| chapter,verse_no,sanskrit_transliteration,sanskrit_devanagari |
| 1,1.1,parameśaṃ namaskṛtya bharadvājamṛṣiṃ tataḥ harādindrakramāyātaṃ jñānaṃ śṛṇuta suvratāḥ,परमेशं नमस्कृत्य भरद्वाजमृषिं ततः हरादिन्द्रक्रमायातं ज्ञानं शृणुत सुव्रताः |
| 1,1.10,ityanīśavacovārivelānunno 'bdhineva saḥ śakreṇa na cacālaiṣāṃ dhīśailaḥ sāragauravāt,इत्यनीशवचोवारिवेलानुन्नो ऽब्धिनेव सः शक्रेण न चचालैषां धीशैलः सारगौरवात् |
| 1,1.11,na jātu devatāmūrtir asmadādiśarīravat viśiṣṭaiśvaryasampannā sāto naitannidarśanam,न जातु देवतामूर्तिर् अस्मदादिशरीरवत् विशिष्टैश्वर्यसम्पन्ना सातो नैतन्निदर्शनम् |
| 1,1.12,athāstvevaṃ ghaṭe nyāyaḥ śabdatvādindraśabdavat nādatte ghaṭaśabdo 'mbhaś candraśabdo na rājate,अथास्त्वेवं घटे न्यायः शब्दत्वादिन्द्रशब्दवत् नादत्ते घटशब्दो ऽम्भश् चन्द्रशब्दो न राजते |
| 1,1.13,athānyaviṣayaṃ vākyam astu śakrādivācakam karmarūpādiśabdānāṃ sārthakatvaṃ katham bhavet,अथान्यविषयं वाक्यम् अस्तु शक्रादिवाचकम् कर्मरूपादिशब्दानां सार्थकत्वं कथम् भवेत् |
| 1,1.14,pravādo 'pyakhilo mithyā samūlatvānna yuktimat na cedamūlaṃ bhūtānāṃ hatāḥ sarvāḥ pravṛttayaḥ,प्रवादो ऽप्यखिलो मिथ्या समूलत्वान्न युक्तिमत् न चेदमूलं भूतानां हताः सर्वाः प्रवृत्तयः |
| 1,1.15,upamanyurharaṃ dṛṣṭvā vimanyurabhavanmuniḥ kathaṃ tasya vaco mithyā yasya vaśyaḥ payonidhiḥ,उपमन्युर्हरं दृष्ट्वा विमन्युरभवन्मुनिः कथं तस्य वचो मिथ्या यस्य वश्यः पयोनिधिः |
| 1,1.16,kroḍīkṛto 'hipāśena viṣajvālāvalīmucā huṅkṛtya mocitaḥ patyā dṛṣṭaḥ śveto dhanairjanaiḥ,क्रोडीकृतो ऽहिपाशेन विषज्वालावलीमुचा हुङ्कृत्य मोचितः पत्या दृष्टः श्वेतो धनैर्जनैः |
| 1,1.17,iti vādānuṣaṅgeṇa haraśaṃsāpraharṣitān sāśrugadgadavācastān vīkṣya prīto 'bhavaddhariḥ,इति वादानुषङ्गेण हरशंसाप्रहर्षितान् साश्रुगद्गदवाचस्तान् वीक्ष्य प्रीतो ऽभवद्धरिः |
| 1,1.18,svaṃ rūpaṃ darśayāmāsa vajrī devaḥ śatakratuḥ taruṇādityasaṃkāśaṃ stūyamānaṃ marudgaṇaiḥ,स्वं रूपं दर्शयामास वज्री देवः शतक्रतुः तरुणादित्यसंकाशं स्तूयमानं मरुद्गणैः |
| 1,1.19,te tamṛgbhiryajurbhiśca sāmabhiścāstuvannatāḥ so 'bravīducyatāṃ kāmo jagatsu pravaro 'pi yaḥ,ते तमृग्भिर्यजुर्भिश्च सामभिश्चास्तुवन्नताः सो ऽब्रवीदुच्यतां कामो जगत्सु प्रवरो ऽपि यः |
| 1,1.2,nārāyaṇāśrame puṇye bharadvājādayo dvijāḥ tepuḥ śivaṃ pratiṣṭhāpya tadekāhitamānasāḥ,नारायणाश्रमे पुण्ये भरद्वाजादयो द्विजाः तेपुः शिवं प्रतिष्ठाप्य तदेकाहितमानसाः |
| 1,1.20,te vavrire śivajñānaṃ śrūyatāmiti so 'bravīt kiṃtveko 'stu mama praṣṭā nikhilaśrotṛsammataḥ,ते वव्रिरे शिवज्ञानं श्रूयतामिति सो ऽब्रवीत् किंत्वेको ऽस्तु मम प्रष्टा निखिलश्रोतृसम्मतः |
| 1,1.21,atha teṣāṃ bharadvājo bhagavānagraṇīrabhūt vāgmī pragalbhaḥ papraccha nyāyataḥ surapūjitam,अथ तेषां भरद्वाजो भगवानग्रणीरभूत् वाग्मी प्रगल्भः पप्रच्छ न्यायतः सुरपूजितम् |
| 1,1.22,kathaṃ maheśvarādetad āgataṃ jñānamuttamam kiṃ ca cetasi saṃsthāpya nirmame bhagavānidam,कथं महेश्वरादेतद् आगतं ज्ञानमुत्तमम् किं च चेतसि संस्थाप्य निर्ममे भगवानिदम् |
| 1,1.23,sṛṣṭikāle maheśānaḥ puruṣārthaprasiddhaye vidhatte vimalaṃ jñānaṃ pañcasroto 'bhilakṣitam,सृष्टिकाले महेशानः पुरुषार्थप्रसिद्धये विधत्ते विमलं ज्ञानं पञ्चस्रोतो ऽभिलक्षितम् |
| 1,1.24,tadvartivācakavrātavācyānaṣṭau maheśvarān saptakoṭiprasaṃkhyātān mantrāṃśca parame 'dhvani,तद्वर्तिवाचकव्रातवाच्यानष्टौ महेश्वरान् सप्तकोटिप्रसंख्यातान् मन्त्रांश्च परमे ऽध्वनि |
| 1,1.25,aṣṭādaśādhikaṃ cānyac chrutaṃ māyādhikāriṇām mantreśvarāṇāmūrdhvādhvasthiteśopamatejasām,अष्टादशाधिकं चान्यच् छ्रुतं मायाधिकारिणाम् मन्त्रेश्वराणामूर्ध्वाध्वस्थितेशोपमतेजसाम् |
| 1,1.26,teṣu vyaktaḥ sa bhagavān idaṃ yogyeṣu siddhaye prakāśayatyato 'nyeṣu yo 'rthaḥ samupapadyate,तेषु व्यक्तः स भगवान् इदं योग्येषु सिद्धये प्रकाशयत्यतो ऽन्येषु यो ऽर्थः समुपपद्यते |
| 1,1.27,śivodgīrṇamidaṃ jñānaṃ mantramantreśvareśvaraiḥ kāmadatvātkāmiketi pragītaṃ bahuvistaram,शिवोद्गीर्णमिदं ज्ञानं मन्त्रमन्त्रेश्वरेश्वरैः कामदत्वात्कामिकेति प्रगीतं बहुविस्तरम् |
| 1,1.28,tebhyo 'vagatya dṛgjyotir jvālālīḍhasmaradrumaḥ dadāvumāpatirmahyaṃ sahasrairbhavasaṃmitaiḥ,तेभ्यो ऽवगत्य दृग्ज्योतिर् ज्वालालीढस्मरद्रुमः ददावुमापतिर्मह्यं सहस्रैर्भवसंमितैः |
| 1,1.29,tatrāpi vistaraṃ hitvā sūtraiḥ sārārthavācakaiḥ vakṣye nirākulaṃ jñānaṃ taduktaireva bhūyasā,तत्रापि विस्तरं हित्वा सूत्रैः सारार्थवाचकैः वक्ष्ये निराकुलं ज्ञानं तदुक्तैरेव भूयसा |
| 1,1.3,atha tānbhāvitānmatvā kadācittridaśādhipaḥ tadāśramapadaṃ bheje svayaṃ tāpasaveṣabhṛt,अथ तान्भावितान्मत्वा कदाचित्त्रिदशाधिपः तदाश्रमपदं भेजे स्वयं तापसवेषभृत् |
| 1,1.4,sa taiḥ saṃpūjitaḥ pṛṣṭvā tāṃśca sarvānanāmayam provāca codanādharmaḥ kimarthaṃ nānuvartyate,स तैः संपूजितः पृष्ट्वा तांश्च सर्वाननामयम् प्रोवाच चोदनाधर्मः किमर्थं नानुवर्त्यते |
| 1,1.5,ta ūcurnanvayaṃ dharmaś codanāvihito mune devatārādhanopāyas tapasābhīṣṭasiddhaye,त ऊचुर्नन्वयं धर्मश् चोदनाविहितो मुने देवताराधनोपायस् तपसाभीष्टसिद्धये |
| 1,1.6,vede 'sti saṃhitā raudrī vācyā rudraśca devatā sānnidhyakaraṇe 'pyasmin vihitaḥ kālpiko vidhiḥ,वेदे ऽस्ति संहिता रौद्री वाच्या रुद्रश्च देवता सान्निध्यकरणे ऽप्यस्मिन् विहितः काल्पिको विधिः |
| 1,1.7,ityukte 'pi paraṃ bhāvaṃ jijñāsuḥ prahasanprabhuḥ tānāha mithyā jñānaṃ vaḥ śabdamātraṃ hi devatā,इत्युक्ते ऽपि परं भावं जिज्ञासुः प्रहसन्प्रभुः तानाह मिथ्या ज्ञानं वः शब्दमात्रं हि देवता |
| 1,1.8,śabdetaratve yugapadbhinnadeśeṣu yaṣṭṛṣu na sā prayāti sāṃnidhyaṃ mūrtatvadasmadādivat,शब्देतरत्वे युगपद्भिन्नदेशेषु यष्टृषु न सा प्रयाति सांनिध्यं मूर्तत्वदस्मदादिवत् |
| 1,1.9,na ca tatsādhakaṃ kiṃcit pramāṇaṃ bhātyabādhitam vākyaṃ tadanyathāsiddhaṃ lokavādāḥ kva sādhavaḥ,न च तत्साधकं किंचित् प्रमाणं भात्यबाधितम् वाक्यं तदन्यथासिद्धं लोकवादाः क्व साधवः |
| 1,10.1,granthijanyaṃ kalākālavidyārāganṛmātaraḥ guṇadhīgarvacittākṣamātrābhūtānyanukramāt,ग्रन्थिजन्यं कलाकालविद्यारागनृमातरः गुणधीगर्वचित्ताक्षमात्राभूतान्यनुक्रमात् |
| 1,10.10,tena prakāśarūpeṇa jñānaśaktiprarocinā sarvakārakaniṣpādyam avaiti viṣayaṃ param,तेन प्रकाशरूपेण ज्ञानशक्तिप्ररोचिना सर्वकारकनिष्पाद्यम् अवैति विषयं परम् |
| 1,10.11,tadabhivyaktacicchaktidṛṣṭārtho 'pyapipāsitaḥ naiti taṃ janakaṃ rāgaṃ tasmādevāsṛjatprabhuḥ,तदभिव्यक्तचिच्छक्तिदृष्टार्थो ऽप्यपिपासितः नैति तं जनकं रागं तस्मादेवासृजत्प्रभुः |
| 1,10.12,sa tena rañjito bhogyaṃ malīmasamapi spṛhan ādatte na ca bhuñjāno virāgamadhigacchati,स तेन रञ्जितो भोग्यं मलीमसमपि स्पृहन् आदत्ते न च भुञ्जानो विरागमधिगच्छति |
| 1,10.13,iti pravṛttaḥ karaṇaiḥ kāryarūḍhaiḥ sabhauvanaiḥ bhogabhūmiṣu nā bhuṅkte bhogānkālānuvartinaḥ,इति प्रवृत्तः करणैः कार्यरूढैः सभौवनैः भोगभूमिषु ना भुङ्क्ते भोगान्कालानुवर्तिनः |
| 1,10.14,tuṭyādipratyayasyārthaḥ kālo māyāsamudbhavaḥ kalayannā samutthānān niyatyā niyataṃ paśum,तुट्यादिप्रत्ययस्यार्थः कालो मायासमुद्भवः कलयन्ना समुत्थानान् नियत्या नियतं पशुम् |
| 1,10.15,sasādhanasya bhogasya karmatantratayā jaguḥ kecinniyāmakaṃ karma yadanyadatiricyate,ससाधनस्य भोगस्य कर्मतन्त्रतया जगुः केचिन्नियामकं कर्म यदन्यदतिरिच्यते |
| 1,10.16,bhogo 'rthaḥ sarvatattvānāṃ so 'pi karmanibandhanaḥ karmaivāstu śarīrādi tataḥ sarvamapārthakam,भोगो ऽर्थः सर्वतत्त्वानां सो ऽपि कर्मनिबन्धनः कर्मैवास्तु शरीरादि ततः सर्वमपार्थकम् |
| 1,10.17,atha dehādisāpekṣaṃ tatpumarthaprasādhakam tato niyatisāpekṣam astu karma niyāmakam,अथ देहादिसापेक्षं तत्पुमर्थप्रसाधकम् ततो नियतिसापेक्षम् अस्तु कर्म नियामकम् |
| 1,10.18,puṃstattvaṃ tata evābhūt puṃspratyayanibandhanam āpūrakaṃ pradhānāder bhauvanerudrasaṃśrayam,पुंस्तत्त्वं तत एवाभूत् पुंस्प्रत्ययनिबन्धनम् आपूरकं प्रधानादेर् भौवनेरुद्रसंश्रयम् |
| 1,10.19,tataḥ prādhānikaṃ tattvaṃ kalātattvādajījanat saptagranthinidānasya yattadgauṇasya kāraṇam,ततः प्राधानिकं तत्त्वं कलातत्त्वादजीजनत् सप्तग्रन्थिनिदानस्य यत्तद्गौणस्य कारणम् |
| 1,10.2,vidhatte dehasiddhyarthaṃ yatsākṣādyatpadāntarāt yathā yunakti yaddhetos tādṛktadadhunocyate,विधत्ते देहसिद्ध्यर्थं यत्साक्षाद्यत्पदान्तरात् यथा युनक्ति यद्धेतोस् तादृक्तदधुनोच्यते |
| 1,10.20,tato buddhyādyupādānaṃ gauṇaṃ sattvaṃ rajastamaḥ tadvṛttayaḥ prakāśādyāḥ prasiddhā eva bhūyasā,ततो बुद्ध्याद्युपादानं गौणं सत्त्वं रजस्तमः तद्वृत्तयः प्रकाशाद्याः प्रसिद्धा एव भूयसा |
| 1,10.21,trayo guṇāstathāpyekaṃ tattvaṃ tadaviyogataḥ ekaikaśrutireteṣāṃ vṛttyādhikyanibandhanā,त्रयो गुणास्तथाप्येकं तत्त्वं तदवियोगतः एकैकश्रुतिरेतेषां वृत्त्याधिक्यनिबन्धना |
| 1,10.22,na tadasti jagatyasmin vastu kiñcidacetanam yanna vyāptaṃ guṇairyasminn eko vāmiśrako guṇaḥ,न तदस्ति जगत्यस्मिन् वस्तु किञ्चिदचेतनम् यन्न व्याप्तं गुणैर्यस्मिन्न् एको वामिश्रको गुणः |
| 1,10.23,buddhitattvaṃ tato nānābhāvapratyayalakṣaṇam paraṃ tadātmano bhogyaṃ vakṣyamāṇārthasaṃskṛtam,बुद्धितत्त्वं ततो नानाभावप्रत्ययलक्षणम् परं तदात्मनो भोग्यं वक्ष्यमाणार्थसंस्कृतम् |
| 1,10.24,bhāvā buddhiguṇā dharmajñānavairāgyabhūtayaḥ sāttvikā vyatyayenaite rāgamutsṛjya tāmasāḥ,भावा बुद्धिगुणा धर्मज्ञानवैराग्यभूतयः सात्त्विका व्यत्ययेनैते रागमुत्सृज्य तामसाः |
| 1,10.25,pratyayāstadupādānās te 'ṣṭau nava caturguṇāḥ sapta pañca ca vikhyātāḥ siddhyādyā vargaśo mune,प्रत्ययास्तदुपादानास् ते ऽष्टौ नव चतुर्गुणाः सप्त पञ्च च विख्याताः सिद्ध्याद्या वर्गशो मुने |
| 1,10.26,bhāvāḥ sapratyayāsteṣāṃ leśāllakṣaṇamucyate sāṃsiddhikā vainayikāḥ prākṛtāśca bhavantyaṇoḥ,भावाः सप्रत्ययास्तेषां लेशाल्लक्षणमुच्यते सांसिद्धिका वैनयिकाः प्राकृताश्च भवन्त्यणोः |
| 1,10.27,viśiṣṭadharmasaṃskārasamuddīpitacetasām guṇaḥ sāṃsiddhiko bhāti dehābhāve 'pi pūrvavat,विशिष्टधर्मसंस्कारसमुद्दीपितचेतसाम् गुणः सांसिद्धिको भाति देहाभावे ऽपि पूर्ववत् |
| 1,10.28,lokadhīguruśāstrebhyo bhāti vainayiko guṇaḥ samarjito vainayiko manovāktanuceṣṭayā,लोकधीगुरुशास्त्रेभ्यो भाति वैनयिको गुणः समर्जितो वैनयिको मनोवाक्तनुचेष्टया |
| 1,10.29,prākṛto dehasaṃyoge vyaktaḥ svapnādibodhavat svargo muktiḥ prakṛtitvā- vighātau yonikrāntirnirayāvāptibandhau rūpeṣvarthā vainayaprākṛteṣu sampadyante savighātāḥ krameṇa,प्राकृतो देहसंयोगे व्यक्तः स्वप्नादिबोधवत् स्वर्गो मुक्तिः प्रकृतित्वा- विघातौ योनिक्रान्तिर्निरयावाप्तिबन्धौ रूपेष्वर्था वैनयप्राकृतेषु सम्पद्यन्ते सविघाताः क्रमेण |
| 1,10.3,kartṛśaktiraṇornityā vibhvī ceśvaraśaktivat tamaścchannatayārtheṣu nābhāti niranugrahā,कर्तृशक्तिरणोर्नित्या विभ्वी चेश्वरशक्तिवत् तमश्च्छन्नतयार्थेषु नाभाति निरनुग्रहा |
| 1,10.30,vaśyākrāntistatparijñānayogo bhogānicchā vighnasaṃghavyapāyaḥ bhogāsaktirnyakkṛtirdehalabdhir vighnaścārthāsteṣu sāṃsiddhikeṣu,वश्याक्रान्तिस्तत्परिज्ञानयोगो भोगानिच्छा विघ्नसंघव्यपायः भोगासक्तिर्न्यक्कृतिर्देहलब्धिर् विघ्नश्चार्थास्तेषु सांसिद्धिकेषु |
| 1,10.4,tadanugrāhakaṃ tattvaṃ kalākhyaṃ taijasaṃ haraḥ māyāṃ vikṣobhya kurute pravṛttyaṅgaṃ paraṃ hi tat,तदनुग्राहकं तत्त्वं कलाख्यं तैजसं हरः मायां विक्षोभ्य कुरुते प्रवृत्त्यङ्गं परं हि तत् |
| 1,10.5,tena pradīpakalpena tadāsvacchaciteraṇoḥ prakāśayatyekadeśaṃ vidārya timiraṃ ghanam,तेन प्रदीपकल्पेन तदास्वच्छचितेरणोः प्रकाशयत्येकदेशं विदार्य तिमिरं घनम् |
| 1,10.6,kala ityeṣa yo dhātuḥ saṃkhyāne preraṇe ca saḥ protsāraṇaṃ preraṇaṃ sā kurvatī tamasaḥ kalā,कल इत्येष यो धातुः संख्याने प्रेरणे च सः प्रोत्सारणं प्रेरणं सा कुर्वती तमसः कला |
| 1,10.7,ityetadubhayaṃ vipra saṃbhūyānanyavatsthitam bhogakriyāvidhau jantor nijaguḥ kartṛkārakam,इत्येतदुभयं विप्र संभूयानन्यवत्स्थितम् भोगक्रियाविधौ जन्तोर् निजगुः कर्तृकारकम् |
| 1,10.8,evaṃ vyaktakriyāśaktir didṛkṣurgocaraṃ dṛśaḥ bhajatyanugrahāpekṣaṃ svayaṃ draṣṭumaśaknuvat,एवं व्यक्तक्रियाशक्तिर् दिदृक्षुर्गोचरं दृशः भजत्यनुग्रहापेक्षं स्वयं द्रष्टुमशक्नुवत् |
| 1,10.9,tadarthaṃ kṣobhayitveśaḥ kalāmeva janikṣamām tattvaṃ vidyākhyamasṛjat karaṇaṃ paramātmanaḥ,तदर्थं क्षोभयित्वेशः कलामेव जनिक्षमाम् तत्त्वं विद्याख्यमसृजत् करणं परमात्मनः |
| 1,11.1,atha siddhyādivargāṇāṃ leśātsāmānyalakṣaṇam kathyate viplavo mā bhūt samāsokteḥ prabhedaśaḥ,अथ सिद्ध्यादिवर्गाणां लेशात्सामान्यलक्षणम् कथ्यते विप्लवो मा भूत् समासोक्तेः प्रभेदशः |
| 1,11.10,vyañjakāntarasadbhāve vyañjakaṃ yadyapārthakam manodevārthasadbhāve sati dhīrapyanarthikā,व्यञ्जकान्तरसद्भावे व्यञ्जकं यद्यपार्थकम् मनोदेवार्थसद्भावे सति धीरप्यनर्थिका |
| 1,11.11,athaivaṃ bruvate kecit karaṇatvavivakṣayā so 'pi devairmanaḥṣaṣṭhaiḥ pakṣo 'naikāntikaḥ smṛtaḥ,अथैवं ब्रुवते केचित् करणत्वविवक्षया सो ऽपि देवैर्मनःषष्ठैः पक्षो ऽनैकान्तिकः स्मृतः |
| 1,11.12,athaikaviniyogitve satyekamatiricyate śrotradṛkpāṇipādādi tato bhinnārthamastu nuḥ,अथैकविनियोगित्वे सत्येकमतिरिच्यते श्रोत्रदृक्पाणिपादादि ततो भिन्नार्थमस्तु नुः |
| 1,11.13,na caikaviniyogitvaṃ vidyābuddhyoḥ kathañcana viniyogāntaradvārā na duṣṭānekasādhyatā,न चैकविनियोगित्वं विद्याबुद्ध्योः कथञ्चन विनियोगान्तरद्वारा न दुष्टानेकसाध्यता |
| 1,11.14,vidyā vyaktāṇucicchaktir nunnākṣeśākṣagocarān svīkṛtya puṃsprayuktasya karaṇasyaiti karmatām,विद्या व्यक्ताणुचिच्छक्तिर् नुन्नाक्षेशाक्षगोचरान् स्वीकृत्य पुंस्प्रयुक्तस्य करणस्यैति कर्मताम् |
| 1,11.15,matistenetarā rāgo na gauṇastadvidharmataḥ tacca bhogyatvametadvā vītarāgastato hataḥ,मतिस्तेनेतरा रागो न गौणस्तद्विधर्मतः तच्च भोग्यत्वमेतद्वा वीतरागस्ततो हतः |
| 1,11.16,rāgo 'rtheṣvabhilāṣo yo na so 'sti viṣayadvaye karmāstu vyāpakaṃ kalpyaṃ kalpite 'pītaratra yat,रागो ऽर्थेष्वभिलाषो यो न सो ऽस्ति विषयद्वये कर्मास्तु व्यापकं कल्प्यं कल्पिते ऽपीतरत्र यत् |
| 1,11.17,karmaṇaḥ kevalasyoktaṃ niyatāveva dūṣaṇam doṣaḥ sahānavasthāno nāsāmyāddveṣarāgayoḥ,कर्मणः केवलस्योक्तं नियतावेव दूषणम् दोषः सहानवस्थानो नासाम्याद्द्वेषरागयोः |
| 1,11.18,sarvasya sarvadā sarvā pravṛttiḥ sukhabuddhijā pravṛttasya sukhaṃ duḥkhaṃ moho vāpyupajāyate,सर्वस्य सर्वदा सर्वा प्रवृत्तिः सुखबुद्धिजा प्रवृत्तस्य सुखं दुःखं मोहो वाप्युपजायते |
| 1,11.19,pravṛttyanantaraṃ dveṣo rāgastatpūrvakālataḥ dveṣānte sa punaryena vīryavadyogakāraṇam,प्रवृत्त्यनन्तरं द्वेषो रागस्तत्पूर्वकालतः द्वेषान्ते स पुनर्येन वीर्यवद्योगकारणम् |
| 1,11.2,puṃsprakṛtyādiviṣayā buddhiryā siddhiratra sā tuṣṭirnurakṛtārthasya kṛtārtho 'smīti yā matiḥ,पुंस्प्रकृत्यादिविषया बुद्धिर्या सिद्धिरत्र सा तुष्टिर्नुरकृतार्थस्य कृतार्थो ऽस्मीति या मतिः |
| 1,11.20,atha vyaktāntarādbuddher garvo 'bhūtkaraṇaṃ citaḥ vyāpārādyasya ceṣṭante śārīrāḥ pañca vāyavaḥ,अथ व्यक्तान्तराद्बुद्धेर् गर्वो ऽभूत्करणं चितः व्यापाराद्यस्य चेष्टन्ते शारीराः पञ्च वायवः |
| 1,11.21,prāṇāpānādayaste tu bhinnā vṛtterna vastutaḥ vṛttiṃ leśānnigadato bharadvāja nibodha me,प्राणापानादयस्ते तु भिन्ना वृत्तेर्न वस्तुतः वृत्तिं लेशान्निगदतो भरद्वाज निबोध मे |
| 1,11.22,vṛttiḥ praṇayanaṃ nāma yattajjīvanamucyate yattadūhaṃ matiḥ puṃsāṃ bhramatyandheva mārgatī,वृत्तिः प्रणयनं नाम यत्तज्जीवनमुच्यते यत्तदूहं मतिः पुंसां भ्रमत्यन्धेव मार्गती |
| 1,11.23,tatkurvannucyate prāṇaḥ prāṇo vā prāṇayogataḥ cityātivāhike śaktau prāṇaśabdaḥ kalāsu ca,तत्कुर्वन्नुच्यते प्राणः प्राणो वा प्राणयोगतः चित्यातिवाहिके शक्तौ प्राणशब्दः कलासु च |
| 1,11.24,tathāpanayanaṃ bhuktapītaviṇmūtraretasām kurvannapānaśabdena gīyate tattvadarśibhiḥ,तथापनयनं भुक्तपीतविण्मूत्ररेतसाम् कुर्वन्नपानशब्देन गीयते तत्त्वदर्शिभिः |
| 1,11.25,samantato 'nnapānasya samatvena samarpaṇam kurvansamāna ityukto vyāno vinamanāttanoḥ,समन्ततो ऽन्नपानस्य समत्वेन समर्पणम् कुर्वन्समान इत्युक्तो व्यानो विनमनात्तनोः |
| 1,11.26,vivakṣāyatnapūrveṇa koṣṭhavyomaguṇadhvaneḥ vāgindriyasahāyena kriyate yena varṇatā,विवक्षायत्नपूर्वेण कोष्ठव्योमगुणध्वनेः वागिन्द्रियसहायेन क्रियते येन वर्णता |
| 1,11.27,sa udānaḥ śarīre 'smin sthānaṃ yadyasya dhāraṇe jayaḥ phalaṃ vācyaśeṣaṃ patyā skandhāntareritam,स उदानः शरीरे ऽस्मिन् स्थानं यद्यस्य धारणे जयः फलं वाच्यशेषं पत्या स्कन्धान्तरेरितम् |
| 1,11.3,aśaktiḥ kārakāpāye sadarthāprabhaviṣṇutā kiñcitsāmānyato 'nyatra matiranyā viparyayaḥ,अशक्तिः कारकापाये सदर्थाप्रभविष्णुता किञ्चित्सामान्यतो ऽन्यत्र मतिरन्या विपर्ययः |
| 1,11.4,prakāśakatayā siddhir vyaktādeḥ sattvabhāvajā prakāśārthapravṛttatvād rajoṃśaprabhavapi ca,प्रकाशकतया सिद्धिर् व्यक्तादेः सत्त्वभावजा प्रकाशार्थप्रवृत्तत्वाद् रजोंशप्रभवपि च |
| 1,11.5,tuṣṭirmithyāsvarūpatvāt tamoguṇanibandhanā sukharūpatayā brahman sāttvikyapyavasīyate,तुष्टिर्मिथ्यास्वरूपत्वात् तमोगुणनिबन्धना सुखरूपतया ब्रह्मन् सात्त्विक्यप्यवसीयते |
| 1,11.6,aśaktirapravṛttatvāt tāmasī duḥkhabhāvataḥ rājasyapi guṇo dṛṣṭaḥ kārye kāraṇasaṃśrayaḥ,अशक्तिरप्रवृत्तत्वात् तामसी दुःखभावतः राजस्यपि गुणो दृष्टः कार्ये कारणसंश्रयः |
| 1,11.7,viparyayastamoyonir mithyārūpatayā sa ca sāmānyamātrakābhāsāt sattvātmeti viniścitaḥ,विपर्ययस्तमोयोनिर् मिथ्यारूपतया स च सामान्यमात्रकाभासात् सत्त्वात्मेति विनिश्चितः |
| 1,11.8,iti buddhiprakāśo 'yaṃ bhāvapratyayalakṣaṇaḥ bodha ityucyate bodhavyaktibhūmitayā paśoḥ,इति बुद्धिप्रकाशो ऽयं भावप्रत्ययलक्षणः बोध इत्युच्यते बोधव्यक्तिभूमितया पशोः |
| 1,11.9,buddhirbodhanimittaṃ ced vidyā tadvyatiricyate rāgo 'pi satyavairāgye kalāyoniḥ karoti kim,बुद्धिर्बोधनिमित्तं चेद् विद्या तद्व्यतिरिच्यते रागो ऽपि सत्यवैराग्ये कलायोनिः करोति किम् |
| 1,12.1,atha śeṣārthasiddhyarthaṃ skandhānasyāta eva saḥ trīnniścakarṣa sattvādibhūyiṣṭhānīśaśaktigaḥ,अथ शेषार्थसिद्ध्यर्थं स्कन्धानस्यात एव सः त्रीन्निश्चकर्ष सत्त्वादिभूयिष्ठानीशशक्तिगः |
| 1,12.10,tattvāntaroktavṛttibhyo vailakṣaṇyādvilakṣaṇaḥ saṃkalpo bījamabhyeti manastatpāriśeṣyataḥ,तत्त्वान्तरोक्तवृत्तिभ्यो वैलक्षण्याद्विलक्षणः संकल्पो बीजमभ्येति मनस्तत्पारिशेष्यतः |
| 1,12.11,jñānaṃ tadakṣayogāttat kramayogitayā kramāt tathāpyābhāti yugapan nāśusaṃcaraṇādṛte,ज्ञानं तदक्षयोगात्तत् क्रमयोगितया क्रमात् तथाप्याभाति युगपन् नाशुसंचरणादृते |
| 1,12.12,niyatārthatayākṣāṇi nānāyonīni kasyacit gandhādivyañjakatvācca tadādhārātmakānyapi,नियतार्थतयाक्षाणि नानायोनीनि कस्यचित् गन्धादिव्यञ्जकत्वाच्च तदाधारात्मकान्यपि |
| 1,12.13,śabdaikagrāhakaṃ śrotraṃ sparśaikagrāhiṇī ca tvak tathāstu yadi nādatte saguṇaṃ kāraṇāntaram,शब्दैकग्राहकं श्रोत्रं स्पर्शैकग्राहिणी च त्वक् तथास्तु यदि नादत्ते सगुणं कारणान्तरम् |
| 1,12.14,tvagindriyamayuktārthagrāhi yuktaparāṅmukham tejovārimahīdravyaṃ dṛgādatte sarūpakam,त्वगिन्द्रियमयुक्तार्थग्राहि युक्तपराङ्मुखम् तेजोवारिमहीद्रव्यं दृगादत्ते सरूपकम् |
| 1,12.15,tatastridravyajā sā syān na pareṇeṣyate tathā yenopalabhyate yo 'rthaḥ sa tasyārthasya kāraṇam,ततस्त्रिद्रव्यजा सा स्यान् न परेणेष्यते तथा येनोपलभ्यते यो ऽर्थः स तस्यार्थस्य कारणम् |
| 1,12.16,na prāptamapi karmādi seyaṃ vyasanasantatiḥ karṇarandhraviśiṣṭaṃ khaṃ śabdavargāvabhāsakam,न प्राप्तमपि कर्मादि सेयं व्यसनसन्ततिः कर्णरन्ध्रविशिष्टं खं शब्दवर्गावभासकम् |
| 1,12.17,nāsārandhaviśiṣṭaṃ tad brūta kena nivāryate tadadṛṣṭāvaruddhaṃ vā tadapyanyatra kiṃ kṛtam,नासारन्धविशिष्टं तद् ब्रूत केन निवार्यते तददृष्टावरुद्धं वा तदप्यन्यत्र किं कृतम् |
| 1,12.18,prāptaṃ gṛhṇāti nātodye śaptaṃ kenāpi dasyunā yuktyagamye 'pi sadvākyāt pratītiraupadravā,प्राप्तं गृह्णाति नातोद्ये शप्तं केनापि दस्युना युक्त्यगम्ये ऽपि सद्वाक्यात् प्रतीतिरौपद्रवा |
| 1,12.19,mitārthādamitārthasya jyāyastvamiti sūrayaḥ vyomaprabhañjanāgnyambubhūmayo bhūtapañcakam,मितार्थादमितार्थस्य ज्यायस्त्वमिति सूरयः व्योमप्रभञ्जनाग्न्यम्बुभूमयो भूतपञ्चकम् |
| 1,12.2,taijaso vaikṛto yo 'nyo bhūtādiriti saṃsmṛtaḥ tebhyaḥ samātrakā devā mātrebhyo bhūtapañcakam,तैजसो वैकृतो यो ऽन्यो भूतादिरिति संस्मृतः तेभ्यः समात्रका देवा मात्रेभ्यो भूतपञ्चकम् |
| 1,12.20,śabdādyekottaraguṇam avakāśādivṛttimat dhūnanajvalanaplāvakharatvāvedino guṇāḥ,शब्दाद्येकोत्तरगुणम् अवकाशादिवृत्तिमत् धूननज्वलनप्लावखरत्वावेदिनो गुणाः |
| 1,12.21,śabdā vāyvādiṣu vyomni savarṇapratiśabdagāḥ vyūho 'vakāśadānaṃ ca paktisaṃgrahadhāraṇāḥ,शब्दा वाय्वादिषु व्योम्नि सवर्णप्रतिशब्दगाः व्यूहो ऽवकाशदानं च पक्तिसंग्रहधारणाः |
| 1,12.22,vāyuvyomahutāśāmbudharaṇīnāṃ ca vṛttayaḥ śabdaḥ khaguṇa eveti tadanyatropalabdhitaḥ,वायुव्योमहुताशाम्बुधरणीनां च वृत्तयः शब्दः खगुण एवेति तदन्यत्रोपलब्धितः |
| 1,12.23,bruvate bhagavan kecit sarvabhūtaguṇaḥ katham kvānyatra śravaṇākāśe kathamanyatra tadguṇaḥ,ब्रुवते भगवन् केचित् सर्वभूतगुणः कथम् क्वान्यत्र श्रवणाकाशे कथमन्यत्र तद्गुणः |
| 1,12.24,pareṣṭādāśrayāttatra nirṇetānubhavo nṛṇām kadācitkarṇamūle 'pi saṃvidityatha manyase,परेष्टादाश्रयात्तत्र निर्णेतानुभवो नृणाम् कदाचित्कर्णमूले ऽपि संविदित्यथ मन्यसे |
| 1,12.25,śrotravṛttivadasyāpi pariṇāmo 'stu kā kṣatiḥ āgamādhyakṣavihatā hetavo nārthasādhakāḥ,श्रोत्रवृत्तिवदस्यापि परिणामो ऽस्तु का क्षतिः आगमाध्यक्षविहता हेतवो नार्थसाधकाः |
| 1,12.26,kālātyayāpadiṣṭatvād iti nyāyavido viduḥ ityapi sthitamevāyaṃ gandho 'pyastu nabhoguṇaḥ,कालात्ययापदिष्टत्वाद् इति न्यायविदो विदुः इत्यपि स्थितमेवायं गन्धो ऽप्यस्तु नभोगुणः |
| 1,12.27,yena ketakapuṣpāder vaikṛṣṭye 'pyupalabhyate iti pañcasu śabdo 'yaṃ sparśo bhūtacatuṣṭaye,येन केतकपुष्पादेर् वैकृष्ट्ये ऽप्युपलभ्यते इति पञ्चसु शब्दो ऽयं स्पर्शो भूतचतुष्टये |
| 1,12.28,aśītoṣṇo mahīvāyvoḥ śītoṣṇau vāritejasoḥ bhāsvadagnau jale śuklaṃ kṣitau śuklādyanekadhā,अशीतोष्णो महीवाय्वोः शीतोष्णौ वारितेजसोः भास्वदग्नौ जले शुक्लं क्षितौ शुक्लाद्यनेकधा |
| 1,12.29,rūpaṃ triṣu raso 'mbhaḥsu madhuraḥ ṣaḍvidhaḥ kṣitau gandhaḥ kṣitāvasūrabhiḥ surabhiśca mato budhaiḥ,रूपं त्रिषु रसो ऽम्भःसु मधुरः षड्विधः क्षितौ गन्धः क्षितावसूरभिः सुरभिश्च मतो बुधैः |
| 1,12.3,śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsā ca manasā saha prakāśānvayataḥ sāttvās taijasaśca sa sāttvikaḥ,श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासा च मनसा सह प्रकाशान्वयतः सात्त्वास् तैजसश्च स सात्त्विकः |
| 1,12.30,dehe 'sthimāṃsakeśatvaṅnakhadanteṣu cāvaniḥ mūtraraktakaphasvedaśukrādau vāri saṃsthitam,देहे ऽस्थिमांसकेशत्वङ्नखदन्तेषु चावनिः मूत्ररक्तकफस्वेदशुक्रादौ वारि संस्थितम् |
| 1,12.31,hṛdi paktau dṛśoḥ pitte tejastaddharmadarśanāt prāṇādivṛttibhedena nabhasvānukta eva te,हृदि पक्तौ दृशोः पित्ते तेजस्तद्धर्मदर्शनात् प्राणादिवृत्तिभेदेन नभस्वानुक्त एव ते |
| 1,12.32,garvavṛttyanuṣaṅgeṇa khaṃ samastāsu nāḍiṣu prayoktryādimahīprāntam etadaṇvarthasādhanam,गर्ववृत्त्यनुषङ्गेण खं समस्तासु नाडिषु प्रयोक्त्र्यादिमहीप्रान्तम् एतदण्वर्थसाधनम् |
| 1,12.33,pratyātmaniyataṃ bhogabhedato vyavasīyate sarvato yugapadvṛtter anutpādādasarvagam bhinnajātīyamapyekaphalaṃ dīpāṅgavastuvat,प्रत्यात्मनियतं भोगभेदतो व्यवसीयते सर्वतो युगपद्वृत्तेर् अनुत्पादादसर्वगम् भिन्नजातीयमप्येकफलं दीपाङ्गवस्तुवत् |
| 1,12.34,ityātivāhikamidaṃ vapurasya jantoś citsaṅgacidgahanagarbhavivarti leśāt naitāvatālamiti bhauvanatattvapaṅktim ādhāradehaviṣayābhyudayāya vakṣye,इत्यातिवाहिकमिदं वपुरस्य जन्तोश् चित्सङ्गचिद्गहनगर्भविवर्ति लेशात् नैतावतालमिति भौवनतत्त्वपङ्क्तिम् आधारदेहविषयाभ्युदयाय वक्ष्ये |
| 1,12.4,vāṇī pāṇī bhagaḥ pāyuḥ pādau ceti rajobhuvaḥ karmānvayādrajobhūyān gaṇo vaikāriko 'tra yaḥ,वाणी पाणी भगः पायुः पादौ चेति रजोभुवः कर्मान्वयाद्रजोभूयान् गणो वैकारिको ऽत्र यः |
| 1,12.5,śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ guṇāviśiṣṭāstanmātrās tanmātrapadayojitāḥ,शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः गुणाविशिष्टास्तन्मात्रास् तन्मात्रपदयोजिताः |
| 1,12.6,prakāśakarmakṛdvargavailakṣaṇyāttamobhavāḥ prakāśyatvācca bhūtādir ahaṅkāreṣu tāmasaḥ,प्रकाशकर्मकृद्वर्गवैलक्षण्यात्तमोभवाः प्रकाश्यत्वाच्च भूतादिर् अहङ्कारेषु तामसः |
| 1,12.7,devapravartakaṃ śīghrakāri saṃkalpadharmi ca manaḥ śabdādiviṣaye grāhakāḥ śravaṇādayaḥ,देवप्रवर्तकं शीघ्रकारि संकल्पधर्मि च मनः शब्दादिविषये ग्राहकाः श्रवणादयः |
| 1,12.8,vacanādānasaṃhlādavisargavihṛtikriyāḥ vāgādīnāṃ padānyatvaṃ pade satyapyatadguṇāḥ,वचनादानसंह्लादविसर्गविहृतिक्रियाः वागादीनां पदान्यत्वं पदे सत्यप्यतद्गुणाः |
| 1,12.9,ātmendriyārthanaikṛṣṭye sarvadevāpravṛttitā pravṛttikārakāstitvaṃ yuktito 'pyavasīyate,आत्मेन्द्रियार्थनैकृष्ट्ये सर्वदेवाप्रवृत्तिता प्रवृत्तिकारकास्तित्वं युक्तितो ऽप्यवसीयते |
| 1,13.1,athoktārthaprasiddhyarthaṃ bhuvanādi vinirmame sādhāraṇebhyo yonibhyaḥ kalādibhyo maheśvaraḥ,अथोक्तार्थप्रसिद्ध्यर्थं भुवनादि विनिर्ममे साधारणेभ्यो योनिभ्यः कलादिभ्यो महेश्वरः |
| 1,13.10,yatrāntakālatīkṣṇāṃśukoṭitejāstathāvidhaiḥ rudrairāste vṛto devaḥ kālāgniriti viśrutaḥ,यत्रान्तकालतीक्ष्णांशुकोटितेजास्तथाविधैः रुद्रैरास्ते वृतो देवः कालाग्निरिति विश्रुतः |
| 1,13.100,skandena yuddhvā suciraṃ citramayī sumāyinā sa śailastasya daityasya khyātaścitreṇa karmaṇā,स्कन्देन युद्ध्वा सुचिरं चित्रमयी सुमायिना स शैलस्तस्य दैत्यस्य ख्यातश्चित्रेण कर्मणा |
| 1,13.101,ketutāmagamattasya nāmnā krauñcaṃ taducyate śālmale śālmalīvṛkṣo haimaḥ sāhasriko 'rkabhāḥ,केतुतामगमत्तस्य नाम्ना क्रौञ्चं तदुच्यते शाल्मले शाल्मलीवृक्षो हैमः साहस्रिको ऽर्कभाः |
| 1,13.102,priyo 'marāṇāṃ tatketuḥ sa tadākhyānibandhanaḥ gomede gopatirnāma rājābhūdgosavodyataḥ,प्रियो ऽमराणां तत्केतुः स तदाख्यानिबन्धनः गोमेदे गोपतिर्नाम राजाभूद्गोसवोद्यतः |
| 1,13.103,yājyo 'bhūdvahnikalpānām autathyānāṃ manoḥ kule sa teṣu hariyajñāya pravṛtteṣu bhṛgūn gurūn,याज्यो ऽभूद्वह्निकल्पानाम् औतथ्यानां मनोः कुले स तेषु हरियज्ञाय प्रवृत्तेषु भृगून् गुरून् |
| 1,13.104,vavre taṃ gautamaḥ kopādaśapadagamatkṣayam yajñavāṭe 'sya tā gāvo dagdhāḥ kopāgninā muneḥ,वव्रे तं गौतमः कोपादशपदगमत्क्षयम् यज्ञवाटे ऽस्य ता गावो दग्धाः कोपाग्निना मुनेः |
| 1,13.105,tanmedasā mahī channā gomedaḥ sa tato 'bhavat nadī puṣkariṇī nāma hemapuṣkaramaṇḍitā,तन्मेदसा मही छन्ना गोमेदः स ततो ऽभवत् नदी पुष्करिणी नाम हेमपुष्करमण्डिता |
| 1,13.106,tayā sa puṣkaradvīpaḥ khyāpitaḥ surasevitaḥ yathā kimpuruṣādyeṣu kṛtāvāsaḥ sadā janaḥ,तया स पुष्करद्वीपः ख्यापितः सुरसेवितः यथा किम्पुरुषाद्येषु कृतावासः सदा जनः |
| 1,13.107,śākadvīpādiṣu tathā kṣīrādikṛtabhojanaḥ himenduhimanīlābjasasyakasphaṭikadyutiḥ,शाकद्वीपादिषु तथा क्षीरादिकृतभोजनः हिमेन्दुहिमनीलाब्जसस्यकस्फटिकद्युतिः |
| 1,13.108,daśavarṣasahasrāyurnaṣṭaduḥkhaikakaṇṭakaḥ saptamāmudadherarvāk dve koṭī satrikaṃ dalam,दशवर्षसहस्रायुर्नष्टदुःखैककण्टकः सप्तमामुदधेरर्वाक् द्वे कोटी सत्रिकं दलम् |
| 1,13.109,pañcāśacca sahasrāṇi karṇāddhemādrigarbhataḥ tato hiraṇmayī bhūmir nānāratnadrumācalā,पञ्चाशच्च सहस्राणि कर्णाद्धेमाद्रिगर्भतः ततो हिरण्मयी भूमिर् नानारत्नद्रुमाचला |
| 1,13.11,sarvādhvavartibhūtānāṃ yasminnudvṛttatejasi bhayamutpadyate śaktyā saṃhartryā codite prabhoḥ,सर्वाध्ववर्तिभूतानां यस्मिन्नुद्वृत्ततेजसि भयमुत्पद्यते शक्त्या संहर्त्र्या चोदिते प्रभोः |
| 1,13.110,krīḍārthaṃ vedhasā sṛṣṭā devānāṃ daśakoṭikī lokāloko bahistasyā lokālokaniyāmakaḥ,क्रीडार्थं वेधसा सृष्टा देवानां दशकोटिकी लोकालोको बहिस्तस्या लोकालोकनियामकः |
| 1,13.111,yojanāyutaviṣkambhas tuṅgaśṛṅgaparicchadaḥ tasya śṛṅgeṣu tīkṣṇāṃśor bhāsaścandrātapopamāḥ,योजनायुतविष्कम्भस् तुङ्गशृङ्गपरिच्छदः तस्य शृङ्गेषु तीक्ष्णांशोर् भासश्चन्द्रातपोपमाः |
| 1,13.112,na tāpayati vaikṛṣṭyād dhāmānyāśābhṛtāṃ mune tamaḥ parastānnibiḍaṃ lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ,न तापयति वैकृष्ट्याद् धामान्याशाभृतां मुने तमः परस्तान्निबिडं लक्षाण्येकोनविंशतिः |
| 1,13.113,catvāriṃśatsahasrāṇi pañcatriṃśacca koṭayaḥ saptaviṃśatilakṣāṇi koṭiścaikā samudrarāt,चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्चत्रिंशच्च कोटयः सप्तविंशतिलक्षाणि कोटिश्चैका समुद्ररात् |
| 1,13.114,haimaṃ kaṭāhakaṃ koṭir garbhādeti samantataḥ tithilakṣo bhuvarloko dhruvaprānto mahītalāt,हैमं कटाहकं कोटिर् गर्भादेति समन्ततः तिथिलक्षो भुवर्लोको ध्रुवप्रान्तो महीतलात् |
| 1,13.115,tadūnakoṭisvarlokaḥ svargivaryasamāśrayaḥ mahardvikoṭiryatrāste marīcyādimunivrajaḥ,तदूनकोटिस्वर्लोकः स्वर्गिवर्यसमाश्रयः महर्द्विकोटिर्यत्रास्ते मरीच्यादिमुनिव्रजः |
| 1,13.116,jano 'ṣṭakoṭyavacchinnaḥ pitṛjahnujanāśrayaḥ tapo 'rkakoṭiryatrāste mahāyogī sanandanaḥ,जनो ऽष्टकोट्यवच्छिन्नः पितृजह्नुजनाश्रयः तपो ऽर्ककोटिर्यत्रास्ते महायोगी सनन्दनः |
| 1,13.117,ṛbhuḥ sanatkumāraśca sanakaśca mahātapāḥ tataḥ satya[ma]dhiḥsthānaṃ satyalokaḥ svayambhuvaḥ,ऋभुः सनत्कुमारश्च सनकश्च महातपाः ततः सत्य[म]धिःस्थानं सत्यलोकः स्वयम्भुवः |
| 1,13.118,kāmātiśayasampannaḥ koṭayo nava sapta ca sāvitrī mūrtimatyāste yatra vedāśca sānugāḥ,कामातिशयसम्पन्नः कोटयो नव सप्त च सावित्री मूर्तिमत्यास्ते यत्र वेदाश्च सानुगाः |
| 1,13.119,tataścatasraḥ ṣaṭ ceti madhutripuravidviṣoḥ sthāne jyotiṣmatīcitre koṭiraṇḍakaṭāhakaḥ,ततश्चतस्रः षट् चेति मधुत्रिपुरविद्विषोः स्थाने ज्योतिष्मतीचित्रे कोटिरण्डकटाहकः |
| 1,13.12,tasya svabhāvato jvālāḥ pravṛttā daśakoṭayaḥ yojanānāṃ tadardhena dhūmaḥ sāndraḥ sudāruṇaḥ,तस्य स्वभावतो ज्वालाः प्रवृत्ता दशकोटयः योजनानां तदर्धेन धूमः सान्द्रः सुदारुणः |
| 1,13.120,śatakoṭipravistīrṇa iti brahmāṇḍagolakaḥ bhūyasā tulya evāyaṃ sarvasrotaḥsu mānataḥ,शतकोटिप्रविस्तीर्ण इति ब्रह्माण्डगोलकः भूयसा तुल्य एवायं सर्वस्रोतःसु मानतः |
| 1,13.121,tasya prācīṃ diśaṃ śakraḥ pātyagniḥ pūrvadakṣiṇām dakṣiṇāṃ bhūtasaṃhartā rākṣaso dakṣaṇāparām,तस्य प्राचीं दिशं शक्रः पात्यग्निः पूर्वदक्षिणाम् दक्षिणां भूतसंहर्ता राक्षसो दक्षणापराम् |
| 1,13.122,paścimāṃ varuṇo devo nabhasvān paścimottarām udīcīṃ somayakṣeśāv īśaḥ prāguttarāṃ diśam,पश्चिमां वरुणो देवो नभस्वान् पश्चिमोत्तराम् उदीचीं सोमयक्षेशाव् ईशः प्रागुत्तरां दिशम् |
| 1,13.123,ūrdhve brahmā hariradhaḥ sarvārthāvahitāḥ sadā eṣāmapi niyantāro rudrā daśa daśa sthitāḥ,ऊर्ध्वे ब्रह्मा हरिरधः सर्वार्थावहिताः सदा एषामपि नियन्तारो रुद्रा दश दश स्थिताः |
| 1,13.124,bhūmimanto 'pyamī yeṣāṃ notkrāmanti bhayātpadam nānārūpairmahāvīryais taruṇārkasamaprabhaiḥ,भूमिमन्तो ऽप्यमी येषां नोत्क्रामन्ति भयात्पदम् नानारूपैर्महावीर्यैस् तरुणार्कसमप्रभैः |
| 1,13.125,vṛtā nānāyudhadharair nāmabhistānnibodha me budhnavajraśarīrājakapālīśapramardanāḥ,वृता नानायुधधरैर् नामभिस्तान्निबोध मे बुध्नवज्रशरीराजकपालीशप्रमर्दनाः |
| 1,13.126,prāgvibhūtyavyayau śāsta pinākī tridaśādhipaḥ bhasmakṣayāntakaharajvalanāgnihutāśanāḥ,प्राग्विभूत्यव्ययौ शास्त पिनाकी त्रिदशाधिपः भस्मक्षयान्तकहरज्वलनाग्निहुताशनाः |
| 1,13.127,piṅgalaḥ khādako babhrur dahanaścāgnidiggatāḥ vidhātṛdhātṛkartrīśakālamṛtyuviyojakāḥ,पिङ्गलः खादको बभ्रुर् दहनश्चाग्निदिग्गताः विधातृधातृकर्त्रीशकालमृत्युवियोजकाः |
| 1,13.128,yāmyadharmeśasaṃyoktṛharāśca yamanāyakāḥ nirṛtirmāraṇakrodhahantṛdhūmravilohitāḥ,याम्यधर्मेशसंयोक्तृहराश्च यमनायकाः निरृतिर्मारणक्रोधहन्तृधूम्रविलोहिताः |
| 1,13.129,ūrdhvaliṅgavirūpākṣadaṃṣṭribhīmāḥ palādapāḥ balātibalapāśāṅgaśvetabhūtajalāntakāḥ,ऊर्ध्वलिङ्गविरूपाक्षदंष्ट्रिभीमाः पलादपाः बलातिबलपाशाङ्गश्वेतभूतजलान्तकाः |
| 1,13.13,tataḥ puṭāstrayastriṃśaddaśalakṣonakoṭikāḥ tadantarāṇi dvātriṃśallakṣakāṇi durātmanām,ततः पुटास्त्रयस्त्रिंशद्दशलक्षोनकोटिकाः तदन्तराणि द्वात्रिंशल्लक्षकाणि दुरात्मनाम् |
| 1,13.130,mahābalamahābāhusunādyabdaravāḥ kapāḥ laghuśīghramahadvegasūkṣmatīkṣṇakṣayāntakāḥ,महाबलमहाबाहुसुनाद्यब्दरवाः कपाः लघुशीघ्रमहद्वेगसूक्ष्मतीक्ष्णक्षयान्तकाः |
| 1,13.131,kapardyabdeśapañcāntapañcacūḍāśca vāyupāḥ nidhīśo rūpavān dhanyasaumyaśāntajaṭādharāḥ,कपर्द्यब्देशपञ्चान्तपञ्चचूडाश्च वायुपाः निधीशो रूपवान् धन्यसौम्यशान्तजटाधराः |
| 1,13.132,kāmaprasādalakṣmīśaprakāśāścenduyakṣapāḥ vidyeśasarvavijjñānavedavijjyeṣṭhavedagāḥ,कामप्रसादलक्ष्मीशप्रकाशाश्चेन्दुयक्षपाः विद्येशसर्वविज्ज्ञानवेदविज्ज्येष्ठवेदगाः |
| 1,13.133,vidyāvidhātṛbhūteśabalipriyasukhādhipāḥ śambhurgaṇādhyakṣavibhutryakṣacaṇḍāmarastutāḥ,विद्याविधातृभूतेशबलिप्रियसुखाधिपाः शम्भुर्गणाध्यक्षविभुत्र्यक्षचण्डामरस्तुताः |
| 1,13.134,vicakṣaṇanabholipsusaṃvivāhāśca mūrdhani krodhanānilabhugbhogigrasanodumbareśvarāḥ,विचक्षणनभोलिप्सुसंविवाहाश्च मूर्धनि क्रोधनानिलभुग्भोगिग्रसनोदुम्बरेश्वराः |
| 1,13.135,vṛṣo viṣadharo 'nanto vajro daṃṣṭrī ca viṣṇupāḥ tato 'mbhaḥpramukhā bhogabhūmayastāsu saṃsthitāḥ,वृषो विषधरो ऽनन्तो वज्रो दंष्ट्री च विष्णुपाः ततो ऽम्भःप्रमुखा भोगभूमयस्तासु संस्थिताः |
| 1,13.136,pañcāṣṭakā niyoktṝṇāṃ kṣetrāvāptaphalaśriyaḥ bhārabhūtyāṣāḍhiḍiṇḍilākulyamarapuṣkarāḥ,पञ्चाष्टका नियोक्तॄणां क्षेत्रावाप्तफलश्रियः भारभूत्याषाढिडिण्डिलाकुल्यमरपुष्कराः |
| 1,13.137,prabhāsanaimiṣau ceti guhyāṣṭakamidaṃ jale śrīśālajalpakedārabhairavāmrātakeśvarāḥ,प्रभासनैमिषौ चेति गुह्याष्टकमिदं जले श्रीशालजल्पकेदारभैरवाम्रातकेश्वराः |
| 1,13.138,hariścandramahākālam adhyāḥ sātipadā rucau mahendrabhīmavimalakurukṣetragayākhalāḥ,हरिश्चन्द्रमहाकालम् अध्याः सातिपदा रुचौ महेन्द्रभीमविमलकुरुक्षेत्रगयाखलाः |
| 1,13.139,sanāpadottarāḥ sāṭṭahāsāḥ sanākhalāḥ khage sthāṇusvarṇākṣagokarṇabhadrakarṇamahālayāḥ,सनापदोत्तराः साट्टहासाः सनाखलाः खगे स्थाणुस्वर्णाक्षगोकर्णभद्रकर्णमहालयाः |
| 1,13.14,sthānāni yātanāhetor nirmitānyadhvavedhasā tāni te nāmabhirvakṣye dvijamukhya nibodha me,स्थानानि यातनाहेतोर् निर्मितान्यध्ववेधसा तानि ते नामभिर्वक्ष्ये द्विजमुख्य निबोध मे |
| 1,13.140,vastrapadāvimukhāhvarudrakoṭyaḥ khamaṇḍale pavitrāṣṭakamityāhur garve mātrendriyagocare,वस्त्रपदाविमुखाह्वरुद्रकोट्यः खमण्डले पवित्राष्टकमित्याहुर् गर्वे मात्रेन्द्रियगोचरे |
| 1,13.141,sthāṇvaṣṭakaṃ dvijaśreṣṭha nāmataḥ kathayāmi te mākoṭamaṇḍaleśānadviraṇḍachagalāṇḍakāḥ,स्थाण्वष्टकं द्विजश्रेष्ठ नामतः कथयामि ते माकोटमण्डलेशानद्विरण्डछगलाण्डकाः |
| 1,13.142,sthūlasthūleśvarau śaṅkukarṇakālañjarāvapi sūkṣmāmarapurāṇyaṣṭau buddhau paiśācamāditaḥ,स्थूलस्थूलेश्वरौ शङ्कुकर्णकालञ्जरावपि सूक्ष्मामरपुराण्यष्टौ बुद्धौ पैशाचमादितः |
| 1,13.143,rākṣasaṃ yākṣagāndharvaṃ māhendraṃ ca maharddhimat saumyaṃ prājeśvaraṃ brāhmaṃ dīptaṃ paramayā śriyā,राक्षसं याक्षगान्धर्वं माहेन्द्रं च महर्द्धिमत् सौम्यं प्राजेश्वरं ब्राह्मं दीप्तं परमया श्रिया |
| 1,13.144,gauṇe yogīśadhāmāni tvakṛtaṃ kṛtaraibhavam brāhmavaiṣṇavakaumāram aumaṃ śraikaṇṭhamantataḥ,गौणे योगीशधामानि त्वकृतं कृतरैभवम् ब्राह्मवैष्णवकौमारम् औमं श्रैकण्ठमन्ततः |
| 1,13.145,vīrabhadrasya rucimad ddhāma yogivarastutam svapadādho 'dhikārasthasarvarudrādhikaśriyaḥ,वीरभद्रस्य रुचिमद् द्धाम योगिवरस्तुतम् स्वपदाधो ऽधिकारस्थसर्वरुद्राधिकश्रियः |
| 1,13.146,vāmadevabhavānantabhīmomāpatyajeśvarāḥ sarveśāneśvarāvekavīraikaśivasaṃjñitau,वामदेवभवानन्तभीमोमापत्यजेश्वराः सर्वेशानेश्वरावेकवीरैकशिवसंज्ञितौ |
| 1,13.147,ugraḥ pracaṇḍadṛk ceśo guṇānāṃ mūrdhni saṃsthitāḥ tapasā guruṇopāsya krodhādīn gurutāṃ matāḥ,उग्रः प्रचण्डदृक् चेशो गुणानां मूर्ध्नि संस्थिताः तपसा गुरुणोपास्य क्रोधादीन् गुरुतां मताः |
| 1,13.148,svādhikāravidhau tīkṣṇā rudrāḥ sarvārthadṛkkriyāḥ tebhyo daśaguṇaśrīkān pradhānādhipatīñchṛṇu,स्वाधिकारविधौ तीक्ष्णा रुद्राः सर्वार्थदृक्क्रियाः तेभ्यो दशगुणश्रीकान् प्रधानाधिपतीञ्छृणु |
| 1,13.149,krodheśacaṇḍasaṃvartajyotiḥpiṅgalasūragāḥ pañcāntakaikavīrau ca śikheda iti te smṛtāḥ,क्रोधेशचण्डसंवर्तज्योतिःपिङ्गलसूरगाः पञ्चान्तकैकवीरौ च शिखेद इति ते स्मृताः |
| 1,13.15,rauravadhvāntaśītoṣṇasaṃtāpābjamahāmbujāḥ kālasūtrāṣṭamā hyete narakā iti viśrutaḥ,रौरवध्वान्तशीतोष्णसंतापाब्जमहाम्बुजाः कालसूत्राष्टमा ह्येते नरका इति विश्रुतः |
| 1,13.150,sarvendriyaḥ sarvatanuḥ sarvāntaḥkaraṇāśrayaḥ puruṣe niyatau yantā kāle kalanaśaktimān,सर्वेन्द्रियः सर्वतनुः सर्वान्तःकरणाश्रयः पुरुषे नियतौ यन्ता काले कलनशक्तिमान् |
| 1,13.151,bhuvaneśamahādevavāmadevabhavodbhavāḥ ekapiṅgekṣaṇeśānā-ṅguṣṭhamātrāśca bhāsvarāḥ,भुवनेशमहादेववामदेवभवोद्भवाः एकपिङ्गेक्षणेशाना-ङ्गुष्ठमात्राश्च भास्वराः |
| 1,13.152,parameśopamā rāgavidyāgarbhe kalāpade mahāpuracatuḥṣaṣṭimaṇḍale maṇḍalādhipāḥ,परमेशोपमा रागविद्यागर्भे कलापदे महापुरचतुःषष्टिमण्डले मण्डलाधिपाः |
| 1,13.153,anantastrikalo goptā kṣemīśo brahmaṇaḥ patiḥ dhruvatejodhiṣau rudrau gahaneśaśca viśvarāṭ,अनन्तस्त्रिकलो गोप्ता क्षेमीशो ब्रह्मणः पतिः ध्रुवतेजोधिषौ रुद्रौ गहनेशश्च विश्वराट् |
| 1,13.154,māyādhikāriṇo rudrā maṇḍalādhipatīśvarāḥ saṃsāracakrakārūḍhabhūtagrāmavivartakāḥ,मायाधिकारिणो रुद्रा मण्डलाधिपतीश्वराः संसारचक्रकारूढभूतग्रामविवर्तकाः |
| 1,13.155,etāvatyeva ghoreyaṃ sarvabhūtabhavāvaniḥ sīdantyajñānino yasyāṃ paṅke gāva ivācalāḥ,एतावत्येव घोरेयं सर्वभूतभवावनिः सीदन्त्यज्ञानिनो यस्यां पङ्के गाव इवाचलाः |
| 1,13.156,bhṛguṇī brahmavetālī sthāṇumatyambikā parā rūpiṇī nandinī jvālā saptasaptārbudeśvarāḥ,भृगुणी ब्रह्मवेताली स्थाणुमत्यम्बिका परा रूपिणी नन्दिनी ज्वाला सप्तसप्तार्बुदेश्वराः |
| 1,13.157,vidyārājñyastu kathitā vidyāyāṃ rudrasaṃstutāḥ tāsāmupari dīptaśrīr devo vidyādhipaḥ sthitaḥ,विद्याराज्ञ्यस्तु कथिता विद्यायां रुद्रसंस्तुताः तासामुपरि दीप्तश्रीर् देवो विद्याधिपः स्थितः |
| 1,13.158,mantreśeśacidāviṣṭarudravyūhāṣṭakānugaḥ ucchuṣmāḥ śambarāścaṇḍā mahāvīryāḥ padadruhaḥ,मन्त्रेशेशचिदाविष्टरुद्रव्यूहाष्टकानुगः उच्छुष्माः शम्बराश्चण्डा महावीर्याः पदद्रुहः |
| 1,13.159,rudrā gaṇāḥ sadikpālāḥ śāstrāṇi patayastataḥ te cānantaprabhṛtayo gaditā eva nāmataḥ,रुद्रा गणाः सदिक्पालाः शास्त्राणि पतयस्ततः ते चानन्तप्रभृतयो गदिता एव नामतः |
| 1,13.16,sūcyāsyatālakhaḍgākhya kṣuradhārāmbarīṣakāḥ taptāṅgārā mahādāhāḥ saṃtāpāśceti ye mune,सूच्यास्यतालखड्गाख्य क्षुरधाराम्बरीषकाः तप्ताङ्गारा महादाहाः संतापाश्चेति ये मुने |
| 1,13.160,svasvarūpāśca te vipra pūrvaṃ praśnānuṣaṅgataḥ sādāśive pavitrāṅgasakalādiparicchadaḥ,स्वस्वरूपाश्च ते विप्र पूर्वं प्रश्नानुषङ्गतः सादाशिवे पवित्राङ्गसकलादिपरिच्छदः |
| 1,13.161,devaḥ sadāśivo bindau nivṛttyādikaleśvarāḥ nāde dhvanipatiḥ śaktau sarvaśaktimatāṃ varaḥ,देवः सदाशिवो बिन्दौ निवृत्त्यादिकलेश्वराः नादे ध्वनिपतिः शक्तौ सर्वशक्तिमतां वरः |
| 1,13.162,yonirviśvasya vāgīśāḥ patayaḥ parataḥ śivaḥ sadāśivaśivāntādhvakalpitāṇuvapuḥsthitiḥ,योनिर्विश्वस्य वागीशाः पतयः परतः शिवः सदाशिवशिवान्ताध्वकल्पिताणुवपुःस्थितिः |
| 1,13.163,sarvātiśayaviśrāmas tadūrdhvaṃ patayaḥ katham īśānatītya śāntāntaṃ tattvaṃ sādāśivaṃ smṛtam,सर्वातिशयविश्रामस् तदूर्ध्वं पतयः कथम् ईशानतीत्य शान्तान्तं तत्त्वं सादाशिवं स्मृतम् |
| 1,13.164,bhuvanānyapi nādādikalā nānyaḥ patiḥ śivāt kiṃtu yaḥ patibhedo 'smin sa śāstre śaktibhedavat,भुवनान्यपि नादादिकला नान्यः पतिः शिवात् किंतु यः पतिभेदो ऽस्मिन् स शास्त्रे शक्तिभेदवत् |
| 1,13.165,kṛtyabhedopacāreṇa tadbhedasthānabhedajaḥ karotyunmīlanaṃ yābhiḥ śaktibhirnaratejasaḥ,कृत्यभेदोपचारेण तद्भेदस्थानभेदजः करोत्युन्मीलनं याभिः शक्तिभिर्नरतेजसः |
| 1,13.166,tā nivṛttyādisaṃjñānāṃ bhuvanānāmadhīśvarāḥ nivartayati bhūtāni yayā sāsya nivartikā,ता निवृत्त्यादिसंज्ञानां भुवनानामधीश्वराः निवर्तयति भूतानि यया सास्य निवर्तिका |
| 1,13.167,nivṛttiriti tatsthānaṃ tatreśo 'pi nivṛttimān nivṛttasya gatirbhūyo yayā prācyāvalakṣaṇā,निवृत्तिरिति तत्स्थानं तत्रेशो ऽपि निवृत्तिमान् निवृत्तस्य गतिर्भूयो यया प्राच्यावलक्षणा |
| 1,13.168,niṣidhyate pratiṣṭhā sā sthānaṃ tavāṃśca tatpatiḥ tyaktvāptagamyaviṣayaṃ yayā jñānaṃ dadātyaṇoḥ,निषिध्यते प्रतिष्ठा सा स्थानं तवांश्च तत्पतिः त्यक्त्वाप्तगम्यविषयं यया ज्ञानं ददात्यणोः |
| 1,13.169,sā vidyā sthānamapyasyā vidyeśaśca tadīśvaraḥ sarvaduḥkhapraśamanaṃ yayāsya kurute haraḥ,सा विद्या स्थानमप्यस्या विद्येशश्च तदीश्वरः सर्वदुःखप्रशमनं ययास्य कुरुते हरः |
| 1,13.17,bhavantyaṣṭau subībhatsā mahāśabdapadānugāḥ lākṣāpralepamāṃsādanirucchvāsanasocchvāsāḥ,भवन्त्यष्टौ सुबीभत्सा महाशब्दपदानुगाः लाक्षाप्रलेपमांसादनिरुच्छ्वासनसोच्छ्वासाः |
| 1,13.170,sā śāntistatpadaṃ ceti tatkurvan so 'pi śāntimān ūrdhvādhoviṣayāloko mahānyaśca mahattaraḥ,सा शान्तिस्तत्पदं चेति तत्कुर्वन् सो ऽपि शान्तिमान् ऊर्ध्वाधोविषयालोको महान्यश्च महत्तरः |
| 1,13.171,mahattamaśca kriyate cito yābhirvimucyataḥ tā indhikādyāstatsthānaṃ tadvānīśastisṛṣvapi,महत्तमश्च क्रियते चितो याभिर्विमुच्यतः ता इन्धिकाद्यास्तत्स्थानं तद्वानीशस्तिसृष्वपि |
| 1,13.172,sarvajñatvādiyoge 'pi niyojyatvaṃ malāṃśataḥ pramārṣṭi tadyayā sāsya mocikā tatpadaṃ ca yat,सर्वज्ञत्वादियोगे ऽपि नियोज्यत्वं मलांशतः प्रमार्ष्टि तद्यया सास्य मोचिका तत्पदं च यत् |
| 1,13.173,mocakastatkriyākṛcca yayeśānaṃ karoti tam sordhvagā tatpadaṃ ceti tadīśaścordhvagāpatiḥ,मोचकस्तत्क्रियाकृच्च ययेशानं करोति तम् सोर्ध्वगा तत्पदं चेति तदीशश्चोर्ध्वगापतिः |
| 1,13.174,ye 'pi tatpadamāpannāḥ śaivasādhanayogataḥ te tatsthityantamāhlādaṃ prāpya yānti paraṃ padam,ये ऽपि तत्पदमापन्नाः शैवसाधनयोगतः ते तत्स्थित्यन्तमाह्लादं प्राप्य यान्ति परं पदम् |
| 1,13.175,na ca sṛṣṭyādi kurvanti svārthaniṣṭhā hi te yataḥ iti sādāśivaṃ tattvaṃ vyākhyātaṃ leśatastava,न च सृष्ट्यादि कुर्वन्ति स्वार्थनिष्ठा हि ते यतः इति सादाशिवं तत्त्वं व्याख्यातं लेशतस्तव |
| 1,13.176,śaktāvapyevamityeṣa sakalaḥ kṛtyayogataḥ kṛtyaṃ tadādiviṣayaṃ niṣkalo 'nyatra sarvadā,शक्तावप्येवमित्येष सकलः कृत्ययोगतः कृत्यं तदादिविषयं निष्कलो ऽन्यत्र सर्वदा |
| 1,13.177,bhūmiprādhānikagranthividyābindukalādiṣu guṇakārāḥ daśādyāḥ syur nādakoṭeradho mune,भूमिप्राधानिकग्रन्थिविद्याबिन्दुकलादिषु गुणकाराः दशाद्याः स्युर् नादकोटेरधो मुने |
| 1,13.178,ūrdhvaṃ kalāyā vidyādhaḥ śrūyante gahanādhipāḥ tadantarālametāvad iti dhījātra lakṣaṇā,ऊर्ध्वं कलाया विद्याधः श्रूयन्ते गहनाधिपाः तदन्तरालमेतावद् इति धीजात्र लक्षणा |
| 1,13.179,dvayorapyadhvanorevaṃ kramaprasavayoginoḥ vilayaḥ prātilomyena śaktitattvadvayāvadhiḥ,द्वयोरप्यध्वनोरेवं क्रमप्रसवयोगिनोः विलयः प्रातिलोम्येन शक्तितत्त्वद्वयावधिः |
| 1,13.18,yugmādriśālmalīlohapradīptakṣutpipāsakāḥ kṛmīṇāṃ nicayaśceti rājānaḥ parikīrtitāḥ,युग्माद्रिशाल्मलीलोहप्रदीप्तक्षुत्पिपासकाः कृमीणां निचयश्चेति राजानः परिकीर्तिताः |
| 1,13.180,vyastasyātha samastasya vilayaḥ sa kathaṃ kiyān tattvamārgasya bhagavan brūhi sarvārthadarśyasi,व्यस्तस्याथ समस्तस्य विलयः स कथं कियान् तत्त्वमार्गस्य भगवन् ब्रूहि सर्वार्थदर्श्यसि |
| 1,13.181,mahāsvāpe samastasya vyastasyāvāntaro layaḥ sargo 'pyevaṃ sthiteḥ kālaḥ kathyamāno 'vadhāryatām,महास्वापे समस्तस्य व्यस्तस्यावान्तरो लयः सर्गो ऽप्येवं स्थितेः कालः कथ्यमानो ऽवधार्यताम् |
| 1,13.182,caturyugasahasrāntam aharhemāṇḍajanmanaḥ niśā tāvatyahorātramānenābdaparārdhake,चतुर्युगसहस्रान्तम् अहर्हेमाण्डजन्मनः निशा तावत्यहोरात्रमानेनाब्दपरार्धके |
| 1,13.183,vilayo vyutkrameṇaiṣa prakṛtyādi nivāryate tadā rudraśataṃ vīraśrīkaṇṭhau ca pradhānapāḥ,विलयो व्युत्क्रमेणैष प्रकृत्यादि निवार्यते तदा रुद्रशतं वीरश्रीकण्ठौ च प्रधानपाः |
| 1,13.184,śaktyākramya jagatsūkṣmaṃ sūkṣmadehāṃśca cidvataḥ prakṛtisthāśayān kālaṃ tatsvāpāntamupāsate,शक्त्याक्रम्य जगत्सूक्ष्मं सूक्ष्मदेहांश्च चिद्वतः प्रकृतिस्थाशयान् कालं तत्स्वापान्तमुपासते |
| 1,13.185,śiveṣṭamantrabhṛnnunnamaṇḍalādhipatīritāḥ kāle jagatsamutpādya svādhikāraṃ prakurvate,शिवेष्टमन्त्रभृन्नुन्नमण्डलाधिपतीरिताः काले जगत्समुत्पाद्य स्वाधिकारं प्रकुर्वते |
| 1,13.186,karma dharmādikaṃ tacca guṇatvena matau sthitam guṇino na guṇo 'paiti prakṛtāvucyate katham,कर्म धर्मादिकं तच्च गुणत्वेन मतौ स्थितम् गुणिनो न गुणो ऽपैति प्रकृतावुच्यते कथम् |
| 1,13.187,satyaṃ buddhiguṇaḥ karma nāpaiti guṇino guṇaḥ dehākṣaphalabhūmīnāṃ tātsthyāt tatropacaryate,सत्यं बुद्धिगुणः कर्म नापैति गुणिनो गुणः देहाक्षफलभूमीनां तात्स्थ्यात् तत्रोपचर्यते |
| 1,13.188,ādhāre kāraṇe kārye samīpe copakārake dharmādyanukṛtau ceti lakṣaṇāṃ sūrayo jaguḥ,आधारे कारणे कार्ये समीपे चोपकारके धर्माद्यनुकृतौ चेति लक्षणां सूरयो जगुः |
| 1,13.189,evaṃ guṇādisargāṇāṃ parārdhe guṇakāraṇam kalā leḍhi kalāṃ māyā svādhikāraparāṅmukhī,एवं गुणादिसर्गाणां परार्धे गुणकारणम् कला लेढि कलां माया स्वाधिकारपराङ्मुखी |
| 1,13.19,lohastambho 'tha viṇmūtras tathā vaitaraṇī nadī tāmisraścāndhatāmisraḥ kumbhīpākaḥ sarauravaḥ,लोहस्तम्भो ऽथ विण्मूत्रस् तथा वैतरणी नदी तामिस्रश्चान्धतामिस्रः कुम्भीपाकः सरौरवः |
| 1,13.190,tannivṛttau nivartante devāstadadhikāriṇaḥ sargasthityādiko yasmād adhikārastadāśrayaḥ,तन्निवृत्तौ निवर्तन्ते देवास्तदधिकारिणः सर्गस्थित्यादिको यस्माद् अधिकारस्तदाश्रयः |
| 1,13.191,evaṃ mantreśamukhyeṣu viśatsvabhimataṃ padam vidyāmatti sadātattvaṃ tadbindurbaindavaṃ dhvaniḥ,एवं मन्त्रेशमुख्येषु विशत्स्वभिमतं पदम् विद्यामत्ति सदातत्त्वं तद्बिन्दुर्बैन्दवं ध्वनिः |
| 1,13.192,nādamatti parā śaktiḥ śaktimīṣṭe svayaṃ haraḥ bhavināṃ viśramāyaivaṃ māyāyāśca paraḥ śivaḥ,नादमत्ति परा शक्तिः शक्तिमीष्टे स्वयं हरः भविनां विश्रमायैवं मायायाश्च परः शिवः |
| 1,13.193,ākalayya svadṛkśaktyā svāpaṃ sṛṣṭyai pravartate evaṃ tattvāni bhāvāśca bhuvanāni vapūṃṣi ca,आकलय्य स्वदृक्शक्त्या स्वापं सृष्ट्यै प्रवर्तते एवं तत्त्वानि भावाश्च भुवनानि वपूंषि च |
| 1,13.194,śuddhāśuddhādhvanorvipra vyākhyātāni samāsataḥ vidyā pañcāṇudehāśca bindurnādo 'tha kāraṇam,शुद्धाशुद्धाध्वनोर्विप्र व्याख्यातानि समासतः विद्या पञ्चाणुदेहाश्च बिन्दुर्नादो ऽथ कारणम् |
| 1,13.195,pañcaskandhaḥ paro mārgaḥ kva bhāvāḥ pratyayaḥ sthitāḥ nādaḥ sūkṣmaḥ kalā kālarāgayugme sapūruṣe,पञ्चस्कन्धः परो मार्गः क्व भावाः प्रत्ययः स्थिताः नादः सूक्ष्मः कला कालरागयुग्मे सपूरुषे |
| 1,13.196,sthūlaḥ pañcakalo nādaḥ pañcatattvāśrayo mune pradhānādicaturgranthinidhirbinduścatuṣkalaḥ,स्थूलः पञ्चकलो नादः पञ्चतत्त्वाश्रयो मुने प्रधानादिचतुर्ग्रन्थिनिधिर्बिन्दुश्चतुष्कलः |
| 1,13.197,garve manomukhā devā buddhau bhāvādayaḥ sthitāḥ pañcamantratanurdevaḥ sthitastanmātrapañcake sūkṣmabhūteṣu mantreśā mantrāḥ sthūleṣu saṃsthitāḥ,गर्वे मनोमुखा देवा बुद्धौ भावादयः स्थिताः पञ्चमन्त्रतनुर्देवः स्थितस्तन्मात्रपञ्चके सूक्ष्मभूतेषु मन्त्रेशा मन्त्राः स्थूलेषु संस्थिताः |
| 1,13.198,iti yadaṇunirodhi dhvāntabījādyadṛṣṭaṃ paśumatasṛtadṛgbhiḥ pāśajālaṃ subhūyaḥ tadupaśamanimittaṃ vakṣyamāṇakriyāto rucadavihataśaktiḥ śāmbhavī mantrasampat,इति यदणुनिरोधि ध्वान्तबीजाद्यदृष्टं पशुमतसृतदृग्भिः पाशजालं सुभूयः तदुपशमनिमित्तं वक्ष्यमाणक्रियातो रुचदविहतशक्तिः शाम्भवी मन्त्रसम्पत् |
| 1,13.2,tāni kālānalādīni kalāprāntāni maṇḍalam saṃsāramiti tattvajñā bhogasthānaṃ pracakṣate,तानि कालानलादीनि कलाप्रान्तानि मण्डलम् संसारमिति तत्त्वज्ञा भोगस्थानं प्रचक्षते |
| 1,13.20,mahāpadānugo 'vīcī rājarājeśvareśvarāḥ eṣāṃ puṭānāṃ narakaiḥ sārdhaṃ yojanasaṃkhyayā,महापदानुगो ऽवीची राजराजेश्वरेश्वराः एषां पुटानां नरकैः सार्धं योजनसंख्यया |
| 1,13.21,bhavanti koṭayastriṃśad dve ca lakṣe dvijottama tatasttriṃśatsahasrāṇi tyaktvā bhūrnavalākṣikī,भवन्ति कोटयस्त्रिंशद् द्वे च लक्षे द्विजोत्तम ततस्त्त्रिंशत्सहस्राणि त्यक्त्वा भूर्नवलाक्षिकी |
| 1,13.22,bhavatyayomayyardhena pūrveṇārdhena kāñcanī yo 'pyadhastātpuṭastasyā mṛdardhaṃ cārdhamāyasam,भवत्ययोमय्यर्धेन पूर्वेणार्धेन काञ्चनी यो ऽप्यधस्तात्पुटस्तस्या मृदर्धं चार्धमायसम् |
| 1,13.23,tatra dvātriṃśato 'mīṣāṃ nirayāṇāṃ patiḥ sthitaḥ kūṣmāṇḍa iti vikhyātaḥ pralayārkānaladyutiḥ,तत्र द्वात्रिंशतो ऽमीषां निरयाणां पतिः स्थितः कूष्माण्ड इति विख्यातः प्रलयार्कानलद्युतिः |
| 1,13.24,karālavadanaḥ kruddho vṛttakoṭaralocanaḥ taṅkapāṇistathābhūtair bhūtairbhūyobhirāvṛtaḥ,करालवदनः क्रुद्धो वृत्तकोटरलोचनः तङ्कपाणिस्तथाभूतैर् भूतैर्भूयोभिरावृतः |
| 1,13.25,ayorukmapuṭādūrdhvam aṣṭamīyaṃ vasundharā sāhasrāḥ ṣaṭ parā madhyā vyarkalakṣatrikoṭikī,अयोरुक्मपुटादूर्ध्वम् अष्टमीयं वसुन्धरा साहस्राः षट् परा मध्या व्यर्कलक्षत्रिकोटिकी |
| 1,13.26,vasatyo navasāhasrāḥ parā daśasahasrikī tadāsāṃ saptakaṃ sadbhiḥ khyātaṃ pātālasaptakam,वसत्यो नवसाहस्राः परा दशसहस्रिकी तदासां सप्तकं सद्भिः ख्यातं पातालसप्तकम् |
| 1,13.27,tannāmato 'dhipatita ucyamānaṃ nibodha me ābhāsaṃ paratālākhyaṃ tritalaṃ ca gabhastimān,तन्नामतो ऽधिपतित उच्यमानं निबोध मे आभासं परतालाख्यं त्रितलं च गभस्तिमान् |
| 1,13.28,mahātalaṃ rasāṅkaṃ ca pātālaṃ saptamaṃ mune saptasveteṣu daityendrabhujaṅgakṣaṇadācarāḥ,महातलं रसाङ्कं च पातालं सप्तमं मुने सप्तस्वेतेषु दैत्येन्द्रभुजङ्गक्षणदाचराः |
| 1,13.29,sapta sapta samākhyātās tānapyatha nibodha me daityāḥ śaṅkuśrutiḥ pūrve prahlādaḥ śiśupālakaḥ,सप्त सप्त समाख्यातास् तानप्यथ निबोध मे दैत्याः शङ्कुश्रुतिः पूर्वे प्रह्लादः शिशुपालकः |
| 1,13.3,māyāyāmapi paṭhyante gahaneśādayo 'dhipāḥ tattvaśuddhiśca dīkṣāyāṃ sarvaṃ tatkṛtimastake,मायायामपि पठ्यन्ते गहनेशादयो ऽधिपाः तत्त्वशुद्धिश्च दीक्षायां सर्वं तत्कृतिमस्तके |
| 1,13.30,karkandhako hiraṇyākṣo bṛhadgarbho balistathā kādraveyāḥ kuṭilako vāsukiḥ kambalastathā,कर्कन्धको हिरण्याक्षो बृहद्गर्भो बलिस्तथा काद्रवेयाः कुटिलको वासुकिः कम्बलस्तथा |
| 1,13.31,kārkoṭako 'tha kālāṅgo durdarśastakṣakastathā vikaṭo lohitākṣaśca yamākṣo vikaṭānanaḥ,कार्कोटको ऽथ कालाङ्गो दुर्दर्शस्तक्षकस्तथा विकटो लोहिताक्षश्च यमाक्षो विकटाननः |
| 1,13.32,karālo bhīmanirhrādaḥ piṅgalaśceti rākṣasāḥ teṣāmupari niśeṣapātālādhipatīśvaraḥ,करालो भीमनिर्ह्रादः पिङ्गलश्चेति राक्षसाः तेषामुपरि निशेषपातालाधिपतीश्वरः |
| 1,13.33,sāhasre kāñcane dhāmamaṇḍale hāṭakaḥ sthitaḥ yaṃ stuvanti priyaprāptyai yatā yativibhūṣaṇaiḥ,साहस्रे काञ्चने धाममण्डले हाटकः स्थितः यं स्तुवन्ति प्रियप्राप्त्यै यता यतिविभूषणैः |
| 1,13.34,daityayakṣāsurādhīśalalanā lalitaiḥ padaiḥ tataḥ koṭiśataṃ pṛthvī nānājanasamāśrayā,दैत्ययक्षासुराधीशललना ललितैः पदैः ततः कोटिशतं पृथ्वी नानाजनसमाश्रया |
| 1,13.35,dvīpaśailasaridvārinidhimaṇḍalamaṇḍitā jambūśākakuśakrauñcaśālmagomedhapuṣkarāḥ,द्वीपशैलसरिद्वारिनिधिमण्डलमण्डिता जम्बूशाककुशक्रौञ्चशाल्मगोमेधपुष्कराः |
| 1,13.36,lakṣādidviguṇā dvīpāḥ kṣārādyabdhibhirāvṛtāḥ tato hiraṇmayī bhūmir lokālokaśca parvataḥ,लक्षादिद्विगुणा द्वीपाः क्षाराद्यब्धिभिरावृताः ततो हिरण्मयी भूमिर् लोकालोकश्च पर्वतः |
| 1,13.37,tamaḥ parastādgarbhodaḥ kaṭāhaśceti bhūtalam triśailasariddvīpakān an[al]odadhyalaṃkṛtām,तमः परस्ताद्गर्भोदः कटाहश्चेति भूतलम् त्रिशैलसरिद्द्वीपकान् अन्[अल्]ओदध्यलंकृताम् |
| 1,13.38,pṛthvīṃ bhagavatīṃ śakra śrotumicchāmi vistarāt tvayi vaktari deveśa sarvapratyakṣadarśini,पृथ्वीं भगवतीं शक्र श्रोतुमिच्छामि विस्तरात् त्वयि वक्तरि देवेश सर्वप्रत्यक्षदर्शिनि |
| 1,13.39,niṣṭhājñaptirasākṛṣṭaṃ śrutau dhāvati me manaḥ vartayiṣye dvijaśreṣṭha prastutoktiśarīravat,निष्ठाज्ञप्तिरसाकृष्टं श्रुतौ धावति मे मनः वर्तयिष्ये द्विजश्रेष्ठ प्रस्तुतोक्तिशरीरवत् |
| 1,13.4,nityatvavyāpakatvādiśravaṇādavasīyate dṛṣṭaṃ purādi yadbhogyaṃ mūrtaṃ pralayadharmi ca,नित्यत्वव्यापकत्वादिश्रवणादवसीयते दृष्टं पुरादि यद्भोग्यं मूर्तं प्रलयधर्मि च |
| 1,13.40,dvīpānnadīvanāntāṃśca śṛṇuśvaikāgramānasaḥ jambudvīpaṃ kṣiternābhis tadvṛttaṃ lakṣayojanam,द्वीपान्नदीवनान्तांश्च शृणुश्वैकाग्रमानसः जम्बुद्वीपं क्षितेर्नाभिस् तद्वृत्तं लक्षयोजनम् |
| 1,13.41,kṣārābdhinā parivṛttaṃ parivṛttena tāvatā tasya madhye sthitaḥ śailarājarājo hiraṇmayaḥ,क्षाराब्धिना परिवृत्तं परिवृत्तेन तावता तस्य मध्ये स्थितः शैलराजराजो हिरण्मयः |
| 1,13.42,tiraskṛtāṃśumajjyotir meruḥ suraniṣevitaḥ sa ṣoḍaśa sahasrāṇi kṣitau viṣṭo mahītalāt,तिरस्कृतांशुमज्ज्योतिर् मेरुः सुरनिषेवितः स षोडश सहस्राणि क्षितौ विष्टो महीतलात् |
| 1,13.43,tadūnamunnato lakṣaṃ mūle ṣoḍaśa vistṛtaḥ triṣu pādāntareṣvasya caturvṛddheṣu parvasu,तदूनमुन्नतो लक्षं मूले षोडश विस्तृतः त्रिषु पादान्तरेष्वस्य चतुर्वृद्धेषु पर्वसु |
| 1,13.44,nemayaḥ kaṭakākārā nirgatā dīptimattarāḥ ekā daśasahasrā tu manusāhasrikī parā,नेमयः कटकाकारा निर्गता दीप्तिमत्तराः एका दशसहस्रा तु मनुसाहस्रिकी परा |
| 1,13.45,nemiryā mastakopānte lokapālasamāśrayā cakravāṭeti tāmāhuḥ sarvaratnaprabhāvatīm,नेमिर्या मस्तकोपान्ते लोकपालसमाश्रया चक्रवाटेति तामाहुः सर्वरत्नप्रभावतीम् |
| 1,13.46,siddhagandharvamahatāṃ tadadhaḥ parvasu sthitiḥ prācyādiṣvindramukhyānāṃ nāmatastānibodhata,सिद्धगन्धर्वमहतां तदधः पर्वसु स्थितिः प्राच्यादिष्विन्द्रमुख्यानां नामतस्तानिबोधत |
| 1,13.47,nānaratnaprabhājālamaṇḍalālaṅkṛtā hareḥ siddhasādhyamarujjuṣṭā rukmabhūramarāvatī,नानरत्नप्रभाजालमण्डलालङ्कृता हरेः सिद्धसाध्यमरुज्जुष्टा रुक्मभूरमरावती |
| 1,13.48,raktapītamaṇiprāyahemaprākāragopurā vahnestejovatī vahnitulyabhūtaniṣevitā,रक्तपीतमणिप्रायहेमप्राकारगोपुरा वह्नेस्तेजोवती वह्नितुल्यभूतनिषेविता |
| 1,13.49,mṛtyoḥ saṃyamanī tuṅgalohaprākāramaṇḍalā kālapāśapitṛvyādipretamāriniṣevitā,मृत्योः संयमनी तुङ्गलोहप्राकारमण्डला कालपाशपितृव्यादिप्रेतमारिनिषेविता |
| 1,13.5,śuddhādhvanyapi māyāyāḥ parasyāḥ patayaḥ kṛtau te tasyāmapi paṭhyante te 'pi tatkṛtimastake,शुद्धाध्वन्यपि मायायाः परस्याः पतयः कृतौ ते तस्यामपि पठ्यन्ते ते ऽपि तत्कृतिमस्तके |
| 1,13.50,kṛṣṇā daityapatermṛtyor dhāmavaddaityasevitā nīlaratnaprabhājālavitānavarabhūṣaṇā,कृष्णा दैत्यपतेर्मृत्योर् धामवद्दैत्यसेविता नीलरत्नप्रभाजालवितानवरभूषणा |
| 1,13.51,śuddhavatyambunāthasya sphaṭikopalanirmitā pāṇḍurābhropamairyādaḥsevitā bhāti dhāmabhiḥ,शुद्धवत्यम्बुनाथस्य स्फटिकोपलनिर्मिता पाण्डुराभ्रोपमैर्यादःसेविता भाति धामभिः |
| 1,13.52,vāyorgandhavatī tuṅgaśvetapītadhvajākulā balavadbhūtasaṃjuṣṭā sarvaratnavinirmitā,वायोर्गन्धवती तुङ्गश्वेतपीतध्वजाकुला बलवद्भूतसंजुष्टा सर्वरत्नविनिर्मिता |
| 1,13.53,mahodayā candramasaḥ śvetā muktādinirmitā dvijasaṃghastutā bhāti purairhimagiriprabhaiḥ,महोदया चन्द्रमसः श्वेता मुक्तादिनिर्मिता द्विजसंघस्तुता भाति पुरैर्हिमगिरिप्रभैः |
| 1,13.54,jvalallalāṭadṛgdagdhasmaramṛtyuyaśobhṛtaḥ purī yaśovatī sarvaratnajā rudrasevitā,ज्वलल्ललाटदृग्दग्धस्मरमृत्युयशोभृतः पुरी यशोवती सर्वरत्नजा रुद्रसेविता |
| 1,13.55,iti sarvartusukhadāś cakravāṭārdhavistṛtāḥ puryo 'ṣṭāvaniloddhūtapārijātarajoruṇāḥ,इति सर्वर्तुसुखदाश् चक्रवाटार्धविस्तृताः पुर्यो ऽष्टावनिलोद्धूतपारिजातरजोरुणाः |
| 1,13.56,vedhasā nirmitā lokapālacakrānuvartinām bhūtaye svarga ityetā gīyante kavibhiḥ kṣitau,वेधसा निर्मिता लोकपालचक्रानुवर्तिनाम् भूतये स्वर्ग इत्येता गीयन्ते कविभिः क्षितौ |
| 1,13.57,caturdaśa sahasrāṇi yojanānāṃ svayaṃbhuvaḥ madhye manovatī nāma purī lokeśavanditā,चतुर्दश सहस्राणि योजनानां स्वयंभुवः मध्ये मनोवती नाम पुरी लोकेशवन्दिता |
| 1,13.58,yā cakārāruṇānuccair vidyunmārgānmahaḥśriyā sāvitryā spardhamāneva svargakāmātivartinī,या चकारारुणानुच्चैर् विद्युन्मार्गान्महःश्रिया सावित्र्या स्पर्धमानेव स्वर्गकामातिवर्तिनी |
| 1,13.59,tasyāmupāsate devā munayaśca mahaujasaḥ mahāyogīśvaraṃ siddhyai yamādyairbhūtavedhasam,तस्यामुपासते देवा मुनयश्च महौजसः महायोगीश्वरं सिद्ध्यै यमाद्यैर्भूतवेधसम् |
| 1,13.6,rajo vilokyate tiryagjālāviṣṭārkarociṣām tadaṣṭāṣṭaguṇasthāne tṛtīye syātkacāgrakam,रजो विलोक्यते तिर्यग्जालाविष्टार्करोचिषाम् तदष्टाष्टगुणस्थाने तृतीये स्यात्कचाग्रकम् |
| 1,13.60,tadīśabhāge tasyādreḥ śṛṅgamādityasannibham yattajjyotiṣkamityāhuḥ sadā paśupatipriyam,तदीशभागे तस्याद्रेः शृङ्गमादित्यसन्निभम् यत्तज्ज्योतिष्कमित्याहुः सदा पशुपतिप्रियम् |
| 1,13.61,tasya sānuṣu haimeṣu ratnacitreṣu saṃsthitāḥ skandanandimahākālagaṇeśādigaṇāvarāḥ,तस्य सानुषु हैमेषु रत्नचित्रेषु संस्थिताः स्कन्दनन्दिमहाकालगणेशादिगणावराः |
| 1,13.62,mūrdhni devādidevasya sthānaṃ tripuravidviṣaḥ rudrāyutagaṇairjuṣṭaṃ brahmādyaiśca surottamaiḥ,मूर्ध्नि देवादिदेवस्य स्थानं त्रिपुरविद्विषः रुद्रायुतगणैर्जुष्टं ब्रह्माद्यैश्च सुरोत्तमैः |
| 1,13.63,iti meruradho 'syānte dikṣu ye bhūdharāḥ sthitāḥ tacchiṣṭāni navadvīpe varṣāṇyasminnibodha me,इति मेरुरधो ऽस्यान्ते दिक्षु ये भूधराः स्थिताः तच्छिष्टानि नवद्वीपे वर्षाण्यस्मिन्निबोध मे |
| 1,13.64,niṣadho hemakūṭaśca himavāṃścācalottamāḥ merordakṣiṇato nīlaḥ śvetaḥ śṛṅgīti vāmataḥ,निषधो हेमकूटश्च हिमवांश्चाचलोत्तमाः मेरोर्दक्षिणतो नीलः श्वेतः शृङ्गीति वामतः |
| 1,13.65,sahasradvayaviṣkambhā daśotsedhā navāntarāḥ prāgāyataḥ suparvāṇāḥ sāgarāhitakoṭayaḥ,सहस्रद्वयविष्कम्भा दशोत्सेधा नवान्तराः प्रागायतः सुपर्वाणाः सागराहितकोटयः |
| 1,13.66,tadardhenāttaviṣkambhau mālyavadgandhamādanau yāmyottarau prākpratīcyor merutastāvadantarau,तदर्धेनात्तविष्कम्भौ माल्यवद्गन्धमादनौ याम्योत्तरौ प्राक्प्रतीच्योर् मेरुतस्तावदन्तरौ |
| 1,13.67,paścānmālyavataḥ prācyāṃ gandhamādanaśailataḥ ilāvṛtaṃ nīlagirer yāmyato niṣadhādudak,पश्चान्माल्यवतः प्राच्यां गन्धमादनशैलतः इलावृतं नीलगिरेर् याम्यतो निषधादुदक् |
| 1,13.68,bhadrāśvaṃ mālyavatprācyāṃ varṣaṃ bhadrajanākulam suketanaṃ ketumālaṃ pratīcyāṃ gandhamādanāt,भद्राश्वं माल्यवत्प्राच्यां वर्षं भद्रजनाकुलम् सुकेतनं केतुमालं प्रतीच्यां गन्धमादनात् |
| 1,13.69,niṣadhāddharivarṣe yad yāmyato hemakūṭataḥ nāmnā kiṃpuruṣaṃ khyātaṃ bhārataṃ himavadgireḥ,निषधाद्धरिवर्षे यद् याम्यतो हेमकूटतः नाम्ना किंपुरुषं ख्यातं भारतं हिमवद्गिरेः |
| 1,13.7,likṣā yūkā yavo 'pyevam aṅgulaṃ tattrisaṃguṇaiḥ taireva guṇitaṃ pāṇir dhanustadvedalakṣitam,लिक्षा यूका यवो ऽप्येवम् अङ्गुलं तत्त्रिसंगुणैः तैरेव गुणितं पाणिर् धनुस्तद्वेदलक्षितम् |
| 1,13.70,ramyakākhyamudaṅnīlād dhiraṇyaṃ śvetaparvatāt yaduttare śṛṅgavataḥ kuruvarṣaṃ taducyate,रम्यकाख्यमुदङ्नीलाद् धिरण्यं श्वेतपर्वतात् यदुत्तरे शृङ्गवतः कुरुवर्षं तदुच्यते |
| 1,13.71,niṣkambhaśailāścatvāro meroḥ sthairyāya vedhasā lakṣārdhonnataḥ kḷptās [te] teṣāṃ pūrveṇa mandaraḥ,निष्कम्भशैलाश्चत्वारो मेरोः स्थैर्याय वेधसा लक्षार्धोन्नतः कॢप्तास् [ते] तेषां पूर्वेण मन्दरः |
| 1,13.72,śveto haridrācūrṇābho yāmyato gandhamādanaḥ pratīcyāṃ vipulo nīlaḥ supārśvaḥ saumyato 'ruṇaḥ,श्वेतो हरिद्राचूर्णाभो याम्यतो गन्धमादनः प्रतीच्यां विपुलो नीलः सुपार्श्वः सौम्यतो ऽरुणः |
| 1,13.73,sahasrayojanacchāyās teṣu kalpadrumāḥ sthitāḥ kadambajambvāvaśvatthanyagrodhau cottarāntikāḥ,सहस्रयोजनच्छायास् तेषु कल्पद्रुमाः स्थिताः कदम्बजम्ब्वावश्वत्थन्यग्रोधौ चोत्तरान्तिकाः |
| 1,13.74,jambūphalarasodbhūtā meruṃ paryetya nimnagā viveśa mūlamevāsya kanakīkṛtya tāṃ mahīm,जम्बूफलरसोद्भूता मेरुं पर्येत्य निम्नगा विवेश मूलमेवास्य कनकीकृत्य तां महीम् |
| 1,13.75,taṃ pītvā pakṣisarpākhumṛgaśākhāmṛgādayaḥ babhūvuḥ kāñcanā ye ca sattvāstasyāṃ kṛtāplavāḥ,तं पीत्वा पक्षिसर्पाखुमृगशाखामृगादयः बभूवुः काञ्चना ये च सत्त्वास्तस्यां कृताप्लवाः |
| 1,13.76,dvīpaketurabhūjjambūḥ kalpaśākhiṣu satsvapi prabhāvātiśayātkhyātaṃ jambūdvīpamidaṃ tataḥ,द्वीपकेतुरभूज्जम्बूः कल्पशाखिषु सत्स्वपि प्रभावातिशयात्ख्यातं जम्बूद्वीपमिदं ततः |
| 1,13.77,prācyāṃ viṣkambhaśailasya mūle caitrarathaṃ vanam saro 'ruṇodakaṃ nāma tatra hemābjamaṇḍitam,प्राच्यां विष्कम्भशैलस्य मूले चैत्ररथं वनम् सरो ऽरुणोदकं नाम तत्र हेमाब्जमण्डितम् |
| 1,13.78,yāmyādrimūle gandharvasurasiddhāpsarovṛtam nandanaṃ mānasaṃ tatra saro mānasataskaram,याम्याद्रिमूले गन्धर्वसुरसिद्धाप्सरोवृतम् नन्दनं मानसं तत्र सरो मानसतस्करम् |
| 1,13.79,vaibhrājaṃ vaipule mūle sitodaśca hradottamaḥ devairniṣevyate channaḥ kamalairaṃśumaprabhaiḥ,वैभ्राजं वैपुले मूले सितोदश्च ह्रदोत्तमः देवैर्निषेव्यते छन्नः कमलैरंशुमप्रभैः |
| 1,13.8,daṇḍo dve dhanuṣī jñeyaḥ krośastaddvisahasrakam dvikrośamāhurgavyūtiṃ dvigavyūtiṃ ca yojanam,दण्डो द्वे धनुषी ज्ञेयः क्रोशस्तद्द्विसहस्रकम् द्विक्रोशमाहुर्गव्यूतिं द्विगव्यूतिं च योजनम् |
| 1,13.80,saupārśve dhṛtimannāma kānanaṃ bhadrako hradaḥ saugandhikāmbujacchannaḥ sevyate pitṛbhiḥ sadā,सौपार्श्वे धृतिमन्नाम काननं भद्रको ह्रदः सौगन्धिकाम्बुजच्छन्नः सेव्यते पितृभिः सदा |
| 1,13.81,trayodaśasahasrāyurjambūphalarasāśanaḥ mervālokopalabdhārtho janaḥ sutvagilāvṛte,त्रयोदशसहस्रायुर्जम्बूफलरसाशनः मेर्वालोकोपलब्धार्थो जनः सुत्वगिलावृते |
| 1,13.82,varṣāyutāyurnīlābjadyutiḥ panasasārabhuk ketumāle jano divyadehabandhaḥ sukhī balī,वर्षायुतायुर्नीलाब्जद्युतिः पनससारभुक् केतुमाले जनो दिव्यदेहबन्धः सुखी बली |
| 1,13.83,candrabimbadyutirnīlā-bjāśano bhadravājini daśavarṣasahasrāyurduḥkhaśokabhayojjhitaḥ,चन्द्रबिम्बद्युतिर्नीला-ब्जाशनो भद्रवाजिनि दशवर्षसहस्रायुर्दुःखशोकभयोज्झितः |
| 1,13.84,triṃśadabdasahasrāyuḥ kāmavṛkṣaphalāśanaḥ yugmaprasūtiḥ kuruṣu śyāmāpuṣpadyutirjanaḥ,त्रिंशदब्दसहस्रायुः कामवृक्षफलाशनः युग्मप्रसूतिः कुरुषु श्यामापुष्पद्युतिर्जनः |
| 1,13.85,bhūtavedasahasrau dvāv ekadiksaṃdhilakṣitau somavāyvāśayoḥ siddhamunicāraṇasevitau,भूतवेदसहस्रौ द्वाव् एकदिक्संधिलक्षितौ सोमवाय्वाशयोः सिद्धमुनिचारणसेवितौ |
| 1,13.86,candrabhadrākarau dvīpau candraraktābjarugjanau ailāvṛtaṃ tayorāyuḥ phalaṃ mūlaṃ ca bhojanam,चन्द्रभद्राकरौ द्वीपौ चन्द्ररक्ताब्जरुग्जनौ ऐलावृतं तयोरायुः फलं मूलं च भोजनम् |
| 1,13.87,antarbhāvaḥ kuruṣvabdhau sānnidhyātkīrtitau tataḥ adhyardhāni sahasrāṇi dvādaśāyurhiraṇvati,अन्तर्भावः कुरुष्वब्धौ सान्निध्यात्कीर्तितौ ततः अध्यर्धानि सहस्राणि द्वादशायुर्हिरण्वति |
| 1,13.88,janasyendutviṣo nityam aśnato lākucaṃ phalam nīlanīrajaramyasya ramyake dvādaśasthitiḥ,जनस्येन्दुत्विषो नित्यम् अश्नतो लाकुचं फलम् नीलनीरजरम्यस्य रम्यके द्वादशस्थितिः |
| 1,13.89,janasyābdasahasrāṇi nyagrodhaphalamaśnataḥ rajatadyutirikṣvādas tāvadāyurharau janaḥ,जनस्याब्दसहस्राणि न्यग्रोधफलमश्नतः रजतद्युतिरिक्ष्वादस् तावदायुर्हरौ जनः |
| 1,13.9,kapālamarbudaṃ sthaulyād brahmaṇo 'ṇḍasya yojanaiḥ tasyāntaḥ kāñcanaṃ dhāma kālāgnestāvadeva hi,कपालमर्बुदं स्थौल्याद् ब्रह्मणो ऽण्डस्य योजनैः तस्यान्तः काञ्चनं धाम कालाग्नेस्तावदेव हि |
| 1,13.90,raukmaḥ kiṃpuruṣe plakṣabhojano 'bdāyutasthitiḥ iti kimpuruṣādīni varṣāṇyuktāni yāni te,रौक्मः किंपुरुषे प्लक्षभोजनो ऽब्दायुतस्थितिः इति किम्पुरुषादीनि वर्षाण्युक्तानि यानि ते |
| 1,13.91,na teṣvavasthābhedo 'sti vivartiṣu kṛtādiṣu yugānurūpaprajñāyus tejobaladhanaprajaḥ,न तेष्ववस्थाभेदो ऽस्ति विवर्तिषु कृतादिषु युगानुरूपप्रज्ञायुस् तेजोबलधनप्रजः |
| 1,13.92,kṛṣṭākṛṣṭāśano duḥkhatrayārto bhārate janaḥ guṇa eko yadudyukto neṣṭaṃ kiṃcinna sādhayet,कृष्टाकृष्टाशनो दुःखत्रयार्तो भारते जनः गुण एको यदुद्युक्तो नेष्टं किंचिन्न साधयेत् |
| 1,13.93,sarvāsāṃ phalabhūmīnāṃ karmabhūḥ kāraṇaṃ yataḥ navābdhisrotasi dvīpā nava cātrārdhakasthale,सर्वासां फलभूमीनां कर्मभूः कारणं यतः नवाब्धिस्रोतसि द्वीपा नव चात्रार्धकस्थले |
| 1,13.94,indradvīpaprabhṛtayo nāmatastānnibodha me indradvīpaḥ kaśeruśca tāmraparṇo gabhastimān,इन्द्रद्वीपप्रभृतयो नामतस्तान्निबोध मे इन्द्रद्वीपः कशेरुश्च ताम्रपर्णो गभस्तिमान् |
| 1,13.95,nāgadvīpaścāndramaso gāndharvo vāruṇastathā kumārikākhyo navamo nānāparvatanimnagāḥ,नागद्वीपश्चान्द्रमसो गान्धर्वो वारुणस्तथा कुमारिकाख्यो नवमो नानापर्वतनिम्नगाः |
| 1,13.96,nānājātijanākīrṇā bhāratākhe prakīrtitāḥ āgnīdhro nāma nṛpatir jambūnātho manoḥ kule,नानाजातिजनाकीर्णा भारताखे प्रकीर्तिताः आग्नीध्रो नाम नृपतिर् जम्बूनाथो मनोः कुले |
| 1,13.97,tajjātanṛpasaṃjñābhiḥ kathyante bhāratādayaḥ kṣārakṣīradadhisneharasamadhvāmṛtodakaiḥ,तज्जातनृपसंज्ञाभिः कथ्यन्ते भारतादयः क्षारक्षीरदधिस्नेहरसमध्वामृतोदकैः |
| 1,13.98,lakṣādidviguṇā dvīpā jambūdvīpādayo vṛtāḥ śāke śākadrumastvaṅgaḥ śākasaṃjñānibandhanaḥ,लक्षादिद्विगुणा द्वीपा जम्बूद्वीपादयो वृताः शाके शाकद्रुमस्त्वङ्गः शाकसंज्ञानिबन्धनः |
| 1,13.99,kuśo 'bhūtkāñcanaḥ kauśe svayaṃbhuvi yiyakṣati krauñce krauñco hato daityaḥ krauñcādrau hemakandare,कुशो ऽभूत्काञ्चनः कौशे स्वयंभुवि यियक्षति क्रौञ्चे क्रौञ्चो हतो दैत्यः क्रौञ्चाद्रौ हेमकन्दरे |
| 1,2.1,athānādimalāpetaḥ sarvakṛtsarvavicchivaḥ pūrvavyatyāsitasyāṇoḥ pāśajālamapohati,अथानादिमलापेतः सर्वकृत्सर्वविच्छिवः पूर्वव्यत्यासितस्याणोः पाशजालमपोहति |
| 1,2.10,vedānasāṃkhyasadasatpādārthikamatādiṣu sasādhanā muktirasti ko viśeṣaḥ śivāgame,वेदानसांख्यसदसत्पादार्थिकमतादिषु ससाधना मुक्तिरस्ति को विशेषः शिवागमे |
| 1,2.11,praṇetrasarvadarśitvān na sphuṭo vastusaṃgrahaḥ upāyāḥ saphalāstadvac chaive sarvamidaṃ param,प्रणेत्रसर्वदर्शित्वान् न स्फुटो वस्तुसंग्रहः उपायाः सफलास्तद्वच् छैवे सर्वमिदं परम् |
| 1,2.12,vedānteṣveka evātmā cidacidvyaktilakṣitaḥ pratijñāmātramevedaṃ niścayaḥ kiṃnibandhanaḥ,वेदान्तेष्वेक एवात्मा चिदचिद्व्यक्तिलक्षितः प्रतिज्ञामात्रमेवेदं निश्चयः किंनिबन्धनः |
| 1,2.13,atha pramāṇaṃ tatrātmā prameyatvaṃ prapadyate yatraitadubhayaṃ tatra catuṣṭayamapi sthitam,अथ प्रमाणं तत्रात्मा प्रमेयत्वं प्रपद्यते यत्रैतदुभयं तत्र चतुष्टयमपि स्थितम् |
| 1,2.14,advaitahānirevaṃ syān niṣpramāṇakatānyathā bhogasāmyāvimokṣau ca yau neṣṭāvātmavādibhiḥ,अद्वैतहानिरेवं स्यान् निष्प्रमाणकतान्यथा भोगसाम्याविमोक्षौ च यौ नेष्टावात्मवादिभिः |
| 1,2.15,sāṃkhyajñāne 'pi mithyātvaṃ kārye kāraṇabuddhitaḥ akartṛbhāvādbhoktuśca svātantryādapyacittvataḥ,सांख्यज्ञाने ऽपि मिथ्यात्वं कार्ये कारणबुद्धितः अकर्तृभावाद्भोक्तुश्च स्वातन्त्र्यादप्यचित्त्वतः |
| 1,2.16,iha sapta padārthāḥ syur jīvājīvāstravāstrayaḥ saṃvaro nirjaraścaiva bandhamokṣāvubhāvapi,इह सप्त पदार्थाः स्युर् जीवाजीवास्त्रवास्त्रयः संवरो निर्जरश्चैव बन्धमोक्षावुभावपि |
| 1,2.17,syādvādalāñchitāścaite sarve 'naikāntikatvataḥ tadeva sattadevāsad iti kena pramīyate,स्याद्वादलाञ्छिताश्चैते सर्वे ऽनैकान्तिकत्वतः तदेव सत्तदेवासद् इति केन प्रमीयते |
| 1,2.18,sadanyadasadanyacca tadevaṃ siddhasādhyatā asajjaghanyaṃ sacchreṣṭham ityapi bruvate budhāḥ,सदन्यदसदन्यच्च तदेवं सिद्धसाध्यता असज्जघन्यं सच्छ्रेष्ठम् इत्यपि ब्रुवते बुधाः |
| 1,2.19,naikatra tadapekṣātaḥ sthitamevobhayaṃ tataḥ atha cetsadasadbhāvaḥ sadāyuktataro mataḥ,नैकत्र तदपेक्षातः स्थितमेवोभयं ततः अथ चेत्सदसद्भावः सदायुक्ततरो मतः |
| 1,2.2,tripadārthaṃ catuṣpādaṃ mahātantraṃ jagatpatiḥ sūtreṇaikena saṃhṛtya prāha vistaraśaḥ punaḥ,त्रिपदार्थं चतुष्पादं महातन्त्रं जगत्पतिः सूत्रेणैकेन संहृत्य प्राह विस्तरशः पुनः |
| 1,2.20,tatkarmasaṃkarabhayād avyāpitvaṃ ca te jaguḥ sāmānyetarasambandhajñānābhāvādacetasaḥ,तत्कर्मसंकरभयाद् अव्यापित्वं च ते जगुः सामान्येतरसम्बन्धज्ञानाभावादचेतसः |
| 1,2.21,yaḥ prāgavyāpakaḥ so 'nte kathamanyādṛśo bhavet sa vikāsādidharmā cet tato doṣaparamparā,यः प्रागव्यापकः सो ऽन्ते कथमन्यादृशो भवेत् स विकासादिधर्मा चेत् ततो दोषपरम्परा |
| 1,2.22,ṣaṭpadārthaparijñānān mithyājñānaṃ nivartate rāgadveṣau mamatvaṃ ca tadviśeṣaguṇāstataḥ,षट्पदार्थपरिज्ञानान् मिथ्याज्ञानं निवर्तते रागद्वेषौ ममत्वं च तद्विशेषगुणास्ततः |
| 1,2.23,kramaśo vinivartante dehasaṃyogajā yataḥ sā muktirjaḍatārūpā tato muktaḥ śavo na kim,क्रमशो विनिवर्तन्ते देहसंयोगजा यतः सा मुक्तिर्जडतारूपा ततो मुक्तः शवो न किम् |
| 1,2.24,cidvyañjakasya karmādeḥ kṣaṇikatvānmuhurmuhuḥ vyajyate jāyamānaiva kṣaṇiketi matā paraiḥ,चिद्व्यञ्जकस्य कर्मादेः क्षणिकत्वान्मुहुर्मुहुः व्यज्यते जायमानैव क्षणिकेति मता परैः |
| 1,2.25,tadasatkarmaṇo bhogād atītānubhavasmṛteḥ sthitirniranvaye nāśe na smṛternāpi karmaṇaḥ,तदसत्कर्मणो भोगाद् अतीतानुभवस्मृतेः स्थितिर्निरन्वये नाशे न स्मृतेर्नापि कर्मणः |
| 1,2.26,vināśalakṣaṇo 'paiti na muktāvapyupaplavaḥ na cāstyanubhavaḥ kaścid bhavāvasthā varaṃ tataḥ,विनाशलक्षणो ऽपैति न मुक्तावप्युपप्लवः न चास्त्यनुभवः कश्चिद् भवावस्था वरं ततः |
| 1,2.27,ityādyajñānamūḍhāṇāṃ matamāśrityadurdhiyaḥ apavargamabhīpsanti khadyotātpāvakārthinaḥ,इत्याद्यज्ञानमूढाणां मतमाश्रित्यदुर्धियः अपवर्गमभीप्सन्ति खद्योतात्पावकार्थिनः |
| 1,2.28,yatkaivalyaṃ puṃsprakṛtyor vivekād yo vā sarvaṃ brahma matvā virāmaḥ yā vā kāścinmuktayaḥ pāśajanyās tāstāḥ sarvā bhedamāyānti sṛṣṭau,यत्कैवल्यं पुंस्प्रकृत्योर् विवेकाद् यो वा सर्वं ब्रह्म मत्वा विरामः या वा काश्चिन्मुक्तयः पाशजन्यास् तास्ताः सर्वा भेदमायान्ति सृष्टौ |
| 1,2.29,śaive siddho bhāti mūrdhnītareṣāṃ muktaḥ sṛṣṭau punarabhyeti nādhaḥ viśvānarthānsvena viṣṭabhya dhāmnā sarveśānānīśitaḥ sarvadāste,शैवे सिद्धो भाति मूर्ध्नीतरेषां मुक्तः सृष्टौ पुनरभ्येति नाधः विश्वानर्थान्स्वेन विष्टभ्य धाम्ना सर्वेशानानीशितः सर्वदास्ते |
| 1,2.3,jagajjanmasthitidhvaṃsatirobhāvavimuktayaḥ kṛtyaṃ sakārakaphalaṃ jñeyamasyaitadeva hi,जगज्जन्मस्थितिध्वंसतिरोभावविमुक्तयः कृत्यं सकारकफलं ज्ञेयमस्यैतदेव हि |
| 1,2.4,tena svabhāvasiddhena bhavitavyaṃ jagatkṛtā arvāksiddhe 'navasthā syān mokṣo nirhetuko 'pi vā,तेन स्वभावसिद्धेन भवितव्यं जगत्कृता अर्वाक्सिद्धे ऽनवस्था स्यान् मोक्षो निर्हेतुको ऽपि वा |
| 1,2.5,caitanyaṃ dṛkkriyārūpaṃ tadastyātmani sarvadā sarvataśca yato muktau śrūyate sarvatomukham,चैतन्यं दृक्क्रियारूपं तदस्त्यात्मनि सर्वदा सर्वतश्च यतो मुक्तौ श्रूयते सर्वतोमुखम् |
| 1,2.6,sadapyabhāsamānatvāt tanniruddhaṃ pratīyate vaśyo 'nāvṛtavīryasya so 'ta evāvimokṣaṇāt,सदप्यभासमानत्वात् तन्निरुद्धं प्रतीयते वश्यो ऽनावृतवीर्यस्य सो ऽत एवाविमोक्षणात् |
| 1,2.7,prāvṛtīśabale karma māyākāryaṃ caturvidham pāśajālaṃ samāsena dharmā nāmnaiva kīrtitāḥ,प्रावृतीशबले कर्म मायाकार्यं चतुर्विधम् पाशजालं समासेन धर्मा नाम्नैव कीर्तिताः |
| 1,2.8,iti vastutrayasyāsya prākpādakṛtasaṃsthiteḥ caryāyogakriyāpādair viniyogo 'bhidhāsyate,इति वस्तुत्रयस्यास्य प्राक्पादकृतसंस्थितेः चर्यायोगक्रियापादैर् विनियोगो ऽभिधास्यते |
| 1,2.9,viniyogaphalaṃ muktir bhuktirapyanuṣaṅgataḥ parāparavibhāgena bhidyete te tvanekadhā,विनियोगफलं मुक्तिर् भुक्तिरप्यनुषङ्गतः परापरविभागेन भिद्येते ते त्वनेकधा |
| 1,3.1,athopalabhya dehādi vastu kāryatvadharmakam kartāramasya jānīmo viśiṣṭamanumānataḥ,अथोपलभ्य देहादि वस्तु कार्यत्वधर्मकम् कर्तारमस्य जानीमो विशिष्टमनुमानतः |
| 1,3.10,sa mūrdhasamadeśatvān mūrdhā nāvayavastanoḥ tasya tasya tanuryā pūs tasyāmuṣati yena saḥ,स मूर्धसमदेशत्वान् मूर्धा नावयवस्तनोः तस्य तस्य तनुर्या पूस् तस्यामुषति येन सः |
| 1,3.11,tattrāṇādvyañjanāccāpi sa tatpuruṣavaktrakaḥ hṛdayaṃ bodhaparyāyaḥ so 'syāghoraḥ śivo yataḥ,तत्त्राणाद्व्यञ्जनाच्चापि स तत्पुरुषवक्त्रकः हृदयं बोधपर्यायः सो ऽस्याघोरः शिवो यतः |
| 1,3.12,parigrahasya ghoratvād ghoroktirupacārataḥ vāmastrivargavāmatvād rahasyaśca svabhāvataḥ vāmaṃ dhāma paraṃ guhyaṃ yasyāsau vāmaguhyakaḥ,परिग्रहस्य घोरत्वाद् घोरोक्तिरुपचारतः वामस्त्रिवर्गवामत्वाद् रहस्यश्च स्वभावतः वामं धाम परं गुह्यं यस्यासौ वामगुह्यकः |
| 1,3.13,sadyo 'ṇūnāṃ mūrtayaḥ sambhavanti yasyecchātastena sadyo 'bhidhānaḥ sadyo mūrtīryogināṃ vā vidhatte sadyomūrtiḥ kṛtyaśaighryānna mūrteḥ,सद्यो ऽणूनां मूर्तयः सम्भवन्ति यस्येच्छातस्तेन सद्यो ऽभिधानः सद्यो मूर्तीर्योगिनां वा विधत्ते सद्योमूर्तिः कृत्यशैघ्र्यान्न मूर्तेः |
| 1,3.14,itthaṃ śaktiḥ kurvatī dehakṛtyaṃ dehābhāvāducyate dehaśabdaiḥ tasyā bhedā ye 'pi vāmādayaḥ syus te 'pi proktāḥ kṛtyabhedena sadbhiḥ,इत्थं शक्तिः कुर्वती देहकृत्यं देहाभावादुच्यते देहशब्दैः तस्या भेदा ये ऽपि वामादयः स्युस् ते ऽपि प्रोक्ताः कृत्यभेदेन सद्भिः |
| 1,3.2,vaiśiṣṭyaṃ kāryavaiśiṣṭyād dṛṣṭaṃ lokasthitāvapi yadyathā yādṛśaṃ yāvat kāryaṃ tatkāraṇaṃ tathā nityaṃ kālānavacchedād dvaitatyānna pradeśagam,वैशिष्ट्यं कार्यवैशिष्ट्याद् दृष्टं लोकस्थितावपि यद्यथा यादृशं यावत् कार्यं तत्कारणं तथा नित्यं कालानवच्छेदाद् द्वैतत्यान्न प्रदेशगम् |
| 1,3.3,kramākramasamutpatteḥ kramādyutpattiśaktimat tasyāsti karaṇaṃ yena dṛṣṭā nākaraṇā kṛtiḥ,क्रमाक्रमसमुत्पत्तेः क्रमाद्युत्पत्तिशक्तिमत् तस्यास्ति करणं येन दृष्टा नाकरणा कृतिः |
| 1,3.4,anāgāmi ca tajjñeyaṃ kāryasyānādisaṃsthiteḥ karaṇaṃ ca na śaktyanyac chaktirnācetanā citaḥ,अनागामि च तज्ज्ञेयं कार्यस्यानादिसंस्थितेः करणं च न शक्त्यन्यच् छक्तिर्नाचेतना चितः |
| 1,3.5,viṣayāniyamādekaṃ bodhe kṛtye ca tattathā kāryaṃ na sthitijanmādi bījasya prakṛteraṇoḥ,विषयानियमादेकं बोधे कृत्ये च तत्तथा कार्यं न स्थितिजन्मादि बीजस्य प्रकृतेरणोः |
| 1,3.6,pāriśeṣyānmaheśasya muktasya śiva eva saḥ sambandhāgrahaṇe bādhā mānasyābhyeti kasyacit,पारिशेष्यान्महेशस्य मुक्तस्य शिव एव सः सम्बन्धाग्रहणे बाधा मानस्याभ्येति कस्यचित् |
| 1,3.7,sā parasyāpi dhūmo 'nyo girau māhānasādyataḥ loke vapuṣmato dṛṣṭaṃ kṛtyaṃ so 'pyasmadādivat,सा परस्यापि धूमो ऽन्यो गिरौ माहानसाद्यतः लोके वपुष्मतो दृष्टं कृत्यं सो ऽप्यस्मदादिवत् |
| 1,3.8,mūlādyasambhavācchāktaṃ vapurno tādṛśaṃ prabhoḥ tadvapuḥ pañcabhirmantraiḥ pañcakṛtyopayogibhiḥ,मूलाद्यसम्भवाच्छाक्तं वपुर्नो तादृशं प्रभोः तद्वपुः पञ्चभिर्मन्त्रैः पञ्चकृत्योपयोगिभिः |
| 1,3.9,īśatatpuruṣāghoravāmājairmastakādikam īṣṭe yena jagatsarvaṃ guṇenoparivartinā,ईशतत्पुरुषाघोरवामाजैर्मस्तकादिकम् ईष्टे येन जगत्सर्वं गुणेनोपरिवर्तिना |
| 1,4.1,sa itthaṃvigraho 'nena karaṇenāhataujasā karoti sarvadā kṛtyaṃ yadā yadupapadyate,स इत्थंविग्रहो ऽनेन करणेनाहतौजसा करोति सर्वदा कृत्यं यदा यदुपपद्यते |
| 1,4.10,tānapyāviśya bhagavān sāñjanān bhuvanādhipān yebhyaḥ sarvamidaṃ yeṣāṃ śaktiḥ karmanibandhanā,तानप्याविश्य भगवान् साञ्जनान् भुवनाधिपान् येभ्यः सर्वमिदं येषां शक्तिः कर्मनिबन्धना |
| 1,4.11,praṇetṝṇ paśuśāstrāṇāṃ paśūṃstadanuvartakān svasādhyakārakopetān kāladhāmāvadhisthitān,प्रणेतॄण् पशुशास्त्राणां पशूंस्तदनुवर्तकान् स्वसाध्यकारकोपेतान् कालधामावधिस्थितान् |
| 1,4.12,sthitau sakārakānetān samākramya svatejasā yunakti svārthasiddhyarthaṃ bhūtairanabhilakṣitaḥ,स्थितौ सकारकानेतान् समाक्रम्य स्वतेजसा युनक्ति स्वार्थसिद्ध्यर्थं भूतैरनभिलक्षितः |
| 1,4.13,bhogasādhanamākṣipya kṛtvā kāraṇasaṃśrayam tacca sātmakamākramya viśramāyāvatiṣṭhate,भोगसाधनमाक्षिप्य कृत्वा कारणसंश्रयम् तच्च सात्मकमाक्रम्य विश्रमायावतिष्ठते |
| 1,4.14,bhavināṃ bhavakhinnānāṃ sarvabhūtahito yataḥ svāpāvasānamāsādya punaḥ prāgvatpravartate,भविनां भवखिन्नानां सर्वभूतहितो यतः स्वापावसानमासाद्य पुनः प्राग्वत्प्रवर्तते |
| 1,4.15,svāpe 'pyāste bodhayanbodhayogyān rodhyānrundhanpācayan karmikarma māyāśaktīrvyaktiyogyāḥ prakurvan paśyansarvaṃ yadyathā vastujātam,स्वापे ऽप्यास्ते बोधयन्बोधयोग्यान् रोध्यान्रुन्धन्पाचयन् कर्मिकर्म मायाशक्तीर्व्यक्तियोग्याः प्रकुर्वन् पश्यन्सर्वं यद्यथा वस्तुजातम् |
| 1,4.2,tatrādau kevalāṇūnāṃ yogyānāṃ kurute 'ṣṭakam vāmādiśaktibhiryuktaṃ saptakoṭiparicchadam,तत्रादौ केवलाणूनां योग्यानां कुरुते ऽष्टकम् वामादिशक्तिभिर्युक्तं सप्तकोटिपरिच्छदम् |
| 1,4.3,teṣāmanantaḥ sūkṣmaśca tathā caiva śivottamaḥ ekanetraikarudrau ca trimūrtiścāmitadyutiḥ,तेषामनन्तः सूक्ष्मश्च तथा चैव शिवोत्तमः एकनेत्रैकरुद्रौ च त्रिमूर्तिश्चामितद्युतिः |
| 1,4.4,śrīkaṇṭhaśca śikhaṇḍī ca rājarājeśvareśvarāḥ īṣadaprāptayogatvān niyojyāḥ parameṣṭhinaḥ,श्रीकण्ठश्च शिखण्डी च राजराजेश्वरेश्वराः ईषदप्राप्तयोगत्वान् नियोज्याः परमेष्ठिनः |
| 1,4.5,sarvajñatvādiyoge 'pi niyojyatvaṃ malāṃśataḥ parasparaṃ viśiṣyante mantrāścaivamadhaḥ sthitāḥ,सर्वज्ञत्वादियोगे ऽपि नियोज्यत्वं मलांशतः परस्परं विशिष्यन्ते मन्त्राश्चैवमधः स्थिताः |
| 1,4.6,te ca mantreśvaravyaktaśivaśaktipracoditāḥ kurvantyanugrahaṃ puṃsāṃ yadā yeṣāṃ sa yujyate,ते च मन्त्रेश्वरव्यक्तशिवशक्तिप्रचोदिताः कुर्वन्त्यनुग्रहं पुंसां यदा येषां स युज्यते |
| 1,4.7,prayoktṛdehasāpekṣaṃ tadardhamakhile 'dhvani kṛtvādhikāraṃ sthityante śivaṃ viśati seśvaram,प्रयोक्तृदेहसापेक्षं तदर्धमखिले ऽध्वनि कृत्वाधिकारं स्थित्यन्ते शिवं विशति सेश्वरम् |
| 1,4.8,vinādhikaraṇenānyat pradhānavikṛteradhaḥ kṛtvādhikāramīśeṣṭam apaiti svādhvasaṃhṛtau,विनाधिकरणेनान्यत् प्रधानविकृतेरधः कृत्वाधिकारमीशेष्टम् अपैति स्वाध्वसंहृतौ |
| 1,4.9,tato 'nantādyabhivyaktaḥ patīnāṃ granthitattvataḥ kalādyārabdhadehānāṃ karotyaṣṭādaśaṃ śatam,ततो ऽनन्ताद्यभिव्यक्तः पतीनां ग्रन्थितत्त्वतः कलाद्यारब्धदेहानां करोत्यष्टादशं शतम् |
| 1,5.1,tamaḥśaktyadhikārasya nivṛttestatparicyutau vyanakti dṛkkriyānantyaṃ jagadbandhuraṇoḥ śivaḥ,तमःशक्त्यधिकारस्य निवृत्तेस्तत्परिच्युतौ व्यनक्ति दृक्क्रियानन्त्यं जगद्बन्धुरणोः शिवः |
| 1,5.10,sargamūle tṛtīyāyāṃ svāpavadbhūtasaṃhṛtau sa yadvyapāsya kriyate tadvidho yo 'ṇurucyate,सर्गमूले तृतीयायां स्वापवद्भूतसंहृतौ स यद्व्यपास्य क्रियते तद्विधो यो ऽणुरुच्यते |
| 1,5.11,tathā bījaṃ śarīrādeḥ pācayatyāniveśanāt na yogyatāṅgamabhajat sadyaḥ syādauṣadhādivat,तथा बीजं शरीरादेः पाचयत्यानिवेशनात् न योग्यताङ्गमभजत् सद्यः स्यादौषधादिवत् |
| 1,5.12,pākārhamapi tatpaktuṃ neśatyātmānamātmanā dharmasāmānya evāyaṃ sarvasya pariṇāminaḥ,पाकार्हमपि तत्पक्तुं नेशत्यात्मानमात्मना धर्मसामान्य एवायं सर्वस्य परिणामिनः |
| 1,5.13,sarvajñaḥ sarvakartṛtvāt sādhanāṅgaphalaiḥ saha yo yajjānāti kurute sa tadeveti susthitam,सर्वज्ञः सर्वकर्तृत्वात् साधनाङ्गफलैः सह यो यज्जानाति कुरुते स तदेवेति सुस्थितम् |
| 1,5.14,taccāsyāvṛtiśūnyatvān na vyañjakamapekṣate tanna sāṃśayikaṃ tasmād viparītaṃ na jātucit,तच्चास्यावृतिशून्यत्वान् न व्यञ्जकमपेक्षते तन्न सांशयिकं तस्माद् विपरीतं न जातुचित् |
| 1,5.15,yāni vyañjakamīkṣante vṛtatvānmalaśaktibhiḥ vyañjakasyānurodhena tāni syurvyāhatānyapi,यानि व्यञ्जकमीक्षन्ते वृतत्वान्मलशक्तिभिः व्यञ्जकस्यानुरोधेन तानि स्युर्व्याहतान्यपि |
| 1,5.16,nādhyakṣaṃ nāpi tallaiṅgaṃ na śābdamapi śāṅkaram jñānamābhāti vimalaṃ sarvadā sarvavastuṣu,नाध्यक्षं नापि तल्लैङ्गं न शाब्दमपि शाङ्करम् ज्ञानमाभाति विमलं सर्वदा सर्ववस्तुषु |
| 1,5.17,tadekaṃ viṣayānantyād bhedānantyaṃ prapadyate kartṛtvaṃ tadabhinnatvāt tadvadevopacārataḥ,तदेकं विषयानन्त्याद् भेदानन्त्यं प्रपद्यते कर्तृत्वं तदभिन्नत्वात् तद्वदेवोपचारतः |
| 1,5.18,sattasvarūpakaraṇārthavidheyadṛgbhir leśoditābhiriti ye vidurīśatattvam te mocayanti bhavino bhavapaṅkamagnān no vistareṇa puruṣāḥ paśupāśarūpam,सत्तस्वरूपकरणार्थविधेयदृग्भिर् लेशोदिताभिरिति ये विदुरीशतत्त्वम् ते मोचयन्ति भविनो भवपङ्कमग्नान् नो विस्तरेण पुरुषाः पशुपाशरूपम् |
| 1,5.2,yānvimocayati svāpe śivāḥ sadyo bhavanti te saṃhṛtau vā samudbhūtāv aṇavaḥ patayo 'thavā,यान्विमोचयति स्वापे शिवाः सद्यो भवन्ति ते संहृतौ वा समुद्भूताव् अणवः पतयो ऽथवा |
| 1,5.3,rudramantrapatīśānapadabhājo bhavanti te sthitau yānanugṛhṇāti gurumāsthāya cidvataḥ,रुद्रमन्त्रपतीशानपदभाजो भवन्ति ते स्थितौ याननुगृह्णाति गुरुमास्थाय चिद्वतः |
| 1,5.4,yeṣāṃ śarīriṇāṃ śaktiḥ patatyapi nivṛttaye teṣāṃ talliṅgamautsukyaṃ muktau dveṣo bhavasthitau,येषां शरीरिणां शक्तिः पतत्यपि निवृत्तये तेषां तल्लिङ्गमौत्सुक्यं मुक्तौ द्वेषो भवस्थितौ |
| 1,5.5,bhaktiśca śivabhakteṣu śraddhā tacchāsake vidhau anenānumitiḥ śiṣṭahetoḥ sthūladhiyāmapi,भक्तिश्च शिवभक्तेषु श्रद्धा तच्छासके विधौ अनेनानुमितिः शिष्टहेतोः स्थूलधियामपि |
| 1,5.6,paśudṛgyogasiddhānāṃ karmavyaktidvayaṃ samam jyeṣṭhādiphalayogyānāṃ sādhikārāsu muktiṣu,पशुदृग्योगसिद्धानां कर्मव्यक्तिद्वयं समम् ज्येष्ठादिफलयोग्यानां साधिकारासु मुक्तिषु |
| 1,5.7,upāyādaravaiśiṣṭyān mṛgyate tattrayaṃ punaḥ dvayorvyaktikaraḥ kaścic cyutisiddhivilakṣitaḥ,उपायादरवैशिष्ट्यान् मृग्यते तत्त्रयं पुनः द्वयोर्व्यक्तिकरः कश्चिच् च्युतिसिद्धिविलक्षितः |
| 1,5.8,īṣadardhanivṛtte tu rodhakatve tamaḥpateḥ bhavantyetāni liṅgāni kiṃcicchiṣṭe ca dehinām,ईषदर्धनिवृत्ते तु रोधकत्वे तमःपतेः भवन्त्येतानि लिङ्गानि किंचिच्छिष्टे च देहिनाम् |
| 1,5.9,yogyatātrayamapyetat samatītya maheśvaraḥ svāpe 'numanugṛhṇāti sādhikāramidaṃ yataḥ,योग्यतात्रयमप्येतत् समतीत्य महेश्वरः स्वापे ऽनुमनुगृह्णाति साधिकारमिदं यतः |
| 1,6.1,atha viśvanimittasya prāptaṃ lakṣaṇamātmanaḥ tadīśoktau gataprāyaṃ tathāpyuddeśa ucyate,अथ विश्वनिमित्तस्य प्राप्तं लक्षणमात्मनः तदीशोक्तौ गतप्रायं तथाप्युद्देश उच्यते |
| 1,6.2,kāryaṃ kṣityādi karteśas tatkarturnopayujyate na svārthamapyacidbhāvān nānarthyaṃ kartṛgauravāt,कार्यं क्षित्यादि कर्तेशस् तत्कर्तुर्नोपयुज्यते न स्वार्थमप्यचिद्भावान् नानर्थ्यं कर्तृगौरवात् |
| 1,6.3,pāriśeṣyātparārthaṃ tat kṣetrajñaḥ sa parastayoḥ paro dehastadarthatvāt parārthāḥ kṣmādayo nanu,पारिशेष्यात्परार्थं तत् क्षेत्रज्ञः स परस्तयोः परो देहस्तदर्थत्वात् परार्थाः क्ष्मादयो ननु |
| 1,6.4,kāyo 'pyacittvādānyārthyaṃ sutarāṃ pratipadyate cetanaścenna bhogyatvād vikāritvācca jātucit,कायो ऽप्यचित्त्वादान्यार्थ्यं सुतरां प्रतिपद्यते चेतनश्चेन्न भोग्यत्वाद् विकारित्वाच्च जातुचित् |
| 1,6.5,bhogyā vikāriṇo dṛṣṭāś cidvihīnāḥ paṭādayaḥ yasminsati ca sattvādvā na satyapi śave citiḥ,भोग्या विकारिणो दृष्टाश् चिद्विहीनाः पटादयः यस्मिन्सति च सत्त्वाद्वा न सत्यपि शवे चितिः |
| 1,6.6,pariṇāmasay vaiśiṣṭyād asti cet na smṛtistadā nāpyevaṃ supratītatvāt smartā kāyetaro 'styataḥ,परिणामसय् वैशिष्ट्याद् अस्ति चेत् न स्मृतिस्तदा नाप्येवं सुप्रतीतत्वात् स्मर्ता कायेतरो ऽस्त्यतः |
| 1,6.7,nāvyāpako na kṣaṇiko naiko nāpi jaḍātmakaḥ nākartā bhinnacidyogī pāśānte śivatāśruteḥ,नाव्यापको न क्षणिको नैको नापि जडात्मकः नाकर्ता भिन्नचिद्योगी पाशान्ते शिवताश्रुतेः |
| 1,7.1,athāvidyādayaḥ pāśāḥ kathyante leśato 'dhunā yeṣāmapāye patayo bhavanti jagato 'ṇavaḥ,अथाविद्यादयः पाशाः कथ्यन्ते लेशतो ऽधुना येषामपाये पतयो भवन्ति जगतो ऽणवः |
| 1,7.10,tadekaṃ bahusaṃkhyaṃ tu tādṛgutpattimadyataḥ kintu tacchaktayo 'nekā yugapanmuktyadarśanāt,तदेकं बहुसंख्यं तु तादृगुत्पत्तिमद्यतः किन्तु तच्छक्तयो ऽनेका युगपन्मुक्त्यदर्शनात् |
| 1,7.11,tāsāṃ māheśvarī śaktiḥ sarvānugrāhikā śivā dharmānuvartanādeva pāśa ityupacaryate,तासां माहेश्वरी शक्तिः सर्वानुग्राहिका शिवा धर्मानुवर्तनादेव पाश इत्युपचर्यते |
| 1,7.12,pariṇāmayatyetāśca rodhāntaṃ kārkacittviṣā yadonmīlanamādhatte tadānugrāhikocyate,परिणामयत्येताश्च रोधान्तं कार्कचित्त्विषा यदोन्मीलनमाधत्ते तदानुग्राहिकोच्यते |
| 1,7.13,śambhościdādyanugrāhyaṃ tadvirodhitayā mithaḥ yugapanna kṣamaṃ śaktiḥ sarvānugrāhikā katham,शम्भोश्चिदाद्यनुग्राह्यं तद्विरोधितया मिथः युगपन्न क्षमं शक्तिः सर्वानुग्राहिका कथम् |
| 1,7.14,kathaṃ bhūtopakārārthaṃ pravṛttasya jagatprabhoḥ apakārakamāviśya yujyate tunnatodanam,कथं भूतोपकारार्थं प्रवृत्तस्य जगत्प्रभोः अपकारकमाविश्य युज्यते तुन्नतोदनम् |
| 1,7.15,na todanāya kurute malasyāṇoranugraham kintu yatkriyate kiñcit tadupāyena nānyathā,न तोदनाय कुरुते मलस्याणोरनुग्रहम् किन्तु यत्क्रियते किञ्चित् तदुपायेन नान्यथा |
| 1,7.16,na sādhikāre tamasi muktirbhavati kasyacit adhikāro 'pi tacchakteḥ pariṇāmānnivartate,न साधिकारे तमसि मुक्तिर्भवति कस्यचित् अधिकारो ऽपि तच्छक्तेः परिणामान्निवर्तते |
| 1,7.17,so 'pi na svata eva syād api yogyasya vastunaḥ sarvathā sarvadā yasmāc citprayojyamacetanam,सो ऽपि न स्वत एव स्याद् अपि योग्यस्य वस्तुनः सर्वथा सर्वदा यस्माच् चित्प्रयोज्यमचेतनम् |
| 1,7.18,yathā kṣārādinā vaidyas tudannapi na rogiṇam koṭāviṣṭārthadāyitvād duḥkhahetuḥ pratīyate,यथा क्षारादिना वैद्यस् तुदन्नपि न रोगिणम् कोटाविष्टार्थदायित्वाद् दुःखहेतुः प्रतीयते |
| 1,7.19,sarvagatvānmaheśasya nādhiṣṭhānaṃ vihanyate na ca yatrāsti kartavyaṃ tasminnaudāsyameti saḥ,सर्वगत्वान्महेशस्य नाधिष्ठानं विहन्यते न च यत्रास्ति कर्तव्यं तस्मिन्नौदास्यमेति सः |
| 1,7.2,pāśābhāve pāratantryaṃ vaktavyaṃ kinnibandhanam svābhāvikaṃ cenmukteṣu muktaśabdo nivartate,पाशाभावे पारतन्त्र्यं वक्तव्यं किन्निबन्धनम् स्वाभाविकं चेन्मुक्तेषु मुक्तशब्दो निवर्तते |
| 1,7.20,dharmiṇo 'nugraho nāma yattaddharmānuvartanam na so 'sti kasyacijjātu yaḥ patyā nānuvartate,धर्मिणो ऽनुग्रहो नाम यत्तद्धर्मानुवर्तनम् न सो ऽस्ति कस्यचिज्जातु यः पत्या नानुवर्तते |
| 1,7.21,gatādhikāranīhāravīryasya sata edhate paśoranugraho 'nyasya tādarthyādasti karmaṇaḥ,गताधिकारनीहारवीर्यस्य सत एधते पशोरनुग्रहो ऽन्यस्य तादर्थ्यादस्ति कर्मणः |
| 1,7.22,boddhṛtvapariṇāmitvadharmayoranuvartanam malasya sādhikārasya nivṛttestatparicyutau,बोद्धृत्वपरिणामित्वधर्मयोरनुवर्तनम् मलस्य साधिकारस्य निवृत्तेस्तत्परिच्युतौ |
| 1,7.23,ityevaṃ yaugapadyena kramātsughata eva hi māyāyāḥ sādhikārāyāḥ karmaṇaścokta eva saḥ,इत्येवं यौगपद्येन क्रमात्सुघत एव हि मायायाः साधिकारायाः कर्मणश्चोक्त एव सः |
| 1,7.3,bandhaśūnyasya vaśitā dṛṣṭā baddhasya vaśyatā etāvatī te baddhatvamuktatve baddhamuktayoḥ,बन्धशून्यस्य वशिता दृष्टा बद्धस्य वश्यता एतावती ते बद्धत्वमुक्तत्वे बद्धमुक्तयोः |
| 1,7.4,tatpāratantryaṃ baddhatvaṃ tasminnitye cidādivat muktisādhanasaṃdoho vyartho 'lamanayā dhiyā,तत्पारतन्त्र्यं बद्धत्वं तस्मिन्नित्ये चिदादिवत् मुक्तिसाधनसंदोहो व्यर्थो ऽलमनया धिया |
| 1,7.5,nityavyāpakacicchaktinidhirapyarthasiddhaye pāśavaṃ śāmbhavaṃ vāpi nānviṣyatyanyathā balam,नित्यव्यापकचिच्छक्तिनिधिरप्यर्थसिद्धये पाशवं शाम्भवं वापि नान्विष्यत्यन्यथा बलम् |
| 1,7.6,tadāvaraṇamasyāṇoḥ pañcasrotasi śāṅkare paryāyairbahubhirgītam adṛṣṭaṃ paśubhiḥ sadā,तदावरणमस्याणोः पञ्चस्रोतसि शाङ्करे पर्यायैर्बहुभिर्गीतम् अदृष्टं पशुभिः सदा |
| 1,7.7,paśutvapaśunīhāramṛtyumūrcchāmalāñjanaiḥ avidyāvṛtirugglānipāpamūlakṣapādibhiḥ,पशुत्वपशुनीहारमृत्युमूर्च्छामलाञ्जनैः अविद्यावृतिरुग्ग्लानिपापमूलक्षपादिभिः |
| 1,7.8,tadekaṃ sarvabhūtānām anādi nibiḍaṃ mahat pratyātmasthasvakālāntāpāyiśaktisamūhavat,तदेकं सर्वभूतानाम् अनादि निबिडं महत् प्रत्यात्मस्थस्वकालान्तापायिशक्तिसमूहवत् |
| 1,7.9,tadanādisthamarvāgvā taddhetustadato 'nyathā ruṇaddhi muktānevaṃ cen mokṣe yatnastato mṛṣā,तदनादिस्थमर्वाग्वा तद्धेतुस्तदतो ऽन्यथा रुणद्धि मुक्तानेवं चेन् मोक्षे यत्नस्ततो मृषा |
| 1,8.1,athendriyaśarīrārthaiś cidyogasyānumīyate nimittamāgāmibhāvād yato nāgāmyahetumat,अथेन्द्रियशरीरार्थैश् चिद्योगस्यानुमीयते निमित्तमागामिभावाद् यतो नागाम्यहेतुमत् |
| 1,8.2,tasya pradeśavartitvād vaicitryātkṣaṇikatvataḥ pratipuṃniyatatvācca santatatvācca tadguṇam,तस्य प्रदेशवर्तित्वाद् वैचित्र्यात्क्षणिकत्वतः प्रतिपुंनियतत्वाच्च सन्ततत्वाच्च तद्गुणम् |
| 1,8.3,īśāvidyādyapekṣitvāt sahakāri taducyate karma vyāpārajanyatvād adṛṣṭaṃ sūkṣmabhāvataḥ,ईशाविद्याद्यपेक्षित्वात् सहकारि तदुच्यते कर्म व्यापारजन्यत्वाद् अदृष्टं सूक्ष्मभावतः |
| 1,8.4,janakaṃ dhārakaṃ bhogyam adhyātmāditrisādhanam tatsatyānṛtayonitvād dharmādharmasvarūpakam,जनकं धारकं भोग्यम् अध्यात्मादित्रिसाधनम् तत्सत्यानृतयोनित्वाद् धर्माधर्मस्वरूपकम् |
| 1,8.5,svāpe vipākamabhyeti tatsṛṣṭāvupayujyate māyāyāṃ vartate cānte nābhuktaṃ layameti ca,स्वापे विपाकमभ्येति तत्सृष्टावुपयुज्यते मायायां वर्तते चान्ते नाभुक्तं लयमेति च |
| 1,8.6,iti māyādikālāntapravartakamanādimat karma vyañjakamapyetad rodhi sadyanna muktaye,इति मायादिकालान्तप्रवर्तकमनादिमत् कर्म व्यञ्जकमप्येतद् रोधि सद्यन्न मुक्तये |
| 1,9.1,atha sarvajñavākyena pratipannasya lakṣaṇam kathyate granthipāśasya kiñcidyuktyāpi leśataḥ,अथ सर्वज्ञवाक्येन प्रतिपन्नस्य लक्षणम् कथ्यते ग्रन्थिपाशस्य किञ्चिद्युक्त्यापि लेशतः |
| 1,9.10,śarīrādeḥ śarīrādi yadi tannikhilātyaye kā vārtā nākhiladhvaṃso na sarvajño mṛṣā vadet,शरीरादेः शरीरादि यदि तन्निखिलात्यये का वार्ता नाखिलध्वंसो न सर्वज्ञो मृषा वदेत् |
| 1,9.11,ekadeśe 'pi yo dharmaḥ pratīto yasya dharmiṇaḥ sa tasya sarvataḥ kena jāyamāno nivāryate,एकदेशे ऽपि यो धर्मः प्रतीतो यस्य धर्मिणः स तस्य सर्वतः केन जायमानो निवार्यते |
| 1,9.12,koṭiśo maraṇaṃ dṛṣṭvā saṃhatānāṃ śarīriṇām so 'pi pratīyate kālo yatrāśeṣajanakṣayaḥ,कोटिशो मरणं दृष्ट्वा संहतानां शरीरिणाम् सो ऽपि प्रतीयते कालो यत्राशेषजनक्षयः |
| 1,9.13,tadādhārāṇi kāryāṇi śaktirūpāṇi saṃhṛtau vivṛtau vyaktirūpāṇi vyāpriyante 'rthasiddhaye,तदाधाराणि कार्याणि शक्तिरूपाणि संहृतौ विवृतौ व्यक्तिरूपाणि व्याप्रियन्ते ऽर्थसिद्धये |
| 1,9.14,tantvādikārakādānaṃ paṭāsattve paṭārthinaḥ sattve kārakaśabdo 'pi vyapaitīti hataṃ jagat,तन्त्वादिकारकादानं पटासत्त्वे पटार्थिनः सत्त्वे कारकशब्दो ऽपि व्यपैतीति हतं जगत् |
| 1,9.15,sāphalyamasadutpattāv astu kārakavastunaḥ utpādayatu sarvasmāt sarvaḥ sarvamabhīpsitam,साफल्यमसदुत्पत्ताव् अस्तु कारकवस्तुनः उत्पादयतु सर्वस्मात् सर्वः सर्वमभीप्सितम् |
| 1,9.16,athāśakyaṃ yataḥ śakyam atra vaḥ kiṃ niyāmakam na ca paśyāmi tatkiṃcit śaktiścetsiddhasādhyatā,अथाशक्यं यतः शक्यम् अत्र वः किं नियामकम् न च पश्यामि तत्किंचित् शक्तिश्चेत्सिद्धसाध्यता |
| 1,9.17,anyathā kārakavrātapravṛttyanupapattitaḥ śrutirādānamarthaśca vyapaitītyapi taddhatam,अन्यथा कारकव्रातप्रवृत्त्यनुपपत्तितः श्रुतिरादानमर्थश्च व्यपैतीत्यपि तद्धतम् |
| 1,9.18,athāstyutpādikā śaktir na kāryaṃ śaktirūpakam tayorviśeṣaṇaṃ vācyaṃ naitatpaśyāmi kiñcana,अथास्त्युत्पादिका शक्तिर् न कार्यं शक्तिरूपकम् तयोर्विशेषणं वाच्यं नैतत्पश्यामि किञ्चन |
| 1,9.19,tasmānniyāmikā janyaśaktiḥ kāra[ṇa]vastunaḥ sānvayavyatirekābhyāṃ rūḍhito vāvasīyate,तस्मान्नियामिका जन्यशक्तिः कार[ण]वस्तुनः सान्वयव्यतिरेकाभ्यां रूढितो वावसीयते |
| 1,9.2,tadekamaśivaṃ bījaṃ jagataścitraśaktimat sahakāryadhikārāntasaṃrodhi vyāpyanaśvaram,तदेकमशिवं बीजं जगतश्चित्रशक्तिमत् सहकार्यधिकारान्तसंरोधि व्याप्यनश्वरम् |
| 1,9.20,tadvyatkirjananaṃ nāma tatkārakasamāśrayāt tena tantugatākāraṃ paṭākārāvarodhakam,तद्व्यत्किर्जननं नाम तत्कारकसमाश्रयात् तेन तन्तुगताकारं पटाकारावरोधकम् |
| 1,9.21,vemādināpanīyātha paṭavyaktiḥ prakāśyate yathā kaṭādigūḍhasya paṭādestadvyudāsataḥ nāsataḥ kriyate vyaktiḥ kalādergranthitastathā,वेमादिनापनीयाथ पटव्यक्तिः प्रकाश्यते यथा कटादिगूढस्य पटादेस्तद्व्युदासतः नासतः क्रियते व्यक्तिः कलादेर्ग्रन्थितस्तथा |
| 1,9.3,kartānumīyate yena jagaddharmeṇa hetunā tenopādānamapyasti na paṭastantubhirvinā,कर्तानुमीयते येन जगद्धर्मेण हेतुना तेनोपादानमप्यस्ति न पटस्तन्तुभिर्विना |
| 1,9.4,tadacetanameva syāt kāryasyācittvadarśanāt prāptaḥ sarvaharo doṣaḥ kāraṇāniyamo 'nyathā,तदचेतनमेव स्यात् कार्यस्याचित्त्वदर्शनात् प्राप्तः सर्वहरो दोषः कारणानियमो ऽन्यथा |
| 1,9.5,yadyanityamidaṃ kāryaṃ kasmādutpadyate punaḥ avyāpi cetkutastatsyāt sarveṣāṃ sarvatomukham,यद्यनित्यमिदं कार्यं कस्मादुत्पद्यते पुनः अव्यापि चेत्कुतस्तत्स्यात् सर्वेषां सर्वतोमुखम् |
| 1,9.6,yadanekamacittattu dṛṣṭamutpattidharmakam na tadutpattimattasmād ekamabhyupagamyatām,यदनेकमचित्तत्तु दृष्टमुत्पत्तिधर्मकम् न तदुत्पत्तिमत्तस्माद् एकमभ्युपगम्यताम् |
| 1,9.7,paṭastantugaṇāddṛṣṭaḥ sarvamekamanekataḥ tadapyanekamekasmād eva bījātprajāyate,पटस्तन्तुगणाद्दृष्टः सर्वमेकमनेकतः तदप्यनेकमेकस्माद् एव बीजात्प्रजायते |
| 1,9.8,yeṣāṃ ciddharmakāddhetor acidapyupajāyate teṣāṃ dhūmena liṅgena jalaṃ kiṃ nānumīyate,येषां चिद्धर्मकाद्धेतोर् अचिदप्युपजायते तेषां धूमेन लिङ्गेन जलं किं नानुमीयते |
| 1,9.9,bhūtāvadhi jagadyeṣāṃ kāraṇaṃ paramāṇavaḥ teṣāṃ pūrvoditāddhetor jñātaiva jñānasūkṣmatā,भूतावधि जगद्येषां कारणं परमाणवः तेषां पूर्वोदिताद्धेतोर् ज्ञातैव ज्ञानसूक्ष्मता |
| |
