Ade pas waktau keme uku ngen kuwatku belek sêkêlmên keme singêak nak pnan mukmêi warung tenda, gen pnannê Tiochiu, nak di o kutê masakannê menu kan laut nak di o amên bi abis maghrib kêmbiak raminê, uku ngen kuwatku cêmubo mukmêi nak di, keme mêsên kêtêm saos tiram ngen lobster. Nak di ba uku mêding muk kêtêm dê padek, biasonê uku galok muk dê agok titik dio sêngajo nyên mêsên dê lai, amên nak di ruponê itê miliak kilêak kêtêmnê baru si kêmsok, agok an didik ba itê têmungau, tapi memang amên utuk sai uku makui, patut ba nak yo kêmbiak rami tun mêsên kêmuk. Ade abiak dêjam lêbiak keme nak di, amên mukmêinê coa si an ige, tapi mot mêsoknê o gesea dêjam baru itê nam muk.


Nak kêdau mêcêm kêkêmuk kuni laut, dê paling mudêak molahnêadeba cumi-cumi, amên dê dio nêa jano bae si padêk lok gênureng, tênumis jano sênatên kulo jijai. Nak yo itê cubo lok mênêa cumi-cumi sênatên, pertamo cumi-cuminê itê mêrsih, sudo o itê sêmyap rêrêpêaknê, utuk dêkilo cumi-cumi itê perlu nioa duai buwêak narut nêa satên, cabe milêak seprapat nisut, bawaang putiak nu soa, bawang milêak dêlapên soa, stumêa duai sidau, pêdês abiak kêlai ujung nêinik, lajo, su iê, kunik didik, dawên salam ngen silai,kutê rêpêak nisaut alus kecuali lajo, su iê ngen dawên salam, lajo ngen su iê tentus bae. Amên bi siap kutê tingêa kêmsok nasuk cumi-cumi ngen satên nak blangai i o kulo rêrêpêak nê nasuk kutê, kênsok sapêi gêlgok ayaok makên kêncêp kilak jano asai dê ku ang tingêa têmamêak, kênsok sapêi mêsok kêkiro duai puluak lêmo menit.


Ade itê têmi uk tun madêak mêak mêmiliak kuwat, tapi utukku luyên kuwat o harus itê miliak kêrno coa kutê kuwat tê bakêa têmimo itê amên itê gidong têkbêak. Amên uku bi nam uku kêmliak kêkuwat kutênê, dê dipê kuwat nyên dê dipê kuwat dê waktau itê gidong saro. Nak yo makonê utukku khususnê uku mêstai miliak kuwat. Amên itê gidong snang do o coa têkitung kuwat tê pas waktau itê saro do o itê nam kêmliak api dê nêniên kuwat tê, dê awit têmnai kabar, awit magêa itê ngen têtiko têmulung itê pas itê gidong perlu. Pengalamanku jibêak gi kuwat bi kêdau taun itê kênal dê kuwat kuni titik bae uku namên ipê dê bêbênêa kuwat, makonê utuk kuwat o uku piliak tun.


Olah raga o ade dau muk biaya ade dê coa makêi biaya, utuk itê dê bi agok tuai yo olah raga o perlu utuk jêmago kesehatan tê. Uku miliak olah raga dê coa pakêi biaya dê pêtingnê walau têgoa uku manêu, awêi ngêngacap nak glung umêak dio têmasuk dê lêngan dê nam itê manêu, ktennê cetes tapi utuk manfaatnê dio padek utuk jêmago kesehatan, dê niênnê tip bilai jano tip pueng eteng tê o nam kêluwêa ngen awok tê kulo ade gêrok. Ndingku jak uku galok manêu dio nak awok o padek asainê, ipê igai itê nam sêmpêt tip pueng walau têgoa.


Gi bêbêlau kêluwêa TV dê LED uku gêmitêi Tvku ngen dê LED, Uku mêsoa dê merek bêlau ngen go mudêak kuni dê luyên. Dau tun amên lok têmukua biasonê si mêsoa dê merek bi dau tun namên jano bi top, tapi amên utukku coa dê nêsoaku TV o nam têmukua dê lai gonê kulo mudêak ngen dê pasêt uku bakêa têmukua ngen mêsoa dê merek pêi kêluwêa. Dio pengalamanku kuni bêl o amên merek bêlau pêi  kêluwêa do o biasonê utuk kwalitas padek ngen gambarnê kulo coa alêak ngen TV dê bi top, buktinê bi kêdau taun uku makêi TVku ati pêrnêak usak, gak kuwatku si têmukua dê merek top nadêaknê baês ngen gonê kulo agok la ang uyo bi gitêi bêlau igai.


Umêak makan adeba usaho dê sêmdio kêmuk ngen menem dê bi lengap peralatan ngen perlengkapan. Menurut kêkêdau baco kuni bukau  tai umêak makan o awêi menurut Atmojoyo (2005:7) umêak makan adeba pnan jano bangunan dê ca o tun utuk sêmdi o kêkêmuk ngen pelayanan ca o komersil dê sêmdio pelayanan ngen baik. Amên menurut Soekresno (2000:7) umêak makan o adeba usaho se ca o komersial dê sêmdio kêkêmuk ngen mênêm utuk umum dê kênlola sê ca o propesional. Tujuan umêak makan o adeba mêsoa keuntungan ngen mênêa puês tun dê moi mini. Uyo umêak makan adeba pnan tun dau têtiko Cuma utuk kopoa ngen kêkuwat ngen menikmati kêkêmuk dê ade. Utuk nyaman nê tun dê têko biasonê umêak makn kulo sêmdio hiburan musik tênamêak igai amên nak lêm ruang nê ba ês.


Dau mêcêm ta ai dê tradisional kuni tanêak Jang, Barêak ta ai kêjai, ta ai yo adeba ta ai tradisional kunin Jang, dê mêna ai nê adeba anok sangêi  jano anok-anok uai . Upacara kêjai yo adeba acara dê agok an muloi kuni têlau bilai, lêmo bêlas bilai, têlau bulên sapêi sêmbilan bulên. Ta ai kêjai yo kulo nak Jang bi ade sê ati ade kerajaan Majapahit, pertamo nakêi nak Jang ta ai kêjai yo mnurut cerito tun-tun tuai mêna o waktau acara nikêak Putri Senggang ngen Biku Bermano. Nak lêm ta ai kêjai yo dau tahapan dê harus nanêu nam lêm ta ainê, ade pat tahapan nak lêm ta ai kutênê ade tainê, jijai utuk tahapannê yo harus sêsuoi urutan-urutannê.


Utuk itê dê gi têmuan anok titik baiknê nak dasêi itê bêbênêa meker utuk pnan mpek barang-barang awêi TV yo mêak sapêi itê bakêa mnyêsal sudo yo. Awêi dau kejadian itê awit kêmliak nak berita-berita, kêrno mpek barang elektronik yo pnannê têmêak anoknê dê ati namên bahayo nam mêgong, akhirnê adê dê matêi kêno setrum ade kulo dê tingang TV sapêi patiak ade kulo dê sapêi mêningêa. Utuk milok barêak yo ba itê dê jijai tun tuai mêstainê kuni ayok bi meker mêak sapêi bahayo terutamo anok tê dê gi ati namên bahayo, luyên kuni o kulo mêak ade tun mêlanai min anok titik trus gabok dê pas itê coa kêmliak dio bakêa bahayo kulo, jijai utuk o kênêa ba pnan agok lêkat jano khusus utuk barang-barang yo.


Ade do pengalaman liburan samo kêkuwat o adeba dêmaki têbo. Kerno keme paok ngen Tebo Ciremai mako keme bi spakat utuk dêmaki  têbo yo. Têbo Ciremai o têmasuk têbo dê lêkat nak Jawai Barat. Mnurut Wikipedia kêlkat têbo Ciremai sapêi telau ribau tujuak puluak dêlapên meter, têbo yo masuk jenis têbo Stratovolcano, terakhir mêltup nak bulên Maret taun sembilan blas lêmo satu. Têbo Ciremaai yo kêten nyên moi arah Selatan kuni Barat sapêi Timur nak spanyang patoi Utara Jawai. Agok litok kulo itê dêmaki têbo Ciremai yo, keme têmalêm nak bêak têbo duai bilai ngut sapêi moi das têbo, pas bi sapêi nak das têbo Ciremai kutê kêpayêak asainê nyêp.


Akhir taun san igê yo keme misai liburan keme utuk lalau ngen têmalêm nak biding laut, lokasi umêak lok moi laut agok uak kêkiro sembilan jano dêpuluak jam amên itê makêi stom. Kêrno lok kêmliak pemandangan dê baês keme brakatnê kêlmên supayo luweng bilai keme bi sapêi trus nam kêmliak matai bilai timoa. Laut dê nagêa keme adeba Pantai Karang bolong Anyer, pnan yo itê nam kêmliak kêjêniak laut ngen bênêi putiak. Sapêi nak di puengnê keme langsung masang tenda utuk istirahat, pas ngen kêkira keme pemendangan kêmliak matai bilai timoa dapêt keme kêmliak, keme snang nyên ngen liburan yo.


Jijai tun dé nam kérjo nak kator utuk pao tun do o nam ménéa snang, kérno ngen kérjo nak kator do o bi pasétba bakéa dapét gajai dé nasén tip bulénné, luyén kuni o tugas utuk karyawan kator biasoné kémréjo kuté kérjo dé bi téntau pimpinan jano atasan. Ade kékédau tugas ngen tanggung jawab utuk karyawan kator, bi pasétba mémasing karyawan mégong peranné mémasing tégantung jabatanné, tapi ade tanggung jawab ngen tugas dé kuténé harus si manéu mémasing kuni kator. Luyén kuni kémréjo tugas dé bi nagiak atasan, pegawai kator kulo harus lébiak téliti ngen képacok nak lém manéu kérjoné, disiplin kérjo kulo o jijai hal dé péting dé harus nanéu karyawan kator, makoné tip tugas ngen tanggung jawab bakéa témtau awéi ipé karirné lém manéu kérjo.


Agamo Buddha adeba agamo dê pao tun Indonesia agamo yo. Waisak adeba bilai rayonê. Bilai rayo Waisak biasonê nêrayo nak bulên Mei ngen tangêa dê coa si srai tip atunnê. Ade dau acara dê nanêu tun Buddha ayok bilai Waisak antaronê meditasi, kebaktian ngen pindapitta. Nak Indonesia umat Buddha biasonê rayo Waisak ngen festival lampion dê nade nak Candi Borobudur. Tradisi Umat Buddha rayo nak Candi Borobudur jak sêmbilan belas duai puluak sêmbilan. Rayo yo muloi ngen kirab opoi abadi mrapen ngen biyoa suci umbul Jumpit kuni candi Mendut moi candi Borobudur, sapêi nak candi Borobudur umat Buddha têmot nak altar dê ade nak latêt candi ngen manêu meditasi ngen coa Anjali dê tainê têmakup kêduai tangên nak dado dê jijai tando penghormatan.


Umat Hindu bilai rayonê gennê bilai rayo Galungan ngen Kuningan. Bilai rayo Galungan ngen Kuningan. Bilai rayo Galungan nade utuk jêmijai do kekuatan rohani supayo dapêt pekeran tenang, amên bilai rayo Kuningan do o utuk keselamatan, perlindungan ngen tuntunan lahir batin magêa Dewa, Bhatara ngen para Pitara. Mnurut Lontar Purana Bali Swipa, bilai rayo Galungan nakde nak bilai pertamo bulên purnamo nak taun dêlapên otos dêlapên puluak duai. Bilai rayo Galungan ngen Bilai rayo Kuningan nrayo duai kilai dê taun almanak Masehi. Jarak antaro Galungan ngen Kuningan o dêpuluak bilai dê nitung ngen dasar almanak Bali. Amên bilai rayo Galungan o tip bilai rêbu, amên bilai rayo Kuningan o bilai sabtu.


Abdurrahman Wahid laher tujuak September sembilan belas pat puluak trus mêningêa tangêa têlau puluak Desember Duai ribau Sembilan. Si o dau tun namên ngen gen Gus Dur sio adeba tokoh agamo sêpêt kulo jijai pemimpin politik ngen jijai Presiden kê pat Republik Indonesia kuni taun sembilan belas sembilan sembilan sapêi duai ribau satu. Si adeba tokoh ulama si kulo cendikiawan dê faham agamo si kulo têmuan intelektual Islam dê lêkat dê ade kontribusi pemekeran dê ade epek panjang lêm sejarah kebangsaan Republik Indonesia. Warisan kuni Gus Dus adeba pemekeran masalah Islam. Gus Dur cao coa langsung bi mêlêi kesempatan utuk perkembangan pembaharuan pemekeran Islam masalah Taqlid. Taqlid tainê têmotoa coa namên dalil do oba sikêp coa baik nak lêm Islam, mnurutnê pemekeran masalah Islam harus ade dasar ngen akea sehat ngen dalil dê jelas kulo.


Bêtanêm kulo cet uku kêmrêjo nak waktau luang nak dasêi, kêrno nak belek umêak keme gi ade pnan amên lok bêtanêm, walau coa si libêa igê tapi gênêp ba utuk misai waktau. Makonê amên gidong lalau moi ipê bae amên têmau ade tun jêmuoa sêmlan bi pasti uku têmukua, lok si sêmlan pun buak jano sêmlan pêgen lapên coa masalah dê pêtingnê uku nam têmanêm. Kêkuwat amên gabok mdasêi biasonê uku majok moi belek umêak ngen kêmliak têtanêmku, ade tanêm cabe, tomat, bawang ngen rêrêpêak awêi kunik, lajo, su iê, pêdês ngen dau igai dê luyênnê. Amên galok gidong dau buaknê uku mêluak kêkuat mopoa utuk min belek. Awêi san igê yo waktau cabe la ang keme nak dasêi coa mnukua cabe, utuk kmuk keme bae bi gênêp.


Luyên kuni lêmêa ngen juadêak tat kuni pnan keme rêrubo utuk min belek igai adeba kupi, kupi o bi brupo sêbuk amên uku biasonê ade pnan uku mêsên kupi dê padek kuni pnan keme. Gentai kuni pnan keme o kupi têmasuk rubo khas kulo, kêrno pnan keme dau kebun kupi makonê kupi kuni pnan keme o dau tun namên. Utuk mênêa sêbuk kupi dê padeko kucainê waktau itê sêmngêa, sêmngêa kupi kulo harus ade caonê supayo coa mutung ngen kêmuknê padek. Jijai sêmngêa kupi o opoinê coa buliak lai igê ngen itê harus trus melek mêak sapêi bêdan ngut si mêsok, amên bi mêsok itê makêt kulo harus samo melek sênelen moi niru biasonê kulo tênamêak mtiga didik trus nelek sapêi si sêngok sudo o baru tênutuk.


Coa si saro amê namên coanê idup nak têbo, dê pêtingnê itê ade niat lok brasea ngen ade smangat utuk idup. Coa si didik tun dau brasea kuni bêjuang têmaên nam idup nak têbo, tun dê brasea oba tun dê bêbênêa ade cêcito ngen smangatnê coa pêrnêak ku ang. Nak sadêi keme bae do o tun dê brasea dê bi mêding bêtaun-taun idup nak têbo si gi masiak bêtaên utuk idup nak têbo o, cao tun dê brasea o utuk bêbilai si coa pêrnêak coa kêrjo, waktau o si matur dewek ngen si kulo ade target ngut sapêi si brasea. Padek nyên amvn nêdingku dê bi pêrnêak idup nak têbo, walau itê ja ang têmau tun tapi idup tê kêmbak tênangnê, barêak uku waktau o siniak muk kan do o tingêa uku mêsoa moi biyoa lai ngen cao ngewea do o bi nam muk kan.


Utuk pao tun kegiatan ngêsok jijai kêgiatan nadêak tê kegiatan dê coa si mudêak, kêrno nak mabis waktau ngen tênago. Mako coa heran amên kegiatan ngêsok yo pao tun cet jênijai hobi utuk misai waktau. Kegiatan ngêsok kulo nam itê madêak api bae nak manêu lok si slawêi jano smanêi, kêrno walau dau tun madêak dio gawe slawêi sêbênêanê ngêsok o api bae nam. Ade kêkêdau manfaat kuni ngêsok o nam muk kêkêmuk dê sehat, nam mêlnyêp stres, kêluargo nam jijai harmonis, têmikêt kreativitas, imêt ngen nam kulo jêmuoa asea dê kênsok. Jijai ngen hobi ngêsok yo nam kulo têmamêak asea keluargo.


Pengalaman liburan nak kota Jogjakarta jijai pengalaman dê dau kêsannê, kêrno kota Jogjakarta coa si Cuma kota pelajar bae tapi kulo jijai kota wisata. Jolok utuk kota Jogjakarta yo memang ade dasar kuni kondisi sosial ngen potensi dê ade. Ade dau pna wisata nak wilayah yo muloi kuni wisata alam, wisata laut, wisata budayo sapei wisata dê tun mênêa. Ade keunikannê kulo nak kota Jogjakarta yo nêbaco nak https://m.kumparan.com ade tujuak keunikan daerah yo adeba dau peninggalan sejarah, dau kulo musium, wisata alam dê bêbaês, tradisi budayo dê ngut uyo gi nakêi, kuliner dê bi dau tun namên kayo kulo seni ngen budayo ngen kota pelajar kulo.


Ade juadêak nak pnan keme do o juadêak khas nyên kuni pnan keme, gennê juadêan tat ade kulo dê madêak juadêak tênoa. Amên ruponê agok lai mênêa nê coa makêi citak, jijai biasonê kêlai ipê cipirnê klai o ba juadêak nê. Utuk mênêa juadêak yo itê perlu bahan gêlpung gêndum, tênoa buliak kulo tênoa bebet, gulo, nioa, ngen mtiga. Pertamo tênoa ngen gulonê knocok jibêak makêi mikser cukup makêi  dê biaso kêrno jibêak sapêi si bukuak, sudo o nêpek gêlpung sapêi jijai adonan nêpek mtiga didik, utuk bungainê nioa narut sênngêa ngen gulo amên lok baês kten nê nam tênamêak warno milêak jano kuning, sudo o nak lêm cipir itê mpek alas kertas minyok, nêpek minyok didik kunyau juadêak coa mêlkêt, muloi itê mênêa adonan nano mipis bae nak lêm cipir sudo o nêpêk nioa nano, tingêi itê mênêa pariasi das nê didik sudo o nopen sapêi mêsok kêkiro têngêak jam, amên bi mêsok nakêt tingêa têntok-têntok bi nam muk.


Sêmyang lemo waktau o adêba kewajiban tun Islam lêm manêu ibadahnê. Sêmyang o adêba amal ibadah dê pertamo dê bakêa nêhisab nak akherat. Lêm itê manêu ibadah sêmyang o dê pêtingnê itê harus namên nyên cao ngen baconê. Makonê amên itê têmingêa do waktau sêmyang bae do o bi masuk duso lai. Nak lêm Surah An-Nisa ayat sotos têlau Allah SWT berfirman dê tainê : “ Sesungguhnya sholat itu adalah kewajiban yang di tentukan watunya atas orang-orang beriman “. ( Qs. An-Nisa : 103 ). Utuk manêu kewajiban sêmyamg o itê harus kêmrêjo bêbênêa supayo sêmyang tê sah trus dapêt pahalo ngen berkah.


Gi tingêt uku waktau ponsel jano hand phone o gi jijai barang mewah, waktau o kêkiro taun duai ribau satu, abiak duai puluak satu taun dê sudo. Uku waktau o tênimo kêrjo nak perusahaan distributor lai nak Lampung, jijai waktau o uku dapêt kuni perusahaan inventaris ponsel dê bi ade nomornê. Ponsel waktau o gi ja agn tun dê biaso makêi kêrno luyên kuni gonê utuk nomornê kulo la ang, amên coa salêakku waktau o itê têmukua nomor perdananê bae muloi kuni lêmo otos ribau sapêi dêjuta. Amên bêl o itê lok têlpon moi luyên kota bae itê tip bulênnê kêno gennê roming, do o itê masênnê pas nak akhir bulên kingêtku, coa si barêak uyo asal ade pulsa itê lok telpon moi kota luyên o cigai masalah kêrno bi cigai kêno roming, beda amên itê telepon moi luwêa nêgrai. Memang waktau o jêjano bae amên utuk ponsel jano handphone yo gi lêla ang


Mêak itê coa meker utuk nam têmutup keperluan dê nam coa nam itê harus kêmluwêa dana, itê coa namên têngen itê bakêa perlu makêi dê itê coa nam têmundo. Mêakba itê mitung lai tip bulênnê, kêdau bae dê itê nam maik kuni kêlbiak kebutuhan tê tip bulênnê do o bae gi gnêp. Amên caoku walau uku tingêan nak umêak dewek do o uku mitung tip bulên nam maik dana ngen mangêp tip bulên uku masên siwo umêak, misalnê kêpekba tip bulên nam maik lêmo otos rbau bae amên itê coa makêi slamo dêtaun do o bi num juta, tingêa mitung bae amên kêkêdau taun caci o itê coa makêi. Nak yoba itê perlu nyên maik utuk dana darurat yo, coa si mnabung nak Bank, tapi dana yo coa itê makêi amên coa ade kebutuhan dê sêsok nyên.


Wisata dê bi dau tun namên nak Indonesia adeba Candi Borobudur, pnan wisata yo coa si tun Indonesia bae dê galok mini tapi tun kuni luwêa negrai kulo bi dau dê namên ngen wisata Candi Borobudur yo. Candi Borobudur adeba dê do keajaiban dênio, kerno amên kuni sejarahnê dio ba bukti amên bel o nak Indonesia ade kerajaan dê lai ngen tênamo. Warisan Candi yo kulo têm ang amên Indonesia kuni bêl o bi ade agamo amên itê kêmliak dau patung nak Candi yo. Amên udi dau yo dê ati mindi lêbiak baik udi mênêa rencana liburan moi mindi. Dio bakêa têmamêak pengetahuan sejarah udi.


Masyarakat Indonesia pasêt bi dau namên ngen wadang jahe, menem yo biasonê jijai menu andalan nak warung angkringan. Jahe adeba rêpêak dê khasiatnê coa itê ragau igai, coa si Cuma utuk rêpêak ngêsok tapi kulo nam utuk bahan menem kêrno si ade mon dê khas kuni pêdês yo. Nak antaro têtanêm herbal pêdês adeba dê dau tun namên. Namên coa udi pêdês o ade dê putiak ngen dê milêak, kêduai nê manfaatnê bi lok srai tapi pêdês milêak nêbaco kuni Hellosehat.com pêdês milêak lêbiak pêlgiak kuni dê putiak. Pêdês yo têmasuk nak lêm suku temu-temuan (Zingi Beraceae) makonê coa heran amên betuknê srai ngen rêpêak luyên. Kuni bêl o pêdês milêak dau tun makêi utuk mubêt mêmêcêm penyakit kêrno mengandung dau Gingerol, Flavonoid, anti bakteri, anti peradanagn ngen luyênnê.Do o menurut ahli kesehatan.


Tip sudo makêi mesin cuci yo dê padeknê langsung kên ing mêak sapêi biyoa dau têkêlatung nak lêm mesin, dio nam bae mênêa gacang usak mesin cuci tê. Sêbênêanê utuk nam mrawat mesin yo coa si gis igê, ipê igai dê itê dau waktau nak umêak jano waktau itê gidong libur. Mnurutku mêak itê malas igê mrawatnê kêrno tip duai jano têlau kilai itê nêpap bi pasêtba nak lêm o ade dê tingêa kotoran kuni kracok dêitê têmpap. Ade pao tun coa si pêrnêak kêmliak jano mêmukok utuk mêrsih, coa an mesin cucinê usak do igai kêrno mesin yo makêi listrik nam bae setrumnê nyamung moi biyoa nêpap dio dê gi bakêa bahayo nyên utuk tê.


Uyo nak pnan ku bi dau umêak makan dê sêmdio Teh tênoa, ade dê madêak Teh tarik, ade kulo dê madêak Teh jamu, amên kuni asal nê nak Padang do o si madêak Teh talua, jijai pas belek kêrjo pêlbêak uku majok kuwatku Willi singêak nak do umêak makan dê ade sêmdio Teh tenoa, ruponê kuwatku ati pêrnêak cêmubo, jijai padêak nê padek asai nê, si têmnai ngen uku awêi ipê ca o mênêa nê. Memang mênêa Teh tenoa o agok mudêak sudo ku meker, dê perlu itê sêmdio dê nyên nê tênoa, teh, biyoa panês, kremer  ngen gulo. Tenoa nê dê nakêi kuningnê bae knocok lêm glas tênamêak gulo, amên bi muloi kten busanê tingêa sniram ngen biyoa panês dê pêi gêlgok, tênamêak teh dê itê bi mênêa teh kêtêa sudo o tênamêak kremer, ade kulo dê galok tênamêak ngen bakêak uai, memang padek nyên mênêa itê tagiak.


Olah raga o memang dau manfaatnê utuk awok tê, ipê igai itê dê bi omor awêi uku. Uku bêl o sêati galok olah raga nak o ngêding nyên asai coa baik, ipê igai waktau o kêrjoku nak kator jijai tip bilai o coa ade kêluwêa eteng. Pas uku bi cigai kêrjo nak pnan an, kêrjo nak pnan bêlau uku awit nak lapangan, utuk pertamo kilai uku mêding awokku gêgis ê an kêrno bi biaso jijai cigai ngêding igai. Ipê igai jak nak pnan kêrjo bêlau utuk galok manêu olah raga krita tip pueng, ngen uku olah raga o nak awok bêbênêa asai sehat nyên, makonê ngut uyo uku gimasiak manêu olah raga krita yo. Pêrnêak uku bêdan ade abiak dêmingau do o kêrno uku lalau moi luwêa kota nak awok asainê ku ang baik, ade asai gêgis nak betis ngen kêdongku, belek kuni o uku muloi igai utuk nam tip pueng olah raga krita yo. Ndingku dau nyên manfaatnê jak uku manêu dio.


Seafood tainê adeba kêkêmuk kuni laut. Seafood dau mêcêm manfaat utuk kesehatan, misalnê barêak omega têlau dê baik utuk kesehatan awok. Dau tun galok muk seafood kêrno asainê dê luyên kuni daging sapai jano monok. Tapi tun kulo harus mekes duai kilai utuk muk seafood, kêrno kandungan kalesterolnê dê lêkat. Kandungan kolesterol nak seafood memang lêkat nyên makonê cukup bahayo amên nêmuk dau igê. Perlu ningêt kulo kutê dê dau igê o cao buliak pasti aseanê coa si baik, i o kulo ngen kêkêmuk kuni laut, walau ade kandungan protein ngen nutrisi i o kulo ngen kêlbiak luyênnê, amên nêmuk sebatas wajar bae coa masalah, amên bi bêlbiak igê dio bakêa coa baik utuk awok.


Utuk tun Islam manêu sêmyang lêmo waktau o jijai tiang agamo utuk mubung itê magêa Allah SWT. Manêu sêmyang lêmo waktau yo adeba pêritêak wajib kuni Allah SWT magêa hambanê. Pêritêak sêmyang lêmo waktau yo ade nak lêm surah Al Isra ayat tuhuak pulak dêlapên dê tainê “ Dirikanlah sholat dari sesudah mata hari tergelincir sampai gelap malam dan dirikanlah pula sholat subhu, sesungguhnya sholat subhu itu di saksikan oleh malaikat ”. Nak lêm Hadist kulo bi jênlas sholat o mbiso antaro tun Islam ngen tun kafir. Sêmyang lêmo waktau hukumnê wajib ade kulo sêmyang sunah dê coa wajib tainê amên itê kêmrêjo dapêt pahalo amên itê coa kêmrêjo coa jêjano. Utamo sêmyang sunah adeba utuk têmutup dê ku ang waktau sêmyang wajib, têtiko sêmyang wajib o ku ang sêmpurno awêi ku ang khusuk, ngen coa tenang, luyên kuni o sêmyang sunah têmamêak amalan kebaikan ngen makêt drajat tê magêa Allah SWT.


Dau guno kuni laptop uyo muloi kuni anok sêkulah sapêi tun kêrjo dê harus makêi laptop. Dê nakêiku laptop dê utuk kêrjo, kêrno kêrjo ku mnyakut ngen bangunan jano kontruksi jijai muloi kuni mitung kebutuhan proyek sapêi mênêa gambar uku makêi laptop. Sêbênêanê amên nak dasêi nam bae uku makêi desktop, tapi amên utuk nak lapangan ipê igai utuk mcek gambar ngen dê ade nak lapangan do o lêbiak mudêak amên makêi laptop, ipê igai amên ade dê lok nubêak itê kulo nam gacang mubêak nak gambar kilêak. Utukku dê pasêtnê laptop yo bguno nyên, têtiko amên ade lok dapêt kêrjo bêlau utuk presentasi proyek dê bakêa itê lok kêmrêjo.


Pnan wisata nak Kulon Progo ati kulo dau tun namên. Pemritêak Kabupaten Kulon Progo ati mênêa promosi ca o dê niên. Dalên lok moi pnan wisata yo kulo ati si kenlola niên, tapi pas sudo peresmian Jogjakarta Internasional Airport tangêa duai puluak dêlapên Agustus duai ribau duai puluak jijai kesempatan utuk Kulon Progo kêmnal pnan wisatanê awêi dê sudo nêliput Liputan6.com dê kênopoa kuni kêkêdau sumber, pnan wisata nak Kulon Progo awên biyoa jun Kembang Soka, têmawêa pnan dê sêngok ngen pemandangan alam dê baês. Lokasinê nak Jatimulyo, Girimulyo Kabupaten Kulon Progo, biyoa jun yo sumbernê kuni têlau matai biyoa dê coa pernêak kê ing kunyau gidong kemarau.


Pnan wisata nak Jawai Barat coa si Cuma nak Bandung tpi ade kulo nak Garut dê gidong rami adeba Antapura Dejati ade nak Kecamatan Cibiuk, Garut dê ade konsep gêmabung antaro wisata kuliner ngen sawêak sistim terassiring dê bi lok srai ngen nak Bali. Kawasan wisata yo gi agok bêlau, kêrno ati si an yo nêrêsmi wakêa Gubernur têpatnê bulên Pebruari duai ribau duai puluak duai dê sudo. Dau kulo mêcêm wahana dê nam itê cêmubo awêi balon udaro, krita gunung ngen itê kulo nak wisata yo nam kêmliak kêbaês sawêak dê ijo samo santai. Tenamêak kulo ngen spot foto dê mênêa itê coa gi bakêa kêciwo.


Amên uyo utuk lêlalau itê cukup mot bae nak umêak ngen adenê aplikasi dê nam itê makêi do o kutênê jijai mudêak. Ade tikonê uku makêi angkutan umum yo, misalnê nak bakêa tujauku o coa ade pnan mpek kendaraan jano nak pnan tujau o ku ang aman utuk kendaraan do o biasonê uku makêi angkutan umum liwêt aplikasi. Ade pengalaman dê sle utukku, waktau uku pêrnêak mêsên angkutan liwêt aplikasi waktau o uku perlu motor bae kêrno lok moi pnan tujauku o dalênnê agok spit, coa an uku mot motornê sapêi ruponê dê minnê sêlawêi, kêrno coa padek amên uku nak blakang akhirnê uku têmawêa awêi ipê amên uku dê min motornê, mujua si kulo pêcayo amên uku dê min. Pas sapêi tujauku o uku tu un trus masên okos ngen madêak mokasiak.


Tun Islam bi pasêtba namên ngen peristiwa Isra Miraj. Nak lêm kamus Wikipedia tên ang nak di Isra ngen Miraj adeba duai bagian kuni hmanêu kêlmên dê mnurut Islam nanêu nêbai Muhammad SAW cuma dêmalêm kêkiro taun num otos duai puluak satu. Nak lêm Islam do o tandonê perjalanan fisik ngen spiritual. Peristiwa Isra Miraj yo nade umat Islam ngen tujuan utuk nam lêbiak têmamêak iman ngen Allah SWT do igai peristiwa dê pêting dê tun Islam harus namên tentang hmanêu nêbai Muhammad SAW nak lêm kêmrêjo pêritêak sêmyang. Pêritêak sêmyang o pertamo kilai tênu un magêa nêbai Muhammad waktau perjalanan Isra Miraj, nak lêm peristiwa o nêbai têmbus lenget kê tujuak waktau kêlmên nak tangêa duai puluak tujuak Rajab.


Olah raga futsal cet tun madêak bi lok srai ngen bal kekea kêrno cao mainnê coa si brapo biso. Tujuannê kêduai olah raga yo srai api nam masuk bal moi gawang utk cêmitak gol, tapi bisa dê kten kuni kêduai olah raga yo nak lêm KBBI futsal tainê adeba main bal nak lêm ruangan ngen ukuran lapangan ngen gawang dê agok titik, pemainnê kulo cuma lêmo tip regu, waktaunê kulo cuma duai puluak menit tip pertandingan. Amên bal kekea adeba permainan bal dê tip regunê ade sebelas ngen waktau duai kilai pat puluak lêmo menit, utuk pemenangnê nitung kuni sêlisiak gol antaro kêduai tim. Utuk ukuran bal dê gnuno main bal kekea o agok lai ngen ukuran glung num puluak delapên sapêi tujuak puluak sentimeter ngen kêbênêk maksimal pat otos lêmo puluak gram, dêbaning ngen bal utuk futsal ukuran glung balnê num puluak têlau stêngêak sapêi num puluak num sentimeter bênêknê maksimal têlau otos sembilan puluak gram. Keduai olah raga yo cet tun mênêa pertandingan nak acara-acara kêrno pertandingan yo dau tun dê snang têmoton.


Kuni pnan keme daerah Jang ade gennê ta ai têmimang anok, ta ai yo cêmrito amên tun tuai o kêmbiak sayang nyên ngen anok. Utuk mêna ai ta ai têmimang anok yo sêlawêi ngen sêmanêi biasonê ade pat pasang jano lêbiak, utuk dê mi ing nê makêi têtabuak ngen alat tradisional kuni Jang. Lêm mêna ai dê sêlawêi biasonê makêi bajau mêna ai bajau khas jang awêi nak pnan luyên utuk o bi ade bajau khususnê i o kulo dê sêmanêi , amên dê sêlawêi si sêmamea anok biasonê kulo utuk gitêi anok o si sêmamea bonêka jano sêngajo nêa kuni buluak. Ta ai yo biasonê nade amên ade acara lai gen ade acara adat, amên dê ta ai yo nam itê awit kêmliak coa si barêak ta ai kêjai.


Nak zaman uyo utuk mêsoa kêrjo o agok payêak ipê igai itê dê ati dau pengalaman utuk kêrjo. Makonê utuk dê gacang itê nam manêu o adeba jagêa, tapi memang coa kutê tun ade bakat jagêa, tapi coa ade salêaaknê itê bêlajêa kilêak utuk nam ngen namên cao jagêa. Zaman yo bi padek, itê nam kulo bisnis jano jagêa kuni dasêi do oba ngen cao jagêa online. Bi dau tun sukses ngen cao jagêa online yo, kêkuwatku do o maju usahonê rêrato si kulo makêi cao jagêa online liwêt aplikasi yo. Itê memang coa na jêmalang jêrkai, tapi itê nam mêsoa peluang utuk nam mok jêrkai o.


Kêkiro têlau taun dê sudo sê ati ade pandemi, uku ngen keluargo mto moi Bali. Nak di keme dêmingau utuk misai liburan, lêm misai liburan o keme tip bilai mto moi kêmliak nak ipê bae pbab dê bêbaês nak di. Pas bilai kêkêdau keme nak di ade dê madêak amên lok kêmliak upacara ngaben si nam mês keme, kêrno keme ati pernêak kêmliak langsung makonê keme lok moi kêmliak. Keme brakat moi pnan upacara o sapêi di ruponê tun bi rami, dau kulo tun kuni luwêa negrai nak lok kêmliak kulo, nak lêm acara o ade kêkêdau tahapan amên kênliakku, jijai itê o nam kêmliak kuni ku uak bae bi nêpek batas dê itê coa nam mliwêt batas o. Pas bi sudo tun mêm mayat o sakoku sudo o sudo ruponê acaranê gi ad igai, jijai keme belek moi hotêl coa têngut sudo nyên. Uku têmnai ngen dê mês keme o jano kutê tun Bali o makêi upacara barêak o, si madêak coa kan ade kulo tun Bali dê coa agamonê Hindu.


Ade do igai hobiku do oba têtanêm, amên bilai mingau coa ade acara moi ipê-ipê uku bi pasêt nak belek umêak. Pas kulo nak belek umêak gi ade tanêak dê nam uku makêi utuk têtanêm uai, makonê nak dasêi amên utuk keperluan dopoa jano ngêsok dau dê cigai nukua. Awêi cabê, tomat, bawang dawên, suêi, lajo kunik ngen dau igai do o cigai nukua. Dio sêbênêanê memang hobiku kuni titik, makonê uku cet têmoton cao têmanêm jano bae nak youtube, amên ade dê mudêak ngen sêmlan kulo ade bi pasêtba têngen uku libur uku têmanêm. Têtiko amên kuwat ade dê mdasêi uku majok si moi belek umêak utuk kêmliak têtanêmku, amên ade dê bi nam mopoa uku mêluak mopoa utuk si mbain belek.


Dau kuni tip daerah dê têmuan ta ai daerahnê mêmasing, tapi amên utuk ta ai daerah Jang khususnê amên itê kêmliak kuni sejarah ta ai yo bêl o dê nam têmoton o cuma rajo, do igai ta ai yo amên coa kêluargo rajo dê made itê coa gi bakêa kêmliak tun na ai yo. Memang do o waktau zaman o, uyo amên nak sêsadêi jano kota nak pnan keme, api bae dê madê acara jano mêngikêak ta ai yo nam si made dê pêtingnê bi siap biaya utuk madenê. Utuk made acara dê pakêi nêna ai ta ai Jang yo coa si didik cacinê. Tapi utuk itê amên lok kêmliak ta ai yo khususnê dê nak Jakarta, itê nam têmoton nak Taman Mini, biasonê nak anjungan Propinsi Kulau tip taun madê têmasuk acara ta ai Jang yo ade.


Cigai itê ragau ngen wedang jahe dau khasiatnê. Makonê dau tun dê galok menem kêrno coa si Cuma asai jano mon nê dê khas tapi kandungan nak lêm pêdês nam bêguno utuk kesehatan. Bahan utuk mênêa wedang jahe yo mudêak itê mêsoa ngen mudêak kulo itê amên lok mênêa nak umêak. Utuk mênêa nê bahan dê itê sêmyap dkiter biyoa, duai sidau gulo milêak snisit, duai ji ai pêdês têntus, duai pun su êi, duai lamêa dawên pandên. Ca o mênêa nê nêbus biyoa sapêi gêlgok, nasuk pêdês, dawên pandên, su êi kênsok sapêi kêmon pêdêsnê sudo o tênamêak gulo milêak nulek sapêi ajua, bi mêsok snaring tingêan mpek lêm gelas, muk gi agok pêpanês.


Kamera yo amên ade dê salêak gmuno dio nam jijai maslah lai utuk tê, dau nak ipê bae pnan uyo kêmbiak mudêak tun lok moto jano mênêa video. Utuk tun  dê galok mot gambar jano video ngen coa tunnê namên dio sêbênêanê bi mênyalêak, amên dê nêmok gambarnê o coa snang itê wajib mapus amên coa o itê bi kêno UU ITE dio kutê ade pasalnê. Amên mnurutku awit itê têmoton nak medsos ade tun dê nêmok videonê coa sadar jano coa namên amên si bi ade dê merekam, auba amên dê bêbaik awêi ipê amên dê mênyelek, nak yo itê coa namên api dê mok gambar jano video tê o, jijai amên nadêakku ade pnan itê ngadau dê mudêak misalnê ade telepon pengaduan dê itê gacang nam mlapor, trus pêmritêak kulo nam gacang mok tindakan ngen ulêak yo.


Nêbai Nuh as jijai nêbai dê do dê utamo sipêt-sipêtnê dê awit cênrito nak Al Quran, coa si do o bae Nêbai Nuh as kulo jijai Nêbai dê ade gelar Ulul Azmi. Nêbaco nak Journal Peningkatan Pembelajaran Rasul Ulul Azmi, Alfi Hikmah ngen Mursidi ( 25:2018 ), Ulu jano Uli tainê têmuan Al Azmi dê tainê tangguh jano tekad dê kuwêt, mako gelar Nêbai Nuh as dê ade gelar Ulul Azmi tainê Nêbai dê têmuan ketangguhan ngen tekd dê kuwêt. Nêbai Nuh as slalu sêmapêi dakwah ngen sopan walau bi dakwah sêlamo sembilan otos lêmo puluak taun, Nêbai Nuh as têp bêsyukur ngen coa sabên madêp kezaliman kaumnê. Nêbai Nuh as têp utuk smadar kaumnê supayo sujud magêa Allah SWT tapi kaum dê zolim coa gle ngen Nêbai Nuh as sapêi ngen têko banjir lai kaum nêbai Nuh as dê berimên kênek moi kêpêa dê coa berimên monot moi umok lai.


Utuk dê galok ngêsok jano dê mênêa kêkêmuk, miliak alat ngêsok o jijai faktor dê peting ngen utamo. Coa si Cuma kêten nê dê baês bae, tapi lêbiak miliak dê sehat ngen praktis. Ade alat ngêsok dê nam kêmsok jano bae ngen betuk baês go nê kulo mudêak. Polytron kêmluwêa Tiarapot do o perlengkapan ngêsok dê nam makêi utuk kêmsok dau kêkêmuk. Ngêsok kulo lêbiak mudêak. Go nê kulo coa si la ang igê kêkiro delapên otos ribau, nam tmumis lapên, nam mênêa juadêak bolu ngen cake, menea puding, mgureng, mêngukus, kêmsok mêi, kêmsok sup Cuma cêmcuk kabel tiarapot itê nam ngêsok lêbiak gacang praktis ngen mudêak kulo siap nidang coa perlu igai makêi skopor.


Ade dêbat waktau o pas jam istirhat uku majok kuwatku Tanto mukmêi bilai spok, uku majok si mukmêi nak umêak makan Sederhana dê pnannê coa si uak kuni kantor, ade dau pilihan kmuk dê ade nak di, ade masakan Padang  ade nase pecal, bakso ngen dau igai luyênnê. Uku miliak muk nasi Padang tapi kuwatku Tanto miliak muk nasi pecal, uku têmnai ngen Tanto gêntai Cuma muk nasi pecal kan dau dê luyên, si madêak coa si uku cao lok tapi nadêak nê si gidong milok kmuk dê dau mengandung kolesterol utuk jêmago kesehatannê, muk daging dêdêbat bae kerno utuk kêmu ang asupan dê dau bakêa têmamêak kolesterol, si nadêaknê lêbiak milik dau muk sayuran ijo kunyau lêbiak sehat. Kêbilai o si mukmêi kten sliro nyên mabis kmuknê, uku kulo sliro ngen nasi Padang dê galok ku.


Nak zaman tehknologi bi canggih uyo dau dê jijai mudêak utuk tê dê bêl o nê agok payêak ngen saro amên lok jêjano, tapi uyo kutênê jijai mudêak. Awêi kêkuwatku uyo bi dau dê brasea kêrno nam mok manfaat kuni tehknologi uyo, dau berita lom si tip bilai nak TV jano liwêt medsos dê nam itê mlajêa, kutênê o bakêa ade utung utuk tê amên itê nam mok kesempatan kuni di, memang ba harus itê mêlajêa kilêak sêati itê manêu, dêniênnê itê nam bêlajêa kuni dasêi utuk dapêt peluang dê bakêa mênêa itê butung. Lok usaho itê nam kuni hand phone bae manêu usaho tê cigai dau itê moi luwêa utuk manêunê.


Alat olah raga dê uku têmuan igai adeba kewea, olah raga dê do yo sêbênêanê memang hobiku. Utuk alat kewea yo uku ade têmuan kêkêdau mêcêm, ade utuk nak laut ade kulo utuk nak kulam, amên dê utuk nak laut dio dau alatnê, amên de uku têmuan muloi kuni biyês khusus laut sapêi dê alat coa makêi biyês. Keme biasonê dêbilên dêbat biasonê pasêt tu un moi laut, têtiko tun têlau têtiko sapêi tun dêpuluak amên, ade kulo tikonê keme cuma tun duai bae kêrno dê luyên ade kesibukannê dewek. Dê nyapnê amên nak laut klonê gidong musim kan lai mbiding, itê coa uak igê moi têngêak, abiak duai jam bae kuni biding do o bi dau kan lêlai, do kulo amên coa brapo uak kuni biding amên têtibo ujên itê nam gacang mbiding.


Amên itê kêmliak nak berita-berita memang uku makau amên zaman yo bi zaman moderen, buktinê bi dau alat canggih dê nam itê makêi jani itê têmukua. Mnurutku nak lêm zaman uyo dau tun salêak guno ngen makêi kecanggihan uyo, jijai harusnê pemritêak nam lêbiak têatêi ngen api dê gmano alat asea tehknologi yo dê smalêak aturan. Ipê igai uyo nak gen jano nomor KTP bae do o bi mudêak pemritêak lok namên api dê gmuno alat moderen yo utuk mênêa rugai tun dau, maslahnê bi dau tun tujai korban penipuan jak adenê alat moderen yo, nak yo mêstainê pemritêak nam lêbiak têatêi utuk nam jêmago mêak sapêi jijai salêak guno.


Api jaman yo tun coa namên diyên, coa si uak kuni pnan keme ade wisata kebun diyên, amên gidong musim tun kêmbiak raminê moi miyo, itê Cuma masên tiket masuk bae lêmo puluak ribau, bi nak lêm itê nam muk diyên sêkêlok tê kêdau itê têkabis cigai masên igai,tapi amên lok min kêluwêa cao nam, jijai amên lok min belek itê nam têmukua pas nak bang kêluwêa, gonê têlau puluak ribau sapêi lêmo puluak ribau dêbuwak sesuai ngen kêlainê. Amên nadêak tun dê jêmago bang dêbilai rêrato botos tun dê moi mini, memang areanê libêa kêkiro tujuak hektar, diyênnê sekitar lêmo hektar dê bi bêbuak, dê luyênnê pêi blajêa bêbuak. Nak piyo ndingku diyênnê baês, mis ngen isainê kêboa.


Olah raga ekstrim srai kulo ngen olah raga aksi dê nding jijai kegiatan dê ade tikêt bahayo dê lêkat. Kondisi alam Indonesia dê dau mêcêm mênêa Indonesia jijai nêgrai tujuan utuk dê mêsoa hal luyên. Kêrno laut, têbo, têbing dê lêm, umok dê lai sapêi biyoa lai mênêa Indonesia jijai tujuan utuk tun dê snang olah raga ekstrim. Mnyêlêm adeba olah raga ekstrim kêrno ngen mnyêlêm itê nam kêmliak kêbaês bêak laut, nak perairan Indonesia dau pnan utuk olah raga mnyêlêm yo awêi nak Raja Ampat, Bunaken, Pulêw Komodo ngen Menjangan. Mnyêlêm jijai utuk rekreasi kulo jijai olah raga ngen makêi alat nyêlêm awêi tabung oksigen, regulator, tangki ngen alat mbênêk. Ngen alat o itê nam kêmliak dau pemandangan bêak laut. Pas itê mnyêlêm kutê blat awok bakêa mêlawên biyoa dê ês, pas itê bi ade nak lêm biyoa itê gêmrok awok ngen bênêk awok asainê jijai lêngan padahal dê têjijai sêbênêanê dê mnyêlêm o makêi blat utamo nak awok utuk têmulok awok mêlawên dê ês biyoa o. Makonê olah raga yo nadêak ekstrim kêrno dê nam manêunê adeba tun dê memang bi nêlatih ngen ade sertifikat.


Amên gidong nak dasêi uku biasonê galok têmoton ca o tun ngêsok nak youtube, memang kuni bêl o si uku nyap bae amên têmoton ca o tun ngêsok, kêmsok jano bae muloi kuni kêmsok juadêak sapêi  kêmsok lapên uku snang mlajêanê. Tetiko uku kulo praktek ca o mênêa gen dê uku têmoton, biasonê coa si dêbat bae kêmsoknê ngut uku nam niên mênêa jano dê klo uku mênêa. Barêak waktau o uku cubo mênêa martabak, walau ati si jijai nyên awêi dê tun jêmuoa tapi uku bakêa mênêa sapêi si jijai niên ngen padeek asainê, biasonê kulo uku amên sudo mênêa uku bi pasêt mêluak tun dê pa ok ku cêmubo asainê, amên si  madêak ati padêk uku bakêa mênêa igai ngen samo bêlajêa mingêt jano dê ku ang, ngut si padêk niên asainê baru uku puês.


Nak lêm Al Quran dau cerito muloi kuni kisah nêbai sapêi kisah bilai kiamat. Uku pêrnêak mbaco awêi surah Al Kafirun  adê num ayat, nak yo cêmrito masalah nêbai Muhammad SAW amên nêbai Muhammad SAW yo coa bakêa sêmbêak luyên kuni Allah ngen coa bakêa têmotoa jano dê tun kafir pêcayo. Dê niênnê adeba cao bertoleransi ngen kêmuêt imên   utuk têmulok ajaran dê mnyipang kuni ajaran Islam. Surah AL kafirun yo adeba surah ke 109 ade num ayat nak yo cêmrito masalah toleransi nak lêm itê berimên ngen beribadah. Surah yo tu un waktau kaum kafir Quraisy bêrusaho lok mempengaruhi nêbai Muhammad SAW.


Ade pa o wisatawan nak Indonesia gi masiak gêmuno delman utuk alat transportasi wisata utuk kêliling nak obyek wisata awêi nak Parangtritis. Parangtritis sapêi uyo gimasiak makêi delman jijai andalanê utuk êmliling biding laut. Mnurut sejarahnê delman asalnê kuni gen Ir.Charles Theodore Deelman. Si o adeba insinyur ahli irigasi dê têmuan bengkel bêsai nak biding laut Batavia dê uyo bi têgen Jakarta. Pertamonê delman gênuno utuk makut ngen maliak barang kuni do pnan moi pnan luyên, uyo delman bi jijai alat transportasi. Alat transportasi delman yo tun madêaknê luyên pnan luyên ca o madêak, amên nak Sunda tun madêaknê kretek amên nak Jawai tun madêak dokar jano andong.


Hotel adeba pnan dê sêmdio kêkêdau fasilitas dê nam itê makêi awêi utuk têmalêm, kêkêmuk ngen menem. Nak hotel bakêa sêmdio dau playanan dê itê nam smiwo utuk tamu dê teko. Luyên kuni têmalêm tamu kulo nam menikmati kêkêdau fasilitas dê luyênnê nak mêmasing hotel. Fasilitas ngen jenis hotel coa si srai kuni do hotel ngen hotel luyênnê. Utuk hotel berbintang biasonê fasilitasnê cukup beda ngen hotel malati. Utuk hotel berbintang memang agok la ang tapi fasilitasnê muloi kuni biyoa kupi, sarapan, kulam renang sapêi fasilitas hiburan luyênnê. Amên utuk hotel melati itê Cuma dapêt kupi ngen sarapan bae, utuk mukmêi biasonê itê mêsoa nak luwêa.


Kekemuk dê instan jano praktis o kêkêmuk dê nam midang lêbiak gacang waktaunê nam langsung nêmuk. Kêmbiak mudêak nê mêsoa kêkêmuk dê gacang muk, mênêa tun dau o rêrato galok mênêa kêkêmuk dê barêak yo, cocok kulo utuk tun dê sibuk. Dau umêak makan dê jumuoa kêkêmuk dê gacang kêmsok uyo bi dau nak ipê-ipê nak Indonesia. Kêkêmuk dê model yo ade kulo dê brupo kêkêmuk tradisional, awêi masakan Padang, nasi pecal, nasi soto,ngen dê luyên igai, ade kulo kêkêmuk kuni Barat dê bi dau tun namên awêi Kentucki Fried Chicken, Burger, Pizza Hut ngen luyênnê. Kelbiak kêkêmuk model yo cao si Cuma gacang midangnê tapi praktis kulo.


Amên utuk kêkucêp ade gennê juadêak tat jano juadêak tênoa, juadêak yo kêmuk khas kuni Jang. Amên juadêak yo nak Kulau jano nak Jang itê nam têmukua kêrno dau tun jêmuwoa utuk rubo, kêrno juadêak yo asainê padek ngen tun luyên kulo ati dau dê namên, sêbênêanê nam bae amên itê lok jêmuwoa barêak nak pnanku tingêa nak Lampung, ipê igai juadêak yo kulo ade dê srai ngen juadêak nak Lampung adenê nak Lampung Barat têpatnê nak Krui jano Pesisir Barat. Utuk nak Bandarlampung coa si juadêak barak yo, amên lok mênêa jano jêmuwoa asaiku buliak kulo ipê igai nak yo ade dê bi lok srai juadêaknê.


Mpuk motor suang supayo motor jijai bersih. Amên itê tmuan motor itê kulo harus nam mrawat nê kulo, misalnê ngen itê jêmago kebersihan motor supayo motor tê kêten bersih ngen awet. Kêrjo yo sêbênêanê itê nam utuk misai waktau tip akhir mingau, ngen itê mngêpuk motor dewek nak dasêi jijai itê namên misalnê amên ade dê harus itê mênêa, jano ade dê lungia jano ade dê bi lêpas, intinê itê nam samo kontrol motor tê. Do igai dê kten nyên manfaatnê luyên kuni motor bersih dê niênnê awok tê sehat, kerno ngen coa sngajo pasêt ba itê kêluwêa eteng waktau ngêpuk o.


Pas gi kuliah uku milêm kegiatan kampus ngen gabung jijai anggota KMPA ( Korps Mahasiswa Pecinta Alam ) alasanku gabung nak KMPA ade utuk bêlajêa berorganisasi ngen têmotoa kegiatan peduli ngen alam. Luyên kuni kegiatan dê ade hubungannê ngen alam, kegiatan rutin dê ade nak lêm agenda tip num bulên dêbat adeba dêmaki têbo, dê têmasuk olah raga dê tujuannê coa si cuma hobi tapi panêu kekea nak alam bebas dê dau manfaatnê utuk mênêa awok sehat. Kêmliak kêbaês alam têbo ngen itê sapêi dasnê, ade do kuwatku dê idupnê sederhano, pas uku sêmyap utuk kêmnek têbo si têmnai mêsoa jano nak das têbo o ? mnurutnê bi pêpayêak kêmnek têbo sudo o tu un igai, pemandangan nak das têbo o ati tau baês. Utuk ku kêmnek têbo adeba olah raga dê ekstrim, coa si kondisi têbo dê bakêa kênek o tapi cuaco kulo nam jijai pengaruh. Pas itê kêmnek têbo spanjang dalên o adeba mêding asai snang, walau agok payêak tapi cêcoanê mênêa uku tamêak kagum ngen kêbaês alam dê Allah SWT cipto.


Cerito dê kuni pnan keme Jang ngut ba uyo tun di gi masiak pêcayo ngen cerito yo, danêu nak pnan keme pas kulo ade nak sadêiku gennê danêi Tes. Cerito danêu yo kuni zaman bêl o ade pênungaunê dung ulau tujuak, amên itê mbayang dung o awoknê do tapi si ade tujuak ulaunê, nak glung danêu o khususnê sadêi keme ngut ba uyo tun di coa binai kecek languk amên nak danêu o, uku kulo kadêak amên gidong nak di coa kulo binai kecek languk yo walau uku kuni titik tingêa uak kuni sadêi tapi uku namên amên nak danêu yo miling lok têatêi. Amên ade dê lok namên jano niên cerito yo nam kêmliak jano mêsoa nak medsos cerito rakyat kuni tanêak Jang khususnê danêu Tes Lebong yo.


Alat dê nakêi utuk ngukus gennê dandang, dandang yo temasuk alat ngsok tradisional biasonê utuk kmukus kêmuk utuk dewek. Kêlbiak kmukus kêkêmuk nêbaning ngen nêbus adeba kêkêmuk dê knukus coa dau mengandung biyoa dê nam mênêa kêkêmuk jijai luyek. Utuk dê usaho kêkêmuk knukus coa si gmuno igai dandang jano kukus tradisional, têbo o bi gmuno mesin kukus jano tun maêaknê steamer. Fungsi mesin yo utuk kmukus kêkêmuk awêi bronis, bakpao, dimsum, siomai ngen dê luyênnê. Mesin steamer yo bêguno nyên utuk dê usaho kukusan dê lok mênêa agok dau, gacang kulo, ngen mimêt gas kêno coa perlu kmukus igai awêi itê makêi dandang tradisional.


Utuk lêgau daerah o dau sêbênêanê kuni daerah keme Jang, tapi dê bi dau tun namên o dê lêgau Ting badêting. Nak lêm lêgau yo cêmrito amên itê o jibêakba galok sêmding jano dê bi sudo ngen jano dê nding tê nak lêm idup saro, jijai itê trus harus dau peker utuk moi mukonê. Amên itê bogoa sêmding tangung tê uyo, jijai itê malas utuk bêgêrok manêu idup. Lêm lêgau yo cêmrito tun dê putus aso ngen judau kulo ngen idup, utuk manêu idup o si tip bilai bogoa  meker kêrno tun jano mete dê si lok o dau tun dê têmgêak. Lêgau yo baês amên itê mok intinê, jijai nak lêm lêgau yo itê coa buliak gacang mênyêrêak ngen putus aso.


Bêl o gi bêbêlau kêluwêa laptop dê tun ati dau makêi uku têmukua laptop, do o kêrno uku perlu nak lêm manêu kêrjoku. Jijai waktau o gonê gi têmasuk la ang nyên tapi kêrno perlu o makonê uku têmukua. Waktau o laptop yo gi têmasuk barang mewah, jijai tip sudo makêi do o nêlap bêbêrsihnê baru maik, anok dê gi titik  lok mêgong bae coa buliak mêak usak do o kêmbiak jêmago barang o. Pas bi muloi rami kêluwêa laptop dê lêbiak canggih igai, uku têmukua do igai, jijai dê laptop an uku mêlêi ngen anokku utuknê bêlajêa uku makêi dê bêlau. Uyo laptop yo bi cigai si jijai barang mewah tapi jijai kebutuhan terutamo utuk naok sêkulah, ngen gonê kulo bi dau dê mudêak nêbaning go bêl o.


Dau tun manéu usaho ngen mémécém bidangné, awéi uku, ukumanéu usaho nak bidang jaso ngen penjualan. Utuk usahoku yo uku bi nanéuku slamo télau bélas taun, lém waktau o genné usaho bi pasétba ade utung rugai, tapi utukku lém usaho o ité méstai nam dau samo bélajéa kuni pengalaman bébilai ité manéu slamo yo. Amén nak lém usaho jaso adeba do duai dé coa pas ngen itungan té, tp cécoané do o témaméak ité nam lébiak téatéi utuk moi mukoné, amén dé utuk usaho dagangné sébénéané lacéa bae, dé tétiko ménéa agok payéak ité meker o ngen kékuwat dé galok ku ang meker amén si dé mok barang-barang ngen ité, mungkin kérno kuwat jijai dé ade nak pekeranné o coa gi mungkin mnagiak nak di oba ité jijai sébo saléak lok mok keputusan, akhirné ité kulo dé témangung utuk témutup kékuwat o.


Alat musik tradisional kuni Jawai Barat ade gennê angklung, angklung yo nêa tun kuni bahan  buluak. Utuk mênêa angklung yo tun dê bêbênêa ahli ngen tun seni jijai utuk matur suaronê do o perlu jiwo seni dê agok lêkat, kêrno utuk nam têmtau saêi kuni do moi dê luyênnê o coa kutê tun nam. Utuk bahan buluaknê kulo coa si kutê buluak nam mênêa angklung yo, ade sêsi jenis buluak dê tun mok utuk mênêa alat dê do yo. Utuk sêmaêi jano main angklung yo kulo coa si mudêak awêi alat dê luyên, kêrno cao itê gêmrok utuk dapêt saêi dê baês kulo itê harus bêlajêa nyên.


Pêsên syariat masalah kehidupan dê najêa Nêbai Muhammad SWT magêa umatNê, dio ba tema khotbah dêbat yo sênapêi supayo umat muslim nam cet mênêa kebaikan nak lêm dênio. Luyên kuni o umat muslim harus mêgong tuntunaan ngen nasehat dê Nêbai mêlêi supayo sudo yo nam dapê syafaat nak Padang Masyhar. Pêsên yo adba utuk têmikêt takwa tê magêa Allah SWT ngen mêuak kutê dê têngêakNê, manêu kutê pritêakNê kêrno ngen takwa idup tê bakêa min snang ngen syariat bi mêlêi kêmulyaan ketakwaan, anok dê soleh. Kuni umpamo nak das kinoi itê nam mamêa jano dê bi najêa Nêbai sapêi itê jijai nak lêm golongan tun dê dapêt ridho Allah SWT ngen sêrgo Allah SWT.


Uku biasonê singean nak umêak makan mêsoa kêkêmuk dê padek dê mênêa kenyang, tapi uyo dau dê moi umêak makan coa si cuma lok mukmêi bae dau kulo dê cuma lok hiburan. Pengusaho umêak makan dê uyo kênliakku coa si cuma sêmdio kêkêmuk baik bae utuk tun dê têko si kulo sêmdio pasilitas awêi acara live musik, karaoke sapêi ade kulo  program acara utuk mehibur tun dê mini. Adenê inovasi model o mênurutku dapêt têmamêak tun dê têko coa si Cuma mukmêi bae tapi kulo nam menikmati hiburan dê sêndio umêak makan o, coa si do o bae ade kulo dê mpek kêkêdau lukisan nak kêt nê utuk têmamêak baês nak lêm umêak makan, jijai tun dê têko nam santai samo mênikmati karya seni kulo.


Zaman yo kamera bi nak ipê-ipê, luyên kuni kamera CCTV ade kulo tun dê cuma cêcubo bae gen mêmain mênêa video ngen kameranê. Utuk itê dê galok lalau ipê igai awit moi pnan krami, lok têatêi nyên mêak sapêi itê jijai korban mênyelek dê nam tun mok gambar tê têngên bae. Itê harus dau mingêt awok tê dewek mêak sapêi têjijai ngen itê, amên sapêi têjijai coa tê nam mbayang amên sapêi mcibêa nak medsos gawe tê dê mnyelek o. Au ba tun dê coa kenal jano coa namên ngen itê, awêi ipê amên ade tun dê namên itê, dio dê jijai masalah ngen itê, misalnê anok jano sêpasuak tê dê kêmliak, asaiku ngut matêi itê mêding seleknê.


Waktau uku gi titik cécitoku coa srai ngen kékuwat dé luyén dé biaso amén ade dé témnai cito-cito pasét dau dé lok jijai dokter, guau, insinyur, plisi ngen dau igai tapi cito-citoku waktau titik cuma lok jijai tun kéjo nak kator. Mnurutku amén kérjo nak kator asainé snang nyén nam makéi bajau rapih, stelan kmija ngen kérjo madép mija ngen dau fasilitas, luyén kuni o kérjoné dé mudéak cuma cématet jano bae kégiatan nak perusahaan, ménéa notulen pas rapat, ngetek ngen ménéa su ét. I oba kékiro dé ade nak pekeranku waktau o utuk cito-citoku. Alhamdulillah cito-citoku nam jijai pegawai kator sapéi, do o kulo liwét proses bélajéa dé coa mudéak, kuni sékulah SD sapéi séléséi kuliah nak jurusan administrasi perkantoran. Pas bi lulus uku cémubo mlamar kérjo térnyato timo nak perusahaan dé agok lai ngen dau karyawanné, do o ménéa uku harus dau bélajéa supayo kérjo dé sénréak ngen uku nam sudo ngen coa ade saléak.


Panci adeba alat utuk ngêsok, fungsi panci nak dopoa dê dau nakêi utuk kêmsok lapên, ngukus sapêi kêmsok biyoa, gidong dêsok kulo panci nam makêi utuk kêmsok mêi. Panci biasonê nêa tun kuni bahan logam kêrno nam panês nê baik kêrno sifetnê jijai konduktor. Bahan biasonê utuk mênêa panci adeba almunium, bêsai, bajo ngen uyo ade kulo dê nêa tun kuni bahan teflon. Teflon sêbênêanê adeba merek kuni Polytetrafluoroethylene (PTEE) do o jenis bahan kimia dê tun mênêa. Teflon adeba alat ngêsok dê coa mêlkêt jijai lêbiak mudêak amên makêi ngêsok, tapi amên coa nam gêmuno ngen ca o nyên alat ngêsok jenis teflon yo ruponê ade resiko dê nam timoa masalah kesehatan, muloi kuni imun nê lemah sapêi nam sêmbab kanker. Menurut Wilman Hilmani, General BoLDe Indonesia madêak ade kêkêdai alat ngêsok dê harus milok utuk gênuno ngêsok sebab ade alat ngêsok dê ade kandungan zat bacun dê bahayo dê nam mpas zat o moi lêm kêmuk awêi panci dê nêa tun kuni teflon.


Transportasi adeba bagian dê peting nak urusan pariwisata. Transportasi o adeba sarana utuk itê nam sapêi tujau tê. Transportasi wisata dê biaso tun makêi adeba bis umum. Bis umum utuk pariwisata o biasonê nlêngkap ngen tano khusus  keperluan pariwisata. Bis pariwisata adeba jenis layanan bis dê min pengunjung moi tamasya, ngen rute biasonê nak pênan-pênan wisata, utuk mbiso bis pariwisata ngen bis biaso amên bis pariwisata nasang tulisan “Pariwisata” nak kaco muko bis, samping bis, ngen bêlakangnê. Biasonê bis pariwisata yo nam muêt tun sapêi duai puluak, tapi ade kulo dê nam sapêi tun pat jano lêmo puluk dêbat min.


Utuk pa o tun mêsoa caci coa si Cuma jijai pegawai bae, dau kulo dê mukok usaho ngen dagang, ade usaho dê muloi rami uyo adeba usaho kêkêmuk, nak tun pasti parlu kêmuk utuk idup. Usaho umêak makan adeba contoh kêrjo dê mêngasea. Umêak makan adeba usaho dê sêmdio utuk kêkêmuk biasonê nak umêak jano biding dalên utuk umum. Amên itê ade hobi ngêsok coa si salêak itê cêmubo mukok umêak makan. Peluang nak usaho umêak makan yo coa pernêak ade abisnê. Usaho umêak makan kulo coa gi bakêa nyên sapêi têngen bae, ngen nam jijai bisnis dê ade utung, dê petingnê itê nam sêmdio kêkêmuk dê padek dê coa si srai ngen umêak makan dê luyên, dio ba dê bakêa têmtau utuk itê manêu usaho yo.


Nak lêm itê manêu olah raga mêak kêmliak dê gacang dapêt eteng jano coanê tapi itê harus nam miliak dê dipê dê sêsuoi ngen owak jano omor tê. Ade kulo dê galok makso utuk olah raga tapi bi cigai sêsuoi ngen awoknê, mnurutku utuk olah raga yo kêsoaba dê lêlêngan bae jibêak makso dê bêbênêk, dê pêtingnê itê nam gêmrok awok tip bilai usaho amên nam pueng bilai itê manêu kêkiro têlau puluak mênit bae. Ngen itê cet manêu o êan coa ngêding dio bi awêi wajib utuk tê manêu, dau olah raga dê lêlêngan nam itê manêu têngen klok, awêi snam nak dasêi, ngêngacap nak glung umêak, jano panêu kliling gang bae do o bi padek ngen coa si bênêk igê itê manêu.


Amên cêrito maso gi titik ndingku kutê gennê permainan o uku cêmubo, awêi main lêlang do o kuni waktau uku ati sêkulah. Dê nyapnê o amên main lêlang waktau ade dê putus lêlangnê keme bêbut jêmalang, api dê dapêt do oba dê mok. Uku tingêt waktau o uku siniak nyên lok têmuan lêlang, waktau o ati si tun ade jêmuwoa lêlang nak warung coa si awêi taun delapên puluak, waktau o amên itê lok têmuan lêlang o itê mênêa dewek jano minoi tulung mênêa api ngen dê nam mênêa, uku waktau o minoi tulung mamakku dê mênêa jijai uku têmukua bahannê kertasnê si dê mênêa. Mamakku mênêa lêlang utukku agok lai, waktau mpas lêlang o memang agok bênêk, tapi uku snang kêrno lêlang dê kuwat luyên têmuan agok têtitik, jijainê gikku dê paling lai.


Aktifitas waktau luang luyênnê nak umêak biasonê dê mudêaknê o joging. Joging o olah raga dê praktis dê nam itê manêu su ang nak dasêi ngen coa si perlu igê peralatan dio cukup ngêngacap bae. Ade dê manêu joging pêpueng ade kulo dê pêlbêak, tapi mnurut penelitian kuni Journal Of Sport Science And Madicine (2011) joging dê baik o kênrêjo nak pêlbêak bilai, kêrno waktau o nangêp pas kêrno suhu awok gidong baik. Gesea kutê tun suhu awok dê baik o jam pat sapêi lêmo pêlbêak. Penelitian o madêak amên ritme jam biologis nak pêlbêak bilai jêmijai suhu inti nak awok kênek jiaji asea joging nam maksimal.


Nak dasêi dê biasonê itê usaho coa têmingêa sêmyang, ipê igai waktau anok gi têtitik itê tun tuai wajib majêa anok ngen mêlêi pondasi utamo utuk idup o agamo, muloi kuni itê mpek si utuk nam ngajai bêlajêa ngen guau ngajai sapêi bêlajêa sêmyang. Barêak uku dewek uku coa dau lêmau agamo dê uku namên, tapi kêrno uku lok blajêa ngut uyo kulo gi masiak bêlajêa ipê dê uku ati namên. Amên itê dau namên lêmau agamo ndingku itê nam mêding nikmat idup, cao itê masoa caci, cao dêmidik anok, coa ngen têtanggo, dê niênnê cao itê manêu idup bêbilai ngen dasar agamo dio dê jêmijai idup tê tênang ngen snang.


Ade cerito kuwatku si lok têmukua kamera dê nam utuk video kulo, Kuwaku o dê têgen Yudi si têmukua kamera dê waktau o gidong dau tun makêi. Si têmukua waktau o gi agok la agn ba gonê, kêrno si awit lêlalau jijai si dau maik foto ngen video nak kamêra o dê bêbaês. Mungkin si ade coa sêngajo mênêa video waktau amên coa salêakku waktau si lalau moi luwêa kota mênyu ang pas kulo pnannê nak biding laut, nak di dau kulo tun mêmêto ade dê majok keluargo ade kulo majok pêdiaknê, jijai nak lêm video o ade tun gidong mete memang coa an ade nak lêm video o tapi dio jijai masalah nak dasêinê, dê jijai masalahnê o kêrno si coa sadar waktau mok video o pas nak dasêi anoknê dê gi sêkulah nak SD mukok, trus kêmliak nak video o sudo o si madêak ngen inoknê, nak di oba kuwatku jijainbribut ngen prêpuannê trus si mapus video o.


Uku memang hobi ngewea, jijai kuwatku gennê Hendra ruponê umêaknê nak sadêinê o pa ok laut. Pas si majok uku nadêaknê amên lok ngewea nak pnannê padek, keme lalau moi mini agok auk ndingku skitar pat jam têmingia stom baru sapêi, coa an nguta sudo ngupi keme lalau moi blakang umêaknê coa si uak kêkira têlau otos metes bi laut, nak di kulo pnan tun mêto soalnê agok rami tapi masuknê coa mngasên api bae lok mini nam Cuma stom ati nam masuk Cuma motor bae, kuni biding o keke têmingia biduk moi agok têngêak mêsoa pnan ngewea, pemandangannê bas niên umoknê agok lai kêrno biding laut lepas, amên kan agok dau ba tapi sayangne amên kênliakku Cuma stom bae coa nam masuk, amên nam uku yakin pnan yo dau tun magêa.


Amên itê biaso idup nak kota asaiku pertamo itê coa gi bakêa taên idup nak sadêi, nak sadêi sunyai ipê igai kêlmên bilai, do igai cao idup tun nak sadêi do o uak nyên ngen cao itê dê idup nak kota, nak kota ja ang itê kêrjo sêsamo baik utuk pribadi jano utuk umum kutênê pakêi upêak, amên nak sadêi do o biaso kêrjo ngen cao gotong royong, jijai dê niênnê gaya idup nak sadêi o awêi keluargo lai, amên ade jêjano tun dau bakêa têko magêa, amên itê nak kota amên ade jêjano paling dê dêpêak umêak tê bae dê mnêko. Mungkin kêrno tun sadêi o bêbilainê tani jijai utuk kêbilai itê ja ang têmau tun dê gi ade nak sadêi lok si sêlawêi jano sêmanêi do o kutê moi kêbun jano sawêak, amên lok kêmliak agok rami pas waktau tun-tun di pêi sudo panen jano ade tun knulêak.


Zaman uyo bi dau tun dê makau amên si ahli nak bidang agamo khususnê Islam. Uku pêrnêak heran waktau uku pêrnêak baliak pnan moi luwêa kota, jijai sapêi di o uku magêa pamong nak di minoi isisn amên uku muloi tingêa nak wilayahnê ngen min sêsuêt dê perlu. Si têmnai agamoku uku madêak Islam si têmnai igai Islam jano, dê dioba dê mênêa uku agok bingung, trus uku madêak maksudnê awêi ipê, si têm ang madêak nak yo ade mêmêcêm si têm ang kutê dê terakhir si madêak Islam nasional jano umum, baru uku sêmimêt madêak uku umum bae. Jijai niên amên nak Islam yo dau tokoh kiyai ngen ulama lai dê bi dau tun namên, tingêa itê lok têmotoa dê dipê sêsuoi ngen jano dê ade nak atêi tê.


Uku lai nak daerah Lampung jijai didik dau uku namên cao adat dê ade nak Lampung. Awêi alat musik nak Lampung kulo ade alat musik tradisional dê biaso nakêi pas amên ade acara adat. Dau mêcêm alat musik tradisional nak Lampung yo awêi gamola,serdam,kompang jano khadap ngen gambus. Tip sukau jano têtuai adat Lampung nak di ade alat musik tradisional Lampung yo, dio biasonê kênluwêa amên ade acara adat awêi ade dê nikêak, mok gêlar ngen dê luyênnê. Acara nikêak nak Lampung amên dê blêlai gennê begawi, acara yo biasonê sapêi tujuak bilai tujuak malêm, kutê tun dê nak sadêi o milêm nak acara o tuai uai. Jijai utuk alat musik tradisional yo bi pasêtba têpakêi ngut sudo acara.


Dê itê magiak ngen tun luyên o adeba sêdêkêak, kêrno sêdêkêak o itê namên coa si bêrupo barang bae, tapi kutê kebaikan dê itê mêlêi ngen tun luyên gennê sêdêkêak. Nak lêm hadist Nêbai  tangên nak das lêbiak baik kuni tangên nak bêak. Ade kêkêdau utamonê mnurut hadist Nêbai yo amên sêdêkêak o adeba amalan dê utamo, sêdêkêak nam têmulung itê kuni bencano, sêdêkêak nam mlipêt pahalo, sêdêkêak nam mapus duso, sêdêkêak nam mêlêi keberkahan, sêdêkêak nam masuk sêrgo lok kuni bang ipê bae, sêdêkêak nam mpas itê kuni sikso kubua, sêdêkêak nam têmamêak panjang omor, ngen sêdêkêak kulo bakêa dapêt trus sapêi matêi.


Amên itê bi mlajêa isai Al Quran, nak lêm o dau cêrito dê niênnê utuk tê idup nak dênio sapêi akherat. Surah Al Kautsar ade têlau ayat, kuni tainê kêkiro mêluak itê dau bêsyukur kêrno bi dau itê dapêt nikmat dê Allah SWT mêlêi ngen itê. Itênê bae têtiko dau dê ku ang jano coa tingêt utuk mokasiak ngen bêsyukur magêa Allah SWT, surah Al Kautsar yo adeba surah kê sotos dêlapên ade têlau ayat  tu un nak Mêkêak, surah yo kulo dê paling pênok nak lêm Al Quran. Surah Al Kautsar yo têmunjuk  amên Allah SWT mêlêi dau nukmat ngen Rasulullah shallallahu’alaihi wasallam antaronê anok keturunan dê dau ngen bi sêmyap kulo danêu Al Kautsar utuk nê nak sergo sudo yo.


Olah raga coa si cuma ade manfaat utuk awok kunyau sehat bae, tapi olah raga kulo ade manfaat utuk kesehatan mental. Tujuan olah raga utuk dau tun adeba utuk dapêt mênêa kondisi fisik dê sehat amên itê cet manêu,tapi olah raga kulo nam milok têjijai ade gangguan mental. Aktifitas fisik yo kulo nak têmulung utuk proses kêma ên tun dê bi kêno gangguan mental, luyên kuni têmulung utuk têmikêt dayo taên awok, emosi positif  nam kulo itê dapêt kuni olah raga, kêmuêt mental utuk mlatih coa mêding cayêak kuni tun ngen têmikêt motivasi. Cao psikologis pas olah raga itê nam matur awok tê. Utuk kesehatan mental manfaat olah raga adeba utuk mênêa kêmasai baik, kêmu ang stres, jijai lêbiak mêding snang, kê mu ang depresi, têmikêt fungsi ngen kêrjo otok, tê mu un resiko plupo ngen têmikêt waktau tidua tê.


Nak Kabupaten Tulang Bawang Lampung nak di o utuk tokoh adatnê gennê adat Megow pak kêtuainê Bp. Abdulrachman Sarbini biaso tun mêdêu Mance. Uku bêl o cet têmau ngen kêtuai adat yo pas kulo umêaknê dê nak Bandarlampung coa si uak kuni pnanku. Si o kulo amên ade acara lai nak Tulang Bawang si bi pasêt hadir di, barêak san igê yo coa an sudo rayo kutê kêtuai adat jano tokoh ade made acara halal bihalal nak kulo dau pejabat dê têko, muloi kuni Bupati sapêi  Kades se Kabupaten ade nak di, acara o rami nyên do o kulo nade nak umêak adat sesat agung nak dalên lintas timur Menggala.


Lêmêa adeba kêmuk khas kuni Jang, amên itê dê uak kuni Jang utuk muk lêmêa yo agok saro kêrno kalau ade kulo lêbung matêak itê mênêa lêmêa asainê coa si kêpadek dê kuni sadêi kem nak Jang.  Amên nadêakku nak pnan luyên coa tê mudêak mêsoa jênis lêbung dê utuk mênêa lêmêa yo, amên lok sêbênêanê  itê min sêmlan lêbung kuni tanêak jang trus itê têmanêm nak ipê itê tingêa. Uku bi an tingêa nak Lampung bi tidêa kulo lalau moi pelosok dê ade nak Lampung tapi ati uku têmau gennê buluak kêmanyên dê lêbungnê padêk nêa lêmêa, ade kulo uku mêsên ngen tun lêbung matêak cubo uku mênêa, asainê luyên nyên ngen lêmêa kuni sadêi. Utuk amê itê lok mênêa lêbung asêm nam bae tapi utuk muknê coa si kêpadêk lêmêa


Ngen tekhnologi itê sêbênêanê bi cigai payêak waêi zaman bêl o, uyo lok jêjano bi lêbiak gacang kuno bêl o. Amên nêbaning waktau o gi zaman suêt amên itê uak do o lok mêlêi kabar jêjano itê liwêt suêt, do o amên galok waktau uku gi SMA bêl o ngen kêkuwat dê tingêa nak kota luyên o biaso amên mêlêi kabar ngen mbo suêt, kêkiro sapêi dêbulên baru suêt o sapêi pnan tujau tê amên alamatnê coa salêak, amên salêak suêt o bakêa belek igai ngen itê, do igai amên bênêa kêkiro duai bulên kulo baru itê têmimo balêsnê. Uyo ngen majunê zaman, itê têngen bae nam telepon jano video call ngen kêkuwat jano sêpasuak tê dê coa paok tingêa ngen itê.


Tujau keme utuk libur dêbat yo rêncano moi laut, kêrno pnan tingêa keme uak kuni laut mako keme miliak liburan moi laut. Pnan dê keme miliak adeba Teluk Penyu. Teluk Penyu adenê nak kawasan laut nak Selatan Kabupaten Cilacap. Utuk moi Teluk Penyu ku ang lêbiak duai jam sapêi di, slamo nak perjalanan keme kulo samo kêmliak kêbaês nak spanjang perjalanan, dalên bêlikau, sawêak dê kten rapih niên kutênê o karunia Allah dê si mêlêi ngen itê. Sapêi nak biding laut, keme langsung mêsoa pnan klinuak kêrno bilai o panês nyên utuk keme istirahat kilêak. Keme têtêmot nak pêponok biding laut o samo kêmliak umok ngen dau biduk nelayan lok lalau mêsoa kan.


Dau alat musik tradisional dê itê ati namên kutê, uku  bae mesoa utuk namên gen pao alat-alat yo khususnê kuni pnan keme Lebong. Barêak alat musik tradisisonal Lebong dê gennê Krilu, alat yo bo lok srai ngen suling cuma bêdanê didik amên suling o lubang kutênê tujuak tapi amên krilu ade lêmo lubangnê ade kulo dê cuma pat. Utuk nam mlajêa jano makêi alat yo amên utuk tun dê bi nam main suling asainê coa si saro igê,tingêa utuk mok iramanê bae sesuoi ngen lêgau jang dê itê namên. Amên itê dê ati nam utuk mlajêa main krilu yo belek ngen tunnê amên si ade niat lok nam coa an igê.


Bakwan adeba kêkêmuk gênureng dê tun mênêa kuni bahan pêgen lapên ngen gêlpung gênum, dê awit itê têmau nak Indonesia. Bakwan o adeba kêkêmuk dê biaso tun jêmuao keliling jano nak do pnan, bahannê kuni gêlpung gênum nunok ngen toge, kol sênisit, wartel sênisit, cênapua ngen gnum trus nulek biasonê tênamêak dawên bawang ngen rêrêpêak dê luyênnê awêi ipê kêlok sêsuoi ngen sliro tê. Ca o tun madêak nê kulo mêmêcêm ade dê madêak bakwan, bola-bola, ote-ote sêsuoi ngen daerahnê. Amên nak Jepang bi lok srai kulo gênnê yasai tempura tainê tempura sayur jano sayur gênureng, amên menurut asalnê kêmuk yo kuni Cino, bak tainê daging wan tainêbal, jijai daging bulêt gênureng.


Amên itê lok mok kak baiknê mêmang main game yo nam têmaêak pengetahuan tê, ipê igai game o memang itê snang. Awêi uku utuk main game yo ade waktau-waktaunê amên gidong nak dasêi, coa kulo tip uku nak umêak uku pogoa main game, dê niênnê utuk têmnang otok dê bêbilai itê sibuk ngen kêrjo, amên coa mto moi luwêa nak umêak bi pasêtba uku makêi main game. Dê padeknê igai amên itê nam main game spok ngen anok tê, nak di kulo itê nam samo têm ang dê dipê dê harusnê jijai pengalaman dê dipê kulo dê têmamêak pengetahuan utuk anok.


Uyo bi dau mêcêm kamera dê lêbiak praktis kuni bêl o, amên bêl o itê agok saro amên moi ipê-ipê lok min kamera, tapi uyo bi cukup nak hand phone bae itê bi nam mok ngen maik gambar dê itê lok. Nak zaman yo bi dau kulo hand phone dê têmawêa kwalitas kamera dê lêbiak baês, barêak uyo hand phone dê go bêak kuni dêjuta bae kameranê bi têmasuk baês, ipê igai jak mudêak itê lok têmukua nak ipê bae hand phone yo jijai dau dê itê miliak luyên kuni ram dê bi pasêt itê miliak dê kameranê dê baês asea gambarnê, amên anok uai uyo dê dutê si milak dê kameranê kilêak sudo o baru si kêmlaik kêdau ramnê, kêrno utuk anok uyo dêdidik si gmuno kamera utuk mok gambar jano video, amên kameranê ku ang baês bi pasêtba si bakêa lok gêmitêi hand phonenê.


Pnan keme kuni Kulau khususnê kuni Jang alat musik tradisional o uyo bi dau tun cao namên, coa namên awêi ipê bêtuknê i o kulo coa namên awêi ipê cao sêmaêinê. Jijai bi dau nak sêsadêi anok uyo cao ngên namên jano pao gen alat musik tradisional kuni di. Mungkin harus muloi mêlêi namên ngen anok uyo khususnê dê gi sêkulah, jijai amên nak umêak sêkulah lêbiak gacang itê kêmnalnê ngen najêa kulo cao sêmaêinê jano mainnê. Amên dau dê coa dulai ngen dê barêak yo asaiku sudo yo jano pao dê têningêa tun-tun tuai mêna o do o ê an bakêa nyêp. Sedangkan dio awêi alat musik tradisional kuni daerah yo mêak sapêi nyêp, kêrno dioba ciri khas tê supayo tun dau namên amên itê ade kulo alat musik tradisional.


Jak ade dau aplikasi dê nam itê gêmuno utuk bisnis tê ngen biaya muêak, do o bi rêrato tun dê manêu bisnis khususnê jagêa do makêi aplikasi. Utuk itê dê lok cêcubo gêmuno kulo coa ade salêaknê itê makêi aplikasi utuk nam jagêa liwêt online yo. Kuwatku Hendra ayok si jagêa makêi cao online yo si mukok toko bajau nak do pnan, amên cêritonê waktau gi jagêa bêl o do o utuk omsetnê biaso bae, dêbilai gênêpba utuk mukmêi bae. Jijai si cêcubo utuk jagêa liwêt online yo, dê pertamo mêlêi saran yo adeba anok pertamonê dê gi kuliah, si majêi kuwatku o awêi ipê cao-caonê nam jagêa liwêt online. Pertamo si makêi aplikasi instagram, kuni di o kêten ade aseanê, sudo o si muloi têmamêak aplikasi igai dê luyênnê sapêi uyo si makêi kulo youtube utuk jagêa, jak si jagêa online yo usahonê tamêak maju, sapêi uyo si bi makêi ade kêdau tun karyawan utuk usahonê.


Pasêt niên itê têmuan waktau luang walau bêbilai waktau tê pênuak ngen kêsibukan dê rutin. Têtiko itê coa namên jano dê nam itê kêmrêjo utuk misai waktau luang tê dê tepat ngen ade manfaatnê. Amên slawêi ade dê biasonê nak dasêi bae tapi ade kulo dê lalau gabok pnan kuwat jano moi salon dê dio têtiko mênêa si mêding puês ngen kegiatan yo. Amên smanêi biasonê amên coa kêkopoa ngen kêkuawat jano mênêa kêsibukan nak dasêi utuk dê hobi ngewea si bakêa lalu ngewea.  Dê niênnê utuk misai waktau luang o jano bae dê nam itê kêmrêjo jano manêu utuk mêlnyêp kêpayêak dê bêbilai sibuk ngen kêrjo.


Uku bi ade pnan do utuk uku amên lok têmukua barang elektronik, nak di itê nam cêmubo barang dê itê lok têmukua o ngenitê kulo nam têmawêa gonê, jijai nak tako o kêrno uku kulo bi an cet mini amên lok têmukua jêjano barang elektronik, jijai asal si dapêt didik bae utungnê bi pasêt si mêlêi, têtiko amên min caci ku ang si madêak têngen bae utuk ku angnê o, i o cao si meket planggannê. Nak toko o rami trus ipê igai amên si mukok toko bilai Mingau, do o bi pasêt rami, nak di jêmuwoa muloi kuni hand phone sapêi arêak kulkas ade. Amên gonê mêak ragau igai dê jêlasnê bi uak lisiak ngen itê têmukua pnan luyên.


Buak pisang nam nolah jijai mêmêcêm kêkêmuk muloi kuni sêkêdar kêkucêp sapêi kêmuk mewah utuk hidangan resmi, asainê dê mis mako dau tun galok muk pisang yo. Olahan pisang ade dê mênêa mêmêcêm juadêak awêi bolu pisang, juadêak cêak pisang, brownis pisang ngen dê luyênnê. Amen utuk mênêa bolu dau tun makêi kerno pisang yo mudêak ajua ngen asainê kulo baik, Amen nak pnan keme dau tun mênêa usaho kripik pisang Cuma utuk kêkucêp jano rubo amên moi miyo. Utuk mênêa bolu pisang itê perlu sêmdio bahan pat buwêak pisang dê bi mêsok ukuran sedang, duai soa tênoa, num sidau gêlpung, num sidau minyok mis, têngêa sidau soda kue, sêprapat sidau silai, sêprapat sidau pnile ngen lêmo sidau gulo. Ca o menea nê cênapua kutê bahan trus nulek sapêi capua kutê, sudo o sêniap kukus sên ang sapêi biyoa nê gêlgok, bahan dê nulek nano nêpek nak citak dê bi sudo nêlomok minyok lêmnê tingêa sêm ang nak kukus sapêi mêsok kêkiro duai puluak menit.


Utuk ité dé bi mukok usaho bi pasétba ité bi siap utung ngen rugai, uku manéu usaho biade kékiro télau belas taun, lém perjalanan o genné usaho kének ngen tu un o bi biaso, ade waktauné ité kének i o kulo ade waktau ité tu un. Ade kékiro lém pat taun yo uku mémang méding amén usahoku agok tu un aseané nébaning waktau sé ati yo, jijai dau rugai kuni utungné. Jijai amén uku madép kondisi barék yo lém kondisi rugai, do o uku coa brapo meker igé, dé pétingné utukku kérjo ade tunku nam kérjo utuk masalah utung o dé niénné kédau bae dé péting méak sapéi rugai lai. Ité kulo coa nam madéak amén gi nak lém kondisi uyo, asaiku utuk ité nam dapét utung lai o agok saro, jijai nadép bae ngen nanéu, dé pétingné kulo amén bi jérkai té do o ité gi dapét amén memang coa jérkai coa kulo ité nam jémalang.


Uku ade kuwat gênnê Dadang si ade mukok umêak makan pecel lele, kêrno si mukoknê muloi pêlbêak jijai têtiko sapêi têngêak malêm baru tutup. Bi ade ku ang lêbiak lêmo tau  si mukok usaho umêak makan yo, amên pertamo mukok si sêmiwo pnan bae trus utuk pnannê si makêi atêp terpal, jijai tip bilai si masang ngen mukok pnan jagêanê. Uyo usahonê tamêak maju, uyo bi pnan dewek cigai si nyiwo. Utuk menu kêkêmuknê kulo bi dau mêcêmnê luyên kuni limek gureng ade kulo monok gureng, bebet gureng, kan mas gureng, kan nila gureng ngen dau igai mêcêmnê, utuk menemnê i o kulo bi dau mêcêm nam itê miliak.


Tun sadêi o amên itê mbaning ngen tun kota barêak itê idupnê lêbiak tênang kuni itê, uku ade mêding idup nak sadêi kêkiro duai taun waktau anok gi têtitik. Tun sadêi dê daunê bêbilai kêrjonê moi kêbun ade kulo dê moi sawêak, kênamênnê pueng bilai lalau moi kêbun jano sawêaknê, sudo mukmêi pueng cigai si dau acaranê si lajau lalau oba. Amên kêlmên bilai biasonê bêkopoa nak do pnan jano nak umêak api do o cuma ngênguta bae ngêngea mêlnyêp kêpayêak sudo dau kêrjo kêbilainê. Dê kênyapku nak idup sadêi itê asai keluargo lainê, amên ade jêjano utuk tun dê idup nak sadêi o kutênê sêsamo, uku mêding nyên waktau idup nak sadêi o duai taun bae asainê kêmbiak gacangnê, do igai amên utuk kêkêmuk bêbilai kulo dau coa mnukua, muloi kuni gen lapên sapêi cabe do o itê nam minoi, amên coa o itê dê têmanêm, kêrno tanêak sadêi o gi dau dê subur jijai jano bae itê nam têmanêm nak glung umêak tê.


Nak tanêak Jang ade pnan wisata Têbo bli ang, bêl o kutê tun coa gi dmugo amên têbo yo bakêa mlêtup. Uyo  nak pnan yo jijai tujau tun amên lok liburan kerno pnan yo baês nyên. Dau tun kuni luwêa sengajo moi miyo amên gidong libur. Amên lok moi pnan yo kuni kota Cu up kekiro têngêak jam bisapêi, rutenê kuni kota Cu up moi arah Lubuk Linggau. Kênliakku waktau uku moi miyo, memang pemandangannê amên lok wisata biyoa panês nak piyo cocok niên, ade pnan mêndai bi sênyap pengelola utuk itê nam bebas mêndai. Makonê amên itê lok mêndai itê nam miliak pnan dê panês nyên jano dê coa brapo panês.


Waktau gi uai uku kulo coa dau namên mêak gi lok namên maknanê mbaco isai Al Quran bae ja ang. Uyo jak bi tuai yo uku dau lok namên uku tênai moi api bae dê ade lêmau agamo ipê dê uku coa namên. Jak uku têmamêak lêmau yo nak awokku uku mêding lêbiak tênang utuk madêp bêbilai idup nak dênio yo. Amên sêati yo uku tunnê mudêak emosi amên ade dê uku lok coa nam uku dapêt uku galok sêmalêak tun ngen sêmalêak awokku dewek, coa pêrnêak uku têpeker amên kutê o bi klok Allah SWT, uyo uku mêding idup lêbiak baik, utuk dênio cigai uku jêmalang igê, uku lok dau bêsyukur ngen nam bêbagiak ngen api bae. Nak lêm pekeranku kulo uyo amên ade jano bae dê coa awêi kênloknê uku tingêa mok hikmahnê bae, kêrno Allah SWT bi pasêt sêmyap hikmah kutê nak belakang o.


Itê mungkin coa dau namên jano pa o ngen kracok dopoa, nak kota biasonê kutê o nam tênukua bi ja ang tun dau namên kulo. Nak umêak kuwatku sarno kêrno si nak sadêi gi, dau kênliakku kracok dopoanê o nêa dewek, awêi citong do o si mênêa kuni bahan kiyêu, biasonê itê dê dau nak kota makêi dê kuni bahan plastik saro itê têmau dê kuni kiyêu. I o kulo ngen sênuk lapên amên gak kuwatku o kuni bahan sayok pêtêanê kiyêu, jijai gesea kutê kracok dopoanê nam mênêa dewek. Amên uku meker sêbênêa nê dio kulo nam jijai dalên bisnis, barang yo bêguno, unik do kulo utuk kesehatan awêinê terjamin soalnê kuni bahan sehat nêbaning ngen plastik.


Amên prinsipku utuk bêkuwat o dê paok nyên ngen uku dê nam uku majok tukar pekeran, amên cuma ngênguta bae do o dau. Tapi uku nam miliak ipê dê kuwatku nyên ngen ipê dê cuma kuwat bae. Sêbênêanê uku bêl o coa milik kuwat tapi ngen adenê pengalaman dê uku mêding jijai muloi oba uku harus miliak dê dipê dê nam uku kêmuwat. Jijai intinê utuk tun dê mungkin ati ade pengalaman dau awêi uku, si nam bae sêmrai kutê kuwatnê. Têpuak sudo yo amên pas gidong saro nak diba baru si namên api dê bêbênêa kuwat, itê têngen bae nam têmamêak kuwat mungkin tip bilai amên itê kêrjo nak luwêa kator do o ade bae kuwat bêlau dê itê dapêt, tapi kuni kêkêdau kuwat o kiliakba ipê dê bêbênêa kuwat ngen kuwat biaso


Jano  udi ade dê galok muk kêkêmuk kuni bahan kan ? amên ade, pasti udi ade dê namên ngen empek-empek. Empek-empek jano pempek do o kêkêmuk kuni Plimbang dê bi dau tun Indonesia namên. Asainê luyek tênamêak ngen kuwêak cukonê dê asainê pêlgiak, mis ngen pi iak. Supayo nam muk empek-empek nak umêak, itê nam mênêa dewek. Bahan dê perlu itê sêmyap utuk empek-empeknê daging kan dê padeknê amên ade kan belido jano kan wên, sagau, gêndum didik, ngen rêpêak-rêpêaknê. Nulek jijai do sudo o nêbentuk awêi ipê klok tê baru nêbus ngen biyoa gêlgok sapêi si ngapung baru nakêt. Utuk mênêa kuwêak jano cukonê itê makêi cabe mun, bawang putiak, gulo milêak, ngen cuko amên ade tênamêak tongcai didik nebus ngen takêa biyoa kêdau itê lok mênêa.  Amên empek-empek bi jijai tingêa gêmureng sudo o sen yap tenamêak ngen kuwêa jano cukonê.


Ade nak do pnan uku kêmliak nak perakitan stom dê kêrjo o cigai si tun, nak di o gesea kutê bi makêi robot, dioba asea tehknologi tun dê kreatif nam mênêa robot dê si cukup kontrol kuni ku uak jano nam mênêa program pitar dê coa si perlu kontrol igai. Robot dê kênliakku yo si bi nrancang tun utuk mrakai mêsin stom, jijai nak di o kutê alat-alat jano kracok utuk mesin do o robot kutê dê masang, utuk tip komponennê do o lêluyên robotnê, muloi kuni mpek krako mêsin, dê masang isainê, de masang arêak baut ngen min dê sudo moi pnan masang nak stom. Utuk masang moi stom do o ade tun duai nak di luyên kuni o dê masang robot oba. Uku nak di adê abiak paok si duai jam do o kênliakku bi kêdau mesin dê nêa robot o.


Nusakambangan adeba pulêu nak Jawai Têngêak dê dêbiak tun namên pnan yo adeba pnan tun têbuang kerno yo ade Lembaga Pemasyarakatan dê coa mudêak tun lolos. Tepatnê nak Kecamatan Cilacap Selatan dê klilingnê laut lepas Samudera Hindia. Sêbênêanê luyên kuni pnan tun têbuang pnan yo kulo baês utuk wisata laut, kerno pnan yo kulo dau tun ati namên dau pnan wisata makonê gi sunyai. Nak belek pulêu Nusakambangan, pnannê bêbaês amên lok lalau mindi itê mlitas dalêm bêbutai ngen imbo ngen ade kulo mlitas nak kês bangunan zama Portugis bêl okekiro lêmo bêlas sapêi duai puluak menit sapêi patoi. Utuk udi dê lok mêsoa pengalaman bêlau berwisata udi nam mio.


Khotbah bilai Jum’at sanigê yo isainê mbahas masalah pêtingnê nak lêm idup bertêtanggo. Uku nak lêm têmi uk khotbah o nam mok tainê awêi ipê cao itê nam idup harmonis ngen têtanggo tê, jijai ngen têtanggo o itê nam mangêp si o kêluargo paok tê, mêak sapêi itê sêminggung perasaannê ngen itê nam bêbagiak jano bae ngen mêak kêmliak têtanggo tê o tunnê awêi ipê. Dêniênnê itê mêak miliak si o lok agamo jano kêrno masalah agamo o adeba masalah akidah mêmasing tun, uku pêrnêak têtanggo ngen tun luyên agamo tapi keme sêsamo hormat ngen têtanggo o, jijai keme coa pêrnêak madêak masalah agamo amên nguta sabênnê mêak ade dê coa snang, utuk tê nak lêm Islam itê kêmuwêt imên tê ngen itê kulo cao gêmêak jano agamonê.


Dau daerah kêrno lêluyên sukau o rêrato têmuan alat musik, amên nak daerahku khususnê Jang ade gennê Krilu. Alat musik Krilu yo amên nak pnan luyên ade dê bi lok srai, alat yo bi lok srai ngen suling kêrno gi do jenis ngen suling. Uku pêi namên alat yo kuni tun tuai dê gi ade, amên tun bêl o alat yo rêrato nam mênêa tapi zaman uyo anok aui ja ang ade dê dê nam mênêa. Alat musik krilu yo biaso nakêi utuk mi ing ta ai jang nak lêm o kulo ade alat musik luyênnê. Jijai krilu yo nam itê kêmliak waktau ade acara lai nak Jang jano itê sêngajo moi kêmliak nak sanggar ta ai Jang dê ade nak Kabupaten Lebong.


Gesea kutê itê bi namên ngen candi Borobudur. Candi Borobudur adeba pnan rekreasi ngen pengetahuan ngen istilah dê tepat. Coa si Cuma pnan wisata bae tapinak candi Borobudur kulo itê nam namên sejarah kulo candi o. Candi Borobudur adeba candi Budha dê ade nak Borobudur, Magelang, Jawai Têngêak. Bangunan yo nêa kêkiro abad dêlapên blas waktau gi maso pêmritêak Wangsa Syailendra, candi yo ade dêpuluak tikêt dê ade num tikêt betuknê bujur sangkar, têlai tikêt betuknê bulêt mlikêa, ngen stupa utamo jijai pucuknê. Nak tip tikêtnê ade stupa jijai kutênê ade tujuak puluak duai stupa, nak tip stupa ade patung Budha. Dioba dê jêmijai keajaiban dênio.


Utuk rubo yo amên nak lampung dau nyên pnan amên itê lok têmukua, ade do pnan do o spanjang dalên o kutê rêrato tun jêmuwoa utuk rubo kuni Lampung. Amên nak di tip bilai mingau pênuak stop kuni luwêa kota cuma utuk mêsoa gen rubo ayok si belek, kênliakku dê lakau nyên o kupi ngen kripik pisang. Amên kripik pisang nak yo ade mêmêcêm asainê ade asai coklat, kêju, pêlgiak, ngen dau igai mêcêm asainê, utuk go kulo coa si la ang kêrno nak pyo memang dau pisang. Mêak sabên utuk singêak nak pnan yo têpatnê nak dalên Z.A.Pagaralam jano gang PU amên gen annê, nak di o bi lok si kutê kidêu kanên tun jêmuwoa rêrubo, jijai itê tingêa miliak lok nak pnan dêdipê.


Cimol adeba kêkêmuk has  kuni daerah Bandung Jawa Barat, nêa pakêi gelpung sagau ngen gendum nebentuk bulêt sudo o gênureng sapêi ga ing asainê gurih ngen agok mlunyut. Maroba itê mênêa cimol utuk kêkêmuk nak umêak, pertamo nunok gêlpung sagau,gêndum,bawang putiak dê bi alus, silai ngên biyoa gêlgok. Nulêk rato nêmot sapêi sêngok sudo o nulek sapêi jijai do, nasuk dawên bawang dê bi snisit, nebentuk bêbulêt ndêm nak minyok sêngok sudo o gnureng sapêi ngapung, sudo o nakêt tingêa mpek nak pingan nê on ngen cabe bubuk gidong pêpanês. Amên bi siap dê padek nê nêmuk gidong agok panês, amên bi sêngok si  biasonê agok têlo.


Amên ade rencana lok liburan nak Lampung kota Metro jijai do pnan dê padek utuk udi magêa. Kota Metro o coa si uak kuni kota Bandarlampung, amên kuni Bandarlampung kêkiro dêjam itê bi sapêi nak Kota Metro. Nak Kota Metro mudêak itê lok têmau pnan têmalêm dê agok mudêak ngen fasilitas dê cukup. Radin Inten Hotel dê do nak kota Metro dê têmawêa ngen fasilitas dê cukup, lokasinê nak dalên Branti Raya km duai puluak tujuak Natar coa si uak kuni Bandara Internasional Radin Inten. Kêmliak ca o umumnê hotel yo bi cukup padek ngen tikêt kenyamanannê kulo baik, biliknê lapang ngen bersih, bi ade ac, kamar mêndainê bi ade biyoa panês ngen sêngok, ngen go dê coa si la ang igê makonê hotel yo coa pernêak sunyai.


Stunting menurut WHO adeba têgangaunê perkembangan titik nak lêm maso pertumbuhan do o kêrno gizi kidek. Ahli tehknologi pangan Hindah Muarif madêak kêmuk tradisional nam têmamêak gizi ngen têmu un stunting. Contoh kêmuk dê bergizi nam mênêa dewek awêi lapên sup jano lodeh. Lapên o ade lêmo warno sayuran, awêi ungu do o kuni têlung, ijo kuni buncis jano labak siam, kuning kuni wortel, milêak kuni tomat ngen dê luyênnê. Utuk kêmu ang masalah stunting makonê pêmritêak mêluak harus nê biaso titik Indonesia muloi muk kêkêmuk tradisional dê dau gizi, supayo dapêt têmu un kasus stunting sapêi 14% nak taun 2024.


Bulên puaso adeba bulên istimewa utuk umat Islam, kêrno nak lêm bulên yo kulo Al Quran tu un. Puaso kulo cet tun Islam jêmijai bulên mbaco Al Quran. Rasulullah bersabda : “ api bae dê mbaco do uruf kuni Al Quran mako si dapêt kebaikan ”. Mbaco Al Quran nam têmnang pekeran ngen atêi ngen nam jêmijai suasano gêlung o jijai tênang, ngen pênuak keberkahan. Api dê mbaco Al Quran bakêa dapêt pahalo dê bêlipêt ngen keberkahan kuni Allah SWT. Mbaco Al Quran o harus sêsuoi ngen tartil dê jijai ca o wajib nak lêm itê mbaco Al Quran, dio perlu supayo itê nam faham tai ngen dê nêbaco kuni Al Quran o.


Perusahaan lok si lai jano titik, nak lémné ade bagian-bagian utuk manéu tugas pokok ngen dé luyénné manéu tugas luyén. Ade peranan dé nam manéu tugas do o genné pekérjo kator. Pekérjo kator biasoné manéu kuté aktifitas utuk kémopoa data, cématet, mengolah, ngen maik. Kérjo o si manéu supayo kuté dé ade hubungan ngen perusahaan nam panéu lacéa awéi ipé klok perusahan. Mnurut IdeTimes tun dé kérjo nak kator jano adeba pekérjo dé manéu kérjo managerial, profesional jano dé matur administrasi dé kénréjo nak kator. Biasoné pekérjo kator o murus tugas-tugas dé ade kaitanné ngen managemen bisnis, pemasaran, tehnologi informasi ngen akademis. Luyén kuni dapét gajai tip bulén pekérjo kator kulo dapét fasilitas awéi ruangan dé nyaman ngen kuté fasilitasné, ngen ade kulo kendaraan.


Pêlbêak yo jadwal utuk senam aerobik, memang biaso nade utuk mêmêi dê ade nak komplek keme. Senam dê biasonê keme manêu tujuannê utuk sêmehat awok ngen kêkopoa bae. AwêI biaso sêati jamnê muloi mêmêi bi têkopoa samo ngênguta ngen mot dê majêa senam o têko. Coa an dê majêa o sapêi trus muloi ngen pemanasan kilêak, senam utuk pemanasan biasonê dê lêlêngan bae awêi mutêa ulau, mutêa pingang, mutêa bau ngen mlipêt kekea. Pas pemanasan bi sudo baru muloi moi senam dê niên dê makêi musik dê agok gacang iramanê. Ade dê pêi muloi milêm senam bilai o makonê si ati nam têmotoa gêrok senam o, têtibo keme têkanjêt ade suaro tun us, ruponê dê pêi milêm o us têmot kêrno kekeanê salêak mêlakêak jijai têpitêa ngen kekea dêpêak igai, kuni papêanê kten selek akhirnê ade dê têmulung si moi biding lapangan.


Kuni bêl o keme tun Jang coa têmingêa kêmuk khas kuni daerah keme gennê lêmêa. Lêmêa yo adeba lapên asli dê kuni pnan keme Lebong. Utuk mênêa lêmêa yo bahannê kuni lêbung , amên kini sadêi keme dae tun dê biaso mênêa dê biaso kulo uku mêsên amên belek msadêi. Jijai kêkêmuk dê biaso keme nak ratau yo min gen rubo bi pasêtba min dê gennê lêmêa, mênêa lêmêa yo bahan lêbung o cêncong sudo o nêpuk bêbêrsih ndêm slamo têlau jano pat malêm ngen tênutup rapat, utuk malêm kêduai biyoanê gênitêi ngen biyoa bêlau ngen tênamêak kan dê bi nêbus, ngut malêm kê pat, sudo o mênnê itê bi nam kêmsok gen lapên. Lêmêa yo dê padeknê kênsok sênatên ngen tênamêak kan jano dê itê galok muk. Keme dê tingêa nak ratau yo amên ade dê belek msadêi dê arok nyên amên ade dê min rubo lêmêa yo.


Nak zaman moderen yo masalah tun dau nak bangso yo bi nyato tamêak jijai, hal yo kêrno bangso tê bi masuk lêm krisis akidah ngen syariah. Utuk mubêak krisis o tokoh agamo dê perlu nyên utuk nam dêmorong masyarakat utuk jêmijai akhlak dê lêbiak baik. Akhlak adeba bagian kuni pemahaman tun têmamêak yakin agamonê dê nam itê makêi nak idup bêbilai dê biaso itê madêak prêngoi. Ade akhlak baik amên tun o nam manêu sêsuoi syariah ngen prêngoinê kkulo coa mêlangêa agamo ngen masyarakat, akhlak o coa nam mêlajêa kêrno iso si lêmau tapi akhlak o nanêu nak lêm idup tê bêbilai.


Kêmrêjo puaso coa si pas bulên puaso bae, tapi ade kulo puaso sunah dê kênrêjo nak bilai Senen ngen Kemis. Sêbênêanê dau mêcêm sunah tapi dê awit kênrêjo Nêbai Muhammad SAW adeba puaso Senen Kemis, nak êm hadist Nêbai bersabda “ Sesungguhnya segala amal perbuatan di persembahkan pada hari Senin dan Kamis, maka Allah SWT mangampuni dosa setiap Muslim “. Puaso Senen Kemis yo ade dau manfaat do o kulo dê nêluak Nêbai Muhammad SAW kêrno nam kêmnek derajat manusio ngen manfaat luyên nam mênva awok sehat. Nak lêm hadist riwayah At Tarmidzi, kutê amal dê nêa manusio nak bilai Senen ngen Kemis bakêa nêrikso Malaikat. Amalan puaso yo dapêt itê madêak pahalonê langsung ngen Allah SWT bakêa malês langsung kulo.


Kêrno uku dau hobi olah raga makonê dau dê uku snang nyên ngen olahragawan, bareak olah raga tinjau uku snang nyên ngen Mike Tyson. Waktau si gi jayo nyên bêl o uku bi pasêt têmoton tip si tanding, têtiko amên an si coa tanding uku gi masiak têmoton amên ade siaran ulangnê nak TV walau uku bi namên awêi ipê lawênnê o alêak. Bêl o ade dê snayangku ngen Mike Tyson yo si têtiko galok coa nam têmaên emosi, dio ba dê mênêa karirnê ajua, sêbênêanê si o pêtinjau hebat, coa mudêak tun lok malêak si cuma si têtiko galok kten omong, jijai si kulo galok mangêp cetes lawênnê. Amên lêm duai rondê si ati nam mubuak lawênnê si bakêa bubêak moi kidek ngen têmamêak emosi.


Dê biaso sêndio nak dasêi awêi teh. Teh adeba menem dê mengandung kafein, cao midang teh kulo coa si payêak tingêa mênêa teh ngen biyoa panês sapêi wanonê agok coklat, ade tun pa o sêmyap teh coa pakêi gulo tapi dau kulo dê langsung munok ngen gulo pasir kunyau coa pet igê. Manfaat teh utuk kesehatan menurut ahli, adeba mlawên radikal bebas kêrno teh mengandung anti oksidan, têmu un bênêk awok kêrno teh nam têmulung kêmu ang lêmak, têmu un resiko penyakit Alzheimer dê mnurut dokter Uma Naidoo teh nam tmulung kêmbang resestensi stres ngen nam utuk mlindung sel kuni krusakan, têmu un kolesterol ngen têmikêt kesehatan jatung.


Utuk mêsoa pnan têmalêm nak Bandarlampung ade kêkêdau hotel dê nam masuk rekomendasi, awêi hotel Radisson Lampung dê ade nak Kecamatan Kedaton, nak di ade restorant, fasilitas olah raga, bar, ngen life musik. Hotel yo lêbiak ku ang dê kilo têngêak kuni têngêak kota Ibu Kota Propinsi. Utuk pelayanan resepsionis do o duai puluak pat jam, ade kulo anter jemput bandara gratis. Nak biliknê itê dapêt fasilias utuk kêmsok biyoa, kulkas, brankas, TV LED ngen fasilitas kamar mêndai dê lengkap barêak kracok mêndai muloi kuni sabun, odol, bros epen sapêi anduk. Kuni kêkêdau tun dê têmalêm di madêak puês ngen kutê fasilitas pelayanan nak hotel yo, pnan yo bersih coa si uak moi ipê-ipê.


Jijai umat Muslim bi namên awêi ipê kisah Nêbai Muhammad SAW ngen mukjizatnê. Kisah Nêbai yo coa si cuma cerito bae tapi jijai totoa dê nanêu nak lêm idup bêbilai, kêrno dau sipêt baik dê kênrêjo Nêbai. Kisah hmanêu idup Nêbai Muhammad SAW kuni laher sapêi mêningêa dau mêlêi pelajaran walau coa kutê mudêak ngen snang. Kisah Nêbai Muhammad SAW yo muloi kuni kêlaherannê nak Mêkêak bilai Senin duai belas Rabiul Awal taun lêmo otos tujuak puluak satu. Laher kuni inok dê têgen Aminah ngen tiaknê têgen Abdullah. Nak lêm Al Quran taun laher Nêbai Muhammad SAW genne taun gajah têpatnê nak Surah Al-Fil dê têmuan tainê taun gajah adeba taun pas pasukan gajêak dê nak bêak pimpinan Abrahah Habasyah sêmrang Ka’bah. Allah SWT mêdan pasukan gajêak o ngen mêluak burung Ababil mê us butau-butau.


Masin cuci o memang utuk mênêa mudêak kêrjo dê mêmêi dê biaso nêpap, ade kulo dê sêmanêi dê idup mênyu ang kulo biaso makêi masin cuci yo. Mesin cuci bagi tê yo bi jijai kebutuhan dê harus ade utuk maso yo, ipê igai tun dê kesibukan bêbilainê dau nak pnan kêrjo, amên ngen adenê mesin cuci yo itê nam lok nêpap kêlmên jano pueng kulo coa jijai masalah kêrno dau mesin cuci rêrato bi ade utuk kêm ing biyonê. Utuk it namên bae mnurutku amên itê têmuan mesin cuci mêak coa galok mêrsih, masalahnê amên itê coa galok mêrsih nak lêmnê bakêa sêna ang arêak lepes têtiko kulo ade sêmut dê masuk. Utuk jêmago supayo trus bersih ade baiknê itê awit mêrsih lêmnê.


Uku galok cêcubo tanêm walau uku tingêa nak kota, amên itê dê giade pnan misalnê nak biding umêak jano blakang umêak itê cubo têtanêm nak pot jano nak tanêak langsung. Uku memang galok cêcubo ngen cêcubo o uku mêding aseanê, barêak nak umêakku uku sêngajo têmukua polybag utuk têtanêm, jijai nak belek umêak do o coa si dau tapi utuk dewek do o bi gênêp. Uku ade têmanêm cabe lai ngen cabe mun, trus uku têmanêm tomat ngen kacang panjang, kuni o uku bi nam panen utuk dasêi dewek, cabe cigai mnukua i o kulo tomat kutênê tingêa mok sêsuoi ngen kebutuhan tê. Ade waktau uku têmanêm têlung do o uku sapêi nam magiak tun paok umêak, jijai ngen galoknê uku tanêm ade pao keprluan bêbilai dê cigai mnukua.


Muk kêkêmuk dê itê snang samo santai cet jijai biaso dê saro itê milok. Padahal kêbiasoan yo nam bae ade resiko amên itê gemuk, kuni dau nam itê miliak kêkucêp dê biaso nêmuk ade dê nam mênêa itê gêmuk. Misalnê coklat, gesea kutê tun galok ngen coklat, kêrno nam lêm coklat ade susu ngen gulo dê mênêa asai gmuk ngen mis. Luyên kuni asainê, mon coklat kulo kulo khas ngen padek. Coklat yo dau mengandung gulo dê nam têmamêak energi lêbiak, gulo dê ade nak lêm coklat dê mênêa itê galok muk nê coklak kulo ade kulo anti oksidan ngen mikronutrien sudo o igai 70%cocoa nak 100 gram coklat ade kandungan kalori dê lêkat 600 kalori makonê jijai pilihan dê baik utuk kêmnek bênêk awok.


Amên nak Kulau khususnê tun Jang kêmuk khas keme gennê Lêmêa. Uku dê asli tun Jang walau uku lai nak ratau nam kulo mênêa lêmêa yo, amên bahannê kuni lêbung matêak cêncong sudo nêpuk nêpek biyoa tênutup nunyau sapêi pat bilai jano lêmo bilai sudo o bi nam kêmsok. Keme Jang walau keme meratau ja ang kulo belek msaêi tapi keme co mêlnyêp kêmuk yo. Nak pnan luyên kulo ade dê bi lok srai tapi gennê luyên barêak nak Plimang gennê lêbung asem, lêmêa ngen lêbung asêm yo cuma mbisonê amên lêmêa o si cêncong agok alus ngen tênamêak kan, lêbung asêm o lêbungnê sênisit agok kasar ngen coa makêi kan.


Coa kutê tun kêrjo makêi laptop tapi mnurutku kadêak itê coa makêi padeknê itê kulo nam cet gmuno laptop yo. Itê têtiko coa namên utuk sudo yo au ba uyo itê coa makêi laptop itê gi nam kêrjo, ati tau sudo yo amên kêrjo tê o harus makêi awêi ipê, awêi uku dewek kêdau pnan uku kêrjo coa pêrnêak uku makêi laptop, mêak gi laptop komputer kulo uku coa makêi, makonê dau uku coa namên jano bae fitur dê ade nak komputer jano laptop waktau o. Pas uku bi bêdan kêrjo uku muloi manêu usaho dewek, nak yo ba uku ngêding asai mnyêsal kêrno waktau o uku coa lok mlajêa jano cêmubo komputer, jijai uku harus blajêa igai kuni nol utuk nak komputer, memang coa an uku mlajêa, kêrno uku harus gacang nam o makonê kêkiro dêmingau uku bi nam. Makonê utuk itê dê kêrjo coa makêi komputer jano laptop ade baiknê itê muloi mlajêa


Amên itê têmi uk ade dê madêak robot dê ade nak pekeran tê do o bêtuknê dê awêi tun tapi gêmroknê pakêi mesin, robot o sêbênêanê coa kutê harus bêtuknê awêi tun ade kulo dê awêi bnatang, ngen ade dê bêtuk luyênnê. Uku pêrnêak têkanjêt waktau mukmêi nak do restoran  mewah, nak ruponê itê mêsên jano dê itê lok kutê o dê mlayan itê adeba robot, jijai waktau keme masuk keme mêsoa pnan uku agok heran biasonê playan gêgacang magêa amên ade dê masuk moi restoran, tapi dio coa si uku madêak ngen kuwatku itê mmêsên kêmuk moi kasir gi si kulo coa namên, lêm agok bingung o coa an têko robot min kertas menu ngen madêak “ selamat datang silahkan mau pesan apa “ lêm gi masiak heran uku mok kertas menu sudo kêmliak trus mêsên klok keme, si sêmimêt madêak “ ok silahkan tunggu terima kasih “. Memang zaman yo bi canggih nyên êan asaiku tênago tun bi cigai nakêi igai amên barêak yo.


Bêtanêm o amên utuk tun sadêi do o mudêak si manêu kêrno lingkungannê memang tani, tapi amên utuk itê dê ati biaso bêtanêm dio agok saro amên itê coa mlajêa kilêak. Uku waktau bêl o pêrnêak belek msadêi krno nak kota gidong saro msoa kêrjo, jijai abiak duai taun uku nak sadêi, kê an nak sadêi uku cêmubo mukok imo utuk mênêa kêbun, waktau uku rêncano têmanêm kupi. Bi dêtaun nak sadêi kupiku bi tanêm pao kêkiro têngêak kuni imo dê uku mukok, masuk taun kêduai kupi o bi tanêm kutê tapi gi têtitik, jijai utuk nam mêding asea kuni kupi o muloi kuni itê têmanêm do o kêkiro pat taun baru bêbuak. Amên waktau o uku lok mot, mungkin anokku sêkulahnê nak sadêi, kêrno uku kulo coa lok amên anokku sêkulah nak di jijai uku mok keputusan utuk baliak igai moi kota. Kêbunku uku sêmrêak ngen asuakku ngut si bêbuak trus utuk buaknê uku mêluak si dê mok.


Nak lêm Islam ade kêkêdau hari besar dê mudêak itê mingêtnê o adeba Idulfitri ngen Iduladha amên keme jang madêaknê  biali Rayo lai ngen Rayo Ajai. Keme khususnê uku amên ayok bilai Rayo lai o biasonê sêmyap utuk nam belek msadêi masalahnê uku gi têmuan inok dê ade nak sadêi ngen sêpasuka kulo gi dau nak di, do igai almarhum tiak keme kulo mêningêa nak sadêi amên nak sadêi keme biaso tradisinê amên sudo sêmyang Rayo trus belek mdasêi maaf memaafkan sudo o kutê lalau moi kubua baso kmênê cêmcêa kubua, nak di ba itê nam têmau kutê sêpasuak ngen têtanggo. Belek kuni kubua itê lajau moi umêak sêpasuak utuk silahturahmi amên gi ade waktau itê nam kulo moi magêa sêpasuak dê pnannê agok uak. Bilai kêduainê biasonê saling magêa têtanggo.


Nak tip daerah ade têmuan lêgau daerahnê mêmasing, dau lêgau daerah amên khusunê nak Sumatera gi masiak ni ing makêi gitar. Uku kêrno kuni titik nêmin tun tuaiku mratau moi Lampung, jijai utuk lêgau daerah keme uku muloi bêlajêa waktau uku gi sêkulah nak SMA. Uku mêlajêa muloi kuni lêgaunê sapêi cao main gitarnê kulo, pas nyên kêrno tiak ngen inokku sêsamo nam main gitar khususnê lêgau daerah Jang. Coa an uku bêlajêa uku bi nam lêgau daerah keme Jang. Memang  utuk nam main gitarnê itê harus nam gitar klasik, kêrno lêgaunê kuni uloi sapêi sudo itê makêi petikan klasik. Dau lêgau daerah kuni Jang mungkin tun dau ati namên awêi legau Lalan Belek, Ting Bêdêting ngen dau igai luyênnê. Sayangnê bae coa dau anok Jang dê ade minat utuk mêlajêa lêgau Jang yo.


Amên nak Indonesia bakwan tun mênêa kuni mêmêcêm bahan, ade dê kuni sayuran ade kulo dê kuni jagung. Barêak jagung, jagung yo dau mengandung karbohidrat makonê nak Indonesia adê tun dê memaang kêmuk utamonê jagung. Dê dau nê tun mênêa sekedar utuk kêkucêp bae gen kêmuat menem kupi jano teh, kêkêmuk yo makonê cet itê kêmliak ade pu eng, pêlbêak jano kêlmên, coa si Cuma utuk kêkucêp bae bakwan jagung yo mudêak mênêa nê ngen manfaatnê kulo dau. Nak lêm do bakwan jagung ade kandungan kalori, lemak, protein, arbohidrat, serat, gulo ngen dê luyênnê.Makonê dau kulo tun mênêa dio pêgen têtamêak lapên mukmêi.


Rêrubo yo kulo adeba ciri khas kuni daerah o, amên kanyo kêliak ku utuk itê mêsoa gen rubo yo khususnê nak pnan keme Lebong agok payêak. Amên galok itê mêsên kilêak ngen dê biaso mênêa, jijai biasonê itê tok sapêi mênnê itê bi mêsên walau itê bakêa belek igai moi pnan tê gi têlau jano pat bilai igai. Sêbênêanê amên tun nak pnan keme lok mênêa têngen bae do o nam, awêi juadêak tat bae amên kêmsoknê bênêa do o nam taên sapêi têlau jano pat bulên coa si usak. Mênêa juadêak yo kan nam têngen bae, do igai utuk têmaruak jano jêmuwoanê kulo nam kêjo samo ngen mini market jano warung-warung. Awêi nak Kulau misalnê ayok itê têmingêa Kulau arah moi Lampung di o dau spanjang dalên khusus tun jêmuwoa rêrubo kuni Kulau, memang ba ade kulo dê jêmuwoa rêrubo kuni Jang tapi coa si kêpadek dê asli kuni Jang khususnê Lebong.


Perlu nyên itê maik dana darurat nak dasêi mêak têtibo itê gidong coa mêgong caci tapi itê harus kêmluwêa caci. Mnurutku coa itê maik caci o amên misalnê lok nak Bank do o buliak bae tapi mêak itê mênêa ATMnê, amên ade ATM do itê mêak coa didik ku ang caci nak luwêa bi pasêtba itê mok, amên lok nak Bank do o tênabung bae mêak meker mêmok amên coa dêsok nyên. Amên uku biasonê naikku nak dasêi oba, uku mênêa kuni kalêng dê agok lai trus amên coa tip bulên do o coa uku kêmliak, jijai knamênku tip bulên uku misai bae kêdau nam uku misai, misalnê amên ade kêlbiak kuni gajai misalnê ade tamêak lêmbur do o nêpekku kutê nak lêm kaleng o. Dêtaun amên coa nênakêi do o uku mukok trus uku têmabung ngen bukaunê uku maik coa uku min tidêa utuk milok mêak têpeker lok mok.


Allah SWT mêlêi kabar amên Si bakêa mujai hamba-hambaNê ngen asai sabên, nyemen ngen saro sapêi mêningêa. Têtiko Allah SWT kulo mêlêi ujian brupo kesenangan ngen lêm waktau dê luyên Allah SWT kulo mêlêi ujian bêrupo sedih. Musibah bêrupo asai sabên mnurut para ahli tafsir adeba asai sabên ngen musuak, musibah ku ang harto jani nyênnê pao harto kêrno mêmêcêm sebab awêi kêno rapok, nêrapas ngen nam kulo nyêp harto kêrno bancana, musibah mêningêa mnurut para ahli tafsir adeba mêningênê sêpasuak, kuwat, ngen tun dê itê cito. Têjijai musibah o adeba ujian utuk tun mukmin kêrno nak belek ujian o ade hikmahnê.


Kadêak ade pnan didik itê nam bêtanêm makêi pot dê pêtingnê ade grok kilêak utuk itê nam bêtanêm. Barêak têmanêm rêrêpêak awêi pêdês, lajo, suêi ngen kunik do o nak pot bae bi gênêp utuk keperluan tê dewek, awêi dê bi uku manêu utuk têtanêm o kutênê mudêak coa si saro, asal itê lok nak pnan awêi ipê bae do o nam. Jak uku galok têtanêm oba nak dasêi dau dê cigai mnukua, pnannê coa si libêa tapi nak di uku mênêa nam gênêp mêcêm dê uku têmanêm. Dê bi pasêtnê cabe ngen tomat do o coa pêrnêak uku coa têmanêm, makonê utuk duai mêcêm yo bae têmasuk ja ang mnukua, cuboba mênêa awêi dê nêaku yo têkding nyên amên go gidong la ang awêi cabe.


Paok pnan ku tingêa ade masjid lai amên tun madêaknê masjid jami, nak di o cet nakêi amên ade acara lai barêak pengajian akbar. Uku nak di kêrno gi bêlau jijai uku ati dau namên jano pao kegiatan dê tip mingau jano bulên dê biaso nanêu, uyo dê kênamênku ade yasinan tip malêm  Jum’at  gêgitêi kuni umak moi umêak, amên coa ade dê nam made nak umêak pas gilianê malêm o bi pasêt nade nak masjid. Waktau pêrnêak uku mênotoa milêm yasinan o kêrno si paok umêak do igai uku najok kêtuai masjidnê utuk moi milêm yasinan. Pertamo sakoku dau dê têko ruponê ade abiak tun duai puluakba, beleknê uku têmnai ngen kêtuainê ade kêkiro kêdau anggota kutênê,  si madêak ade abiak tujuak puluak tapi dê aktifnê didik, mungkin dê luyên agok sibuk nadêaknê. Amên nadêakku utuk kêgiatan yo baik dê pêtingnê itê manêu dio bbna kuni atêi kêrno Allah.


Manfaat utamo pemanasan sê ati muloi olah raga adeba milok têjijai mêak têklis. Blat nak awok biasonê amên lêm kondisi normal do o gi sêngok, amên têtibo itê manêu olah raga dê bênêk dio bakêa masalah ngen blat, luyên kuni o pemanasan kulo nam kêmnek suhu nak awok ngen têmikêt aliran dalêak dê nam mênêa saraf lêbiak mudêak matur blat. Pas gidong pamanasan ade dê têjijai coa dugo, pemanasan dê keme manêu do o makêt kekea sêlu us nge awok, pas gidong konsentrasi utuk têmimbang awok ngen makêt kekea o, têtibo ade kuyuk têak kuni ipê têkonê, kuyuk o mênyêak nak kekea dê dêpêakku, mungkin sakonê jano kekeaku, jano si sako pun kiyêu, uku têkanjêt trus kêrno têkanjêt o akhirnê uku us.


Dê ndingku amên itê panjang omor utuk maso tuai o padek amên itê nam idup ak sadêi, utamonê utuk kesehatan do o gi mdukung nyên, barêak nak sadêi keme, uku ade mêding duai taun belek msadêi, sadêi keme o nak têtêngêak bukit barisan, makonê udaro nak sadêi keme o sêngok ngen tanêaknê kulo subur. Kêrno udaro gi bersih oba utuk tun dê bi agok tuai do o nam mênêa tamêak sehat, ipê igai amên nam ade kegiatan nak biding jano belek umêak bêtanêm arêak gen lapên do o bi lêbiak kuni olah raga utuk kêmluwêa eteng. Jijai mnurutku utuk maso tuai padekba idup nak sadêi nêbaning idup nak kota.


Nak pnan keme ade do kabupaten dê nak di dau tun têmanêm palo, mungkin kêrno nak di daerah sengok mako têmanêm palo cocok nyên, buak palo o ruponê dê nêmok tun utuk pêgen rêpêak isai buak nê, amên kalêaknê nêa tun utuk manisan, kêkucêp yo ba coa niên masuk nak bibiaku, padahal dau nyên tun galok muk die, dau dêmadêak kulo nak utuk ubêt,  sapêi nak pnanku ade dê jêmuao utuk rubo amên tun lalau moi pnan keme. Uku pêrnêak cubo muk nêding ku asai muk mingok anginnê muloi kuni o ba kêmuk dê dio ba antaro nê dê coa ku galok.