa kṣmāpi tatra valate vidīrṇatām | netra-tulya-vilataḥ samucchritaṃ vāri rodana-nibhaṃ bibharti ca,यत्र तत्र खुरम् आदधाति स क्ष्मापि तत्र वलते विदीर्णताम् । नेत्र-तुल्य-विलतः समुच्छ्रितं वारि रोदन-निभं बिभर्ति च
+"jgc_1,31.6",,
+"jgc_1,31.7",iti |,इति ।
+"jgc_1,31.8",,
+"jgc_1,31.9",kṛṣṇaḥ sakhyuḥ skandha-deśe sva-bāhuṃ nikṣipyāsāv uddhasann eva tasthau | yena krodhaṃ vardhayāmāsa tasya preyo-vargāṇāṃ ca sandeha-sargam,कृष्णः सख्युः स्कन्ध-देशे स्व-बाहुं निक्षिप्यासाव् उद्धसन्न् एव तस्थौ । येन क्रोधं वर्धयामास तस्य प्रेयो-वर्गाणां च सन्देह-सर्गम्
+"jgc_1,31.11","vṛṣas tv asau raja iva puccha-mārjanī- paribhramair ghana-gaṇa-lakṣam utkṣipan | kṣitiṃ kṣatām atha khura-vajra-vijvalat- khanitrakair vidadhad agād dhariṃ prati ||jgc_1,31_10|| sa vajrati sma na param āśu vidravaṃ prati dviṣat-pratirutatī-vratāṃ prati | na kevalaṃ harir iha hā samāyayau sakhāpi yaḥ parikṛta-tad-bhujāṃsakaḥ","वृषस् त्व् असौ रज इव पुच्छ-मार्जनी- परिभ्रमैर् घन-गण-लक्षम् उत्क्षिपन् । क्षितिं क्षताम् अथ खुर-वज्र-विज्वलत्- खनित्रकैर् विदधद् अगाद् धरिं प्रति ॥ज्ग्च्_१,३१_१०॥ स वज्रति स्म न परम् आशु विद्रवं प्रति द्विषत्-प्रतिरुतती-व्रतां प्रति । न केवलं हरिर् इह हा समाययौ सखापि यः परिकृत-तद्-भुजांसकः"
+"jgc_1,31.12",,
+"jgc_1,31.13",bāhu-pāśa-sita-tīvra-śṛṅgakaḥ sa sphuṭaṃ pratimukhaṃ sarann api | pratyag aṣṭādaśa ca kramān balād dity-apatya-ripuṇāpayāpitaḥ,बाहु-पाश-सित-तीव्र-शृङ्गकः स स्फुटं प्रतिमुखं सरन्न् अ���ि । प्रत्यग् अष्टादश च क्रमान् बलाद् दित्य्-अपत्य-रिपुणापयापितः
+"jgc_1,31.14",ayam uddhutas tad iha nāsti bhāratā na phalaṃ vinodana-kalā-vinodataḥ | iti mādhavaḥ sphuṭam ariṣṭam utkṣipan nati-rīḍhayā bata vivṛttim āṭiṭat,अयम् उद्धुतस् तद् इह नास्ति भारता न फलं विनोदन-कला-विनोदतः । इति माधवः स्फुटम् अरिष्टम् उत्क्षिपन् नति-रीढया बत विवृत्तिम् आटिटत्
+"jgc_1,31.16","vyavartata hari-kṣiptaḥ paraṃ nokṣāsuraḥ kṣitau | hāsāveśa-vaśe kṣiptaḥ svarge' pi svargiṇāṃ gaṇaḥ ||jgc_1,31_15|| papāta pucchaṃ bhuvi śṛṅgayor balāc chṛṅge tu pucchasya nipetatur bhuvi | pṛṣṭhāṅghri caivaṃ vṛṣa-rakṣasas tadā yuktaṃ tad asmin viparīta-kāriṇi","व्यवर्तत हरि-क्षिप्तः परं नोक्षासुरः क्षितौ । हासावेश-वशे क्षिप्तः स्वर्गेऽ पि स्वर्गिणां गणः ॥ज्ग्च्_१,३१_१५॥ पपात पुच्छं भुवि शृङ्गयोर् बलाच् छृङ्गे तु पुच्छस्य निपेततुर् भुवि । पृष्ठाङ्घ्रि चैवं वृष-रक्षसस् तदा युक्तं तद् अस्मिन् विपरीत-कारिणि"
+"jgc_1,31.17",tajjā lajjāpy utthitā tasya so' pi pratyuttasthāv abhyayuṅktāpi bhūyaḥ | kṛṣṇas tv enaṃ pātayan vāma-śṛṅge- ṇotkṛttenāmuṣya vaktraṃ cukuṭṭa,तज्जा लज्जाप्य् उत्थिता तस्य सोऽ पि प्रत्युत्तस्थाव् अभ्ययुङ्क्तापि भूयः । कृष्णस् त्व् एनं पातयन् वाम-शृङ्गे- णोत्कृत्तेनामुष्य वक्त्रं चुकुट्ट
+"jgc_1,31.18",,
+"jgc_1,31.19",athārdra-vasanaṃ yathā parinipīḍayan jīvanaṃ vikarṣati janas tathā tam akarod ariṣṭaṃ hariḥ | malāni ca yadākirac chamala-mūtra-raktādikāny asyau parama-śuddhatām api jagāma kaivalyataḥ,अथार्द्र-वसनं यथा परिनिपीडयन् जीवनं विकर्षति जनस् तथा तम् अकरोद् अरिष्टं हरिः । मलानि च यदाकिरच् छमल-मूत्र-रक्तादिकान्य् अस्यौ परम-शुद्धताम् अपि जगाम कैवल्यतः
+"jgc_1,31.20",layaṃ paramam āgatas tad api yat padaṃ nairṛtaṃ yayāvayam iti smṛtaṃ munibhir etad uccai ruṣā | prasūnam atha yan mudā vavṛṣur āditeyās tad apy amitra-vilayād bhaved ucitam īdṛśāt kiṃ punaḥ,लयं परमम् आगतस् तद् अपि यत् पदं नैरृतं ययावयम् इति स्मृतं मुनिभिर् एतद् उच्चै रुषा । प्रसूनम् अथ यन् मुदा ववृषुर् आदितेयास् तद् अप्य् अमित्र-विलयाद् भवेद् उचितम् ईदृशात् किं पुनः
+"jgc_1,31.21",,
+"jgc_1,31.22",,
+"jgc_1,31.23",,
+"jgc_1,31.24",,
+"jgc_1,31.25",,
+"jgc_1,31.26",,
+"jgc_1,31.27",,
+"jgc_1,31.28",,
+"jgc_1,31.29",,
+"jgc_1,31.30",,
+"jgc_1,31.31",iti |,इति ।
+"jgc_1,31.32",,
+"jgc_1,31.33",,
+"jgc_1,31.34",,
+"jgc_1,31.35",,
+"jgc_1,31.36",,
+"jgc_1,31.37",,
+"jgc_1,31.38",,
+"jgc_1,31.39",,
+"jgc_1,31.40",,
+"jgc_1,31.41",,
+"jgc_1,31.42",iti |,इति ।
+"jgc_1,31.43",iti |,इति ।
+"jgc_1,31.44",,
+"jgc_1,31.45",tatraiva ca- abhisāre calacelā vraja-tanvīnāṃ tatī ruruce | api kiṃ vijaya-patākā dadhire' naṅgasya saṅgatiḥ,तत्रैव च- अभिसारे चलचेला व्रज-तन्वीनां तती रुरुचे । अपि किं विजय-पताका दधिरेऽ नङ्गस्य सङ्गतिः
+"jgc_1,31.46",,
+"jgc_1,31.47",,
+"jgc_1,31.48",,
+"jgc_1,31.49",,
+"jgc_1,31.50",,
+"jgc_1,31.51",missing! pratikṣaṇam amī guṇā hari-ramāsu vṛddhiṃ gatā dinaṃ dinam iti bruve kim iha sarvadaivaṃ sthite | nave vayasi kiṃtarām iha ca tatra vā kiṃtamām ariṣṭa-śamanānta-niśy ajani yatra sā carcarī,मिस्सिन्ग्! प्रतिक्षणम् अमी गुणा हरि-रमासु वृद्धिं गता दिनं दिनम् इति ब्रुवे किम् इह सर्वद���वं स्थिते । नवे वयसि किंतराम् इह च तत्र वा किंतमाम् अरिष्ट-शमनान्त-निश्य् अजनि यत्र सा चर्चरी
+"jgc_1,31.52",,
+"jgc_1,31.54","divyāḥ kānana-vīthayaḥ kṣiti-dhanaṃ govardhana-kṣauṇi-bhṛn nānā-ratna-vilāsi-rāsa-valayaṃ śubhrāṃśu-śubhrā niśā | lakṣmī-vandita-lakṣma-yoṣid-upamā-cārūpamā-puṃ-lasal- lāsyaṃ rādhikayādhikaṃ nikhilakaṃ tat kena kiṃ varṇyatām ||jgc_1,31_53|| yataḥ- jyotsnī sa didyute seva sa raṅgaḥ sva-tulādhṛtaḥ | sudṛśo' mūr amūdṛśyaḥ kṛṣṇaḥ svopama eva saḥ","दिव्याः कानन-वीथयः क्षिति-धनं गोवर्धन-क्षौणि-भृन् नाना-रत्न-विलासि-रास-वलयं शुभ्रांशु-शुभ्रा निशा । लक्ष्मी-वन्दित-लक्ष्म-योषिद्-उपमा-चारूपमा-पुं-लसल्- लास्यं राधिकयाधिकं निखिलकं तत् केन किं वर्ण्यताम् ॥ज्ग्च्_१,३१_५३॥ यतः- ज्योत्स्नी स दिद्युते सेव स रङ्गः स्व-तुलाधृतः । सुदृशोऽ मूर् अमूदृश्यः कृष्णः स्वोपम एव सः"
+"jgc_1,31.55",saundaryam iva sād-guṇyaṃ sarvordhvaṃ yatra dīvyati | sādguṇyam iva saundaryaṃ rādhikā sākhilādhikā,सौन्दर्यम् इव साद्-गुण्यं सर्वोर्ध्वं यत्र दीव्यति । साद्गुण्यम् इव सौन्दर्यं राधिका साखिलाधिका
+"jgc_1,31.56",,
+"jgc_1,31.57",iti |,इति ।
+"jgc_1,31.58",,
+"jgc_1,31.59",,
+"jgc_1,31.60",,
+"jgc_1,32.1",,
+"jgc_1,32.2",,
+"jgc_1,32.3",,
+"jgc_1,32.4",,
+"jgc_1,32.5",tataś ca- drāg-ucchalac-caraṇa-puccham atuccham etam ucchūna-roma-tati-gucchavad unnamayya | cikṣepa cāpaśataka-kṣiti-lakṣitāgre ḍiṇḍīra-piṇḍam iva vāridhi-bhaṅga-saṅghaḥ,ततश् च- द्राग्-उच्छलच्-चरण-पुच्छम् अतुच्छम् एतम् उच्छून-रोम-तति-गुच्छवद् उन्नमय्य । चिक्षेप चापशतक-क्षिति-लक्षिताग्रे डिण्डीर-पिण्डम् इव वारिधि-भङ्ग-सङ्घः
+"jgc_1,32.6",sa labdha-saṃjñaḥ punar utthitas tadā vyādāya vaktraṃ tarasāpatad dharim | so' py asya vaktre bhujam uttaraṃ hasan prādān mahā-dardūrakasya nāgavat,स लब्ध-संज्ञः पुनर् उत्थितस् तदा व्यादाय वक्त्रं तरसापतद् धरिम् । सोऽ प्य् अस्य वक्त्रे भुजम् उत्तरं हसन् प्रादान् महा-दर्दूरकस्य नागवत्
+"jgc_1,32.7",divyāhivat kṛṣṇa-bhujaś ca tad-galā- vaṭe sphuṭaṃ vīra-rasād avardhata | mahā-viṣa-jvāla-hatā ivāpi tad- radās tadā petur amuṣya tejasā,दिव्याहिवत् कृष्ण-भुजश् च तद्-गला- वटे स्फुटं वीर-रसाद् अवर्धत । महा-विष-ज्वाल-हता इवापि तद्- रदास् तदा पेतुर् अमुष्य तेजसा
+"jgc_1,32.8",dantā nipetuḥ samaindriyāṇy apy uddhūtim āpur vapur āpa kampam | jarātra tat kālam uditya mṛtyuṃ pratīkṣamāṇā kila vartate sma,दन्ता निपेतुः समैन्द्रियाण्य् अप्य् उद्धूतिम् आपुर् वपुर् आप कम्पम् । जरात्र तत् कालम् उदित्य मृत्युं प्रतीक्षमाणा किल वर्तते स्म
+"jgc_1,32.9",yadāsya kaṇṭhaṃ rurudhe sa tad-bhujas tadākhilāṅgāni vidīrṇataṃ yayuḥ | tasyaiva śokād iva tāni yat paraṃ tadāśrayāṇy eva bhavanti sarvaśaḥ,यदास्य कण्ठं रुरुधे स तद्-भुजस् तदाखिलाङ्गानि विदीर्णतं ययुः । तस्यैव शोकाद् इव तानि यत् परं तदाश्रयाण्य् एव भवन्ति सर्वशः
+"jgc_1,32.11","viśantaṃ keśinaḥ kaṇṭhaṃ kṛṣṇa-dor-daṇḍam eva kim | jagat-prāṇāśanaṃ matvā tasya prāṇā vidudruvuḥ ||jgc_1,32_10|| ekaṃ dvāraṃ ruddham etad galākhyaṃ man-niṣkrāntau tāni bhūyāṃsi kuryām | itthaṃ kiṃ tat-prāṇa-vargaḥ samantāc chidrāṇy ācaryātha tasmāt pratasthe","विशन्तं केशिनः कण्ठं कृष्ण-दोर्-दण्डम् एव किम् । जगत्-प्राणाशनं मत्वा तस्य प्राणा विदुद्रुवुः ॥ज्ग्च्_१,३२_१०॥ एकं द्वारं रुद्धम् एतद् गलाख्यं मन्-निष्क्रान्तौ तानि भूयांसि कुर्याम् । इत्थं किं तत्-प्राण-वर्गः समन्ताच् छिद्राण्य् आचर्याथ तस्मात् प्रतस्थे"
+"jgc_1,32.12",tasya prāṇe nirgate deha-gehāt kārṣṇo bāhur nirgataḥ prāghuṇābhaḥ | gehaṃ tac ca svāminaṃ taṃ vinābhūt khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ diṣṭataḥ kiṃ ca naṣṭam,तस्य प्राणे निर्गते देह-गेहात् कार्ष्णो बाहुर् निर्गतः प्राघुणाभः । गेहं तच् च स्वामिनं तं विनाभूत् खण्डं खण्डं दिष्टतः किं च नष्टम्
+"jgc_1,32.13",keśikaṇṭhā-vaṭāt tena nirakoṣi yadā bhujaḥ | tadā svabhāvam evāptaḥ saṃhāre divya-bāṇavat,केशिकण्ठा-वटात् तेन निरकोषि यदा भुजः । तदा स्वभावम् एवाप्तः संहारे दिव्य-बाणवत्
+"jgc_1,32.14",ante muktaṃ tena gūtham ity uktaṃ yuktam iṣyate | tādṛśāṃ mukti-kṛt-kṛṣṇa-kṛpā yā sātiyuktikā,अन्ते मुक्तं तेन गूथम् इत्य् उक्तं युक्तम् इष्यते । तादृशां मुक्ति-कृत्-कृष्ण-कृपा या सातियुक्तिका
+"jgc_1,32.16","dvidhākṛtaṃ keśi-dehaṃ varṇayanti dvidhākṛtam | jarāsandha-nibhaṃ kecit kecit karkaṭikā-nibham ||jgc_1,32_15||","द्विधाकृतं केशि-देहं वर्णयन्ति द्विधाकृतम् । जरासन्ध-निभं केचित् केचित् कर्कटिका-निभम् ॥ज्ग्च्_१,३२_१५॥"
+"jgc_1,32.17",iti | atha vrajaḥ kala-kala-śabdam abdavat sṛjan muhur harim acalaṃ mudāvṛṇot | sa vṛṣṭivat pramadajam asram asravaj jhara-prabhaṃ sa ca tad asūta bhūtale,इति । अथ व्रजः कल-कल-शब्दम् अब्दवत् सृजन् मुहुर् हरिम् अचलं मुदावृणोत् । स वृष्टिवत् प्रमदजम् अस्रम् अस्रवज् झर-प्रभं स च तद् असूत भूतले
+"jgc_1,32.18",,
+"jgc_1,33.1",,
+"jgc_1,33.2",,
+"jgc_1,33.3",,
+"jgc_1,33.4",hā cakṣur-ādīni hareḥ samāgame yady āgamiṣyan śravaṇādi karma ca | tad āvrajiṣyan viṣayīṇi nāpy amūny aṣūyayā dhig vyatidūyamānatām,हा चक्षुर्-आदीनि हरेः समागमे यद्य् आगमिष्यन् श्रवणादि कर्म च । तद् आव्रजिष्यन् विषयीणि नाप्य् अमून्य् अषूयया धिग् व्यतिदूयमानताम्
+"jgc_1,33.5",iti |,इति ।
+"jgc_1,33.6",,
+"jgc_1,33.7",,
+"jgc_1,33.8",iti |,इति ।
+"jgc_1,33.9",,
+"jgc_1,33.10",,
+"jgc_1,33.11",,
+"jgc_1,33.12",yā pūrvam upalabdhāsīn nava-candra-kalopamā | vahneḥ śikheva sā jātā rādhā dandagdhi hṛn mama,या पूर्वम् उपलब्धासीन् नव-चन्द्र-कलोपमा । वह्नेः शिखेव सा जाता राधा दन्दग्धि हृन् मम
+"jgc_1,33.13",rādhā prema-prādhvam atrāgato' haṃ hā prādhvaḥ śyāmāśu so' haṃ kathaṃ vā | tasmāt prādhvaṃ kṛtya dhī-vṛttayo' sminn eva prādhvaṃ kutracin nāparatra,राधा प्रेम-प्राध्वम् अत्रागतोऽ हं हा प्राध्वः श्यामाशु सोऽ हं कथं वा । तस्मात् प्राध्वं कृत्य धी-वृत्तयोऽ स्मिन्न् एव प्राध्वं कुत्रचिन् नापरत्र
+"jgc_1,33.14",,
+"jgc_1,33.15",iti |,इति ।
+"jgc_1,33.16",,
+"jgc_1,33.17",,
+"jgc_1,33.18",avilambena ye ḍimbe hasatāhasata tvayā | te sarve pūtanāpūrvāḥ pūnāḥ pūtāś ca sarvataḥ,अविलम्बेन ये डिम्बे हसताहसत त्वया । ते सर्वे पूतनापूर्वाः पूनाः पूताश् च सर्���तः
+"jgc_1,33.19",guṇair aguṇatāṃ yātas tvam asau nandanandana | bibharṣi vasudhāṃ citraṃ sthitvāpi vasudhopari,गुणैर् अगुणतां यातस् त्वम् असौ नन्दनन्दन । बिभर्षि वसुधां चित्रं स्थित्वापि वसुधोपरि
+"jgc_1,33.20",śaśadhara-mūrtiḥ śuklā gaṅgā-viśadā sarasvatī śyenī | kīrtis tava tu bakāntaka śubhrā sarvaṃ karoti śubhrābham,शशधर-मूर्तिः शुक्ला गङ्गा-विशदा सरस्वती श्येनी । कीर्तिस् तव तु बकान्तक शुभ्रा सर्वं करोति शुभ्राभम्
+"jgc_1,33.21",tvat-kīrtyā śvetitaḥ kaṃso' py etat kṛṣṇa mṛṣoditam | tat-sparśas tasya nāsty eva kintu tad-bhīti-vaikṛtam,त्वत्-कीर्त्या श्वेतितः कंसोऽ प्य् एतत् कृष्ण मृषोदितम् । तत्-स्पर्शस् तस्य नास्त्य् एव किन्तु तद्-भीति-वैकृतम्
+"jgc_1,33.22",,
+"jgc_1,33.23",tasmād vimana-sama-dhiyaṃs tvām aham āgacchamācchannam | tāṃ smārayitum avaśyaṃ yā sambhavitā bhaval-līlā,तस्माद् विमन-सम-धियंस् त्वाम् अहम् आगच्छमाच्छन्नम् । तां स्मारयितुम् अवश्यं या सम्भविता भवल्-लीला
+"jgc_1,33.24",loke' smiṃs tava bhaktā bahavaḥ kramaśaś ca te pālyāḥ | tasmād avaśyam udiyuḥ paurvāparyeṇa tā līlāḥ,लोकेऽ स्मिंस् तव भक्ता बहवः क्रमशश् च ते पाल्याः । तस्माद् अवश्यम् उदियुः पौर्वापर्येण ता लीलाः
+"jgc_1,33.25",keśinaṃ ditijam aśva-veśinaṃ yo jaghāna sa bhavān athābhavān | tān vidhātum aparān satāṃ parān uccakaiḥ prabhavitākhilāvitā,केशिनं दितिजम् अश्व-वेशिनं यो जघान स भवान् अथाभवान् । तान् विधातुम् अपरान् सतां परान् उच्चकैः प्रभविताखिलाविता
+"jgc_1,33.26",tathā hi- keli-mātreṇa te daityā yad-bhidelimatāṃ gatāḥ | pacelimas tena tāpāt kaṃsaḥ pradhvaṃsam eṣyati,तथा हि- केलि-मात्रेण ते दैत्या यद्-भिदेलिमतां गताः । पचेलिमस् तेन तापात् कंसः प्रध्वंसम् एष्यति
+"jgc_1,33.27",krūraḥ sa netuṃ sadyas tvām akrūras tu prahāsyati | tvaṃ ca mātrādikaṃ hitvā yātrāṃ taṃ hantum āpsyasi,क्रूरः स नेतुं सद्यस् त्वाम् अक्रूरस् तु प्रहास्यति । त्वं च मात्रादिकं हित्वा यात्रां तं हन्तुम् आप्स्यसि
+"jgc_1,33.28",,
+"jgc_1,33.29",,
+"jgc_1,33.30",,
+"jgc_1,33.31",,
+"jgc_1,33.32",,
+"jgc_1,33.33",,
+"jgc_1,33.34",,
+"jgc_1,33.35",,
+"jgc_1,33.36",,
+"jgc_1,33.37",,
+"jgc_1,33.38",tataś ca- yamād api samānetā gurv-apatyaṃ tvayā yadā | vivaderan mukhe tarhi miryeran narayo hṛdi,ततश् च- यमाद् अपि समानेता गुर्व्-अपत्यं त्वया यदा । विवदेरन् मुखे तर्हि मिर्येरन् नरयो हृदि
+"jgc_1,33.39",,
+"jgc_1,33.40",,
+"jgc_1,33.41",kiṃ ca- āyāsyāmīti kiṃ jalped baddhaḥ praṇaya-rajjūbhiḥ | yena baddhas tu tasyecchām anicchāṃ cānuyāti saḥ,किं च- आयास्यामीति किं जल्पेद् बद्धः प्रणय-रज्जूभिः । येन बद्धस् तु तस्येच्छाम् अनिच्छां चानुयाति सः
+"jgc_1,33.42",,
+"jgc_1,33.43",,
+"jgc_1,33.44",kiṃ ca- yady aho suta bhavān adhīśvaras tarhy api sphuratu te padābjayoḥ | prītir atra ca paratra naḥ sadā kṛṣṇatām anu yataḥ satṛṣṇatā,किं च- यद्य् अहो सुत भवान् अधीश्वरस् तर्ह्य् अपि स्फुरतु ते पदाब्जयोः । प्रीतिर् अत्र च परत्र नः सदा कृष्णताम् अनु यतः सतृष्णता
+"jgc_1,33.45",,
+"jgc_1,33.46",missing! visrasta-keśaveśādyos tayoḥ kaṃsasya bhāryayoḥ | drakṣyanti vihasiṣyanti cāṅgāni pathikā api,मिस्सिन्ग्! विस्रस्त-केशवेशाद्योस् तयोः कंसस्य भार्ययोः । द्रक्ष्यन्ति विहसिष्यन्ति चाङ्गानि पथिका अपि
+"jgc_1,33.47",,
+"jgc_1,33.48",tataś ca- indv-arka-dyota-keliṃ kutuka-kalanayā nirmimāṇāv adhṛṣyau jārāsandhaṃ tad-andhaṃ tama iva kaṭakaṃ troṭayantau bhavantau | ekaṃ taṃ māgadheśaṃ tama iva ghṛṇayā bāḍham utsṛjya parva- prāptaṃ sarvaṃ sva-bhaktaṃ sva-mahasi dadhatau bhāsyataḥ śaśvad eva,ततश् च- इन्द्व्-अर्क-द्योत-केलिं कुतुक-कलनया निर्मिमाणाव् अधृष्यौ जारासन्धं तद्-अन्धं तम इव कटकं त्रोटयन्तौ भवन्तौ । एकं तं मागधेशं तम इव घृणया बाढम् उत्सृज्य पर्व- प्राप्तं सर्वं स्व-भक्तं स्व-महसि दधतौ भास्यतः शश्वद् एव
+"jgc_1,33.49",,
+"jgc_1,33.50",,
+"jgc_1,33.51",,
+"jgc_1,33.52",iti |,इति ।
+"jgc_1,33.53",,
+"jgc_1,33.54",,
+"jgc_1,33.55",,
+"jgc_1,33.56",athavā- bhaved yaḥ proṣya-pāpīyāṃs tasya kiṃ karma śarmadam | yad yat karoti tatraiva snātvā kālaka eva saḥ,अथवा- भवेद् यः प्रोष्य-पापीयांस् तस्य किं कर्म शर्मदम् । यद् यत् करोति तत्रैव स्नात्वा कालक एव सः
+"jgc_1,33.57",,
+"jgc_1,33.58",,
+"jgc_1,33.59",,
+"jgc_1,33.60",,
+"jgc_1,33.61",,
+"jgc_1,33.62",,
+"jgc_1,33.63",,
+"jgc_1,33.64",,
+"jgc_1,33.65",,
+"jgc_1,33.66",,
+"jgc_1,33.67",,
+"jgc_1,33.68",,
+"jgc_1,33.69",,
+"jgc_1,33.70",,
+"jgc_1,33.71",vṛttāntenāmunā tu tvad-vṛttāntaḥ so' yam īkṣate | kṛtāntenācireṇa tvaṃ kṛtānta iva vartase,वृत्तान्तेनामुना तु त्वद्-वृत्तान्तः सोऽ यम् ईक्षते । कृतान्तेनाचिरेण त्वं कृतान्त इव वर्तसे
+"jgc_1,33.72",iti |,इति ।
+"jgc_1,33.73",,
+"jgc_1,33.74",,
+"jgc_1,33.75",,
+"jgc_1,33.76",iti | tadā tu- kaṃsa-pratāpitāḥ sarve vayaṃ yātā diśaṃ diśam | etarhy eva punaḥ sthānaṃ daivenāsāditāḥ svasaḥ,इति । तदा तु- कंस-प्रतापिताः सर्वे वयं याता दिशं दिशम् । एतर्ह्य् एव पुनः स्थानं दैवेनासादिताः स्वसः
+"jgc_1,33.77",iti | [bhp 10.82.21],इति । [भ्प् १०.८२.२१]
+"jgc_1,33.78",,
+"jgc_1,33.79",tataś ca- tvaṃ vrajeti nija-prema gopayann iva vatsyasi | vrajas tu sva-guṇais tatra sarva-preyān bhaviṣyati,ततश् च- त्वं व्रजेति निज-प्रेम गोपयन्न् इव वत्स्यसि । व्रजस् तु स्व-गुणैस् तत्र सर्व-प्रेयान् भविष्यति
+"jgc_1,33.80",tatra ca- yadā yadā drakṣyati tāṃ bhavāṃs tadā pūrṇaṃ samūrṇo lavitā dṛśor jalam | bhavantam apy evam amī yathāmunā kaṇṭhāntam antar hṛdayaṃ nirotsyate,तत्र च- यदा यदा द्रक्ष्यति तां भवांस् तदा पूर्णं समूर्णो लविता दृशोर् जलम् । भवन्तम् अप्य् एवम् अमी यथामुना कण्ठान्तम् अन्तर् हृदयं निरोत्स्यते
+"jgc_1,33.81",,
+"jgc_1,33.82",,
+"jgc_1,33.83",,
+"jgc_1,33.84",yajñe tasmin nṛloko nṛpati-tad-adhipā vipra-viprarṣi-varyāḥ svargasthāḥ svarga-pālās tridaśa-munivarāḥ kiṃ ca vedhāḥ śivāś ca | dṛṣṭyā śrutyāpi tat tad bahuvidha-bhagavad-rūpa-vṛndasya vijñāḥ paśyanto rūpam etat tava kim api muhur vismariṣyanti sarvam,यज्ञे तस्मिन् नृलोको नृपति-तद्-अधिपा विप्र-विप्रर्षि-वर्याः स्वर्गस्थाः स्वर्ग-पालास् त्रिदश-मुनिवराः किं च वेधाः शिवाश् च । दृष्ट्या श्रुत्यापि तत् तद् बहुविध-भगवद्-रूप-वृन्दस्य विज्ञाः पश्यन्तो रूपम् एतत् तव किम् अपि मुहुर् विस्मरिष्यन्ति सर्वम्
+"jgc_1,33.85",,
+"jgc_1,33.86",,
+"jgc_1,33.87",,
+"jgc_1,33.88",upakṛṣṇaṃ kṛṣṇa-ghoṣaḥ sugo-gopaṃ tad āpsyati | atiduḥkhaṃ duṣpratīpaṃ tad golokaṃ sa-śarma ca,उपकृष्णं कृष्ण-घोषः सुगो-गोपं तद् आप्स्यति । अतिदुःखं दुष्प्रतीपं तद् गोलोकं स-शर्म च
+"jgc_1,33.89",kiṃ ca- sāṅgaṃ yāvad vaibhavaṃ ca vrajaḥ kṛṣṇaṃ vrajiṣyati | sa-kṛṣṇam anukṛṣṇaṃ yo dhāsyate ca sa-rāmakam,किं च- साङ्गं यावद् वैभवं च व्रजः कृष्णं व्रजिष्यति । स-कृष्णम् अनुकृष्णं यो धास्यते च स-रामकम्
+"jgc_1,33.90",sadvādaśa-skandham evaṃ śrī-bhāgavatam īkṣate | yathā-śakti-budho' nyasya śakti-prati na vidyate,सद्वादश-स्कन्धम् एवं श्री-भागवतम् ईक्षते । यथा-शक्ति-बुधोऽ न्यस्य शक्ति-प्रति न विद्यते
+"jgc_1,33.91",,
+"jgc_1,33.92",tataś ca- dantavakra-citā-vahni-prāye krodhe tava svayam | vidūrathaś ca bhavitā dūrataḥ krūra-kīṭavat,ततश् च- दन्तवक्र-चिता-वह्नि-प्राये क्रोधे तव स्वयम् । विदूरथश् च भविता दूरतः क्रूर-कीटवत्
+"jgc_1,33.93",,
+"jgc_1,33.94",yataḥ- yadvat kalyantimānāṃ sukṛta-virahiṇāṃ satya-dharmāvatāraḥ pṛthvī-sthānāṃ mahāvagraha-hata-vapuṣāṃ varṣukābda-pracāraḥ | ākūpāra-hradānāṃ muni-hṛta-payasāṃ navya-gaṅgā-prasāras tadvad goṣṭha-sthitānāṃ tava viraha-rujāṃ hanta te saṅga-sāraḥ,यतः- यद्वत् कल्यन्तिमानां सुकृत-विरहिणां सत्य-धर्मावतारः पृथ्वी-स्थानां महावग्रह-हत-वपुषां वर्षुकाब्द-प्रचारः । आकूपार-ह्रदानां मुनि-हृत-पयसां नव्य-गङ्गा-प्रसारस् तद्वद् गोष्ठ-स्थितानां तव विरह-रुजां हन्त ते सङ्ग-सारः
+"jgc_1,33.95",,
+"jgc_1,33.96",,
+"jgc_1,33.97",missing! yarhy āgantāsy aghahara cirād dvārakātas tadā te sarve' py ete vraja-jani-janā śreṣṭha-madhyastha-nighnāḥ | dhāvanto' pi pratidiśam aho tat-tad-ekaika-kāryaṃ kurvanto' pi sthagita-kṛtitām eva yāsyanti hanta,मिस्सिन्ग्! यर्ह्य् आगन्तास्य् अघहर चिराद् द्वारकातस् तदा ते सर्वेऽ प्य् एते व्रज-जनि-जना श्रेष्ठ-मध्यस्थ-निघ्नाः । धावन्तोऽ पि प्रतिदिशम् अहो तत्-तद्-एकैक-कार्यं कुर्वन्तोऽ पि स्थगित-कृतिताम् एव यास्यन्ति हन्त
+"jgc_1,33.98",yadyapi gopāḥ samyak paricarituṃ tvāṃ na tarhi śakṣyanti | tad api na tat-pramadāmṛta-bhogās tvāmī sadaiva pokṣyanti,यद्यपि गोपाः सम्यक् परिचरितुं त्वां न तर्हि शक्ष्यन्ति । तद् अपि न तत्-प्रमदामृत-भोगास् त्वामी सदैव पोक्ष्यन्ति
+"jgc_1,33.99",,
+"jgc_1,33.100",dāsāś ca tava dāśārha punar āśāṃ sva-mūrtiṣu | dhāsyanti sevā-sudhayā vidhāsyanti yad āplavam,दासाश् च तव दाशार्ह पुनर् आशां स्व-मूर्तिषु । धास्यन्ति सेवा-सुधया विधास्यन्ति यद् आप्लवम्
+"jgc_1,33.101",gāvaḥ prāgvad bhavat-sphūrti-prabhāva-sthita-tad-daśāḥ | tadvad eva sadaivāmūr dhāsyanti pramadaṃ tvayi,गावः प्राग्वद् भवत्-स्फूर्ति-प्रभाव-स्थित-तद्-दशाः । तद्वद् एव सदैवामूर् धास्यन्ति प्रमदं त्वयि
+"jgc_1,33.102",śiśavaḥ paśavaś caiva vayāṃsi ca payāṃsi ca | ye' nye hṛdyā janā hṛdyās tava teṣāṃ tu kā kathā,शिशवः पशवश् चैव वयांसि च पयांसि च । येऽ न्ये हृद्या जना हृद्यास् तव तेषां तु का कथा
+"jgc_1,33.103",,
+"jgc_1,33.104",iti |,इति ।
+"jgc_1,33.105",,
+"jgc_1,33.106",,
+"jgc_1,33.107","[*9] [*9] this verse is repeated in uttara-campū, 31.43.","[*९] [*९] थिस् वेर्से इस् रेपेअतेद् इन् उत्तर-चम्पू, ३१.४३."
+"jgc_1,33.108",,
+"jgc_1,33.109",,
+"jgc_1,33.110",,
+"jgc_1,33.111",,
+"jgc_1,33.112",tatra ca- tārāsu candra-valayasya kalāḥ kalāsu tasyāticāru dadhate sphuraṇaṃ yathā śrīḥ | gopāṅganāhvaya-ramāsu viśākhikādi- sakhyaḥ sakhīṣu ca tathā vṛṣabhānu-putrīḥ,तत्र च- तारासु चन्द्र-वलयस्य कलाः कलासु तस्यातिचारु दधते स्फुरणं यथा श्रीः । गोपाङ्गनाह्वय-रमासु विशाखिकादि- सख्यः सखीषु च तथा वृषभानु-पुत्रीः
+"jgc_1,33.113",,
+"jgc_1,33.114",,
+"jgc_1,33.115",,
+"jgc_1,33.116",iti |,इति ।
+"jgc_1,33.117",asaṅkhya-gaṇana-snuṣā-gaṇa-nivāsam ākasmikaṃ kathaṃ vraja-patī tadā viadadhatus tathā tac chṛṇu | gṛhī iva taruṇa-vrajā yad iha bhānti yāvat-spṛhaṃ vanāny upavana-prabhāṇy ati-sahasra-saṃsthāny api,असङ्ख्य-गणन-स्नुषा-गण-निवासम् आकस्मिकं कथं व्रज-पती तदा विअदधतुस् तथा तच् छृणु । गृही इव तरुण-व्रजा यद् इह भान्ति यावत्-स्पृहं वनान्य् उपवन-प्रभाण्य् अति-सहस्र-संस्थान्य् अपि
+"jgc_1,33.118",,
+"jgc_1,33.119",,
+"jgc_1,33.120",tatra parjanya-varyāś ca ye gatāḥ prāg-adṛśyatām | drakṣyante te' pi tatraiva tad āścaryaṃ bhaviṣyati,तत्र पर्जन्य-वर्याश् च ये गताः प्राग्-अदृश्यताम् । द्रक्ष्यन्ते तेऽ पि तत्रैव तद् आश्चर्यं भविष्यति
+"jgc_1,33.121",tataś ca- vṛndāraṇye sa-kalpa-druma-vividha-latā-mañju-kuñjādi-dhanye ghoṣe cintāmaṇīndra-prathita-nilayatā-citta-vṛtti-pramoṣe | rāmādyaiḥ kāma-dhug-gavy-anugati-kutukī lakṣa-lakṣmī-prakāra- śrī-gopī-prāṇa-sāraḥ sa jayati nitarāṃ gopa-goptuḥ kumāraḥ,ततश् च- वृन्दारण्ये स-कल्प-द्रुम-विविध-लता-मञ्जु-कुञ्जादि-धन्ये घोषे चिन्तामणीन्द्र-प्रथित-निलयता-चित्त-वृत्ति-प्रमोषे । रामाद्यैः काम-धुग्-गव्य्-अनुगति-कुतुकी लक्ष-लक्ष्मी-प्रकार- श्री-गोपी-प्राण-सारः स जयति नितरां गोप-गोप्तुः कुमारः
+"jgc_1,33.122",,
+"jgc_1,33.123",,
+"jgc_1,33.124",tathā hi- atra śrī-vraja-rāja-rājita-sabhā-madhye krama-dhyeyatā- sādhye śrī-harir eṣa rāma-sahitaḥ pratyakṣatām āgataḥ | tatrāpi sva-kathā-prathāṃ kathayituṃ naḥ samyag ādiṣṭavān kāruṇyaṃ kim athāsya varṇyam asakṛt puṇyaṃ ca kiṃ naḥ sakhe,तथा हि- अत्र श्री-व्रज-राज-राजित-सभा-मध्ये क्रम-ध्येयता- साध्ये श्री-हरिर् एष राम-सहितः प्रत्यक्षताम् आगतः । तत्रापि स्व-कथा-प्रथां कथयितुं नः सम्यग् आदिष्टवान् कारुण्यं किम् अथास्य वर्ण्यम् असकृत् पुण्यं च किं नः सखे
+"jgc_1,33.125",,
+"jgc_1,33.126",,
+"jgc_1,33.127",adyārabhyānupālyeta lālyena bhavator dvayam | asya mātrā tathā mātā tadvat pitrā mayā pitā,अद्यारभ्यानुपाल्येत लाल्येन भवतोर् द्वयम् । अस्य मात्रा तथा माता तद्वत् पित्रा मया पिता
+"jgc_1,33.128",jaya-dhvani-yutās tadā vavṛṣur uddhatāḥ sad-dhanaṃ yathā bata sadaḥ-sadastad avagāhya bāhyaṃ gṛham | tathāntara-gatā yataś capalam eva tat-pūritaṃ sthalaṃ kila kṛta-kriyaṃ vyasṛjad ātma-labdhān janān,जय-ध्वनि-युतास् तदा ववृषुर् उद्धताः सद्-धनं यथा बत सदः-सदस्तद् अवगाह्य बाह्यं गृहम् । तथान्तर-गता यतश् चपलम् एव तत्-पूरितं स्थलं किल कृत-क्रियं व्यसृजद् आत्म-लब्धान् जनान्
+"jgc_1,33.129",,