text_type,chapter,verse_no,sanskrit_transliteration,sanskrit_devanagari
sutra,1,1,"Śivasūtra with vārttika śivasūtra, prathama unmeṣa caitanyam ātmā","शिवसूत्र wइथ् वार्त्तिक शिवसूत्र, प्रथम उन्मेष चैतन्यम् आत्मा"
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * caitanyaṃ citkriyārūpaṃ śivasya paramasya yat,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * चैतन्यं चित्क्रियारूपं शिवस्य परमस्य यत्
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * ajñānam iti tatrādyaṃ caitanyasphārarūpiṇi,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * अज्ञानम् इति तत्राद्यं चैतन्यस्फाररूपिणि
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * yonir bhedaprathāhetur māyā vargas tadutthitaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * योनिर् भेदप्रथाहेतुर् माया वर्गस् तदुत्थितः
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * apūrṇam anyatārūpaṃ bhinnavedyaprathātmakam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * अपूर्णम् अन्यतारूपं भिन्नवेद्यप्रथात्मकम्
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * yo 'yaṃ vimarśarūpāyāḥ prasarantyāḥ svasaṃvidaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * यो ऽयं विमर्शरूपायाः प्रसरन्त्याः स्वसंविदः
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * yo 'yam uktaḥ svasaṃvitter udyamo bhairavātmakaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * यो ऽयम् उक्तः स्वसंवित्तेर् उद्यमो भैरवात्मकः
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * jñānaṃ bāhyākṣajaṃ jāgrat sarvasādhāraṇārthakam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * ज्ञानं बाह्याक्षजं जाग्रत् सर्वसाधारणार्थकम्
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * jāgarāditrayaṃ proktaśakticakrānusaṃdhitaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * जागरादित्रयं प्रोक्तशक्तिचक्रानुसंधितः
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * yathā sātiśayānande kasyacid vismayo bhavet,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * यथा सातिशयानन्दे कस्यचिद् विस्मयो भवेत्
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * parabhairavatāṃ yuktyā samāpannasya śāśvatīm,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * परभैरवतां युक्त्या समापन्नस्य शाश्वतीम्
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * yad yad dṛśyam aśeṣaṃ tac charīraṃ tasya yoginaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * यद् यद् दृश्यम् अशेषं तच् छरीरं तस्य योगिनः
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * śuddhaṃ tattvaṃ paraṃ vastu yat tat paraśivātmakam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * शुद्धं तत्त्वं परं वस्तु यत् तत् परशिवात्मकम्
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * vitarkaḥ proktasaṃdhānadhvastabandhasya yoginaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * वितर्कः प्रोक्तसंधानध्वस्तबन्धस्य योगिनः
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * lokyaṃ lokayitā ceti lokaś cetyacidātmani,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * लोक्यं लोकयिता चेति लोकश् चेत्यचिदात्मनि
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * icchā śaktir umety ādisūtroktā śaktir asya yā,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * इच्छा शक्तिर् उमेत्य् आदिसूत्रोक्ता शक्तिर् अस्य या
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * bhūtānāṃ dehadhīprāṇaśūnyānāṃ grāhakātmanām,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * भूतानां देहधीप्राणशून्यानां ग्राहकात्मनाम्
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * vaiśvātmyaprathanākāṅkṣī saṃdhatte śaktim ātmanaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * वैश्वात्म्यप्रथनाकाङ्क्षी संधत्ते शक्तिम् आत्मनः
varttika,1,1,[<śivasūtravārtika:> * parā bhaṭṭārikā saṃvidicchāśaktipuraḥsaram,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * परा भट्टारिका संविदिच्छाशक्तिपुरःसरम्
sutra,1,2,// * [<śivasūtravārtika:> * caitanyaṃ citkriyārūpaṃ śivasya paramasya yat || sivsv_1.1:1 || * svātantryam etad evātmā tato 'sau paramaḥ śivaḥ || sivsv_1.1:2 ||* athavā ko 'yam ātmeti praṣṭ bodhayituṃ śiśūn || sivsv_1.1:3 ||* nātmā deho na ca prāṇo na manaḥ khaṃ na śūnyabhūḥ || sivsv_1.1:4 ||* kiṃtu caitanyam evātmety ādiṣṭaṃ parameṣṭhinā || sivsv_1.1:5 ||* atha caitanyam evaitad ātmā svābhāvikaṃ vapuḥ || sivsv_1.1:6 ||* viśeṣācodanād asya jagataś cety arūpiṇaḥ || sivsv_1.1:7 ||* acetyamānaṃ kasyāpi vapuḥ kim api no bhavet || sivsv_1.1:8 ||* cetyamānaṃ tu cidrūpatādātmyāc cinmayaṃ bhavet || sivsv_1.1:9 ||* evaṃ śivoktayā nītyā jaṅgamasthāvarātmanaḥ || sivsv_1.1:10 ||* caitanyam eva viśvasya svarūpaṃ pāramārthikam || sivsv_1.1:11 ||* nanv evaṃvidhaviśvasya caitanyaṃ ced vapus tadā || sivsv_1.1:12 ||* kathaṃ bandhasya sambandha iti śaṅkāṃ vyapohitum || sivsv_1.1:13 || * praśleṣāśleṣapāṭhābhyāṃ sūtram āha maheśvaraḥ || sivsv_1.1:14 ||] jñānaṃ bandhaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * चैतन्यं चित्क्रियारूपं शिवस्य परमस्य यत् ॥ सिव्स्व्_१.१:१ ॥ * स्वातन्त्र्यम् एतद् एवात्मा ततो ऽसौ परमः शिवः ॥ सिव्स्व्_१.१:२ ॥* अथवा को ऽयम् आत्मेति प्रष्ट् बोधयितुं शिशून् ॥ सिव्स्व्_१.१:३ ॥* नात्मा देहो न च प्राणो न मनः खं न शून्यभूः ॥ सिव्स्व्_१.१:४ ॥* किंतु चैतन्यम् एवात्मेत्य् आदिष्टं परमेष्ठिना ॥ सिव्स्व्_१.१:५ ॥* अथ चैतन्यम् एवैतद् आत्मा स्वाभाविकं वपुः ॥ सिव्स्व्_१.१:६ ॥* विशेषाचोदनाद् अस्य जगतश् चेत्य् अरूपिणः ॥ सिव्स्व्_१.१:७ ॥* अचेत्यमानं कस्यापि वपुः किम् अपि नो भवेत् ॥ सिव्स्व्_१.१:८ ॥* चेत्यमानं तु चिद्रूपतादात्म्याच् चिन्मयं भवेत् ॥ सिव्स्व्_१.१:९ ॥* एवं शिवोक्तया नीत्या जङ्गमस्थावरात्मनः ॥ सिव्स्व्_१.१:१० ॥* चैतन्यम् एव विश्वस्य स्वरूपं पारमार्थिकम् ॥ सिव्स्व्_१.१:११ ॥* नन्व् एवंविधविश्वस्य चैतन्यं चेद् वपुस् तदा ॥ सिव्स्व्_१.१:१२ ॥* कथं बन्धस्य सम्बन्ध इति शङ्कां व्यपोहितुम् ॥ सिव्स्व्_१.१:१३ ॥ * प्रश्लेषाश्लेषपाठाभ्यां सूत्रम् आह महेश्वरः ॥ सिव्स्व्_१.१:१४ ॥] ज्ञानं बन्धः
varttika,1,2,svātantryam etad evātmā tato 'sau paramaḥ śivaḥ,स्वातन्त्र्यम् एतद् एवात्मा ततो ऽसौ परमः शिवः
varttika,1,2,ātmany anātmatājñānaṃ jñānaṃ punar anātmani,आत्मन्य् अनात्मताज्ञानं ज्ञानं पुनर् अनात्मनि
varttika,1,2,kalādikṣitiparyantatattvarāśis tadātmakaḥ,कलादिक्षितिपर्यन्ततत्त्वराशिस् तदात्मकः
varttika,1,2,śubhāśubhātmakāśeṣakarmasaṃskāravigraham,शुभाशुभात्मकाशेषकर्मसंस्कारविग्रहम्
varttika,1,2,jhaṭity ucchalanākārapratibhonmajjanātmakaḥ,झटित्य् उच्छलनाकारप्रतिभोन्मज्जनात्मकः
varttika,1,2,asyāsti mahatī śaktir atikrāntakramākramā,अस्यास्ति महती शक्तिर् अतिक्रान्तक्रमाक्रमा
varttika,1,2,svapnaḥ svātmaiva samprokto vikalpāḥ svātmasambhavāḥ,स्वप्नः स्वात्मैव सम्प्रोक्तो विकल्पाः स्वात्मसम्भवाः
varttika,1,2,turyānandarasāsārāc churitaṃ bhedavarjanāt,तुर्यानन्दरसासाराच् छुरितं भेदवर्जनात्
varttika,1,2,tathāsya yogino nityaṃ tattadvedyāvalokane,तथास्य योगिनो नित्यं तत्तद्वेद्यावलोकने
varttika,1,2,tasyaiva yogino yecchā śaktiḥ saiva bhavaty umā,तस्यैव योगिनो येच्छा शक्तिः सैव भवत्य् उमा
varttika,1,2,aham ity apṛthaktvena pativat pratibhāsanāt,अहम् इत्य् अपृथक्त्वेन पतिवत् प्रतिभासनात्
varttika,1,2,tatsaṃdhānaṃ prapañcasya tanmayatvena bhāvanam,तत्संधानं प्रपञ्चस्य तन्मयत्वेन भावनम्
varttika,1,2,viśvātmā śiva evāham asmīty arthavicintanam,विश्वात्मा शिव एवाहम् अस्मीत्य् अर्थविचिन्तनम्
varttika,1,2,tattadrūpatayā tasmiṃ loke sphurati yoginaḥ,तत्तद्रूपतया तस्मिं लोके स्फुरति योगिनः
varttika,1,2,saṃdhāne yoginas tasyās tanmayībhāvane sati,संधाने योगिनस् तस्यास् तन्मयीभावने सति
varttika,1,2,grāhyāṇāṃ sthāvarāṇāṃ ca saṃdhānaṃ paripoṣaṇam,ग्राह्याणां स्थावराणां च संधानं परिपोषणम्
varttika,1,2,yadā yogī tadā tasya sadāśivapadaspṛśaḥ,यदा योगी तदा तस्य सदाशिवपदस्पृशः
varttika,1,2,sthūlaprameyaparyantaṃ vamantī viśvam āntaram,स्थूलप्रमेयपर्यन्तं वमन्ती विश्वम् आन्तरम्
sutra,1,3,// * [<śivasūtravārtika:> * ajñānam iti tatrādyaṃ caitanyasphārarūpiṇi || sivsv_1.2:1 || * ātmany anātmatājñānaṃ jñānaṃ punar anātmani || sivsv_1.2:2 ||* dehādāv ātmamānitvaṃ dvayam apy etad āṇavam || sivsv_1.2:3 ||* malaṃ svakalpitaṃ svasmin bandhaḥ svecchāvibhāvitaḥ || sivsv_1.2:4 || * kim āṇavamalātmaiva bandho 'yaṃ nety udīryate || sivsv_1.2:5 ||] yonivargaḥ kalāśarīram,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * अज्ञानम् इति तत्राद्यं चैतन्यस्फाररूपिणि ॥ सिव्स्व्_१.२:१ ॥ * आत्मन्य् अनात्मताज्ञानं ज्ञानं पुनर् अनात्मनि ॥ सिव्स्व्_१.२:२ ॥* देहादाव् आत्ममानित्वं द्वयम् अप्य् एतद् आणवम् ॥ सिव्स्व्_१.२:३ ॥* मलं स्वकल्पितं स्वस्मिन् बन्धः स्वेच्छाविभावितः ॥ सिव्स्व्_१.२:४ ॥ * किम् आणवमलात्मैव बन्धो ऽयं नेत्य् उदीर्यते ॥ सिव्स्व्_१.२:५ ॥] योनिवर्गः कलाशरीरम्
varttika,1,3,athavā ko 'yam ātmeti praṣṭ bodhayituṃ śiśūn,अथवा को ऽयम् आत्मेति प्रष्ट् बोधयितुं शिशून्
varttika,1,3,dehādāv ātmamānitvaṃ dvayam apy etad āṇavam,देहादाव् आत्ममानित्वं द्वयम् अप्य् एतद् आणवम्
varttika,1,3,māyīyākhyaṃ malaṃ tattadbhinnavedyaprathāmayam,मायीयाख्यं मलं तत्तद्भिन्नवेद्यप्रथामयम्
varttika,1,3,trividhaṃ malam uktaṃ yat tad eva jñānam ucyate,त्रिविधं मलम् उक्तं यत् तद् एव ज्ञानम् उच्यते
varttika,1,3,udyamo 'ntaḥparispandaḥ pūrṇāhambhāvanātmakaḥ,उद्यमो ऽन्तःपरिस्पन्दः पूर्णाहम्भावनात्मकः
varttika,1,3,niḥśeṣanijacicchakticakrākramaṇalampaṭā,निःशेषनिजचिच्छक्तिचक्राक्रमणलम्पटा
varttika,1,3,aviveko nijākhyātir māyā mohas tadātmakaḥ,अविवेको निजाख्यातिर् माया मोहस् तदात्मकः
varttika,1,3,ānandarasanirmagnaṃ paramaṃ vyoma bhāvayan,आनन्दरसनिर्मग्नं परमं व्योम भावयन्
varttika,1,3,niḥsāmānyaparānandānubhūtistimitendriye,निःसामान्यपरानन्दानुभूतिस्तिमितेन्द्रिये
varttika,1,3,parā bhaṭṭārikā saiva kumārīti prakīrtitā,परा भट्टारिका सैव कुमारीति प्रकीर्तिता
varttika,1,3,śarīraṃ dehadhīprāṇaśūnyarūpaṃ ghaṭādivat,शरीरं देहधीप्राणशून्यरूपं घटादिवत्
varttika,1,3,tenaiva yasya paśvākhyā bandhaśaktir na vidyate,तेनैव यस्य पश्वाख्या बन्धशक्तिर् न विद्यते
varttika,1,3,etad eva sphuradrūpam ātmano jñānam ucyate,एतद् एव स्फुरद्रूपम् आत्मनो ज्ञानम् उच्यते
varttika,1,3,grāhyagrāhakasaṃvittiḥ sāmānyā sarvadehinām,ग्राह्यग्राहकसंवित्तिः सामान्या सर्वदेहिनाम्
varttika,1,3,tadvaśāt tattadicchārhaśarīrotpattir iṣyate,तद्वशात् तत्तदिच्छार्हशरीरोत्पत्तिर् इष्यते
varttika,1,3,pṛthaktvam atha viśleṣo vyādhyādikleśaśāntaye,पृथक्त्वम् अथ विश्लेषो व्याध्यादिक्लेशशान्तये
varttika,1,3,īśvaro bahir unmeṣo nimeṣo 'ntaḥ sadāśivaḥ,ईश्वरो बहिर् उन्मेषो निमेषो ऽन्तः सदाशिवः
varttika,1,3,pramātrantarbahīrūpahṛṣīkaviṣayātmanām,प्रमात्रन्तर्बहीरूपहृषीकविषयात्मनाम्
sutra,1,4,// * [<śivasūtravārtika:> * yonir bhedaprathāhetur māyā vargas tadutthitaḥ || sivsv_1.3:1 || * kalādikṣitiparyantatattvarāśis tadātmakaḥ || sivsv_1.3:2 ||* māyīyākhyaṃ malaṃ tattadbhinnavedyaprathāmayam || sivsv_1.3:3 ||* kaleti kāyam āviśya paricchedakarī nṛṇām || sivsv_1.3:4 ||* vyāpṛtiḥ puṇyapāpātmā śarīraṃ yasya tat punaḥ || sivsv_1.3:5 ||* kārmaṃ ca malam etasmin dvaye bandho 'nuvartate || sivsv_1.3:6 ||* īśvarapratyabhijñāyām uktam etan malatrayam || sivsv_1.3:7 ||* svātantryahānir bodhasya svātantryasyāpy abodhatā || sivsv_1.3:8 ||* dvidhāṇavaṃ malam idaṃ svasvarūpāpahārataḥ || sivsv_1.3:9 ||* bhinnavedyaprathātraiva māyīyaṃ janmabhogadam || sivsv_1.3:10 ||* kartary abodhe kārmaṃ tu māyāśaktyaiva tat trayam || sivsv_1.3:11 || * ity athaiṣāṃ malānāṃ tu bandhakatvaṃ nirūpyate || sivsv_1.3:12 ||] jñānādhiṣṭhānaṃ mātṛkā,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * योनिर् भेदप्रथाहेतुर् माया वर्गस् तदुत्थितः ॥ सिव्स्व्_१.३:१ ॥ * कलादिक्षितिपर्यन्ततत्त्वराशिस् तदात्मकः ॥ सिव्स्व्_१.३:२ ॥* मायीयाख्यं मलं तत्तद्भिन्नवेद्यप्रथामयम् ॥ सिव्स्व्_१.३:३ ॥* कलेति कायम् आविश्य परिच्छेदकरी नृणाम् ॥ सिव्स्व्_१.३:४ ॥* व्यापृतिः पुण्यपापात्मा शरीरं यस्य तत् पुनः ॥ सिव्स्व्_१.३:५ ॥* कार्मं च मलम् एतस्मिन् द्वये बन्धो ऽनुवर्तते ॥ सिव्स्व्_१.३:६ ॥* ईश्वरप्रत्यभिज्ञायाम् उक्तम् एतन् मलत्रयम् ॥ सिव्स्व्_१.३:७ ॥* स्वातन्त्र्यहानिर् बोधस्य स्वातन्त्र्यस्याप्य् अबोधता ॥ सिव्स्व्_१.३:८ ॥* द्विधाणवं मलम् इदं स्वस्वरूपापहारतः ॥ सिव्स्व्_१.३:९ ॥* भिन्नवेद्यप्रथात्रैव मायीयं जन्मभोगदम् ॥ सिव्स्व्_१.३:१० ॥* कर्तर्य् अबोधे कार्मं तु मायाशक्त्यैव तत् त्रयम् ॥ सिव्स्व्_१.३:११ ॥ * इत्य् अथैषां मलानां तु बन्धकत्वं निरूप्यते ॥ सिव्स्व्_१.३:१२ ॥] ज्ञानाधिष्ठानं मातृका
varttika,1,4,nātmā deho na ca prāṇo na manaḥ khaṃ na śūnyabhūḥ,नात्मा देहो न च प्राणो न मनः खं न शून्यभूः
varttika,1,4,malaṃ svakalpitaṃ svasmin bandhaḥ svecchāvibhāvitaḥ,मलं स्वकल्पितं स्वस्मिन् बन्धः स्वेच्छाविभावितः
varttika,1,4,kaleti kāyam āviśya paricchedakarī nṛṇām,कलेति कायम् आविश्य परिच्छेदकरी नृणाम्
varttika,1,4,na so 'sti pratyayo loke yaḥ śabdānugamād ṛte,न सो ऽस्ति प्रत्ययो लोके यः शब्दानुगमाद् ऋते
varttika,1,4,sa eva sarvaśaktīnāṃ sāmarasyād aśeṣataḥ,स एव सर्वशक्तीनां सामरस्याद् अशेषतः
varttika,1,4,riktāriktobhayākārāpy anetadrūpiṇī parā,रिक्तारिक्तोभयाकाराप्य् अनेतद्रूपिणी परा
varttika,1,4,sauṣuptaṃ yoginām etat tritayaṃ dhāraṇādikam,सौषुप्तं योगिनाम् एतत् त्रितयं धारणादिकम्
varttika,1,4,tritayasyāsya yo bhoktā camatkartā sa yogirāṭ,त्रितयस्यास्य यो भोक्ता चमत्कर्ता स योगिराट्
varttika,1,4,pare svātmany atṛptyaiva yad āścaryaṃ sa vismayaḥ,परे स्वात्मन्य् अतृप्त्यैव यद् आश्चर्यं स विस्मयः
varttika,1,4,sadāśivādikṣityantaviśvasargādilīlayā,सदाशिवादिक्षित्यन्तविश्वसर्गादिलीलया
varttika,1,4,dṛśyam evāsya paśuvat draṣṭṛtvena na bhāsate,दृश्यम् एवास्य पशुवत् द्रष्टृत्वेन न भासते
varttika,1,4,tat sadāśivavatso 'pi viśvasya jagataḥ patiḥ,तत् सदाशिववत्सो ऽपि विश्वस्य जगतः पतिः
varttika,1,4,kiṃ cāsya proktavaitarkasvātmavijñānaśālinaḥ,किं चास्य प्रोक्तवैतर्कस्वात्मविज्ञानशालिनः
varttika,1,4,yogināṃ tu viśeṣo 'yaṃ sambandhe sāvadhānatā,योगिनां तु विशेषो ऽयं सम्बन्धे सावधानता
varttika,1,4,anyāś ca siddhayas tasya sambhavantīty udīryate,अन्याश् च सिद्धयस् तस्य सम्भवन्तीत्य् उदीर्यते
varttika,1,4,viśvasya deśakālādiviprakṛṣṭasya yat punaḥ,विश्वस्य देशकालादिविप्रकृष्टस्य यत् पुनः
varttika,1,4,sāmānādhikaraṇyaṃ ca sadvidyāhamidaṃdhiyoḥ,सामानाधिकरण्यं च सद्विद्याहमिदंधियोः
varttika,1,4,khecaryādipravāhāṇāṃ bāhyābhyantararūpiṇām,खेचर्यादिप्रवाहाणां बाह्याभ्यन्तररूपिणाम्
sutra,1,5,// * [<śivasūtravārtika:> * apūrṇam anyatārūpaṃ bhinnavedyaprathātmakam || sivsv_1.4:1 || * śubhāśubhātmakāśeṣakarmasaṃskāravigraham || sivsv_1.4:2 ||* trividhaṃ malam uktaṃ yat tad eva jñānam ucyate || sivsv_1.4:3 ||* na so 'sti pratyayo loke yaḥ śabdānugamād ṛte || sivsv_1.4:4 ||* anuviddham iva jñānaṃ sarvaṃ śabdena gamyate || sivsv_1.4:5 ||* ity uktanītyā jñānasya vividhasyāsya mātṛkā || sivsv_1.4:6 ||* akārādikṣakārāntapañcāśadvarṇavigrahā || sivsv_1.4:7 ||* śivādikṣitiparyantatattvagrāmaprasūtibhūḥ || sivsv_1.4:8 ||* karandhracitimadhyasthā brahmapāśāvalambikāḥ || sivsv_1.4:9 ||* pīṭheśvaryo mahāghorā mohayanti muhurmuhuḥ || sivsv_1.4:10 ||* iti śrītimirodghāṭaproktanītyanusārataḥ || sivsv_1.4:11 ||* svarādivargādhiṣṭhātṛmātṛcakrapariṣkṛtā || sivsv_1.4:12 ||* apūrṇo 'ham ahaṃ pūrṇo 'haṃ kṛśo 'haṃ kṛśetaraḥ || sivsv_1.4:13 ||* iti śabdānuvedhena śokaharṣādikārikā || sivsv_1.4:14 ||* adhiṣṭhānam adhiṣṭhātrī tadadhiṣṭhānato nṛṇām || sivsv_1.4:15 ||* alabdhāntarmukhasvātmaviśrāntīni nirantaram || sivsv_1.4:16 ||* bahirmukhāni jñānāni kathyante bandhahetavaḥ || sivsv_1.4:17 ||* athedṛgbandhasambandhapraśamopāya ucyate || sivsv_1.4:18 || * paramopeyaviśrāntisatattvaḥ parameṣṭhinā || sivsv_1.4:19 ||] udyamo bhairavaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * अपूर्णम् अन्यतारूपं भिन्नवेद्यप्रथात्मकम् ॥ सिव्स्व्_१.४:१ ॥ * शुभाशुभात्मकाशेषकर्मसंस्कारविग्रहम् ॥ सिव्स्व्_१.४:२ ॥* त्रिविधं मलम् उक्तं यत् तद् एव ज्ञानम् उच्यते ॥ सिव्स्व्_१.४:३ ॥* न सो ऽस्ति प्रत्ययो लोके यः शब्दानुगमाद् ऋते ॥ सिव्स्व्_१.४:४ ॥* अनुविद्धम् इव ज्ञानं सर्वं शब्देन गम्यते ॥ सिव्स्व्_१.४:५ ॥* इत्य् उक्तनीत्या ज्ञानस्य विविधस्यास्य मातृका ॥ सिव्स्व्_१.४:६ ॥* अकारादिक्षकारान्तपञ्चाशद्वर्णविग्रहा ॥ सिव्स्व्_१.४:७ ॥* शिवादिक्षितिपर्यन्ततत्त्वग्रामप्रसूतिभूः ॥ सिव्स्व्_१.४:८ ॥* करन्ध्रचितिमध्यस्था ब्रह्मपाशावलम्बिकाः ॥ सिव्स्व्_१.४:९ ॥* पीठेश्वर्यो महाघोरा मोहयन्ति मुहुर्मुहुः ॥ सिव्स्व्_१.४:१० ॥* इति श्रीतिमिरोद्घाटप्रोक्तनीत्यनुसारतः ॥ सिव्स्व्_१.४:११ ॥* स्वरादिवर्गाधिष्ठातृमातृचक्रपरिष्कृता ॥ सिव्स्व्_१.४:१२ ॥* अपूर्णो ऽहम् अहं पूर्णो ऽहं कृशो ऽहं कृशेतरः ॥ सिव्स्व्_१.४:१३ ॥* इति शब्दानुवेधेन शोकहर्षादिकारिका ॥ सिव्स्व्_१.४:१४ ॥* अधिष्ठानम् अधिष्ठात्री तदधिष्ठानतो नृणाम् ॥ सिव्स्व्_१.४:१५ ॥* अलब्धान्तर्मुखस्वात्मविश्रान्तीनि निरन्तरम् ॥ सिव्स्व्_१.४:१६ ॥* बहिर्मुखानि ज्ञानानि कथ्यन्ते बन्धहेतवः ॥ सिव्स्व्_१.४:१७ ॥* अथेदृग्बन्धसम्बन्धप्रशमोपाय उच्यते ॥ सिव्स्व्_१.४:१८ ॥ * परमोपेयविश्रान्तिसतत्त्वः परमेष्ठिना ॥ सिव्स्व्_१.४:१९ ॥] उद्यमो भैरवः
varttika,1,5,kiṃtu caitanyam evātmety ādiṣṭaṃ parameṣṭhinā,किंतु चैतन्यम् एवात्मेत्य् आदिष्टं परमेष्ठिना
varttika,1,5,kim āṇavamalātmaiva bandho 'yaṃ nety udīryate,किम् आणवमलात्मैव बन्धो ऽयं नेत्य् उदीर्यते
varttika,1,5,vyāpṛtiḥ puṇyapāpātmā śarīraṃ yasya tat punaḥ,व्यापृतिः पुण्यपापात्मा शरीरं यस्य तत् पुनः
varttika,1,5,anuviddham iva jñānaṃ sarvaṃ śabdena gamyate,अनुविद्धम् इव ज्ञानं सर्वं शब्देन गम्यते
varttika,1,5,viśvato bharitatvena vikalpānāṃ vibhedinām,विश्वतो भरितत्वेन विकल्पानां विभेदिनाम्
varttika,1,5,yayaiva svātmacidbhittau prameyollāsanāditaḥ,ययैव स्वात्मचिद्भित्तौ प्रमेयोल्लासनादितः
varttika,1,5,īśvarapratyabhijñāyāṃ jāgarādy api lakṣitam,ईश्वरप्रत्यभिज्ञायां जागराद्य् अपि लक्षितम्
varttika,1,5,triṣu dhāmasu yad bhogyaṃ bhoktā yaś ca prakīrtitaḥ,त्रिषु धामसु यद् भोग्यं भोक्ता यश् च प्रकीर्तितः
varttika,1,5,sa eva khalu yogasya paratattvaikyarūpiṇaḥ,स एव खलु योगस्य परतत्त्वैक्यरूपिणः
varttika,1,5,kumārī kuṃ mahāmāyābhūmiṃ mārayatīty api,कुमारी कुं महामायाभूमिं मारयतीत्य् अपि
varttika,1,5,evaṃ dehe ca bāhye ca sarvatraivāsya yoginaḥ,एवं देहे च बाह्ये च सर्वत्रैवास्य योगिनः
varttika,1,5,śuddhatattvānusaṃdhānavata evāsya yoginaḥ,शुद्धतत्त्वानुसंधानवत एवास्य योगिनः
varttika,1,5,ity uktanītyā tat sarvam aham ity anusaṃhiteḥ,इत्य् उक्तनीत्या तत् सर्वम् अहम् इत्य् अनुसंहितेः
varttika,1,5,saṃghaṭṭaś cakṣurādyakṣapratyakṣīkaraṇādikam,संघट्टश् चक्षुराद्यक्षप्रत्यक्षीकरणादिकम्
varttika,1,5,iti nītyā jagat sarvam aham eveti yā matiḥ,इति नीत्या जगत् सर्वम् अहम् एवेति या मतिः
varttika,1,5,pravartakatvāt svacchatvagambhīratvādidharmataḥ,प्रवर्तकत्वात् स्वच्छत्वगम्भीरत्वादिधर्मतः
sutra,1,6,// * [<śivasūtravārtika:> * yo 'yaṃ vimarśarūpāyāḥ prasarantyāḥ svasaṃvidaḥ || sivsv_1.5:1 || * jhaṭity ucchalanākārapratibhonmajjanātmakaḥ || sivsv_1.5:2 ||* udyamo 'ntaḥparispandaḥ pūrṇāhambhāvanātmakaḥ || sivsv_1.5:3 ||* sa eva sarvaśaktīnāṃ sāmarasyād aśeṣataḥ || sivsv_1.5:4 ||* viśvato bharitatvena vikalpānāṃ vibhedinām || sivsv_1.5:5 ||* alaṃ kavalanenāpīty anvarthād eva bhairavaḥ || sivsv_1.5:6 ||* athedṛgbhairavāpatter bandhapraśamakāraṇāt || sivsv_1.5:7 || * vyutthānaṃ ca bhavec chāntabhedābhāsam itīryate || sivsv_1.5:8 ||] śakticakrasaṃdhāne viśvasaṃhāraḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * यो ऽयं विमर्शरूपायाः प्रसरन्त्याः स्वसंविदः ॥ सिव्स्व्_१.५:१ ॥ * झटित्य् उच्छलनाकारप्रतिभोन्मज्जनात्मकः ॥ सिव्स्व्_१.५:२ ॥* उद्यमो ऽन्तःपरिस्पन्दः पूर्णाहम्भावनात्मकः ॥ सिव्स्व्_१.५:३ ॥* स एव सर्वशक्तीनां सामरस्याद् अशेषतः ॥ सिव्स्व्_१.५:४ ॥* विश्वतो भरितत्वेन विकल्पानां विभेदिनाम् ॥ सिव्स्व्_१.५:५ ॥* अलं कवलनेनापीत्य् अन्वर्थाद् एव भैरवः ॥ सिव्स्व्_१.५:६ ॥* अथेदृग्भैरवापत्तेर् बन्धप्रशमकारणात् ॥ सिव्स्व्_१.५:७ ॥ * व्युत्थानं च भवेच् छान्तभेदाभासम् इतीर्यते ॥ सिव्स्व्_१.५:८ ॥] शक्तिचक्रसंधाने विश्वसंहारः
varttika,1,6,atha caitanyam evaitad ātmā svābhāvikaṃ vapuḥ,अथ चैतन्यम् एवैतद् आत्मा स्वाभाविकं वपुः
varttika,1,6,kārmaṃ ca malam etasmin dvaye bandho 'nuvartate,कार्मं च मलम् एतस्मिन् द्वये बन्धो ऽनुवर्तते
varttika,1,6,ity uktanītyā jñānasya vividhasyāsya mātṛkā,इत्य् उक्तनीत्या ज्ञानस्य विविधस्यास्य मातृका
varttika,1,6,alaṃ kavalanenāpīty anvarthād eva bhairavaḥ,अलं कवलनेनापीत्य् अन्वर्थाद् एव भैरवः
varttika,1,6,parapramātṛviśrāntiparyantaspandarūpayā,परप्रमातृविश्रान्तिपर्यन्तस्पन्दरूपया
varttika,1,6,śūnye buddhyādyabhāvātmany ahaṃtākartṛtāpade,शून्ये बुद्ध्याद्यभावात्मन्य् अहंताकर्तृतापदे
varttika,1,6,vidyāt tad ubhayaṃ yas tu sa bhuñjāno na lipyate,विद्यात् तद् उभयं यस् तु स भुञ्जानो न लिप्यते
varttika,1,6,bhūmikās tatkramārohaparaviśrāntisūcikāḥ,भूमिकास् तत्क्रमारोहपरविश्रान्तिसूचिकाः
varttika,1,6,kumārī copabhogyāsya yogino bhairavātmanaḥ,कुमारी चोपभोग्यास्य योगिनो भैरवात्मनः
varttika,1,6,mayūrāṇḍarasanyāyāt pratipattir abhedinī,मयूराण्डरसन्यायात् प्रतिपत्तिर् अभेदिनी
varttika,1,6,ānando yo bhavaty antas tat samādhisukhaṃ smṛtam,आनन्दो यो भवत्य् अन्तस् तत् समाधिसुखं स्मृतम्
varttika,1,6,etat sarvaṃ bhavec chaktisaṃdhāne sati yoginaḥ,एतत् सर्वं भवेच् छक्तिसंधाने सति योगिनः
varttika,1,6,sā śuddhā nirmalā vidyā tadīyād udayāt sphuṭam,सा शुद्धा निर्मला विद्या तदीयाद् उदयात् स्फुटम्
varttika,1,6,mahāhrado jagadvyāpī deśakālādyagocaraḥ,महाह्रदो जगद्व्यापी देशकालाद्यगोचरः
sutra,1,7,// * [<śivasūtravārtika:> * yo 'yam uktaḥ svasaṃvitter udyamo bhairavātmakaḥ || sivsv_1.6:1 || * asyāsti mahatī śaktir atikrāntakramākramā || sivsv_1.6:2 ||* niḥśeṣanijacicchakticakrākramaṇalampaṭā || sivsv_1.6:3 ||* riktāriktobhayākārāpy anetadrūpiṇī parā || sivsv_1.6:4 ||* yayaiva svātmacidbhittau prameyollāsanāditaḥ || sivsv_1.6:5 ||* parapramātṛviśrāntiparyantaspandarūpayā || sivsv_1.6:6 ||* sṛṣṭisthitilayānākhyābhāsaśaktiprasāraṇāt || sivsv_1.6:7 ||* prapañcaviṣayaṃ cañcatpañcakṛtyaṃ prapañcitam || sivsv_1.6:8 ||* tayā prasāritasyāsya śakticakrasya yat punaḥ || sivsv_1.6:9 ||* saṃdhānam āntarāmnāyāmnātakramavimarśanam || sivsv_1.6:10 ||* tasmin saty asya viśvasya kālāgnyādikalāvadheḥ || sivsv_1.6:11 ||* saṃhāraḥ syāt svasaṃvittivahnisadbhāvalakṣaṇaḥ || sivsv_1.6:12 ||* evaṃ svasaṃvitkālāgnipluṣṭabhedasya yoginaḥ || sivsv_1.6:13 ||* na syāt samādhivyutthānabhedaḥ ko 'pīti kathyate || sivsv_1.6:14 ||* jāgratsvapnasuṣuptabhede turyābhogasambhavaḥ || sivsv_1.6:15 ||* udyamo bhairava iti proktarūpaṃ sphuradvapuḥ || sivsv_1.6:16 ||* turyaṃ nāma paraṃ dhāma tadābhogaś camatkriyā || sivsv_1.6:17 ||* bhede 'pi jāgradādīnāṃ yoginas tasya sambhavaḥ || sivsv_1.6:18 ||* anusyūtiḥ parānandarūpā syād iti śiṣyate || sivsv_1.6:19 || * jāgradāditrayaṃ sūtratrayeṇa lakṣyate kramāt || sivsv_1.6:20 ||] jñānaṃ jāgrat,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * यो ऽयम् उक्तः स्वसंवित्तेर् उद्यमो भैरवात्मकः ॥ सिव्स्व्_१.६:१ ॥ * अस्यास्ति महती शक्तिर् अतिक्रान्तक्रमाक्रमा ॥ सिव्स्व्_१.६:२ ॥* निःशेषनिजचिच्छक्तिचक्राक्रमणलम्पटा ॥ सिव्स्व्_१.६:३ ॥* रिक्तारिक्तोभयाकाराप्य् अनेतद्रूपिणी परा ॥ सिव्स्व्_१.६:४ ॥* ययैव स्वात्मचिद्भित्तौ प्रमेयोल्लासनादितः ॥ सिव्स्व्_१.६:५ ॥* परप्रमातृविश्रान्तिपर्यन्तस्पन्दरूपया ॥ सिव्स्व्_१.६:६ ॥* सृष्टिस्थितिलयानाख्याभासशक्तिप्रसारणात् ॥ सिव्स्व्_१.६:७ ॥* प्रपञ्चविषयं चञ्चत्पञ्चकृत्यं प्रपञ्चितम् ॥ सिव्स्व्_१.६:८ ॥* तया प्रसारितस्यास्य शक्तिचक्रस्य यत् पुनः ॥ सिव्स्व्_१.६:९ ॥* संधानम् आन्तराम्नायाम्नातक्रमविमर्शनम् ॥ सिव्स्व्_१.६:१० ॥* तस्मिन् सत्य् अस्य विश्वस्य कालाग्न्यादिकलावधेः ॥ सिव्स्व्_१.६:११ ॥* संहारः स्यात् स्वसंवित्तिवह्निसद्भावलक्षणः ॥ सिव्स्व्_१.६:१२ ॥* एवं स्वसंवित्कालाग्निप्लुष्टभेदस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.६:१३ ॥* न स्यात् समाधिव्युत्थानभेदः को ऽपीति कथ्यते ॥ सिव्स्व्_१.६:१४ ॥* जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तभेदे तुर्याभोगसम्भवः ॥ सिव्स्व्_१.६:१५ ॥* उद्यमो भैरव इति प्रोक्तरूपं स्फुरद्वपुः ॥ सिव्स्व्_१.६:१६ ॥* तुर्यं नाम परं धाम तदाभोगश् चमत्क्रिया ॥ सिव्स्व्_१.६:१७ ॥* भेदे ऽपि जाग्रदादीनां योगिनस् तस्य सम्भवः ॥ सिव्स्व्_१.६:१८ ॥* अनुस्यूतिः परानन्दरूपा स्याद् इति शिष्यते ॥ सिव्स्व्_१.६:१९ ॥ * जाग्रदादित्रयं सूत्रत्रयेण लक्ष्यते क्रमात् ॥ सिव्स्व्_१.६:२० ॥] ज्ञानं जाग्रत्
varttika,1,7,viśeṣācodanād asya jagataś cety arūpiṇaḥ,विशेषाचोदनाद् अस्य जगतश् चेत्य् अरूपिणः
varttika,1,7,īśvarapratyabhijñāyām uktam etan malatrayam,ईश्वरप्रत्यभिज्ञायाम् उक्तम् एतन् मलत्रयम्
varttika,1,7,akārādikṣakārāntapañcāśadvarṇavigrahā,अकारादिक्षकारान्तपञ्चाशद्वर्णविग्रहा
varttika,1,7,athedṛgbhairavāpatter bandhapraśamakāraṇāt,अथेदृग्भैरवापत्तेर् बन्धप्रशमकारणात्
varttika,1,7,sṛṣṭisthitilayānākhyābhāsaśaktiprasāraṇāt,सृष्टिस्थितिलयानाख्याभासशक्तिप्रसारणात्
varttika,1,7,asphuṭārūpasaṃskāramātriṇi jñeyaśūnyatā,अस्फुटारूपसंस्कारमात्रिणि ज्ञेयशून्यता
varttika,1,7,ity uktaniṣpratidvandvisaṃvitsāmrājyavaibhavaḥ,इत्य् उक्तनिष्प्रतिद्वन्द्विसंवित्साम्राज्यवैभवः
varttika,1,7,īrdṛgvismayavadyogabhūmikārūḍhacetasaḥ,ईर्दृग्विस्मयवद्योगभूमिकारूढचेतसः
varttika,1,7,kumārī nānyabhogyā ca bhoktraikātmyena tiṣṭhati,कुमारी नान्यभोग्या च भोक्त्रैकात्म्येन तिष्ठति
varttika,1,7,dṛśyaṃ śarīratām eti śarīraṃ cāpi dṛśyatām,दृश्यं शरीरताम् एति शरीरं चापि दृश्यताम्
varttika,1,7,yat samādhisukhaṃ tasya svātmārāmasya yoginaḥ,यत् समाधिसुखं तस्य स्वात्मारामस्य योगिनः
varttika,1,7,yadā parimitāḥ siddhīr anicchan punar icchati,यदा परिमिताः सिद्धीर् अनिच्छन् पुनर् इच्छति
varttika,1,7,unmajjanāt sa cicchaktim ātmano nityam āmṛśet,उन्मज्जनात् स चिच्छक्तिम् आत्मनो नित्यम् आमृशेत्
varttika,1,7,antas tasyānusaṃdhānāt tādātmyasyāvamarśanāt,अन्तस् तस्यानुसंधानात् तादात्म्यस्यावमर्शनात्
sutra,1,8,//svapno vikalpāḥ,//स्वप्नो विकल्पाः
varttika,1,8,acetyamānaṃ kasyāpi vapuḥ kim api no bhavet,अचेत्यमानं कस्यापि वपुः किम् अपि नो भवेत्
varttika,1,8,svātantryahānir bodhasya svātantryasyāpy abodhatā,स्वातन्त्र्यहानिर् बोधस्य स्वातन्त्र्यस्याप्य् अबोधता
varttika,1,8,śivādikṣitiparyantatattvagrāmaprasūtibhūḥ,शिवादिक्षितिपर्यन्ततत्त्वग्रामप्रसूतिभूः
varttika,1,8,vyutthānaṃ ca bhavec chāntabhedābhāsam itīryate,व्युत्थानं च भवेच् छान्तभेदाभासम् इतीर्यते
varttika,1,8,prapañcaviṣayaṃ cañcatpañcakṛtyaṃ prapañcitam,प्रपञ्चविषयं चञ्चत्पञ्चकृत्यं प्रपञ्चितम्
varttika,1,8,sākṣāṇām āntarī vṛttiḥ prāṇādiprerikā matā,साक्षाणाम् आन्तरी वृत्तिः प्राणादिप्रेरिका मता
varttika,1,8,cidghanaḥ svātmavijñānaparamānandanirbharaḥ,चिद्घनः स्वात्मविज्ञानपरमानन्दनिर्भरः
varttika,1,8,umā kumārī saṃtyaktasarvāsaṅgā maheśituḥ,उमा कुमारी संत्यक्तसर्वासङ्गा महेशितुः
varttika,1,8,ity uktaṃ yogino yat tan na durghaṭam itīryate,इत्य् उक्तं योगिनो यत् तन् न दुर्घटम् इतीर्यते
varttika,1,8,tad eva loke lokānām ānando 'ntarvicinvatām,तद् एव लोके लोकानाम् आनन्दो ऽन्तर्विचिन्वताम्
varttika,1,8,viśvātmatāprathārūpāṃ parāṃ siddhiṃ tadāsya tu,विश्वात्मताप्रथारूपां परां सिद्धिं तदास्य तु
varttika,1,8,yadā yogī tadā tasya cakreśatvam anuttaram,यदा योगी तदा तस्य चक्रेशत्वम् अनुत्तरम्
varttika,1,8,akārādikṣakārāntaśabdarāśiprathātmanaḥ,अकारादिक्षकारान्तशब्दराशिप्रथात्मनः
sutra,1,9,//aviveko māyā sauṣuptam,//अविवेको माया सौषुप्तम्
varttika,1,9,cetyamānaṃ tu cidrūpatādātmyāc cinmayaṃ bhavet,चेत्यमानं तु चिद्रूपतादात्म्याच् चिन्मयं भवेत्
varttika,1,9,dvidhāṇavaṃ malam idaṃ svasvarūpāpahārataḥ,द्विधाणवं मलम् इदं स्वस्वरूपापहारतः
varttika,1,9,karandhracitimadhyasthā brahmapāśāvalambikāḥ,करन्ध्रचितिमध्यस्था ब्रह्मपाशावलम्बिकाः
varttika,1,9,tayā prasāritasyāsya śakticakrasya yat punaḥ,तया प्रसारितस्यास्य शक्तिचक्रस्य यत् पुनः
varttika,1,9,jīvanākhyāthavā prāṇe 'haṃtā puryaṣṭakātmikā,जीवनाख्याथवा प्राणे ऽहंता पुर्यष्टकात्मिका
varttika,1,9,vīreśo yena vīrāṇāṃ bhedagrasanakāriṇām,वीरेशो येन वीराणां भेदग्रसनकारिणाम्
varttika,1,9,ārādhanaparā tadvad icchā śaktis tu yoginaḥ,आराधनपरा तद्वद् इच्छा शक्तिस् तु योगिनः
varttika,1,9,hṛdaye cittasaṃghaṭṭād dṛśyasvāpadarśanam,हृदये चित्तसंघट्टाद् दृश्यस्वापदर्शनम्
varttika,1,9,vibhūtiyogam etasya darśayaty atha yoginaḥ,विभूतियोगम् एतस्य दर्शयत्य् अथ योगिनः
varttika,1,9,māheśvaryaṃ samāveśotkarṣāt sidhyati yoginaḥ,माहेश्वर्यं समावेशोत्कर्षात् सिध्यति योगिनः
varttika,1,9,kṣityādiśivaparyantatattvāntaḥkṣobhakāriṇaḥ,क्षित्यादिशिवपर्यन्ततत्त्वान्तःक्षोभकारिणः
sutra,1,10,// * [<śivasūtravārtika:> * jñānaṃ bāhyākṣajaṃ jāgrat sarvasādhāraṇārthakam || sivsv_1.9:1 || * svapnaḥ svātmaiva samprokto vikalpāḥ svātmasambhavāḥ || sivsv_1.9:2 ||* aviveko nijākhyātir māyā mohas tadātmakaḥ || sivsv_1.9:3 ||* sauṣuptaṃ yoginām etat tritayaṃ dhāraṇādikam || sivsv_1.9:4 ||* īśvarapratyabhijñāyāṃ jāgarādy api lakṣitam || sivsv_1.9:5 ||* śūnye buddhyādyabhāvātmany ahaṃtākartṛtāpade || sivsv_1.9:6 ||* asphuṭārūpasaṃskāramātriṇi jñeyaśūnyatā || sivsv_1.9:7 ||* sākṣāṇām āntarī vṛttiḥ prāṇādiprerikā matā || sivsv_1.9:8 ||* jīvanākhyāthavā prāṇe 'haṃtā puryaṣṭakātmikā || sivsv_1.9:9 ||* tāvan mātrasthitau proktaṃ sauṣuptaṃ pralayopamam || sivsv_1.9:10 ||* savedyam apavedyaṃ ca māyāmalayutāyutam || sivsv_1.9:11 ||* manomātrapathe 'py akṣaviṣayatvena vibhramāt || sivsv_1.9:12 ||* spaṣṭāvabhāsā bhāvānāṃ sṛṣṭiḥ svapnapadaṃ matam || sivsv_1.9:13 ||* sarvākṣagocaratvena yā tu bāhyatayā sthirā || sivsv_1.9:14 ||* sṛṣṭiḥ sādhāraṇī sarvapramātṇāṃ sa jāgaraḥ || sivsv_1.9:15 ||* iti vistarataḥ prokte lokayogyanusārataḥ || sivsv_1.9:16 ||* jāgarāditraye 'muṣminn avadhānena jāgrataḥ || sivsv_1.9:17 ||* śakticakrānusaṃdhānād viśvasaṃhārakāraṇāt || sivsv_1.9:18 ||* turyābhogamayābhedakhyātir akhyātihāriṇī || sivsv_1.9:19 ||* sphuraty avirataṃ yasya sa taddhārādhirohataḥ || sivsv_1.9:20 || * turyātītamayaṃ yogī proktacaitanyam āmṛśan || sivsv_1.9:21 ||] tritayabhoktā vīreśaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * ज्ञानं बाह्याक्षजं जाग्रत् सर्वसाधारणार्थकम् ॥ सिव्स्व्_१.९:१ ॥ * स्वप्नः स्वात्मैव सम्प्रोक्तो विकल्पाः स्वात्मसम्भवाः ॥ सिव्स्व्_१.९:२ ॥* अविवेको निजाख्यातिर् माया मोहस् तदात्मकः ॥ सिव्स्व्_१.९:३ ॥* सौषुप्तं योगिनाम् एतत् त्रितयं धारणादिकम् ॥ सिव्स्व्_१.९:४ ॥* ईश्वरप्रत्यभिज्ञायां जागराद्य् अपि लक्षितम् ॥ सिव्स्व्_१.९:५ ॥* शून्ये बुद्ध्याद्यभावात्मन्य् अहंताकर्तृतापदे ॥ सिव्स्व्_१.९:६ ॥* अस्फुटारूपसंस्कारमात्रिणि ज्ञेयशून्यता ॥ सिव्स्व्_१.९:७ ॥* साक्षाणाम् आन्तरी वृत्तिः प्राणादिप्रेरिका मता ॥ सिव्स्व्_१.९:८ ॥* जीवनाख्याथवा प्राणे ऽहंता पुर्यष्टकात्मिका ॥ सिव्स्व्_१.९:९ ॥* तावन् मात्रस्थितौ प्रोक्तं सौषुप्तं प्रलयोपमम् ॥ सिव्स्व्_१.९:१० ॥* सवेद्यम् अपवेद्यं च मायामलयुतायुतम् ॥ सिव्स्व्_१.९:११ ॥* मनोमात्रपथे ऽप्य् अक्षविषयत्वेन विभ्रमात् ॥ सिव्स्व्_१.९:१२ ॥* स्पष्टावभासा भावानां सृष्टिः स्वप्नपदं मतम् ॥ सिव्स्व्_१.९:१३ ॥* सर्वाक्षगोचरत्वेन या तु बाह्यतया स्थिरा ॥ सिव्स्व्_१.९:१४ ॥* सृष्टिः साधारणी सर्वप्रमात्णां स जागरः ॥ सिव्स्व्_१.९:१५ ॥* इति विस्तरतः प्रोक्ते लोकयोग्यनुसारतः ॥ सिव्स्व्_१.९:१६ ॥* जागरादित्रये ऽमुष्मिन्न् अवधानेन जाग्रतः ॥ सिव्स्व्_१.९:१७ ॥* शक्तिचक्रानुसंधानाद् विश्वसंहारकारणात् ॥ सिव्स्व्_१.९:१८ ॥* तुर्याभोगमयाभेदख्यातिर् अख्यातिहारिणी ॥ सिव्स्व्_१.९:१९ ॥* स्फुरत्य् अविरतं यस्य स तद्धाराधिरोहतः ॥ सिव्स्व्_१.९:२० ॥ * तुर्यातीतमयं योगी प्रोक्तचैतन्यम् आमृशन् ॥ सिव्स्व्_१.९:२१ ॥] त्रितयभोक्ता वीरेशः
varttika,1,10,evaṃ śivoktayā nītyā jaṅgamasthāvarātmanaḥ,एवं शिवोक्तया नीत्या जङ्गमस्थावरात्मनः
varttika,1,10,bhinnavedyaprathātraiva māyīyaṃ janmabhogadam,भिन्नवेद्यप्रथात्रैव मायीयं जन्मभोगदम्
varttika,1,10,pīṭheśvaryo mahāghorā mohayanti muhurmuhuḥ,पीठेश्वर्यो महाघोरा मोहयन्ति मुहुर्मुहुः
varttika,1,10,saṃdhānam āntarāmnāyāmnātakramavimarśanam,संधानम् आन्तराम्नायाम्नातक्रमविमर्शनम्
varttika,1,10,tāvan mātrasthitau proktaṃ sauṣuptaṃ pralayopamam,तावन् मात्रस्थितौ प्रोक्तं सौषुप्तं प्रलयोपमम्
varttika,1,10,antarbahirvisaratām indriyāṇām adhīśvaraḥ,अन्तर्बहिर्विसरताम् इन्द्रियाणाम् अधीश्वरः
varttika,1,10,ayam eva sphuṭaḥ pāṭho dṛṣṭo 'nuttaradaiśikaiḥ,अयम् एव स्फुटः पाठो दृष्टो ऽनुत्तरदैशिकैः
varttika,1,10,hṛdayaṃ tad vijānīyād viśvasyāyatanaṃ mahat,हृदयं तद् विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत्
varttika,1,10,viśvātmakataduttīrṇasvātmārāmatvam eva saḥ,विश्वात्मकतदुत्तीर्णस्वात्मारामत्वम् एव सः
varttika,1,10,mantravīryasya sarveṣāṃ mantrāṇāṃ prāṇarūpiṇaḥ,मन्त्रवीर्यस्य सर्वेषां मन्त्राणां प्राणरूपिणः
sutra,1,11,// * [<śivasūtravārtika:> * jāgarāditrayaṃ proktaśakticakrānusaṃdhitaḥ || sivsv_1.10:1 || * turyānandarasāsārāc churitaṃ bhedavarjanāt || sivsv_1.10:2 ||* ānandarasanirmagnaṃ paramaṃ vyoma bhāvayan || sivsv_1.10:3 ||* tritayasyāsya yo bhoktā camatkartā sa yogirāṭ || sivsv_1.10:4 ||* triṣu dhāmasu yad bhogyaṃ bhoktā yaś ca prakīrtitaḥ || sivsv_1.10:5 ||* vidyāt tad ubhayaṃ yas tu sa bhuñjāno na lipyate || sivsv_1.10:6 ||* ity uktaniṣpratidvandvisaṃvitsāmrājyavaibhavaḥ || sivsv_1.10:7 ||* cidghanaḥ svātmavijñānaparamānandanirbharaḥ || sivsv_1.10:8 ||* vīreśo yena vīrāṇāṃ bhedagrasanakāriṇām || sivsv_1.10:9 ||* antarbahirvisaratām indriyāṇām adhīśvaraḥ || sivsv_1.10:10 ||* kim asya paracittattvārohaviśrāntisūcikāḥ || sivsv_1.10:11 ||* bhūmikāḥ santy ayaṃ yābhir yāti sarvottarāṃ sthitim || sivsv_1.10:12 || * ity antevāsihṛcchaṅkāśāntyai santīty udīryate || sivsv_1.10:13 ||] vismayo yogabhūmikāḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * जागरादित्रयं प्रोक्तशक्तिचक्रानुसंधितः ॥ सिव्स्व्_१.१०:१ ॥ * तुर्यानन्दरसासाराच् छुरितं भेदवर्जनात् ॥ सिव्स्व्_१.१०:२ ॥* आनन्दरसनिर्मग्नं परमं व्योम भावयन् ॥ सिव्स्व्_१.१०:३ ॥* त्रितयस्यास्य यो भोक्ता चमत्कर्ता स योगिराट् ॥ सिव्स्व्_१.१०:४ ॥* त्रिषु धामसु यद् भोग्यं भोक्ता यश् च प्रकीर्तितः ॥ सिव्स्व्_१.१०:५ ॥* विद्यात् तद् उभयं यस् तु स भुञ्जानो न लिप्यते ॥ सिव्स्व्_१.१०:६ ॥* इत्य् उक्तनिष्प्रतिद्वन्द्विसंवित्साम्राज्यवैभवः ॥ सिव्स्व्_१.१०:७ ॥* चिद्घनः स्वात्मविज्ञानपरमानन्दनिर्भरः ॥ सिव्स्व्_१.१०:८ ॥* वीरेशो येन वीराणां भेदग्रसनकारिणाम् ॥ सिव्स्व्_१.१०:९ ॥* अन्तर्बहिर्विसरताम् इन्द्रियाणाम् अधीश्वरः ॥ सिव्स्व्_१.१०:१० ॥* किम् अस्य परचित्तत्त्वारोहविश्रान्तिसूचिकाः ॥ सिव्स्व्_१.१०:११ ॥* भूमिकाः सन्त्य् अयं याभिर् याति सर्वोत्तरां स्थितिम् ॥ सिव्स्व्_१.१०:१२ ॥ * इत्य् अन्तेवासिहृच्छङ्काशान्त्यै सन्तीत्य् उदीर्यते ॥ सिव्स्व्_१.१०:१३ ॥] विस्मयो योगभूमिकाः
varttika,1,11,caitanyam eva viśvasya svarūpaṃ pāramārthikam,चैतन्यम् एव विश्वस्य स्वरूपं पारमार्थिकम्
varttika,1,11,kartary abodhe kārmaṃ tu māyāśaktyaiva tat trayam,कर्तर्य् अबोधे कार्मं तु मायाशक्त्यैव तत् त्रयम्
varttika,1,11,iti śrītimirodghāṭaproktanītyanusārataḥ,इति श्रीतिमिरोद्घाटप्रोक्तनीत्यनुसारतः
varttika,1,11,tasmin saty asya viśvasya kālāgnyādikalāvadheḥ,तस्मिन् सत्य् अस्य विश्वस्य कालाग्न्यादिकलावधेः
varttika,1,11,savedyam apavedyaṃ ca māyāmalayutāyutam,सवेद्यम् अपवेद्यं च मायामलयुतायुतम्
varttika,1,11,kim asya paracittattvārohaviśrāntisūcikāḥ,किम् अस्य परचित्तत्त्वारोहविश्रान्तिसूचिकाः
varttika,1,11,vyākhyātaś ca paraiḥ śaktitametipaṭhanāt punaḥ,व्याख्यातश् च परैः शक्तितमेतिपठनात् पुनः
varttika,1,11,ity uktanītyā hṛdayaṃ viśvaviśrāntibhittibhūḥ,इत्य् उक्तनीत्या हृदयं विश्वविश्रान्तिभित्तिभूः
varttika,1,11,icchati svacchacidrūpo yadā yogī tadāsya tu,इच्छति स्वच्छचिद्रूपो यदा योगी तदास्य तु
varttika,1,11,parāhaṃtāparāmarśamayasyānubhavaḥ sphuṭam,पराहंतापरामर्शमयस्यानुभवः स्फुटम्
sutra,1,12,// * [<śivasūtravārtika:> * yathā sātiśayānande kasyacid vismayo bhavet || sivsv_1.11:1 || * tathāsya yogino nityaṃ tattadvedyāvalokane || sivsv_1.11:2 ||* niḥsāmānyaparānandānubhūtistimitendriye || sivsv_1.11:3 ||* pare svātmany atṛptyaiva yad āścaryaṃ sa vismayaḥ || sivsv_1.11:4 ||* sa eva khalu yogasya paratattvaikyarūpiṇaḥ || sivsv_1.11:5 ||* bhūmikās tatkramārohaparaviśrāntisūcikāḥ || sivsv_1.11:6 || * īrdṛgvismayavadyogabhūmikārūḍhacetasaḥ || sivsv_1.11:7 ||] icchā śaktir umā kumārī,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * यथा सातिशयानन्दे कस्यचिद् विस्मयो भवेत् ॥ सिव्स्व्_१.११:१ ॥ * तथास्य योगिनो नित्यं तत्तद्वेद्यावलोकने ॥ सिव्स्व्_१.११:२ ॥* निःसामान्यपरानन्दानुभूतिस्तिमितेन्द्रिये ॥ सिव्स्व्_१.११:३ ॥* परे स्वात्मन्य् अतृप्त्यैव यद् आश्चर्यं स विस्मयः ॥ सिव्स्व्_१.११:४ ॥* स एव खलु योगस्य परतत्त्वैक्यरूपिणः ॥ सिव्स्व्_१.११:५ ॥* भूमिकास् तत्क्रमारोहपरविश्रान्तिसूचिकाः ॥ सिव्स्व्_१.११:६ ॥ * ईर्दृग्विस्मयवद्योगभूमिकारूढचेतसः ॥ सिव्स्व्_१.११:७ ॥] इच्छा शक्तिर् उमा कुमारी
varttika,1,12,nanv evaṃvidhaviśvasya caitanyaṃ ced vapus tadā,नन्व् एवंविधविश्वस्य चैतन्यं चेद् वपुस् तदा
varttika,1,12,ity athaiṣāṃ malānāṃ tu bandhakatvaṃ nirūpyate,इत्य् अथैषां मलानां तु बन्धकत्वं निरूप्यते
varttika,1,12,svarādivargādhiṣṭhātṛmātṛcakrapariṣkṛtā,स्वरादिवर्गाधिष्ठातृमातृचक्रपरिष्कृता
varttika,1,12,saṃhāraḥ syāt svasaṃvittivahnisadbhāvalakṣaṇaḥ,संहारः स्यात् स्वसंवित्तिवह्निसद्भावलक्षणः
varttika,1,12,manomātrapathe 'py akṣaviṣayatvena vibhramāt,मनोमात्रपथे ऽप्य् अक्षविषयत्वेन विभ्रमात्
varttika,1,12,bhūmikāḥ santy ayaṃ yābhir yāti sarvottarāṃ sthitim,भूमिकाः सन्त्य् अयं याभिर् याति सर्वोत्तरां स्थितिम्
varttika,1,12,prakarṣo vyākṛto 'muṣyāḥ śakter jñānakriyātmataḥ,प्रकर्षो व्याकृतो ऽमुष्याः शक्तेर् ज्ञानक्रियात्मतः
varttika,1,12,svasaṃvit tatra saṃghaṭṭaś cittasya calataḥ sataḥ,स्वसंवित् तत्र संघट्टश् चित्तस्य चलतः सतः
varttika,1,12,akhilaṃ vācakaṃ vācyam aham ity avamarśanam,अखिलं वाचकं वाच्यम् अहम् इत्य् अवमर्शनम्
sutra,1,13,// * [<śivasūtravārtika:> * parabhairavatāṃ yuktyā samāpannasya śāśvatīm || sivsv_1.12:1 || * tasyaiva yogino yecchā śaktiḥ saiva bhavaty umā || sivsv_1.12:2 ||* parā bhaṭṭārikā saiva kumārīti prakīrtitā || sivsv_1.12:3 ||* sadāśivādikṣityantaviśvasargādilīlayā || sivsv_1.12:4 ||* kumārī kuṃ mahāmāyābhūmiṃ mārayatīty api || sivsv_1.12:5 ||* kumārī copabhogyāsya yogino bhairavātmanaḥ || sivsv_1.12:6 ||* kumārī nānyabhogyā ca bhoktraikātmyena tiṣṭhati || sivsv_1.12:7 ||* umā kumārī saṃtyaktasarvāsaṅgā maheśituḥ || sivsv_1.12:8 ||* ārādhanaparā tadvad icchā śaktis tu yoginaḥ || sivsv_1.12:9 ||* ayam eva sphuṭaḥ pāṭho dṛṣṭo 'nuttaradaiśikaiḥ || sivsv_1.12:10 ||* vyākhyātaś ca paraiḥ śaktitametipaṭhanāt punaḥ || sivsv_1.12:11 ||* prakarṣo vyākṛto 'muṣyāḥ śakter jñānakriyātmataḥ || sivsv_1.12:12 || * evam īdṛkprabhāvecchāśaktiyuktasya yoginaḥ || sivsv_1.12:13 ||] dṛśyaṃ śarīram,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * परभैरवतां युक्त्या समापन्नस्य शाश्वतीम् ॥ सिव्स्व्_१.१२:१ ॥ * तस्यैव योगिनो येच्छा शक्तिः सैव भवत्य् उमा ॥ सिव्स्व्_१.१२:२ ॥* परा भट्टारिका सैव कुमारीति प्रकीर्तिता ॥ सिव्स्व्_१.१२:३ ॥* सदाशिवादिक्षित्यन्तविश्वसर्गादिलीलया ॥ सिव्स्व्_१.१२:४ ॥* कुमारी कुं महामायाभूमिं मारयतीत्य् अपि ॥ सिव्स्व्_१.१२:५ ॥* कुमारी चोपभोग्यास्य योगिनो भैरवात्मनः ॥ सिव्स्व्_१.१२:६ ॥* कुमारी नान्यभोग्या च भोक्त्रैकात्म्येन तिष्ठति ॥ सिव्स्व्_१.१२:७ ॥* उमा कुमारी संत्यक्तसर्वासङ्गा महेशितुः ॥ सिव्स्व्_१.१२:८ ॥* आराधनपरा तद्वद् इच्छा शक्तिस् तु योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१२:९ ॥* अयम् एव स्फुटः पाठो दृष्टो ऽनुत्तरदैशिकैः ॥ सिव्स्व्_१.१२:१० ॥* व्याख्यातश् च परैः शक्तितमेतिपठनात् पुनः ॥ सिव्स्व्_१.१२:११ ॥* प्रकर्षो व्याकृतो ऽमुष्याः शक्तेर् ज्ञानक्रियात्मतः ॥ सिव्स्व्_१.१२:१२ ॥ * एवम् ईदृक्प्रभावेच्छाशक्तियुक्तस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१२:१३ ॥] दृश्यं शरीरम्
varttika,1,13,kathaṃ bandhasya sambandha iti śaṅkāṃ vyapohitum,कथं बन्धस्य सम्बन्ध इति शङ्कां व्यपोहितुम्
varttika,1,13,apūrṇo 'ham ahaṃ pūrṇo 'haṃ kṛśo 'haṃ kṛśetaraḥ,अपूर्णो ऽहम् अहं पूर्णो ऽहं कृशो ऽहं कृशेतरः
varttika,1,13,evaṃ svasaṃvitkālāgnipluṣṭabhedasya yoginaḥ,एवं स्वसंवित्कालाग्निप्लुष्टभेदस्य योगिनः
varttika,1,13,spaṣṭāvabhāsā bhāvānāṃ sṛṣṭiḥ svapnapadaṃ matam,स्पष्टावभासा भावानां सृष्टिः स्वप्नपदं मतम्
varttika,1,13,ity antevāsihṛcchaṅkāśāntyai santīty udīryate,इत्य् अन्तेवासिहृच्छङ्काशान्त्यै सन्तीत्य् उदीर्यते
varttika,1,13,evam īdṛkprabhāvecchāśaktiyuktasya yoginaḥ,एवम् ईदृक्प्रभावेच्छाशक्तियुक्तस्य योगिनः
varttika,1,13,tadaikātmyaparāmarśajāgarūkasvabhāvatā,तदैकात्म्यपरामर्शजागरूकस्वभावता
varttika,1,13,yoginaḥ sāvadhānasya bhavatīty eva śiṣyate,योगिनः सावधानस्य भवतीत्य् एव शिष्यते
sutra,1,14,// * [<śivasūtravārtika:> * yad yad dṛśyam aśeṣaṃ tac charīraṃ tasya yoginaḥ || sivsv_1.13:1 || * aham ity apṛthaktvena pativat pratibhāsanāt || sivsv_1.13:2 ||* śarīraṃ dehadhīprāṇaśūnyarūpaṃ ghaṭādivat || sivsv_1.13:3 ||* dṛśyam evāsya paśuvat draṣṭṛtvena na bhāsate || sivsv_1.13:4 ||* evaṃ dehe ca bāhye ca sarvatraivāsya yoginaḥ || sivsv_1.13:5 ||* mayūrāṇḍarasanyāyāt pratipattir abhedinī || sivsv_1.13:6 ||* dṛśyaṃ śarīratām eti śarīraṃ cāpi dṛśyatām || sivsv_1.13:7 ||* ity uktaṃ yogino yat tan na durghaṭam itīryate || sivsv_1.13:8 ||* hṛdaye cittasaṃghaṭṭād dṛśyasvāpadarśanam || sivsv_1.13:9 ||* hṛdayaṃ tad vijānīyād viśvasyāyatanaṃ mahat || sivsv_1.13:10 ||* ity uktanītyā hṛdayaṃ viśvaviśrāntibhittibhūḥ || sivsv_1.13:11 ||* svasaṃvit tatra saṃghaṭṭaś cittasya calataḥ sataḥ || sivsv_1.13:12 ||* tadaikātmyaparāmarśajāgarūkasvabhāvatā || sivsv_1.13:13 ||* tasmād dṛśyasya viśvasya nīladehādirūpiṇaḥ || sivsv_1.13:14 ||* svāpasyaitadabhāvasya śūnyasyāpi ca darśanam || sivsv_1.13:15 ||* svāṅgarūpeṣu bhāveṣu pramātā kathyate patiḥ || sivsv_1.13:16 ||* iti śrīpratyabhijñoktanītyā patyur iva prabhoḥ || sivsv_1.13:17 ||* svāṅgakalpatayā tasya yathāvatprathanaṃ bhavet || sivsv_1.13:18 || * ukte 'py evaṃ prameye 'sminn upāyāntaram ucyate || sivsv_1.13:19 ||] śuddhatattvasaṃdhānād vāpaśuśaktiḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * यद् यद् दृश्यम् अशेषं तच् छरीरं तस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१३:१ ॥ * अहम् इत्य् अपृथक्त्वेन पतिवत् प्रतिभासनात् ॥ सिव्स्व्_१.१३:२ ॥* शरीरं देहधीप्राणशून्यरूपं घटादिवत् ॥ सिव्स्व्_१.१३:३ ॥* दृश्यम् एवास्य पशुवत् द्रष्टृत्वेन न भासते ॥ सिव्स्व्_१.१३:४ ॥* एवं देहे च बाह्ये च सर्वत्रैवास्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१३:५ ॥* मयूराण्डरसन्यायात् प्रतिपत्तिर् अभेदिनी ॥ सिव्स्व्_१.१३:६ ॥* दृश्यं शरीरताम् एति शरीरं चापि दृश्यताम् ॥ सिव्स्व्_१.१३:७ ॥* इत्य् उक्तं योगिनो यत् तन् न दुर्घटम् इतीर्यते ॥ सिव्स्व्_१.१३:८ ॥* हृदये चित्तसंघट्टाद् दृश्यस्वापदर्शनम् ॥ सिव्स्व्_१.१३:९ ॥* हृदयं तद् विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत् ॥ सिव्स्व्_१.१३:१० ॥* इत्य् उक्तनीत्या हृदयं विश्वविश्रान्तिभित्तिभूः ॥ सिव्स्व्_१.१३:११ ॥* स्वसंवित् तत्र संघट्टश् चित्तस्य चलतः सतः ॥ सिव्स्व्_१.१३:१२ ॥* तदैकात्म्यपरामर्शजागरूकस्वभावता ॥ सिव्स्व्_१.१३:१३ ॥* तस्माद् दृश्यस्य विश्वस्य नीलदेहादिरूपिणः ॥ सिव्स्व्_१.१३:१४ ॥* स्वापस्यैतदभावस्य शून्यस्यापि च दर्शनम् ॥ सिव्स्व्_१.१३:१५ ॥* स्वाङ्गरूपेषु भावेषु प्रमाता कथ्यते पतिः ॥ सिव्स्व्_१.१३:१६ ॥* इति श्रीप्रत्यभिज्ञोक्तनीत्या पत्युर् इव प्रभोः ॥ सिव्स्व्_१.१३:१७ ॥* स्वाङ्गकल्पतया तस्य यथावत्प्रथनं भवेत् ॥ सिव्स्व्_१.१३:१८ ॥ * उक्ते ऽप्य् एवं प्रमेये ऽस्मिन्न् उपायान्तरम् उच्यते ॥ सिव्स्व्_१.१३:१९ ॥] शुद्धतत्त्वसंधानाद् वापशुशक्तिः
varttika,1,14,praśleṣāśleṣapāṭhābhyāṃ sūtram āha maheśvaraḥ,प्रश्लेषाश्लेषपाठाभ्यां सूत्रम् आह महेश्वरः
varttika,1,14,iti śabdānuvedhena śokaharṣādikārikā,इति शब्दानुवेधेन शोकहर्षादिकारिका
varttika,1,14,na syāt samādhivyutthānabhedaḥ ko 'pīti kathyate,न स्यात् समाधिव्युत्थानभेदः को ऽपीति कथ्यते
varttika,1,14,sarvākṣagocaratvena yā tu bāhyatayā sthirā,सर्वाक्षगोचरत्वेन या तु बाह्यतया स्थिरा
varttika,1,14,tasmād dṛśyasya viśvasya nīladehādirūpiṇaḥ,तस्माद् दृश्यस्य विश्वस्य नीलदेहादिरूपिणः
varttika,1,14,sphuṭīkaromi saṃkṣepāt tat prameyaṃ puroditam,स्फुटीकरोमि संक्षेपात् तत् प्रमेयं पुरोदितम्
sutra,1,15,// * [<śivasūtravārtika:> * śuddhaṃ tattvaṃ paraṃ vastu yat tat paraśivātmakam || sivsv_1.14:1 || * tatsaṃdhānaṃ prapañcasya tanmayatvena bhāvanam || sivsv_1.14:2 ||* tenaiva yasya paśvākhyā bandhaśaktir na vidyate || sivsv_1.14:3 ||* tat sadāśivavatso 'pi viśvasya jagataḥ patiḥ || sivsv_1.14:4 || * śuddhatattvānusaṃdhānavata evāsya yoginaḥ || sivsv_1.14:5 ||] vitarka ātmajñānam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * शुद्धं तत्त्वं परं वस्तु यत् तत् परशिवात्मकम् ॥ सिव्स्व्_१.१४:१ ॥ * तत्संधानं प्रपञ्चस्य तन्मयत्वेन भावनम् ॥ सिव्स्व्_१.१४:२ ॥* तेनैव यस्य पश्वाख्या बन्धशक्तिर् न विद्यते ॥ सिव्स्व्_१.१४:३ ॥* तत् सदाशिववत्सो ऽपि विश्वस्य जगतः पतिः ॥ सिव्स्व्_१.१४:४ ॥ * शुद्धतत्त्वानुसंधानवत एवास्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१४:५ ॥] वितर्क आत्मज्ञानम्
varttika,1,15,adhiṣṭhānam adhiṣṭhātrī tadadhiṣṭhānato nṛṇām,अधिष्ठानम् अधिष्ठात्री तदधिष्ठानतो नृणाम्
varttika,1,15,jāgratsvapnasuṣuptabhede turyābhogasambhavaḥ,जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तभेदे तुर्याभोगसम्भवः
varttika,1,15,sṛṣṭiḥ sādhāraṇī sarvapramātṇāṃ sa jāgaraḥ,सृष्टिः साधारणी सर्वप्रमात्णां स जागरः
varttika,1,15,svāpasyaitadabhāvasya śūnyasyāpi ca darśanam,स्वापस्यैतदभावस्य शून्यस्यापि च दर्शनम्
varttika,1,15,mahāhrada iti proktā śaktir bhagavatī parā,महाह्रद इति प्रोक्ता शक्तिर् भगवती परा
sutra,1,16,// * [<śivasūtravārtika:> * vitarkaḥ proktasaṃdhānadhvastabandhasya yoginaḥ || sivsv_1.15:1 || * viśvātmā śiva evāham asmīty arthavicintanam || sivsv_1.15:2 ||* etad eva sphuradrūpam ātmano jñānam ucyate || sivsv_1.15:3 || * kiṃ cāsya proktavaitarkasvātmavijñānaśālinaḥ || sivsv_1.15:4 ||] lokānandaḥ samādhisukham,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * वितर्कः प्रोक्तसंधानध्वस्तबन्धस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१५:१ ॥ * विश्वात्मा शिव एवाहम् अस्मीत्य् अर्थविचिन्तनम् ॥ सिव्स्व्_१.१५:२ ॥* एतद् एव स्फुरद्रूपम् आत्मनो ज्ञानम् उच्यते ॥ सिव्स्व्_१.१५:३ ॥ * किं चास्य प्रोक्तवैतर्कस्वात्मविज्ञानशालिनः ॥ सिव्स्व्_१.१५:४ ॥] लोकानन्दः समाधिसुखम्
varttika,1,16,alabdhāntarmukhasvātmaviśrāntīni nirantaram,अलब्धान्तर्मुखस्वात्मविश्रान्तीनि निरन्तरम्
varttika,1,16,udyamo bhairava iti proktarūpaṃ sphuradvapuḥ,उद्यमो भैरव इति प्रोक्तरूपं स्फुरद्वपुः
varttika,1,16,iti vistarataḥ prokte lokayogyanusārataḥ,इति विस्तरतः प्रोक्ते लोकयोग्यनुसारतः
varttika,1,16,svāṅgarūpeṣu bhāveṣu pramātā kathyate patiḥ,स्वाङ्गरूपेषु भावेषु प्रमाता कथ्यते पतिः
varttika,1,16,anusaṃdhānam ity uktaṃ tattādātmyavimarśanam,अनुसंधानम् इत्य् उक्तं तत्तादात्म्यविमर्शनम्
sutra,1,17,// * [<śivasūtravārtika:> * lokyaṃ lokayitā ceti lokaś cetyacidātmani || sivsv_1.16:1 || * tattadrūpatayā tasmiṃ loke sphurati yoginaḥ || sivsv_1.16:2 ||* grāhyagrāhakasaṃvittiḥ sāmānyā sarvadehinām || sivsv_1.16:3 ||* yogināṃ tu viśeṣo 'yaṃ sambandhe sāvadhānatā || sivsv_1.16:4 ||* ity uktanītyā tat sarvam aham ity anusaṃhiteḥ || sivsv_1.16:5 ||* ānando yo bhavaty antas tat samādhisukhaṃ smṛtam || sivsv_1.16:6 ||* yat samādhisukhaṃ tasya svātmārāmasya yoginaḥ || sivsv_1.16:7 ||* tad eva loke lokānām ānando 'ntarvicinvatām || sivsv_1.16:8 || * vibhūtiyogam etasya darśayaty atha yoginaḥ || sivsv_1.16:9 ||] śaktisaṃdhāne śarīrotpattiḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * लोक्यं लोकयिता चेति लोकश् चेत्यचिदात्मनि ॥ सिव्स्व्_१.१६:१ ॥ * तत्तद्रूपतया तस्मिं लोके स्फुरति योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१६:२ ॥* ग्राह्यग्राहकसंवित्तिः सामान्या सर्वदेहिनाम् ॥ सिव्स्व्_१.१६:३ ॥* योगिनां तु विशेषो ऽयं सम्बन्धे सावधानता ॥ सिव्स्व्_१.१६:४ ॥* इत्य् उक्तनीत्या तत् सर्वम् अहम् इत्य् अनुसंहितेः ॥ सिव्स्व्_१.१६:५ ॥* आनन्दो यो भवत्य् अन्तस् तत् समाधिसुखं स्मृतम् ॥ सिव्स्व्_१.१६:६ ॥* यत् समाधिसुखं तस्य स्वात्मारामस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१६:७ ॥* तद् एव लोके लोकानाम् आनन्दो ऽन्तर्विचिन्वताम् ॥ सिव्स्व्_१.१६:८ ॥ * विभूतियोगम् एतस्य दर्शयत्य् अथ योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१६:९ ॥] शक्तिसंधाने शरीरोत्पत्तिः
varttika,1,17,bahirmukhāni jñānāni kathyante bandhahetavaḥ,बहिर्मुखानि ज्ञानानि कथ्यन्ते बन्धहेतवः
varttika,1,17,turyaṃ nāma paraṃ dhāma tadābhogaś camatkriyā,तुर्यं नाम परं धाम तदाभोगश् चमत्क्रिया
varttika,1,17,jāgarāditraye 'muṣminn avadhānena jāgrataḥ,जागरादित्रये ऽमुष्मिन्न् अवधानेन जाग्रतः
varttika,1,17,iti śrīpratyabhijñoktanītyā patyur iva prabhoḥ,इति श्रीप्रत्यभिज्ञोक्तनीत्या पत्युर् इव प्रभोः
varttika,1,17,mantravīryam iti proktaṃ pūrṇāhaṃtāvimarśanam,मन्त्रवीर्यम् इति प्रोक्तं पूर्णाहंताविमर्शनम्
sutra,1,18,// * [<śivasūtravārtika:> * icchā śaktir umety ādisūtroktā śaktir asya yā || sivsv_1.17:1 || * saṃdhāne yoginas tasyās tanmayībhāvane sati || sivsv_1.17:2 ||* tadvaśāt tattadicchārhaśarīrotpattir iṣyate || sivsv_1.17:3 || * anyāś ca siddhayas tasya sambhavantīty udīryate || sivsv_1.17:4 ||] bhūtasaṃdhānabhūtapṛthaktvaviśvasaṃghaṭṭāḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * इच्छा शक्तिर् उमेत्य् आदिसूत्रोक्ता शक्तिर् अस्य या ॥ सिव्स्व्_१.१७:१ ॥ * संधाने योगिनस् तस्यास् तन्मयीभावने सति ॥ सिव्स्व्_१.१७:२ ॥* तद्वशात् तत्तदिच्छार्हशरीरोत्पत्तिर् इष्यते ॥ सिव्स्व्_१.१७:३ ॥ * अन्याश् च सिद्धयस् तस्य सम्भवन्तीत्य् उदीर्यते ॥ सिव्स्व्_१.१७:४ ॥] भूतसंधानभूतपृथक्त्वविश्वसंघट्टाः
varttika,1,18,athedṛgbandhasambandhapraśamopāya ucyate,अथेदृग्बन्धसम्बन्धप्रशमोपाय उच्यते
varttika,1,18,bhede 'pi jāgradādīnāṃ yoginas tasya sambhavaḥ,भेदे ऽपि जाग्रदादीनां योगिनस् तस्य सम्भवः
varttika,1,18,śakticakrānusaṃdhānād viśvasaṃhārakāraṇāt,शक्तिचक्रानुसंधानाद् विश्वसंहारकारणात्
varttika,1,18,svāṅgakalpatayā tasya yathāvatprathanaṃ bhavet,स्वाङ्गकल्पतया तस्य यथावत्प्रथनं भवेत्
varttika,1,18,tadīyo 'nubhavas tasya sphuraṇaṃ svātmanaḥ sphuṭam,तदीयो ऽनुभवस् तस्य स्फुरणं स्वात्मनः स्फुटम्
sutra,1,19,// * [<śivasūtravārtika:> * bhūtānāṃ dehadhīprāṇaśūnyānāṃ grāhakātmanām || sivsv_1.18:1 || * grāhyāṇāṃ sthāvarāṇāṃ ca saṃdhānaṃ paripoṣaṇam || sivsv_1.18:2 ||* pṛthaktvam atha viśleṣo vyādhyādikleśaśāntaye || sivsv_1.18:3 ||* viśvasya deśakālādiviprakṛṣṭasya yat punaḥ || sivsv_1.18:4 ||* saṃghaṭṭaś cakṣurādyakṣapratyakṣīkaraṇādikam || sivsv_1.18:5 ||* etat sarvaṃ bhavec chaktisaṃdhāne sati yoginaḥ || sivsv_1.18:6 ||* yadā parimitāḥ siddhīr anicchan punar icchati || sivsv_1.18:7 || * viśvātmatāprathārūpāṃ parāṃ siddhiṃ tadāsya tu || sivsv_1.18:8 ||] śuddhavidyodayāc cakreśatvasiddhiḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * भूतानां देहधीप्राणशून्यानां ग्राहकात्मनाम् ॥ सिव्स्व्_१.१८:१ ॥ * ग्राह्याणां स्थावराणां च संधानं परिपोषणम् ॥ सिव्स्व्_१.१८:२ ॥* पृथक्त्वम् अथ विश्लेषो व्याध्यादिक्लेशशान्तये ॥ सिव्स्व्_१.१८:३ ॥* विश्वस्य देशकालादिविप्रकृष्टस्य यत् पुनः ॥ सिव्स्व्_१.१८:४ ॥* संघट्टश् चक्षुराद्यक्षप्रत्यक्षीकरणादिकम् ॥ सिव्स्व्_१.१८:५ ॥* एतत् सर्वं भवेच् छक्तिसंधाने सति योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१८:६ ॥* यदा परिमिताः सिद्धीर् अनिच्छन् पुनर् इच्छति ॥ सिव्स्व्_१.१८:७ ॥ * विश्वात्मताप्रथारूपां परां सिद्धिं तदास्य तु ॥ सिव्स्व्_१.१८:८ ॥] शुद्धविद्योदयाच् चक्रेशत्वसिद्धिः
varttika,1,19,paramopeyaviśrāntisatattvaḥ parameṣṭhinā,परमोपेयविश्रान्तिसतत्त्वः परमेष्ठिना
varttika,1,19,anusyūtiḥ parānandarūpā syād iti śiṣyate,अनुस्यूतिः परानन्दरूपा स्याद् इति शिष्यते
varttika,1,19,turyābhogamayābhedakhyātir akhyātihāriṇī,तुर्याभोगमयाभेदख्यातिर् अख्यातिहारिणी
varttika,1,19,ukte 'py evaṃ prameye 'sminn upāyāntaram ucyate,उक्ते ऽप्य् एवं प्रमेये ऽस्मिन्न् उपायान्तरम् उच्यते
varttika,1,19,iti śrīśāmbhavopāyaprakāśanaparāyaṇaḥ,इति श्रीशाम्भवोपायप्रकाशनपरायणः
sutra,1,20,// * [<śivasūtravārtika:> * vaiśvātmyaprathanākāṅkṣī saṃdhatte śaktim ātmanaḥ || sivsv_1.19:1 || * yadā yogī tadā tasya sadāśivapadaspṛśaḥ || sivsv_1.19:2 ||* īśvaro bahir unmeṣo nimeṣo 'ntaḥ sadāśivaḥ || sivsv_1.19:3 ||* sāmānādhikaraṇyaṃ ca sadvidyāhamidaṃdhiyoḥ || sivsv_1.19:4 ||* iti nītyā jagat sarvam aham eveti yā matiḥ || sivsv_1.19:5 ||* sā śuddhā nirmalā vidyā tadīyād udayāt sphuṭam || sivsv_1.19:6 ||* unmajjanāt sa cicchaktim ātmano nityam āmṛśet || sivsv_1.19:7 ||* yadā yogī tadā tasya cakreśatvam anuttaram || sivsv_1.19:8 ||* māheśvaryaṃ samāveśotkarṣāt sidhyati yoginaḥ || sivsv_1.19:9 ||* viśvātmakataduttīrṇasvātmārāmatvam eva saḥ || sivsv_1.19:10 || * icchati svacchacidrūpo yadā yogī tadāsya tu || sivsv_1.19:11 ||] mahāhradānusaṃdhānān mantravīryānubhavaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * वैश्वात्म्यप्रथनाकाङ्क्षी संधत्ते शक्तिम् आत्मनः ॥ सिव्स्व्_१.१९:१ ॥ * यदा योगी तदा तस्य सदाशिवपदस्पृशः ॥ सिव्स्व्_१.१९:२ ॥* ईश्वरो बहिर् उन्मेषो निमेषो ऽन्तः सदाशिवः ॥ सिव्स्व्_१.१९:३ ॥* सामानाधिकरण्यं च सद्विद्याहमिदंधियोः ॥ सिव्स्व्_१.१९:४ ॥* इति नीत्या जगत् सर्वम् अहम् एवेति या मतिः ॥ सिव्स्व्_१.१९:५ ॥* सा शुद्धा निर्मला विद्या तदीयाद् उदयात् स्फुटम् ॥ सिव्स्व्_१.१९:६ ॥* उन्मज्जनात् स चिच्छक्तिम् आत्मनो नित्यम् आमृशेत् ॥ सिव्स्व्_१.१९:७ ॥* यदा योगी तदा तस्य चक्रेशत्वम् अनुत्तरम् ॥ सिव्स्व्_१.१९:८ ॥* माहेश्वर्यं समावेशोत्कर्षात् सिध्यति योगिनः ॥ सिव्स्व्_१.१९:९ ॥* विश्वात्मकतदुत्तीर्णस्वात्मारामत्वम् एव सः ॥ सिव्स्व्_१.१९:१० ॥ * इच्छति स्वच्छचिद्रूपो यदा योगी तदास्य तु ॥ सिव्स्व्_१.१९:११ ॥] महाह्रदानुसंधानान् मन्त्रवीर्यानुभवः
varttika,1,20,jāgradāditrayaṃ sūtratrayeṇa lakṣyate kramāt,जाग्रदादित्रयं सूत्रत्रयेण लक्ष्यते क्रमात्
varttika,1,20,sphuraty avirataṃ yasya sa taddhārādhirohataḥ,स्फुरत्य् अविरतं यस्य स तद्धाराधिरोहतः
varttika,1,20,unmeṣaḥ prathamaḥ samyaksvarūponmeṣalakṣaṇaḥ,उन्मेषः प्रथमः सम्यक्स्वरूपोन्मेषलक्षणः
varttika,1,21,turyātītamayaṃ yogī proktacaitanyam āmṛśan,तुर्यातीतमयं योगी प्रोक्तचैतन्यम् आमृशन्
sutra,2,1,"// * [<śivasūtravārtika:> * parā bhaṭṭārikā saṃvidicchāśaktipuraḥsaram || sivsv_1.20:1 || * sthūlaprameyaparyantaṃ vamantī viśvam āntaram || sivsv_1.20:2 ||* pramātrantarbahīrūpahṛṣīkaviṣayātmanām || sivsv_1.20:3 ||* khecaryādipravāhāṇāṃ bāhyābhyantararūpiṇām || sivsv_1.20:4 ||* pravartakatvāt svacchatvagambhīratvādidharmataḥ || sivsv_1.20:5 ||* mahāhrado jagadvyāpī deśakālādyagocaraḥ || sivsv_1.20:6 ||* antas tasyānusaṃdhānāt tādātmyasyāvamarśanāt || sivsv_1.20:7 ||* akārādikṣakārāntaśabdarāśiprathātmanaḥ || sivsv_1.20:8 ||* kṣityādiśivaparyantatattvāntaḥkṣobhakāriṇaḥ || sivsv_1.20:9 ||* mantravīryasya sarveṣāṃ mantrāṇāṃ prāṇarūpiṇaḥ || sivsv_1.20:10 ||* parāhaṃtāparāmarśamayasyānubhavaḥ sphuṭam || sivsv_1.20:11 ||* akhilaṃ vācakaṃ vācyam aham ity avamarśanam || sivsv_1.20:12 ||* yoginaḥ sāvadhānasya bhavatīty eva śiṣyate || sivsv_1.20:13 ||* sphuṭīkaromi saṃkṣepāt tat prameyaṃ puroditam || sivsv_1.20:14 ||* mahāhrada iti proktā śaktir bhagavatī parā || sivsv_1.20:15 ||* anusaṃdhānam ity uktaṃ tattādātmyavimarśanam || sivsv_1.20:16 ||* mantravīryam iti proktaṃ pūrṇāhaṃtāvimarśanam || sivsv_1.20:17 ||* tadīyo 'nubhavas tasya sphuraṇaṃ svātmanaḥ sphuṭam || sivsv_1.20:18 ||* iti śrīśāmbhavopāyaprakāśanaparāyaṇaḥ || sivsv_1.20:19 || * unmeṣaḥ prathamaḥ samyaksvarūponmeṣalakṣaṇaḥ || sivsv_1.20:20 ||] śivasūtra, dvitīya unmeṣa cittaṃ mantraḥ","// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * परा भट्टारिका संविदिच्छाशक्तिपुरःसरम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:१ ॥ * स्थूलप्रमेयपर्यन्तं वमन्ती विश्वम् आन्तरम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:२ ॥* प्रमात्रन्तर्बहीरूपहृषीकविषयात्मनाम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:३ ॥* खेचर्यादिप्रवाहाणां बाह्याभ्यन्तररूपिणाम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:४ ॥* प्रवर्तकत्वात् स्वच्छत्वगम्भीरत्वादिधर्मतः ॥ सिव्स्व्_१.२०:५ ॥* महाह्रदो जगद्व्यापी देशकालाद्यगोचरः ॥ सिव्स्व्_१.२०:६ ॥* अन्तस् तस्यानुसंधानात् तादात्म्यस्यावमर्शनात् ॥ सिव्स्व्_१.२०:७ ॥* अकारादिक्षकारान्तशब्दराशिप्रथात्मनः ॥ सिव्स्व्_१.२०:८ ॥* क्षित्यादिशिवपर्यन्ततत्त्वान्तःक्षोभकारिणः ॥ सिव्स्व्_१.२०:९ ॥* मन्त्रवीर्यस्य सर्वेषां मन्त्राणां प्राणरूपिणः ॥ सिव्स्व्_१.२०:१० ॥* पराहंतापरामर्शमयस्यानुभवः स्फुटम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:११ ॥* अखिलं वाचकं वाच्यम् अहम् इत्य् अवमर्शनम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:१२ ॥* योगिनः सावधानस्य भवतीत्य् एव शिष्यते ॥ सिव्स्व्_१.२०:१३ ॥* स्फुटीकरोमि संक्षेपात् तत् प्रमेयं पुरोदितम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:१४ ॥* महाह्रद इति प्रोक्ता शक्तिर् भगवती परा ॥ सिव्स्व्_१.२०:१५ ॥* अनुसंधानम् इत्य् उक्तं तत्तादात्म्यविमर्शनम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:१६ ॥* मन्त्रवीर्यम् इति प्रोक्तं पूर्णाहंताविमर्शनम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:१७ ॥* तदीयो ऽनुभवस् तस्य स्फुरणं स्वात्मनः स्फुटम् ॥ सिव्स्व्_१.२०:१८ ॥* इति श्रीशाम्भवोपायप्रकाशनपरायणः ॥ सिव्स्व्_१.२०:१९ ॥ * उन्मेषः प्रथमः सम्यक्स्वरूपोन्मेषलक्षणः ॥ सिव्स्व्_१.२०:२० ॥] शिवसूत्र, द्वितीय उन्मेष चित्तं मन्त्रः"
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * cetyate 'nena paramaṃ svātmatattvaṃ vimṛśyate,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * चेत्यते ऽनेन परमं स्वात्मतत्त्वं विमृश्यते
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * uktamantrānusaṃdhānāvaṣṭambhodyantṛtātmakaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * उक्तमन्त्रानुसंधानावष्टम्भोद्यन्तृतात्मकः
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * vidyeti paramādvaitasampravedanarūpiṇī,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * विद्येति परमाद्वैतसम्प्रवेदनरूपिणी
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * garbho 'khyātir mahāmāyā tanmaye siddhisaṃcaye,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * गर्भो ऽख्यातिर् महामाया तन्मये सिद्धिसंचये
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * vidyāyāḥ prāksamākhyātarūpāyāḥ śaṃkarecchayā,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * विद्यायाः प्राक्समाख्यातरूपायाः शंकरेच्छया
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * samyagjñānakriyāprāṇamantramudrāyathāsthitim,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * सम्यग्ज्ञानक्रियाप्राणमन्त्रमुद्रायथास्थितिम्
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * mantramudrānusaṃdhānasaṃtatodyuktacetasaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * मन्त्रमुद्रानुसंधानसंततोद्युक्तचेतसः
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * śūnyaṃ dhīḥ prāṇa ity etat sṛjyate kṣīyate 'pi ca,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * शून्यं धीः प्राण इत्य् एतत् सृज्यते क्षीयते ऽपि च
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * jñānaṃ bandha iti proktaṃ yat prāk tat parayoginaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * ज्ञानं बन्ध इति प्रोक्तं यत् प्राक् तत् परयोगिनः
varttika,2,1,[<śivasūtravārtika:> * vidyeti jñānavisphārarūpā yā tu puroditā,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * विद्येति ज्ञानविस्फाररूपा या तु पुरोदिता
sutra,2,2,// * [<śivasūtravārtika:> * cetyate 'nena paramaṃ svātmatattvaṃ vimṛśyate || sivsv_2.1:1 || * iti cittaṃ sphurattātmaprāsādādivimarśanam || sivsv_2.1:2 ||* tad eva mantryate guptam abhedena vimṛśyate || sivsv_2.1:3 ||* svasvarūpam aneneti mantras tenāsya daiśikaiḥ || sivsv_2.1:4 ||* pūrṇāhaṃtānusaṃdhyātmasphūrjanmananadharmatā || sivsv_2.1:5 ||* saṃsārakṣayakṛttrāṇadharmatā ca nirucyate || sivsv_2.1:6 ||* tanmantradevatāmarśaprāptatatsāmarasyakam || sivsv_2.1:7 ||* ārādhakasya cittaṃ ca mantras taddharmayogataḥ || sivsv_2.1:8 || * asya coktasya mantrasya mananatrāṇadharmiṇaḥ || sivsv_2.1:9 ||] prayatnaḥ sādhakaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * चेत्यते ऽनेन परमं स्वात्मतत्त्वं विमृश्यते ॥ सिव्स्व्_२.१:१ ॥ * इति चित्तं स्फुरत्तात्मप्रासादादिविमर्शनम् ॥ सिव्स्व्_२.१:२ ॥* तद् एव मन्त्र्यते गुप्तम् अभेदेन विमृश्यते ॥ सिव्स्व्_२.१:३ ॥* स्वस्वरूपम् अनेनेति मन्त्रस् तेनास्य दैशिकैः ॥ सिव्स्व्_२.१:४ ॥* पूर्णाहंतानुसंध्यात्मस्फूर्जन्मननधर्मता ॥ सिव्स्व्_२.१:५ ॥* संसारक्षयकृत्त्राणधर्मता च निरुच्यते ॥ सिव्स्व्_२.१:६ ॥* तन्मन्त्रदेवतामर्शप्राप्ततत्सामरस्यकम् ॥ सिव्स्व्_२.१:७ ॥* आराधकस्य चित्तं च मन्त्रस् तद्धर्मयोगतः ॥ सिव्स्व्_२.१:८ ॥ * अस्य चोक्तस्य मन्त्रस्य मननत्राणधर्मिणः ॥ सिव्स्व्_२.१:९ ॥] प्रयत्नः साधकः
varttika,2,2,iti cittaṃ sphurattātmaprāsādādivimarśanam,इति चित्तं स्फुरत्तात्मप्रासादादिविमर्शनम्
varttika,2,2,prayatno 'ntaḥsvasaṃrambhaḥ sa eva khalu sādhakaḥ,प्रयत्नो ऽन्तःस्वसंरम्भः स एव खलु साधकः
varttika,2,2,śarīraṃ yasya bhagavān śabdarāśiḥ sa ucyate,शरीरं यस्य भगवान् शब्दराशिः स उच्यते
varttika,2,2,vikāso nāma cittasya tāvanmātre kṛtārthatā,विकासो नाम चित्तस्य तावन्मात्रे कृतार्थता
varttika,2,2,svābhāvike samutthāne samullāse svabhāvaje,स्वाभाविके समुत्थाने समुल्लासे स्वभावजे
varttika,2,2,gṛṇāty upadiśaty arthaṃ tadvīryaṃ cety ato guruḥ,गृणात्य् उपदिशत्य् अर्थं तद्वीर्यं चेत्य् अतो गुरुः
varttika,2,2,bhavaty uktaguroḥ prītāt sādhakasyeti śiṣyate,भवत्य् उक्तगुरोः प्रीतात् साधकस्येति शिष्यते
varttika,2,2,sthairyam asti paraṃ dehāpekṣayā na tu tattvataḥ,स्थैर्यम् अस्ति परं देहापेक्षया न तु तत्त्वतः
varttika,2,2,anātmany ātmatājñaptir annaṃ grasyata ity ataḥ,अनात्मन्य् आत्मताज्ञप्तिर् अन्नं ग्रस्यत इत्य् अतः
varttika,2,2,śuddhavidyātha saṃhāre 'nutthāne 'syā nimajjane,शुद्धविद्याथ संहारे ऽनुत्थाने ऽस्या निमज्जने
sutra,2,3,// * [<śivasūtravārtika:> * uktamantrānusaṃdhānāvaṣṭambhodyantṛtātmakaḥ || sivsv_2.2:1 || * prayatno 'ntaḥsvasaṃrambhaḥ sa eva khalu sādhakaḥ || sivsv_2.2:2 ||* yato mantrayitur mantradevataikyapradaḥ smṛtaḥ || sivsv_2.2:3 ||* īdṛksādhakasādhyasya mantrasya prathamoditam || sivsv_2.2:4 || * vīryaṃ vistarataḥ samyag varṇyate 'tha salakṣaṇam || sivsv_2.2:5 ||] vidyāśarīrasattā mantrarahasyam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * उक्तमन्त्रानुसंधानावष्टम्भोद्यन्तृतात्मकः ॥ सिव्स्व्_२.२:१ ॥ * प्रयत्नो ऽन्तःस्वसंरम्भः स एव खलु साधकः ॥ सिव्स्व्_२.२:२ ॥* यतो मन्त्रयितुर् मन्त्रदेवतैक्यप्रदः स्मृतः ॥ सिव्स्व्_२.२:३ ॥* ईदृक्साधकसाध्यस्य मन्त्रस्य प्रथमोदितम् ॥ सिव्स्व्_२.२:४ ॥ * वीर्यं विस्तरतः सम्यग् वर्ण्यते ऽथ सलक्षणम् ॥ सिव्स्व्_२.२:५ ॥] विद्याशरीरसत्ता मन्त्ररहस्यम्
varttika,2,3,tad eva mantryate guptam abhedena vimṛśyate,तद् एव मन्त्र्यते गुप्तम् अभेदेन विमृश्यते
varttika,2,3,yato mantrayitur mantradevataikyapradaḥ smṛtaḥ,यतो मन्त्रयितुर् मन्त्रदेवतैक्यप्रदः स्मृतः
varttika,2,3,tasya sattā samastādhvapūrṇāhaṃtāsvarūpiṇī,तस्य सत्ता समस्ताध्वपूर्णाहंतास्वरूपिणी
varttika,2,3,saivāviśiṣṭā vidyeti kiṃcijjñatvasvarūpiṇī,सैवाविशिष्टा विद्येति किंचिज्ज्ञत्वस्वरूपिणी
varttika,2,3,unmajjane sati kṣudrasiddhimajjanatatpare,उन्मज्जने सति क्षुद्रसिद्धिमज्जनतत्परे
varttika,2,3,sa eva mantramudrāṇāṃ vīryavyāptiprakāśanāt,स एव मन्त्रमुद्राणां वीर्यव्याप्तिप्रकाशनात्
varttika,2,3,athādyās tithayaḥ sarve svarā bindvavasānagāḥ,अथाद्यास् तिथयः सर्वे स्वरा बिन्द्ववसानगाः
varttika,2,3,ity uktanītyā śūnyādeḥ pramātā tv asya bhittibhūḥ,इत्य् उक्तनीत्या शून्यादेः प्रमाता त्व् अस्य भित्तिभूः
varttika,2,3,kiṃ ca yad yat prakāśātmasvarūpāmarśanātmakam,किं च यद् यत् प्रकाशात्मस्वरूपामर्शनात्मकम्
varttika,2,3,tadutthasya krameṇāñcadvidyāsaṃhārajanmanaḥ,तदुत्थस्य क्रमेणाञ्चद्विद्यासंहारजन्मनः
sutra,2,4,// * [<śivasūtravārtika:> * vidyeti paramādvaitasampravedanarūpiṇī || sivsv_2.3:1 || * śarīraṃ yasya bhagavān śabdarāśiḥ sa ucyate || sivsv_2.3:2 ||* tasya sattā samastādhvapūrṇāhaṃtāsvarūpiṇī || sivsv_2.3:3 ||* sphurattā saiva mantrāṇāṃ mananatrāṇadharmiṇām || sivsv_2.3:4 ||* guptārthatāyā jananaṃ rahasyam iti kathyate || sivsv_2.3:5 ||* etac chrīkṣemarājena tantrasārāt samuddhṛtaiḥ || sivsv_2.3:6 ||* saṃvādaiḥ saṃmataiḥ samyagvarṇitaṃ nijavṛttigaiḥ || sivsv_2.3:7 ||* samyag evaṃvidhaṃ mantravīryaṃ yeṣāṃ yathātatham || sivsv_2.3:8 ||* mahāhradānusaṃdhānaprakārāveditaṃ tv api || sivsv_2.3:9 ||* icchayaiva maheśasya hṛdayaṃgamatāṃ dṛḍham || sivsv_2.3:10 ||* na gacchaty atha tucchāyāṃ cittaṃ siddhau prarohati || sivsv_2.3:11 || * bindunādādijātāyāṃ teṣāṃ tu mitayoginām || sivsv_2.3:12 ||] garbhe cittavikāso 'viśiṣṭavidyāsvapnaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * विद्येति परमाद्वैतसम्प्रवेदनरूपिणी ॥ सिव्स्व्_२.३:१ ॥ * शरीरं यस्य भगवान् शब्दराशिः स उच्यते ॥ सिव्स्व्_२.३:२ ॥* तस्य सत्ता समस्ताध्वपूर्णाहंतास्वरूपिणी ॥ सिव्स्व्_२.३:३ ॥* स्फुरत्ता सैव मन्त्राणां मननत्राणधर्मिणाम् ॥ सिव्स्व्_२.३:४ ॥* गुप्तार्थताया जननं रहस्यम् इति कथ्यते ॥ सिव्स्व्_२.३:५ ॥* एतच् छ्रीक्षेमराजेन तन्त्रसारात् समुद्धृतैः ॥ सिव्स्व्_२.३:६ ॥* संवादैः संमतैः सम्यग्वर्णितं निजवृत्तिगैः ॥ सिव्स्व्_२.३:७ ॥* सम्यग् एवंविधं मन्त्रवीर्यं येषां यथातथम् ॥ सिव्स्व्_२.३:८ ॥* महाह्रदानुसंधानप्रकारावेदितं त्व् अपि ॥ सिव्स्व्_२.३:९ ॥* इच्छयैव महेशस्य हृदयंगमतां दृढम् ॥ सिव्स्व्_२.३:१० ॥* न गच्छत्य् अथ तुच्छायां चित्तं सिद्धौ प्ररोहति ॥ सिव्स्व्_२.३:११ ॥ * बिन्दुनादादिजातायां तेषां तु मितयोगिनाम् ॥ सिव्स्व्_२.३:१२ ॥] गर्भे चित्तविकासो ऽविशिष्टविद्यास्वप्नः
varttika,2,4,svasvarūpam aneneti mantras tenāsya daiśikaiḥ,स्वस्वरूपम् अनेनेति मन्त्रस् तेनास्य दैशिकैः
varttika,2,4,īdṛksādhakasādhyasya mantrasya prathamoditam,ईदृक्साधकसाध्यस्य मन्त्रस्य प्रथमोदितम्
varttika,2,4,sphurattā saiva mantrāṇāṃ mananatrāṇadharmiṇām,स्फुरत्ता सैव मन्त्राणां मननत्राणधर्मिणाम्
varttika,2,4,aśuddhavidyā sā svapno vikalpapratyayāmakaḥ,अशुद्धविद्या सा स्वप्नो विकल्पप्रत्ययामकः
varttika,2,4,avasthā yā śivasyāntaravasthātur abhedinī,अवस्था या शिवस्यान्तरवस्थातुर् अभेदिनी
varttika,2,4,upāyaḥ kathyate sākṣād upeyaṃ paramaṃ prati,उपायः कथ्यते साक्षाद् उपेयं परमं प्रति
varttika,2,4,tadantaḥ kālayogena somasūryau prakīrtitau,तदन्तः कालयोगेन सोमसूर्यौ प्रकीर्तितौ
varttika,2,4,śarīraṃ sthūlasūkṣmādi cidagnau parayoginaḥ,शरीरं स्थूलसूक्ष्मादि चिदग्नौ परयोगिनः
varttika,2,4,jñānaṃ tatparamāhlādakāritvād annam ucyate,ज्ञानं तत्परमाह्लादकारित्वाद् अन्नम् उच्यते
varttika,2,4,svapnasya bhedaniṣṭhasya vikalpaughasya darśanam,स्वप्नस्य भेदनिष्ठस्य विकल्पौघस्य दर्शनम्
sutra,2,5,// * [<śivasūtravārtika:> * garbho 'khyātir mahāmāyā tanmaye siddhisaṃcaye || sivsv_2.4:1 || * vikāso nāma cittasya tāvanmātre kṛtārthatā || sivsv_2.4:2 ||* saivāviśiṣṭā vidyeti kiṃcijjñatvasvarūpiṇī || sivsv_2.4:3 ||* aśuddhavidyā sā svapno vikalpapratyayāmakaḥ || sivsv_2.4:4 ||* āgatā api tāḥ siddhīḥ khalīkṛtya yadā punaḥ || sivsv_2.4:5 || * avaṣṭabhnāty asau yogī parāṃ siddhiṃ tadāśnute || sivsv_2.4:6 ||] vidyāsamutthāne svābhāvike khecarī śivāvasthā,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * गर्भो ऽख्यातिर् महामाया तन्मये सिद्धिसंचये ॥ सिव्स्व्_२.४:१ ॥ * विकासो नाम चित्तस्य तावन्मात्रे कृतार्थता ॥ सिव्स्व्_२.४:२ ॥* सैवाविशिष्टा विद्येति किंचिज्ज्ञत्वस्वरूपिणी ॥ सिव्स्व्_२.४:३ ॥* अशुद्धविद्या सा स्वप्नो विकल्पप्रत्ययामकः ॥ सिव्स्व्_२.४:४ ॥* आगता अपि ताः सिद्धीः खलीकृत्य यदा पुनः ॥ सिव्स्व्_२.४:५ ॥ * अवष्टभ्नात्य् असौ योगी परां सिद्धिं तदाश्नुते ॥ सिव्स्व्_२.४:६ ॥] विद्यासमुत्थाने स्वाभाविके खेचरी शिवावस्था
varttika,2,5,pūrṇāhaṃtānusaṃdhyātmasphūrjanmananadharmatā,पूर्णाहंतानुसंध्यात्मस्फूर्जन्मननधर्मता
varttika,2,5,vīryaṃ vistarataḥ samyag varṇyate 'tha salakṣaṇam,वीर्यं विस्तरतः सम्यग् वर्ण्यते ऽथ सलक्षणम्
varttika,2,5,guptārthatāyā jananaṃ rahasyam iti kathyate,गुप्तार्थताया जननं रहस्यम् इति कथ्यते
varttika,2,5,āgatā api tāḥ siddhīḥ khalīkṛtya yadā punaḥ,आगता अपि ताः सिद्धीः खलीकृत्य यदा पुनः
varttika,2,5,sphurattā saiva sampūrṇasvānandocchalanātmikām,स्फुरत्ता सैव सम्पूर्णस्वानन्दोच्छलनात्मिकाम्
varttika,2,5,yad vā guruḥ parā śaktir īśvarānugrahātmikā,यद् वा गुरुः परा शक्तिर् ईश्वरानुग्रहात्मिका
varttika,2,5,pṛthivyādīni tattvāni puruṣāntāni pañcasu,पृथिव्यादीनि तत्त्वानि पुरुषान्तानि पञ्चसु
varttika,2,5,hūyamānaṃ haviḥ proktaṃ tanmātṛtvanimajjanāt,हूयमानं हविः प्रोक्तं तन्मातृत्वनिमज्जनात्
varttika,2,5,yadā tv avahitaḥ śaśvad yogī naivaṃ bhavaty asau,यदा त्व् अवहितः शश्वद् योगी नैवं भवत्य् असौ
varttika,2,5,unmajjanaṃ bhavaty asya prāgvyākhyātottamātmanaḥ,उन्मज्जनं भवत्य् अस्य प्राग्व्याख्यातोत्तमात्मनः
sutra,2,6,// * [<śivasūtravārtika:> * vidyāyāḥ prāksamākhyātarūpāyāḥ śaṃkarecchayā || sivsv_2.5:1 || * svābhāvike samutthāne samullāse svabhāvaje || sivsv_2.5:2 ||* unmajjane sati kṣudrasiddhimajjanatatpare || sivsv_2.5:3 ||* avasthā yā śivasyāntaravasthātur abhedinī || sivsv_2.5:4 ||* sphurattā saiva sampūrṇasvānandocchalanātmikām || sivsv_2.5:5 ||* mudaṃ rātīty ato mudrā khecarī ca nabhaścarī || sivsv_2.5:6 ||* vyajyate yogino viśvag viśvottīrṇasvarūpiṇaḥ || sivsv_2.5:7 || * evaṃprabhāvayor vīryāsādane mantramudrayoḥ || sivsv_2.5:8 ||] gurur upāyaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * विद्यायाः प्राक्समाख्यातरूपायाः शंकरेच्छया ॥ सिव्स्व्_२.५:१ ॥ * स्वाभाविके समुत्थाने समुल्लासे स्वभावजे ॥ सिव्स्व्_२.५:२ ॥* उन्मज्जने सति क्षुद्रसिद्धिमज्जनतत्परे ॥ सिव्स्व्_२.५:३ ॥* अवस्था या शिवस्यान्तरवस्थातुर् अभेदिनी ॥ सिव्स्व्_२.५:४ ॥* स्फुरत्ता सैव सम्पूर्णस्वानन्दोच्छलनात्मिकाम् ॥ सिव्स्व्_२.५:५ ॥* मुदं रातीत्य् अतो मुद्रा खेचरी च नभश्चरी ॥ सिव्स्व्_२.५:६ ॥* व्यज्यते योगिनो विश्वग् विश्वोत्तीर्णस्वरूपिणः ॥ सिव्स्व्_२.५:७ ॥ * एवंप्रभावयोर् वीर्यासादने मन्त्रमुद्रयोः ॥ सिव्स्व्_२.५:८ ॥] गुरुर् उपायः
varttika,2,6,saṃsārakṣayakṛttrāṇadharmatā ca nirucyate,संसारक्षयकृत्त्राणधर्मता च निरुच्यते
varttika,2,6,etac chrīkṣemarājena tantrasārāt samuddhṛtaiḥ,एतच् छ्रीक्षेमराजेन तन्त्रसारात् समुद्धृतैः
varttika,2,6,avaṣṭabhnāty asau yogī parāṃ siddhiṃ tadāśnute,अवष्टभ्नात्य् असौ योगी परां सिद्धिं तदाश्नुते
varttika,2,6,mudaṃ rātīty ato mudrā khecarī ca nabhaścarī,मुदं रातीत्य् अतो मुद्रा खेचरी च नभश्चरी
varttika,2,6,avakāśapradānena saiva yāyād upāyatām,अवकाशप्रदानेन सैव यायाद् उपायताम्
varttika,2,6,kramāt kādiṣu vargeṣu makārānteṣu suvrate,क्रमात् कादिषु वर्गेषु मकारान्तेषु सुव्रते
varttika,2,6,paripūrṇaprakāśātmapramātrunmajjanapradāt,परिपूर्णप्रकाशात्मप्रमात्रुन्मज्जनप्रदात्
varttika,2,6,tadā jñānavato 'py asya samādhānāvalepataḥ,तदा ज्ञानवतो ऽप्य् अस्य समाधानावलेपतः
varttika,2,6,avadhāne 'valiptasya sādhakasyeti śiṣyate,अवधाने ऽवलिप्तस्य साधकस्येति शिष्यते
sutra,2,7,// * [<śivasūtravārtika:> * samyagjñānakriyāprāṇamantramudrāyathāsthitim || sivsv_2.6:1 || * gṛṇāty upadiśaty arthaṃ tadvīryaṃ cety ato guruḥ || sivsv_2.6:2 ||* sa eva mantramudrāṇāṃ vīryavyāptiprakāśanāt || sivsv_2.6:3 ||* upāyaḥ kathyate sākṣād upeyaṃ paramaṃ prati || sivsv_2.6:4 ||* yad vā guruḥ parā śaktir īśvarānugrahātmikā || sivsv_2.6:5 ||* avakāśapradānena saiva yāyād upāyatām || sivsv_2.6:6 ||* sa gurur matsamaḥ prokto mantravīryaprakāśakaḥ || sivsv_2.6:7 ||* ādimāntyavihīnās tu mantrāḥ syuḥ śaradabhravat || sivsv_2.6:8 ||* guror lakṣaṇam etāvad ādimāntyaṃ ca vedayet || sivsv_2.6:9 ||* iti śrīmālinīśāstrasiddhātantroktavaibhavāt || sivsv_2.6:10 ||* akṛtrimāhamāmarśasvarūpādyantavedakāt || sivsv_2.6:11 || * parameṣṭhisamāt tasmāt paramopāyato guroḥ || sivsv_2.6:12 ||] mātṛkācakrasaṃbodhaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * सम्यग्ज्ञानक्रियाप्राणमन्त्रमुद्रायथास्थितिम् ॥ सिव्स्व्_२.६:१ ॥ * गृणात्य् उपदिशत्य् अर्थं तद्वीर्यं चेत्य् अतो गुरुः ॥ सिव्स्व्_२.६:२ ॥* स एव मन्त्रमुद्राणां वीर्यव्याप्तिप्रकाशनात् ॥ सिव्स्व्_२.६:३ ॥* उपायः कथ्यते साक्षाद् उपेयं परमं प्रति ॥ सिव्स्व्_२.६:४ ॥* यद् वा गुरुः परा शक्तिर् ईश्वरानुग्रहात्मिका ॥ सिव्स्व्_२.६:५ ॥* अवकाशप्रदानेन सैव यायाद् उपायताम् ॥ सिव्स्व्_२.६:६ ॥* स गुरुर् मत्समः प्रोक्तो मन्त्रवीर्यप्रकाशकः ॥ सिव्स्व्_२.६:७ ॥* आदिमान्त्यविहीनास् तु मन्त्राः स्युः शरदभ्रवत् ॥ सिव्स्व्_२.६:८ ॥* गुरोर् लक्षणम् एतावद् आदिमान्त्यं च वेदयेत् ॥ सिव्स्व्_२.६:९ ॥* इति श्रीमालिनीशास्त्रसिद्धातन्त्रोक्तवैभवात् ॥ सिव्स्व्_२.६:१० ॥* अकृत्रिमाहमामर्शस्वरूपाद्यन्तवेदकात् ॥ सिव्स्व्_२.६:११ ॥ * परमेष्ठिसमात् तस्मात् परमोपायतो गुरोः ॥ सिव्स्व्_२.६:१२ ॥] मातृकाचक्रसंबोधः
varttika,2,7,tanmantradevatāmarśaprāptatatsāmarasyakam,तन्मन्त्रदेवतामर्शप्राप्ततत्सामरस्यकम्
varttika,2,7,saṃvādaiḥ saṃmataiḥ samyagvarṇitaṃ nijavṛttigaiḥ,संवादैः संमतैः सम्यग्वर्णितं निजवृत्तिगैः
varttika,2,7,vyajyate yogino viśvag viśvottīrṇasvarūpiṇaḥ,व्यज्यते योगिनो विश्वग् विश्वोत्तीर्णस्वरूपिणः
varttika,2,7,sa gurur matsamaḥ prokto mantravīryaprakāśakaḥ,स गुरुर् मत्समः प्रोक्तो मन्त्रवीर्यप्रकाशकः
varttika,2,7,vāyvagnisalilendrāṇāṃ dhāraṇānāṃ catuṣṭayam,वाय्वग्निसलिलेन्द्राणां धारणानां चतुष्टयम्
varttika,2,7,evaṃ śarīrahavyena jvaladbodhordhvarociṣaḥ,एवं शरीरहव्येन ज्वलद्बोधोर्ध्वरोचिषः
varttika,2,7,iti dvitīya unmeṣaḥ śāktopāyaprakāśakaḥ,इति द्वितीय उन्मेषः शाक्तोपायप्रकाशकः
sutra,2,8,// * [<śivasūtravārtika:> * mantramudrānusaṃdhānasaṃtatodyuktacetasaḥ || sivsv_2.7:1 || * bhavaty uktaguroḥ prītāt sādhakasyeti śiṣyate || sivsv_2.7:2 ||* athādyās tithayaḥ sarve svarā bindvavasānagāḥ || sivsv_2.7:3 ||* tadantaḥ kālayogena somasūryau prakīrtitau || sivsv_2.7:4 ||* pṛthivyādīni tattvāni puruṣāntāni pañcasu || sivsv_2.7:5 ||* kramāt kādiṣu vargeṣu makārānteṣu suvrate || sivsv_2.7:6 ||* vāyvagnisalilendrāṇāṃ dhāraṇānāṃ catuṣṭayam || sivsv_2.7:7 ||* tadūrdhve śādi vikhyātaṃ purastād brahmapañcakam || sivsv_2.7:8 ||* amūlā tatkramāj jñeyā kṣāntā sṛṣṭir udāhṛtā || sivsv_2.7:9 ||* sarveṣāṃ caiva mantrāṇāṃ vidyānāṃ ca yaśasvini || sivsv_2.7:10 ||* iyaṃ yoniḥ samākhyātā sarvatantreṣu sarvadā || sivsv_2.7:11 ||* iti śrītrīśikāśāstraproktanyāyena mātṛkā || sivsv_2.7:12 ||* akārādivisargāntasvaraṣoḍaśagarbhiṇī || sivsv_2.7:13 ||* ata evādibindvantadaśapañcatithikramā || sivsv_2.7:14 ||* tadātmakataduttīrṇabindudvandvavibhūṣitā || sivsv_2.7:15 ||* ata eva jagat sarvaṃ sṛjaty antar anuttare || sivsv_2.7:16 ||* tat pañcadaśakasyāntaruddhṛtaiḥ pañcabhiḥ svaraiḥ || sivsv_2.7:17 ||* a i u ṛ ḷ vinyāsaiḥ kādimāntaṃ ca vācakam || sivsv_2.7:18 ||* kṣityādipuruṣāntaṃ ca vācyaṃ tattvakadambakam || sivsv_2.7:19 ||* pañcapañcakabhedena pañcapañcavijṛmbhitam || sivsv_2.7:20 ||* bahiś cānuttarād eva sṛjatī viśvam īdṛśam || sivsv_2.7:21 ||* vāyvagnisalilendrāṇāṃ kramād ya ra la vātmanām || sivsv_2.7:22 ||* anuttarecchonmeṣākhyatritayānyonyasaṃdhitaḥ || sivsv_2.7:23 ||* kiṃcānuttaraṣaṇḍhākhyadvayasaṃdhivaśād api || sivsv_2.7:24 ||* utthitānāṃ kalāvidyāmāyārāgābhidhāyinām || sivsv_2.7:25 ||* svarūpagopanāt sarvakartṛtvādyapasārataḥ || sivsv_2.7:26 ||* khaṇḍitasya paśoḥ kiṃcitkartṛtvādipradāyinām || sivsv_2.7:27 ||* māyordhvaśuddhavidyāditattvārohanirodhanāt || sivsv_2.7:28 ||* mūlād adho 'varohasya nirodhāc ca triśaṇkuvat || sivsv_2.7:29 ||* madhye saṃsthāpitasyāsya dhāraṇād dhāraṇātmanām || sivsv_2.7:30 ||* yatis tu bhāvābhāvānāṃ vyavasthodayadāyinī || sivsv_2.7:31 ||* kālo 'pi tāṃ mahāmāyāṃ svatantrām anuvartate || sivsv_2.7:32 ||* ityuktyā kālaniyatiyuktatvāt ṣaḍvidhātmanām || sivsv_2.7:33 ||* sphārayantī vapuḥ paścāt tadūrdhvaṃ śādipañcakam || sivsv_2.7:34 ||* sadyojātādikeśānaparyantabrahmavigraham || sivsv_2.7:35 ||* sūkṣmarūpamahīvārivahnivāyunabhomayam || sivsv_2.7:36 ||* krameṇa śuddhavidyeśasādaśaktiśivātmakam || sivsv_2.7:37 ||* visphārayantī svāntaḥsthaṃ visargakalayā bahiḥ || sivsv_2.7:38 ||* kādisāntākṣarāntasthaḥ kṣakāro 'py antimo yataḥ || sivsv_2.7:39 ||* ato 'kārahakārābhyām aham ity apṛthaktayā || sivsv_2.7:40 ||* prapaṃcaṃ śivaśaktibhyāṃ kroḍīkṛtya prakāśate || sivsv_2.7:41 ||* asyās tv evaṃprabhāvāyāś cakraṃ yat tad ihoditam || sivsv_2.7:42 ||* anuttarecchonmeṣādispandaśaktikadambakam || sivsv_2.7:43 ||* tatsaṃbodhaś cidānandaghanasvātmānusaṃhitiḥ || sivsv_2.7:44 || * athedṛṅmātṛkācakrasaṃbodhodbodhitātmanaḥ || sivsv_2.7:45 ||] śarīraṃ haviḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * मन्त्रमुद्रानुसंधानसंततोद्युक्तचेतसः ॥ सिव्स्व्_२.७:१ ॥ * भवत्य् उक्तगुरोः प्रीतात् साधकस्येति शिष्यते ॥ सिव्स्व्_२.७:२ ॥* अथाद्यास् तिथयः सर्वे स्वरा बिन्द्ववसानगाः ॥ सिव्स्व्_२.७:३ ॥* तदन्तः कालयोगेन सोमसूर्यौ प्रकीर्तितौ ॥ सिव्स्व्_२.७:४ ॥* पृथिव्यादीनि तत्त्वानि पुरुषान्तानि पञ्चसु ॥ सिव्स्व्_२.७:५ ॥* क्रमात् कादिषु वर्गेषु मकारान्तेषु सुव्रते ॥ सिव्स्व्_२.७:६ ॥* वाय्वग्निसलिलेन्द्राणां धारणानां चतुष्टयम् ॥ सिव्स्व्_२.७:७ ॥* तदूर्ध्वे शादि विख्यातं पुरस्ताद् ब्रह्मपञ्चकम् ॥ सिव्स्व्_२.७:८ ॥* अमूला तत्क्रमाज् ज्ञेया क्षान्ता सृष्टिर् उदाहृता ॥ सिव्स्व्_२.७:९ ॥* सर्वेषां चैव मन्त्राणां विद्यानां च यशस्विनि ॥ सिव्स्व्_२.७:१० ॥* इयं योनिः समाख्याता सर्वतन्त्रेषु सर्वदा ॥ सिव्स्व्_२.७:११ ॥* इति श्रीत्रीशिकाशास्त्रप्रोक्तन्यायेन मातृका ॥ सिव्स्व्_२.७:१२ ॥* अकारादिविसर्गान्तस्वरषोडशगर्भिणी ॥ सिव्स्व्_२.७:१३ ॥* अत एवादिबिन्द्वन्तदशपञ्चतिथिक्रमा ॥ सिव्स्व्_२.७:१४ ॥* तदात्मकतदुत्तीर्णबिन्दुद्वन्द्वविभूषिता ॥ सिव्स्व्_२.७:१५ ॥* अत एव जगत् सर्वं सृजत्य् अन्तर् अनुत्तरे ॥ सिव्स्व्_२.७:१६ ॥* तत् पञ्चदशकस्यान्तरुद्धृतैः पञ्चभिः स्वरैः ॥ सिव्स्व्_२.७:१७ ॥* अ इ उ ऋ ऌ विन्यासैः कादिमान्तं च वाचकम् ॥ सिव्स्व्_२.७:१८ ॥* क्षित्यादिपुरुषान्तं च वाच्यं तत्त्वकदम्बकम् ॥ सिव्स्व्_२.७:१९ ॥* पञ्चपञ्चकभेदेन पञ्चपञ्चविजृम्भितम् ॥ सिव्स्व्_२.७:२० ॥* बहिश् चानुत्तराद् एव सृजती विश्वम् ईदृशम् ॥ सिव्स्व्_२.७:२१ ॥* वाय्वग्निसलिलेन्द्राणां क्रमाद् य र ल वात्मनाम् ॥ सिव्स्व्_२.७:२२ ॥* अनुत्तरेच्छोन्मेषाख्यत्रितयान्योन्यसंधितः ॥ सिव्स्व्_२.७:२३ ॥* किंचानुत्तरषण्ढाख्यद्वयसंधिवशाद् अपि ॥ सिव्स्व्_२.७:२४ ॥* उत्थितानां कलाविद्यामायारागाभिधायिनाम् ॥ सिव्स्व्_२.७:२५ ॥* स्वरूपगोपनात् सर्वकर्तृत्वाद्यपसारतः ॥ सिव्स्व्_२.७:२६ ॥* खण्डितस्य पशोः किंचित्कर्तृत्वादिप्रदायिनाम् ॥ सिव्स्व्_२.७:२७ ॥* मायोर्ध्वशुद्धविद्यादितत्त्वारोहनिरोधनात् ॥ सिव्स्व्_२.७:२८ ॥* मूलाद् अधो ऽवरोहस्य निरोधाच् च त्रिशण्कुवत् ॥ सिव्स्व्_२.७:२९ ॥* मध्ये संस्थापितस्यास्य धारणाद् धारणात्मनाम् ॥ सिव्स्व्_२.७:३० ॥* यतिस् तु भावाभावानां व्यवस्थोदयदायिनी ॥ सिव्स्व्_२.७:३१ ॥* कालो ऽपि तां महामायां स्वतन्त्राम् अनुवर्तते ॥ सिव्स्व्_२.७:३२ ॥* इत्युक्त्या कालनियतियुक्तत्वात् षड्विधात्मनाम् ॥ सिव्स्व्_२.७:३३ ॥* स्फारयन्ती वपुः पश्चात् तदूर्ध्वं शादिपञ्चकम् ॥ सिव्स्व्_२.७:३४ ॥* सद्योजातादिकेशानपर्यन्तब्रह्मविग्रहम् ॥ सिव्स्व्_२.७:३५ ॥* सूक्ष्मरूपमहीवारिवह्निवायुनभोमयम् ॥ सिव्स्व्_२.७:३६ ॥* क्रमेण शुद्धविद्येशसादशक्तिशिवात्मकम् ॥ सिव्स्व्_२.७:३७ ॥* विस्फारयन्ती स्वान्तःस्थं विसर्गकलया बहिः ॥ सिव्स्व्_२.७:३८ ॥* कादिसान्ताक्षरान्तस्थः क्षकारो ऽप्य् अन्तिमो यतः ॥ सिव्स्व्_२.७:३९ ॥* अतो ऽकारहकाराभ्याम् अहम् इत्य् अपृथक्तया ॥ सिव्स्व्_२.७:४० ॥* प्रपंचं शिवशक्तिभ्यां क्रोडीकृत्य प्रकाशते ॥ सिव्स्व्_२.७:४१ ॥* अस्यास् त्व् एवंप्रभावायाश् चक्रं यत् तद् इहोदितम् ॥ सिव्स्व्_२.७:४२ ॥* अनुत्तरेच्छोन्मेषादिस्पन्दशक्तिकदम्बकम् ॥ सिव्स्व्_२.७:४३ ॥* तत्संबोधश् चिदानन्दघनस्वात्मानुसंहितिः ॥ सिव्स्व्_२.७:४४ ॥ * अथेदृङ्मातृकाचक्रसंबोधोद्बोधितात्मनः ॥ सिव्स्व्_२.७:४५ ॥] शरीरं हविः
varttika,2,8,ārādhakasya cittaṃ ca mantras taddharmayogataḥ,आराधकस्य चित्तं च मन्त्रस् तद्धर्मयोगतः
varttika,2,8,samyag evaṃvidhaṃ mantravīryaṃ yeṣāṃ yathātatham,सम्यग् एवंविधं मन्त्रवीर्यं येषां यथातथम्
varttika,2,8,evaṃprabhāvayor vīryāsādane mantramudrayoḥ,एवंप्रभावयोर् वीर्यासादने मन्त्रमुद्रयोः
varttika,2,8,ādimāntyavihīnās tu mantrāḥ syuḥ śaradabhravat,आदिमान्त्यविहीनास् तु मन्त्राः स्युः शरदभ्रवत्
varttika,2,8,tadūrdhve śādi vikhyātaṃ purastād brahmapañcakam,तदूर्ध्वे शादि विख्यातं पुरस्ताद् ब्रह्मपञ्चकम्
sutra,2,9,// * [<śivasūtravārtika:> * śūnyaṃ dhīḥ prāṇa ity etat sṛjyate kṣīyate 'pi ca || sivsv_2.8:1 || * sthairyam asti paraṃ dehāpekṣayā na tu tattvataḥ || sivsv_2.8:2 ||* ity uktanītyā śūnyādeḥ pramātā tv asya bhittibhūḥ || sivsv_2.8:3 ||* śarīraṃ sthūlasūkṣmādi cidagnau parayoginaḥ || sivsv_2.8:4 ||* hūyamānaṃ haviḥ proktaṃ tanmātṛtvanimajjanāt || sivsv_2.8:5 ||* paripūrṇaprakāśātmapramātrunmajjanapradāt || sivsv_2.8:6 || * evaṃ śarīrahavyena jvaladbodhordhvarociṣaḥ || sivsv_2.8:7 ||] jñānam annam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * शून्यं धीः प्राण इत्य् एतत् सृज्यते क्षीयते ऽपि च ॥ सिव्स्व्_२.८:१ ॥ * स्थैर्यम् अस्ति परं देहापेक्षया न तु तत्त्वतः ॥ सिव्स्व्_२.८:२ ॥* इत्य् उक्तनीत्या शून्यादेः प्रमाता त्व् अस्य भित्तिभूः ॥ सिव्स्व्_२.८:३ ॥* शरीरं स्थूलसूक्ष्मादि चिदग्नौ परयोगिनः ॥ सिव्स्व्_२.८:४ ॥* हूयमानं हविः प्रोक्तं तन्मातृत्वनिमज्जनात् ॥ सिव्स्व्_२.८:५ ॥* परिपूर्णप्रकाशात्मप्रमात्रुन्मज्जनप्रदात् ॥ सिव्स्व्_२.८:६ ॥ * एवं शरीरहव्येन ज्वलद्बोधोर्ध्वरोचिषः ॥ सिव्स्व्_२.८:७ ॥] ज्ञानम् अन्नम्
varttika,2,9,asya coktasya mantrasya mananatrāṇadharmiṇaḥ,अस्य चोक्तस्य मन्त्रस्य मननत्राणधर्मिणः
varttika,2,9,mahāhradānusaṃdhānaprakārāveditaṃ tv api,महाह्रदानुसंधानप्रकारावेदितं त्व् अपि
varttika,2,9,guror lakṣaṇam etāvad ādimāntyaṃ ca vedayet,गुरोर् लक्षणम् एतावद् आदिमान्त्यं च वेदयेत्
varttika,2,9,amūlā tatkramāj jñeyā kṣāntā sṛṣṭir udāhṛtā,अमूला तत्क्रमाज् ज्ञेया क्षान्ता सृष्टिर् उदाहृता
sutra,2,10,// * [<śivasūtravārtika:> * jñānaṃ bandha iti proktaṃ yat prāk tat parayoginaḥ || sivsv_2.9:1 || * anātmany ātmatājñaptir annaṃ grasyata ity ataḥ || sivsv_2.9:2 ||* kiṃ ca yad yat prakāśātmasvarūpāmarśanātmakam || sivsv_2.9:3 ||* jñānaṃ tatparamāhlādakāritvād annam ucyate || sivsv_2.9:4 ||* yadā tv avahitaḥ śaśvad yogī naivaṃ bhavaty asau || sivsv_2.9:5 || * tadā jñānavato 'py asya samādhānāvalepataḥ || sivsv_2.9:6 ||] vidyāsaṃhāre tadutthasvapnadarśanam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * ज्ञानं बन्ध इति प्रोक्तं यत् प्राक् तत् परयोगिनः ॥ सिव्स्व्_२.९:१ ॥ * अनात्मन्य् आत्मताज्ञप्तिर् अन्नं ग्रस्यत इत्य् अतः ॥ सिव्स्व्_२.९:२ ॥* किं च यद् यत् प्रकाशात्मस्वरूपामर्शनात्मकम् ॥ सिव्स्व्_२.९:३ ॥* ज्ञानं तत्परमाह्लादकारित्वाद् अन्नम् उच्यते ॥ सिव्स्व्_२.९:४ ॥* यदा त्व् अवहितः शश्वद् योगी नैवं भवत्य् असौ ॥ सिव्स्व्_२.९:५ ॥ * तदा ज्ञानवतो ऽप्य् अस्य समाधानावलेपतः ॥ सिव्स्व्_२.९:६ ॥] विद्यासंहारे तदुत्थस्वप्नदर्शनम्
varttika,2,10,icchayaiva maheśasya hṛdayaṃgamatāṃ dṛḍham,इच्छयैव महेशस्य हृदयंगमतां दृढम्
varttika,2,10,iti śrīmālinīśāstrasiddhātantroktavaibhavāt,इति श्रीमालिनीशास्त्रसिद्धातन्त्रोक्तवैभवात्
varttika,2,10,sarveṣāṃ caiva mantrāṇāṃ vidyānāṃ ca yaśasvini,सर्वेषां चैव मन्त्राणां विद्यानां च यशस्विनि
varttika,2,11,na gacchaty atha tucchāyāṃ cittaṃ siddhau prarohati,न गच्छत्य् अथ तुच्छायां चित्तं सिद्धौ प्ररोहति
varttika,2,11,akṛtrimāhamāmarśasvarūpādyantavedakāt,अकृत्रिमाहमामर्शस्वरूपाद्यन्तवेदकात्
varttika,2,11,iyaṃ yoniḥ samākhyātā sarvatantreṣu sarvadā,इयं योनिः समाख्याता सर्वतन्त्रेषु सर्वदा
varttika,2,12,bindunādādijātāyāṃ teṣāṃ tu mitayoginām,बिन्दुनादादिजातायां तेषां तु मितयोगिनाम्
varttika,2,12,parameṣṭhisamāt tasmāt paramopāyato guroḥ,परमेष्ठिसमात् तस्मात् परमोपायतो गुरोः
varttika,2,12,iti śrītrīśikāśāstraproktanyāyena mātṛkā,इति श्रीत्रीशिकाशास्त्रप्रोक्तन्यायेन मातृका
varttika,2,13,akārādivisargāntasvaraṣoḍaśagarbhiṇī,अकारादिविसर्गान्तस्वरषोडशगर्भिणी
varttika,2,14,ata evādibindvantadaśapañcatithikramā,अत एवादिबिन्द्वन्तदशपञ्चतिथिक्रमा
varttika,2,15,tadātmakataduttīrṇabindudvandvavibhūṣitā,तदात्मकतदुत्तीर्णबिन्दुद्वन्द्वविभूषिता
varttika,2,16,ata eva jagat sarvaṃ sṛjaty antar anuttare,अत एव जगत् सर्वं सृजत्य् अन्तर् अनुत्तरे
varttika,2,17,tat pañcadaśakasyāntaruddhṛtaiḥ pañcabhiḥ svaraiḥ,तत् पञ्चदशकस्यान्तरुद्धृतैः पञ्चभिः स्वरैः
varttika,2,18,a i u ṛ ḷ vinyāsaiḥ kādimāntaṃ ca vācakam,अ इ उ ऋ ऌ विन्यासैः कादिमान्तं च वाचकम्
varttika,2,19,kṣityādipuruṣāntaṃ ca vācyaṃ tattvakadambakam,क्षित्यादिपुरुषान्तं च वाच्यं तत्त्वकदम्बकम्
varttika,2,20,pañcapañcakabhedena pañcapañcavijṛmbhitam,पञ्चपञ्चकभेदेन पञ्चपञ्चविजृम्भितम्
varttika,2,21,bahiś cānuttarād eva sṛjatī viśvam īdṛśam,बहिश् चानुत्तराद् एव सृजती विश्वम् ईदृशम्
varttika,2,22,vāyvagnisalilendrāṇāṃ kramād ya ra la vātmanām,वाय्वग्निसलिलेन्द्राणां क्रमाद् य र ल वात्मनाम्
varttika,2,23,anuttarecchonmeṣākhyatritayānyonyasaṃdhitaḥ,अनुत्तरेच्छोन्मेषाख्यत्रितयान्योन्यसंधितः
varttika,2,24,kiṃcānuttaraṣaṇḍhākhyadvayasaṃdhivaśād api,किंचानुत्तरषण्ढाख्यद्वयसंधिवशाद् अपि
varttika,2,25,utthitānāṃ kalāvidyāmāyārāgābhidhāyinām,उत्थितानां कलाविद्यामायारागाभिधायिनाम्
varttika,2,26,svarūpagopanāt sarvakartṛtvādyapasārataḥ,स्वरूपगोपनात् सर्वकर्तृत्वाद्यपसारतः
varttika,2,27,khaṇḍitasya paśoḥ kiṃcitkartṛtvādipradāyinām,खण्डितस्य पशोः किंचित्कर्तृत्वादिप्रदायिनाम्
varttika,2,28,māyordhvaśuddhavidyāditattvārohanirodhanāt,मायोर्ध्वशुद्धविद्यादितत्त्वारोहनिरोधनात्
varttika,2,29,mūlād adho 'varohasya nirodhāc ca triśaṇkuvat,मूलाद् अधो ऽवरोहस्य निरोधाच् च त्रिशण्कुवत्
varttika,2,30,madhye saṃsthāpitasyāsya dhāraṇād dhāraṇātmanām,मध्ये संस्थापितस्यास्य धारणाद् धारणात्मनाम्
varttika,2,31,yatis tu bhāvābhāvānāṃ vyavasthodayadāyinī,यतिस् तु भावाभावानां व्यवस्थोदयदायिनी
varttika,2,32,kālo 'pi tāṃ mahāmāyāṃ svatantrām anuvartate,कालो ऽपि तां महामायां स्वतन्त्राम् अनुवर्तते
varttika,2,33,ityuktyā kālaniyatiyuktatvāt ṣaḍvidhātmanām,इत्युक्त्या कालनियतियुक्तत्वात् षड्विधात्मनाम्
varttika,2,34,sphārayantī vapuḥ paścāt tadūrdhvaṃ śādipañcakam,स्फारयन्ती वपुः पश्चात् तदूर्ध्वं शादिपञ्चकम्
varttika,2,35,sadyojātādikeśānaparyantabrahmavigraham,सद्योजातादिकेशानपर्यन्तब्रह्मविग्रहम्
varttika,2,36,sūkṣmarūpamahīvārivahnivāyunabhomayam,सूक्ष्मरूपमहीवारिवह्निवायुनभोमयम्
varttika,2,37,krameṇa śuddhavidyeśasādaśaktiśivātmakam,क्रमेण शुद्धविद्येशसादशक्तिशिवात्मकम्
varttika,2,38,visphārayantī svāntaḥsthaṃ visargakalayā bahiḥ,विस्फारयन्ती स्वान्तःस्थं विसर्गकलया बहिः
varttika,2,39,kādisāntākṣarāntasthaḥ kṣakāro 'py antimo yataḥ,कादिसान्ताक्षरान्तस्थः क्षकारो ऽप्य् अन्तिमो यतः
varttika,2,40,ato 'kārahakārābhyām aham ity apṛthaktayā,अतो ऽकारहकाराभ्याम् अहम् इत्य् अपृथक्तया
varttika,2,41,prapaṃcaṃ śivaśaktibhyāṃ kroḍīkṛtya prakāśate,प्रपंचं शिवशक्तिभ्यां क्रोडीकृत्य प्रकाशते
varttika,2,42,asyās tv evaṃprabhāvāyāś cakraṃ yat tad ihoditam,अस्यास् त्व् एवंप्रभावायाश् चक्रं यत् तद् इहोदितम्
varttika,2,43,anuttarecchonmeṣādispandaśaktikadambakam,अनुत्तरेच्छोन्मेषादिस्पन्दशक्तिकदम्बकम्
varttika,2,44,tatsaṃbodhaś cidānandaghanasvātmānusaṃhitiḥ,तत्संबोधश् चिदानन्दघनस्वात्मानुसंहितिः
varttika,2,45,athedṛṅmātṛkācakrasaṃbodhodbodhitātmanaḥ,अथेदृङ्मातृकाचक्रसंबोधोद्बोधितात्मनः
sutra,3,1,"// * [<śivasūtravārtika:> * vidyeti jñānavisphārarūpā yā tu puroditā || sivsv_2.10:1 || * śuddhavidyātha saṃhāre 'nutthāne 'syā nimajjane || sivsv_2.10:2 ||* tadutthasya krameṇāñcadvidyāsaṃhārajanmanaḥ || sivsv_2.10:3 ||* svapnasya bhedaniṣṭhasya vikalpaughasya darśanam || sivsv_2.10:4 ||* unmajjanaṃ bhavaty asya prāgvyākhyātottamātmanaḥ || sivsv_2.10:5 ||* avadhāne 'valiptasya sādhakasyeti śiṣyate || sivsv_2.10:6 || * iti dvitīya unmeṣaḥ śāktopāyaprakāśakaḥ || sivsv_2.10:7 ||] śivasūtra, tṛtīya unmeṣa ātmā cittam","// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * विद्येति ज्ञानविस्फाररूपा या तु पुरोदिता ॥ सिव्स्व्_२.१०:१ ॥ * शुद्धविद्याथ संहारे ऽनुत्थाने ऽस्या निमज्जने ॥ सिव्स्व्_२.१०:२ ॥* तदुत्थस्य क्रमेणाञ्चद्विद्यासंहारजन्मनः ॥ सिव्स्व्_२.१०:३ ॥* स्वप्नस्य भेदनिष्ठस्य विकल्पौघस्य दर्शनम् ॥ सिव्स्व्_२.१०:४ ॥* उन्मज्जनं भवत्य् अस्य प्राग्व्याख्यातोत्तमात्मनः ॥ सिव्स्व्_२.१०:५ ॥* अवधाने ऽवलिप्तस्य साधकस्येति शिष्यते ॥ सिव्स्व्_२.१०:६ ॥ * इति द्वितीय उन्मेषः शाक्तोपायप्रकाशकः ॥ सिव्स्व्_२.१०:७ ॥] शिवसूत्र, तृतीय उन्मेष आत्मा चित्तम्"
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * viśeṣabhogyaśabdādivāsanāveśarūpitam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * विशेषभोग्यशब्दादिवासनावेशरूपितम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * antaḥ sukhādisaṃvedyavyavasāyādivṛttimat,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * अन्तः सुखादिसंवेद्यव्यवसायादिवृत्तिमत्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * antarantaḥsphurat kiṃcitkartṛtvādipradāyinām,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * अन्तरन्तःस्फुरत् किंचित्कर्तृत्वादिप्रदायिनाम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * mahābhūtātmake sthūle sūkṣme puryaṣṭakātmani,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * महाभूतात्मके स्थूले सूक्ष्मे पुर्यष्टकात्मनि
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * bhāvanīyāni yuktena sādhakeneti śiṣyate,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * भावनीयानि युक्तेन साधकेनेति शिष्यते
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * moho vimohinī māyā tatkṛtāvaraṇāt kila,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * मोहो विमोहिनी माया तत्कृतावरणात् किल
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * moho māyā nijākhyātis tajjayāt tatparābhavāt,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * मोहो माया निजाख्यातिस् तज्जयात् तत्पराभवात्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * bhaktvaivaṃ sahajāṃ vidyāṃ tadekatvāvalambane,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * भक्त्वैवं सहजां विद्यां तदेकत्वावलम्बने
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * nṛtyaty antaḥparicchannasvasvarūpāvalambanāḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * नृत्यत्य् अन्तःपरिच्छन्नस्वस्वरूपावलम्बनाः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * rajyate 'smin jagannāṭyakrīḍākautukinātmanā,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * रज्यते ऽस्मिन् जगन्नाट्यक्रीडाकौतुकिनात्मना
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * prekṣakāṇīti saṃsāranāṭyaprākaṭyakṛd vapuḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्रेक्षकाणीति संसारनाट्यप्राकट्यकृद् वपुः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * dhīs tāttvikasvacidrūpavimarśakuśalā matiḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * धीस् तात्त्विकस्वचिद्रूपविमर्शकुशला मतिः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * siddhaḥ sampanna evāsya bhavet paramayoginaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * सिद्धः सम्पन्न एवास्य भवेत् परमयोगिनः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * yatra svābhāvike dehe sphuṭībhūtā svatantratā,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * यत्र स्वाभाविके देहे स्फुटीभूता स्वतन्त्रता
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * sphurattātmā parā śaktir bījaṃ viśvasya kāraṇam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * स्फुरत्तात्मा परा शक्तिर् बीजं विश्वस्य कारणम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * āsyate sthīyate yasminn aikātmyeneti cāsanam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * आस्यते स्थीयते यस्मिन्न् ऐकात्म्येनेति चासनम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * svasya sambandhinī mātrā caitanyasyoktarūpiṇaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * स्वस्य सम्बन्धिनी मात्रा चैतन्यस्योक्तरूपिणः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * vidyeti sahajā tasyā avināśaḥ sadodayaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * विद्येति सहजा तस्या अविनाशः सदोदयः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * kavargādiṣu tiṣṭhantyas tadadhiṣṭhātṛtāṃ gatāḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * कवर्गादिषु तिष्ठन्त्यस् तदधिष्ठातृतां गताः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * triṣv iti proktarūpeṣu jāgarādiṣu tailavat,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * त्रिष्व् इति प्रोक्तरूपेषु जागरादिषु तैलवत्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * prāṇāyāmādikaṃ tyaktvā sthūlopāyaṃ vikalpakam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्राणायामादिकं त्यक्त्वा स्थूलोपायं विकल्पकम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * prāṇasya prasphuracchāktasaurabhāveśasaṃskṛtaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्राणस्य प्रस्फुरच्छाक्तसौरभावेशसंस्कृतः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * pūrvasyām aparasyāṃ ca koṭau turyaniṣeviṇaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * पूर्वस्याम् अपरस्यां च कोटौ तुर्यनिषेविणः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * mātrāḥ padārthāḥ rūpādyās tāsv ebhiś cakṣurādibhiḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * मात्राः पदार्थाः रूपाद्यास् तास्व् एभिश् चक्षुरादिभिः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * turyābhyāsaprakarṣeṇa turyātītātmakaṃ padam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * तुर्याभ्यासप्रकर्षेण तुर्यातीतात्मकं पदम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * evaṃ pūrvoktayā nītyā śivatulyasya yoginaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * एवं पूर्वोक्तया नीत्या शिवतुल्यस्य योगिनः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * mahāmantramayaṃ naumi rūpaṃ te svacchaśītalam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * महामन्त्रमयं नौमि रूपं ते स्वच्छशीतलम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * proktacaitanyarūpasya sākṣātkaraṇamātmanaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्रोक्तचैतन्यरूपस्य साक्षात्करणमात्मनः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * avīn paśujanān pātīty avipaṃ śaktimaṇḍalam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * अवीन् पशुजनान् पातीत्य् अविपं शक्तिमण्डलम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * śaktayo 'sya jagat kṛtsnaṃ śaktimāṃs tu maheśvaraḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * शक्तयो ऽस्य जगत् कृत्स्नं शक्तिमांस् तु महेश्वरः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * svaśaktipracayau proktau tāv apīty anuvartate,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * स्वशक्तिप्रचयौ प्रोक्तौ ताव् अपीत्य् अनुवर्तते
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * teṣāṃ sṛṣṭyādibhāvānāṃ pravṛttāv apy anāratam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * तेषां सृष्ट्यादिभावानां प्रवृत्ताव् अप्य् अनारतम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * uttīrṇadehaprāṇādipramātṛtvasya dhīmataḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * उत्तीर्णदेहप्राणादिप्रमातृत्वस्य धीमतः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * tābhyāṃ mukto viśeṣeṇa yogīndro yat tayor yataḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * ताभ्यां मुक्तो विशेषेण योगीन्द्रो यत् तयोर् यतः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * mohaḥ svākhyātir ajñānaṃ tena yaḥ pratisaṃhataḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * मोहः स्वाख्यातिर् अज्ञानं तेन यः प्रतिसंहतः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * bhedasya dehaprāṇādimitāhaṃkṛtijanmanaḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * भेदस्य देहप्राणादिमिताहंकृतिजन्मनः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * svataḥ svasmād anubhavāt svapnasaṃkalpanādiṣu,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * स्वतः स्वस्माद् अनुभवात् स्वप्नसंकल्पनादिषु
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * tripadaṃ jāgarāsvapnasauṣuptānām anukramāt,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * त्रिपदं जागरास्वप्नसौषुप्तानाम् अनुक्रमात्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * anuprāṇanam ity etad ādadyād iti śiṣyate,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * अनुप्राणनम् इत्य् एतद् आदद्याद् इति शिष्यते
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * tattvaiḥ śaktigaṇākrāntair dharaṇyantaiḥ kalādibhiḥ,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * तत्त्वैः शक्तिगणाक्रान्तैर् धरण्यन्तैः कलादिभिः
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * tad ityuktacare dhāmni saṃvettṛtvasvarūpiṇi,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * तद् इत्युक्तचरे धाम्नि संवेत्तृत्वस्वरूपिणि
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * tadety uktābhilāṣasya praśamāj jīvasaṃkṣaye,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * तदेत्य् उक्ताभिलाषस्य प्रशमाज् जीवसंक्षये
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * prāṇe pariṇatā saṃvit prāg iti proktayā diśā,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्राणे परिणता संवित् प्राग् इति प्रोक्तया दिशा
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * netrādiromarandhrāntanāḍīnāṃ niviḍātmanām,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * नेत्रादिरोमरन्ध्रान्तनाडीनां निविडात्मनाम्
varttika,3,1,[<śivasūtravārtika:> * punaś ca proktacaitanyasvarūponmīlanātmakam,[<शिवसूत्रवार्तिक:> * पुनश् च प्रोक्तचैतन्यस्वरूपोन्मीलनात्मकम्
sutra,3,2,// * [<śivasūtravārtika:> * viśeṣabhogyaśabdādivāsanāveśarūpitam || sivsv_3.1:1 || * tattadadhyavasāyādivyāpārakaraṇonmukham || sivsv_3.1:2 ||* sattvādivṛttyavaṣṭambhi buddhyahaṃkṛnmanomayam || sivsv_3.1:3 ||* cittaṃ tat proktacaitanyasvarūpānavamarśanāt || sivsv_3.1:4 ||* tattatkarmānusāreṇa nānāyonīr anuvrajat || sivsv_3.1:5 ||* atatīty ata evātmā tataḥ so 'ṇuḥ prakīrtitaḥ || sivsv_3.1:6 ||* ātmanaś cātanaṃ nāsti saṃvidekasvarūpiṇaḥ || sivsv_3.1:7 ||* ataś caitanyam ātmeti dhīkriyātmakam ātmanaḥ || sivsv_3.1:8 ||* viśvasvabhāvabhūtaṃ tat tāttvikaṃ rūpam īritam || sivsv_3.1:9 ||* idānīm etadīyena svātantryeṇāvabhāsitāt || sivsv_3.1:10 ||* saṃkocād aṇutāyogāc cittam ātmeti lakṣitam || sivsv_3.1:11 ||* iti pūrvāparādeśavaiṣamyaṃ nāsti kiṃcana || sivsv_3.1:12 || * asya cittasvarūpasya dehāder ātmanas tv aṇoḥ || sivsv_3.1:13 ||] jñānaṃ bandhaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * विशेषभोग्यशब्दादिवासनावेशरूपितम् ॥ सिव्स्व्_३.१:१ ॥ * तत्तदध्यवसायादिव्यापारकरणोन्मुखम् ॥ सिव्स्व्_३.१:२ ॥* सत्त्वादिवृत्त्यवष्टम्भि बुद्ध्यहंकृन्मनोमयम् ॥ सिव्स्व्_३.१:३ ॥* चित्तं तत् प्रोक्तचैतन्यस्वरूपानवमर्शनात् ॥ सिव्स्व्_३.१:४ ॥* तत्तत्कर्मानुसारेण नानायोनीर् अनुव्रजत् ॥ सिव्स्व्_३.१:५ ॥* अततीत्य् अत एवात्मा ततः सो ऽणुः प्रकीर्तितः ॥ सिव्स्व्_३.१:६ ॥* आत्मनश् चातनं नास्ति संविदेकस्वरूपिणः ॥ सिव्स्व्_३.१:७ ॥* अतश् चैतन्यम् आत्मेति धीक्रियात्मकम् आत्मनः ॥ सिव्स्व्_३.१:८ ॥* विश्वस्वभावभूतं तत् तात्त्विकं रूपम् ईरितम् ॥ सिव्स्व्_३.१:९ ॥* इदानीम् एतदीयेन स्वातन्त्र्येणावभासितात् ॥ सिव्स्व्_३.१:१० ॥* संकोचाद् अणुतायोगाच् चित्तम् आत्मेति लक्षितम् ॥ सिव्स्व्_३.१:११ ॥* इति पूर्वापरादेशवैषम्यं नास्ति किंचन ॥ सिव्स्व्_३.१:१२ ॥ * अस्य चित्तस्वरूपस्य देहादेर् आत्मनस् त्व् अणोः ॥ सिव्स्व्_३.१:१३ ॥] ज्ञानं बन्धः
varttika,3,2,tattadadhyavasāyādivyāpārakaraṇonmukham,तत्तदध्यवसायादिव्यापारकरणोन्मुखम्
varttika,3,2,bahis tadyogyanīlādidehādiviṣayonmukham,बहिस् तद्योग्यनीलादिदेहादिविषयोन्मुखम्
varttika,3,2,kalādikṣitiparyantatattvānāṃ kañcukātmanām,कलादिक्षितिपर्यन्ततत्त्वानां कञ्चुकात्मनाम्
varttika,3,2,mūlādisamanānte ca śarīre yoginaḥ pare,मूलादिसमनान्ते च शरीरे योगिनः परे
varttika,3,2,prāṇādivāhināḍīnāṃ saṃhāraḥ prāṇasaṃyamāt,प्राणादिवाहिनाडीनां संहारः प्राणसंयमात्
varttika,3,2,pūrvoktadhāraṇādyuktyā siddhiḥ parimitā bhavet,पूर्वोक्तधारणाद्युक्त्या सिद्धिः परिमिता भवेत्
varttika,3,2,udyamārkotthito 'nantaḥ saṃskārapraśamāvadhiḥ,उद्यमार्कोत्थितो ऽनन्तः संस्कारप्रशमावधिः
varttika,3,2,jāgarūkaḥ sadā yogī jāgrad ity ayam ucyate,जागरूकः सदा योगी जाग्रद् इत्य् अयम् उच्यते
varttika,3,2,svecchayā svātmacidbhittau svaparispandalīlayā,स्वेच्छया स्वात्मचिद्भित्तौ स्वपरिस्पन्दलीलया
varttika,3,2,iti raṅgo 'ntarātmeti jīvaḥ puryaṣṭakātmakaḥ,इति रङ्गो ऽन्तरात्मेति जीवः पुर्यष्टकात्मकः
varttika,3,2,cakṣurādīndriyāṇy antaś camatkurvanti yoginaḥ,चक्षुरादीन्द्रियाण्य् अन्तश् चमत्कुर्वन्ति योगिनः
varttika,3,2,tadvaśād eva sattvasya spandasyāntarvivartinaḥ,तद्वशाद् एव सत्त्वस्य स्पन्दस्यान्तर्विवर्तिनः
varttika,3,2,svatantrabhāvaḥ sahajajñatvakartṛtvalakṣaṇaḥ,स्वतन्त्रभावः सहजज्ञत्वकर्तृत्वलक्षणः
varttika,3,2,yathā tatra tathānyatra dehe bhavati yoginaḥ,यथा तत्र तथान्यत्र देहे भवति योगिनः
varttika,3,2,tatrāvadhānaṃ cittasya bhūyobhūyo niveśanam,तत्रावधानं चित्तस्य भूयोभूयो निवेशनम्
varttika,3,2,śāktaṃ balaṃ yat tatrasthas tadevāntaḥ parāmṛśan,शाक्तं बलं यत् तत्रस्थस् तदेवान्तः परामृशन्
varttika,3,2,āśyānatā mitātmāṃśo grāhyagrāhakalakṣaṇaḥ,आश्यानता मितात्मांशो ग्राह्यग्राहकलक्षणः
varttika,3,2,tenaivājñānasahakṛttattatkarmānuṣaṅgiṇaḥ,तेनैवाज्ञानसहकृत्तत्तत्कर्मानुषङ्गिणः
varttika,3,2,māheśvaryādikāḥ proktakarandhracitimadhyagāḥ,माहेश्वर्यादिकाः प्रोक्तकरन्ध्रचितिमध्यगाः
varttika,3,2,caturtham iti pūrvoktaṃ śuddhavidyāprathātmakam,चतुर्थम् इति पूर्वोक्तं शुद्धविद्याप्रथात्मकम्
varttika,3,2,avikalpakarūpeṇa svacittena svasaṃvidā,अविकल्पकरूपेण स्वचित्तेन स्वसंविदा
varttika,3,2,samyagvikasitāśeṣagranthyavaṣṭambhadhībalāt,सम्यग्विकसिताशेषग्रन्थ्यवष्टम्भधीबलात्
varttika,3,2,avadhāne 'valiptasya kadācit tasya yoginaḥ,अवधाने ऽवलिप्तस्य कदाचित् तस्य योगिनः
varttika,3,2,akṣaiḥ svapratyayo nāma tattatsvagrāhyavedanam,अक्षैः स्वप्रत्ययो नाम तत्तत्स्वग्राह्यवेदनम्
varttika,3,2,samprāptaḥ sādhakaḥ sākṣāt sarvalokāntarātmanā,सम्प्राप्तः साधकः साक्षात् सर्वलोकान्तरात्मना
varttika,3,2,śaśvacchivātmakasvātmasaparyātatparātmanaḥ,शश्वच्छिवात्मकस्वात्मसपर्यातत्परात्मनः
varttika,3,2,apūrvāmodasubhagaṃ parāmṛtarasolvaṇam,अपूर्वामोदसुभगं परामृतरसोल्वणम्
varttika,3,2,yat taj jñānaṃ tad evāsya dānaṃ yatnena dīyate,यत् तज् ज्ञानं तद् एवास्य दानं यत्नेन दीयते
varttika,3,2,māheśvaryādikaṃ proktaṃ kavargādyadhidaivatam,माहेश्वर्यादिकं प्रोक्तं कवर्गाद्यधिदैवतम्
varttika,3,2,ity āgamadiśā viśvaṃ svaśaktipracayo yathā,इत्य् आगमदिशा विश्वं स्वशक्तिप्रचयो यथा
varttika,3,2,vikāsitasya viśvasya kriyāmayyā svasaṃvidā,विकासितस्य विश्वस्य क्रियामय्या स्वसंविदा
varttika,3,2,unmajjane 'pi niṣkampayogāvaṣṭambhaśālinaḥ,उन्मज्जने ऽपि निष्कम्पयोगावष्टम्भशालिनः
varttika,3,2,vedyasparśajayos tasya mananaṃ sukhaduḥkhayoḥ,वेद्यस्पर्शजयोस् तस्य मननं सुखदुःखयोः
varttika,3,2,saṃskāreṇāpy asaṃspṛṣṭaḥ kevalī cinmayaḥ smṛtaḥ,संस्कारेणाप्य् असंस्पृष्टः केवली चिन्मयः स्मृतः
varttika,3,2,tadekaghanatāṃ prāptas tato duḥkhādyupāśrayaḥ,तदेकघनतां प्राप्तस् ततो दुःखाद्युपाश्रयः
varttika,3,2,kalādivalitabhrāntasakalādyucitātmanaḥ,कलादिवलितभ्रान्तसकलाद्युचितात्मनः
varttika,3,2,karaṇaṃ nijasaṃvedyagrāhyagrāhakanirmitiḥ,करणं निजसंवेद्यग्राह्यग्राहकनिर्मितिः
varttika,3,2,pratyekam ādimadhyāntarūpaṃ bhaṅgyā nirūpitam,प्रत्येकम् आदिमध्यान्तरूपं भङ्ग्या निरूपितम्
varttika,3,2,antarmukhasvarūpāyāṃ yathā cittasthitau tathā,अन्तर्मुखस्वरूपायां यथा चित्तस्थितौ तथा
varttika,3,2,yoner yonyantaraṃ neyaḥ saṃvāhyaḥ paśur ucyate,योनेर् योन्यन्तरं नेयः संवाह्यः पशुर् उच्यते
varttika,3,2,ārūḍhā pramitiḥ saṃvit tadvimarśanatatparā,आरूढा प्रमितिः संवित् तद्विमर्शनतत्परा
varttika,3,2,puryaṣṭakapramātṛtvābhimānagalane 'py asau,पुर्यष्टकप्रमातृत्वाभिमानगलने ऽप्य् असौ
varttika,3,2,nisargāt sahajāt svasya svātantryād anivāritāt,निसर्गात् सहजात् स्वस्य स्वातन्त्र्याद् अनिवारितात्
varttika,3,2,sarvāsāṃ mukhyabhūteṣu sarvāvaṣṭambhadāyiṣu,सर्वासां मुख्यभूतेषु सर्वावष्टम्भदायिषु
varttika,3,2,parayogādhirūḍhasya bhavet paramayoginaḥ,परयोगाधिरूढस्य भवेत् परमयोगिनः
sutra,3,3,// * [<śivasūtravārtika:> * antaḥ sukhādisaṃvedyavyavasāyādivṛttimat || sivsv_3.2:1 || * bahis tadyogyanīlādidehādiviṣayonmukham || sivsv_3.2:2 ||* bhedābhāsātmakaṃ cāsya jñānaṃ bandho 'ṇurūpiṇaḥ || sivsv_3.2:3 ||* tatpāśitatvād evāsāv aṇuḥ saṃsarati dhruvam || sivsv_3.2:4 ||* jñānaṃ prakāśakaṃ loke ātmā caiva prakāśakaḥ || sivsv_3.2:5 ||* anayor apṛthagbhāvāj jñānī jñāne prakāśate || sivsv_3.2:6 ||* ity uktanītyā jñānaṃ ca svasvarūpaprakāśakam || sivsv_3.2:7 ||* ātmavat tat kathaṃ tasya bandhakatvaprasaṅgitā || sivsv_3.2:8 ||* ity āśaṅkyāha yady evaṃ prasannāt parameśvarāt || sivsv_3.2:9 ||* pratyabhijñā bhavaty eṣā tadā satyaṃ tvadīritam || sivsv_3.2:10 || * tanmāyāśaktito naiṣa vimarśo 'sya yadā tadā || sivsv_3.2:11 ||] kalādīnāṃ tattvānām aviveko māyā,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * अन्तः सुखादिसंवेद्यव्यवसायादिवृत्तिमत् ॥ सिव्स्व्_३.२:१ ॥ * बहिस् तद्योग्यनीलादिदेहादिविषयोन्मुखम् ॥ सिव्स्व्_३.२:२ ॥* भेदाभासात्मकं चास्य ज्ञानं बन्धो ऽणुरूपिणः ॥ सिव्स्व्_३.२:३ ॥* तत्पाशितत्वाद् एवासाव् अणुः संसरति ध्रुवम् ॥ सिव्स्व्_३.२:४ ॥* ज्ञानं प्रकाशकं लोके आत्मा चैव प्रकाशकः ॥ सिव्स्व्_३.२:५ ॥* अनयोर् अपृथग्भावाज् ज्ञानी ज्ञाने प्रकाशते ॥ सिव्स्व्_३.२:६ ॥* इत्य् उक्तनीत्या ज्ञानं च स्वस्वरूपप्रकाशकम् ॥ सिव्स्व्_३.२:७ ॥* आत्मवत् तत् कथं तस्य बन्धकत्वप्रसङ्गिता ॥ सिव्स्व्_३.२:८ ॥* इत्य् आशङ्क्याह यद्य् एवं प्रसन्नात् परमेश्वरात् ॥ सिव्स्व्_३.२:९ ॥* प्रत्यभिज्ञा भवत्य् एषा तदा सत्यं त्वदीरितम् ॥ सिव्स्व्_३.२:१० ॥ * तन्मायाशक्तितो नैष विमर्शो ऽस्य यदा तदा ॥ सिव्स्व्_३.२:११ ॥] कलादीनां तत्त्वानाम् अविवेको माया
varttika,3,3,sattvādivṛttyavaṣṭambhi buddhyahaṃkṛnmanomayam,सत्त्वादिवृत्त्यवष्टम्भि बुद्ध्यहंकृन्मनोमयम्
varttika,3,3,bhedābhāsātmakaṃ cāsya jñānaṃ bandho 'ṇurūpiṇaḥ,भेदाभासात्मकं चास्य ज्ञानं बन्धो ऽणुरूपिणः
varttika,3,3,puryaṣṭakamayatvena sthūladehādirūpataḥ,पुर्यष्टकमयत्वेन स्थूलदेहादिरूपतः
varttika,3,3,kalānāṃ tatra bhāgānāṃ kāryāṇāṃ kāraṇe nije,कलानां तत्र भागानां कार्याणां कारणे निजे
varttika,3,3,recakādikramotpādād udānadahanātmani,रेचकादिक्रमोत्पादाद् उदानदहनात्मनि
varttika,3,3,tattattattvopabhogātmā na tv asya paracitprathā,तत्तत्तत्त्वोपभोगात्मा न त्व् अस्य परचित्प्रथा
varttika,3,3,ābhogo yasya vistāra īdṛśād darśitātmanaḥ,आभोगो यस्य विस्तार ईदृशाद् दर्शितात्मनः
varttika,3,3,saṃpūrṇāhaṃvimarśātmasvāhaṃtāpekṣayā jagat,संपूर्णाहंविमर्शात्मस्वाहंतापेक्षया जगत्
varttika,3,3,jāgarāsvapnasauṣuptarūpās tās tāḥ svabhūmikāḥ,जागरास्वप्नसौषुप्तरूपास् तास् ताः स्वभूमिकाः
varttika,3,3,yogī kṛtapadas tatra svendriyaspandalīlayā,योगी कृतपदस् तत्र स्वेन्द्रियस्पन्दलीलया
varttika,3,3,ity evaṃ prekṣakībhūtasvākṣacakrasya yoginaḥ,इत्य् एवं प्रेक्षकीभूतस्वाक्षचक्रस्य योगिनः
varttika,3,3,sphurattārūpiṇaḥ siddhir abhivyaktiḥ sphuṭaṃ bhavet,स्फुरत्तारूपिणः सिद्धिर् अभिव्यक्तिः स्फुटं भवेत्
varttika,3,3,svātantryaṃ vaśino viśvasvavaśīkaraṇakṣamam,स्वातन्त्र्यं वशिनो विश्वस्ववशीकरणक्षमम्
varttika,3,3,sphuṭībhavati yuktasya pūrṇāhaṃtāsvarūpiṇī,स्फुटीभवति युक्तस्य पूर्णाहंतास्वरूपिणी
varttika,3,3,yoginā sāvadhānena kartavyam iti śiṣyate,योगिना सावधानेन कर्तव्यम् इति शिष्यते
varttika,3,3,yogī parihṛtadhyānadhāraṇādipariśramaḥ,योगी परिहृतध्यानधारणादिपरिश्रमः
varttika,3,3,nirmāṇāpādanaṃ tasyā nirmitatvena darśanam,निर्माणापादनं तस्या निर्मितत्वेन दर्शनम्
varttika,3,3,dehaprāṇamanīṣādisamudāyasya janmanaḥ,देहप्राणमनीषादिसमुदायस्य जन्मनः
varttika,3,3,paśūn pramāt || āviśya tattatpratyayabhūmiṣu,पशून् प्रमात् ॥ आविश्य तत्तत्प्रत्ययभूमिषु
varttika,3,3,turyaṃ dhāma sadāsecyaṃ yathā syāt tanmayaṃ trayam,तुर्यं धाम सदासेच्यं यथा स्यात् तन्मयं त्रयम्
varttika,3,3,antarmukhaparāmarśacamatkārarasātmanā,अन्तर्मुखपरामर्शचमत्काररसात्मना
varttika,3,3,īṣad bahir mandamandaṃ cāre prasaraṇe sati,ईषद् बहिर् मन्दमन्दं चारे प्रसरणे सति
varttika,3,3,madhyāyām avaro 'śreṣṭhaḥ kutsitaḥ sarga āpatet,मध्यायाम् अवरो ऽश्रेष्ठः कुत्सितः सर्ग आपतेत्
varttika,3,3,saṃdhānaṃ tu samastaṃ tad aham ity anusaṃhitiḥ,संधानं तु समस्तं तद् अहम् इत्य् अनुसंहितिः
varttika,3,3,śivena cinmayasvacchasvacchadānandaśālinā,शिवेन चिन्मयस्वच्छस्वच्छदानन्दशालिना
varttika,3,3,antarullasadacchācchabhaktipīyūṣapoṣitam,अन्तरुल्लसदच्छाच्छभक्तिपीयूषपोषितम्
varttika,3,3,iti śrīpratyabhijñākṛddaiśikaproktayā diśā,इति श्रीप्रत्यभिज्ञाकृद्दैशिकप्रोक्तया दिशा
varttika,3,3,paripūrṇaṃ svarūpaṃ svaṃ dīyate khaṇḍyate bhidā,परिपूर्णं स्वरूपं स्वं दीयते खण्ड्यते भिदा
varttika,3,3,adhitiṣṭhati yaḥ svairam avipasthaḥ sa ucyate,अधितिष्ठति यः स्वैरम् अविपस्थः स उच्यते
varttika,3,3,śivasya tatsamasyāpi tathāsya parayoginaḥ,शिवस्य तत्समस्यापि तथास्य परयोगिनः
varttika,3,3,tattatpramātrapekṣātaḥ kiṃcit kālam idaṃtayā,तत्तत्प्रमात्रपेक्षातः किंचित् कालम् इदंतया
varttika,3,3,avasthāyugalaṃ cātra kāryakartṛtvaśabditam,अवस्थायुगलं चात्र कार्यकर्तृत्वशब्दितम्
varttika,3,3,idaṃtābhāsarūpeṇa nīlapītādivad bahiḥ,इदंताभासरूपेण नीलपीतादिवद् बहिः
varttika,3,3,tuśabdo 'ntaram ākhyāti vakṣyamāṇavyapekṣayā,तुशब्दो ऽन्तरम् आख्याति वक्ष्यमाणव्यपेक्षया
varttika,3,3,tata eva sa karmātmā śubhāśubhakalaṅkitaḥ,तत एव स कर्मात्मा शुभाशुभकलङ्कितः
varttika,3,3,tiraskāre sthitasyāpi svonmeṣād apahastane,तिरस्कारे स्थितस्यापि स्वोन्मेषाद् अपहस्तने
varttika,3,3,śaktis tatkartṛtonmeṣaḥ svasaṃvittyaiva sidhyati,शक्तिस् तत्कर्तृतोन्मेषः स्वसंवित्त्यैव सिध्यति
varttika,3,3,bhāvaunmukhyatadāsaktitadekīkaraṇātmakam,भावौन्मुख्यतदासक्तितदेकीकरणात्मकम्
varttika,3,3,anuprāṇanamuktena turyeṇānandarūpiṇā,अनुप्राणनमुक्तेन तुर्येणानन्दरूपिणा
varttika,3,3,tasyāṇavamalākārāt tattatkarmānusāriṇaḥ,तस्याणवमलाकारात् तत्तत्कर्मानुसारिणः
varttika,3,3,yasya tasyāsya tad iti proktāṇavamalātmanaḥ,यस्य तस्यास्य तद् इति प्रोक्ताणवमलात्मनः
varttika,3,3,dehārambhakarair bhūtair aspṛśadbhir ahaṃpadam,देहारम्भकरैर् भूतैर् अस्पृशद्भिर् अहंपदम्
varttika,3,3,cañcatprapañcavaicitryaprakarṣakaraṇecchayā,चञ्चत्प्रपञ्चवैचित्र्यप्रकर्षकरणेच्छया
varttika,3,3,savyāpasavyasauṣumnanāḍīmārgeṣu sarvadā,सव्यापसव्यसौषुम्ननाडीमार्गेषु सर्वदा
varttika,3,3,bhūyaḥ syād iti vākyasya sphuṭam evāyam āśayaḥ,भूयः स्याद् इति वाक्यस्य स्फुटम् एवायम् आशयः
sutra,3,4,// * [<śivasūtravārtika:> * antarantaḥsphurat kiṃcitkartṛtvādipradāyinām || sivsv_3.3:1 || * kalādikṣitiparyantatattvānāṃ kañcukātmanām || sivsv_3.3:2 ||* puryaṣṭakamayatvena sthūladehādirūpataḥ || sivsv_3.3:3 ||* sthitānām avivekas teṣv ātmatvenānusaṃhitiḥ || sivsv_3.3:4 ||* saiva sammohinī māyā tattvākhyātimayaṃ jagat || sivsv_3.3:5 || * ataś caitaj janyamāyāpraśamāyāsya yoginaḥ || sivsv_3.3:6 ||] śarīre saṃhāraḥ kalānām,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * अन्तरन्तःस्फुरत् किंचित्कर्तृत्वादिप्रदायिनाम् ॥ सिव्स्व्_३.३:१ ॥ * कलादिक्षितिपर्यन्ततत्त्वानां कञ्चुकात्मनाम् ॥ सिव्स्व्_३.३:२ ॥* पुर्यष्टकमयत्वेन स्थूलदेहादिरूपतः ॥ सिव्स्व्_३.३:३ ॥* स्थितानाम् अविवेकस् तेष्व् आत्मत्वेनानुसंहितिः ॥ सिव्स्व्_३.३:४ ॥* सैव सम्मोहिनी माया तत्त्वाख्यातिमयं जगत् ॥ सिव्स्व्_३.३:५ ॥ * अतश् चैतज् जन्यमायाप्रशमायास्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.३:६ ॥] शरीरे संहारः कलानाम्
varttika,3,4,cittaṃ tat proktacaitanyasvarūpānavamarśanāt,चित्तं तत् प्रोक्तचैतन्यस्वरूपानवमर्शनात्
varttika,3,4,tatpāśitatvād evāsāv aṇuḥ saṃsarati dhruvam,तत्पाशितत्वाद् एवासाव् अणुः संसरति ध्रुवम्
varttika,3,4,sthitānām avivekas teṣv ātmatvenānusaṃhitiḥ,स्थितानाम् अविवेकस् तेष्व् आत्मत्वेनानुसंहितिः
varttika,3,4,saṃhāraḥ saṃvidekāgnisadbhāvo layacintayā,संहारः संविदेकाग्निसद्भावो लयचिन्तया
varttika,3,4,madhyanāḍyāṃ vilīnatvāpādanaṃ tanmayatvataḥ,मध्यनाड्यां विलीनत्वापादनं तन्मयत्वतः
varttika,3,4,vinaṣṭamohāveśasya samādhau cāgrataḥ punaḥ,विनष्टमोहावेशस्य समाधौ चाग्रतः पुनः
varttika,3,4,bhavet sahajavidyāyā jayo lābho yoginaḥ,भवेत् सहजविद्याया जयो लाभो योगिनः
varttika,3,4,dvitīyam idam ākāraṃ karo yasya svadīdhitiḥ,द्वितीयम् इदम् आकारं करो यस्य स्वदीधितिः
varttika,3,4,ābhāsayati yat tasmād ātmā nartaka ucyate,आभासयति यत् तस्माद् आत्मा नर्तक उच्यते
varttika,3,4,sadāśivādikṣityantajagannāṭyaṃ prakāśayet,सदाशिवादिक्षित्यन्तजगन्नाट्यं प्रकाशयेत्
varttika,3,4,evaṃ nijasphurattātmasattvāsādanavaibhavāt,एवं निजस्फुरत्तात्मसत्त्वासादनवैभवात्
varttika,3,4,svatantrabhāva evāsya svānandabharitātmanaḥ,स्वतन्त्रभाव एवास्य स्वानन्दभरितात्मनः
varttika,3,4,na caivam apy udāsīnena bhāvyaṃ yogināpi tu,न चैवम् अप्य् उदासीनेन भाव्यं योगिनापि तु
varttika,3,4,evaṃvidho mahāyogī paraśaktyavadhānavān,एवंविधो महायोगी परशक्त्यवधानवान्
varttika,3,4,khecaryādimahāsrotovāhaprasarakāraṇe,खेचर्यादिमहास्रोतोवाहप्रसरकारणे
varttika,3,4,sampādayati yogīndro yatheṣṭaṃ spaṣṭam icchayā,सम्पादयति योगीन्द्रो यथेष्टं स्पष्टम् इच्छया
varttika,3,4,vināśo mūlavidhvaṃso bhavaty asyeti śiṣyate,विनाशो मूलविध्वंसो भवत्य् अस्येति शिष्यते
varttika,3,4,tattacchabdānuvedhena mohanāt paśumātaraḥ,तत्तच्छब्दानुवेधेन मोहनात् पशुमातरः
varttika,3,4,yathā tailaṃ kramāt svīyam āśrayaṃ vyāpnuyāt tathā,यथा तैलं क्रमात् स्वीयम् आश्रयं व्याप्नुयात् तथा
varttika,3,4,magnas turyarasenātra svadehādipramātṛtām,मग्नस् तुर्यरसेनात्र स्वदेहादिप्रमातृताम्
varttika,3,4,samaṃ cinmudghanātmatvāt sarvadābhedadarśanam,समं चिन्मुद्घनात्मत्वात् सर्वदाभेददर्शनम्
varttika,3,4,vyutthānātmā tato yogī sāvadhānaḥ sadā bhavet,व्युत्थानात्मा ततो योगी सावधानः सदा भवेत्
varttika,3,4,amuṣmin sati naṣṭāya hāritasyoktavargataḥ,अमुष्मिन् सति नष्टाय हारितस्योक्तवर्गतः
varttika,3,4,tulyo 'vigalanād dehakalāyā galane śivaḥ,तुल्यो ऽविगलनाद् देहकलाया गलने शिवः
varttika,3,4,bhavatpūjopayogāya śarīram idam astu me,भवत्पूजोपयोगाय शरीरम् इदम् अस्तु मे
varttika,3,4,akṛtrimāhamāmarśamayasvātmāvamarśinaḥ,अकृत्रिमाहमामर्शमयस्वात्मावमर्शिनः
varttika,3,4,dāyate śodhyate rūpam ātmīyaṃ dīyate punaḥ,दायते शोध्यते रूपम् आत्मीयं दीयते पुनः
varttika,3,4,jānātīty akhilaṃ tat jñā jñānaśaktir udīryate,जानातीत्य् अखिलं तत् ज्ञा ज्ञानशक्तिर् उदीर्यते
varttika,3,4,svasyāḥ svātmāvimuktāyāḥ śakteḥ saṃvedanātmanaḥ,स्वस्याः स्वात्माविमुक्तायाः शक्तेः संवेदनात्मनः
varttika,3,4,yā sthitiś cinmayāhaṃtāviśrāntyātmā ca yo layaḥ,या स्थितिश् चिन्मयाहंताविश्रान्त्यात्मा च यो लयः
varttika,3,4,kāryatā kṣayiṇī tatra kartṛtvaṃ punar akṣayam,कार्यता क्षयिणी तत्र कर्तृत्वं पुनर् अक्षयम्
varttika,3,4,ahaṃ sukhīti duḥkhīti lokavan na tv ahaṃtayā,अहं सुखीति दुःखीति लोकवन् न त्व् अहंतया
varttika,3,4,evam uttarasūtrastho 'py etatsūtravyapekṣayā,एवम् उत्तरसूत्रस्थो ऽप्य् एतत्सूत्रव्यपेक्षया
varttika,3,4,tasyaivam īdṛśasyāpi tattatkarmātmano yadā,तस्यैवम् ईदृशस्यापि तत्तत्कर्मात्मनो यदा
varttika,3,4,mantramantreśatādātmyasvamāhātmyaprakāśanāt,मन्त्रमन्त्रेशतादात्म्यस्वमाहात्म्यप्रकाशनात्
varttika,3,4,sambhavantīṃ tathā sṛṣṭiṃ yadi dārḍhyena bhāvayet,सम्भवन्तीं तथा सृष्टिं यदि दार्ढ्येन भावयेत्
varttika,3,4,sṛṣṭisthitilayākāraṃ turyeṇaiva tadādinā,सृष्टिस्थितिलयाकारं तुर्येणैव तदादिना
varttika,3,4,kuryād bahirmukhatve 'pi dehākṣaviṣayātmani,कुर्याद् बहिर्मुखत्वे ऽपि देहाक्षविषयात्मनि
varttika,3,4,apūrṇamanyatārūpād abhilāṣād bahirgatiḥ,अपूर्णमन्यतारूपाद् अभिलाषाद् बहिर्गतिः
varttika,3,4,abhilāpasya rūḍhasya kṣayāj jīvasya saṃkṣayaḥ,अभिलापस्य रूढस्य क्षयाज् जीवस्य संक्षयः
varttika,3,4,kañcukīva viśeṣeṇa mukto nirvāṇabhāgyataḥ,कञ्चुकीव विशेषेण मुक्तो निर्वाणभाग्यतः
varttika,3,4,saṃkocaṃ parigṛhṇānā saṃvid bhagavatī svayam,संकोचं परिगृह्णाना संविद् भगवती स्वयम्
varttika,3,4,nāḍīnāṃ nāsikā prāṇaśaktiḥ kuṭilavāhinī,नाडीनां नासिका प्राणशक्तिः कुटिलवाहिनी
varttika,3,4,yac chivatvam amuṣyoktaṃ nāpūrvaṃ tat tu yoginaḥ,यच् छिवत्वम् अमुष्योक्तं नापूर्वं तत् तु योगिनः
sutra,3,5,// * [<śivasūtravārtika:> * mahābhūtātmake sthūle sūkṣme puryaṣṭakātmani || sivsv_3.4:1 || * mūlādisamanānte ca śarīre yoginaḥ pare || sivsv_3.4:2 ||* kalānāṃ tatra bhāgānāṃ kāryāṇāṃ kāraṇe nije || sivsv_3.4:3 ||* saṃhāraḥ saṃvidekāgnisadbhāvo layacintayā || sivsv_3.4:4 ||* dāhādyāmarśayuktyā vā dhyātavya iti śiṣyate || sivsv_3.4:5 ||* evaṃ dhyānābhidhāno yaḥ saṃhāropāya īritaḥ || sivsv_3.4:6 ||* evam etat pradhānāṃś ca prāṇāyāmapuraḥsarān || sivsv_3.4:7 || * anyān samādhiparyantān upāyān darśayaty asau || sivsv_3.4:8 ||] nāḍīsaṃhārabhūtajayabhūtakaivalyabhūtapṛthaktvāni,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * महाभूतात्मके स्थूले सूक्ष्मे पुर्यष्टकात्मनि ॥ सिव्स्व्_३.४:१ ॥ * मूलादिसमनान्ते च शरीरे योगिनः परे ॥ सिव्स्व्_३.४:२ ॥* कलानां तत्र भागानां कार्याणां कारणे निजे ॥ सिव्स्व्_३.४:३ ॥* संहारः संविदेकाग्निसद्भावो लयचिन्तया ॥ सिव्स्व्_३.४:४ ॥* दाहाद्यामर्शयुक्त्या वा ध्यातव्य इति शिष्यते ॥ सिव्स्व्_३.४:५ ॥* एवं ध्यानाभिधानो यः संहारोपाय ईरितः ॥ सिव्स्व्_३.४:६ ॥* एवम् एतत् प्रधानांश् च प्राणायामपुरःसरान् ॥ सिव्स्व्_३.४:७ ॥ * अन्यान् समाधिपर्यन्तान् उपायान् दर्शयत्य् असौ ॥ सिव्स्व्_३.४:८ ॥] नाडीसंहारभूतजयभूतकैवल्यभूतपृथक्त्वानि
varttika,3,5,tattatkarmānusāreṇa nānāyonīr anuvrajat,तत्तत्कर्मानुसारेण नानायोनीर् अनुव्रजत्
varttika,3,5,jñānaṃ prakāśakaṃ loke ātmā caiva prakāśakaḥ,ज्ञानं प्रकाशकं लोके आत्मा चैव प्रकाशकः
varttika,3,5,saiva sammohinī māyā tattvākhyātimayaṃ jagat,सैव सम्मोहिनी माया तत्त्वाख्यातिमयं जगत्
varttika,3,5,dāhādyāmarśayuktyā vā dhyātavya iti śiṣyate,दाहाद्यामर्शयुक्त्या वा ध्यातव्य इति शिष्यते
varttika,3,5,bhūtānāṃ bhūjalādīnāṃ jayo yaḥ sa udīryate,भूतानां भूजलादीनां जयो यः स उदीर्यते
varttika,3,5,madhyamaṃ prāṇam āśritya prāṇāpānapathāntaram,मध्यमं प्राणम् आश्रित्य प्राणापानपथान्तरम्
varttika,3,5,evaṃ mohajayopāttaśuddhavidyāmahodayaḥ,एवं मोहजयोपात्तशुद्धविद्यामहोदयः
varttika,3,5,tathābhūto bhavaty eṣa svakarībhūtaviṣṭapaḥ,तथाभूतो भवत्य् एष स्वकरीभूतविष्टपः
varttika,3,5,evaṃvidhajagannāṭyanartakasyāsya yoginaḥ,एवंविधजगन्नाट्यनर्तकस्यास्य योगिनः
varttika,3,5,dehāntaraṅge raṅge 'smin nṛtyataḥ svāntarātmani,देहान्तरङ्गे रङ्गे ऽस्मिन् नृत्यतः स्वान्तरात्मनि
varttika,3,5,svacchatvādiguṇair yukte svānandabharite hrade,स्वच्छत्वादिगुणैर् युक्ते स्वानन्दभरिते ह्रदे
varttika,3,5,evam īdṛśaśaktyutthaviśvarūpasya yoginaḥ,एवम् ईदृशशक्त्युत्थविश्वरूपस्य योगिनः
varttika,3,5,yadā tu śuddhavidyāyāḥ svarūpaṃ tasya majjati,यदा तु शुद्धविद्यायाः स्वरूपं तस्य मज्जति
varttika,3,5,āvṛṇvānā nijaṃ rūpaṃ cidānandaghanātmakam,आवृण्वाना निजं रूपं चिदानन्दघनात्मकम्
varttika,3,5,ādyantakoṭyoḥ sphuratā jāgarādeḥ parisphuṭam,आद्यन्तकोट्योः स्फुरता जागरादेः परिस्फुटम्
varttika,3,5,majjanena praśamayan praviśet tat samāviśet,मज्जनेन प्रशमयन् प्रविशेत् तत् समाविशेत्
varttika,3,5,saṃvedanaṃ bhavaty arthāt sarvāvasthāsu yoginaḥ,संवेदनं भवत्य् अर्थात् सर्वावस्थासु योगिनः
varttika,3,5,avaraprasave vṛtte hy evaṃ madhyapade punaḥ,अवरप्रसवे वृत्ते ह्य् एवं मध्यपदे पुनः
varttika,3,5,turyasya punar utthānaṃ bhūya unmajjanaṃ bhavet,तुर्यस्य पुनर् उत्थानं भूय उन्मज्जनं भवेत्
varttika,3,5,arjitaṃ dīkṣayā dagdhaṃ bhaviṣyanti yamādibhiḥ,अर्जितं दीक्षया दग्धं भविष्यन्ति यमादिभिः
varttika,3,5,iti lokottaraśrīmadutpalaproktayā diśā,इति लोकोत्तरश्रीमदुत्पलप्रोक्तया दिशा
varttika,3,5,yā yā svairābhilāpātmā kathā yāthārthyavādinaḥ,या या स्वैराभिलापात्मा कथा याथार्थ्यवादिनः
varttika,3,5,rakṣyate pratyabhijñātaḥ śivātmā svasvabhāvatā,रक्ष्यते प्रत्यभिज्ञातः शिवात्मा स्वस्वभावता
varttika,3,5,tasyā hetus tayā śiṣyān pratibodhayituṃ kṣamaḥ,तस्या हेतुस् तया शिष्यान् प्रतिबोधयितुं क्षमः
varttika,3,5,pracayaḥ sphuraṇārūpo vikāso viśvam iṣyate,प्रचयः स्फुरणारूपो विकासो विश्वम् इष्यते
varttika,3,5,tāv ubhau yoginas tasya svaśaktipracayātmakau,ताव् उभौ योगिनस् तस्य स्वशक्तिप्रचयात्मकौ
varttika,3,5,kāryonmukhaḥ prayatno yaḥ kevalaṃ so 'tra lupyate,कार्योन्मुखः प्रयत्नो यः केवलं सो ऽत्र लुप्यते
varttika,3,5,svaśaktipracayo viśvam iti sūtrārthanītitaḥ,स्वशक्तिप्रचयो विश्वम् इति सूत्रार्थनीतितः
varttika,3,5,tad evāha tuśabdoktam antaraṃ candraśekharaḥ,तद् एवाह तुशब्दोक्तम् अन्तरं चन्द्रशेखरः
varttika,3,5,anargalamaheśānaśaktipātāt samunmiṣan,अनर्गलमहेशानशक्तिपातात् समुन्मिषन्
varttika,3,5,syāt sargāntarakarmatvam amuṣya parayoginaḥ,स्यात् सर्गान्तरकर्मत्वम् अमुष्य परयोगिनः
varttika,3,5,sarvasādhāraṇāśeṣanirmitiś ca bhavet tadā,सर्वसाधारणाशेषनिर्मितिश् च भवेत् तदा
varttika,3,5,tattrayāntaś camatkārarasānandaghanātmanā,तत्त्रयान्तश् चमत्काररसानन्दघनात्मना
varttika,3,5,tanmayaṃ bhavatīty arthāt tadā sarvaṃ carācaram,तन्मयं भवतीत्य् अर्थात् तदा सर्वं चराचरम्
varttika,3,5,viṣayonmukhataivāsya nāntas tattvānusaṃhitiḥ,विषयोन्मुखतैवास्य नान्तस् तत्त्वानुसंहितिः
varttika,3,5,puryaṣṭakasvabhāvasya praśamas tattvato bhavet,पुर्यष्टकस्वभावस्य प्रशमस् तत्त्वतो भवेत्
varttika,3,5,bhūyo bāhulyataḥ patyā samo 'yaṃ parameśinā,भूयो बाहुल्यतः पत्या समो ऽयं परमेशिना
varttika,3,5,prāpnoti saṃkucattattatprāṇagrāhakabhūmikāḥ,प्राप्नोति संकुचत्तत्तत्प्राणग्राहकभूमिकाः
varttika,3,5,antar ity āntarī saṃvit tatsvarūpasya yat punaḥ,अन्तर् इत्य् आन्तरी संवित् तत्स्वरूपस्य यत् पुनः
varttika,3,5,svabhāva eva tanmāyāśaktiprotthāpitān nijāt,स्वभाव एव तन्मायाशक्तिप्रोत्थापितान् निजात्
sutra,3,6,// * [<śivasūtravārtika:> * bhāvanīyāni yuktena sādhakeneti śiṣyate || sivsv_3.5:1 || * prāṇādivāhināḍīnāṃ saṃhāraḥ prāṇasaṃyamāt || sivsv_3.5:2 ||* recakādikramotpādād udānadahanātmani || sivsv_3.5:3 ||* madhyanāḍyāṃ vilīnatvāpādanaṃ tanmayatvataḥ || sivsv_3.5:4 ||* bhūtānāṃ bhūjalādīnāṃ jayo yaḥ sa udīryate || sivsv_3.5:5 ||* vāyavī dhāraṇāṅguṣṭhe āgneyī nābhimadhyataḥ || sivsv_3.5:6 ||* māheyī kaṇṭhadeśe tu vāruṇī ghaṇṭikāśritā || sivsv_3.5:7 ||* ākāśadhāraṇā mūrdhni sarvasiddhikarī smṛtā || sivsv_3.5:8 ||* iti svacchandaśāstroktadhāraṇābhir vaśīkṛtiḥ || sivsv_3.5:9 ||* bhūtebhyaḥ kila kaivalyaṃ cittapratyāhṛtis tataḥ || sivsv_3.5:10 ||* pṛthaktvaṃ tadanāliptasvacchasvātmaikarūpatā || sivsv_3.5:11 ||* bhūtasaṃdhāna ityādisūtroktaṃ yat phalaṃ purā || sivsv_3.5:12 ||* aprayatnena sādhyaṃ tacchāmbhavopāyaśālinaḥ || sivsv_3.5:13 ||* āṇavopāyasādhyaṃ tu yatneneti viśiṣyate || sivsv_3.5:14 ||* ity evaṃ dehaśuddhyādyaiḥ samādhyantaiś ca yā bhavet || sivsv_3.5:15 || * siddhiḥ sā mohavaraṇān nātmajñānād itīryate || sivsv_3.5:16 ||] mohāvaraṇāt siddhiḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * भावनीयानि युक्तेन साधकेनेति शिष्यते ॥ सिव्स्व्_३.५:१ ॥ * प्राणादिवाहिनाडीनां संहारः प्राणसंयमात् ॥ सिव्स्व्_३.५:२ ॥* रेचकादिक्रमोत्पादाद् उदानदहनात्मनि ॥ सिव्स्व्_३.५:३ ॥* मध्यनाड्यां विलीनत्वापादनं तन्मयत्वतः ॥ सिव्स्व्_३.५:४ ॥* भूतानां भूजलादीनां जयो यः स उदीर्यते ॥ सिव्स्व्_३.५:५ ॥* वायवी धारणाङ्गुष्ठे आग्नेयी नाभिमध्यतः ॥ सिव्स्व्_३.५:६ ॥* माहेयी कण्ठदेशे तु वारुणी घण्टिकाश्रिता ॥ सिव्स्व्_३.५:७ ॥* आकाशधारणा मूर्ध्नि सर्वसिद्धिकरी स्मृता ॥ सिव्स्व्_३.५:८ ॥* इति स्वच्छन्दशास्त्रोक्तधारणाभिर् वशीकृतिः ॥ सिव्स्व्_३.५:९ ॥* भूतेभ्यः किल कैवल्यं चित्तप्रत्याहृतिस् ततः ॥ सिव्स्व्_३.५:१० ॥* पृथक्त्वं तदनालिप्तस्वच्छस्वात्मैकरूपता ॥ सिव्स्व्_३.५:११ ॥* भूतसंधान इत्यादिसूत्रोक्तं यत् फलं पुरा ॥ सिव्स्व्_३.५:१२ ॥* अप्रयत्नेन साध्यं तच्छाम्भवोपायशालिनः ॥ सिव्स्व्_३.५:१३ ॥* आणवोपायसाध्यं तु यत्नेनेति विशिष्यते ॥ सिव्स्व्_३.५:१४ ॥* इत्य् एवं देहशुद्ध्याद्यैः समाध्यन्तैश् च या भवेत् ॥ सिव्स्व्_३.५:१५ ॥ * सिद्धिः सा मोहवरणान् नात्मज्ञानाद् इतीर्यते ॥ सिव्स्व्_३.५:१६ ॥] मोहावरणात् सिद्धिः
varttika,3,6,atatīty ata evātmā tataḥ so 'ṇuḥ prakīrtitaḥ,अततीत्य् अत एवात्मा ततः सो ऽणुः प्रकीर्तितः
varttika,3,6,anayor apṛthagbhāvāj jñānī jñāne prakāśate,अनयोर् अपृथग्भावाज् ज्ञानी ज्ञाने प्रकाशते
varttika,3,6,ataś caitaj janyamāyāpraśamāyāsya yoginaḥ,अतश् चैतज् जन्यमायाप्रशमायास्य योगिनः
varttika,3,6,evaṃ dhyānābhidhāno yaḥ saṃhāropāya īritaḥ,एवं ध्यानाभिधानो यः संहारोपाय ईरितः
varttika,3,6,vāyavī dhāraṇāṅguṣṭhe āgneyī nābhimadhyataḥ,वायवी धारणाङ्गुष्ठे आग्नेयी नाभिमध्यतः
varttika,3,6,ālambya jñānaśaktiṃ ca tatsthaṃ caivāsanaṃ labhet,आलम्ब्य ज्ञानशक्तिं च तत्स्थं चैवासनं लभेत्
varttika,3,6,īdṛśo 'yaṃ sadā svātmavimarśāveśitāśayaḥ,ईदृशो ऽयं सदा स्वात्मविमर्शावेशिताशयः
varttika,3,6,bhūmikāgrahaṇasthānaṃ raṅgam āha jagadguruḥ,भूमिकाग्रहणस्थानं रङ्गम् आह जगद्गुरुः
varttika,3,6,saṃplutedaṃpadadvīpe sampūrṇe saṃvidarṇave,संप्लुतेदंपदद्वीपे सम्पूर्णे संविदर्णवे
varttika,3,6,punarjanmādisambandho na kaścid iti kathyate,पुनर्जन्मादिसम्बन्धो न कश्चिद् इति कथ्यते
varttika,3,6,tadā tanmohanāyaiva samuttiṣṭhanti śaktayaḥ,तदा तन्मोहनायैव समुत्तिष्ठन्ति शक्तयः
varttika,3,6,atimānaṃ vivṛṇvānāḥ śarīrādau jaḍe 'pi ca,अतिमानं विवृण्वानाः शरीरादौ जडे ऽपि च
varttika,3,6,turyānandarasenārdrīkuryān madhyadaśām api,तुर्यानन्दरसेनार्द्रीकुर्यान् मध्यदशाम् अपि
varttika,3,6,itthaṃ parapadāviṣṭabuddher vastusvabhāvataḥ,इत्थं परपदाविष्टबुद्धेर् वस्तुस्वभावतः
varttika,3,6,turyāvaṣṭambhato labhyaṃ turyātītam anāmṛśan,तुर्यावष्टम्भतो लभ्यं तुर्यातीतम् अनामृशन्
varttika,3,6,turyāvaṣṭambharasatas turyātītaṃ parāmṛśet,तुर्यावष्टम्भरसतस् तुर्यातीतं परामृशेत्
varttika,3,6,tadaikyasampatpūrṇatvaṃ yogīndrasyeti śiṣyate,तदैक्यसम्पत्पूर्णत्वं योगीन्द्रस्येति शिष्यते
varttika,3,6,yenedaṃ sādhitaṃ yatra tadbhuktyā vinivartate,येनेदं साधितं यत्र तद्भुक्त्या विनिवर्तते
varttika,3,6,śivabhaktisudhāpūrṇe śarīre vṛttir asya yā,शिवभक्तिसुधापूर्णे शरीरे वृत्तिर् अस्य या
varttika,3,6,bhūyobhūyaḥ pare bhāve bhāvanā bhāvyate hi yā,भूयोभूयः परे भावे भावना भाव्यते हि या
varttika,3,6,dīyate ceti yatnena svātmajñānam anuttaram,दीयते चेति यत्नेन स्वात्मज्ञानम् अनुत्तरम्
varttika,3,6,anyas tu śakticakreṇa paratantrīkṛtatvataḥ,अन्यस् तु शक्तिचक्रेण परतन्त्रीकृतत्वतः
varttika,3,6,na paraṃ sṛṣṭyavasthāyām amuṣya parayoginaḥ,न परं सृष्ट्यवस्थायाम् अमुष्य परयोगिनः
varttika,3,6,vikasat saṃkucat sarvaṃ vedyaṃ yat saṃvidātmakam,विकसत् संकुचत् सर्वं वेद्यं यत् संविदात्मकम्
varttika,3,6,tasmiṃl lupte vilupto 'smīty abudhaḥ pratipadyate,तस्मिंल् लुप्ते विलुप्तो ऽस्मीत्य् अबुधः प्रतिपद्यते
varttika,3,6,ahaṃtācchāditatvena sarvam asya prakāśate,अहंताच्छादितत्वेन सर्वम् अस्य प्रकाशते
varttika,3,6,svātantryayogaḥ sahajaḥ prādurasti tadāsya tu,स्वातन्त्र्ययोगः सहजः प्रादुरस्ति तदास्य तु
varttika,3,6,yathābhilāṣanirmeyanirmātṛtvaṃ sphuṭaṃ bhavet,यथाभिलाषनिर्मेयनिर्मातृत्वं स्फुटं भवेत्
varttika,3,6,yataḥ karaṇaśaktyātra śaktiḥ svātantryarūpiṇī,यतः करणशक्त्यात्र शक्तिः स्वातन्त्र्यरूपिणी
varttika,3,6,māyayācchāditenāpi tirodhānasvarūpayā,माययाच्छादितेनापि तिरोधानस्वरूपया
varttika,3,6,evaṃ svānandarūpāsya śaktiḥ svātantryalakṣaṇā,एवं स्वानन्दरूपास्य शक्तिः स्वातन्त्र्यलक्षणा
varttika,3,6,yadā punar maheśānaśaktipātavaśonmiṣat,यदा पुनर् महेशानशक्तिपातवशोन्मिषत्
varttika,3,6,prāpnoti dehapāto 'sya nanv evaṃ jīvasaṃkṣaye,प्राप्नोति देहपातो ऽस्य नन्व् एवं जीवसंक्षये
varttika,3,6,tatsvarūpasamāviṣṭacidānandaghanātmakaḥ,तत्स्वरूपसमाविष्टचिदानन्दघनात्मकः
varttika,3,6,uktam arthaṃ dṛḍhīkartuṃ saṃvādaḥ so 'yam atra tu,उक्तम् अर्थं दृढीकर्तुं संवादः सो ऽयम् अत्र तु
varttika,3,6,madhyaṃ sarvāntaratvena pradhānaṃ viśvabhittikam,मध्यं सर्वान्तरत्वेन प्रधानं विश्वभित्तिकम्
varttika,3,6,nāyaṃ vikalpadaurātmyād bhāsamānam api svataḥ,नायं विकल्पदौरात्म्याद् भासमानम् अपि स्वतः
sutra,3,7,// * [<śivasūtravārtika:> * moho vimohinī māyā tatkṛtāvaraṇāt kila || sivsv_3.6:1 || * pūrvoktadhāraṇādyuktyā siddhiḥ parimitā bhavet || sivsv_3.6:2 ||* tattattattvopabhogātmā na tv asya paracitprathā || sivsv_3.6:3 ||* vinaṣṭamohāveśasya samādhau cāgrataḥ punaḥ || sivsv_3.6:4 ||* madhyamaṃ prāṇam āśritya prāṇāpānapathāntaram || sivsv_3.6:5 ||* ālambya jñānaśaktiṃ ca tatsthaṃ caivāsanaṃ labhet || sivsv_3.6:6 ||* prāṇādisthūlabhāvaṃ tu tyaktvā sūkṣmam athāntaram || sivsv_3.6:7 ||* sūkṣmātītaṃ tu paramaṃ spandanaṃ labhyate yataḥ || sivsv_3.6:8 ||* prāṇāyāmaḥ sa uddiṣṭo yasmān na cyavate punaḥ || sivsv_3.6:9 ||* śabdādiguṇavṛttir yā cetasā hy anubhūyate || sivsv_3.6:10 ||* tyaktvā tāṃ paramaṃ dhāma praviśet tatsvacetasā || sivsv_3.6:11 ||* pratyāhāra iti prokto bhavapāśanikṛntanaḥ || sivsv_3.6:12 ||* dhīguṇān samatikramya nirdhyeyaṃ cāvyayaṃ vibhum || sivsv_3.6:13 ||* dhyātvā dhyeyaṃ svasaṃvedyaṃ dhyānaṃ tac ca vidur budhāḥ || sivsv_3.6:14 ||* dhāraṇā paramātmatvaṃ dhāryate yena sarvadā || sivsv_3.6:15 ||* dhāraṇā sā vinirdiṣṭā bhavabandhavināśinī || sivsv_3.6:16 ||* svaparastheṣu bhūteṣu jagaty asmin samānadhīḥ || sivsv_3.6:17 ||* śivo 'ham advitīyo 'haṃ samādhiḥ sa paraḥ smṛtaḥ || sivsv_3.6:18 ||* ity evaṃ mṛtyujittantrabhaṭṭārakanirūpitaiḥ || sivsv_3.6:19 ||* prāṇasaṃyamanārambhaiḥ samādhyantaiḥ kramair api || sivsv_3.6:20 || * paratattvasamāveśo bhavaty eveti kathyate || sivsv_3.6:21 ||] mohajayād anantābhogāt sahajavidyājayaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * मोहो विमोहिनी माया तत्कृतावरणात् किल ॥ सिव्स्व्_३.६:१ ॥ * पूर्वोक्तधारणाद्युक्त्या सिद्धिः परिमिता भवेत् ॥ सिव्स्व्_३.६:२ ॥* तत्तत्तत्त्वोपभोगात्मा न त्व् अस्य परचित्प्रथा ॥ सिव्स्व्_३.६:३ ॥* विनष्टमोहावेशस्य समाधौ चाग्रतः पुनः ॥ सिव्स्व्_३.६:४ ॥* मध्यमं प्राणम् आश्रित्य प्राणापानपथान्तरम् ॥ सिव्स्व्_३.६:५ ॥* आलम्ब्य ज्ञानशक्तिं च तत्स्थं चैवासनं लभेत् ॥ सिव्स्व्_३.६:६ ॥* प्राणादिस्थूलभावं तु त्यक्त्वा सूक्ष्मम् अथान्तरम् ॥ सिव्स्व्_३.६:७ ॥* सूक्ष्मातीतं तु परमं स्पन्दनं लभ्यते यतः ॥ सिव्स्व्_३.६:८ ॥* प्राणायामः स उद्दिष्टो यस्मान् न च्यवते पुनः ॥ सिव्स्व्_३.६:९ ॥* शब्दादिगुणवृत्तिर् या चेतसा ह्य् अनुभूयते ॥ सिव्स्व्_३.६:१० ॥* त्यक्त्वा तां परमं धाम प्रविशेत् तत्स्वचेतसा ॥ सिव्स्व्_३.६:११ ॥* प्रत्याहार इति प्रोक्तो भवपाशनिकृन्तनः ॥ सिव्स्व्_३.६:१२ ॥* धीगुणान् समतिक्रम्य निर्ध्येयं चाव्ययं विभुम् ॥ सिव्स्व्_३.६:१३ ॥* ध्यात्वा ध्येयं स्वसंवेद्यं ध्यानं तच् च विदुर् बुधाः ॥ सिव्स्व्_३.६:१४ ॥* धारणा परमात्मत्वं धार्यते येन सर्वदा ॥ सिव्स्व्_३.६:१५ ॥* धारणा सा विनिर्दिष्टा भवबन्धविनाशिनी ॥ सिव्स्व्_३.६:१६ ॥* स्वपरस्थेषु भूतेषु जगत्य् अस्मिन् समानधीः ॥ सिव्स्व्_३.६:१७ ॥* शिवो ऽहम् अद्वितीयो ऽहं समाधिः स परः स्मृतः ॥ सिव्स्व्_३.६:१८ ॥* इत्य् एवं मृत्युजित्तन्त्रभट्टारकनिरूपितैः ॥ सिव्स्व्_३.६:१९ ॥* प्राणसंयमनारम्भैः समाध्यन्तैः क्रमैर् अपि ॥ सिव्स्व्_३.६:२० ॥ * परतत्त्वसमावेशो भवत्य् एवेति कथ्यते ॥ सिव्स्व्_३.६:२१ ॥] मोहजयाद् अनन्ताभोगात् सहजविद्याजयः
varttika,3,7,ātmanaś cātanaṃ nāsti saṃvidekasvarūpiṇaḥ,आत्मनश् चातनं नास्ति संविदेकस्वरूपिणः
varttika,3,7,ity uktanītyā jñānaṃ ca svasvarūpaprakāśakam,इत्य् उक्तनीत्या ज्ञानं च स्वस्वरूपप्रकाशकम्
varttika,3,7,evam etat pradhānāṃś ca prāṇāyāmapuraḥsarān,एवम् एतत् प्रधानांश् च प्राणायामपुरःसरान्
varttika,3,7,māheyī kaṇṭhadeśe tu vāruṇī ghaṇṭikāśritā,माहेयी कण्ठदेशे तु वारुणी घण्टिकाश्रिता
varttika,3,7,prāṇādisthūlabhāvaṃ tu tyaktvā sūkṣmam athāntaram,प्राणादिस्थूलभावं तु त्यक्त्वा सूक्ष्मम् अथान्तरम्
varttika,3,7,nirastasakalopāyo nimajjati yathāsukham,निरस्तसकलोपायो निमज्जति यथासुखम्
varttika,3,7,paśuvatsādhakam api pramattaṃ mohayanty amūḥ,पशुवत्साधकम् अपि प्रमत्तं मोहयन्त्य् अमूः
varttika,3,7,jāgrad ityādisūtreṇa pūrvam udyamavattayā,जाग्रद् इत्यादिसूत्रेण पूर्वम् उद्यमवत्तया
varttika,3,7,yadā bhūyaḥ prasaraṇaṃ yogino jāyate tadā,यदा भूयः प्रसरणं योगिनो जायते तदा
varttika,3,7,pūrvāparātmanoḥ koṭyoḥ saṃvedye turyamātrake,पूर्वापरात्मनोः कोट्योः संवेद्ये तुर्यमात्रके
varttika,3,7,evam udyatsamāveśaprakarṣaḥ sādhakarṣabhaḥ,एवम् उद्यत्समावेशप्रकर्षः साधकर्षभः
varttika,3,7,anekabhāvikaṃ karma dagdhaṃ bījam ivāgninā,अनेकभाविकं कर्म दग्धं बीजम् इवाग्निना
varttika,3,7,vratam etad anuṣṭheyaṃ na tucchaṃ tasya dhāraṇam,व्रतम् एतद् अनुष्ठेयं न तुच्छं तस्य धारणम्
varttika,3,7,japaḥ so 'tra svayaṃ nādo mantrātmā japya īdṛśaḥ,जपः सो ऽत्र स्वयं नादो मन्त्रात्मा जप्य ईदृशः
varttika,3,7,kṛpayā svātmaśiṣyebhyas tad anenaiva dīyate,कृपया स्वात्मशिष्येभ्यस् तद् अनेनैव दीयते
varttika,3,7,svātmany evāsamarthaḥ san katham anyān prabodhayet,स्वात्मन्य् एवासमर्थः सन् कथम् अन्यान् प्रबोधयेत्
varttika,3,7,svaśaktipracayo viśvaṃ yāvat tatpṛṣṭhapātinau,स्वशक्तिप्रचयो विश्वं यावत् तत्पृष्ठपातिनौ
varttika,3,7,anyathā tasya vedyasya vedanānupapattitaḥ,अन्यथा तस्य वेद्यस्य वेदनानुपपत्तितः
varttika,3,7,na tu yo 'ntarmukho bhāvaḥ sarvajñatvaguṇāspadam,न तु यो ऽन्तर्मुखो भावः सर्वज्ञत्वगुणास्पदम्
varttika,3,7,yogino laukikasyeva sukhādy eva na kevalam,योगिनो लौकिकस्येव सुखाद्य् एव न केवलम्
varttika,3,7,na caitad apy asaṃbhāvyaṃ sraṣṭṛtvaṃ yogino yataḥ,न चैतद् अप्य् असंभाव्यं स्रष्टृत्वं योगिनो यतः
varttika,3,7,pramātur bodharūpasya sāraṃ tasmāt svamāyayā,प्रमातुर् बोधरूपस्य सारं तस्मात् स्वमायया
varttika,3,7,tattadviṣayabhogeṣu vidyudvatsphuratā kṣaṇam,तत्तद्विषयभोगेषु विद्युद्वत्स्फुरता क्षणम्
varttika,3,7,yatheṣṭabhāvanirmāṇakāriṇī bhavati sphuṭam,यथेष्टभावनिर्माणकारिणी भवति स्फुटम्
varttika,3,7,ātmīyam eva vimṛśan nāste rūpaṃ tadāsya tu,आत्मीयम् एव विमृशन् नास्ते रूपं तदास्य तु
varttika,3,7,nāsau kadāpi kasyāpi dṛśyate 'trāpi yoginaḥ,नासौ कदापि कस्यापि दृश्यते ऽत्रापि योगिनः
varttika,3,7,tata eva paraḥ pūrṇaḥ samyak tanmayatāṃ gataḥ,तत एव परः पूर्णः सम्यक् तन्मयतां गतः
varttika,3,7,yā sā śaktiḥ parā sūkṣmā vyāpinī nirmalā śivā,या सा शक्तिः परा सूक्ष्मा व्यापिनी निर्मला शिवा
varttika,3,7,parāmarśamayaṃ rūpam uttīrṇaṃ tasya saṃyamāt,परामर्शमयं रूपम् उत्तीर्णं तस्य संयमात्
varttika,3,7,vimraṣṭuṃ kṣama ity asya proktopāyakrameṇa tat,विम्रष्टुं क्षम इत्य् अस्य प्रोक्तोपायक्रमेण तत्
sutra,3,8,// * [<śivasūtravārtika:> * moho māyā nijākhyātis tajjayāt tatparābhavāt || sivsv_3.7:1 || * udyamārkotthito 'nantaḥ saṃskārapraśamāvadhiḥ || sivsv_3.7:2 ||* ābhogo yasya vistāra īdṛśād darśitātmanaḥ || sivsv_3.7:3 ||* bhavet sahajavidyāyā jayo lābho yoginaḥ || sivsv_3.7:4 || * evaṃ mohajayopāttaśuddhavidyāmahodayaḥ || sivsv_3.7:5 ||] jāgrad dvitīyakaraḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * मोहो माया निजाख्यातिस् तज्जयात् तत्पराभवात् ॥ सिव्स्व्_३.७:१ ॥ * उद्यमार्कोत्थितो ऽनन्तः संस्कारप्रशमावधिः ॥ सिव्स्व्_३.७:२ ॥* आभोगो यस्य विस्तार ईदृशाद् दर्शितात्मनः ॥ सिव्स्व्_३.७:३ ॥* भवेत् सहजविद्याया जयो लाभो योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.७:४ ॥ * एवं मोहजयोपात्तशुद्धविद्यामहोदयः ॥ सिव्स्व्_३.७:५ ॥] जाग्रद् द्वितीयकरः
varttika,3,8,ataś caitanyam ātmeti dhīkriyātmakam ātmanaḥ,अतश् चैतन्यम् आत्मेति धीक्रियात्मकम् आत्मनः
varttika,3,8,ātmavat tat kathaṃ tasya bandhakatvaprasaṅgitā,आत्मवत् तत् कथं तस्य बन्धकत्वप्रसङ्गिता
varttika,3,8,anyān samādhiparyantān upāyān darśayaty asau,अन्यान् समाधिपर्यन्तान् उपायान् दर्शयत्य् असौ
varttika,3,8,ākāśadhāraṇā mūrdhni sarvasiddhikarī smṛtā,आकाशधारणा मूर्ध्नि सर्वसिद्धिकरी स्मृता
varttika,3,8,sūkṣmātītaṃ tu paramaṃ spandanaṃ labhyate yataḥ,सूक्ष्मातीतं तु परमं स्पन्दनं लभ्यते यतः
varttika,3,8,dehādibroḍanenaiva tanmayībhavati sphuṭam,देहादिब्रोडनेनैव तन्मयीभवति स्फुटम्
varttika,3,8,tasmād bhāvyaṃ sadānena sāvadhānena yoginā,तस्माद् भाव्यं सदानेन सावधानेन योगिना
varttika,3,8,śakticakrānusaṃdhānaśālinaḥ parayoginaḥ,शक्तिचक्रानुसंधानशालिनः परयोगिनः
varttika,3,8,āste yogī tadāmuṣya tāvan mātreṇa tuṣyataḥ,आस्ते योगी तदामुष्य तावन् मात्रेण तुष्यतः
varttika,3,8,bhaviṣyad api saṃruddhaṃ yenedaṃ tad dhi bhogataḥ,भविष्यद् अपि संरुद्धं येनेदं तद् धि भोगतः
varttika,3,8,evaṃvidhasya tasyāsya yā yā svālāparūpiṇī,एवंविधस्य तस्यास्य या या स्वालापरूपिणी
varttika,3,8,ṣaṭśatāni divārātraṃ sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ,षट्शतानि दिवारात्रं सहस्राण्य् एकविंशतिः
varttika,3,8,evaṃ samyagvrataṃ proktaṃ japaṃ caryā ca pālayan,एवं सम्यग्व्रतं प्रोक्तं जपं चर्या च पालयन्
varttika,3,8,yac chabdāpekṣayā sūtre tac chabdo 'dhyāhṛtaḥ svayam,यच् छब्दापेक्षया सूत्रे तच् छब्दो ऽध्याहृतः स्वयम्
varttika,3,8,nanu sṛṣṭisthitidhvaṃseṣv evam anyonyabhediṣu,ननु सृष्टिस्थितिध्वंसेष्व् एवम् अन्योन्यभेदिषु
varttika,3,8,tasya lopaḥ kadācit syād anyasyānupalambhanāt,तस्य लोपः कदाचित् स्याद् अन्यस्यानुपलम्भनात्
varttika,3,8,atikrāntamahāmohākrāntadehādyahaṃkṛtiḥ,अतिक्रान्तमहामोहाक्रान्तदेहाद्यहंकृतिः
varttika,3,8,tirohitāyāḥ svātantryaśakter uttejanaṃ prati,तिरोहितायाः स्वातन्त्र्यशक्तेर् उत्तेजनं प्रति
varttika,3,8,anuprāṇanam ādadhyād avadhānena sādhakaḥ,अनुप्राणनम् आदध्याद् अवधानेन साधकः
varttika,3,8,yadā punar asau yogī proktāṃ turyātmikāṃ daśām,यदा पुनर् असौ योगी प्रोक्तां तुर्यात्मिकां दशाम्
varttika,3,8,abhāvād abhilāṣasya na bahirgatir āpatet,अभावाद् अभिलाषस्य न बहिर्गतिर् आपतेत्
varttika,3,8,tasmāt kathaṃ tadārūḍhapramitiḥ sādhako bhavet,तस्मात् कथं तदारूढप्रमितिः साधको भवेत्
varttika,3,8,bhūtakañcukitāpy asya tadaiva na nivartate,भूतकञ्चुकिताप्य् अस्य तदैव न निवर्तते
varttika,3,8,śakticakrasya jananī parānandāmṛtātmikā,शक्तिचक्रस्य जननी परानन्दामृतात्मिका
varttika,3,8,nibhālanaprakarṣotthāt svātmabuddhivimarśanāt,निभालनप्रकर्षोत्थात् स्वात्मबुद्धिविमर्शनात्
varttika,3,8,śivatvaṃ vyaktim etīti śivenodīritaṃ śivam,शिवत्वं व्यक्तिम् एतीति शिवेनोदीरितं शिवम्
sutra,3,9,// * [<śivasūtravārtika:> * bhaktvaivaṃ sahajāṃ vidyāṃ tadekatvāvalambane || sivsv_3.8:1 || * jāgarūkaḥ sadā yogī jāgrad ity ayam ucyate || sivsv_3.8:2 ||* saṃpūrṇāhaṃvimarśātmasvāhaṃtāpekṣayā jagat || sivsv_3.8:3 ||* dvitīyam idam ākāraṃ karo yasya svadīdhitiḥ || sivsv_3.8:4 ||* tathābhūto bhavaty eṣa svakarībhūtaviṣṭapaḥ || sivsv_3.8:5 || * īdṛśo 'yaṃ sadā svātmavimarśāveśitāśayaḥ || sivsv_3.8:6 ||] nartaka ātmā,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * भक्त्वैवं सहजां विद्यां तदेकत्वावलम्बने ॥ सिव्स्व्_३.८:१ ॥ * जागरूकः सदा योगी जाग्रद् इत्य् अयम् उच्यते ॥ सिव्स्व्_३.८:२ ॥* संपूर्णाहंविमर्शात्मस्वाहंतापेक्षया जगत् ॥ सिव्स्व्_३.८:३ ॥* द्वितीयम् इदम् आकारं करो यस्य स्वदीधितिः ॥ सिव्स्व्_३.८:४ ॥* तथाभूतो भवत्य् एष स्वकरीभूतविष्टपः ॥ सिव्स्व्_३.८:५ ॥ * ईदृशो ऽयं सदा स्वात्मविमर्शावेशिताशयः ॥ सिव्स्व्_३.८:६ ॥] नर्तक आत्मा
varttika,3,9,viśvasvabhāvabhūtaṃ tat tāttvikaṃ rūpam īritam,विश्वस्वभावभूतं तत् तात्त्विकं रूपम् ईरितम्
varttika,3,9,ity āśaṅkyāha yady evaṃ prasannāt parameśvarāt,इत्य् आशङ्क्याह यद्य् एवं प्रसन्नात् परमेश्वरात्
varttika,3,9,iti svacchandaśāstroktadhāraṇābhir vaśīkṛtiḥ,इति स्वच्छन्दशास्त्रोक्तधारणाभिर् वशीकृतिः
varttika,3,9,prāṇāyāmaḥ sa uddiṣṭo yasmān na cyavate punaḥ,प्राणायामः स उद्दिष्टो यस्मान् न च्यवते पुनः
varttika,3,9,ity evam āṇavopāyāsāditān mohanirjayāt,इत्य् एवम् आणवोपायासादितान् मोहनिर्जयात्
varttika,3,9,uktaṃ sāmānyato jñānādhiṣṭhānaṃ mātṛkety ataḥ,उक्तं सामान्यतो ज्ञानाधिष्ठानं मातृकेत्य् अतः
varttika,3,9,svarasaprasarajjāgratsvapnasauṣuptabhūmiṣu,स्वरसप्रसरज्जाग्रत्स्वप्नसौषुप्तभूमिषु
varttika,3,9,ity uktanītyā prārabdhaprāptabhogopabhogabhūḥ,इत्य् उक्तनीत्या प्रारब्धप्राप्तभोगोपभोगभूः
varttika,3,9,japo devyāḥ samuddiṣṭaḥ sulabho durlabho jaḍaiḥ,जपो देव्याः समुद्दिष्टः सुलभो दुर्लभो जडैः
varttika,3,9,śivatulyaḥ sadā svātmaśivārādhanatatparaḥ,शिवतुल्यः सदा स्वात्मशिवाराधनतत्परः
varttika,3,9,caśabdo hy arthavācy atra yasmāj jñānaprabodhane,चशब्दो ह्य् अर्थवाच्य् अत्र यस्माज् ज्ञानप्रबोधने
varttika,3,9,anyathātvaṃ samāyātaṃ svasvarūpasya yoginaḥ,अन्यथात्वं समायातं स्वस्वरूपस्य योगिनः
varttika,3,9,iti śrīspandaśāstroktanītyā tasyāsya yoginaḥ,इति श्रीस्पन्दशास्त्रोक्तनीत्या तस्यास्य योगिनः
varttika,3,9,lokavatsukhaduḥkhābhyāṃ kathaṃ spṛśyeta yogirāṭ,लोकवत्सुखदुःखाभ्यां कथं स्पृश्येत योगिराट्
varttika,3,9,tenaiva jīvitenāpi jīvitasya nijātmanaḥ,तेनैव जीवितेनापि जीवितस्य निजात्मनः
varttika,3,9,āntarīṃ nāmṛśaty antas tadā dehādyahaṃkṛteḥ,आन्तरीं नामृशत्य् अन्तस् तदा देहाद्यहंकृतेः
varttika,3,9,api tūktacarasvātmārāmataiveti kathyate,अपि तूक्तचरस्वात्मारामतैवेति कथ्यते
varttika,3,9,ity āśaṅkyottaraṃ vakti bhagavān viśvadaiśikaḥ,इत्य् आशङ्क्योत्तरं वक्ति भगवान् विश्वदैशिकः
varttika,3,9,kasmād ity api śaṅkāyām uttaraṃ vakti śaṃkaraḥ,कस्माद् इत्य् अपि शङ्कायाम् उत्तरं वक्ति शंकरः
varttika,3,9,mahāghoreśvarī caṇḍā sṛṣṭisaṃhārakārikā,महाघोरेश्वरी चण्डा सृष्टिसंहारकारिका
varttika,3,9,kim atra saṃyame vācyam iyam eva samāhitiḥ,किम् अत्र संयमे वाच्यम् इयम् एव समाहितिः
varttika,3,9,ity unmeṣas tṛtīyo 'yam āṇavopāyasūcakaḥ,इत्य् उन्मेषस् तृतीयो ऽयम् आणवोपायसूचकः
sutra,3,10,// * [<śivasūtravārtika:> * nṛtyaty antaḥparicchannasvasvarūpāvalambanāḥ || sivsv_3.9:1 || * svecchayā svātmacidbhittau svaparispandalīlayā || sivsv_3.9:2 ||* jāgarāsvapnasauṣuptarūpās tās tāḥ svabhūmikāḥ || sivsv_3.9:3 ||* ābhāsayati yat tasmād ātmā nartaka ucyate || sivsv_3.9:4 ||* evaṃvidhajagannāṭyanartakasyāsya yoginaḥ || sivsv_3.9:5 || * bhūmikāgrahaṇasthānaṃ raṅgam āha jagadguruḥ || sivsv_3.9:6 ||] raṅgo 'ntarātmā,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * नृत्यत्य् अन्तःपरिच्छन्नस्वस्वरूपावलम्बनाः ॥ सिव्स्व्_३.९:१ ॥ * स्वेच्छया स्वात्मचिद्भित्तौ स्वपरिस्पन्दलीलया ॥ सिव्स्व्_३.९:२ ॥* जागरास्वप्नसौषुप्तरूपास् तास् ताः स्वभूमिकाः ॥ सिव्स्व्_३.९:३ ॥* आभासयति यत् तस्माद् आत्मा नर्तक उच्यते ॥ सिव्स्व्_३.९:४ ॥* एवंविधजगन्नाट्यनर्तकस्यास्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.९:५ ॥ * भूमिकाग्रहणस्थानं रङ्गम् आह जगद्गुरुः ॥ सिव्स्व्_३.९:६ ॥] रङ्गो ऽन्तरात्मा
varttika,3,10,idānīm etadīyena svātantryeṇāvabhāsitāt,इदानीम् एतदीयेन स्वातन्त्र्येणावभासितात्
varttika,3,10,pratyabhijñā bhavaty eṣā tadā satyaṃ tvadīritam,प्रत्यभिज्ञा भवत्य् एषा तदा सत्यं त्वदीरितम्
varttika,3,10,bhūtebhyaḥ kila kaivalyaṃ cittapratyāhṛtis tataḥ,भूतेभ्यः किल कैवल्यं चित्तप्रत्याहृतिस् ततः
varttika,3,10,śabdādiguṇavṛttir yā cetasā hy anubhūyate,शब्दादिगुणवृत्तिर् या चेतसा ह्य् अनुभूयते
varttika,3,10,unmajjacchuddhavidyātmaśāktāveśaprakarṣataḥ,उन्मज्जच्छुद्धविद्यात्मशाक्तावेशप्रकर्षतः
varttika,3,10,idaṃ tu prāptatattvo 'pi pramādyan sādhakaḥ punaḥ,इदं तु प्राप्ततत्त्वो ऽपि प्रमाद्यन् साधकः पुनः
varttika,3,10,udīritaḥ svatoniryatturyaprasarasambhavaḥ,उदीरितः स्वतोनिर्यत्तुर्यप्रसरसम्भवः
varttika,3,10,kalevarasthitis tasya kartavyety upadiśyate,कलेवरस्थितिस् तस्य कर्तव्येत्य् उपदिश्यते
varttika,3,10,ity uktanītyā sā sarvasvātmeśāmarśasampadaḥ,इत्य् उक्तनीत्या सा सर्वस्वात्मेशामर्शसम्पदः
varttika,3,10,ayam eva mahāyogī mahāmantradhuraṃdharaḥ,अयम् एव महायोगी महामन्त्रधुरंधरः
varttika,3,10,yogī hetus tato dānam ātmajñānam itīritam,योगी हेतुस् ततो दानम् आत्मज्ञानम् इतीरितम्
varttika,3,10,ity āśaṅkānivṛttyarthaṃ sūtram āha maheśvaraḥ,इत्य् आशङ्कानिवृत्त्यर्थं सूत्रम् आह महेश्वरः
varttika,3,10,anirāsaḥ svasaṃvettṛbhāvād apracyutir nijāt,अनिरासः स्वसंवेत्तृभावाद् अप्रच्युतिर् निजात्
varttika,3,10,udañcaccitpramātṛtvanyañcatpuryaṣṭakasthiteḥ,उदञ्चच्चित्प्रमातृत्वन्यञ्चत्पुर्यष्टकस्थितेः
varttika,3,10,samyaguttejanaṃ kuryād yenāsau tanmayo bhavet,सम्यगुत्तेजनं कुर्याद् येनासौ तन्मयो भवेत्
varttika,3,10,apūrṇamanyatārūpād asyāṇavamalātmanaḥ,अपूर्णमन्यतारूपाद् अस्याणवमलात्मनः
varttika,3,10,trivahaṃ trividhaṃ triṣṭhaṃ balāt kālaṃ prakarṣati,त्रिवहं त्रिविधं त्रिष्ठं बलात् कालं प्रकर्षति
varttika,3,10,dedīpyamānā sarvāsu daśāsv antarnirantaram,देदीप्यमाना सर्वासु दशास्व् अन्तर्निरन्तरम्
varttika,3,10,iti śrīśivasūtrāṇāṃ rahasyārthopabṛṃhitam,इति श्रीशिवसूत्राणां रहस्यार्थोपबृंहितम्
sutra,3,11,// * [<śivasūtravārtika:> * rajyate 'smin jagannāṭyakrīḍākautukinātmanā || sivsv_3.10:1 || * iti raṅgo 'ntarātmeti jīvaḥ puryaṣṭakātmakaḥ || sivsv_3.10:2 ||* yogī kṛtapadas tatra svendriyaspandalīlayā || sivsv_3.10:3 ||* sadāśivādikṣityantajagannāṭyaṃ prakāśayet || sivsv_3.10:4 || * dehāntaraṅge raṅge 'smin nṛtyataḥ svāntarātmani || sivsv_3.10:5 ||] prekṣakāṇīndriyāṇi,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * रज्यते ऽस्मिन् जगन्नाट्यक्रीडाकौतुकिनात्मना ॥ सिव्स्व्_३.१०:१ ॥ * इति रङ्गो ऽन्तरात्मेति जीवः पुर्यष्टकात्मकः ॥ सिव्स्व्_३.१०:२ ॥* योगी कृतपदस् तत्र स्वेन्द्रियस्पन्दलीलया ॥ सिव्स्व्_३.१०:३ ॥* सदाशिवादिक्षित्यन्तजगन्नाट्यं प्रकाशयेत् ॥ सिव्स्व्_३.१०:४ ॥ * देहान्तरङ्गे रङ्गे ऽस्मिन् नृत्यतः स्वान्तरात्मनि ॥ सिव्स्व्_३.१०:५ ॥] प्रेक्षकाणीन्द्रियाणि
varttika,3,11,saṃkocād aṇutāyogāc cittam ātmeti lakṣitam,संकोचाद् अणुतायोगाच् चित्तम् आत्मेति लक्षितम्
varttika,3,11,tanmāyāśaktito naiṣa vimarśo 'sya yadā tadā,तन्मायाशक्तितो नैष विमर्शो ऽस्य यदा तदा
varttika,3,11,pṛthaktvaṃ tadanāliptasvacchasvātmaikarūpatā,पृथक्त्वं तदनालिप्तस्वच्छस्वात्मैकरूपता
varttika,3,11,tyaktvā tāṃ paramaṃ dhāma praviśet tatsvacetasā,त्यक्त्वा तां परमं धाम प्रविशेत् तत्स्वचेतसा
varttika,3,11,ātmīkṛtaparānandahradagāḍhāvagāhanāt,आत्मीकृतपरानन्दह्रदगाढावगाहनात्
varttika,3,11,paśvadhiṣṭhānabhūtābhir mohyate mātṛbhis tv iti,पश्वधिष्ठानभूताभिर् मोह्यते मातृभिस् त्व् इति
varttika,3,11,tritayetyādisūtreṇa śāmbhavopāyasādhitāt,त्रितयेत्यादिसूत्रेण शाम्भवोपायसाधितात्
varttika,3,11,janipālanadharmatvāj japa ity abhidhīyate,जनिपालनधर्मत्वाज् जप इत्य् अभिधीयते
varttika,3,11,antevāsijanasyāntas tattvatas tattvabodhakaḥ,अन्तेवासिजनस्यान्तस् तत्त्वतस् तत्त्वबोधकः
varttika,3,11,ity evam avipasthasya jñāhetor asya yoginaḥ,इत्य् एवम् अविपस्थस्य ज्ञाहेतोर् अस्य योगिनः
varttika,3,11,udyatturyacamatkārād upalabdhṛsvabhāvataḥ,उद्यत्तुर्यचमत्काराद् उपलब्धृस्वभावतः
varttika,3,11,yato na tatsukhādyantas tata evaiṣa sādhakaḥ,यतो न तत्सुखाद्यन्तस् तत एवैष साधकः
varttika,3,11,turyānuprāṇanaṃ proktaṃ jāgarādau purā triṣu,तुर्यानुप्राणनं प्रोक्तं जागरादौ पुरा त्रिषु
varttika,3,11,iti vājasaneyāyām iyam eva citiḥ parā,इति वाजसनेयायाम् इयम् एव चितिः परा
varttika,3,11,nirvyutthānāvadhānena yoginaivānubhūyate,निर्व्युत्थानावधानेन योगिनैवानुभूयते
varttika,3,11,prāguktavārttikāṃśena sahitaṃ vārttikāntaram,प्रागुक्तवार्त्तिकांशेन सहितं वार्त्तिकान्तरम्
sutra,3,12,// * [<śivasūtravārtika:> * prekṣakāṇīti saṃsāranāṭyaprākaṭyakṛd vapuḥ || sivsv_3.11:1 || * cakṣurādīndriyāṇy antaś camatkurvanti yoginaḥ || sivsv_3.11:2 || * ity evaṃ prekṣakībhūtasvākṣacakrasya yoginaḥ || sivsv_3.11:3 ||] dhīvaśāt sattvasiddhiḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्रेक्षकाणीति संसारनाट्यप्राकट्यकृद् वपुः ॥ सिव्स्व्_३.११:१ ॥ * चक्षुरादीन्द्रियाण्य् अन्तश् चमत्कुर्वन्ति योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.११:२ ॥ * इत्य् एवं प्रेक्षकीभूतस्वाक्षचक्रस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.११:३ ॥] धीवशात् सत्त्वसिद्धिः
varttika,3,12,iti pūrvāparādeśavaiṣamyaṃ nāsti kiṃcana,इति पूर्वापरादेशवैषम्यं नास्ति किंचन
varttika,3,12,bhūtasaṃdhāna ityādisūtroktaṃ yat phalaṃ purā,भूतसंधान इत्यादिसूत्रोक्तं यत् फलं पुरा
varttika,3,12,pratyāhāra iti prokto bhavapāśanikṛntanaḥ,प्रत्याहार इति प्रोक्तो भवपाशनिकृन्तनः
varttika,3,12,prasphuracchāmbhavāvaśavaibhavaḥ sādhakottamaḥ,प्रस्फुरच्छाम्भवावशवैभवः साधकोत्तमः
varttika,3,12,yata evam ataḥ śuddhavidyā prāptāpi yuktibhiḥ,यत एवम् अतः शुद्धविद्या प्राप्तापि युक्तिभिः
varttika,3,12,haṭhapākakramāj jāgratsvapnasauṣuptasaṃhṛtiḥ,हठपाकक्रमाज् जाग्रत्स्वप्नसौषुप्तसंहृतिः
varttika,3,12,athedṛgvidhayogīndraviṣayāpi ca yā kathā,अथेदृग्विधयोगीन्द्रविषयापि च या कथा
varttika,3,12,ity āha bhagavān īśo nityānugrahakārakaḥ,इत्य् आह भगवान् ईशो नित्यानुग्रहकारकः
varttika,3,12,nirāse tasya sṛṣṭyādeḥ sṛjyasyāpy aprakāśanāt,निरासे तस्य सृष्ट्यादेः सृज्यस्याप्य् अप्रकाशनात्
varttika,3,12,caturtham iti sūtreṇa tripadetyādināmunā,चतुर्थम् इति सूत्रेण त्रिपदेत्यादिनामुना
varttika,3,12,svātantryeṇāvaruhya prāk prāṇarūpe pramātari,स्वातन्त्र्येणावरुह्य प्राक् प्राणरूपे प्रमातरि
varttika,3,12,mayy āveśya mano ye māṃ nityayuktā upāsate,मय्य् आवेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते
varttika,3,12,akhaṇḍasaṃvitsāmrājyayauvarājyādhikāriṇām,अखण्डसंवित्साम्राज्ययौवराज्याधिकारिणाम्
sutra,3,13,// * [<śivasūtravārtika:> * dhīs tāttvikasvacidrūpavimarśakuśalā matiḥ || sivsv_3.12:1 || * tadvaśād eva sattvasya spandasyāntarvivartinaḥ || sivsv_3.12:2 ||* sphurattārūpiṇaḥ siddhir abhivyaktiḥ sphuṭaṃ bhavet || sivsv_3.12:3 || * evaṃ nijasphurattātmasattvāsādanavaibhavāt || sivsv_3.12:4 ||] siddhaḥ svatantrabhāvaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * धीस् तात्त्विकस्वचिद्रूपविमर्शकुशला मतिः ॥ सिव्स्व्_३.१२:१ ॥ * तद्वशाद् एव सत्त्वस्य स्पन्दस्यान्तर्विवर्तिनः ॥ सिव्स्व्_३.१२:२ ॥* स्फुरत्तारूपिणः सिद्धिर् अभिव्यक्तिः स्फुटं भवेत् ॥ सिव्स्व्_३.१२:३ ॥ * एवं निजस्फुरत्तात्मसत्त्वासादनवैभवात् ॥ सिव्स्व्_३.१२:४ ॥] सिद्धः स्वतन्त्रभावः
varttika,3,13,asya cittasvarūpasya dehāder ātmanas tv aṇoḥ,अस्य चित्तस्वरूपस्य देहादेर् आत्मनस् त्व् अणोः
varttika,3,13,aprayatnena sādhyaṃ tacchāmbhavopāyaśālinaḥ,अप्रयत्नेन साध्यं तच्छाम्भवोपायशालिनः
varttika,3,13,dhīguṇān samatikramya nirdhyeyaṃ cāvyayaṃ vibhum,धीगुणान् समतिक्रम्य निर्ध्येयं चाव्ययं विभुम्
varttika,3,13,bahvībhiḥ sā punar mauḍhyādy athāsya na vinaśyati,बह्वीभिः सा पुनर् मौढ्याद्य् अथास्य न विनश्यति
varttika,3,13,darśitānena sūtreṇa tv āṇavopāyayuktitaḥ,दर्शितानेन सूत्रेण त्व् आणवोपाययुक्तितः
varttika,3,13,japaḥ so 'pi janasyokto janipālanayogataḥ,जपः सो ऽपि जनस्योक्तो जनिपालनयोगतः
varttika,3,13,viśvasṛṣṭisthitidhvaṃseṣv aprakampasya yoginaḥ,विश्वसृष्टिस्थितिध्वंसेष्व् अप्रकम्पस्य योगिनः
varttika,3,13,jāgarādyādimadhyāntaparvasv iti viśiṣyate,जागराद्यादिमध्यान्तपर्वस्व् इति विशिष्यते
varttika,3,13,candrabhāskaravahnyātmanāḍītritayavāhinam,चन्द्रभास्करवह्न्यात्मनाडीत्रितयवाहिनम्
varttika,3,13,śraddhayā parayopetās te me yuktatamā matāḥ,श्रद्धया परयोपेतास् ते मे युक्ततमा मताः
varttika,3,13,parākramahaṭhākrāntaṣaṭtriṃśattattvasampadām,पराक्रमहठाक्रान्तषट्त्रिंशत्तत्त्वसम्पदाम्
sutra,3,14,// * [<śivasūtravārtika:> * siddhaḥ sampanna evāsya bhavet paramayoginaḥ || sivsv_3.13:1 || * svatantrabhāvaḥ sahajajñatvakartṛtvalakṣaṇaḥ || sivsv_3.13:2 ||* svātantryaṃ vaśino viśvasvavaśīkaraṇakṣamam || sivsv_3.13:3 || * svatantrabhāva evāsya svānandabharitātmanaḥ || sivsv_3.13:4 ||] yathā tatra tathānyatra,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * सिद्धः सम्पन्न एवास्य भवेत् परमयोगिनः ॥ सिव्स्व्_३.१३:१ ॥ * स्वतन्त्रभावः सहजज्ञत्वकर्तृत्वलक्षणः ॥ सिव्स्व्_३.१३:२ ॥* स्वातन्त्र्यं वशिनो विश्वस्ववशीकरणक्षमम् ॥ सिव्स्व्_३.१३:३ ॥ * स्वतन्त्रभाव एवास्य स्वानन्दभरितात्मनः ॥ सिव्स्व्_३.१३:४ ॥] यथा तत्र तथान्यत्र
varttika,3,14,āṇavopāyasādhyaṃ tu yatneneti viśiṣyate,आणवोपायसाध्यं तु यत्नेनेति विशिष्यते
varttika,3,14,dhyātvā dhyeyaṃ svasaṃvedyaṃ dhyānaṃ tac ca vidur budhāḥ,ध्यात्वा ध्येयं स्वसंवेद्यं ध्यानं तच् च विदुर् बुधाः
varttika,3,14,tathā sarvāsv avasthāsu yukto bhūyād itīryate,तथा सर्वास्व् अवस्थासु युक्तो भूयाद् इतीर्यते
varttika,3,14,dalakalpatayāsthāyi jāgradādipadatrayam,दलकल्पतयास्थायि जाग्रदादिपदत्रयम्
varttika,3,14,atha cāsyocyate caryā maryādānuvidhāyinī,अथ चास्योच्यते चर्या मर्यादानुविधायिनी
varttika,3,14,antarmukhasvarūpāyām avasthāyāṃ na kevalam,अन्तर्मुखस्वरूपायाम् अवस्थायां न केवलम्
varttika,3,14,antarbahirviśanniryanniśvāsocchvāsalakṣaṇam,अन्तर्बहिर्विशन्निर्यन्निश्वासोच्छ्वासलक्षणम्
varttika,3,14,iti śrībhagavadgītāproktanītyanusārataḥ,इति श्रीभगवद्गीताप्रोक्तनीत्यनुसारतः
varttika,3,14,madhurājakumārāṇāṃ mahāhaṃtādhirohiṇām,मधुराजकुमाराणां महाहंताधिरोहिणाम्
sutra,3,15,// * [<śivasūtravārtika:> * yatra svābhāvike dehe sphuṭībhūtā svatantratā || sivsv_3.14:1 || * yathā tatra tathānyatra dehe bhavati yoginaḥ || sivsv_3.14:2 ||* sphuṭībhavati yuktasya pūrṇāhaṃtāsvarūpiṇī || sivsv_3.14:3 || * na caivam apy udāsīnena bhāvyaṃ yogināpi tu || sivsv_3.14:4 ||] bījāvadhānam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * यत्र स्वाभाविके देहे स्फुटीभूता स्वतन्त्रता ॥ सिव्स्व्_३.१४:१ ॥ * यथा तत्र तथान्यत्र देहे भवति योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.१४:२ ॥* स्फुटीभवति युक्तस्य पूर्णाहंतास्वरूपिणी ॥ सिव्स्व्_३.१४:३ ॥ * न चैवम् अप्य् उदासीनेन भाव्यं योगिनापि तु ॥ सिव्स्व्_३.१४:४ ॥] बीजावधानम्
varttika,3,15,ity evaṃ dehaśuddhyādyaiḥ samādhyantaiś ca yā bhavet,इत्य् एवं देहशुद्ध्याद्यैः समाध्यन्तैश् च या भवेत्
varttika,3,15,dhāraṇā paramātmatvaṃ dhāryate yena sarvadā,धारणा परमात्मत्वं धार्यते येन सर्वदा
varttika,3,15,siñcet turyaraseneti viśeṣaḥ samudīritaḥ,सिञ्चेत् तुर्यरसेनेति विशेषः समुदीरितः
varttika,3,15,tripadādiprāṇanam ity etad uktam athāpi tu,त्रिपदादिप्राणनम् इत्य् एतद् उक्तम् अथापि तु
varttika,3,15,atītavartamānāditrividhaṃ kālam ātmani,अतीतवर्तमानादित्रिविधं कालम् आत्मनि
varttika,3,15,viśvottīrṇanijāhaṃtāsamāveśitacetasaḥ,विश्वोत्तीर्णनिजाहंतासमावेशितचेतसः
varttika,3,15,paścimena tadālokadhvastapaścimajanmanā,पश्चिमेन तदालोकध्वस्तपश्चिमजन्मना
sutra,3,16,// * [<śivasūtravārtika:> * sphurattātmā parā śaktir bījaṃ viśvasya kāraṇam || sivsv_3.15:1 || * tatrāvadhānaṃ cittasya bhūyobhūyo niveśanam || sivsv_3.15:2 ||* yoginā sāvadhānena kartavyam iti śiṣyate || sivsv_3.15:3 || * evaṃvidho mahāyogī paraśaktyavadhānavān || sivsv_3.15:4 ||] āsanasthaḥ sukhaṃ hrade nimajjati,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * स्फुरत्तात्मा परा शक्तिर् बीजं विश्वस्य कारणम् ॥ सिव्स्व्_३.१५:१ ॥ * तत्रावधानं चित्तस्य भूयोभूयो निवेशनम् ॥ सिव्स्व्_३.१५:२ ॥* योगिना सावधानेन कर्तव्यम् इति शिष्यते ॥ सिव्स्व्_३.१५:३ ॥ * एवंविधो महायोगी परशक्त्यवधानवान् ॥ सिव्स्व्_३.१५:४ ॥] आसनस्थः सुखं ह्रदे निमज्जति
varttika,3,16,siddhiḥ sā mohavaraṇān nātmajñānād itīryate,सिद्धिः सा मोहवरणान् नात्मज्ञानाद् इतीर्यते
varttika,3,16,dhāraṇā sā vinirdiṣṭā bhavabandhavināśinī,धारणा सा विनिर्दिष्टा भवबन्धविनाशिनी
varttika,3,16,atropāyaṃ punaś cāha turyāmṛtaniṣecane,अत्रोपायं पुनश् चाह तुर्यामृतनिषेचने
varttika,3,16,karṣanty antar bahiś ceti kathyate kālakarṣiṇī,कर्षन्त्य् अन्तर् बहिश् चेति कथ्यते कालकर्षिणी
varttika,3,16,paryante yogino yogaphalaṃ samyak pradarśayan,पर्यन्ते योगिनो योगफलं सम्यक् प्रदर्शयन्
varttika,3,16,mayā varadarājena māyāmohāpasārakam,मया वरदराजेन मायामोहापसारकम्
sutra,3,17,// * [<śivasūtravārtika:> * āsyate sthīyate yasminn aikātmyeneti cāsanam || sivsv_3.16:1 || * śāktaṃ balaṃ yat tatrasthas tadevāntaḥ parāmṛśan || sivsv_3.16:2 ||* yogī parihṛtadhyānadhāraṇādipariśramaḥ || sivsv_3.16:3 ||* khecaryādimahāsrotovāhaprasarakāraṇe || sivsv_3.16:4 ||* svacchatvādiguṇair yukte svānandabharite hrade || sivsv_3.16:5 ||* saṃplutedaṃpadadvīpe sampūrṇe saṃvidarṇave || sivsv_3.16:6 ||* nirastasakalopāyo nimajjati yathāsukham || sivsv_3.16:7 ||* dehādibroḍanenaiva tanmayībhavati sphuṭam || sivsv_3.16:8 ||* ity evam āṇavopāyāsāditān mohanirjayāt || sivsv_3.16:9 ||* unmajjacchuddhavidyātmaśāktāveśaprakarṣataḥ || sivsv_3.16:10 ||* ātmīkṛtaparānandahradagāḍhāvagāhanāt || sivsv_3.16:11 || * prasphuracchāmbhavāvaśavaibhavaḥ sādhakottamaḥ || sivsv_3.16:12 ||] svamātrānirmāṇam āpādayati,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * आस्यते स्थीयते यस्मिन्न् ऐकात्म्येनेति चासनम् ॥ सिव्स्व्_३.१६:१ ॥ * शाक्तं बलं यत् तत्रस्थस् तदेवान्तः परामृशन् ॥ सिव्स्व्_३.१६:२ ॥* योगी परिहृतध्यानधारणादिपरिश्रमः ॥ सिव्स्व्_३.१६:३ ॥* खेचर्यादिमहास्रोतोवाहप्रसरकारणे ॥ सिव्स्व्_३.१६:४ ॥* स्वच्छत्वादिगुणैर् युक्ते स्वानन्दभरिते ह्रदे ॥ सिव्स्व्_३.१६:५ ॥* संप्लुतेदंपदद्वीपे सम्पूर्णे संविदर्णवे ॥ सिव्स्व्_३.१६:६ ॥* निरस्तसकलोपायो निमज्जति यथासुखम् ॥ सिव्स्व्_३.१६:७ ॥* देहादिब्रोडनेनैव तन्मयीभवति स्फुटम् ॥ सिव्स्व्_३.१६:८ ॥* इत्य् एवम् आणवोपायासादितान् मोहनिर्जयात् ॥ सिव्स्व्_३.१६:९ ॥* उन्मज्जच्छुद्धविद्यात्मशाक्तावेशप्रकर्षतः ॥ सिव्स्व्_३.१६:१० ॥* आत्मीकृतपरानन्दह्रदगाढावगाहनात् ॥ सिव्स्व्_३.१६:११ ॥ * प्रस्फुरच्छाम्भवावशवैभवः साधकोत्तमः ॥ सिव्स्व्_३.१६:१२ ॥] स्वमात्रानिर्माणम् आपादयति
varttika,3,17,svaparastheṣu bhūteṣu jagaty asmin samānadhīḥ,स्वपरस्थेषु भूतेषु जगत्य् अस्मिन् समानधीः
varttika,3,17,tato naisargikas tasyāḥ prāṇasambandha āgataḥ,ततो नैसर्गिकस् तस्याः प्राणसम्बन्ध आगतः
varttika,3,17,upasaṃharati śrīmān uktaṃ prakaraṇaṃ śivaḥ,उपसंहरति श्रीमान् उक्तं प्रकरणं शिवः
varttika,3,17,śrīkṣemarājanirṇītavyākhyānādhvānusāriṇā,श्रीक्षेमराजनिर्णीतव्याख्यानाध्वानुसारिणा
sutra,3,18,// * [<śivasūtravārtika:> * svasya sambandhinī mātrā caitanyasyoktarūpiṇaḥ || sivsv_3.17:1 || * āśyānatā mitātmāṃśo grāhyagrāhakalakṣaṇaḥ || sivsv_3.17:2 ||* nirmāṇāpādanaṃ tasyā nirmitatvena darśanam || sivsv_3.17:3 ||* sampādayati yogīndro yatheṣṭaṃ spaṣṭam icchayā || sivsv_3.17:4 ||* evam īdṛśaśaktyutthaviśvarūpasya yoginaḥ || sivsv_3.17:5 || * punarjanmādisambandho na kaścid iti kathyate || sivsv_3.17:6 ||] vidyāvināśe janmavināśaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * स्वस्य सम्बन्धिनी मात्रा चैतन्यस्योक्तरूपिणः ॥ सिव्स्व्_३.१७:१ ॥ * आश्यानता मितात्मांशो ग्राह्यग्राहकलक्षणः ॥ सिव्स्व्_३.१७:२ ॥* निर्माणापादनं तस्या निर्मितत्वेन दर्शनम् ॥ सिव्स्व्_३.१७:३ ॥* सम्पादयति योगीन्द्रो यथेष्टं स्पष्टम् इच्छया ॥ सिव्स्व्_३.१७:४ ॥* एवम् ईदृशशक्त्युत्थविश्वरूपस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.१७:५ ॥ * पुनर्जन्मादिसम्बन्धो न कश्चिद् इति कथ्यते ॥ सिव्स्व्_३.१७:६ ॥] विद्याविनाशे जन्मविनाशः
varttika,3,18,śivo 'ham advitīyo 'haṃ samādhiḥ sa paraḥ smṛtaḥ,शिवो ऽहम् अद्वितीयो ऽहं समाधिः स परः स्मृतः
varttika,3,18,sthite 'pi prāṇasambandhe yas tadārūḍha āntarīm,स्थिते ऽपि प्राणसम्बन्धे यस् तदारूढ आन्तरीम्
varttika,3,18,kṛtinā kṛṣṇadāsena vyañjitaṃ kṛpayāñjasā,कृतिना कृष्णदासेन व्यञ्जितं कृपयाञ्जसा
sutra,3,19,// * [<śivasūtravārtika:> * vidyeti sahajā tasyā avināśaḥ sadodayaḥ || sivsv_3.18:1 || * tenaivājñānasahakṛttattatkarmānuṣaṅgiṇaḥ || sivsv_3.18:2 ||* dehaprāṇamanīṣādisamudāyasya janmanaḥ || sivsv_3.18:3 ||* vināśo mūlavidhvaṃso bhavaty asyeti śiṣyate || sivsv_3.18:4 ||* yadā tu śuddhavidyāyāḥ svarūpaṃ tasya majjati || sivsv_3.18:5 || * tadā tanmohanāyaiva samuttiṣṭhanti śaktayaḥ || sivsv_3.18:6 ||] kavargādiṣu māheśvaryādyāḥ paśumātaraḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * विद्येति सहजा तस्या अविनाशः सदोदयः ॥ सिव्स्व्_३.१८:१ ॥ * तेनैवाज्ञानसहकृत्तत्तत्कर्मानुषङ्गिणः ॥ सिव्स्व्_३.१८:२ ॥* देहप्राणमनीषादिसमुदायस्य जन्मनः ॥ सिव्स्व्_३.१८:३ ॥* विनाशो मूलविध्वंसो भवत्य् अस्येति शिष्यते ॥ सिव्स्व्_३.१८:४ ॥* यदा तु शुद्धविद्यायाः स्वरूपं तस्य मज्जति ॥ सिव्स्व्_३.१८:५ ॥ * तदा तन्मोहनायैव समुत्तिष्ठन्ति शक्तयः ॥ सिव्स्व्_३.१८:६ ॥] कवर्गादिषु माहेश्वर्याद्याः पशुमातरः
varttika,3,19,ity evaṃ mṛtyujittantrabhaṭṭārakanirūpitaiḥ,इत्य् एवं मृत्युजित्तन्त्रभट्टारकनिरूपितैः
varttika,3,19,saṃvidaṃ vimṛśann āste sa lokottaratāṃ vrajet,संविदं विमृशन्न् आस्ते स लोकोत्तरतां व्रजेत्
varttika,3,19,anugṛhṇantu nāmaitat santaḥ saṃtoṣam āgatāḥ,अनुगृह्णन्तु नामैतत् सन्तः संतोषम् आगताः
sutra,3,20,// * [<śivasūtravārtika:> * kavargādiṣu tiṣṭhantyas tadadhiṣṭhātṛtāṃ gatāḥ || sivsv_3.19:1 || * māheśvaryādikāḥ proktakarandhracitimadhyagāḥ || sivsv_3.19:2 || * paśūn pramāt || āviśya tattatpratyayabhūmiṣu || sivsv_3.19:3 ||* tattacchabdānuvedhena mohanāt paśumātaraḥ || sivsv_3.19:4 ||* āvṛṇvānā nijaṃ rūpaṃ cidānandaghanātmakam || sivsv_3.19:5 ||* atimānaṃ vivṛṇvānāḥ śarīrādau jaḍe 'pi ca || sivsv_3.19:6 ||* paśuvatsādhakam api pramattaṃ mohayanty amūḥ || sivsv_3.19:7 ||* tasmād bhāvyaṃ sadānena sāvadhānena yoginā || sivsv_3.19:8 ||* uktaṃ sāmānyato jñānādhiṣṭhānaṃ mātṛkety ataḥ || sivsv_3.19:9 ||* idaṃ tu prāptatattvo 'pi pramādyan sādhakaḥ punaḥ || sivsv_3.19:10 ||* paśvadhiṣṭhānabhūtābhir mohyate mātṛbhis tv iti || sivsv_3.19:11 ||* yata evam ataḥ śuddhavidyā prāptāpi yuktibhiḥ || sivsv_3.19:12 ||* bahvībhiḥ sā punar mauḍhyādy athāsya na vinaśyati || sivsv_3.19:13 || * tathā sarvāsv avasthāsu yukto bhūyād itīryate || sivsv_3.19:14 ||] triṣu caturthaṃ tailavad āsecyam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * कवर्गादिषु तिष्ठन्त्यस् तदधिष्ठातृतां गताः ॥ सिव्स्व्_३.१९:१ ॥ * माहेश्वर्यादिकाः प्रोक्तकरन्ध्रचितिमध्यगाः ॥ सिव्स्व्_३.१९:२ ॥ * पशून् प्रमात् ॥ आविश्य तत्तत्प्रत्ययभूमिषु ॥ सिव्स्व्_३.१९:३ ॥* तत्तच्छब्दानुवेधेन मोहनात् पशुमातरः ॥ सिव्स्व्_३.१९:४ ॥* आवृण्वाना निजं रूपं चिदानन्दघनात्मकम् ॥ सिव्स्व्_३.१९:५ ॥* अतिमानं विवृण्वानाः शरीरादौ जडे ऽपि च ॥ सिव्स्व्_३.१९:६ ॥* पशुवत्साधकम् अपि प्रमत्तं मोहयन्त्य् अमूः ॥ सिव्स्व्_३.१९:७ ॥* तस्माद् भाव्यं सदानेन सावधानेन योगिना ॥ सिव्स्व्_३.१९:८ ॥* उक्तं सामान्यतो ज्ञानाधिष्ठानं मातृकेत्य् अतः ॥ सिव्स्व्_३.१९:९ ॥* इदं तु प्राप्ततत्त्वो ऽपि प्रमाद्यन् साधकः पुनः ॥ सिव्स्व्_३.१९:१० ॥* पश्वधिष्ठानभूताभिर् मोह्यते मातृभिस् त्व् इति ॥ सिव्स्व्_३.१९:११ ॥* यत एवम् अतः शुद्धविद्या प्राप्तापि युक्तिभिः ॥ सिव्स्व्_३.१९:१२ ॥* बह्वीभिः सा पुनर् मौढ्याद्य् अथास्य न विनश्यति ॥ सिव्स्व्_३.१९:१३ ॥ * तथा सर्वास्व् अवस्थासु युक्तो भूयाद् इतीर्यते ॥ सिव्स्व्_३.१९:१४ ॥] त्रिषु चतुर्थं तैलवद् आसेच्यम्
varttika,3,20,prāṇasaṃyamanārambhaiḥ samādhyantaiḥ kramair api,प्राणसंयमनारम्भैः समाध्यन्तैः क्रमैर् अपि
varttika,3,20,ity upāyopasaṃhāramukhenāha maheśvaraḥ,इत्य् उपायोपसंहारमुखेनाह महेश्वरः
sutra,3,21,// * [<śivasūtravārtika:> * triṣv iti proktarūpeṣu jāgarādiṣu tailavat || sivsv_3.20:1 || * caturtham iti pūrvoktaṃ śuddhavidyāprathātmakam || sivsv_3.20:2 ||* turyaṃ dhāma sadāsecyaṃ yathā syāt tanmayaṃ trayam || sivsv_3.20:3 ||* yathā tailaṃ kramāt svīyam āśrayaṃ vyāpnuyāt tathā || sivsv_3.20:4 ||* ādyantakoṭyoḥ sphuratā jāgarādeḥ parisphuṭam || sivsv_3.20:5 ||* turyānandarasenārdrīkuryān madhyadaśām api || sivsv_3.20:6 ||* jāgrad ityādisūtreṇa pūrvam udyamavattayā || sivsv_3.20:7 ||* śakticakrānusaṃdhānaśālinaḥ parayoginaḥ || sivsv_3.20:8 ||* svarasaprasarajjāgratsvapnasauṣuptabhūmiṣu || sivsv_3.20:9 ||* udīritaḥ svatoniryatturyaprasarasambhavaḥ || sivsv_3.20:10 ||* tritayetyādisūtreṇa śāmbhavopāyasādhitāt || sivsv_3.20:11 ||* haṭhapākakramāj jāgratsvapnasauṣuptasaṃhṛtiḥ || sivsv_3.20:12 ||* darśitānena sūtreṇa tv āṇavopāyayuktitaḥ || sivsv_3.20:13 ||* dalakalpatayāsthāyi jāgradādipadatrayam || sivsv_3.20:14 ||* siñcet turyaraseneti viśeṣaḥ samudīritaḥ || sivsv_3.20:15 || * atropāyaṃ punaś cāha turyāmṛtaniṣecane || sivsv_3.20:16 ||] magnaḥ svacittena praviśet,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * त्रिष्व् इति प्रोक्तरूपेषु जागरादिषु तैलवत् ॥ सिव्स्व्_३.२०:१ ॥ * चतुर्थम् इति पूर्वोक्तं शुद्धविद्याप्रथात्मकम् ॥ सिव्स्व्_३.२०:२ ॥* तुर्यं धाम सदासेच्यं यथा स्यात् तन्मयं त्रयम् ॥ सिव्स्व्_३.२०:३ ॥* यथा तैलं क्रमात् स्वीयम् आश्रयं व्याप्नुयात् तथा ॥ सिव्स्व्_३.२०:४ ॥* आद्यन्तकोट्योः स्फुरता जागरादेः परिस्फुटम् ॥ सिव्स्व्_३.२०:५ ॥* तुर्यानन्दरसेनार्द्रीकुर्यान् मध्यदशाम् अपि ॥ सिव्स्व्_३.२०:६ ॥* जाग्रद् इत्यादिसूत्रेण पूर्वम् उद्यमवत्तया ॥ सिव्स्व्_३.२०:७ ॥* शक्तिचक्रानुसंधानशालिनः परयोगिनः ॥ सिव्स्व्_३.२०:८ ॥* स्वरसप्रसरज्जाग्रत्स्वप्नसौषुप्तभूमिषु ॥ सिव्स्व्_३.२०:९ ॥* उदीरितः स्वतोनिर्यत्तुर्यप्रसरसम्भवः ॥ सिव्स्व्_३.२०:१० ॥* त्रितयेत्यादिसूत्रेण शाम्भवोपायसाधितात् ॥ सिव्स्व्_३.२०:११ ॥* हठपाकक्रमाज् जाग्रत्स्वप्नसौषुप्तसंहृतिः ॥ सिव्स्व्_३.२०:१२ ॥* दर्शितानेन सूत्रेण त्व् आणवोपाययुक्तितः ॥ सिव्स्व्_३.२०:१३ ॥* दलकल्पतयास्थायि जाग्रदादिपदत्रयम् ॥ सिव्स्व्_३.२०:१४ ॥* सिञ्चेत् तुर्यरसेनेति विशेषः समुदीरितः ॥ सिव्स्व्_३.२०:१५ ॥ * अत्रोपायं पुनश् चाह तुर्यामृतनिषेचने ॥ सिव्स्व्_३.२०:१६ ॥] मग्नः स्वचित्तेन प्रविशेत्
varttika,3,21,paratattvasamāveśo bhavaty eveti kathyate,परतत्त्वसमावेशो भवत्य् एवेति कथ्यते
sutra,3,22,// * [<śivasūtravārtika:> * prāṇāyāmādikaṃ tyaktvā sthūlopāyaṃ vikalpakam || sivsv_3.21:1 || * avikalpakarūpeṇa svacittena svasaṃvidā || sivsv_3.21:2 ||* antarmukhaparāmarśacamatkārarasātmanā || sivsv_3.21:3 ||* magnas turyarasenātra svadehādipramātṛtām || sivsv_3.21:4 ||* majjanena praśamayan praviśet tat samāviśet || sivsv_3.21:5 ||* itthaṃ parapadāviṣṭabuddher vastusvabhāvataḥ || sivsv_3.21:6 || * yadā bhūyaḥ prasaraṇaṃ yogino jāyate tadā || sivsv_3.21:7 ||] prāṇasamācāre samadarśanam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्राणायामादिकं त्यक्त्वा स्थूलोपायं विकल्पकम् ॥ सिव्स्व्_३.२१:१ ॥ * अविकल्पकरूपेण स्वचित्तेन स्वसंविदा ॥ सिव्स्व्_३.२१:२ ॥* अन्तर्मुखपरामर्शचमत्काररसात्मना ॥ सिव्स्व्_३.२१:३ ॥* मग्नस् तुर्यरसेनात्र स्वदेहादिप्रमातृताम् ॥ सिव्स्व्_३.२१:४ ॥* मज्जनेन प्रशमयन् प्रविशेत् तत् समाविशेत् ॥ सिव्स्व्_३.२१:५ ॥* इत्थं परपदाविष्टबुद्धेर् वस्तुस्वभावतः ॥ सिव्स्व्_३.२१:६ ॥ * यदा भूयः प्रसरणं योगिनो जायते तदा ॥ सिव्स्व्_३.२१:७ ॥] प्राणसमाचारे समदर्शनम्
sutra,3,23,// * [<śivasūtravārtika:> * prāṇasya prasphuracchāktasaurabhāveśasaṃskṛtaḥ || sivsv_3.22:1 || * samyagvikasitāśeṣagranthyavaṣṭambhadhībalāt || sivsv_3.22:2 ||* īṣad bahir mandamandaṃ cāre prasaraṇe sati || sivsv_3.22:3 ||* samaṃ cinmudghanātmatvāt sarvadābhedadarśanam || sivsv_3.22:4 ||* saṃvedanaṃ bhavaty arthāt sarvāvasthāsu yoginaḥ || sivsv_3.22:5 ||* turyāvaṣṭambhato labhyaṃ turyātītam anāmṛśan || sivsv_3.22:6 ||* pūrvāparātmanoḥ koṭyoḥ saṃvedye turyamātrake || sivsv_3.22:7 || * āste yogī tadāmuṣya tāvan mātreṇa tuṣyataḥ || sivsv_3.22:8 ||] madhye 'varaprasavaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्राणस्य प्रस्फुरच्छाक्तसौरभावेशसंस्कृतः ॥ सिव्स्व्_३.२२:१ ॥ * सम्यग्विकसिताशेषग्रन्थ्यवष्टम्भधीबलात् ॥ सिव्स्व्_३.२२:२ ॥* ईषद् बहिर् मन्दमन्दं चारे प्रसरणे सति ॥ सिव्स्व्_३.२२:३ ॥* समं चिन्मुद्घनात्मत्वात् सर्वदाभेददर्शनम् ॥ सिव्स्व्_३.२२:४ ॥* संवेदनं भवत्य् अर्थात् सर्वावस्थासु योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.२२:५ ॥* तुर्यावष्टम्भतो लभ्यं तुर्यातीतम् अनामृशन् ॥ सिव्स्व्_३.२२:६ ॥* पूर्वापरात्मनोः कोट्योः संवेद्ये तुर्यमात्रके ॥ सिव्स्व्_३.२२:७ ॥ * आस्ते योगी तदामुष्य तावन् मात्रेण तुष्यतः ॥ सिव्स्व्_३.२२:८ ॥] मध्ये ऽवरप्रसवः
sutra,3,24,// * [<śivasūtravārtika:> * pūrvasyām aparasyāṃ ca koṭau turyaniṣeviṇaḥ || sivsv_3.23:1 || * avadhāne 'valiptasya kadācit tasya yoginaḥ || sivsv_3.23:2 ||* madhyāyām avaro 'śreṣṭhaḥ kutsitaḥ sarga āpatet || sivsv_3.23:3 ||* vyutthānātmā tato yogī sāvadhānaḥ sadā bhavet || sivsv_3.23:4 ||* avaraprasave vṛtte hy evaṃ madhyapade punaḥ || sivsv_3.23:5 || * turyāvaṣṭambharasatas turyātītaṃ parāmṛśet || sivsv_3.23:6 ||] mātrāsv apratyayasaṃdhāne naṣṭasya punar utthānam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * पूर्वस्याम् अपरस्यां च कोटौ तुर्यनिषेविणः ॥ सिव्स्व्_३.२३:१ ॥ * अवधाने ऽवलिप्तस्य कदाचित् तस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.२३:२ ॥* मध्यायाम् अवरो ऽश्रेष्ठः कुत्सितः सर्ग आपतेत् ॥ सिव्स्व्_३.२३:३ ॥* व्युत्थानात्मा ततो योगी सावधानः सदा भवेत् ॥ सिव्स्व्_३.२३:४ ॥* अवरप्रसवे वृत्ते ह्य् एवं मध्यपदे पुनः ॥ सिव्स्व्_३.२३:५ ॥ * तुर्यावष्टम्भरसतस् तुर्यातीतं परामृशेत् ॥ सिव्स्व्_३.२३:६ ॥] मात्रास्व् अप्रत्ययसंधाने नष्टस्य पुनर् उत्थानम्
sutra,3,25,// * [<śivasūtravārtika:> * mātrāḥ padārthāḥ rūpādyās tāsv ebhiś cakṣurādibhiḥ || sivsv_3.24:1 || * akṣaiḥ svapratyayo nāma tattatsvagrāhyavedanam || sivsv_3.24:2 ||* saṃdhānaṃ tu samastaṃ tad aham ity anusaṃhitiḥ || sivsv_3.24:3 ||* amuṣmin sati naṣṭāya hāritasyoktavargataḥ || sivsv_3.24:4 ||* turyasya punar utthānaṃ bhūya unmajjanaṃ bhavet || sivsv_3.24:5 ||* tadaikyasampatpūrṇatvaṃ yogīndrasyeti śiṣyate || sivsv_3.24:6 || * evam udyatsamāveśaprakarṣaḥ sādhakarṣabhaḥ || sivsv_3.24:7 ||] śivatulyo jāyate,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * मात्राः पदार्थाः रूपाद्यास् तास्व् एभिश् चक्षुरादिभिः ॥ सिव्स्व्_३.२४:१ ॥ * अक्षैः स्वप्रत्ययो नाम तत्तत्स्वग्राह्यवेदनम् ॥ सिव्स्व्_३.२४:२ ॥* संधानं तु समस्तं तद् अहम् इत्य् अनुसंहितिः ॥ सिव्स्व्_३.२४:३ ॥* अमुष्मिन् सति नष्टाय हारितस्योक्तवर्गतः ॥ सिव्स्व्_३.२४:४ ॥* तुर्यस्य पुनर् उत्थानं भूय उन्मज्जनं भवेत् ॥ सिव्स्व्_३.२४:५ ॥* तदैक्यसम्पत्पूर्णत्वं योगीन्द्रस्येति शिष्यते ॥ सिव्स्व्_३.२४:६ ॥ * एवम् उद्यत्समावेशप्रकर्षः साधकर्षभः ॥ सिव्स्व्_३.२४:७ ॥] शिवतुल्यो जायते
sutra,3,26,// * [<śivasūtravārtika:> * turyābhyāsaprakarṣeṇa turyātītātmakaṃ padam || sivsv_3.25:1 || * samprāptaḥ sādhakaḥ sākṣāt sarvalokāntarātmanā || sivsv_3.25:2 ||* śivena cinmayasvacchasvacchadānandaśālinā || sivsv_3.25:3 ||* tulyo 'vigalanād dehakalāyā galane śivaḥ || sivsv_3.25:4 ||* arjitaṃ dīkṣayā dagdhaṃ bhaviṣyanti yamādibhiḥ || sivsv_3.25:5 ||* yenedaṃ sādhitaṃ yatra tadbhuktyā vinivartate || sivsv_3.25:6 ||* anekabhāvikaṃ karma dagdhaṃ bījam ivāgninā || sivsv_3.25:7 ||* bhaviṣyad api saṃruddhaṃ yenedaṃ tad dhi bhogataḥ || sivsv_3.25:8 ||* ity uktanītyā prārabdhaprāptabhogopabhogabhūḥ || sivsv_3.25:9 || * kalevarasthitis tasya kartavyety upadiśyate || sivsv_3.25:10 ||] śarīravṛttir vratam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * तुर्याभ्यासप्रकर्षेण तुर्यातीतात्मकं पदम् ॥ सिव्स्व्_३.२५:१ ॥ * सम्प्राप्तः साधकः साक्षात् सर्वलोकान्तरात्मना ॥ सिव्स्व्_३.२५:२ ॥* शिवेन चिन्मयस्वच्छस्वच्छदानन्दशालिना ॥ सिव्स्व्_३.२५:३ ॥* तुल्यो ऽविगलनाद् देहकलाया गलने शिवः ॥ सिव्स्व्_३.२५:४ ॥* अर्जितं दीक्षया दग्धं भविष्यन्ति यमादिभिः ॥ सिव्स्व्_३.२५:५ ॥* येनेदं साधितं यत्र तद्भुक्त्या विनिवर्तते ॥ सिव्स्व्_३.२५:६ ॥* अनेकभाविकं कर्म दग्धं बीजम् इवाग्निना ॥ सिव्स्व्_३.२५:७ ॥* भविष्यद् अपि संरुद्धं येनेदं तद् धि भोगतः ॥ सिव्स्व्_३.२५:८ ॥* इत्य् उक्तनीत्या प्रारब्धप्राप्तभोगोपभोगभूः ॥ सिव्स्व्_३.२५:९ ॥ * कलेवरस्थितिस् तस्य कर्तव्येत्य् उपदिश्यते ॥ सिव्स्व्_३.२५:१० ॥] शरीरवृत्तिर् व्रतम्
sutra,3,27,// * [<śivasūtravārtika:> * evaṃ pūrvoktayā nītyā śivatulyasya yoginaḥ || sivsv_3.26:1 || * śaśvacchivātmakasvātmasaparyātatparātmanaḥ || sivsv_3.26:2 ||* antarullasadacchācchabhaktipīyūṣapoṣitam || sivsv_3.26:3 ||* bhavatpūjopayogāya śarīram idam astu me || sivsv_3.26:4 ||* iti lokottaraśrīmadutpalaproktayā diśā || sivsv_3.26:5 ||* śivabhaktisudhāpūrṇe śarīre vṛttir asya yā || sivsv_3.26:6 ||* vratam etad anuṣṭheyaṃ na tucchaṃ tasya dhāraṇam || sivsv_3.26:7 || * evaṃvidhasya tasyāsya yā yā svālāparūpiṇī || sivsv_3.26:8 ||] kathā japaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * एवं पूर्वोक्तया नीत्या शिवतुल्यस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.२६:१ ॥ * शश्वच्छिवात्मकस्वात्मसपर्यातत्परात्मनः ॥ सिव्स्व्_३.२६:२ ॥* अन्तरुल्लसदच्छाच्छभक्तिपीयूषपोषितम् ॥ सिव्स्व्_३.२६:३ ॥* भवत्पूजोपयोगाय शरीरम् इदम् अस्तु मे ॥ सिव्स्व्_३.२६:४ ॥* इति लोकोत्तरश्रीमदुत्पलप्रोक्तया दिशा ॥ सिव्स्व्_३.२६:५ ॥* शिवभक्तिसुधापूर्णे शरीरे वृत्तिर् अस्य या ॥ सिव्स्व्_३.२६:६ ॥* व्रतम् एतद् अनुष्ठेयं न तुच्छं तस्य धारणम् ॥ सिव्स्व्_३.२६:७ ॥ * एवंविधस्य तस्यास्य या या स्वालापरूपिणी ॥ सिव्स्व्_३.२६:८ ॥] कथा जपः
sutra,3,28,// * [<śivasūtravārtika:> * mahāmantramayaṃ naumi rūpaṃ te svacchaśītalam || sivsv_3.27:1 || * apūrvāmodasubhagaṃ parāmṛtarasolvaṇam || sivsv_3.27:2 ||* iti śrīpratyabhijñākṛddaiśikaproktayā diśā || sivsv_3.27:3 ||* akṛtrimāhamāmarśamayasvātmāvamarśinaḥ || sivsv_3.27:4 ||* yā yā svairābhilāpātmā kathā yāthārthyavādinaḥ || sivsv_3.27:5 ||* bhūyobhūyaḥ pare bhāve bhāvanā bhāvyate hi yā || sivsv_3.27:6 ||* japaḥ so 'tra svayaṃ nādo mantrātmā japya īdṛśaḥ || sivsv_3.27:7 ||* ṣaṭśatāni divārātraṃ sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ || sivsv_3.27:8 ||* japo devyāḥ samuddiṣṭaḥ sulabho durlabho jaḍaiḥ || sivsv_3.27:9 ||* ity uktanītyā sā sarvasvātmeśāmarśasampadaḥ || sivsv_3.27:10 ||* janipālanadharmatvāj japa ity abhidhīyate || sivsv_3.27:11 ||* athedṛgvidhayogīndraviṣayāpi ca yā kathā || sivsv_3.27:12 ||* japaḥ so 'pi janasyokto janipālanayogataḥ || sivsv_3.27:13 || * atha cāsyocyate caryā maryādānuvidhāyinī || sivsv_3.27:14 ||] dānam ātmajñānam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * महामन्त्रमयं नौमि रूपं ते स्वच्छशीतलम् ॥ सिव्स्व्_३.२७:१ ॥ * अपूर्वामोदसुभगं परामृतरसोल्वणम् ॥ सिव्स्व्_३.२७:२ ॥* इति श्रीप्रत्यभिज्ञाकृद्दैशिकप्रोक्तया दिशा ॥ सिव्स्व्_३.२७:३ ॥* अकृत्रिमाहमामर्शमयस्वात्मावमर्शिनः ॥ सिव्स्व्_३.२७:४ ॥* या या स्वैराभिलापात्मा कथा याथार्थ्यवादिनः ॥ सिव्स्व्_३.२७:५ ॥* भूयोभूयः परे भावे भावना भाव्यते हि या ॥ सिव्स्व्_३.२७:६ ॥* जपः सो ऽत्र स्वयं नादो मन्त्रात्मा जप्य ईदृशः ॥ सिव्स्व्_३.२७:७ ॥* षट्शतानि दिवारात्रं सहस्राण्य् एकविंशतिः ॥ सिव्स्व्_३.२७:८ ॥* जपो देव्याः समुद्दिष्टः सुलभो दुर्लभो जडैः ॥ सिव्स्व्_३.२७:९ ॥* इत्य् उक्तनीत्या सा सर्वस्वात्मेशामर्शसम्पदः ॥ सिव्स्व्_३.२७:१० ॥* जनिपालनधर्मत्वाज् जप इत्य् अभिधीयते ॥ सिव्स्व्_३.२७:११ ॥* अथेदृग्विधयोगीन्द्रविषयापि च या कथा ॥ सिव्स्व्_३.२७:१२ ॥* जपः सो ऽपि जनस्योक्तो जनिपालनयोगतः ॥ सिव्स्व्_३.२७:१३ ॥ * अथ चास्योच्यते चर्या मर्यादानुविधायिनी ॥ सिव्स्व्_३.२७:१४ ॥] दानम् आत्मज्ञानम्
sutra,3,29,// * [<śivasūtravārtika:> * proktacaitanyarūpasya sākṣātkaraṇamātmanaḥ || sivsv_3.28:1 || * yat taj jñānaṃ tad evāsya dānaṃ yatnena dīyate || sivsv_3.28:2 ||* paripūrṇaṃ svarūpaṃ svaṃ dīyate khaṇḍyate bhidā || sivsv_3.28:3 ||* dāyate śodhyate rūpam ātmīyaṃ dīyate punaḥ || sivsv_3.28:4 ||* rakṣyate pratyabhijñātaḥ śivātmā svasvabhāvatā || sivsv_3.28:5 ||* dīyate ceti yatnena svātmajñānam anuttaram || sivsv_3.28:6 ||* kṛpayā svātmaśiṣyebhyas tad anenaiva dīyate || sivsv_3.28:7 ||* evaṃ samyagvrataṃ proktaṃ japaṃ caryā ca pālayan || sivsv_3.28:8 ||* śivatulyaḥ sadā svātmaśivārādhanatatparaḥ || sivsv_3.28:9 ||* ayam eva mahāyogī mahāmantradhuraṃdharaḥ || sivsv_3.28:10 ||* antevāsijanasyāntas tattvatas tattvabodhakaḥ || sivsv_3.28:11 || * ity āha bhagavān īśo nityānugrahakārakaḥ || sivsv_3.28:12 ||] yo 'vipastho jñāhetuś ca,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्रोक्तचैतन्यरूपस्य साक्षात्करणमात्मनः ॥ सिव्स्व्_३.२८:१ ॥ * यत् तज् ज्ञानं तद् एवास्य दानं यत्नेन दीयते ॥ सिव्स्व्_३.२८:२ ॥* परिपूर्णं स्वरूपं स्वं दीयते खण्ड्यते भिदा ॥ सिव्स्व्_३.२८:३ ॥* दायते शोध्यते रूपम् आत्मीयं दीयते पुनः ॥ सिव्स्व्_३.२८:४ ॥* रक्ष्यते प्रत्यभिज्ञातः शिवात्मा स्वस्वभावता ॥ सिव्स्व्_३.२८:५ ॥* दीयते चेति यत्नेन स्वात्मज्ञानम् अनुत्तरम् ॥ सिव्स्व्_३.२८:६ ॥* कृपया स्वात्मशिष्येभ्यस् तद् अनेनैव दीयते ॥ सिव्स्व्_३.२८:७ ॥* एवं सम्यग्व्रतं प्रोक्तं जपं चर्या च पालयन् ॥ सिव्स्व्_३.२८:८ ॥* शिवतुल्यः सदा स्वात्मशिवाराधनतत्परः ॥ सिव्स्व्_३.२८:९ ॥* अयम् एव महायोगी महामन्त्रधुरंधरः ॥ सिव्स्व्_३.२८:१० ॥* अन्तेवासिजनस्यान्तस् तत्त्वतस् तत्त्वबोधकः ॥ सिव्स्व्_३.२८:११ ॥ * इत्य् आह भगवान् ईशो नित्यानुग्रहकारकः ॥ सिव्स्व्_३.२८:१२ ॥] यो ऽविपस्थो ज्ञाहेतुश् च
sutra,3,30,// * [<śivasūtravārtika:> * avīn paśujanān pātīty avipaṃ śaktimaṇḍalam || sivsv_3.29:1 || * māheśvaryādikaṃ proktaṃ kavargādyadhidaivatam || sivsv_3.29:2 ||* adhitiṣṭhati yaḥ svairam avipasthaḥ sa ucyate || sivsv_3.29:3 ||* jānātīty akhilaṃ tat jñā jñānaśaktir udīryate || sivsv_3.29:4 ||* tasyā hetus tayā śiṣyān pratibodhayituṃ kṣamaḥ || sivsv_3.29:5 ||* anyas tu śakticakreṇa paratantrīkṛtatvataḥ || sivsv_3.29:6 ||* svātmany evāsamarthaḥ san katham anyān prabodhayet || sivsv_3.29:7 ||* yac chabdāpekṣayā sūtre tac chabdo 'dhyāhṛtaḥ svayam || sivsv_3.29:8 ||* caśabdo hy arthavācy atra yasmāj jñānaprabodhane || sivsv_3.29:9 ||* yogī hetus tato dānam ātmajñānam itīritam || sivsv_3.29:10 || * ity evam avipasthasya jñāhetor asya yoginaḥ || sivsv_3.29:11 ||] svaśaktipracayo viśvam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * अवीन् पशुजनान् पातीत्य् अविपं शक्तिमण्डलम् ॥ सिव्स्व्_३.२९:१ ॥ * माहेश्वर्यादिकं प्रोक्तं कवर्गाद्यधिदैवतम् ॥ सिव्स्व्_३.२९:२ ॥* अधितिष्ठति यः स्वैरम् अविपस्थः स उच्यते ॥ सिव्स्व्_३.२९:३ ॥* जानातीत्य् अखिलं तत् ज्ञा ज्ञानशक्तिर् उदीर्यते ॥ सिव्स्व्_३.२९:४ ॥* तस्या हेतुस् तया शिष्यान् प्रतिबोधयितुं क्षमः ॥ सिव्स्व्_३.२९:५ ॥* अन्यस् तु शक्तिचक्रेण परतन्त्रीकृतत्वतः ॥ सिव्स्व्_३.२९:६ ॥* स्वात्मन्य् एवासमर्थः सन् कथम् अन्यान् प्रबोधयेत् ॥ सिव्स्व्_३.२९:७ ॥* यच् छब्दापेक्षया सूत्रे तच् छब्दो ऽध्याहृतः स्वयम् ॥ सिव्स्व्_३.२९:८ ॥* चशब्दो ह्य् अर्थवाच्य् अत्र यस्माज् ज्ञानप्रबोधने ॥ सिव्स्व्_३.२९:९ ॥* योगी हेतुस् ततो दानम् आत्मज्ञानम् इतीरितम् ॥ सिव्स्व्_३.२९:१० ॥ * इत्य् एवम् अविपस्थस्य ज्ञाहेतोर् अस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.२९:११ ॥] स्वशक्तिप्रचयो विश्वम्
sutra,3,31,// * [<śivasūtravārtika:> * śaktayo 'sya jagat kṛtsnaṃ śaktimāṃs tu maheśvaraḥ || sivsv_3.30:1 || * ity āgamadiśā viśvaṃ svaśaktipracayo yathā || sivsv_3.30:2 ||* śivasya tatsamasyāpi tathāsya parayoginaḥ || sivsv_3.30:3 ||* svasyāḥ svātmāvimuktāyāḥ śakteḥ saṃvedanātmanaḥ || sivsv_3.30:4 ||* pracayaḥ sphuraṇārūpo vikāso viśvam iṣyate || sivsv_3.30:5 ||* na paraṃ sṛṣṭyavasthāyām amuṣya parayoginaḥ || sivsv_3.30:6 || * svaśaktipracayo viśvaṃ yāvat tatpṛṣṭhapātinau || sivsv_3.30:7 ||] sthitilayau,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * शक्तयो ऽस्य जगत् कृत्स्नं शक्तिमांस् तु महेश्वरः ॥ सिव्स्व्_३.३०:१ ॥ * इत्य् आगमदिशा विश्वं स्वशक्तिप्रचयो यथा ॥ सिव्स्व्_३.३०:२ ॥* शिवस्य तत्समस्यापि तथास्य परयोगिनः ॥ सिव्स्व्_३.३०:३ ॥* स्वस्याः स्वात्माविमुक्तायाः शक्तेः संवेदनात्मनः ॥ सिव्स्व्_३.३०:४ ॥* प्रचयः स्फुरणारूपो विकासो विश्वम् इष्यते ॥ सिव्स्व्_३.३०:५ ॥* न परं सृष्ट्यवस्थायाम् अमुष्य परयोगिनः ॥ सिव्स्व्_३.३०:६ ॥ * स्वशक्तिप्रचयो विश्वं यावत् तत्पृष्ठपातिनौ ॥ सिव्स्व्_३.३०:७ ॥] स्थितिलयौ
sutra,3,32,// * [<śivasūtravārtika:> * svaśaktipracayau proktau tāv apīty anuvartate || sivsv_3.31:1 || * vikāsitasya viśvasya kriyāmayyā svasaṃvidā || sivsv_3.31:2 ||* tattatpramātrapekṣātaḥ kiṃcit kālam idaṃtayā || sivsv_3.31:3 ||* yā sthitiś cinmayāhaṃtāviśrāntyātmā ca yo layaḥ || sivsv_3.31:4 ||* tāv ubhau yoginas tasya svaśaktipracayātmakau || sivsv_3.31:5 ||* vikasat saṃkucat sarvaṃ vedyaṃ yat saṃvidātmakam || sivsv_3.31:6 ||* anyathā tasya vedyasya vedanānupapattitaḥ || sivsv_3.31:7 ||* nanu sṛṣṭisthitidhvaṃseṣv evam anyonyabhediṣu || sivsv_3.31:8 ||* anyathātvaṃ samāyātaṃ svasvarūpasya yoginaḥ || sivsv_3.31:9 || * ity āśaṅkānivṛttyarthaṃ sūtram āha maheśvaraḥ || sivsv_3.31:10 ||] tatpravṛttāv apy anirāsaḥ saṃvettṛbhāvāt,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * स्वशक्तिप्रचयौ प्रोक्तौ ताव् अपीत्य् अनुवर्तते ॥ सिव्स्व्_३.३१:१ ॥ * विकासितस्य विश्वस्य क्रियामय्या स्वसंविदा ॥ सिव्स्व्_३.३१:२ ॥* तत्तत्प्रमात्रपेक्षातः किंचित् कालम् इदंतया ॥ सिव्स्व्_३.३१:३ ॥* या स्थितिश् चिन्मयाहंताविश्रान्त्यात्मा च यो लयः ॥ सिव्स्व्_३.३१:४ ॥* ताव् उभौ योगिनस् तस्य स्वशक्तिप्रचयात्मकौ ॥ सिव्स्व्_३.३१:५ ॥* विकसत् संकुचत् सर्वं वेद्यं यत् संविदात्मकम् ॥ सिव्स्व्_३.३१:६ ॥* अन्यथा तस्य वेद्यस्य वेदनानुपपत्तितः ॥ सिव्स्व्_३.३१:७ ॥* ननु सृष्टिस्थितिध्वंसेष्व् एवम् अन्योन्यभेदिषु ॥ सिव्स्व्_३.३१:८ ॥* अन्यथात्वं समायातं स्वस्वरूपस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.३१:९ ॥ * इत्य् आशङ्कानिवृत्त्यर्थं सूत्रम् आह महेश्वरः ॥ सिव्स्व्_३.३१:१० ॥] तत्प्रवृत्ताव् अप्य् अनिरासः संवेत्तृभावात्
sutra,3,33,// * [<śivasūtravārtika:> * teṣāṃ sṛṣṭyādibhāvānāṃ pravṛttāv apy anāratam || sivsv_3.32:1 || * unmajjane 'pi niṣkampayogāvaṣṭambhaśālinaḥ || sivsv_3.32:2 ||* avasthāyugalaṃ cātra kāryakartṛtvaśabditam || sivsv_3.32:3 ||* kāryatā kṣayiṇī tatra kartṛtvaṃ punar akṣayam || sivsv_3.32:4 ||* kāryonmukhaḥ prayatno yaḥ kevalaṃ so 'tra lupyate || sivsv_3.32:5 ||* tasmiṃl lupte vilupto 'smīty abudhaḥ pratipadyate || sivsv_3.32:6 ||* na tu yo 'ntarmukho bhāvaḥ sarvajñatvaguṇāspadam || sivsv_3.32:7 ||* tasya lopaḥ kadācit syād anyasyānupalambhanāt || sivsv_3.32:8 ||* iti śrīspandaśāstroktanītyā tasyāsya yoginaḥ || sivsv_3.32:9 ||* anirāsaḥ svasaṃvettṛbhāvād apracyutir nijāt || sivsv_3.32:10 ||* udyatturyacamatkārād upalabdhṛsvabhāvataḥ || sivsv_3.32:11 ||* nirāse tasya sṛṣṭyādeḥ sṛjyasyāpy aprakāśanāt || sivsv_3.32:12 || * viśvasṛṣṭisthitidhvaṃseṣv aprakampasya yoginaḥ || sivsv_3.32:13 ||] sukhāsukhayor bahir mananam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * तेषां सृष्ट्यादिभावानां प्रवृत्ताव् अप्य् अनारतम् ॥ सिव्स्व्_३.३२:१ ॥ * उन्मज्जने ऽपि निष्कम्पयोगावष्टम्भशालिनः ॥ सिव्स्व्_३.३२:२ ॥* अवस्थायुगलं चात्र कार्यकर्तृत्वशब्दितम् ॥ सिव्स्व्_३.३२:३ ॥* कार्यता क्षयिणी तत्र कर्तृत्वं पुनर् अक्षयम् ॥ सिव्स्व्_३.३२:४ ॥* कार्योन्मुखः प्रयत्नो यः केवलं सो ऽत्र लुप्यते ॥ सिव्स्व्_३.३२:५ ॥* तस्मिंल् लुप्ते विलुप्तो ऽस्मीत्य् अबुधः प्रतिपद्यते ॥ सिव्स्व्_३.३२:६ ॥* न तु यो ऽन्तर्मुखो भावः सर्वज्ञत्वगुणास्पदम् ॥ सिव्स्व्_३.३२:७ ॥* तस्य लोपः कदाचित् स्याद् अन्यस्यानुपलम्भनात् ॥ सिव्स्व्_३.३२:८ ॥* इति श्रीस्पन्दशास्त्रोक्तनीत्या तस्यास्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.३२:९ ॥* अनिरासः स्वसंवेत्तृभावाद् अप्रच्युतिर् निजात् ॥ सिव्स्व्_३.३२:१० ॥* उद्यत्तुर्यचमत्काराद् उपलब्धृस्वभावतः ॥ सिव्स्व्_३.३२:११ ॥* निरासे तस्य सृष्ट्यादेः सृज्यस्याप्य् अप्रकाशनात् ॥ सिव्स्व्_३.३२:१२ ॥ * विश्वसृष्टिस्थितिध्वंसेष्व् अप्रकम्पस्य योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.३२:१३ ॥] सुखासुखयोर् बहिर् मननम्
sutra,3,34,// * [<śivasūtravārtika:> * uttīrṇadehaprāṇādipramātṛtvasya dhīmataḥ || sivsv_3.33:1 || * vedyasparśajayos tasya mananaṃ sukhaduḥkhayoḥ || sivsv_3.33:2 ||* idaṃtābhāsarūpeṇa nīlapītādivad bahiḥ || sivsv_3.33:3 ||* ahaṃ sukhīti duḥkhīti lokavan na tv ahaṃtayā || sivsv_3.33:4 ||* svaśaktipracayo viśvam iti sūtrārthanītitaḥ || sivsv_3.33:5 ||* ahaṃtācchāditatvena sarvam asya prakāśate || sivsv_3.33:6 ||* yogino laukikasyeva sukhādy eva na kevalam || sivsv_3.33:7 ||* atikrāntamahāmohākrāntadehādyahaṃkṛtiḥ || sivsv_3.33:8 ||* lokavatsukhaduḥkhābhyāṃ kathaṃ spṛśyeta yogirāṭ || sivsv_3.33:9 ||* udañcaccitpramātṛtvanyañcatpuryaṣṭakasthiteḥ || sivsv_3.33:10 || * yato na tatsukhādyantas tata evaiṣa sādhakaḥ || sivsv_3.33:11 ||] tadvimuktas tu kevalī,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * उत्तीर्णदेहप्राणादिप्रमातृत्वस्य धीमतः ॥ सिव्स्व्_३.३३:१ ॥ * वेद्यस्पर्शजयोस् तस्य मननं सुखदुःखयोः ॥ सिव्स्व्_३.३३:२ ॥* इदंताभासरूपेण नीलपीतादिवद् बहिः ॥ सिव्स्व्_३.३३:३ ॥* अहं सुखीति दुःखीति लोकवन् न त्व् अहंतया ॥ सिव्स्व्_३.३३:४ ॥* स्वशक्तिप्रचयो विश्वम् इति सूत्रार्थनीतितः ॥ सिव्स्व्_३.३३:५ ॥* अहंताच्छादितत्वेन सर्वम् अस्य प्रकाशते ॥ सिव्स्व्_३.३३:६ ॥* योगिनो लौकिकस्येव सुखाद्य् एव न केवलम् ॥ सिव्स्व्_३.३३:७ ॥* अतिक्रान्तमहामोहाक्रान्तदेहाद्यहंकृतिः ॥ सिव्स्व्_३.३३:८ ॥* लोकवत्सुखदुःखाभ्यां कथं स्पृश्येत योगिराट् ॥ सिव्स्व्_३.३३:९ ॥* उदञ्चच्चित्प्रमातृत्वन्यञ्चत्पुर्यष्टकस्थितेः ॥ सिव्स्व्_३.३३:१० ॥ * यतो न तत्सुखाद्यन्तस् तत एवैष साधकः ॥ सिव्स्व्_३.३३:११ ॥] तद्विमुक्तस् तु केवली
sutra,3,35,// * [<śivasūtravārtika:> * tābhyāṃ mukto viśeṣeṇa yogīndro yat tayor yataḥ || sivsv_3.34:1 || * saṃskāreṇāpy asaṃspṛṣṭaḥ kevalī cinmayaḥ smṛtaḥ || sivsv_3.34:2 ||* tuśabdo 'ntaram ākhyāti vakṣyamāṇavyapekṣayā || sivsv_3.34:3 ||* evam uttarasūtrastho 'py etatsūtravyapekṣayā || sivsv_3.34:4 || * tad evāha tuśabdoktam antaraṃ candraśekharaḥ || sivsv_3.34:5 ||] mohapratisaṃhatas tu karmātmā,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * ताभ्यां मुक्तो विशेषेण योगीन्द्रो यत् तयोर् यतः ॥ सिव्स्व्_३.३४:१ ॥ * संस्कारेणाप्य् असंस्पृष्टः केवली चिन्मयः स्मृतः ॥ सिव्स्व्_३.३४:२ ॥* तुशब्दो ऽन्तरम् आख्याति वक्ष्यमाणव्यपेक्षया ॥ सिव्स्व्_३.३४:३ ॥* एवम् उत्तरसूत्रस्थो ऽप्य् एतत्सूत्रव्यपेक्षया ॥ सिव्स्व्_३.३४:४ ॥ * तद् एवाह तुशब्दोक्तम् अन्तरं चन्द्रशेखरः ॥ सिव्स्व्_३.३४:५ ॥] मोहप्रतिसंहतस् तु कर्मात्मा
sutra,3,36,// * [<śivasūtravārtika:> * mohaḥ svākhyātir ajñānaṃ tena yaḥ pratisaṃhataḥ || sivsv_3.35:1 || * tadekaghanatāṃ prāptas tato duḥkhādyupāśrayaḥ || sivsv_3.35:2 ||* tata eva sa karmātmā śubhāśubhakalaṅkitaḥ || sivsv_3.35:3 ||* tasyaivam īdṛśasyāpi tattatkarmātmano yadā || sivsv_3.35:4 ||* anargalamaheśānaśaktipātāt samunmiṣan || sivsv_3.35:5 || * svātantryayogaḥ sahajaḥ prādurasti tadāsya tu || sivsv_3.35:6 ||] bhedatiraskāre sargāntarakarmatvam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * मोहः स्वाख्यातिर् अज्ञानं तेन यः प्रतिसंहतः ॥ सिव्स्व्_३.३५:१ ॥ * तदेकघनतां प्राप्तस् ततो दुःखाद्युपाश्रयः ॥ सिव्स्व्_३.३५:२ ॥* तत एव स कर्मात्मा शुभाशुभकलङ्कितः ॥ सिव्स्व्_३.३५:३ ॥* तस्यैवम् ईदृशस्यापि तत्तत्कर्मात्मनो यदा ॥ सिव्स्व्_३.३५:४ ॥* अनर्गलमहेशानशक्तिपातात् समुन्मिषन् ॥ सिव्स्व्_३.३५:५ ॥ * स्वातन्त्र्ययोगः सहजः प्रादुरस्ति तदास्य तु ॥ सिव्स्व्_३.३५:६ ॥] भेदतिरस्कारे सर्गान्तरकर्मत्वम्
sutra,3,37,// * [<śivasūtravārtika:> * bhedasya dehaprāṇādimitāhaṃkṛtijanmanaḥ || sivsv_3.36:1 || * kalādivalitabhrāntasakalādyucitātmanaḥ || sivsv_3.36:2 ||* tiraskāre sthitasyāpi svonmeṣād apahastane || sivsv_3.36:3 ||* mantramantreśatādātmyasvamāhātmyaprakāśanāt || sivsv_3.36:4 ||* syāt sargāntarakarmatvam amuṣya parayoginaḥ || sivsv_3.36:5 ||* yathābhilāṣanirmeyanirmātṛtvaṃ sphuṭaṃ bhavet || sivsv_3.36:6 || * na caitad apy asaṃbhāvyaṃ sraṣṭṛtvaṃ yogino yataḥ || sivsv_3.36:7 ||] karaṇaśaktiḥ svato 'nubhavāt,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * भेदस्य देहप्राणादिमिताहंकृतिजन्मनः ॥ सिव्स्व्_३.३६:१ ॥ * कलादिवलितभ्रान्तसकलाद्युचितात्मनः ॥ सिव्स्व्_३.३६:२ ॥* तिरस्कारे स्थितस्यापि स्वोन्मेषाद् अपहस्तने ॥ सिव्स्व्_३.३६:३ ॥* मन्त्रमन्त्रेशतादात्म्यस्वमाहात्म्यप्रकाशनात् ॥ सिव्स्व्_३.३६:४ ॥* स्यात् सर्गान्तरकर्मत्वम् अमुष्य परयोगिनः ॥ सिव्स्व्_३.३६:५ ॥* यथाभिलाषनिर्मेयनिर्मातृत्वं स्फुटं भवेत् ॥ सिव्स्व्_३.३६:६ ॥ * न चैतद् अप्य् असंभाव्यं स्रष्टृत्वं योगिनो यतः ॥ सिव्स्व्_३.३६:७ ॥] करणशक्तिः स्वतो ऽनुभवात्
sutra,3,38,// * [<śivasūtravārtika:> * svataḥ svasmād anubhavāt svapnasaṃkalpanādiṣu || sivsv_3.37:1 || * karaṇaṃ nijasaṃvedyagrāhyagrāhakanirmitiḥ || sivsv_3.37:2 ||* śaktis tatkartṛtonmeṣaḥ svasaṃvittyaiva sidhyati || sivsv_3.37:3 ||* sambhavantīṃ tathā sṛṣṭiṃ yadi dārḍhyena bhāvayet || sivsv_3.37:4 ||* sarvasādhāraṇāśeṣanirmitiś ca bhavet tadā || sivsv_3.37:5 ||* yataḥ karaṇaśaktyātra śaktiḥ svātantryarūpiṇī || sivsv_3.37:6 ||* pramātur bodharūpasya sāraṃ tasmāt svamāyayā || sivsv_3.37:7 || * tirohitāyāḥ svātantryaśakter uttejanaṃ prati || sivsv_3.37:8 ||] tripadādyanuprāṇanam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * स्वतः स्वस्माद् अनुभवात् स्वप्नसंकल्पनादिषु ॥ सिव्स्व्_३.३७:१ ॥ * करणं निजसंवेद्यग्राह्यग्राहकनिर्मितिः ॥ सिव्स्व्_३.३७:२ ॥* शक्तिस् तत्कर्तृतोन्मेषः स्वसंवित्त्यैव सिध्यति ॥ सिव्स्व्_३.३७:३ ॥* सम्भवन्तीं तथा सृष्टिं यदि दार्ढ्येन भावयेत् ॥ सिव्स्व्_३.३७:४ ॥* सर्वसाधारणाशेषनिर्मितिश् च भवेत् तदा ॥ सिव्स्व्_३.३७:५ ॥* यतः करणशक्त्यात्र शक्तिः स्वातन्त्र्यरूपिणी ॥ सिव्स्व्_३.३७:६ ॥* प्रमातुर् बोधरूपस्य सारं तस्मात् स्वमायया ॥ सिव्स्व्_३.३७:७ ॥ * तिरोहितायाः स्वातन्त्र्यशक्तेर् उत्तेजनं प्रति ॥ सिव्स्व्_३.३७:८ ॥] त्रिपदाद्यनुप्राणनम्
sutra,3,39,// * [<śivasūtravārtika:> * tripadaṃ jāgarāsvapnasauṣuptānām anukramāt || sivsv_3.38:1 || * pratyekam ādimadhyāntarūpaṃ bhaṅgyā nirūpitam || sivsv_3.38:2 ||* bhāvaunmukhyatadāsaktitadekīkaraṇātmakam || sivsv_3.38:3 ||* sṛṣṭisthitilayākāraṃ turyeṇaiva tadādinā || sivsv_3.38:4 ||* tattrayāntaś camatkārarasānandaghanātmanā || sivsv_3.38:5 ||* māyayācchāditenāpi tirodhānasvarūpayā || sivsv_3.38:6 ||* tattadviṣayabhogeṣu vidyudvatsphuratā kṣaṇam || sivsv_3.38:7 ||* anuprāṇanam ādadhyād avadhānena sādhakaḥ || sivsv_3.38:8 ||* tenaiva jīvitenāpi jīvitasya nijātmanaḥ || sivsv_3.38:9 ||* samyaguttejanaṃ kuryād yenāsau tanmayo bhavet || sivsv_3.38:10 ||* turyānuprāṇanaṃ proktaṃ jāgarādau purā triṣu || sivsv_3.38:11 ||* caturtham iti sūtreṇa tripadetyādināmunā || sivsv_3.38:12 ||* jāgarādyādimadhyāntaparvasv iti viśiṣyate || sivsv_3.38:13 ||* antarmukhasvarūpāyām avasthāyāṃ na kevalam || sivsv_3.38:14 || * tripadādiprāṇanam ity etad uktam athāpi tu || sivsv_3.38:15 ||] cittasthitivac charīrakaraṇabāhyeṣu,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * त्रिपदं जागरास्वप्नसौषुप्तानाम् अनुक्रमात् ॥ सिव्स्व्_३.३८:१ ॥ * प्रत्येकम् आदिमध्यान्तरूपं भङ्ग्या निरूपितम् ॥ सिव्स्व्_३.३८:२ ॥* भावौन्मुख्यतदासक्तितदेकीकरणात्मकम् ॥ सिव्स्व्_३.३८:३ ॥* सृष्टिस्थितिलयाकारं तुर्येणैव तदादिना ॥ सिव्स्व्_३.३८:४ ॥* तत्त्रयान्तश् चमत्काररसानन्दघनात्मना ॥ सिव्स्व्_३.३८:५ ॥* माययाच्छादितेनापि तिरोधानस्वरूपया ॥ सिव्स्व्_३.३८:६ ॥* तत्तद्विषयभोगेषु विद्युद्वत्स्फुरता क्षणम् ॥ सिव्स्व्_३.३८:७ ॥* अनुप्राणनम् आदध्याद् अवधानेन साधकः ॥ सिव्स्व्_३.३८:८ ॥* तेनैव जीवितेनापि जीवितस्य निजात्मनः ॥ सिव्स्व्_३.३८:९ ॥* सम्यगुत्तेजनं कुर्याद् येनासौ तन्मयो भवेत् ॥ सिव्स्व्_३.३८:१० ॥* तुर्यानुप्राणनं प्रोक्तं जागरादौ पुरा त्रिषु ॥ सिव्स्व्_३.३८:११ ॥* चतुर्थम् इति सूत्रेण त्रिपदेत्यादिनामुना ॥ सिव्स्व्_३.३८:१२ ॥* जागराद्यादिमध्यान्तपर्वस्व् इति विशिष्यते ॥ सिव्स्व्_३.३८:१३ ॥* अन्तर्मुखस्वरूपायाम् अवस्थायां न केवलम् ॥ सिव्स्व्_३.३८:१४ ॥ * त्रिपदादिप्राणनम् इत्य् एतद् उक्तम् अथापि तु ॥ सिव्स्व्_३.३८:१५ ॥] चित्तस्थितिवच् छरीरकरणबाह्येषु
sutra,3,40,// * [<śivasūtravārtika:> * anuprāṇanam ity etad ādadyād iti śiṣyate || sivsv_3.39:1 || * antarmukhasvarūpāyāṃ yathā cittasthitau tathā || sivsv_3.39:2 ||* anuprāṇanamuktena turyeṇānandarūpiṇā || sivsv_3.39:3 ||* kuryād bahirmukhatve 'pi dehākṣaviṣayātmani || sivsv_3.39:4 ||* tanmayaṃ bhavatīty arthāt tadā sarvaṃ carācaram || sivsv_3.39:5 ||* evaṃ svānandarūpāsya śaktiḥ svātantryalakṣaṇā || sivsv_3.39:6 ||* yatheṣṭabhāvanirmāṇakāriṇī bhavati sphuṭam || sivsv_3.39:7 ||* yadā punar asau yogī proktāṃ turyātmikāṃ daśām || sivsv_3.39:8 ||* āntarīṃ nāmṛśaty antas tadā dehādyahaṃkṛteḥ || sivsv_3.39:9 || * apūrṇamanyatārūpād asyāṇavamalātmanaḥ || sivsv_3.39:10 ||] abhilāpād bahirgatiḥ saṃvāhyasya,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * अनुप्राणनम् इत्य् एतद् आदद्याद् इति शिष्यते ॥ सिव्स्व्_३.३९:१ ॥ * अन्तर्मुखस्वरूपायां यथा चित्तस्थितौ तथा ॥ सिव्स्व्_३.३९:२ ॥* अनुप्राणनमुक्तेन तुर्येणानन्दरूपिणा ॥ सिव्स्व्_३.३९:३ ॥* कुर्याद् बहिर्मुखत्वे ऽपि देहाक्षविषयात्मनि ॥ सिव्स्व्_३.३९:४ ॥* तन्मयं भवतीत्य् अर्थात् तदा सर्वं चराचरम् ॥ सिव्स्व्_३.३९:५ ॥* एवं स्वानन्दरूपास्य शक्तिः स्वातन्त्र्यलक्षणा ॥ सिव्स्व्_३.३९:६ ॥* यथेष्टभावनिर्माणकारिणी भवति स्फुटम् ॥ सिव्स्व्_३.३९:७ ॥* यदा पुनर् असौ योगी प्रोक्तां तुर्यात्मिकां दशाम् ॥ सिव्स्व्_३.३९:८ ॥* आन्तरीं नामृशत्य् अन्तस् तदा देहाद्यहंकृतेः ॥ सिव्स्व्_३.३९:९ ॥ * अपूर्णमन्यतारूपाद् अस्याणवमलात्मनः ॥ सिव्स्व्_३.३९:१० ॥] अभिलापाद् बहिर्गतिः संवाह्यस्य
sutra,3,41,// * [<śivasūtravārtika:> * tattvaiḥ śaktigaṇākrāntair dharaṇyantaiḥ kalādibhiḥ || sivsv_3.40:1 || * yoner yonyantaraṃ neyaḥ saṃvāhyaḥ paśur ucyate || sivsv_3.40:2 ||* tasyāṇavamalākārāt tattatkarmānusāriṇaḥ || sivsv_3.40:3 ||* apūrṇamanyatārūpād abhilāṣād bahirgatiḥ || sivsv_3.40:4 ||* viṣayonmukhataivāsya nāntas tattvānusaṃhitiḥ || sivsv_3.40:5 ||* yadā punar maheśānaśaktipātavaśonmiṣat || sivsv_3.40:6 ||* ātmīyam eva vimṛśan nāste rūpaṃ tadāsya tu || sivsv_3.40:7 ||* abhāvād abhilāṣasya na bahirgatir āpatet || sivsv_3.40:8 || * api tūktacarasvātmārāmataiveti kathyate || sivsv_3.40:9 ||] tadārūḍhapramites tatkṣayāj jīvasaṃkṣayaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * तत्त्वैः शक्तिगणाक्रान्तैर् धरण्यन्तैः कलादिभिः ॥ सिव्स्व्_३.४०:१ ॥ * योनेर् योन्यन्तरं नेयः संवाह्यः पशुर् उच्यते ॥ सिव्स्व्_३.४०:२ ॥* तस्याणवमलाकारात् तत्तत्कर्मानुसारिणः ॥ सिव्स्व्_३.४०:३ ॥* अपूर्णमन्यतारूपाद् अभिलाषाद् बहिर्गतिः ॥ सिव्स्व्_३.४०:४ ॥* विषयोन्मुखतैवास्य नान्तस् तत्त्वानुसंहितिः ॥ सिव्स्व्_३.४०:५ ॥* यदा पुनर् महेशानशक्तिपातवशोन्मिषत् ॥ सिव्स्व्_३.४०:६ ॥* आत्मीयम् एव विमृशन् नास्ते रूपं तदास्य तु ॥ सिव्स्व्_३.४०:७ ॥* अभावाद् अभिलाषस्य न बहिर्गतिर् आपतेत् ॥ सिव्स्व्_३.४०:८ ॥ * अपि तूक्तचरस्वात्मारामतैवेति कथ्यते ॥ सिव्स्व्_३.४०:९ ॥] तदारूढप्रमितेस् तत्क्षयाज् जीवसंक्षयः
sutra,3,42,// * [<śivasūtravārtika:> * tad ityuktacare dhāmni saṃvettṛtvasvarūpiṇi || sivsv_3.41:1 || * ārūḍhā pramitiḥ saṃvit tadvimarśanatatparā || sivsv_3.41:2 ||* yasya tasyāsya tad iti proktāṇavamalātmanaḥ || sivsv_3.41:3 ||* abhilāpasya rūḍhasya kṣayāj jīvasya saṃkṣayaḥ || sivsv_3.41:4 ||* puryaṣṭakasvabhāvasya praśamas tattvato bhavet || sivsv_3.41:5 ||* prāpnoti dehapāto 'sya nanv evaṃ jīvasaṃkṣaye || sivsv_3.41:6 ||* nāsau kadāpi kasyāpi dṛśyate 'trāpi yoginaḥ || sivsv_3.41:7 ||* tasmāt kathaṃ tadārūḍhapramitiḥ sādhako bhavet || sivsv_3.41:8 || * ity āśaṅkyottaraṃ vakti bhagavān viśvadaiśikaḥ || sivsv_3.41:9 ||] bhūtakañcukī tadā vimukto bhūyaḥ patisamaḥ paraḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * तद् इत्युक्तचरे धाम्नि संवेत्तृत्वस्वरूपिणि ॥ सिव्स्व्_३.४१:१ ॥ * आरूढा प्रमितिः संवित् तद्विमर्शनतत्परा ॥ सिव्स्व्_३.४१:२ ॥* यस्य तस्यास्य तद् इति प्रोक्ताणवमलात्मनः ॥ सिव्स्व्_३.४१:३ ॥* अभिलापस्य रूढस्य क्षयाज् जीवस्य संक्षयः ॥ सिव्स्व्_३.४१:४ ॥* पुर्यष्टकस्वभावस्य प्रशमस् तत्त्वतो भवेत् ॥ सिव्स्व्_३.४१:५ ॥* प्राप्नोति देहपातो ऽस्य नन्व् एवं जीवसंक्षये ॥ सिव्स्व्_३.४१:६ ॥* नासौ कदापि कस्यापि दृश्यते ऽत्रापि योगिनः ॥ सिव्स्व्_३.४१:७ ॥* तस्मात् कथं तदारूढप्रमितिः साधको भवेत् ॥ सिव्स्व्_३.४१:८ ॥ * इत्य् आशङ्क्योत्तरं वक्ति भगवान् विश्वदैशिकः ॥ सिव्स्व्_३.४१:९ ॥] भूतकञ्चुकी तदा विमुक्तो भूयः पतिसमः परः
sutra,3,43,// * [<śivasūtravārtika:> * tadety uktābhilāṣasya praśamāj jīvasaṃkṣaye || sivsv_3.42:1 || * puryaṣṭakapramātṛtvābhimānagalane 'py asau || sivsv_3.42:2 ||* dehārambhakarair bhūtair aspṛśadbhir ahaṃpadam || sivsv_3.42:3 ||* kañcukīva viśeṣeṇa mukto nirvāṇabhāgyataḥ || sivsv_3.42:4 ||* bhūyo bāhulyataḥ patyā samo 'yaṃ parameśinā || sivsv_3.42:5 ||* tatsvarūpasamāviṣṭacidānandaghanātmakaḥ || sivsv_3.42:6 ||* tata eva paraḥ pūrṇaḥ samyak tanmayatāṃ gataḥ || sivsv_3.42:7 ||* bhūtakañcukitāpy asya tadaiva na nivartate || sivsv_3.42:8 || * kasmād ity api śaṅkāyām uttaraṃ vakti śaṃkaraḥ || sivsv_3.42:9 ||] naisargikaḥ prāṇasambandhaḥ,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * तदेत्य् उक्ताभिलाषस्य प्रशमाज् जीवसंक्षये ॥ सिव्स्व्_३.४२:१ ॥ * पुर्यष्टकप्रमातृत्वाभिमानगलने ऽप्य् असौ ॥ सिव्स्व्_३.४२:२ ॥* देहारम्भकरैर् भूतैर् अस्पृशद्भिर् अहंपदम् ॥ सिव्स्व्_३.४२:३ ॥* कञ्चुकीव विशेषेण मुक्तो निर्वाणभाग्यतः ॥ सिव्स्व्_३.४२:४ ॥* भूयो बाहुल्यतः पत्या समो ऽयं परमेशिना ॥ सिव्स्व्_३.४२:५ ॥* तत्स्वरूपसमाविष्टचिदानन्दघनात्मकः ॥ सिव्स्व्_३.४२:६ ॥* तत एव परः पूर्णः सम्यक् तन्मयतां गतः ॥ सिव्स्व्_३.४२:७ ॥* भूतकञ्चुकिताप्य् अस्य तदैव न निवर्तते ॥ सिव्स्व्_३.४२:८ ॥ * कस्माद् इत्य् अपि शङ्कायाम् उत्तरं वक्ति शंकरः ॥ सिव्स्व्_३.४२:९ ॥] नैसर्गिकः प्राणसम्बन्धः
sutra,3,44,// * [<śivasūtravārtika:> * prāṇe pariṇatā saṃvit prāg iti proktayā diśā || sivsv_3.43:1 || * nisargāt sahajāt svasya svātantryād anivāritāt || sivsv_3.43:2 ||* cañcatprapañcavaicitryaprakarṣakaraṇecchayā || sivsv_3.43:3 ||* saṃkocaṃ parigṛhṇānā saṃvid bhagavatī svayam || sivsv_3.43:4 ||* prāpnoti saṃkucattattatprāṇagrāhakabhūmikāḥ || sivsv_3.43:5 ||* uktam arthaṃ dṛḍhīkartuṃ saṃvādaḥ so 'yam atra tu || sivsv_3.43:6 ||* yā sā śaktiḥ parā sūkṣmā vyāpinī nirmalā śivā || sivsv_3.43:7 ||* śakticakrasya jananī parānandāmṛtātmikā || sivsv_3.43:8 ||* mahāghoreśvarī caṇḍā sṛṣṭisaṃhārakārikā || sivsv_3.43:9 ||* trivahaṃ trividhaṃ triṣṭhaṃ balāt kālaṃ prakarṣati || sivsv_3.43:10 ||* iti vājasaneyāyām iyam eva citiḥ parā || sivsv_3.43:11 ||* svātantryeṇāvaruhya prāk prāṇarūpe pramātari || sivsv_3.43:12 ||* candrabhāskaravahnyātmanāḍītritayavāhinam || sivsv_3.43:13 ||* antarbahirviśanniryanniśvāsocchvāsalakṣaṇam || sivsv_3.43:14 ||* atītavartamānāditrividhaṃ kālam ātmani || sivsv_3.43:15 ||* karṣanty antar bahiś ceti kathyate kālakarṣiṇī || sivsv_3.43:16 ||* tato naisargikas tasyāḥ prāṇasambandha āgataḥ || sivsv_3.43:17 ||* sthite 'pi prāṇasambandhe yas tadārūḍha āntarīm || sivsv_3.43:18 ||* saṃvidaṃ vimṛśann āste sa lokottaratāṃ vrajet || sivsv_3.43:19 || * ity upāyopasaṃhāramukhenāha maheśvaraḥ || sivsv_3.43:20 ||] nāsikāntarmadhyasaṃyamāt kim atra savyāpasavyasauṣumneṣu,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * प्राणे परिणता संवित् प्राग् इति प्रोक्तया दिशा ॥ सिव्स्व्_३.४३:१ ॥ * निसर्गात् सहजात् स्वस्य स्वातन्त्र्याद् अनिवारितात् ॥ सिव्स्व्_३.४३:२ ॥* चञ्चत्प्रपञ्चवैचित्र्यप्रकर्षकरणेच्छया ॥ सिव्स्व्_३.४३:३ ॥* संकोचं परिगृह्णाना संविद् भगवती स्वयम् ॥ सिव्स्व्_३.४३:४ ॥* प्राप्नोति संकुचत्तत्तत्प्राणग्राहकभूमिकाः ॥ सिव्स्व्_३.४३:५ ॥* उक्तम् अर्थं दृढीकर्तुं संवादः सो ऽयम् अत्र तु ॥ सिव्स्व्_३.४३:६ ॥* या सा शक्तिः परा सूक्ष्मा व्यापिनी निर्मला शिवा ॥ सिव्स्व्_३.४३:७ ॥* शक्तिचक्रस्य जननी परानन्दामृतात्मिका ॥ सिव्स्व्_३.४३:८ ॥* महाघोरेश्वरी चण्डा सृष्टिसंहारकारिका ॥ सिव्स्व्_३.४३:९ ॥* त्रिवहं त्रिविधं त्रिष्ठं बलात् कालं प्रकर्षति ॥ सिव्स्व्_३.४३:१० ॥* इति वाजसनेयायाम् इयम् एव चितिः परा ॥ सिव्स्व्_३.४३:११ ॥* स्वातन्त्र्येणावरुह्य प्राक् प्राणरूपे प्रमातरि ॥ सिव्स्व्_३.४३:१२ ॥* चन्द्रभास्करवह्न्यात्मनाडीत्रितयवाहिनम् ॥ सिव्स्व्_३.४३:१३ ॥* अन्तर्बहिर्विशन्निर्यन्निश्वासोच्छ्वासलक्षणम् ॥ सिव्स्व्_३.४३:१४ ॥* अतीतवर्तमानादित्रिविधं कालम् आत्मनि ॥ सिव्स्व्_३.४३:१५ ॥* कर्षन्त्य् अन्तर् बहिश् चेति कथ्यते कालकर्षिणी ॥ सिव्स्व्_३.४३:१६ ॥* ततो नैसर्गिकस् तस्याः प्राणसम्बन्ध आगतः ॥ सिव्स्व्_३.४३:१७ ॥* स्थिते ऽपि प्राणसम्बन्धे यस् तदारूढ आन्तरीम् ॥ सिव्स्व्_३.४३:१८ ॥* संविदं विमृशन्न् आस्ते स लोकोत्तरतां व्रजेत् ॥ सिव्स्व्_३.४३:१९ ॥ * इत्य् उपायोपसंहारमुखेनाह महेश्वरः ॥ सिव्स्व्_३.४३:२० ॥] नासिकान्तर्मध्यसंयमात् किम् अत्र सव्यापसव्यसौषुम्नेषु
sutra,3,45,// * [<śivasūtravārtika:> * netrādiromarandhrāntanāḍīnāṃ niviḍātmanām || sivsv_3.44:1 || * sarvāsāṃ mukhyabhūteṣu sarvāvaṣṭambhadāyiṣu || sivsv_3.44:2 ||* savyāpasavyasauṣumnanāḍīmārgeṣu sarvadā || sivsv_3.44:3 ||* nāḍīnāṃ nāsikā prāṇaśaktiḥ kuṭilavāhinī || sivsv_3.44:4 ||* antar ity āntarī saṃvit tatsvarūpasya yat punaḥ || sivsv_3.44:5 ||* madhyaṃ sarvāntaratvena pradhānaṃ viśvabhittikam || sivsv_3.44:6 ||* parāmarśamayaṃ rūpam uttīrṇaṃ tasya saṃyamāt || sivsv_3.44:7 ||* nibhālanaprakarṣotthāt svātmabuddhivimarśanāt || sivsv_3.44:8 ||* kim atra saṃyame vācyam iyam eva samāhitiḥ || sivsv_3.44:9 ||* dedīpyamānā sarvāsu daśāsv antarnirantaram || sivsv_3.44:10 ||* nirvyutthānāvadhānena yoginaivānubhūyate || sivsv_3.44:11 ||* mayy āveśya mano ye māṃ nityayuktā upāsate || sivsv_3.44:12 ||* śraddhayā parayopetās te me yuktatamā matāḥ || sivsv_3.44:13 ||* iti śrībhagavadgītāproktanītyanusārataḥ || sivsv_3.44:14 ||* viśvottīrṇanijāhaṃtāsamāveśitacetasaḥ || sivsv_3.44:15 ||* paryante yogino yogaphalaṃ samyak pradarśayan || sivsv_3.44:16 || * upasaṃharati śrīmān uktaṃ prakaraṇaṃ śivaḥ || sivsv_3.44:17 ||] bhūyaḥ syāt pratimīlanam,// * [<शिवसूत्रवार्तिक:> * नेत्रादिरोमरन्ध्रान्तनाडीनां निविडात्मनाम् ॥ सिव्स्व्_३.४४:१ ॥ * सर्वासां मुख्यभूतेषु सर्वावष्टम्भदायिषु ॥ सिव्स्व्_३.४४:२ ॥* सव्यापसव्यसौषुम्ननाडीमार्गेषु सर्वदा ॥ सिव्स्व्_३.४४:३ ॥* नाडीनां नासिका प्राणशक्तिः कुटिलवाहिनी ॥ सिव्स्व्_३.४४:४ ॥* अन्तर् इत्य् आन्तरी संवित् तत्स्वरूपस्य यत् पुनः ॥ सिव्स्व्_३.४४:५ ॥* मध्यं सर्वान्तरत्वेन प्रधानं विश्वभित्तिकम् ॥ सिव्स्व्_३.४४:६ ॥* परामर्शमयं रूपम् उत्तीर्णं तस्य संयमात् ॥ सिव्स्व्_३.४४:७ ॥* निभालनप्रकर्षोत्थात् स्वात्मबुद्धिविमर्शनात् ॥ सिव्स्व्_३.४४:८ ॥* किम् अत्र संयमे वाच्यम् इयम् एव समाहितिः ॥ सिव्स्व्_३.४४:९ ॥* देदीप्यमाना सर्वासु दशास्व् अन्तर्निरन्तरम् ॥ सिव्स्व्_३.४४:१० ॥* निर्व्युत्थानावधानेन योगिनैवानुभूयते ॥ सिव्स्व्_३.४४:११ ॥* मय्य् आवेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते ॥ सिव्स्व्_३.४४:१२ ॥* श्रद्धया परयोपेतास् ते मे युक्ततमा मताः ॥ सिव्स्व्_३.४४:१३ ॥* इति श्रीभगवद्गीताप्रोक्तनीत्यनुसारतः ॥ सिव्स्व्_३.४४:१४ ॥* विश्वोत्तीर्णनिजाहंतासमावेशितचेतसः ॥ सिव्स्व्_३.४४:१५ ॥* पर्यन्ते योगिनो योगफलं सम्यक् प्रदर्शयन् ॥ सिव्स्व्_३.४४:१६ ॥ * उपसंहरति श्रीमान् उक्तं प्रकरणं शिवः ॥ सिव्स्व्_३.४४:१७ ॥] भूयः स्यात् प्रतिमीलनम्