\n\"Aventuro en la Preĝej-Vestiblo\"\n\nPaĝo 32\n\"staris iam palaco. de kiu oni nun\"\n=>\n\"staris iam palaco de kiu oni nun\"\n\nPaĝo 73\n\"Mi ja havis dek jarojn kaj tial estis ŝaga fraŭlino.\"\n=>\n\"Mi ja havis dek jarojn kaj tial estis saĝa fraŭlino.\"\n\nPaĝo 121\n\"la sovelilon kaj la knabo tiam rapide enpuŝis\"\n=>\n\"la ŝovelilon kaj la knabo tiam rapide enpuŝis\"\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK SUB LA MEZNOKTA SUNO: NORDLANDAJ RAKONTOJ ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":83,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Aspazio: Tragedio en Kvin Aktoj\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: Aspazio: Tragedio en Kvin Aktoj\n\nAuthor: Aleksander Świętochowski\n\nTranslator: Leon Zamenhof\n\n\n \nRelease date: May 21, 2014 [eBook #45713]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/45713\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Kirill Shvedov and the Online\n Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ASPAZIO: TRAGEDIO EN KVIN AKTOJ ***\n\nESPERANTO\n\nKOLEKTO de la REVUO\n\nAleksander Svjentoĥovski\n\nASPAZIO\n\nTRAGEDIO EN KVIN AKTOJ\n\n EL POLA LINGVO TRADUKIS\n D-ro LEONO ZAMENHOF\n\n PARIS\n LIBRAIRIE HACHETTE et Cie\n 79, Boulevard Saint-Germain, 79\n\n1908\n\n_Tous droits réservés._\n\n\n\n\nASPAZIO\n\n\n\n\nAKTO UNUA\n\n(En la domo de Periklo)\n\n\nSCENO UNUA\n\nSOFOKLO, PROTAGORO, poste FIDIO.\n\n\nSOFOKLO (_scivole_)\n\nKion li diris?\n\nPROTAGORO\n\nLi nur siblis, krakis, ronkis, eligis plej diversajn sonojn kvazaŭ\nli havus la gorĝon ŝtopitan per spongo. Oni devas eltranĉi al li\nbuŝon en alia loko, ĉar per tiu ĉi buŝo li jam neniam ekparolos.\n\nSOFOKLO\n\nĈu vi lin demandis?\n\nPROTAGORO\n\nKompreneble, sed li alkuris tiel spireganta, ke liaj pulmoj siblis\nkvazaŭ truhavaj blovsakoj; la sangiĝintaj okuloj staris en la\nvizaĝo senmove kvazaŭ rubenoj sur ŝildo kaj la lipoj estis nigraj\nde varmego. Li eltiris nur la leteron de Periklo kaj donis ĝin al\nAnaksagoro, kiu tuj fermis sin kun Fidio en la najbara ĉambro, kie\nili ĝis nun interkonsiliĝas, aŭ pli certe -- silentas, enbatinte\nkvar kubutojn en la tablon kaj premante per kvar manplatoj la\nkrevantajn kapojn. Kelkfoje mi jam provis ion eltiri de la sklavo: li\nĉiam ekleviĝis, rigardis min malsaĝe kaj spiregis.\n\nSOFOKLO\n\nSed kion vi pensas laŭ lia mieno -- ĉu li alportis bonajn sciigojn?\n\nPROTAGORO\n\nHa! kredu al mi, Sofoklo, ke mi volonte dividus kun vi eĉ guteton\nda sciigo, se mi ĝin estus elpreminta el li. Mi ripetas, ke li eĉ\nunu vorton ne ekparolis kaj lia mieno esprimis tiom, kiom la vido de\nŝaŭmanta ĉevalo: oni povas diveni, ke li rapide kuris, sed ne --\nkion li alportis.\n\nSOFOKLO\n\nKvazaŭ serpentoj ĉirkaŭvolvas kaj mordas mian koron malbonaj\nantaŭsentoj. -- Bataloj en genta familio estas ĉiam kvazaŭ\ninterbataloj de du manoj. Se mi estus ĉiopova dio, mi ŝtonigus per\nmalbeno tiujn kontraŭ si levitajn fratmortigajn manojn, por ke ili\nservu al la posteuloj kiel videbla averto.\n\nPROTAGORO\n\nSed ĉar vi estas nur poeto, vi povas puni kulpulojn nur per\ntragedio, se, kompreneble, la fratoj Spartanoj, venkinte nin apud\nTanagro, ne antaŭvenos tiun ĉi severan venĝon, destininte al via\nliro esti ŝovelilo por elverŝado de akvo el boatoj.\n\nSOFOKLO\n\nTio ne tuŝas min, kiun ĉiu burdo povas senpune ekmordi kaj des\npli sofisto malatenti. Sed ĉu efektive estus por vi amuza, se la\nSpartanoj disbatus nian armeon kaj ekposedus Atenojn?\n\nPROTAGORO\n\nTute ne, ĉar ili estas sovaĝuloj, kiuj ne sentas respekton por\nfilozofoj kaj al kiuj ŝajnas, ke homaj ripoj nur por tio estas\nkunkreskintaj kaj apartigitaj per membranoj, ke ili havu la lokon,\npor enpuŝi siajn glavojn en fremdajn brustojn.\n\nSOFOKLO (_frapetante en la flankan pordon_)\n\nĈu oni povas eniri? (_Post momento_) Se Atenaj testudoj volonte\nmanĝataj de la Spartanoj scias pri la batalo apud Tanagro, ili\nsentas sendube la saman timon kiel vi. En tiel juna aĝo tiom da\negoismo -- hontu Protagoro!\n\nPROTAGORO\n\nSed pro kio? La tuta homa raso konsistas el egoistoj sinceraj,\nhipokritaj aŭ naivaj. Tiuj ĉi lastaj, kiam iu ludas al ili melodion\nsaltigan kaj poste malgajan, ne pensas, ke iliaj oreloj aŭdas sonojn\nde du kontraŭaj flutoj, sed nur de unu. Sed, se iu zorgas pri si\nmem, aŭ klopodas pri aliaj, ili pensas, ke unu fojon li blovas en\ninstrumenton de egoismo, la duan -- de l' amo al proksimulo, dum li\nefektive blovas en unu instrumenton -- de la propra kontenteco.\n\nSOFOKLO\n\nVi tamen sur via propra fluto neniam ludas la amon al proksimulo.\n\nPROTAGORO\n\nTio ĉi dependas de la gusto. La kato formanĝanta najtingalon ne\nlevas fiere siajn lipharojn por insulti pegon, kiu elkavigas insektojn\nel la arbo, la homo tamen, enmetinte en sian buŝon vinberon, tuj\nmalestime rigardas la alian, kiu maĉas pizon. Cetere, pri kio ni\ndisputas? La estroj de la Spartanoj ankaŭ ekatakis nin ne por la\npropra profito, sed por la afero de la proksimuloj -- siaj kunlandanoj.\n\nSOFOKLO\n\nLa Spartanoj estas malnoblaj. Ili alrampis sub nian domon kiel\nŝtelistoj, al kiuj perfida Atena potencularo malfermas la pordon kaj\nsofistoj preparas al sia tordema filozofio forĝitajn serurhoketojn.\nMia sango bolas, kiam mi pensas pri ĉi tio kaj la vortoj ŝaŭmas,\nkiam mi parolas pri ĝi.\n\nPROTAGORO\n\nHo, majstro. Vi estas tro granda por ke mi volu salti sur viajn\nŝultrojn kaj ŝajnigi min pli granda ol vi, sed mi devas konfesi,\nke barĉo bolanta en poto nenion elbalbutus pli sensencan, ol tiuj\nĉi viaj vortoj facilanimaj kaj vere ŝaŭmantaj. Kie kaj kiajn\nserurhoketojn preparas sofistoj? Mi komprenas vian sinceran koleron,\nĉar la Spartanoj venkinte nin, malrespektus la hodiaŭ regantajn\nAtenojn, kaj sendube estas pli bone kaj honore esti krono sur la kapo\nde Grekujo ol kuveto por lavi ĝiajn piedojn, sed mi vidas nenion\nmirindan aŭ nehumanan en tio, ke tiuj ĉi piedoj deziras el nia\nkrono fari al si piedkuveton. La Spartanoj, kiel ĉiuj aliaj homoj,\ncelas la samon -- profiton, potencon kaj regadon.\n\nSOFOKLO (_kiu dum la lastaj vortoj ree frapetas en la pordon_)\n\nSed per kia vojo?\n\nPROTAGORO\n\nPer vojo homa. Se mi mortigus vin, Sofoklo, por vi estus ja tute\negale, ĉu mi enŝtopus en vian nazon tiom da floroj, por ke vi\nsufokiĝu de ilia odoro, aŭ ĉu mi enverŝus en vian buŝon tiom\nda cikuto, ke vi veneniĝus de ĝi. Al la genia poeto ne decas\nimiti drinkejestrojn de moraleco, kiuj ebriigas la popolamason per\nmalutilaj deliraĵoj. Mirinda vere estas la homo: en la filozofio\nli ĵetas sin kiel infano en akvon -- li iras kuraĝe antaŭen dum\nla akvo estas malprofunda, sed antaŭ la pli profunda, li retiras\nsin pro la timo, ke iu droninto lin ne entrenu en abismon. Tiu ĉi\ndroninto estas ĉiam la logiko.\n\nSOFOKLO\n\nKaj apud Tanagro?\n\nPROTAGORO\n\nNe alie. Se mi ekatakos kaŝite kaj mortigos unu dormantan friponon\n-- tio estas puninda krimo. Sed, se dum milito miloj da ni atakas\nkaj buĉas kelkajn milojn da dormantaj soldatoj de alia armeo -- tio\nestas nobla merito. Aŭ alie, se la Spartanoj sciigus la Atenanojn\npri sia intenco mortpiki ilin apud Tanagro -- tio estus tute honesta,\nsed ĉar ili tion ne faris, ili agis malnoble. Ĉu ne vere? Mi\npreferus forpeladi muŝojn for de la sankta bovo en Egiptujo kaj\ngrati, kie ĝin jukos ol konfesadi tian moralecon.\n\nSOFOKLO\n\nKe vespoj metu en miaj oreloj siajn nestojn kaj surdigu min per sia\nzumado, por ke mi ne aŭdu vian filozofion. Kompatinda Grekujo, mia\ntrezoro, sur via ĝis nun belega kaj sana vizaĝo aperas hodiaŭ\nbluaj makuloj de morala putrado. Eble vi estas saĝa, Protagoro,\nPeriklo ja konfidis al vi la edukadon de siaj infanoj, vi fondis la\nlaŭdatan lernejon de elparolado kaj leĝoscienco, Anaksagoro diras,\nke vi travidas fundon de ĉiu afero, sed mi en aferoj malfacilaj\nalkutimiĝis konsiliĝi orakolon, kiu min neniam trompis kaj en tiu\nĉi momento avertas min, ke vi turnas moralecon ambaŭflanken kiel\nsakon. La malfeliĉo unuigas homojn honestajn kaj instigas malbonajn\nkontraŭ la bonaj. La Spartanoj...\n\nPROTAGORO\n\nLa Spartanoj estas sendube malbonaj, ĉar... ni...\n\nSOFOKLO\n\nĈar ni atingas la potencon per laborado tage kaj ili per ŝtelado\nnokte. De la tempo de l' persaj militoj post la terura superakvo\nde azia barbareco, kiun ni rebatis apud Maratono kaj Salamino,\nanstataŭ fratiĝi kun ni per la sento de komuna defendo, ili\nkomencis nin malami -- kaj kial? Pro la radioj de l' gloro, kiuj\nbrilas el la frunto de Atenoj, pro nia genio, scienco, kuraĝo,\nsupereco, al kiuj propravole subiĝis aliaj grekaj gentoj. Kaj\nper kio ni pagis al ili por tiu envio? Per fidela amikeco. Kiam\nla ribelintaj sklavoj ĉirkaŭis ilin kvazaŭ luparon en arbaro,\nmalgraŭ prudenta kontraŭstaro de Periklo, ni akceptis la konsilon\nde la senpripensema Cimono, kiu nun pentas ĝin en la ekzilejo, ni\nsendis al ili rebathelpon, kiun ili suspekte resendis. Kie ajn gento\nligita kun ni implikiĝas en najbaran malpacon, ili tuj alkuras\nal ĝia malamiko kun helpo. Kiam ili ne kuraĝas ataki malkaŝe,\nili alrampas kaŝe kaj disŝiras aŭ implikas per intrigoj la\nligfadenojn, per kiuj grekaj regnoj unuiĝis kun ni. Kaj nun en\nvulpaj feloj ili alvenis hipokrite defendi la Parnasanojn batalantajn\nkun Focejanoj, kaj ili ribeligis kontraŭ ni niajn kunliganojn,\nrevenigis la superregecon de Teboj kaj stariĝis impertinente apud\nla limoj de Attiko, logante al si niajn aristokratojn, kiuj rekrias\nal ili perfide; ili estas pretaj alvenigi al Atenoj subfosade eĉ\nla maron, se ĝi nur volus nin dronigi kaj ilin suprenlevi sur siaj\nondoj. Kaj ĉi ĉio laŭ via opinio estas honesta?\n\nPROTAGORO\n\nLaŭ mia opinio la naturo donas neniajn titolojn moralajn nek al\nhomoj, nek al iliaj agoj. Ĝi naskas nur kreitaĵojn kaj aperaĵojn\nkaj la homo donas al ili nomojn. Kiel ĝi ne nomis la lunon luno,\ntiel ĝi ne nomis atakon de unu regno kontraŭ la alia -- krimo aŭ\nvirto.\n\nSOFOKLO\n\nSed vi ne estas naturo, sed homo, sekve...\n\nPROTAGORO\n\nKiel Atenano mi nomus tiun ĉi malican agon -- krimo, kiel Spartano\n-- virto.\n\nSOFOKLO\n\nSed ĉar vi estas Atenano...\n\nPROTAGORO\n\nNur laŭ la nuna stato, ĉar kiel filozofo mi apartenigas min al la\nregnanoj de la tuta civilizita mondo, sed ne al ĝia eta, kvankam\nplej bona peceto.\n\nSOFOKLO\n\nA!\n\nPROTAGORO\n\nAnstataŭ miri -- komprenu, kion mi ripetas: la naturo ne nomas siajn\nidojn, sed naskas kaj zorgas ilin sennome, kaj, se ĝi donas iafoje\npreferon al unu el ili, tiam nur al la pli forta kontraŭ la malpli\nforta. Apud Tanagro ŝajnas al mi, ĝi favoras la Spartanojn -- kaj\nvera filozofo devas subiĝi al ĝia volo.\n\nFIDIO (_kiu eliris el la ĉambro, al Protagoro ironie_)\n\nVi antaŭflaras, frateto, Spartanan manon sur nia gorĝo, kaj tial vi\nlongigas vian langon per rezonado por leketi tiun ĉi manon. Fi! (_Al\nSofoklo_) Nur antaŭ momento mi rekonis vian voĉon.\n\nSOFOKLO\n\nKio do okazis?\n\nFIDIO\n\nMi tuj rakontos al vi, antaŭe ni respondu al Periklo. Atendu! (_Li\nforiras._)\n\nPROTAGORO\n\nSe mi kredus mitologion, mi supozus, ke Apollo enkraĉis en homan\nkranion kaj kreis la cerbon de Fidio, kies saĝeco estas fi..!\n\nSOFOKLO\n\nLi ne malgrandiĝos, eĉ se vi lin ekpikos per via malico.\n\n\nSCENO DUA\n\nSOFOKLO, PROTAGORO, ATENAJ REGNANOJ.\n\n\nREGNANO (_eniras sur lambastono_)\n\nPardonu -- oni diras, ke venis ĉi tien alsendito el Tanagro.\n\nSOFOKLO\n\nCerte la batalo ne estas ankoraŭ finita.\n\nREGNANO\n\nSe mi havus mian fortranĉitan piedon, mi estus tie. (_Eliras._)\n\nPROTAGORO\n\nInteresa homo!\n\nSOFOKLO\n\nNur interesa? ĉu li ankaŭ dezirus partopreni en la milito pro\nmemamo?\n\nPROTAGORO\n\nPro malbona kutimo aŭ pro la timo antaŭ pli granda malbono. Cetere,\neble ia knabino forpuŝis la lamulon, kaj li deziras nun ankoraŭ unu\nfojon perdi la piedon, por ke oni lin triumfe alportu sur ŝildoj kaj\nkiel rekompenco por lia kuraĝo oni ordonu al ŝi edziniĝi je li.\nKaj por ĝui edzecajn bonaĵojn piedoj ne estas necesaj.\n\nSOFOKLO\n\nNe longan vi havas intelekton kaj tial vi longigas ĝin per vortoj\nel plataj ŝercoj, por ke ili restu en la manoj de tiuj, kiuj ĝin\nkaptas.\n\nPROTAGORO\n\nSe mi bezonos skribi belajn versaĵojn, mi venos al vi, majstro; kun\nkuvo por peti la talenton, sed, kiam mi bezonos filozofii, mi ne\nvenos al vi prunti la saĝecon eĉ kun ŝeleto de milio.\n\nSOFOKLO (_kiu momenton promenis meditante_)\n\nKaj tiaj devas defendi la patrujon! (_Al Protagoro_) Kiom da vi,\nsofistoj, ekzistas jam hodiaŭ en Atenoj?\n\nPROTAGORO\n\nTiom, kiom da maturaj olivetoj en la sanktaj arbaretoj.\n\nSOFOKLO\n\nDe tiuj antaŭtempe maturaj, kiujn mordetas vermoj. Vin forĵetos de\nsi la arbo de Grekujo kiel tiujn degenerintajn fruktojn kaj kiel ili\nvi servos al apridoj.\n\nMALJUNULO (_kondukata de knaboj_)\n\nOni diras, ke en la domo de Periklo oni scias pri la aferoj apud\nTanagro.\n\nPROTAGORO\n\nDu Spartanoj veturas sur ĉiu Atenano kaj baldaŭ tiu ĉi tuta\nkavalerio venos al ni.\n\nMALJUNULO (_al la knabo_)\n\nForkonduku min, la vortoj ĉi tie spiras malbonodore. Dankon al vi,\ndio, ke vi min blindigis, ĉar mi ne vidas la blasfemulon.\n\nPROTAGORO\n\nKaj tamen, se mi dirus al li, ke Atenanoj rajdas sur Spartanoj,\nsendube li ekĝojus. Ĉiam estas tiel: kiam vulpo sufokas kokinon, la\nvulpo estas malnobla, sed kiam homo ĝin formanĝas -- li estas nur\nmalsata.\n\nSOFOKLO\n\nKiaj do monstroj kreskos de la filoj de Periklo sub influo de tia\ninstruisto, kiel vi.\n\nPROTAGORO\n\nKontraŭe, ili estos bravuloj kaj ne permesos al si la nazon viŝi\nper broso. Domaĝe, ke ili ne estas ĉi tie, alie mi montrus al vi,\nkiel ili bone argumentas, ke se unu fermas la okulojn, la alia\nĉesos ekzisti, ke talpo neniam atingos limakon, ke ĉiu virino\narendas de viro sian propran korpon, k. t. p. Sed fine, estus bone\nekpremi ion el la milita konsilantaro de Periklo por kvietigi\nblindajn kaj lamajn regnanojn, kiuj kunrampas ĉi tien flarante\nnovaĵojn.\n\n\nSCENO TRIA\n\nLA SAMAJ, ANAKSAGORO, FIDIO, SKLAVO.\n\n\nFIDIO (_plaŭdante per la manoj al la sklavo_)\n\nĈu ci estas sana?\n\nSKLAVO\n\nTute sana.\n\nFIDIO\n\nFlugu sage kaj donu tiun ĉi skribaĵon al Periklo kaj, se Spartanoj\ncin kaptos, englutu ĝin.\n\nSKLAVO\n\nMi estas preta al servoj. (_Eliras._)\n\nANAKSAGORO\n\nMi vin salutas, Sofoklo.\n\nSOFOKLO\n\nMalgajan sciigon mi legas sur via vizaĝo.\n\nANAKSAGORO\n\nLa Tesalanoj perfidis kaj transiris al la Spartanoj.\n\nSOFOKLO\n\nHa, rampaĵoj!\n\nANAKSAGORO\n\nNia nobla Efialto pereis.\n\nSOFOKLO\n\nTiun ĉi sagon nenio eltiros el mia koro!\n\nFIDIO\n\nKaj kio estas pli malgaja, li falis ne sur la kampo de batalo, sed\nsub mortiga mano de iu nekonata krimulo. Oni lin trovis matene en\nla tendo kun trahakita vizaĝo; en nia tendaro estas tro multe da\naristokratoj por trovi tiun, kiu plenumis tiel malnoblan venĝon.\n\nSOFOKLO\n\nKe li en la tuta naturo, en sonĝo kaj maldorme vidu nenion alian\nkrom la sangigita ombro de Efialto kaj nenion aŭdu krom lia lasta\nekspiro.\n\nANAKSAGORO\n\nEn la fronto de la demokrataro Atena restis nur sola Periklo.\n\nSOFOKLO\n\nSe li ankaŭ ne pereis.\n\nFIDIO\n\nLa batalo ne estas ankoraŭ finita -- nun oni faris interrompon.\n\nANAKSAGORO\n\nAntaŭvenante tamen malbonan okazon de reatako, Periklo konsilas en\nla aparta letero al la arĥontoj fortikigi la urbon kaj armigi ĉiujn\nmilitkapablajn.\n\nSOFOKLO\n\nNi estos devigitaj rebati eksteran atakon kaj interne sufoki la\nperfidon, ĉar niaj aristokratoj kvazaŭ ratoj rampas el la urbo al\nla Spartanoj kaj reveninte, akrigas kontraŭ ni la dentojn.\n\nPROTAGORO\n\nAlie dirante, tiu ĉi tuta aventuro estis superflua.\n\nFIDIO\n\nKia?\n\nPROTAGORO\n\nTiu -- apud Tanagro.\n\nFIDIO\n\nPrecipe por vi, ĉar, oni diras, ke la Spartanoj al tro ruzaj kaj\nbabilemaj advokatoj ŝtopas en la buŝon rapon.\n\nPROTAGORO\n\nVia devo estas -- bele skulpti per ĉizilo, sed ne per lango prudente\nparoli, kaj tial mi pardonas al vi tiun ĉi malsaĝaĵon.\n\nFIDIO\n\nVi povas ne pardoni kondiĉe nur, ke vi silentu, ĉar mi ĵuras je\nĉio, kio min nun dolorigas, ke mi plu ne toleros tiun ĉi ofendan\nbabiladon.\n\nANAKSAGORO\n\nFidio, ne atentu...\n\nFIDIO\n\nKe tiu ĉi arogantulo levu fiere sian kapon, ĉar alie li ne\nekrigardus en niajn okulojn, sed li ne pensu, ke ĉi tie iu rampas\nsub lian nazon. Vere indigna estas la baraktado en Atena marĉo de\ntiuj sofistaj gobioj, kiuj nur scias glitiĝadi el la manoj. Fi!\nRestu ĉi tie Anaksagoro, ĉar povas alkuri nova alsendito. Mi iros\nkun Sofoklo averti la regnanojn pri la danĝero kaj prepari rebaton,\nse la Spartanoj intencos rampi sur niajn murojn kaj per la falantaj\nkranioj mezuri ilian altecon. (_Eliras kun Sofoklo._)\n\n\nSCENO KVARA\n\nANAKSAGORO kaj PROTAGORO.\n\n\nPROTAGORO\n\nKiel li ekŝprucis! Tamen anstataŭ iri kampon al Tanagro, li\npreferas interne de la muroj falĉi Spartanajn kapojn.\n\nANAKSAGORO\n\nNe ofendu lin, Periklo klare postulis, ke ni restu kaj, se ĝi estos\nnecesa, neniigu la konspiron de aristokratoj.\n\nPROTAGORO\n\nMirinda afero! Oni povas verki bonegajn tragediojn, skulpti mirindajn\nstatuojn; oni povas esti tiel valora kaj samtempe tiel malsaĝa kiel\n-- perlo. Disputo kun tiaj homoj -- egalas malpacon kun vento bruanta\nen kameno.\n\nANAKSAGORO\n\nSenbezone vi ilin incitas....\n\nPROTAGORO\n\nKompreneble -- teren antaŭ ĉiu, kiu surrampis patriotajn irilojn!\n\nANAKSAGORO\n\nNun ne estas tempo por tiuspecaj malpacoj, kiam la malamiko\nproksimiĝas.\n\nPROTAGORO\n\nNature -- kiu mem iras batali aŭ elsendas aliajn, tiu ne havas\nrajton rimarki, ke unu lia orelo estas pli ruĝa ol la alia; sed li\npovas senpune eĉ al saĝulo forrazi por sia plezuro duonon de la\nbarbo. Sofoklo, Fidio -- estas potenculoj, al kiuj Protagoro mizera\nsofisto devas kiel hundo servi kaj svingi la voston. Ĉu ĝi estas\nebla, majstro, ke vi ankaŭ pensas tiel same?\n\nANAKSAGORO\n\nDum milito senaktiviĝas ĉiuj leĝoj eĉ la logikaj kaj plej altan\nforton ricevas nur la instinkto memgarda.\n\nPROTAGORO\n\nKaj kion vi interkonsiliĝis fari por plenumi ordonojn de tiu ĉi\nplej alta potenco?\n\nANAKSAGORO\n\nTio ĉi ne estas mia afero, sed afero de la arĥontoj kaj homoj\nkonantaj la defendan taktikon. Mi volus esti utila al la patrujo,\nhelpi al Periklo kaj feliĉe direkti la aferojn, sed ŝajnas, ke mi\nrestos nur malaktiva atestanto.\n\nPROTAGORO\n\nDo fine, dirante senkaŝe, la Spartanoj disbatis nin. Efektive,\nPeriklo trafis kvazaŭ neĝo en Afrikon kaj kun la armeo li sendube\ndegelas.\n\nANAKSAGORO\n\nEl la letero oni vidas, ke li estas en granda embaraso.\n\nPROTAGORO\n\nKaj tute prave, ĉar la Spartanoj, ekposedinte Atenojn, povas\nredoni al li la malbelan edzinon kaj forpreni la ĉarman amatinon.\n\nANAKSAGORO\n\nTre facile vi pesas lin, kaj tamen vi devas lin estimi.\n\nPROTAGORO\n\nSed mi ja estimas, precipe kiam li eksedziĝis kun la ŝafino, kies\nŝafidojn mi havis feliĉon eduki.\n\nANAKSAGORO\n\nVi scias pri la eksedziĝo?\n\nPROTAGORO\n\nPlej precize, kvankam oreloj miaj ne estis indaj, por ke li enmetu en\nilin tiun ĉi sekreton.\n\nANAKSAGORO\n\nKaŝu ĝin tamen ĝis ia tempo.\n\nPROTAGORO\n\nSed mi ne haltigos ĉiujn babilulajn muelilojn, kiuj ĝin nun muelas.\nAntaŭ la forveturo Periklo finis kun mi la kalkulojn kaj avertis,\nke la edzinon kun la filoj li elsendas dum sia forestado al la\nparenculoj en Kefision. Dume ŝi alvokis min en sian nunan loĝejon\nkaj ploregante kvazaŭ iu tondus ŝin per malakraj tondiloj, anoncis,\nke Periklo eksedziĝis kun ŝi. Lavinte la vizaĝon en larmtorento,\nŝi komencis ĝemi al mi tiel senteme, ke, se mi volus kvietigi\nŝian doloron, mi havus jam hodiaŭ grasan edzinon, kiu scias bonege\nŝpini, kuiri, divenprovi pri estonteco kaj certe kuŝi sur malmola\nlito. Mi konsoladis ŝin, ke ŝi vidviniĝas jam la duan fojon kaj\ntial kun tiu stato ŝi paciĝos facile, sed ŝi senĉese elĵetadis\nel la brusto: Aspazio, Aspazio! Pro ŝia peto mi venis ja ĉi tien\nekscii, kiam revenos Periklo.\n\nANAKSAGORO\n\nĈu vi konas tiun Aspazion?\n\nPROTAGORO\n\nIomete. Periklo enŝlosis ŝin en la ekstremaĵo de la urbo kun\nsurdmuta sklavino, sed mi aŭdis, ke ŝi estas belega, ke ŝi\nvendadis sin en Mileto, ke ŝin Fidio alveturigis Atenojn, rekreis\nŝin en kelkaj statuoj kaj dum ia festeno grandanime oferis al sia\namiko.\n\nANAKSAGORO\n\nMensogo!\n\nPROTAGORO\n\nHo, mi vidas, ke la estimata majstro, kiu ŝajnigis sin nenion\nsciante, povas doni al mi precizajn klarigojn.\n\nANAKSAGORO\n\nVi eraras, mi donos neniajn, mi ĝustigas nur, ke Aspazio ne vendis\nsin en Mileto, ke ŝi alvenis ĉi tien ne kun Fidio, kiu ŝin neniam\nvidis, sed kun sia maljuna patrino, komercistino de kombiloj kun kiu\nŝi ĝis nun loĝas. Sed kiu do dissemas tiujn abomenajn ĉikanojn\ntiel dense, ke vi kolektis da ili tian amason?\n\nPROTAGORO\n\nLa plej forta blovilo de ĉikanoj, la fratino de Cimono -- Elpiniko,\nkiu estas furioza kontraŭ Periklo pro tio, ke li kaŭzis la ekzilon\nde ŝia frato kaj kiel certigas aliaj, ke li nenion volis akcepti\nde ŝi, kvankam ŝi oferis al li ĉion -- eĉ sen la mano. Estas\nsen dubo tio, ke ŝi edziniĝis je maljuna Kalio por kontraŭbatali\nPeriklon per la riĉaĵoj de sia edzo, kiu ilin ie elfosis post la\nforiro de Persoj. Ŝi estas hodiaŭ estrino de la aristokrata partio,\nĉar Tucidido nur nun etendas la manon al la direktilo. Ĉu Aspazio\nestas vere belega?\n\nANAKSAGORO\n\nMi vidis ŝin -- verŝajne ankaŭ vi ŝin baldaŭ ekvidos, dume\npardonu, mia buŝo ne povas esti la fendo, tra kiu vi povus ekrigardi\nla sekreton de mia kora amiko. Ia tumulto antaŭ la domo....\n\nPROTAGORO\n\nEstas ja milito -- sekve la popolo drinkas kaj krias. Ordinare ĝi\nplenigas sin je kuraĝo en drinkejoj.\n\nANAKSAGORO\n\nJam krepuskiĝas kaj Fidio ne revenas.... Mi devas ion fari....\nPeriklo petis min paroli antaŭ la popolo.... Kion mi diros? Tian\ntaskon mi ne plenumos.... La tumulto plilaŭtiĝas.... Ah, mi\npreferus direkti la tutmondon ol tiun ĉi aregon da homoj, kiun oni\ndevas gvidi.... (_Alkuras Fidio._) Fine... vi estas do....\n\n\nSCENO KVINA\n\nLA SAMAJ, FIDIO.\n\n\nFIDIO (_enfalante_)\n\nHa, mortintaĵo! Al hienoj mi preparus el ili festenon! Fiere\nili brilas per siaj kupraj fruntoj, kvazaŭ ilin nutris ne tiu\nsama tero! Rigardu la feston de nia aristokrataro! Unu senhontulo\nkuraĝis demandi min, ĉu ni preparis jam por la Spartanoj saŭcon.\nMi ŝprucigis el lia nazo iom da nigraĵo por la spicado! Post unu\nmomento Atenoj elsvarmos sur la fortifikaĵojn. Protagoro, vi estas\nankaŭ alvokita plenumi devon regnanan.\n\nPROTAGORO\n\nLa devo estas estro de ni ĉiuj, mi obeas ĝin, ne vin.\n\nFIDIO\n\nVian langon kaŝu en la glavingon -- la glavon eltiru.\n\nPROTAGORO\n\nSub kies komando mi devas esti?\n\nFIDIO\n\nSub mia.\n\nPROTAGORO\n\nHo, ho, antaŭ la merito mi havas jam honoron, kiun mi povas cedi al\nĉiu por putrinta rabataĵo.\n\nFIDIO (_severe_)\n\nPlu disputi ni ambaŭ ne havas tempon. Ni iru! (_Enŝoviĝas vualita\nvirino._)\n\n\nSCENO SESA\n\nTIUJ SAMAJ kaj la VIRINO.\n\n\nPROTAGORO (_haltante_)\n\nHo, ia bonfara sinjorino. Lerta nimfo, se hodiaŭ estas via nokta\ndeĵoro, vi povas foriri, ĉar Periklo ankoraŭ ne revenis de la\nmilito.\n\nFIDIO (_forpuŝante Protagoron_)\n\nKion vi deziras, regnanino?\n\nVIRINO (_ekscitita_)\n\nĈu estas vere, ke la Atena armeo estas disbatita kaj Periklo\nmilitkaptita?\n\nFIDIO\n\nNi nenion scias pri ĉi tio.\n\nPROTAGORO\n\nJes, li estas kaptita de iu sorĉistino, de kiu vi lin ne rebatos.\n\nVIRINO\n\nSe Periklo estas ankoraŭ ne venkita, de kie havas tiu ĉi junulo\nkuraĝon ofendi lin en tiu ĉi domo?\n\nPROTAGORO\n\nKonsolo de voluptoj....\n\nFIDIO\n\nProtagoro!\n\nPROTAGORO\n\nTia estas mia efektiva nomo, sed minaca Fidio, -- tio ni estas\nankoraŭ la defendo de Atenoj por ke vi havu la rajton ordoni al mi;\nne kriu do kaj ne elŝeligu al vi vane per kolero la okulojn el la\npalpebroj.\n\nANAKSAGORO (_al Protagoro_)\n\nSilentu, ĉar vi eraras.\n\nVIRINO (_al la embarasita Anaksagoro_)\n\nSed li vivas? Ne kaŝu la plej teruran veron.\n\nPROTAGORO\n\nLa majstro timas nokti ĉi tie sola.\n\nANAKSAGORO (_mallaŭte_)\n\nKvietiĝu... li vivas... antaŭ unu horo li sendis al mi leteron.\n\nVIRINO\n\nNur al vi...\n\nANAKSAGORO\n\nKaj al la arĥontoj.\n\nVIRINO\n\nNur...\n\nANAKSAGORO\n\nNe elmetu vin al danĝero... revenu hejmen... li sendube alveturos\nhodiaŭ.\n\nVIRINO\n\nHodiaŭ?! Mi ne ekmoviĝos de ĉi tie... Sekve li ne estas kaptita --\nli vivas? Ah! Kio okazis? Ekkrioj -- eble li! (_Enpuŝiĝas aro da\nviroj kaj virinoj, en ĝia fronto Elpiniko; la virino kaŝas sin post\nla kolonon._)\n\n\nSCENO SEPA\n\nLA SAMAJ, ELPINIKO kaj ŝia sekvantaro.\n\n\nVOĈOJ\n\nLi kaŝis sin, sed ni lin trovos kaj elfumos la melon.\n\nELPINIKO\n\nKuraĝe!\n\nUNU EL LA ARO\n\nDetruu la domon de la mortiganto de Atenoj!\n\nELPINIKO\n\nEn tiu ĉi loko mi faros monteton por la mortintoj, kiujn li\nelkondukis por buĉado!\n\nDUA EL LA ARO\n\nHe, amikoj de granda militestro, kie estas via sinjoro!\n\nELPINIKO\n\nLi forkuris, kiam falis ĉiuj, kiuj havis malpli longajn piedojn ol\nli.\n\nVOĈOJ\n\nTanagro!\n\nTRIA EL LA ARO\n\nForkuru ĉiu, kiu ne estas salamandro, ĉar mi eligos fajron!\n\nFIDIO\n\nĈu banditoj vi estas aŭ regnanoj! Vi deziras fari ĉi tie drinkulan\njuĝadon de la heroo, kiu repuŝis la malamikon kaj al kiu vi ŝuldas\nla sendanĝeran pasigon de hieraŭa nokto en viaj kuŝejoj!\n\nVOĈOJ\n\nKion li diras?\n\nELPINIKO\n\nHa, ha, ha -- li repuŝis la malamikon! Granda heroo! Kiam li eliras\nkampon, forkuras leporoj kaj ranoj saltas en akvon. Antaŭ Spartanoj\nli forkuris pro abomeno, ne pro timo. Ha, ha, ha!\n\nFIDIO\n\nKiu?!\n\nELPINIKO\n\nLa granda viro, kiu venkas belegajn virinojn en Atenoj kaj glorajn\nregnanojn forpelas.\n\nFIDIO\n\nKiu do?\n\nELPINIKO\n\nDu egalaj ne ekzistas -- nur unu Periklo!\n\nFIDIO\n\nIli freneziĝis.\n\nANAKSAGORO\n\nSed furioza sinjorino kaj vi ĉiuj estas sendube senkonsciaj, aŭ\nebriigitaj.\n\nELPINIKO\n\nJes, ebriigitaj de via amiko, kiu apenaŭ havas forton porti la\npropran kapon kaj volis ankaŭ porti sur ĝi Atenojn. Kiam nian\narmeon hetmanis Cimono, antaŭ ĝi kuris la timo kaj post ĝi la\ngloro. Sed la plej granda armeestro de Atenoj estas forpelita kiel\nmalutilulo por ke li ne dispremu la vermon, kiu volviĝis ĉirkaŭ\nliaj piedoj kaj eĉ ne permesu batali timante kvazaŭ perfidon. Frato\nmia... Cimono... la plej brava filo de Hellado -- estas perfidulo!\nDioj punis tiun ĉi mutan blasfemaĵon -- super la korpoj de Atenaj\nmilitistoj apud Tanagro turniĝas aroj da korvoj, kiuj kriegas la\ngloron de Periklo nun eble kaŝita en la kelo de tiu ĉi domo.\n\nVOĈOJ\n\nForbruligu tiun ĉi truon, detruu ĝin.\n\nUNU EL LA ARO\n\nNi alportos Cimonon sur la brakoj, li forviŝos de ni tiun ĉi\nhontegon!\n\nFIDIO (_al Elpiniko_)\n\nDe kie vi scias pri la malvenko apud Tanagro?\n\nELPINIKO\n\nEliru sur la straton, kaj la forkurintoj de la batalkampo ĝin\nrakontas kaj al vi. Atenoj estas kovritaj per funebro kaj malhonoro.\n(_Bruo sur la strato._)\n\nPERIKLO (_post la scenejo_)\n\nĈirkaŭtrumpetu, ke mi estas en Atenoj kaj ke tuj mi prezentos la\nraporton al la popolo.\n\nĈIUJ\n\nPeriklo! (_eniras._)\n\n\nSCENO OKA\n\nLA SAMAJ kaj PERIKLO.\n\n\nPERIKLO\n\nKia kunkuro? Viroj kun bastonoj -- virinoj -- Elpiniko?\n\nELPINIKO (_ironie_)\n\nNi venis gratuli pri la venko.\n\nANAKSAGORO\n\nNia armeo estas disbatita -- la Spartanoj iras Atenojn -- kaj vi\nforkuras de ili -- ĉu tio estas vera?\n\nPERIKLO\n\nKiu mensogis?\n\nFIDIO\n\nTiu ĉi furiulino kaj ŝia kanajlaro, kiu volis detrui kaj forbruligi\nvian domon.\n\nPERIKLO\n\nGardistoj! (_Eniras du soldatoj._) Konduku tiun ĉi virinon en la\nloĝejon de Cimono kaj diru, ke mi alsendas al li la fratinon, por\nke ŝi al sia lacigita frato purigu la piedojn de polvo, alportu\nakvon por la lavado kaj preparu vespermanĝon.\n\nELPINIKO\n\nDank' al vi mia frato estas en ekzilejo.\n\nPERIKLO\n\nDank' al mi li estas en Atenoj. (_Elpiniko eliras kun la soldatoj_)\nKaj vi, kiuj deziras bruligi, ekbruligu la torĉojn antaŭ la\nparolejo sur la popola placo. Mi tuj alvenos tien.\n\nARO\n\nVivu Periklo! (_Eliras._)\n\n\nSCENO NAŬA\n\nPERIKLO, ANAKSAGORO, FIDIO, PROTAGORO kaj SOFOKLO.\n\n\nPERIKLO\n\nKiel vi fartas, amikoj? Kaj Protagoro kun vi? (_Eniras Sofoklo._)\nBonan vesperon, kara Sofoklo.\n\nSOFOKLO\n\nEn la urbo oni diras, ke Elpiniko aranĝis ĉi tie ian atakon, ke ŝi\nalkondukis ebrian popolamason kun ponardoj...\n\nPERIKLO\n\nMalgranda skandalo! Sed mi vidas, ke mi faris bone, restiginte\nvin en Atenoj. Mi atendis la ribelon, ĉar mi kaptis la perfidajn\nleterojn de du potenculoj Atenaj al la Spartana militestro, al\nkiu ili promesis en la okazo de nia malvenko sian helpon. Post la\nunua ekŝanceliĝo de niaj vicoj komencis malaperadi filetoj de l'\naristokrataro kaj alportis sendube al siaj patroj la ĝojigan sciigon\npri la venko de la Spartanoj.\n\nANAKSAGORO\n\nDoloriga estis por ni la necerteco....\n\nSOFOKLO\n\nLa urbon plenigis la siblado de serpentoj.\n\nFIDIO\n\nSed kiel finiĝis la batalo?\n\nPERIKLO\n\nNi renkontis la Spartanojn en la nombro dufoje pli granda ol la\nnia. Rimarkinte sian superecon, ili tuj ekatakis nin kaj rompis en\nkelkaj lokoj niajn kolonojn. Estis unu momento de senordo, en kiu\nni perdis la tutan esperon, precipe kiam la Tesalanoj forŝiriĝis\nde ni kaj transiris al la malamiko. Tamen mi feliĉe rekunligis la\ndistranĉitajn rotojn kaj rebatis la atakon. La Spartanoj ankoraŭ\npli furioze reatakis, sed ni forĵetis ilin ĝis la fortifikaĵoj.\nSes fojojn ili penadis disbati la muron de nia armeo kaj ĉiufoje\nestis deciditaj reiri. Fine, vidante la vanecon de sia fortstreĉado\nkaj timante, ke ni ne alkonduku novan helpon, ili proponis interrompi\nla batalon, deviginte sin forlasi Attikon kun la kondiĉo, ke ni\nmalfermos al ili liberan reiron. Mi konsentis kaj alvenis ĉi\ntien por ekaŭdi la volon de l' popolo. Mi subtenos la traktaton,\nĉar unue mi deziras liberiĝon de la tre danĝera malamiko kaj\nposte... mi komencos kapti kaj neniigi tiujn amikiĝintajn kun ili\nkrokodilojn, kiuj englutas la popolon kaj hipokrite ploras pri\nĝia malfeliĉo. Mi instruos tiun ĉi popolon serĉi siajn rajtojn\nkaj metos sur la tombon de Efialto oferon de venĝo. Verŝajne la\nmorto antaŭsciigis lin pri sia alveno, ĉar forirante por eterna\nripozo, li diris al mi: se mi pereos, defendu malprave suferantajn\nsen mi, kiel vi defendis ilin kun mi. Bedaŭrinde lian mortiginton\nmi ne trovis. La tero ne tremas, kiam tiu ĉi krimulo paŝas sur\nĝi. Mi devus antaŭe doni la raporton pri la batalo kaj prezenti\nla traktaton al la arĥontoj kaj al la areopago, sed ĉar mi scias,\nkiom da memamaj kaj venditaj al la Spartanoj animoj kaŝas sin en\ntiuj noblaj korpoj, mi preterpaŝos ilin kaj turnos min senpere al la\npopolo kaj tiamaniere mi ekcelos novan ekbaton en tiun ĉi putrintan\nkonstruaĵon de l' areopago, kiun Efialto komencis detrui.\n\nSOFOKLO\n\nKie estas lia korpo?\n\nPERIKLO\n\nSoldatoj ĝin kondukas post mi kaj mi starigos ĝin al la vido\npublika kaj montros okulvideble al la popolo, kiel pereas ĝiaj\ndefendantoj. Ni iru... Ankoraŭ hodiaŭan nokton mi devas reveni al\nla tendaro.\n\nVIRINO (_elŝoviĝante el post la kolono_)\n\nPeriklo...\n\nANAKSAGORO (_haltigante ŝin_)\n\nNe senmaskiĝu...\n\nPERIKLO (_rimarkinte ŝin_)\n\nKiu estas ĉi tio?\n\nASPAZIO (_forĵetante la vizaĝkovrilon_)\n\nMi.\n\nPERIKLO\n\nAspazio!\n\nPROTAGORO, FIDIO, SOFOKLO\n\nAspazio!\n\nPERIKLO\n\nKion vi faras ĉi tie?\n\nASPAZIO\n\nVi min demandas kvazaŭ en Atenoj estus alia koro batanta per egala\nmalkvieto pro vi. Mi alkuris ĉi tien por kontroli la terurajn\nsciigojn kaj restis, esperante, ke eble kiel Elpiniko al sia frato,\nmi purigos al vi la piedojn de polvo, alportos akvon kaj...\n\nPERIKLO (_kaptante ŝiajn manojn_)\n\nAh! ne ŝercu, mia kara!... Anaksagoro konas ŝin -- Fidio, Sofoklo,\nProtagoro -- jen mia plej kora... amikino, kun kiu bonvolu lasi min\npor momento kaj sciigi, kiam la popolo amasiĝos.\n\nPROTAGORO (_forirante, al Anaksagoro_)\n\nMi farus tion saman, se min vizitus tiel ĉarma amikino.\n\n\nSCENO DEKA\n\nPERIKLO kaj ASPAZIO, poste CIMONO.\n\n\nPERIKLO\n\nKiel bone estas, ke vi alvenis ĉi tien. Vi ne timis fremdajn virojn?\n\nASPAZIO\n\nMi pensis pri nenio krom pri tio, kio okazis kun vi. Cetere estis\nĉi tie Anaksagoro, kiu rekonis min laŭ la voĉo kaj kune kun Fidio\nriproĉis Protagoron pro lia malafabla mokado.\n\nPERIKLO\n\nProtagoro ofendis vin?\n\nASPAZIO\n\nLi pensis, ke mi estas unu el tiuj, kiuj venas vin... dormigi.\n\nPERIKLO\n\nMi ĵuras, ke krom mia edzino vi estas la unua...\n\nASPAZIO\n\nMi supozis, ke, kiel la doma instruisto, li konas viajn interrilatojn\nkaj kutimojn.\n\nPERIKLO\n\nLi estas homo ribelema kaj sarkasma, sed kvankam li ne unu fojon\npruvis sian bondeziron por mi kaj sendube nur pro eraro kaj petolo\nofendis vin, la lastan fojon li hodiaŭ ektuŝis mian manon.\n\nASPAZIO\n\nVi diras, ke li estas por vi bondezira kaj eble li estus por vi\nbezona?\n\nPERIKLO\n\nJes, sed tio ĉi ne estas grava afero.\n\nASPAZIO\n\nKontraŭe. Mi ne dezirus forigi de vi iun ajn, kiu estas kapabla\nhelpi viajn intencojn. Permesu, ke mi mem punu Protagoron. Vi okupu\nvin pri la malamikoj, kiujn vi havas en granda, tre granda nombro.\nKiam mi trapasis la urbon, ĝi bruegis kiel maro kaj en ĝi kvazaŭ\narego da minace knarantaj mevoj turniĝis la bando da sinjoraj\nservuloj kun Elpiniko en la fronto. Mi deziregis tiam, ke vi ekstaru\nen tiu ĉi maro forta kiel ŝtonego kaj ke tiuj furiozaj ondoj\ndisbatiĝu senforte de via brusto. Ah, kiom da fojoj dum tiuj ĉi\nkelkaj tagoj mi mortis de timo kaj malespero. Kaj tamen mi neniam\nestis timema, tia faris min nur la amo.\n\nPERIKLO\n\nStelo mia, ŝajnas al mi, ke dum nia disiĝo mi estis en mallumo kaj\nnur nun mi ree ekvidis helecon. Antaŭ mia penso konstante pendis\nvia ĉarma bildo, kiu estis por mi ebriiga. Sur la lipoj mi sentis\nfreŝan dolĉecon de viaj lipoj, en la okuloj penetrantan varmegon\nde viaj rigardoj, sur la vizaĝo molan ektuŝeton de viaj haroj. Kaj\njen ree mi estas apud vi, Aspazio, vi ĉarma rideto de l' naturo!\nLa patrino gravediĝis per vi sendube en sonĝo, en kiu revigis\nŝin ĉiuj belecoj de l' tero. Se Dio vin rimarkus, li forlasus la\nĉielon. La rigardo glitante sur via figuro elvokas en miaj nervoj\nplezuregajn ektremojn kaj varmigas en la vejnoj la sangon ĝis\nbolado. Mi malsobriĝas de vi.\n\nASPAZIO\n\nKaj tamen vi devas esti sobra... tie amasiĝas la popolo.\n\nPERIKLO\n\nMi baldaŭ revenos kaj forveturos matene -- vi restos ĉe mi -- ĉu\nvere?\n\nASPAZIO\n\nKiel -- la edzino.\n\nPERIKLO\n\nEdzino?\n\nASPAZIO\n\nVi ja eksedziĝis...\n\nPERIKLO\n\nSed, hodiaŭ...\n\nASPAZIO (_gaje_)\n\nPor kelkaj oraj moneroj pastro ne sole el la lito sed ankaŭ el\nla tombo leviĝos kaj je nia nomo buĉos por la diofero kelkajn\ngrasajn bovidojn, kiujn li poste je dia nomo formanĝos. Mia patrino\natendas min antaŭ la domo kaj benos nian edziĝon, viaj amikoj\nkantos la edziĝan kanton.\n\nPERIKLO\n\nMi ne estas preparita por ĉi tio... Oni devus antaŭe forigi la\nmalhelpaĵojn... Vi neniam postulis ĉi tion...\n\nASPAZIO\n\nĈar vi ankaŭ ne postulis de mi pruvon de l' amo, kiun sen perdo\nde l' honoro mi ne povus al vi doni. Sed ne pensu, ke oferdonaco,\nbanado en la akvo el la fonto destinita por gefianĉoj, formanĝado\nde kukaĵoj kaj elaŭskultado de edziĝfestaj kantoj, -- ke ĉiuj\ntiuj ceremonioj edziĝaj faras laŭ mia opinio sankta kaj leĝa\nla ligon de sin reciproke amantaj koroj. Tute ne, se la mondo ne\nestus senpensema, se ĝi ne malrespektus homojn liberigitajn de\nĝiaj antaŭjuĝoj, se tiuj lastaj ne estus enradikiĝintaj en plej\nbonajn animojn -- mi restus ĉi tie por ĉiam kaj mi eĉ ne dirus\nal la sklavoj, ke mi estas via edzino. Sed tiu ĉi nia mondo, kiu\nkreis al si malĉastajn diojn por ilin senpune imiti, dispremus min\nper malrespekto kaj stampus sur mia frunto la nomon de hetero. Kaj\nankaŭ vi Periklo konsentus kun ĝi, ĉar kiam mi ekparolis al vi pri\nedziĝo, vi forpuŝiĝis mirigita. Viro por konvinki sian amatinon\npri la amo havas milojn da rimedoj, sed pri sia estimo nur unu --\nedziĝon. Por mi via estimo valoras tiom, kiom via amo. Mi povas\nresti kaj plue tiu Aspazio, antaŭ kiu genuas la plej potenca homo en\nAtenoj, sed reĝino en lia dormejo kaj malhonorita servulino en lia\ntuta vivo kaj patrino de liaj forpelitaj el la societo infanoj -- mi\nne estos! Por tio ĉi mi posedas tro malmulte da bruta voluptemo kaj\ntro multe da homa fiero!\n\nPERIKLO (_konfuzita_)\n\nVi forgesas mia kara, ke vi ne estas regnanino Atena, ke oni ne\nrekonus en vi mian edzinon, niajn infanojn oni ne enskribus en la\nleĝan genealogion...\n\nASPAZIO\n\nSekve, estas pli bone sen ia kontraŭstaro kondamni ilin al\ndisŝiro de ĉiuj malbonaj sortoj kaj ĵeti en la faŭkon de tiu\nĉi raba monstro, kiu sin nomas leĝo regnana! Mi tiun ĉi krimon\nne plenumos! Por vi viroj estas gloro batali pro la regado de\naristokrataro aŭ demokrataro, pro respubliko aŭ monarĥio, pro\nprivilegioj de areopagoj kaj kunvenoj popolaj, sed levi batalan\nflagon de maljustaĵoj kontraŭ homo ne posedanta nobeligitajn\nantaŭulojn -- tio estas celo, kiu ne indas vian grandecon. Mi ne\nestas regnanino, miaj infanoj ne estus enskribitaj en la genealogiaj\nlibroj, sed vi estas ja potenculo! Se vi dezirus, mi ne starus\nkun miaj infanoj tiel malalte, kiam vi staros alte. Sed vi timas\nbatalon... vi min ne amas kaj eble eĉ ne deziregas!\n\nPERIKLO\n\nAspazio!... Ĉesu!...\n\nASPAZIO\n\nHa, ha, ha, ĉu nervoj viaj ankoraŭ tremas plezure kaj la sango\nbolas?... Ĝis revido, ĉagrenita amato. (_Laŭta parolado post la\nscenejo._)\n\nPERIKLO\n\nAŭskultu min... (_Al la eniranta sklavo_) Kio okazis tie?\n\nSKLAVO\n\nKelkaj regnanoj alkondukis Cimonon, kiu deziras interparoli kun mia\nsinjoro.\n\nPERIKLO\n\nCimono? Petu lin eniri. (_Al Aspazio_) Mi petegas vin -- atendu --\neniru en tiun ĉi ĉambron. (_Aspazio foriras._)\n\n\nSCENO DEKUNUA\n\nCIMONO kaj PERIKLO.\n\n\nCIMONO\n\nVi certigis min apud Tanagro, ke mi povas sendanĝere reveni Atenojn\nkaj ke vi elpetos por mi la revokon el la eksilejo. Ĝis nun mi ne\nscias, ĝis kia grado mi povas konfidi al viaj vortoj. Apenaŭ mi\naperis sur la strato, oni ekkaptis min kiel forkurinton kaj, kiam\nmi defendis min per via nomo, oni min alkondukis ĉi tien. Se mi\neĉ estus meritinta punon, tamen mi ne meritis mokturmentadon de tiu\nĝi kanajlaro. Bonvolu ja publikigi al tiuj nudpiedaj regnanoj, kiuj\natendas tie, al kiu mi apartenas nun.\n\nPERIKLO (_alproksimiĝinte al la enirejo_)\n\nCimono estas mia gasto kaj baldaŭ estos la via.\n\nCIMONO\n\nMi ilia gasto? Fulmotondro! ne insultu min! Mi malestimis nigran\npopolamason, kiam mi ordonis al ĝi, kaj mi malestimas ĝin ankoraŭ\npli, kiam ĝi ordonas al mi.\n\nPERIKLO\n\nKaj kun tiu ĉi sento vi volis partopreni en la batalo apud Tanagro,\nkiam ia bandito el via partio, kaŝita en niaj vicoj, perfide\nmortigis la dormintan Efialton?\n\nCIMONO\n\nMi estis nur estro de la soldatoj, sed ne de la banditoj: la\nraporton pri tiu ĉi krimo sekve mi ne intencas doni al vi, kiel\nmi ne postulas ĝin de vi pri la morto de miaj cent amikoj, kiuj\npartoprenis en la batalo kaj ĉiuj mortfalis por vin konvinki, ke ni\nne scias perfidi.\n\nPERIKLO\n\nMi ne dubis pri vi.\n\nCIMONO\n\nSekve kiu?\n\nPERIKLO\n\nLa armeo ekscitita per la mortigo de Efialto postulis, ke oni vin\nretenu.\n\nCIMONO\n\nLa armeo Atena, kun kiu mi atingis tiom da venkoj, min kulpigis je\nkrimo... je perfido. Grekujo -- mi, kiu estis via fiero, ĉu en la\nfino de l' vivo mi devas esti via honto? Dioj justaj, ĉu tio estas\nvero? Ne, Periklo, tian malhonoron ne postulis por mi la armeo, sed\ndrinkuloj, diboĉuloj, ĉifonuloj, la tuta tiu ĉi via Atena popolo,\nkiun vi kunpelis al Tanagro, esperante, ke vi infektos per ĝi la\naeron, kaj la Spartanoj, ŝtopinte la nazojn forkuros.\n\nPERIKLO\n\nSe tiu ĉi popolo estas tia, kulpa estas via nesatigebla avideco,\nvia premado, via arbitreco, via fiereco, viaj perfortoj, ĉiuj\ndeflankiĝoj de via egoismo. Vi forŝtelis de ĝi ĝiajn rajtojn kaj\nrekompensis ĝin per malrespekto. Vi faris ĝin malklera, malriĉa\nkaj koruptita kaj nun vi volas forigi de vi ĝian bildon. Sed ĝi\nforskuos de si la piedojn, kiuj ĝin batas, leviĝos el la humileco\nkaj moralfalo, reatingos siajn rajtojn. Ĝi forpelas jam Cimonojn kaj\nbaldaŭ komencos detrui iliajn rifuĝejojn. Mi helpos ĝin en ĉi\ntio!\n\nCIMONO\n\nVi revas... vi revas! Vi deziras suprenruli sur monton senaniman\nkorpegon, kiu eĉ sur plej alta pinto restas malviva kaj putra.\nEĉ, se vi kiel eble plej longe lavus kaj premus argilon, noblan\nmetalon vi ne faros el ĝi. Dio konstruis la mondon kaj al la homoj\nli ordonis nur diveni liajn planojn. Al unuj li donis kapablecon\nsarki legomojn al aliaj regi; li firmigas en posteuloj la talentojn\nde antaŭuloj. Vane vi batalus kun la volo de l' ĉielo.\n\nPERIKLO\n\nPri agoj prudentaj kaj noblaj vi laŭdas vin mem, la malsaĝajn\nkaj malnoblajn vi alskribas al la dioj. Bone konata taktiko! Dume\ntiuj ĉi viaj kapabloj, firmigataj herede, se ili ne estas hirudoj\nruinigantaj la popolon -- ili estas en plej bona okazo -- fortoj\nuzantaj liberecon. La supozata supereco do la aristokrataro estas\nnur ĝia privilegio. Cervon kun ligitaj piedoj facile antaŭkuros\nlibera azeno. Trakribru ĉiujn aristokratojn tra mizero kaj sklaveco,\nkaj iliaj filoj forgesos, ke la patroj sciis manĝi granatojn kaj\nmeti en elektan urnon globetojn. La popolo Atena eksilentis, sed\nĝia dormetanta genio vekiĝas. Tio ne estas jam Atenoj, kiujn vi\nforlasis, Cimono; tio ne estas jam oportuna kuŝejo de l' aristokrata\npigmeo, sed lulilo de l' juna grandegulo. Mi ĝin edukos, amasigos\nĉirkaŭ ĝi kaj kunigos ĉiujn regnojn de Grekujo, mi turnos ĝin\nkune kun ili kontraŭ la kaverno de barbareco kaj perforto --\nkontraŭ Sparto.\n\nCIMONO\n\nPer kio mi povas esti al vi utila en la edukado de tiu ĉi\ngrandegulo?\n\nPERIKLO\n\nPor ni estus sufiĉe da loko en Atenoj, por niaj partioj tro\nmalmulte. Kiel la plej granda militestro en Atenoj -- servu vian\npatrujon, sed kiel gvidanto de l' aristokrata partio vi devas cedi.\nĈu vi volas veturi Egiptujon kaj forigi de tie la Persojn?\n\nCIMONO\n\nKaj poste?\n\nPERIKLO\n\nĈu ni jam estos en sendanĝero? Por la tuta vivo sufiĉos al vi da\nmilito.\n\nCIMONO\n\nSekve, mi jam neniam revenos ĉi tien?\n\nPERIKLO\n\nNeniam!\n\nCIMONO\n\nTerura verdikto! Esti eterna vagulo... ne ekvidi eĉ antaŭ la morto\nla patrujon, kiun mi tiel adoris -- senkompata destino!\n\nPERIKLO\n\nĜi devas esti plenumita.\n\nCIMONO\n\nMi veturos!\n\nFIDIO (_eniras_)\n\nLa popolo kolektiĝis kaj atendas.\n\nPERIKLO (_al Cimono_)\n\nNi rapidu.\n\nASPAZIO (_alkurante el la ĉambro_)\n\nMi estas ĉi tie.\n\nPERIKLO (_al Cimono_)\n\nCimono jen mia... edzino.\n\nCIMONO\n\nLa dua. Ĉu mi povas scii, kies filino?\n\nPERIKLO\n\nDe Arioĥo el Mileto.\n\nCIMONO\n\nNe regnanino atena? (_Ili eliras._)\n\n\nSCENO DEKDUA\n\nASPAZIO, poste ŝia PATRINO.\n\n\nASPAZIO (_al si mem_)\n\nNe regnanino... (_Dum unu momento ŝi staras sufokante la koleron,\nfine ŝi gajiĝas iom post iom._)\n\nPATRINO (_enŝoviĝante mallaŭte_)\n\nPeriklo ordonis al mi eniri...\n\nASPAZIO (_entuziasmigita_)\n\nAlportu al mi, patrino, florojn sur la kapon kaj lumigu la torĉon de\nHimeno, ĉar hodiaŭ edziĝas je mi Periklo!\n\n(_La kurteno falas._)\n\n\n\n\nAKTO DUA\n\n(En la domo de Periklo)\n\n\nSCENO UNUA\n\nPERIKLO, ASPAZIO.\n\n\nPERIKLO\n\nJes, laŭ mia opinio tio estas penso nepraktika, sed vi povas\namuziĝi per ĉi tio.\n\nASPAZIO\n\nAmuziĝi? Ĉu tiom da jaroj de la kunvivo kaj de l' sperto konvinkis\nvin, ke mi amuziĝas kun vivo... Malĝoje...\n\nPERIKLO\n\nĈu mi diris ĉi tion? Ĉu mi vin ankoraŭ ne sufiĉe respektas? Ĉu\nmi ne ŝatas vian prudenton?\n\nASPAZIO\n\nKaj tamen iafoje vi parolas kun mi kvazaŭ kun infano, kies pepado\nestas agrabla sed naiva. Fine mi ĉesu esti por vi favorata papago,\nkiun vi ne karesas kontraŭ la plumoj kaj al kiu vi permesas petoli.\nMi estas homo vere pli bona ol multaj lipharaj sinjoroj...\n\nPERIKLO\n\nSed mi ne neas tion, tian ja Aspazion mi amas. Kaj se eĉ la tuta\ngento virina konsistus nur el vi sola, el mia buŝo eliradus nur\nsenĉesa por ĝi adorado.\n\nASPAZIO\n\nOrdinara bonodorfumaĵo de l' edzo por lia edzino, en kiu li vidas\nbukedon de ĉiuspecaj perfektecoj kaj en aliaj virinoj vidas apenaŭ\napartajn floretojn.\n\nPERIKLO\n\nAh, ne blasfemu vin mem! Tiel sola vi estas en Grekujo, kiel sola\nestas en ĝi mia amo. Vian nomon eble la estonteco enskribos en la\nhistorion kaj la nomojn de aliaj grekaj virinoj ĝi apenaŭ enskribas\nen la urbajn registrolibrojn.\n\nASPAZIO (_fermante al li la buŝon per la mano_)\n\nFlatulo. Iru jam al la kunveno popola kaj ne malhelpu nin en la\ninterkonsiliĝo.\n\nPERIKLO\n\nDume vi aliformigu la mondon ĝis kiam mi revenos.\n\nASPAZIO\n\nNe ŝercu, ĉu vi mem ĝin ne ŝanĝos hodiaŭ?\n\nPERIKLO\n\nJes, hodiaŭ mi bezonas novan bonan stelon. Mi esperas, ke ĝi\nankoraŭ lumas super mi. Mi malfortigis Sparton, forprenis de ĝi\nĝiajn kunliganojn, plinombrigis la niajn, firmigis por kelkaj jaroj\nla pacon -- ĉu Atenoj por ĉi tio deturnos sin de mi, kiam mi\npostulos monon por la konstruado de l' granda nacia sanktejo, en kiu\nenkorpiĝos ilia gloro kaj en kiu loĝos iliaj dioj?\n\nASPAZIO\n\nVi klopodas pri dioj?\n\nPERIKLO\n\nMi respektas nur la bele skulptitajn kaj nur tiajn mi enkondukos en\nPartenonon. Mi konstruos ĝin, eĉ se en la vojo al ĝi oni fosus\nabismojn kaj ŝutus montojn. Hodiaŭ mi ludos la grandan loton de mia\nvivo!\n\nASPAZIO\n\nSe vi eĉ malgajnus, mi tamen ne vidus ankoraŭ en tiu ĉi malvenko\n-- malfeliĉon.\n\nPERIKLO\n\nKara aŭgurino, profetu, ke mi venkos. Mi ne etendas la manon al\npendigita alte bagatelaĵo. Ĉu vi supozas, ke mi batalas por tio, ke\nla urbo havu ornamitan konstruaĵon kaj ĝiaj dioj luksan loĝejon?\nTute ne. Mi volas per la artista genio de Atenoj potencigi ilian\nforton politikan, starigi belegan monumenton de l' arto, kiu ne sole\nkoncentrigus en si la tutan vivon de l' popolo, sed ankaŭ allogus\nkaj ravus ĝiajn amikojn kaj humiligus la malamikojn. Partenono estos\nplej kara juvelo sur la tero, objekto de admiro en la tuta Hellado,\ncelo de ĝiaj pilgrimadoj -- tiun ĉi esperon garantias al mi la\ngenio de Fidio. Cetere...\n\nASPAZIO\n\nFinu.\n\nPERIKLO\n\nCetere... mi devas nutri tiujn ĉi malsatajn kaj senpaciencajn\namasojn, por kiuj mi akiras la rajtojn kaj al kiuj mi ne donas\npanon. Oni devas ilin okupigi, liveri al ili laboron, malfermi\nnoblan elfluon al iliaj pasioj, oni devas satigi iliajn stomakojn\nkaj ravi okulojn. La popolo jam estas sata de honoroj kaj postulas\nlaborenspezojn kaj, se mi nenion donos al ĝi por manĝi, ĝi\nformanĝos min.\n\nASPAZIO\n\nPer Partenono vi ĝin vivigos dum kelkaj jaroj -- kaj poste?\n\nPERIKLO\n\nMi pripensos.\n\nASPAZIO\n\nVi donos al ĝi novajn rajtojn kaj honorojn? Eble mi eraras, sed\nŝajnas al mi, ke vi, kiel ankaŭ ĉiuj aliaj direktantoj de tiuj\npopolamasoj, feliĉigas ilin per iluzioj. La aristokrataro elŝiris\nal la popolo dentojn, vi restarigas ilin al ĝi, sed nur por tio, ke\nĝi libere povu grinci kun ili. Kaj kion gajnas mizerulo, ricevinte\nla rajton firmigi leĝojn kaj okupi plej altajn oficojn, se por ĉiuj\nĉi senpagaj honoroj li forlasos nek la kampon nek sian laborejon,\nnek iun ajn okupon, kiu lin nutras. Sur la kontraŭa bordo de l'\nrapida kaj larĝa rivero vi dismetis diversajn bonfaraĵojn, al kiuj\nli devas naĝi sur mallarĝa breteto kaj la aliaj sur vastaj ŝipoj.\n\nPERIKLO (_enpensiĝinta_)\n\nDoloriga ĝi estas nepreco, sed tamen nepreco.\n\nASPAZIO (_nekuraĝe_)\n\nSe vi enkondukus kaj rajtigus la projekton pri la pensioj aŭ la\nmona rekompenco por la plenumado de oficoj kaj regnanaj devoj...\nTiamaniere vi ebligus al la elementoj demokrataj okupadon de ĉiuj\npostenoj. Malriĉuloj ne estras... nur laboras aŭ almozpetas.\n\nPERIKLO (_kiel supre_)\n\nJes, malriĉuloj ne estras... (_Li leviĝas subite_) La lota enmeto\npligrandiĝis. (_Kisante Aspazion_) Mi dankas vin, vi mia...\nKonscienco. (_Li eliras._)\n\n\nSCENO DUA\n\nASPAZIO, TEORO, LEJO, FILEZIO, poste DIOTIMO kaj ERO.\n\n\nFILEZIO (_enirinte kun Lejo kaj Teoro al la enpensiĝinta Aspazio_)\n\nNe pri ni...\n\nASPAZIO\n\nAh, vi estas. Pri Periklo mi pensis, kiu antaŭ momento foriris.\n\nTEORO\n\nJa grava kunveno, ĉar eĉ maljunuloj rapidas al ĝi.\n\nLEJO\n\nKaj Elpiniko elrulis sian dikegulon, kiu, ŝajnas, malofte ŝvitas\npor la patrujo.\n\nASPAZIO\n\nLa hodiaŭa tago tiel grandiĝos en nia vivo, ke la aliaj estos\nkompare kun ĝi nur momentoj. Hodiaŭ Periklo revenos hejmen aŭ la\nunua inter la Atenanaj aŭ la lasta.\n\nLEJO\n\nMi ne timas pri li; kiu regas en Atenoj kiel li?...\n\nASPAZIO\n\nLi regas per la spirito, elokventeco, sed ne per la estrado. Se li\nnur unu fojon en grava afero ne konvinkos la popolon, plej mizera\nsenfeligisto de brutoj volos lin piedbati senpune. Eh, oni devas\nrektiĝi, kvankam la sorto klinas nin... Eksidu. Mi invitis ankaŭ\nmian konatulinon el Mileto, Diotimon, kiu antaŭ nelonge venis el\nAtenoj.\n\nTEORO\n\nKaj jam sukcesis ilin ekmuĝigi?\n\nFILEZIO\n\nKiel oni diras, ŝi estas tre riĉa kaj stranga.\n\nLEJO\n\nPatrinoj murmuretas al la filinoj, ke ŝi estas nemorala, ke ŝi\nembuskas la junularon Atenan, ke ŝi inokulas malĉaston.\n\nASPAZIO\n\nPri kiu el ni oni ĉi tion ne murmuretis aŭ ne parolis laŭte! Tio\nestas ordinara ĉikana ŝpinaĵo, el kiu tiuj noblaj matroninoj\nŝpinas kalumnion kontraŭ ĉiu memstara virino. Laŭ ili fraŭlinoj\ndevas nur scii forte bati sklavinojn, varmege preĝi al dioj kaj\nlerte froti siajn korpojn per bonodoraj oleoj por la estontaj edzoj.\nKaj, se jam fali morale -- tiam sen ia brueto. Diotimo estas vere\nriĉa, aroganta, fantaziema sed la purecon de ŝiaj sentoj nenia\nmalpurigos blasfemo.\n\nDIOTIMO (_enfalas_)\n\nMi freneziĝos de rido!... Bedaŭru Aspazio... Pardonu -- vi min ne\nkonas ankoraŭ...\n\nASPAZIO\n\nRestis al ili nur vin ekvidi -- Teoro, Lejo kaj Filezio.\n\nDIOTIMO\n\nBedaŭru do vi ĉiuj, ke vi ne vidis la iradon de miaj adorantoj.\nHieraŭ en la teatro eksieĝis min kvaro: unu certigis, ke mi\nekbruligis lian koron en Teboj, kie mi neniam estis, la dua, ke mi\nadorigos por mi tutajn Atenojn, la tria, ke mi jam adorigis ilin kaj\nla kvara, la plej maljuna, anoncis, ke li jam de longe ĵuris edziĝi\nnur je virino el Mileto. Mi permesis al ili viziti min la sekvantan\ntagon kaj al la servantino mi ordonis ĉiun enkonduki en alian\nĉambron. La maljuna alvenis plej frue. Ĉu vi permesas peti vin\npri malgranda servo? -- mi demandis, Ordonu -- li respondis flame. Mi\nhavis klarvidadon, diras mi, kiu min ofte avertas, ke hodiaŭ en la\nkunveno de l' popolo Kalio, la edzo de Elpiniko kun la helpo de siaj\nmultenombraj adeptoj penos sin proklamigi reĝo de Atenoj. Mi petas\ndo vin, kaŝu en la brustan poŝon tiun ĉi katon, kies la patrino\nen mia naska urbo estis oferdonita al Zeŭso kaj kiu forpelas ĉiun\nmalbonon. Ĵetu ĝin sur la parolejon, kiam tien supreniros Kalio\nkaj poste rekaptu ĝin kaj alportu al mi. La maljuna mia adoranto\nlarĝigis la okulojn, ekbalancis la kapon, sed prenis la katon kaj\niris. Tion ĉi saman mi efikis ĉe la tri aliaj. Ah! kian ili havis\nmienon alpremante sub la vestoj la katojn, kiuj miaŭis malespere!\nNe, mi mortos de rido... Kalio volas hodiaŭ ribeligi la popolon\nkontraŭ Periklo. Prezentu al vi sur la parolejo tiun ĉi barelon da\nfandiĝanta sebo ĉirkaŭita de katoj, kiujn la senfrukta Elpiniko\nedukas por li.\n\nASPAZIO\n\nVi elmetas vin al danĝero.\n\nDIOTIMO\n\nKontraŭ kiu?\n\nTEORO\n\nLa adorantoj tamen postulos rekompencon.\n\nDIOTIMO\n\nIli ne aperos plu -- eĉ ne kaptos la katojn. Cetere, ili fieriĝu,\nkiamaniere ili savis Atenojn de reĝo Kalio. Vi rigardas min kiel\nmordeman petolulinon. Mi ŝajnas esti tia. Sed tio ĉi ne estas\nsensenca facilanimeco. (_Serioze_) Ĉu tio ne kolerigas, ke virino\njuna, kiun ne zorgas la koro de l' patro, de l' edzo aŭ de l' frato,\ndevas fariĝi allogilo por ĉiu senĉasta viro? Ĉu mi estas ruĝa\nĉerizo ĉe publika vojo, ke min iu ajn trapasanto volas deŝiri?\nSed mi vere koleras! Ha, ha, ha! Mia avino, patrino, fratinoj mortis\nen trideka jaro de l' vivo kaj al mi sendube restas ankoraŭ ne pli\nol ses jaroj ĝis la morto. Tiun ĉi tempon mi devas pasigi gaje.\nKial vi ekmutiĝis? Aspazio, diru do, por kio vi min invitis! Mi\naŭskultas kaj konsentos kun ĉio, sed konsili al vi mi ne povas,\nĉar mi estas laca. (_Ŝi eksidas._)\n\nASPAZIO\n\nŜajnas al mi, ke...\n\nDIOTIMO\n\nPardonu... Ĉu estos ĉi tie Eŭripido?\n\nFILEZIO\n\nVerŝajne.\n\nDIOTIMO\n\nNun mi jam aŭskultas. (_Post momento de komuna silento_) Aspazio?\n\nASPAZIO (_subaŭskultante_)\n\nEro! (_Eniras sklavino_) Ĉu la sinjoro interparolas en la ĝardeno?\n\nERO\n\nNe.\n\nASPAZIO\n\nCi povas foriri. (_Ero foriras._) Tiu ĉi sklavino havas filinon, por\nkiu unu el la arĥontoj oferis al Periklo tri vetkurajn ĉevalojn.\n\nDIOTIMO\n\nĈu via edzo tenas ŝin por si mem?\n\nASPAZIO\n\nPor mi -- sed eble li sola en Atenoj tenas belegajn sklavinojn por\nsia edzino -- la aliaj malnoble ekspluatas la abomenindan kutimon.\nPri tiu ĉi ja afero mi deziras kun vi interparoli antaŭ la alveno\nde l' edzoj. Ni rigardas indiferente terurajn vidaĵojn. Mi vidis\nsklavon, al kiu lia mastro pro ekbato de l' hundo ordonis dum dudek\nkvar horoj boji kaj al la alia pro formanĝo de kelkaj prunoj enbati\nprunajn ostetojn en la tutan manon. Sur la stratoj trijaraj regnanoj\ndistranĉas per vipoj la vizaĝojn de siaj vartistinoj. Potenculoj\natenaj de tempo al tempo malplenigas la domojn de siaj laboristoj\nkvazaŭ abelujojn, forŝtelante de ili ĉiujn iliajn havaĵojn kiel\nmielon de abeloj. Ni kreskis en tiu ĉi krimo kaj tial ĝi ne elvokas\nen ni abomenon, sed tamen, se ĝin komencas juĝi ne la religio,\nne la regularoj, kiuj senkulpigas ĝin, ne sensenta kalkulo, kiu\npesas nur profitojn materialajn, sed nobla koro -- tiam ni eksentas\nteruron. Tiu ĉi perforto de homoj kontraŭ homoj estas tiel monstra,\nke ĝi abomenigas al mi la naturon de l' homo. Bedaŭrinde nek mi,\nnek tiuj, kiuj konsentas kun mi, ĝin disbatas. Sed kvankam ni ne\npovas forŝiri ĉiujn kapojn al tiu ĉi socia hidro, ni fortranĉu\nalmenaŭ unu -- la plej malnoblan -- tiun, kiu per la korpo de\nsendependaj sklavinoj nutras malĉastecon de iliaj mastroj.\n\nDIOTIMO\n\nTio ĉi signifas?\n\nASPAZIO\n\nVi estas belegaj, riĉaj, vi posedas grandajn interrilatojn kaj\ninfluojn, fondu kun mi societon, kiu el rabaj manoj elaĉetus\nmalgrandajn sklavinojn kaj konstruus rifuĝejon, en kiu ili edukiĝus\nliberigitaj. Periklo mokas tiun ĉi projekton -- kaj vi?\n\nDIOTIMO\n\nKial mi ne sciis tion hieraŭ, jam hodiaŭ mi estus ricevinta de miaj\nadorantoj kvar junajn sklavinojn kaj tiamaniere mi ne estus doninta\nal ili senpage la katojn. Sed mi trovos naivulojn. Dume mi oferas al\nvi mian bonan volon kaj kason. Bonega ideo, ĝi liveros al mi okupon\nkaj agrablajn animekscitojn.\n\nFILEZIO\n\nNi havas malplenan domon, bonegan por tia institucio kaj la frato ne\nrifuzos ĝin al mi.\n\nLEJO\n\nMia mortinta edzo zorgis pri tio, ke neniu bela sklavino velku ĉe\nli, ne naskinte nobeligitajn fruktojn. La zorgoj pri la perfektigo de\nla raso mallongigis eĉ al li, malfeliĉulo, la vivon. Lian noblan\ncindron mi honoros, ŝajnas al mi, plej bone senigante la aliajn je\ntio, kion li jam uzi ne povas. Aspazio, la spirito de mia edzo benas\nvin kaj al mi ordonas vin sekvi.\n\nTEORO\n\nInter vi mi posedas plej malmulte da monrimedoj, sed kun la helpo de\nFidio mi faros sur la fronto de tiu ĉi rifuĝejo platskulptaĵon:\nvirinoj elŝirantaj al satiro knabineton, kiun li forrabis de\nsklavino.\n\nASPAZIO\n\nTro modesta vi estas Teoro; vi posedas pli da rimedoj ol skulptilo,\nĉar la amon de ĉiuj Atenaj artistoj. Ni lasu al viroj la iluzion,\nke ili estas ĉiopovaj kaj ni estas nur iliaj humilaj subulinoj,\nsed ni ekspluatu la influon, kiun ni havas ĉe ili. Alvenis stranga\ntempo, ke ekzistas nek tia krimo, nek tia virto, al kiu la bela kaj\nprudenta virino ne inklinigus en Atenoj la viron. Teoro, memoru ĉi\ntion -- kaj vi ankaŭ.\n\nDIOTIMO\n\nHo! mi bone memoras.\n\nFILEZIO\n\nKaj, se la estraro malpermesos al ni?\n\nASPAZIO\n\nLa elpendaĵoj de ĉiuj institucioj devas esti viraj -- ni ŝirmos\nnin per viro. Mi eĉ elektis unu.\n\nFILEZIO\n\nKiun?\n\nASPAZIO\n\nLa grandan filozofon, homon tre respektindan, mian majstron...\n(_Anaksagoro eniras._)\n\n\nSCENO TRIA\n\nLa SAMAJ kaj ANAKSAGORO.\n\n\nANAKSAGORO\n\nMi forkuras de tiu ĉi tumulto.\n\nASPAZIO\n\nDe kie vi venas?\n\nANAKSAGORO\n\nDe la kunveno popola.\n\nASPAZIO\n\nKion oni decidis?\n\nANAKSAGORO\n\nOni decidis piedbati, krii, blasfemi, la prudenton nomi malsaĝeco\nkaj la malsaĝecon prudento... Mi envias vin Aspazio, ke vi povas vin\napartigi de tiu bazaro de ĉiuspecaj pasioj kaj kviete filozofi pri\nili.\n\nASPAZIO\n\nKvieta mi ne estas. Ĉu la projekto de Periklo estas akceptita?\n\nANAKSAGORO\n\nEkstaru super la kota trafluo de homaj aferoj, ke ĝi apenaŭ\nsurŝprucu viajn piedojn, mia amikino. (_Al la aliaj virinoj._) Mi ne\nsalutis vin ankoraŭ -- kaj unu el vi mi ne konas.\n\nDIOTIMO (_salutante_)\n\nDiotimo. Ĉu Kalio parolis?\n\nANAKSAGORO\n\nKriis ĉiuj eĉ la raŭkiĝintaj. (_Al Aspazio_) Elementoj bonfaraj\nkaj belaj kuniĝante kreas iafoje ligojn malutilajn kaj monstrajn.\nNebuloj, kiuj malvarmigas al ni la fajron de l' suno, renkontinte unu\nla alian, eligas el si tondron.\n\nDIOTIMO (_mallaŭte al Lejo_)\n\nKion li rezonas?\n\nASPAZIO (_penante kaŝi sian ekscitiĝon_)\n\nSekve Periklo falis kun sia projekto?\n\nANAKSAGORO (_al la ĉagrenita Aspazio_)\n\nPor liaj amikoj tio estus doloriga, por filozofoj ĝi devas esti\nindiferenta. Ekzistas nur materio kaj ĝia eco -- la spirito,\nkiu kunigas ĝiajn erojn en diversaj interrilatoj. Tiuj samaj\nili estas en Periklo kiel en Kalio, tiuj samaj en genio kiel en\nmalsaĝulo, tiuj samaj en virto kiel en krimo -- nur diversmaniere\nkunmetitaj. En la spaco restas ĉiam neŝanĝebla kvanto kaj kvalito\nde atomoj, semoj de l' tutmondo, kaj sekve, ĉu Periklo venkos aŭ\nestos venkita, la materio ne transformiĝas, nur akceptos alian\neksteraĵon.\n\nDIOTIMO (_mallaŭte al Teoro_)\n\nĈu vi lin komprenas?\n\nANAKSAGORO (_al Diotimo_)\n\nSendube vi demandas pri mi, regnanino. Pardonu, ke mi forgesis min\nprezenti al vi: mi estas Anaksagoro, mizera filozofo, ne taŭga por\nia ajn praktika uzado, rigardanta senfine ĉielon kaj iranta kun\nkurbigitaj piedoj sur la tero, devigata sin okupi per la politiko kaj\nne povanta pacigi blindulon kun akrevidulo. Mi havas fileton, kiun mi\namas kaj ami ne volas. Kiom da fojoj li ekmalsaniĝas, mi sidiĝas\nĉe lia liteto kaj rezonas: li estas ja nur kungluaĵo de materiaj\natomoj, kiuj post lia morto restos en la spaco. Ĉu li estas vere mia\nfilo deŝirita de la naturo? Ne, li estas nur ĝia fragmento, kaj ĝi\nne pereigos eĉ unu atomon: de unu korpo ĝi forprenas, al la alia\nĝi donas. La filozofio sanigas dolorojn. Se la koro ne estus necesa\npor la nutrado de l' sango, oni devus ĝin eltranĉi. (_Al Aspazio_)\nJes, Periklo, mia filo estas -- nur konturoj momentaj malaperemaj...\n\nDIOTIMO (_mallaŭte al Filezio_)\n\nEble vi lin komprenas...\n\nASPAZIO (_revigliĝante_)\n\nMi lin komprenas. (_Al Anaksagoro_) Diru al mi senpere: la popolo\nforĵetis liajn postulojn...\n\nANAKSAGORO (_embarasita_)\n\nMi ne atendis la finon. Ekscitita mi forlasis la kunvenon en la\nmomento, kiam Periklo inter muĝado kaj blasfemado ekkriis: la\ndirektilo ne alkreskis al mia mano, mi lasas do ĝin kaj cedas al la\npli indaj; inter vi ili eliru!...\n\nASPAZIO\n\nDe tia alteco... en abismon... (_Fiere_) Kaj kiu estas tie pli inda\nol li? (_Eniras Fidio._)\n\n\nSCENO KVARA\n\nLa SAMAJ kaj FIDIO.\n\n\nFIDIO\n\nLa venko!\n\nASPAZIO\n\nRipetu!\n\nFIDIO\n\nEl miloj da brustoj tondras himno pro gloro de Periklo! La popolo\nrajtigis la konstruadon de Partenono kaj al mi ĝin konfidis. Ho\nbelegaj fantomoj, malsupreniru al mi el la nuboj, inter kiuj mi\nserĉis vin ĝis nun sopirante. Kunfluu en miajn okulojn ĉiuj gutoj\nde l' roso de l' hodiaŭa mateno, por ke mi povu per ili elplori mian\nĝojon! En la marmora kuŝejo de Pentelikono ripozas de centjaroj la\ndiino Ateno, kiun mi eligos el tie per skulptilo kaj starigos sur\nPartenono.\n\nASPAZIO (_etendante al li la manon_)\n\nEstu do tiel genia kiel mi estas nun feliĉa. Anaksagoro, vi\nektimigis min senbezone.\n\nANAKSAGORO\n\nKiamaniere mi povis diveni, ke Periklo kvietigos tiun furiozan\nventegon, kiu lin komencis jam forporti, ke sovaĝaj kriegoj\nŝanĝiĝos en ekkriojn de triumfo!\n\nFIDIO (_al Aspazio_)\n\nNe miru, ke Anaksagoro ekdubis, se li forlasis la kunvenon tiam,\nkiam post la parolo de Tucidido lia aristokrata bando penis forpuŝi\nPeriklon de la parolejo. Sed la popolo, dum momento forlogita de\ntrompaĵoj, tuj rekonsciiĝis kaj rebatis la malnoblan atencon\nkontraŭ ĝia tribuno, kiun oni kulpigis, ke li volas riĉiĝi ĉe la\nkonstruado de Partenono.\n\nASPAZIO\n\nLa kalumnio sendisiĝe fluas post la granda homo, kiel ŝarko post\nŝipo, ĉiam flarante akiron.\n\nFIDIO\n\nLi ekpikis tiun ĉi ŝarkon mortige. Se vi estus vidinta, kiel li\nfrakasadis siajn kontraŭulojn per argumentoj, kiel li dispremadis\nilin per malrespekto, kiel li vipis per spritaĵoj, vi estus pro li\nankoraŭ pli fiera, se vi nur povas esti pli fiera.\n\nASPAZIO\n\nKie estas tiu ĉi titano mia?...\n\nFIDIO\n\nLi restis, kaj min li elsendis por vin tuj sciigi...\n\nASPAZIO\n\nKion li faros tie ankoraŭ plu? Ĉu... Ne!...\n\nDIOTIMO\n\nĈu Kalio parolis?\n\nFIDIO\n\nFi! Kalio estas maljuna mulo. Li alportis al la bazaro tion, per kio\nŝarĝis lin lia edzinaĉo kaj li pensis ĝin bone vendi. Li elŝutis\nplej diversajn sensencaĵojn kontraŭ Periklo, fine li anoncis, ke\nsur lia loko li konstruus Partenonon propramane. Sed kiam Periklo\ndiris: mi cedas la lokon al Kalio -- kaptita en propran banton, la\nriĉulo komencis eltiradi el ĝi sian kapon. Subite, oni ne scias de\nkie, aperas apud li tri katoj...\n\nDIOTIMO\n\nNur tri!...\n\nFIDIO\n\nEŭripido rimarkinte ilin, ekkriis: Kalio ne povas konstrui\nPartenonon, ĉar li havas ja tiujn ĉi infanojn! Ektondris uragano da\nrido kaj forbalais la hontigitan Kalion, kiun Periklo finbatis per\nvortoj: regnanoj, li volis esti serioza!\n\nDIOTIMO\n\nKiu diros nun, ke mi ne helpis al la konstruado de Partenono?\n\nASPAZIO\n\nKredeble...\n\nFIDIO\n\nPer kio?\n\nDIOTIMO\n\nLa katoj apartenis al mi.\n\nASPAZIO\n\nNi festu tamen tiun ĉi meriton nur inter ni.\n\nDIOTIMO\n\nKontraŭe mi ĝin mem ĉirkaŭfamigos tra la tutaj Atenoj.\n\nASPAZIO\n\nSenbezone kaj sencele.\n\nFILEZIO\n\nNe elvoku venĝon.\n\nTEORO\n\nDes pli, ke Elpiniko serĉas nur pretekstojn al ĉi tio.\n\nLEJO\n\nŜi alligos sin kiel klakilo al la kolo de sia mulo kaj diskonigos la\nmaljustaĵon kontraŭ li kaj vian malnoblaĵon.\n\nFIDIO\n\nKaj malutilos la gajnitan aferon.\n\nDIOTIMO\n\nLa ridindecon timas eĉ dioj, kaj vi ne volas ĝin uzi kontraŭ\nhomoj? Vi elĵetas el viaj sagujoj la plej akran sagon. Pli bone\nestus, se vi elĵetus saĝecon, honestecon, kuraĝecon, ĉar ili en\nbatalo trompas pli ofte! Senplumigita de vi je delogaj ŝajnaĵoj\nmalsaĝulo, fripono aŭ senkuraĝulo ree plumkovriĝos, se vi ellasos\nlin el la manoj sangekovritan kaj ne ridindan. Ĉiuj makuloj bone\nforlaviĝas aŭ orumiĝas: riĉa infanmortiginto povas fariĝi\nzorganto de orfoj, sed neniu trinkus publike pokalon da mielo kun\nHomero, kolorigita blue. La propra edzino ne permesos hodiaŭ al\nKalio displekti ŝiajn harojn kaj morgaŭ eble perfidos lin. Miaj\nkatoj efikis tion, kion neniam efikus la elokventeco de Periklo.\n\nASPAZIO\n\nMi kredos eĉ tion, kondiĉe, ke vi tiun okazintaĵon tenu en\nsekreto.\n\nDIOTIMO\n\nMi eĉ ne pensas plenumi ĉi tion.\n\nASPAZIO\n\nVi blovas sur varmegan cindron, kiu sendube surŝutos kaj bruligos\nviajn okulojn. Vi ne estas atena regnanino; kiam Elpiniko ekmovos\nsiajn influojn kaj interrilatojn, oni malhonoros vin kaj elpelos\nkiel malutilan mustelon; ne lasu vin vane forlogi per la forto de l'\ndemokrataro, kiu ĝis nun agas ankoraŭ ekster la regularoj. Ĉi tie\nal la fremdulinoj permesite estas apenaŭ tiom, kiom al pintuberoj,\nkiujn la vento faligis de arbo: kuntiriĝi dum pluvo kaj larĝiĝi\ndum bonvetero kaj ĉiam atendi, ke ies piedo transpaŝos sur ili.\n\nDIOTIMO\n\nVi mem ja diris, ke ni vivas en la tempo de l' virina regado.\n\nASPAZIO\n\nSed de l' virinoj singardaj kaj prudentaj. Al la kuraĝaj oni\ncertigis privilegiojn kaj liberecon, sed kondiĉe, ke ili estu\nmalĉastulinoj.\n\nDIOTIMO\n\nVanaj timoj! Ĉu mi alvenis Atenojn por esti ĉi tie strigo prudenta\nkaj evitanta la tagan lumon? Mi deziras profiti la vivon rapide,\nsensobre, gaje, ĉar ĝia fadeno baldaŭ disŝiriĝos.\n\nASPAZIO (_malgaje_)\n\nMi perdas en vi amikinon, helpantinon... Ha, vi ne volas iri kun mi,\nsekve flugu kun la vento.\n\nDIOTIMO\n\nNe forpelu min, mi jam mallevas la flugilojn.\n\nASPAZIO (_kisante ŝin_)\n\nEstas feliĉo, ke vi estas bona. Anaksagoro, ni oferis al vi tre\nrespektindan postenon.\n\nANAKSAGORO\n\nKian?\n\nASPAZIO\n\nLa postenon de zorganto en la rifuĝejo por sklavaj knabinoj. Ni\nintencas elaĉetadi tiujn ĉi virajn bongustaĵojn.\n\nANAKSAGORO\n\nLa plej malbona elekto! Lasu trankvila la mallertulon, kiu apenaŭ\npovas zorgi sin mem kaj sian propran infanon.\n\nASPAZIO\n\nNi postulas nur, ke vi antaŭ la areopago kovru nin per via persono\nkaj neniam neu, ke tiu ĉi instituto apartenas al vi.\n\nANAKSAGORO\n\nTio ĉi ne superas miajn kapablojn. Mi eĉ pli multe penos efiki:\nmi petos Tucididon, kiu nun estras la aristokrataron ne sole en la\npolitiko, sed ankaŭ en la ĝuado de tiuj bongustaĵoj, ke li subtenu\nnian entreprenon. Li fieras ja, ke li havas la plej belajn sklavinojn\nen Atenoj. Li eĉ donacis al mia fileto belkreskan nutristinon.\n(_Eniras Sofoklo kaj Eŭripido._)\n\n\nSCENO KVINA\n\nLA SAMAJ, SOFOKLO, EŬRIPIDO.\n\n\nSOFOKLO\n\nNi deziras al vi kaj al ni pli da tiaj tagoj.\n\nEŬRIPIDO\n\nEn tiun ĉi domon eniras feliĉo...\n\nSOFOKLO\n\nDe hodiaŭ la publika servado kaj krom tio la biletoj en la teatron\npor la malriĉuloj estos pagataj de la regno. La popolo povas nun\nedukiĝi kaj okupi ĉiujn postenojn.\n\nASPAZIO\n\nHo neforgesebla tago! Kie estas Periklo?\n\nSOFOKLO\n\nLi traktas kun la senditoj de kelkaj urboj, kiuj alvenis fari\ninterligon kaj akcepti la superecon de Atenoj. Al ni li komisiis\nalporti al vi la ĝojigan sciigon.\n\nASPAZIO\n\nPer sunradio mi skribus ĝin sur la ĉielarkaĵo, por ke ĝi ekbrilu\nal la tuta mondo.\n\nFIDIO (_kiu desegnas, ofte ekrigardante Aspazion, al si duonvoĉe_)\n\nĈarmaj linioj!\n\nSOFOKLO\n\nLa unua eliro de ilia kondukanto ne sukcesis. Tucidido eksentis, ke\nli ne estas Cimono.\n\nEŬRIPIDO\n\nEĉ kun la helpo de Hermipo. Kaj tiu ĉi senkapulo faris ankaŭ\nla unuan ekzamenon de sia servemeco. Antaŭ ne longe mi vidis lin\nankoraŭ en furioza atako demokrata, en kiu li odoris kvazaŭ bakita\nkorko -- kaj jen, jam hodiaŭ, li parolis tre flue pri la rajtoj de\nla nobela sango, pri la parenceco de la antikvaj generacioj kaj la\ndioj, pri la destino de l' homoj, pri la malutileco de l' allasado\nde la klasoj pli malaltaj al la postenoj pli altaj -- unuvorte, li\nbabilis tiel, kvazaŭ lia patro kun Apollo amindumus Dafnon kaj li\nestus la frukto de tiu ĉi amindumado. Apud mi staris unu estiminda\nregnano, meritplena por la patrujo, ĉar apud Tanagro, kalkulante sur\nla batalejo la mortfalintojn, li forŝteladis al ili fingroringojn --\ntiu ĉi plej pasie jesigis al Hermipo.\n\nSOFOKLO\n\nSed bonege dishakis lin Protagoro, kiu defendis la projektojn de\nPeriklo per sia tuta arto.\n\nFIDIO (_kiel supre_)\n\nProtagoro? Li estas kapabla ankaŭ por tio?\n\nASPAZIO\n\nKial li ne venis kun vi?\n\nSOFOKLO\n\nLi promesis alkonduki iun tre junan filozofon, kiun li nomas pupilo\nde Atenoj.\n\nANAKSAGORO\n\nLa nomo de tiu ĉi junulo?\n\nSOFOKLO\n\nSokrato.\n\nANAKSAGORO\n\nMi aŭdis pri li.\n\nFIDIO\n\nMalbela, kiel la muzo de Hermipo.\n\nEŬRIPIDO\n\nSed oni povas en li speguliĝi, kiel en plej bona spegulo.\n\nASPAZIO\n\nTiu Hermipo, kiu kelkfoje jam per diversaj personoj frapetis nian\npordon kaj ĉiam ĝin trovis fermita, nun tre plaĉas al mi, ĉar mi\nsupozas, ke li persekutos aristokratojn per siaj komedioj. Mi legis\nunu el ili: ĝi havis guston de akvo post la trempado de jasmenaj\nbranĉetoj. Malforta odoro faris ĝin ankoraŭ pli sveniga.\n\nEŬRIPIDO\n\nHo, la gusto de liaj verkoj sendube pliboniĝos: ilin trapenetros la\nodoro de l' rostaĵoj, kiujn la aŭtoro formanĝas ĉe la tabloj de\nl' aristokratoj. Sen talento, por mono estas malfacile priskribi eĉ\nmalgrandan konkon, sed estas facile kraĉi sur piramidon. Dungito\nliteratura ne estas devigata elpremi por siaj mastroj amon el koro,\nsed galon el hepato por iliaj kontraŭuloj. Aristokratoj dungis\nHermipon ne por ke li gloru ilin, sed por ke li nin malhonoru. Al ĉi\ntio ĉiu estas kapabla.\n\nSOFOKLO\n\nKompreneble, sed li tamen havas veran talenton.\n\nEŬRIPIDO\n\nEn la fleksebla nuko.\n\nASPAZIO\n\nNi festas hodiaŭ grandegan feston -- ni do ne parolu pri tia mizera\nkulo: ĝi zumu al ili kaj piku nin. Hermipo -- ne estas Esĥilo.\n\nSOFOKLO\n\nKaj kiu kuraĝus ilin kompari? Esĥilon neniu anstataŭos.\n\nEŬRIPIDO\n\nEĉ vi Sofoklo?\n\nSOFOKLO\n\nKvankam mi venkis lin en Olimpaj ludoj, mi tamen lin ne venkos\nen la historio. Kiam li vivis, li forpuŝadis min ofte per sia\naristokrata fiereco, per sia religia fanatismo, per la ŝimaĵo\nde siaj principoj; la morto tamen kovris per funebra kitelo la\nkriplaĵojn de l' homo kaj malkovris la potencon de l' genio,\nkiu kvazaŭ diamanta koloso, pura, brilanta kaj fortika ekstaris\nnemallumigita kaj nesuperebla en la literaturo de Grekujo.\n\nASPAZIO\n\nKredeble vi, Sofoklo, nur per tio estas pli malalta ol li, ke vi\nvivas ankoraŭ.\n\nSOFOKLO\n\nAspazio, li kreis Prometeon.\n\nASPAZIO\n\nSed li gloris Zeŭson, kiu tiun ĉi Prometeon pro la forrabo de\nla sciencfajro el Olimpo alforĝis al ŝtonego kaj per vulturo\nelŝiradis al li ĉiutage la reviviĝantajn internaĵojn. Vi tamen,\nSofoklo, kaj kun vi ni ĉiuj respektas ne la venĝeman kaj kruelan\ndion, sed la kuraĝan homon, heroan martiron, kiu elvokis al batalo\nla tiranon de l' ĉielo kaj oferdonis sin por la homoj. Ĝi estas\nplej bela kaj plej vera mito, kiun iam ajn naskis homa imago. La\ndramo, kiun ĝi enhavas, komenciĝis antaŭ jarcentoj kaj eble neniam\nfiniĝos -- la dramo de estintaj kaj estontaj suferadoj de l' homo.\nEl ĉiuj legendoj de l' greka religio mi kredas nur tiun ĉi solan:\njes, Zeŭso ekzistas kaj Prometeo ekzistas -- neniam ili pereos\nkaj neniam ĉesos interbatali, al mi ŝajnas eĉ, ke la tuta homa\nkredo estas entenata en tiu ĉi mito kun tiu sola diferenco, ke unuj\nestas adorantoj de Zeŭso, la aliaj -- de Prometeo. Ni apartenas al\nla lastaj: ni forŝtelas la fajron al dioj de l' ĉielo kaj de l'\ntero, kiuj nin pro tio alforĝas al ŝtonegoj super senprofundaĵoj\nkaj al vulturoj ordonas nin disŝiradi; ni suferas, sed dume la\nfajro flamiĝas, lumas kaj varmigas, ekbruligas homan penson per\nla fajreroj de novaj veroj kaj inspiroj. Tiel estos ĉiam; Zeŭso\nkaj Prometeo ricevos aliajn nomojn, la ŝtonego ŝanĝiĝos en\nkolonon, krucon aŭ lignaron, sed la batalo daŭros. Esĥilo ĝin\nne komprenis kaj tial li fermis ĝin per la venko de l' dio kaj\nhumiligo de l' homo. Prave la trafluganta aglo frakasis per la ŝelo\nde l' testudo la kranion de l' kadukiĝinta poeto.\n\nFIDIO (_senĉese desegnante, ekrigardinte Aspazion, murmuretas_)\n\nBelega modelo por Minervo!\n\nSOFOKLO\n\nLa profunda maljuneco ne povas flugi kun rapideco de l' juna aĝo.\nNi kuras kiel infanoj, li paŝis malrapide, kiel nia patro. Sed li\nankaŭ havis sian junecon -- kaj li estis Prometeo, ĉar vera genio\nneniam iras malantaŭen kaj neniam subiĝas.\n\nASPAZIO\n\nLi ripozu en la historio balzamita per ĉiuj rimedoj de l'\nsenmorteco, sed por la nuntempa vivo li posedas nur valoron de\nestiminda mumio. En liaj tragedioj la tero kune kun siaj kreitaĵoj\nestas senforta kaj pasiva bulo, sur kiu orgias, kaj bivakas, estras\nkaj mastrumas, aŭ dancas kaj kapriolas la hordo da diboĉantaj dioj:\npor ni la tuta naturo portas ne super si sed en si la leĝojn kaj\nla destinojn. La homo de Esĥilo trenas katenojn, la via, Sofoklo,\nportas apenaŭ iliajn lastajn ĉenerojn enkreskintajn en la korpon,\nkaj eble la homo de Eŭripido havos nur post ili bluajn striojn. Tio\nĉi estas grandega progreso ne sole en la verkado de tragedioj, sed\nankaŭ en la komprenado de la mondo.\n\nEŬRIPIDO\n\nLa legendo diras plue, ke Zeŭso, volante venĝi sur ĉiuj homoj la\nkulpon de Prometeo, alsendis al ili ravan knabinon, kiu, havante\nskatolon plenigitan je diversaj malfeliĉoj, malfermas ĝin konstante\nkaj fermas nur tiam, kiam el ĝi volas forflugi deloga espero.\nPandoro estas ĉiu virino kaj nur en viaj manoj, Aspazio, mi ne vidas\ntiun ĉi pereigan skatolon, sed la bonfaran kornon de l' plenhaveco.\nMi kisas tiujn ĉi manojn. (_Li kisas._)\n\nASPAZIO\n\nSamaĝuloj pli facile interkompreniĝas; vi jen proksimiĝas al mi,\nSofoklo malproksimiĝas.\n\nSOFOKLO\n\nNe, Aspazio, mi bedaŭras nur, ke mi ne povas vin sekvi.\n\nDIOTIMO (_al Eŭripido_)\n\nUnu el la Pandoroj, nomata Diotimo, estas scivola, kian malfeliĉon\nalportis al la mondo via patrino, naskinte vin?\n\nEŬRIPIDO\n\nAlmenaŭ malprofiton al deko da homoj, ĉar mi en dekobla kvanto\ntrinkas vinon.\n\nDIOTIMO\n\nKial vi edziĝis?\n\nEŬRIPIDO\n\nPor forpeli la edzinon malgraŭ la tri filoj.\n\nASPAZIO\n\nĈu efektive?\n\nEŬRIPIDO\n\nLa ĉarman kaj virtoplenan Ĥoirinon, mian edzinon, povas de\nhieraŭ edziĝi ĉiu, kiu volas havi multenombrajn domamikojn. (_Al\nDiotimo._) Kaj vi, regnanino, se vi trovos ian senpekan knabinon, al\nkiu mi havos la honoron enfali en la okulon, petu ŝin permesi al mi\nalmenaŭ iomete ripozi post la unua edzino.\n\nDIOTIMO\n\nMi permesas.\n\nTEORO kaj FILEZIO\n\nKiel eble plej longe.\n\nLEJO\n\nAl la viro, kiun unu virino forlasis, la aliaj ne rapidas. En tiu\nrilato ekzistas inter ni solidareco.\n\nEŬRIPIDO\n\nNe sole en tiu ĉi rilato. Vi similas reciproke kiel citronoj; unu\nhavas pli dikan aŭ pli maldikan haŭteton ol la alia, sed ĉiuj vi\nestas acidaj kaj agacigaj. La naturo, kreante vin, ne zorgis pri\ndiverseco -- ĝi faris du formojn: malbelan kaj belan, kiujn ĝi\nlaŭvice plenigas per miksaĵo de hipokriteco, malico kaj malnoblaj\nvoluptoj. Iafoje ĝi eraras kaj enmetas en ĉi tiujn formojn\nmaterialon viran, preparitan el pli perfektaj elementoj -- kaj tiam\naperas Safo, Aspazio aŭ iu ajn alia eraro de l' naturo.\n\nDIOTIMO\n\nLa sekvantan tagon post la forpelo de l' edzino estas malfacile esti\npli afabla por virinoj. Post unu jaro vi parolos al unu el ni alie...\n\nEŬRIPIDO\n\nNe.\n\nDIOTIMO\n\nEĉ en la orelon?\n\nEŬRIPIDO\n\nEn la orelon ne al unu el vi mi parolos multe pli frue, ol post unu\njaro. Mi ne forigas de mi virinojn, ĉar mi ne povas, mi nur scias,\nkiom ili valoras.\n\nDIOTIMO\n\nDe hieraŭ.\n\nEŬRIPIDO\n\nVi deziras nepre, regnanino, fari min trompita edzo, blasfemanta pro\npropra maljustaĵo la tutan sekson virinan -- vi maltrafas. Mi pli\nfrue ekkonis la malfidelecon de virinoj, ol la akrecon de raziloj.\nOrdinare, kiu prenas edzinon, kaptas kaj hejmigas sovaĝan anason,\nkiu forkuras de li en najbaran marĉon, kiam li pensis, ke ĝi ekamis\nlian puran lageton. Edziĝi oni devas tamen, ĉar pli bone estas havi\nsian propraĵon, eĉ duban, ol ŝteli la fremdan. Mi eĉ permesus al\nĉiu edzo havi kelkajn edzinojn, por ke ili per reciproka ĵaluzo\nhaltigu sian hereditan malfidelon. Tio estus por ni pli kosta, sed\nankaŭ pli oportuna. Viro tiel longe povas konfidi al virino, kiel\nlonge ŝi kun siaj konkurantinoj batalas pro li. Rilate min, mi faris\neraron, ĉar mi malatentis tiun ĉi singardecon.\n\nDIOTIMO\n\nSendispute vi havas rajton malŝati ĉiujn, kiuj vin amos.\n\nEŬRIPIDO\n\nKaj tiujn, kiuj min ne amos. Mi estas viro -- sekve kreitaĵo, per\nkiu la naturo aperigas siajn plej grandajn potencojn, kaj tio\nsufiĉas por ke mi kiel leono rigardu malrespekte vermojn, kiuj povas\nĝin piki eĉ trabori, sed kiuj ne posedas ĝian forton kaj noblecon.\n\nANAKSAGORO (_al Aspazio_)\n\nMia lernanto, sed ne mia scienco.\n\nSOFOKLO (_al Eŭripido_)\n\nVi estus malbona dio, kvankam vi estas bona homo: por venĝi vi\ndetruus la harmonion de l' mondo...\n\nEŬRIPIDO\n\nUnue, ŝajnas, ke tiel agas ĉiuj kolerigitaj dioj, due, tiu imagata\nharmonio ekzistas nur por ne multenombraj feliĉuloj. Por la tuta\nhomaro la mondo estas malnova, nereguligita maŝino rompanta senĉese\nsiajn radetojn, maŝino, kiun plibonigi oni ne povas, ĉar ĝi\nde la komenco estis malbone konstruita. La plej mankohava ĝia\nrisorto estas virino, kiu per sia perfida amo kvazaŭ per rustaĵo\ntrapenetras plej malmolajn virajn korojn.\n\nASPAZIO\n\nĴetu vian malbenon sur la malĉastan aristokrataron, el kies putra\nbrusto vi elsuĉis tiun ĉi venenan maldolĉaĵon kaj restu inter ni;\nvi trovos virinojn honestajn, kiujn vi respektos. Mi kredas al vi,\nke vi konas nur malicajn serpentojn, ĉar la aliajn en la putranta\nlukso vi ne vidis; vi estas sekve prava, sed kun tiu ĉi praveco ne\neliru ekster la limojn de tiu sfero, en kiu vi naskiĝis, edukiĝis\nkaj disreviĝis.\n\nEŬRIPIDO\n\nEn la komenco de l' mondo ne ekzistis aristokrataro, kial do la\nantikvaj legendoj prezentas en la unua homo patron de l' civilizacio\nkaj en la unua virino patrinon de l' homa malbonsorto?\n\nASPAZIO\n\nLa komencon de l' mondo homoj ĉiam tiel elpensas, kiel ili\nvolas konservi ĝian daŭrigon. Inter ĉiuj donacoj de l' naturo\nkaj akiraĵoj, kiujn ekposedis viro, neniun li tiel malbonuzis\nkiel virinon. Li agis kun ŝi pli malnoble ol kun la tero, kies\nfruktodonecon li pligrandigis, ol kun la arboj, kies fruktojn li\nperfektigis, ol kun la bestoj, kiujn li en arbaroj kaptis kaj\nkreskigis, ĉar li ne sole ekspluatis ŝian laboron, sed malakrigis\nŝian spiriton kaj malĉastigis ŝiajn sentojn. Nia inokulita pomarbo\npli superas la sovaĝan, ol la civilizita virino -- la barbaran.\nViro konsumis mem la bonaĵojn de l' progreso, al virino li donis\napenaŭ almozon; li iris antaŭen, kiel senkompata avarulo kaj ŝi\npost li, kiel humila almozulino. En tiu ĉi humiliĝado ŝi perdis\nla plej noblajn instinktojn kaj disvolvis tiujn, kiuj faris ŝian\nmalliberecon pli tolerebla. Kaj vi postulas, Eŭripido, ke ŝi ne\nrampu sur tero, kiam al ŝi estas permesite nur traglitiĝi tra la\nfendetoj de l' vivo? Ĉu vi ne aŭdis, kio estas en virino scienco,\nmemstareco, energio? -- Ribelo senmorala.\n\nEŬRIPIDO\n\nSekve -- ili ribelu.\n\nASPAZIO\n\nTiun ĉi kuraĝon havas ĉiuj, kiujn vi vidas ĉi tie.\n\nDIOTIMO\n\nĈu vi iros kun mi morgaŭ en la teatron al la tragedio de Sofoklo?\n\nEŬRIPIDO\n\nKun vi? Sed tio ĉi estus sentofenda.\n\nDIOTIMO\n\nHa, ha, ha -- jen kuraĝulo! kaj al ni li ordonas ribeli.\n\nEŬRIPIDO\n\nMi iros.\n\nFIDIO (_al Aspazio_)\n\nEkrigardu tiun ĉi skizon de Partenono. Sur la supro staras la diino\n-- protektantino de l' urbo.\n\nASPAZIO\n\nSimila al mi?\n\nFIDIO\n\nŜi estos ankoraŭ pli simila. (_Al Eŭripido._) Se vi estus\nskulptisto, vi ne kolerus kontraŭ virinoj. Mi diras al vi, ili havas\niafoje tiel belegajn konturojn, ke apud ili eĉ la plej malvarma\nvirto elvaporiĝus. (_Eniras Protagoro kaj Sokrato._)\n\n\nSCENO SESA\n\nLA SAMAJ, PROTAGORO kaj SOKRATO.\n\n\nPROTAGORO\n\nSaluton al la estiminda areopago. Tiom da saĝeco de Atenoj\nkolektiĝis ĉi tie, ke malfacile estas renkonti sur strato prudentan\nhomon. (_Al Aspazio, montrante Sokraton._) Sokrato, junulo, kiu ĝis\nnun skulptis marmorajn kapojn kaj nun deziras skulpti homajn cerbojn.\n\nASPAZIO (_al Sokrato_)\n\nVi estos granda, Protagoro jam portas antaŭ vi vian gloron, li, kiu\nmin...\n\nPROTAGORO\n\nAspazio! por unu kulpo unu puno: mi instruis malgrandan sklavon legi,\nkiel vi postulis -- vi ne devas sekve rememorigi al mi, ke iam mi\nofendis vin antaŭ, ol mi vin ekkonis.\n\nASPAZIO (_etendante al li la manon_)\n\nDes pli, ke hodiaŭ por la defendo de Periklo mi estas danka al vi.\n(_Al Sokrato._) Neniu antaŭe diris al mi pri vi -- ĉu vi devenas el\nAtenoj? (_Sokrato silentas._)\n\nPROTAGORO\n\nMia amiko ekmutiĝis.\n\nASPAZIO\n\nAnaksagoro volonte vin aŭskultus.\n\nEŬRIPIDO (_al Sokrato_)\n\nKio okazis kun vi?\n\nASPAZIO\n\nSidiĝu, Sokrato.\n\nSOKRATO (_kiu la tutan tempon rigardis Aspazion, sidiĝas ĉe ŝiaj\npiedoj_)\n\nNe parolu al mi...\n\nASPAZIO\n\nKial do?\n\nSOKRATO\n\nNe parolu... La spirito, kiu min neniam forlasas kaj ĉiam murmuretas\nal mi konsilojn, foriris kaj forprenis de mi la prudenton. Sed ĝi\nrekuraĝiĝos kaj revenos. Mi estas kvazaŭ monstro, kiun formis\nel argilo Atenoj, stampinte sur ĝia vizaĝo malbelecon kaj en la\nkoro la respekton por beleco. Ĉirkaŭ tiu ĉi monstro saltas kun\ninsulta rideto diversaj teraj sorĉoj, kiujn ĝi atingi ne povas. La\nradioj de matenruĝo estas malpli helaj, ol viaj rigardoj. Vi ridetas\nkompate, la plej bela inter estaĵoj, nomitaj iam ajn virino. Mi ne\nelvokas en vi abomenon, dum malgrandaj knaboj, ekvidinte min sur\nstrato, kaŝiĝas en la vestfaldojn de siaj patroj. Ĉar min neniu\namas krom mia propra animo.\n\nASPAZIO\n\nVi estas tiel juna...\n\nSOKRATO\n\nVia voĉo sonas, kiel kordoj de l' harpo eola, karesitaj de printempa\nbloveto, kaj ĉarmajn tonojn enverŝas en mian bruston. Mi estas\njuna -- vi diras. En malbela korpo la animo rapide maturiĝas, ĉar\nĝi volas kiel eble plej frue forflugi el ĝi. En la via ĝi trovas\nplezuron -- ĝi ne forviŝis en ĝi eĉ unu ĉarmon virgulinan.\nHontigitaj rozoj kunvolvus en burĝonojn siajn kalikojn, se vi\nekstarus inter ili.\n\nASPAZIO\n\nHa, kia poeto -- kaj kiel elokventa...\n\nSOKRATO (_ekstarinte subite_)\n\nRekonsciiĝu, Sokrato! Venu mia spirito kaj gardu min... Aspazio, ĝi\nestis sincera knaba preĝo... Eŭripido... Protagoro... Anaksagoro,\nvi rimarkis en mi pensantan polveron. Mi estas -- kiel certigas mia\npatrino -- parazito kaj sentaŭgulo, ĉar mi promenas sur la kampo\nde l' filozofio kaj mi sarkas malbonherbojn el ĝiaj fruktoj. Mi\nhaltigas homojn, kiuj kredas, ke ili scias ĉion, kaj mi konvinkas\nilin, ke ili scias nenion, ke ili konstante plenigas per sablo truajn\nsakojn aŭ plenblovas per vento vezikojn kaj kliniĝas sub ili,\nkvazaŭ ili portus grandegajn ŝarĝojn.\n\nANAKSAGORO\n\nVi forprenas panon al sofistoj.\n\nSOKRATO\n\nMi ne forprenas, ĉar tiujn ĉi vezikojn mi trapikas senpage.\n\nANAKSAGORO\n\nKion vi instruas?\n\nSOKRATO\n\nDiferencigi fungojn, kiujn ni kolektas en la arbaro de l' studado\nkaj el kiuj konsistas la tuta scienco. Estas inter ili pli bonaj kaj\nmalpli bonaj, nutraj laktarioj kaj malutilaj agarikoj, sed tamen ili\nestas fungoj; plej bonajn iliajn specojn oni devas manĝi junaj, ĉar\nili putras rapide. Hodiaŭa vero povas morgaŭ fariĝi falso. Mensogo\nestas venena agariko kaj superstiĉo vermoplena fungo -- filozofo\ndevas ilin forĵetadi el la korboj de homoj malkleraj, por ke tiuj\nlastaj ne malsaniĝu morale, ĉar al la virto kondukas vojo tra la\nscienco... Krimulo estas ne klera aŭ malbone rezonanta malsaĝulo.\n\nPROTAGORO (_al Anaksagoro_)\n\nTiu ĉi homo frue vekiĝis kaj frotis sian okulojn.\n\nANAKSAGORO\n\nLi larĝe ilin malfermis.\n\nPROTAGORO\n\nLi parolas saĝe, kvankam tiun ĉi lian konkludon oni povus ankaŭ\nrefuti.\n\nASPAZIO (_al Sokrato_)\n\nVizitu nin ofte -- vi estos ĉiam dezirata gasto.\n\nSOKRATO\n\nVi tiel ĉarme petas, ke mia spirito ree min forlasis (_Sidiĝas ĉe\nŝiaj piedoj._) En la eterneco flugpendas idealoj de l' universo,\nkiuj ĵetas rebrilojn sur la homan vivon. Vi estas ilia plej pura\nrebrilo.\n\nASPAZIO\n\nNun vi min rigardas nur, eble poste vi min aŭskultos. Anaksagoro,\nvi promesis tralegi al ni vian disertacion pri la mitoj -- ĉu vi\nalportis la manuskripton?\n\nANAKSAGORO\n\nJes -- sed silentu pri ĝia enhavo antaŭ ĉiu, por kiu mi estas en\nGrekujo superflua. Laboro ĉi tiu devas perei kaj eble kun ĝi ankaŭ\nmi, sekve almenaŭ tiu ĉi sorto nin iom atendu. (_Li legas._) «Ĉiuj\nmitoj pri la kreo de l' mondo kaj ĝiaj pratempaj agoj apartenas al\nla poezio kaj por la scienco posedas nenian signifon ekster la valoro\nde simboloj, kiuj...» (_Eniras Periklo._)\n\n\nSCENO SEPA\n\nLA SAMAJ kaj PERIKLO.\n\n\nASPAZIO (_ĵetas sin sur la kolon de Periklo_)\n\nLa tutaj Atenoj devas vin tiel ami, kiel mi.\n\nPERIKLO (_ironie_)\n\nHa, se vi, mia ĉielarko, povus iafoje ekvidi la tutajn Atenojn! (_Al\nla ĉeestantoj._) Mi vin salutas, amikoj.\n\nASPAZIO\n\nVi estas ekscitita...\n\nPERIKLO\n\nĈar Atenoj estas ne sole vi, ne nur grandaj mensoj kaj karakteroj,\ncelantaj grandajn idealojn, ne nur la honesta sed ŝanĝebla popolo,\nAtenoj -- estas ankaŭ aristokrataj korvoj kaj diversa socia\nmortintaĵo, inter kiu putras ankaŭ miaj propraj filoj. La pli aĝa,\nebria blasfemis hodiaŭ la preterpasintan patron, lacigitan de la\nlaboro en la popola servado.\n\nASPAZIO\n\nTio ĉi vin ne devas jam dolorigi...\n\nPERIKLO\n\nKaj ne dolorigas tiel, kiel la nova perfido de l' aristokrataro, kiu\nsubite ekmarŝis al Koronejo, kie sekrete jam de kelkaj tagoj ili\ndismetis sian tendaron kaj kien la reĝo Plejstonakso rapidas kun la\narmeo Spartana.\n\nĈIUJ\n\nMilito!\n\nSOFOKLO\n\nInfekto neniigu eĉ la semon de tiuj ĉi malnoblaj perfiduloj!\n\nFIDIO\n\nFi! sentaŭguloj! (_Bruo de miksitaj voĉoj._)\n\nASPAZIO (_al Periklo_)\n\nĈu ĝi estas certa sciigo?\n\nPERIKLO\n\nAlvenis rapidkuruloj.\n\nASPAZIO\n\nSed vi ne iros, Periklo! Ili volas vin forlogi el Atenoj, por ilin\neksposedi per helpo de malkaŝaj kaj kaŝitaj konspiruloj en la urbo.\n\nPERIKLO\n\nMi interdividos la danĝeron, sed al la aliaj mi ĝin entute ne\ncedos.\n\nASPAZIO\n\nĈi tie minacas la plej granda! Mi petegas vin, kara edzo, kiun eĉ\nmiaj antaŭsentoj ne trompis...\n\nĈIUJ\n\nRestu, Periklo!\n\nPERIKLO\n\nNi ne povas ĉi tie fari konsilantaron, ni iru demandi la popolon, al\nkiu kaj kie li ordonos batali. (_La viroj eliras._)\n\nDIOTIMO\n\nAspazio, ĉu vi perdis la esperon?\n\nASPAZIO\n\nKun la suno subiras por ni la feliĉo de l' hodiaŭa tago, sed\nmorgaŭ la suno leviĝos kaj kun ĝi reeklumos ankaŭ nia feliĉ\n\n(_La kurteno falas._)\n\n\n\n\nAKTO TRIA\n\n(En la domo de Kalio.)\n\n\nSCENO UNUA\n\nELPINIKO, EGINO kaj KAPRO.\n\n\nELPINIKO (_kiun Egino finas vesti_)\n\nStrange, ŝajnas al mi, ke la haroj estas tro alte plektitaj. (_La\nsklavino korektas._) Strange, donu al mi ankoraŭ blankigilon. (_Ŝi\nviŝas la vizaĝon._) Mi ne povas kompreni: Polignoto estis antaŭ\nnia domo kaj ne eniris?\n\nEGINO\n\nEble li timis renkonti la sinjoron...\n\nELPINIKO\n\nKaj ci de kie scias, ke li timas la sinjoron?\n\nEGINO\n\nVi ordonis al mi nur tiam lin enlasi, kiam...\n\nELPINIKO\n\nMi ordonis, sed ci silentu -- eĉ antaŭ mi, eĉ antaŭ ci mem. Se\nokuloj ciaj perfidos ion eĉ per unu ekpalpebrumo, mi ordonos verŝi\nsur ilin fanditan rezinon. Ĉu li parolis kun ci?\n\nEGINO\n\nJes.\n\nELPINIKO\n\nKial do ci tuj ne diris al mi ĉi tion, malsaĝa balaaĵulino! Pri\nkio li demandis? (_La sklavino silentas._) Pri kio li demandis?\n\nEGINO (_konfuziĝinta_)\n\nĈu mi ne permesos al li min... pentri.\n\nELPINIKO\n\nPentri -- cin -- mian sklavinon! Ha teruro! Sub vergoj ci\nelŝprucigos por li, malnobla raŭpo, ruĝan kolorigilon!\n\nEGINO (_genuas_)\n\nKompaton, sinjorino, kion mi kulpas -- mi ja ne volis.\n\nELPINIKO\n\nCi sciis pri tio, ke li min pentris.\n\nEGINO\n\nMi klarigis al li, sed li ekridis kaj respondis, ke...\n\nELPINIKO\n\nKion? Diru!\n\nEGINO\n\nKe vin li pentris de malantaŭe kaj min li volas pentri de antaŭe.\n\nELPINIKO\n\nCi mensogas! Ha, ci amindumis lin -- sed mi malkutimigos cin de tiuj\nflirtaĵoj. For! Porkejojn ci balaos, ne min vestos. Aŭ ne! Kapro!\n\nKAPRO\n\nMi estas.\n\nELPINIKO\n\nVi vendos ŝin hodiaŭ por io ajn kaj al iu ajn... Sed antaŭ ol\neligi ŝin al la vendejo, donu al ŝi bonan memoraĵon, por ke ŝi\nlonge min memoru. Vipu ŝin de antaŭe! Ĉu Trakso ne venis ankoraŭ?\n\nKAPRO\n\nLi venos baldaŭ.\n\nELPINIKO\n\nTuj sciigu min pri ĉi tio. (_Ŝi montras la sklavinon._) Anstataŭ\nŝi mi bezonas la alian -- kiu estas lerta inter ili?\n\nKAPRO\n\nEble la numeron duan?\n\nELPINIKO\n\nNe.\n\nKAPRO\n\nEble la kvinan?\n\nELPINIKO\n\nNe -- kaj tiu antaŭ nelonge aĉetita el Noro?\n\nKAPRO\n\nLerta, sed malbela.\n\nELPINIKO\n\nBone -- tio estas... nenio malhelpas. Alvoku ŝin ĉi tien -- ŝia\nnomo estos Noro.\n\nKAPRO\n\nAl viaj servoj. (_Li eliras kun Egino._)\n\nELPINIKO (_sola_)\n\nHa! kial mi jam estas nejuna! (_Eniras Noro._)\n\n\nSCENO DUA\n\nELPINIKO kaj NORO.\n\n\nELPINIKO\n\nĈu ci havas purajn manojn?\n\nNORO\n\nPurajn.\n\nELPINIKO\n\nPlibonigu al mi ŝnuraĵon sur la ŝueto. (_Noro kliniĝas al ŝiaj\npiedoj._) De hodiaŭ vi servos ekskluzive por mi. Ci neniun vidos ĉi\ntie, neniun aŭdos ekster miaj ordonoj. Ci silentos, kiel fiŝo eĉ\ntiam, kiam la sinjoro pri io ajn demandos. Ĉiujn personojn, kiuj\nvizitas min, ci devas koni kaj ŝajnigi, ke ci konas neniun. Ĉu ci\nkomprenas?\n\nNORO\n\nPerfekte. (_Leviĝante._) Nun la piedo estas jam belega.\n\nELPINIKO\n\nBelega? Ci ŝajnas estis inteligenta. Ĉirkaŭrigardu min bone -- ĉu\nla vesto estas en ordo?\n\nNORO\n\nKiel sur statuo.\n\nELPINIKO\n\nKaj la kapo?\n\nNORO\n\nNenia statuo havas egalan.\n\nELPINIKO\n\nEfektive? Sekve mi plaĉas al ci?\n\nNORO\n\nHa! vi estas tiel bonodora, tiel belkreska, tiel... bela.\n\nELPINIKO\n\nKiom da jaroj laŭ cia opinio mi havas?\n\nNORO\n\nHo, ne multe.\n\nELPINIKO\n\nPli ol kvardek?\n\nNORO\n\nEble kune kun via patrino.\n\nELPINIKO\n\nCi trodolĉigis jam la flataĵon. Sed mi ekamis cin. (_Eniras\nKapro._)\n\n\nSCENO TRIA\n\nLA SAMAJ kaj KAPRO, poste HERMIPO.\n\n\nKAPRO\n\nMi vendis jam Eginon por du minoj.\n\nELPINIKO\n\nKiu aĉetis tiel rapide?\n\nKAPRO\n\nPolignoto.\n\nELPINIKO\n\nPolignoto!\n\nKAPRO\n\nTiu ĉi pentristo, kiu vin vizitas. Li renkontis nin antaŭ la\ndomo...\n\nELPINIKO\n\nHa, ci brasika kapo, ci porka buŝego, kion ci faris! Dioj, kiajn mi\nhavas servistojn! La tutan haregaron mi elŝiros al ci el tiu ĉi\nsencerba kranio!...\n\nKAPRO\n\nKompatema sinjorino, pardonu al la plej mizera, kiu ne scias, kion li\nkulpis.\n\nELPINIKO (_al si mem_)\n\nĈu mi povis supozi! (_Al Kapro._) Ĉu li prenis ŝin kun si?\n\nKAPRO\n\nLi liberigis ŝin.\n\nELPINIKO\n\nKion ci babilas?\n\nKAPRO (_ektimigita_)\n\nKiam Polignoto pagis al mi, alvenis la regnanino Aspazio...\n\nELPINIKO\n\nNeregnanino, porkulo!\n\nKAPRO\n\nAlvenis Aspazio, la edzino de Periklo...\n\nELPINIKO\n\nNe la edzino! Hetero! Ripetu: hetero!\n\nKAPRO\n\nHetero Aspazio, kiu komencis lin riproĉi kaj fine peti, ke li\nrevendu al ŝi la sklavinon. Por la bela Aspazio mi ŝin eĉ\nliberigos -- respondis Polignoto kaj...\n\nELPINIKO\n\nSufiĉe! Sufiĉe! (_Al si_) Korthundo, kaj li kuros post ŝi. Ho! mi\nfine ŝin enpelos en budon! Zeŭso, helpu min, vi estas ĉiopova.\n(_Ŝi iras en la poston de la scenejo al la aŭlo kaj stariĝas\nantaŭ la altaro._)\n\nKAPRO\n\nKio ŝin tiel ekmordis?\n\nNORO\n\nPst!\n\nKAPRO\n\nMi eĉ ne divenas...\n\nNORO (_murmuretante_)\n\nBovido, tiu ĉi Polignoto videble ripozas en ŝia koro...\n\nKAPRO\n\nĈu tiel juna, belega knabo volus eniri en la koron de l' maljuna kaj\nabomena virinaĉo!\n\nNORO\n\nSilentu... ne elparolu ĉi tion, por ke vi ĝin ne elbabilu en\nsonĝo. Ŝi disŝirus vin en pecojn.\n\nKAPRO\n\nLi pentris ŝin, sed de malantaŭe, ŝi skribis al li leterojn, sed\nli malofte vizitis ŝin. Eble unu fojon li ekkuraĝis... Pri kio ŝi\npetas dion? Iu ekkrakigis la pordon. (_Li elkuras._)\n\nKAPRO (_post la scenejo_)\n\nEstas! (_Eniras Hermipo._)\n\nHERMIPO\n\nKie estas cia sinjorino?\n\nNORO (_salutas, montrante Elpinikon kaj eliras._)\n\nELPINIKO (_ekrimarkinte Hermipon, alproksimiĝas_)\n\nBonan tagon!\n\n\nSCENO KVARA\n\nELPINIKO kaj HERMIPO.\n\n\nHERMIPO\n\nĈu mi interrompis la preĝon?\n\nELPINIKO\n\nDio jam scias, kion mi petis.\n\nHERMIPO\n\nSendube vi ofte kun li parolas. Bedaŭrinde mi estas devigata\nmalklarigi la puran fonton de l' sentoj ĉielaj per malpura tera\nafero.\n\nELPINIKO (_scivole_)\n\nKio do okazis?\n\nHERMIPO\n\nMi kaptis la sekreton, ke en la hodiaŭa popola kunveno Periklo\nintencas peti por siaj filoj konfirmon de l' rajtoj regnanaj, kiujn\nal ili ĝis nun, kiel naskitaj de fremdlandulino, oni rifuzadis\nkaj ke li eĉ intencas atingi ĝeneralan egalrajtigon de infanoj,\ndevenantaj de tiaj edzecoj.\n\nELPINIKO\n\nTio estus jam tro senhonta.\n\nHERMIPO\n\nPro tiu ĉi ja afero mi alvenis ĉi tien. La ĉeesto de via edzo en\nla kunveno estas necesa. Okupante altan postenon gentan kaj monan,\nposedante vastajn interrilatojn kaj eblon influi multajn regnanojn de\nli dependantajn -- li povas tre multe efiki en tiu ĉi afero. Tiel\nopinias ankaŭ Tucidido.\n\nELPINIKO\n\nKia fataleco! Kalio matene forveturis la vilaĝon -- al la fabriko.\n\nHERMIPO\n\nKiam li revenos?\n\nELPINIKO\n\nMi ne scias. La laboristoj ekribelis, unuj postulas la forigon de l'\nadministranto, la aliaj krom tio la pligrandigon de l' salajro. Inter\nili estas ankaŭ homoj liberaj kaj liberigitaj, kun kiuj oni tamen\ndevas trakti.\n\nHERMIPO\n\nDomaĝe.\n\nELPINIKO\n\nHa, ni gajnos du novajn regnanojn -- ĉar, ŝajnas al mi, nur du\nfilojn donis al Periklo tiu malĉastulino.\n\nHERMIPO\n\nAspazio -- jes.\n\nELPINIKO\n\nĈu li apude de ŝi havas ankoraŭ similajn edzinojn?\n\nHERMIPO\n\nMultajn, sed feliĉe por la Atena regnanaro -- senfruktajn. Antaŭ\nĉio tiel nomataj amikinoj de Aspazio, kiuj kunvenas ĉe ŝi sub\npreteksto de literaturaj kaj artistaj disputoj, krom tio ŝi edukas\nal sia koketo junajn kokinetojn en la rifuĝejo por junaj sklavinoj.\n\nELPINIKO\n\nZorgema edzino.\n\nHERMIPO\n\nKaj tial li repagas al ŝi per senlima malsevereco. Anaksagoro,\nSofoklo, Fidio kaj nun la juna Sokrato anstataŭas lin ĉe la edzino\nlaŭvice.\n\nELPINIKO\n\nLa daŭrigo indas la komencon. En la tago de l' batalo apud Tanagro\ntiu ĉi senhontulino amuziĝis kun ili en la loĝejo de Periklo kaj,\nkiam li alvenis, li restis kun ŝi kaj ordonis al la popolo atendi la\nraporton pri la milito, kvazaŭ ia tirano Azia, malatentanta siajn\nsubulojn. Ili sendube eĉ la edziĝon faris nur tian, kiel bestoj.\n\nHERMIPO\n\nEĉ tion ĉi mi kredas. Ĝis kia cinismo kondukas Aspazio sian\nmokadon de religio kaj moraleco, mi konvinkiĝis hodiaŭ: elirante el\nla domo de l' mortinta amikino, ŝi ne lavis la manojn kaj akompanis\nŝian enterigon kun nekovrita vizaĝo. Tio ĉi ja postulas venĝon de\nhomoj, de leĝoj kaj de dioj.\n\nELPINIKO\n\nDioj nin punas, homoj malnobliĝis kaj la leĝo gardata nek de la\ntimemaj arĥontoj, nek de la kadukiĝinta kaj katenita aeropago\nsubiĝas al senpunaj perfortoj de unu arogantulo. Kia do el la\namikinoj de Periklo finis sian bonfareman vivon?\n\nHERMIPO\n\nDiotimo.\n\nELPINIKO\n\nŜi mortis?! Tiu juna, tiu frenezulino, tiu, kiu... Kaj tiom da bruo\nfaris mizera plenmano da polvo! Ha, ha, ha.\n\nHERMIPO\n\nDum la lastaj tagoj ŝi furiozis sen ia deteno. Ŝi aĉetadis amase\nmalgrandajn sklavinojn por Aspazio, disĵetadis monon al malriĉuloj,\ninstigadis ilin kontraŭ riĉuloj kaj tiel delogis Eŭripidon, ke li\nsola vizitadis kun ŝi la teatron.\n\nELPINIKO\n\nTiun ĉi homon mi priploras. Li devenas de aristokrata familio,\nposedas grandan talenton, kiun li sencele konsumas en sentaŭga\nsocieto. La edzinon li forpelis, la preĝejon li ne iras kaj eĉ\ndrinkas...\n\nHERMIPO\n\nKion do alian povis li eklerni en la kortego de Aspazio, kie\nnur estas konfesata la religio de libera amo, kie Anaksagoro\nestas ŝatata, kiel granda saĝulo kaj Sofoklo, kiel plej glora\ntragediisto? Okazas tie disputoj kaj ŝajnas ankaŭ agoj tre liberaj,\nkies infekto disvastiĝas en pli grandajn rondojn de l' urbo. Post\nĉiu tiuspeca festeno Aspazio donas al siaj gastoj olivetojn de sia\npropra mano deŝiritajn en la bosko dediĉita al Ateno.\n\nELPINIKO\n\nTiun ĉi ŝian krimon kaj multajn aliajn mi havis okazon hodiaŭ\nkontroli. Starante pli proksime de dioj, ol aliaj sferoj de nia\nsocieto, ni devas ilin imiti kaj la proksimulojn juĝi juste. Sed,\nse tiuj ĉi sciigoj montriĝus veraj, la severeco estus nia devo;\ntiam ĉiu rimedo estos bona, ĉar ĉiu estos ofero por la patro de l'\nmondo. Jes, Hermipo, oni devas agi, uzi ĉiujn rimedojn por elŝiri\nla malbonon kun la radikoj. Se tio estas malsano -- oni devas ĝin\nsanigi, se tamen, kiel mi opinias, -- senĉasta krimo, oni devas ŝin\npuni. Ha, puni senkompate, por ke la vido de la turmentoj heligu la\nvizaĝojn de dioj.\n\nHERMIPO\n\nBedaŭrinde ni ne posedas potencon.\n\nELPINIKO\n\nKiu diras ĉi tion? Vi, Hermipo, granda poeto, kiu povas elkonduki\nkulpulojn sur la scenejon kaj vergi ilin? Aŭ vi ne konas viajn\nfortojn, aŭ vi domaĝas ilin por ni.\n\nHERMIPO\n\nMi ilin sentas en mi kaj mi ne ŝparus ilin, se min ne absorbus\nla klopodoj pro vivo, se mi ne estus devigita subteni min per\nflarserĉado kaj kulpigado de kontrabandistoj, elveturigantaj figojn\nel Attiko. Kvankam mia okupo donas grandajn profitojn al la regno,\ntamen mi volonte ĝin ŝanĝus je rilatoj kun muzoj...\n\nELPINIKO\n\nSe nur tio ĉi malhelpas vin, la afero estas aranĝita. Mi liberigos\nvin de la devo flarserĉi kontrabandistojn kaj redonos vin al muzoj.\n\nHERMIPO\n\nMi akceptas tiun ĉi helpon en la nomo de la lando, al kiu mi\nreservos per mia talento.\n\nELPINIKO\n\nSekve rapide al la laboro. Baldaŭ ni devos prezenti en la teatro\nvian komedion, direktitan kontraŭ Aspazio kaj ŝia hontinda\nsekvantaro. Poste, ni kune pripensos alian atakon... Ho, ĉar mi,\nHermipo, havas koncerne vin larĝan planon.\n\nHERMIPO\n\nMi estos feliĉa, se en la rolo difinita por mi, mi ĝin plenumos\nkontentige.\n\nELPINIKO\n\nVi plenumos, sed konfidu pli al vi mem, estu... pli kuraĝa, eĉ\nkun... mi.\n\nHERMIPO\n\nMia senkuraĝeco estas respekto por viaj virtoj, por via posteno...\npor...\n\nELPINIKO\n\nLaŭ mia opinio, homoj plej forte kunligiĝas, se ili sin reciproke\nestimas sen moralaj kaj sociaj indecoj. Eĉ, se Hermipo ne estus\npoeto, li estus simpatia kaj bela viro. Por virino tiu ĉi flanko de\nhomo neniam estas indiferenta.\n\nHERMIPO\n\nMalavare vi donacas al mi viajn favorojn.\n\nELPINIKO\n\nLa manon vi malfermis por ilin akcepti, sed la koron vi fermas.\n\nHERMIPO\n\nElpiniko, mi ne kuraĝis flati al mi, ke...\n\nELPINIKO\n\nKaj tial mi konsilis al vi havi pli da kuraĝo eĉ rilate min. La\nsklavino Noro ĉiam scios, kie kaj kiam vi trovos min sola; mia edzo\nestas... okupita... bonkora...\n\nHERMIPO (_karese_)\n\nPri tio mi revis. (_Li kisas ŝian manon -- eniras Kalio._)\n\n\nSCENO KVINA\n\nLA SAMAJ kaj KALIO, poste KAPRO.\n\n\nKALIO\n\nJen kio! Kaj li dankas ŝin, sendube al li ankaŭ ŝi faris ian\nbonaĵon. (_Li kisas Elpinikon._) Ĉiam kaj por ĉiuj bonfarema.\n\nELPINIKO\n\nHermipo...\n\nKALIO\n\nMi ne demandas, ĉar vi amas bonfari en sekreto eĉ antaŭ mi. Kiel\nvi fartas, Hermipo -- ĉu vi estas sana? Sur Parnaso estas freŝa\naero. (_Li devestiĝas._) Ke ili krevu!\n\nHERMIPO\n\nTio estas vera dia destino, ke vi venis ĝustatempe...\n\nKALIO\n\nJes ĝustatempe, ĉar prirabinte la fabrikon, preskaŭ ĉiuj forkuris\nkaj lasis al mi sur la sablo la postesignojn de siaj piedoj, por ke\nmi sciu, en kia direkto ilin persekuti.\n\nELPINIKO\n\nEh, Periklo deziras en la hodiaŭa popola kunveno akiri regnanecon\npor la filoj de Aspazio -- kaj jen estas nepre necesa, ke vi ĉi tion\nne allasu...\n\nKALIO\n\nKiel do mi povas ne allasi, kiam mia unu kapo ĉe voĉdonado ne\nkalkuliĝas pli ol unu kapo!\n\nHERMIPO\n\nSed la publika eliro de tiel serioza viro influus la aliajn.\n\nKALIO\n\nMi ne forgesis, kiamaniere tiu ĉi serioza viro influis la aliajn en\nla afero de Partenono. Duan fojon mi ne intencas ridindiĝi por la\nafero, kiu min tute ne interesas. Eĉ se Periklo produktus plenan\nstalon da neleĝaj infanoj kaj farus ilin arĥontoj -- mi ne ĝemus.\nMi havas miajn klopodojn, kiujn mi devas forigi el la kapo. La\nfabriko haltis...\n\nELPINIKO\n\nSed, Kalio, multaj regnanoj, kiuj estas materiale dependaj de vi,\nkontraŭstarus la postulon de Periklo, se vi nur irus al la kunveno\nkaj esprimus vian opinion.\n\nKALIO (_al Hermipo_)\n\nDo, iru kaj anoncu publike, ke kiu voĉdonos por la aljuĝo de l'\nregnaneco al la filoj de Periklo, al tiu Kalio ne pruntos monon, ne\nmalfermos krediton, de tiu li postulos ŝuldpagon kaj tedos lin tiel,\nkiel decidos tion Elpiniko.\n\nELPINIKO (_kisante lin_)\n\nĈiam brava. Sed kial do la kara edzo ne iros mem?\n\nKALIO\n\nMi ne povas, karulino, mi ne havas tempon. Tiuj friponoj kaŭzos\nal mi nekalkuleblajn perdojn, se ankoraŭ hodiaŭ mi ne trovos\naliajn laboristojn. En tre proksima tempo mi estas devigita liveri\ndek milojn da pafarkoj kaj lancoj por Sparto.\n\nELPINIKO\n\nSparto mendis tiom da nova armilaro? Tio ĉi min ĝojigas. Prokrasto\nestas ne allasebla. Ĉu vi punis la kulpulojn?\n\nKALIO\n\nKiel vi konsilis: niaj sklavoj, nekontentaj de la fabrika\nadministranto, ricevos de li dum tri lagoj po kvindek vergoj\ntrempitaj en sala akvo; la liberigitajn kaj liberajn, kiuj forkuris,\nni kulpigos antaŭ la juĝo kaj devigos rekompensi la kaŭzitajn\nde ili perdojn. Kia senĝena friponaro! Imagu al vi, apud la urba\npordo baras al mi la vojon unu el ili, anoncante, ke liaj kamaradoj\nrekomencos laboron, se mi pliigos ilian tagan salajron je kvarono,\nĉar pro malbona rikolto pano fariĝis pli kosta. Mi ne povis min\ndeteni kaj mi tiel fermis al li la buŝon per la pugno, ke li etendis\nsin sur la tero.\n\nELPINIKO\n\nTio ĉi ne konvenas al aristokratoj, des pli, ke la batito vin\nalvokos antaŭ la juĝon.\n\nKALIO\n\nHe, tiam li dekalkulos al si la valoron de la perdita pussango el\nla punpago, al kiu li estos kondamnita pro la detruo en la fabriko\nkaj la forlaso de la laboro. Kaj kondamnitaj estos ĉiuj! La tutan\ntiun ĉi aferon mi konfidos al Protagoro, kiun mi renkontis en la\nstrato kaj kiu venos ĉi tien. Li elprocesos eĉ iliajn intestojn por\nmi, se li nur deziros; kaj li deziros, ĉar mi lin bone rekompencos\npor humiligi la maldelikatulojn kaj averti la aliajn. Tre sperta\nbuŝisto li estas kaj en tiaj aferoj neanstataŭebla. Amuzu lin,\nmia virinjo, se li venos antaŭ mi, ĉar mi nepre bezonas tuj\npriparoli kun la liveranto de laboristoj, por ke li senprokraste\ndungu la aliajn. Ĝis revido, Hermipo, minacu en mia nomo nudajn\nregnanojn. (_Li eliras._)\n\nELPINIKO (_enpensiĝinta_)\n\nProtagoro venos... Se estus eble tiun sofiston akiri por ni...\naĉeti... Li estus en niaj manoj terura... Mia Hermipo, rapidu al\nla popolkunveno kaj diskonigu en ĝi, sed mallaŭte, la minacon\nde Kalio. Malebrian aŭ ebrian venigu al mi Ksantipon, la filon de\nPeriklo de la unua edzeco; Tucididon mi ankaŭ atendas (_kun rideto_)\nkaj vin, kompreneble. Kalio sendube ankoraŭ hodiaŭ forveturos por\nkelkaj tagoj al la fabriko.\n\nHERMIPO\n\nMi ne malfruos.\n\nELPINIKO\n\nSed, sed -- se vin ligas iaj interrilatoj kun Polignoto, disŝiru\nilin. Li ne indas vin.\n\nHERMIPO\n\nMi supozis tion. (_Li eliras._)\n\nKAPRO\n\nTrakso venis.\n\nELPINIKO\n\nAlvoku lin. (_Kapro eliras._)\n\n\nSCENO SESA\n\nELPINIKO kaj TRAKSO.\n\n\nELPINIKO\n\nCi diris al Kapro, ke ci volas esti por ni utila.\n\nTRAKSO\n\nMi rigardis nur tra fendoj, sed mi vidis multe, mi portis leterojn\nsigelitajn, sed mi elflaris ilian enhavon.\n\nELPINIKO\n\nĈu per ci sendis Periklo leterojn al Plejstonakso, la reĝo de\nSparto, kiam tiu ĉi lasta iris kun armeo al Koronejo?\n\nTRAKSO\n\nKaj de Kleandrido, lia konsilanto.\n\nELPINIKO\n\nĈu estis en ili mono?\n\nTRAKSO\n\nĈu iu konfidus al mi, mizera sklavo, tiel grandajn sumojn? Iu alia\nilin forveturigis.\n\nELPINIKO\n\nKiu?\n\nTRAKSO\n\nMi ne scias.\n\nELPINIKO\n\nDe l' reĝo persa ĉu ne alvenadis al Aspazio elsenditoj kun donacoj?\n\nTRAKSO\n\nNe.\n\nELPINIKO\n\nEkrememoru, tio ĉi estas por ni necesa.\n\nTRAKSO\n\nSe ĝi estas necesa... mi rememoros.\n\nELPINIKO\n\nĈu Aspazio pasigas vivon malĉastan kaj entrenas en ĝin siajn\namikinojn?\n\nTRAKSO\n\nSendube.\n\nELPINIKO\n\nĈu ci vidis, kiel ŝi deŝiradis olivetojn de la arboj oferitaj al\nAteno?\n\nTRAKSO\n\nMi ne memoras.\n\nELPINIKO\n\nĈu ŝi mokis la diojn?\n\nTRAKSO\n\nŜajnas al mi, ke jes.\n\nELPINIKO\n\nTio signifas, ke ci aŭ nenion scias, aŭ forkaŝas. Kion ci povas\natesti?\n\nTRAKSO\n\nKie?\n\nELPINIKO\n\nAntaŭ la juĝantaro.\n\nTRAKSO\n\nMalfacila tasko. Tie sklavojn alvokitajn al atesto oni turmentegas.\n\nELPINIKO\n\nSe ci diros, kion mi postulis, mi cin malavare rekompencos kaj\nfaciligos al ci la forkuron en Azion for de Periklo, sur la ŝipo\nde mia edzo. (_Ŝi donas al li saketon kun mono._) Du drakmoj kiel\nantaŭdono.\n\nTRAKSO\n\nMi dankas, kaj kiom mi ankoraŭ ricevos por la Persaj elsenditoj, por\nla sanktaj olivetoj, por la ametaĵoj de Periklo kaj Aspazio, por la\ndiskrevinta haŭto dum la juĝa esplorado?\n\nELPINIKO\n\nKvin minojn.\n\nTRAKSO\n\nTro malmulte.\n\nELPINIKO\n\nNe marĉandu, se ci meritos, mi duobligos.\n\nTRAKSO\n\nĈu la antaŭdono estos alkalkulita al tiu ĉi favoro?\n\nELPINIKO\n\nNe, ne, sed estu jam kontenta.\n\nTRAKSO\n\nKiel dankon por tio ĉi, mi senpage malkaŝos al vi gravan sekreton.\nDiotimo, la amikino de Aspazio, kiu mortis hodiaŭ, instigis siajn\namatojn, por ke tiujn katojn...\n\nELPINIKO\n\nIdioto ci estas. Pri tio ĉi jam griloj ĉesis sibli. (_Oni aŭdas\nkantadon post la scenejo._) Kaŝu cin kaj malaperu nerimarkita.\nDekstren! (_Trakso elkuras -- enfalas Ksantipo._)\n\n\nSCENO SEPA\n\nELPINIKO kaj KSANTIPO.\n\n\nKSANTIPO (_iomete ebria, kantante_)\n\nEdzinojn multajn havas patro mia, Sed edzo li ne estas de la sia.\n\nELPINIKO\n\nKsantipo estu gaja pli mallaŭte.\n\nKSANTIPO (_sidiĝas_)\n\nĈu mi estas demokrato, kiu forkuras de sub Koronejo, ke vi ordonas\nal mi esti malgaja? Mia paĉjo estas ruza sturno: li ne estis tie\nkaj ankaŭ kantetas. Sed kiel li ekkantos, kiam li faros el siaj\nneleĝaj amfruktoj regnanojn. Atenajn! Hodiaŭ efektiviĝas tiu ĉi\nnobeliga stampado de miaj adoptitaj fratetoj. Hodiaŭ estas, kioma mi\nne scias, datreveno de la buĉado de brutaro demokrata sur la kampoj\nde Koronejo, hodiaŭ mian patrinon, virinon senlaciĝan en la edzeca\nmetio, mi jam la trian fojon edzinigis -- tiom da solenoj mi devis ja\nfesti per vinofero, kaj mi festus ankoraŭ la aliajn, se ne ekmankus\nal mi mono. Bone faris Hermipo, ke li alvokis min al vi, ho plej\nriĉa, kvankam mi ne scias, kiacele mi venis.\n\nELPINIKO\n\nPor ke vi ĉesu festi diversajn solenojn, kiam tiel grava afero\nalvokas vin partopreni en popola interkonsiliĝado.\n\nKSANTIPO\n\nProtagoro instruis min: la animo estas senpeza kaj senforma. Mi\nelrezonis ĝin tiel: animo estas vaporo, kaj ĉar vino donas vaporon,\nsekve trinki devas ĉiu, kiu deziras havi grandan animon.\n\nELPINIKO\n\nVi scias ja, kion intencas fari Periklo; pripensu do, kia estus\nla impreso, se vi, lia filo, elirus kontraŭ la patron, kontraŭ\nmalnobligadon de via antikva gento...\n\nKSANTIPO\n\nMi povas!\n\nELPINIKO\n\nEn tia stato kun pligrandigita animo?\n\nKSANTIPO\n\nTio ĉi ne malhelpas. Mi povas eĉ diri pli: -- kion? -- aha! ke li\npenis delogi mian edzinon, ĉar li donadis al ŝi monon kaj al mi\nĝin rifuzis; poste kion? -- ha! -- ke li volis ŝanĝi sian eluzitan\nAspazion je mia freŝa Tisandro; kion ankoraŭ? ke trompita en tiu\nĉi kalkulo, li ĵetis sin malespere en la brakojn -- de Protagoro.\n\nELPINIKO\n\nSekve iru kaj diskonigu ĉi tion publike.\n\nKSANTIPO (_leviĝas_)\n\nMi iras! (_Li foriras per necerta paŝo._) Okulo kontraŭ okulo!\n(_Li haltas._) Tiu Periklo... mia patro... vekas en mi ĉiam ian\nmalagrablaĵon. Li ne estas vinisto Hekatono, brava junulo, antaŭ\nkiu mi povas ĉion konfesi. Tiu ĉi ankaŭ amas mian Tisandron. Sed\npaĉjo Periklo, kiam li min ekrigardas... Mi preferas tamen miajn\nplendojn skribi, por ke iu alia ilin tralegu al li.\n\nELPINIKO\n\nTiam sidiĝu kaj skribu.\n\nKSANTIPO\n\nSekmaniere? Mi tiel ne povas, en la stomako devas esti ankaŭ\nmalseke, kiel la inkujo.\n\nELPINIKO\n\nNoro! (_La sklavino aperas._) Pokalon da vino.\n\nKSANTIPO\n\nDonu jam tuj kruĉeton. (_Post la eliro de la sklavino_) Kia abomena\nsklavino! Kompreneble ŝi ne servas Kalion, ĉar nur virino povas\ntoleri apud si tian monstron. Kie estas Egino, delikata Egino, kiun\nPolignoto pinĉadis?\n\nELPINIKO (_severe_)\n\nTie estas la domo de Kalio, sed ne la drinkejo de Hekatono.\n\nKSANTIPO\n\nPardonu al mi, plej kara, pardonu. Se la brava Hekatono havus\nankoraŭ por siaj gastoj Eginon! (_Noro alportas pokalon da vino,\nkiun Ksantipo eltrinkas unuspire -- al Noro._) Enverŝu la duan.\n\nELPINIKO (_kiun Noro rigardas demande_)\n\nAlportu! (_Al Ksantipo post la eliro de Noro_) Skribu.\n\nKSANTIPO\n\nPer kio mi devis ornami tiun ĉi mizeran folieton da papiruso? (_Li\nleviĝas._) He, mi preferas eliri kontraŭ Periklon -- okulo kontraŭ\nokulo... (_Noro donas al li kruĉeton, kiun li ankaŭ englutas\nunuspire._) Verŝu la trian.\n\nELPINIKO (_al Noro_)\n\nForiru.\n\nKSANTIPO\n\nAtendu. (_Noro eliras._) Kial ci ne donas la trian? La vino estas\nbonega, mi ja ne faris mienon malkontentan... Ĉu vi ne havas plu?\nMi dankas eĉ por tiom. Ĉe Hekatono mi suĉos la reston. Sed panjo\nElpiniko pruntedonos por la kruĉeto... Mia ora, mia...\n\nELPINIKO\n\nMia ebria, ni finu jam hodiaŭ tiun ĉi interparolon.\n\nKSANTIPO\n\nMi ebria! Kion mi rompis al vi. Se plaĉos al mi, mi povas esti pli\nsobra ol puto.\n\nELPINIKO\n\nHa, Ksantipo, se vi povus nur por momento kompreni, kiom da bono vi\nforigas de vi mem kaj de la tuta lando.\n\nKSANTIPO\n\nMi komprenos. De la tuta lando? Diru antaŭe pri la tuta lando.\n\nELPINIKO\n\nPeriklon oni devas nepre forigi de la influo, kaj forigi oni povas\nlin nur per konigo de liaj ĉiuj malĉastaj agoj.\n\nKSANTIPO\n\nJes!\n\nELPINIKO\n\nPatro kulpigata de la propra filo...\n\nKSANTIPO\n\nOkulo kontraŭ okulo? Ne! Mi preferas skribi...\n\nELPINIKO\n\nSkribu do fine, kaj por tiu ĉi skribaĵo Periklo donos al vi la\ntutan sian riĉecon.\n\nKSANTIPO\n\nRiĉecon! Zeŭso vin delogu! Hekatono, brava junulo! kaj mi malsaĝa\ntute ne sciis, ke en kelkaj fingroj de mia dekstra mano mi posedas\nkaŝitajn trezorojn. Venu ĉi tien, estimata peceto papirusa,\nkovriĝu per miaj arĝentaj vortoj. (_Li sidiĝas kaj skribas._)\nŜarĝita per trezoroj la mano ne povas moviĝi... Li delogis\nTisandron... Malfeliĉa mia edzineto... Li proponis al mi anstataŭ\nŝi Aspazion... Ŝi instruita? Ha, pli bona estas tiu virino, kiun\nneniu instruis. Ha, ha, ha! (_Turninte sin al Elpiniko._) Ĉu vere?\n(_Li skribas plue._) Protagoro... Tiu ĉi ne permesus al si... Kio\ndo! Ili kredos... Fino. (_Al Elpiniko._) Jen havu...\n\nELPINIKO\n\nPardonu... De kio mortis via pli juna frato, Paralo?\n\nKSANTIPO\n\nDe malsano.\n\nELPINIKO\n\nĈu Periklo ne faciligis al li la foriron de tiu ĉi mondo?\n\nKSANTIPO\n\nSendube. Li sendadis al li vinon, kukojn...\n\nELPINIKO\n\nVerŝajne venenitajn...\n\nKSANTIPO\n\nKompreneble.\n\nELPINIKO\n\nAlmetu tiun ĉi suspekton kaj subskribu vin.\n\nKSANTIPO (_skribas_)\n\nVinojn tro maldolĉajn... kukojn tro dolĉajn... (_Li stariĝas._)\nJen vi havas, Elpiniko, la plendon de mia koro, kiun vi metu antaŭ\nla tronon de la plej potenca dio.\n\nELPINIKO (_traleginte la papiruson_)\n\nPerfekte. Sed mi supozis...\n\nKSANTIPO\n\nPanjeto plej kara...\n\nELPINIKO\n\nMi petas vin, ne nomu min tiel...\n\nKSANTIPO\n\nKial do? Mian patrinon mi edzinigis, via Hiponiko estas ankoraŭ\nmalgranda kaj mi estas jam granda. Prave, panjeto, vi rimarkigis, ke\ntiu ĉi skribaĵo -- estas la tuta riĉeco de mia patro. Retenu ĝin\nkaj donu al mi nur etan ĝian onon...\n\nELPINIKO\n\nKiom vi bezonas?\n\nKSANTIPO\n\nAl Hekatono mi estas iom ŝulda... la heredon post Periklo mi devas\nkun miaj amikoj trinkfesti... Ne multe -- cent drakmojn.\n\nELPINIKO\n\nPor ĉiu vorto -- unu drakmo. (_Ŝi kalkulas la vortojn skribitajn\nde Ksantipo._) Okdek tri... (_Ŝi prenas el la tablo monon kaj metas\nĝin sur lian manon._)\n\nKSANTIPO (_ĝojigita_)\n\nĈiu vorto -- drakmo! Okdek tri! (_Eniras Protagoro._)\n\n\nSCENO OKA\n\nLA SAMAJ kaj PROTAGORO.\n\n\nELPINIKO (_al si mem_)\n\nEn tia momento... ha!\n\nKSANTIPO\n\nProtagoro, mia estimata instruisto.\n\nPROTAGORO\n\nSklavo montris al mi, ke ĉi tie mi renkontos Kalion.\n\nELPINIKO\n\nRipozu, regnano, mia edzo tuj alvenos.\n\nKSANTIPO\n\nSidiĝu, majstro, ĉar la seĝo estas mola. Mi tuj finos la\nkalkuladon kaj tiam ni iom filozofos.\n\nELPINIKO (_al Ksantipo_)\n\nŜajnas al mi, ke via amiko tro longe atendas vin.\n\nKSANTIPO\n\nHekatono, brava junulo, kiel mi lin ĝojigos. (_Al Protagoro._)\nRee mi estas sinjoro! Dank' al ĉi tiu nobla matronino, kiun dio\nrekompencis por tio en maljuna aĝo per filo, mi havos per kio vivi.\n\nPROTAGORO\n\nPli ĝuste -- trinki. (_Elpiniko sufokas en si la koleron._)\n\nKSANTIPO\n\nLa suno faras tion saman, sed ĝi malsaĝa trinkas roson el vinberoj\nkaj mi -- sukon. Ha, ha, ha! Hekatono estas brava junulo. Ĝis\nrevido, ĝis revido...\n\n Multajn edzinojn havas patro mia\n Sed edzo li ne estas de la sia.\n\n(_Li eliras kantante._)\n\n\nSCENO NAŬA\n\nPROTAGORO kaj ELPINIKO.\n\n\nKonfesu Protagoro, ke mi grandanime malamas Periklon, subtenante lian\nfilon.\n\nPROTAGORO\n\nLa justuloj scias, kiel ŝati tion.\n\nELPINIKO\n\nSe vi estas justa, konfesu ankaŭ, ke senbezone vi tenis vin ĝis\nnun malproksime de nia rondo, al kiu vi apartenas laŭ la gento, la\nkutimoj kaj la konvinkoj.\n\nPROTAGORO\n\nHo, jes.\n\nELPINIKO\n\nMi ripetas: kaj laŭ la konvinkoj, ĉar malgraŭ intimaj ligoj kun\nla demokratoj, kiel mi aŭdis, vi ne flatis iliajn petolaĵojn, sed\nlaŭdis la meritojn kaj la prudentan politikon de la aristokrataro.\n\nPROTAGORO\n\nSeninterrompe.\n\nELPINIKO\n\nOni diris al mi, ke dum la batalo apud Tanagro vi estis sur nia\nflanko.\n\nPROTAGORO\n\nMi tiam estis en Atenoj.\n\nELPINIKO\n\nSed vi deziris venkon al ni kaj al la Spartanoj. Mi konjektas, ke\nla malvenko de la demokratoj apud Koronejo plenigis vin per kaŝita\nĝojo kaj la malnobla reiro de l' subaĉetita Plejstonakso -- per\nmalĝojo. Kuraĝe, Protagoro, forblovu de via aristokrata animo ĝian\ndemokratan surtavolaĵon, rompu la falsan honton kaj diru: jes.\n\nPROTAGORO\n\nJes.\n\nELPINIKO\n\nHo, en vi pulsas la nobla sango de l' antaŭuloj.\n\nPROTAGORO\n\nLa ruĝa!\n\nELPINIKO\n\nNun, kiam tute okaze kaj rapide ni komprenis unu la alian, mi\nesperas, ke vi ne rifuzos al ni vian helpon. Ĉar mia frato Cimono\nestis malnoble elsendita Egiptujon, kie li mortis, kaj, kiel mi\nsupozas, li estis mortigita, la partio aristokrata en Atenoj ne havas\nsian gvidanton, kiu egalus kaj venkus Periklon. Tucidido havas nur\nfieron, Kalio nur riĉecon kaj abomenon al vivo publika, la resto --\nestas birdetaro taŭga nur por fari grandan bruon. Vi, Protagoro,\nestas plej glora, leĝisto, perfekta parolisto...\n\nPROTAGORO\n\nJes, mi estas.\n\nELPINIKO\n\nMi esperas, ke nia partio irus kun vi batali.\n\nPROTAGORO\n\nMi ankaŭ pensas tiel kaj krom tio mi vidas, ke oni devas naivulojn\nne malhelpi, ili mem ridindiĝos.\n\nELPINIKO\n\nKian taktikon laŭ via opinio oni devus uzi en tiu ĉi batalo?\n\nPROTAGORO\n\nVi volas, regnanino, ricevi de mi konsilon por vi?\n\nELPINIKO\n\nJes.\n\nPROTAGORO\n\nLaŭ mia opinio vi tute ne devas enmiksi vin en la politikon, sed\nkontentiĝi de la poezio... de Hermipo.\n\nELPINIKO\n\nMin mirigas la subita malĝentileco, al kiu vi sendube alkutimiĝis\nen la societo de Aspazio.\n\nPROTAGORO\n\nMi aŭskultis, regnanino, pacience viajn rimarkojn pri mia sango\nkaj destino, mi donis al vi konsilon, kiun vi postulis de mi; se mi\nestas por vi ne sufiĉe ĝentila, sekve videble vi kutimiĝis al tro\ngrandaj postuloj en la societo -- de Polignoto.\n\nELPINIKO\n\nProtagoro!... en mia domo estas pordo, tra kiu oni povas eliri, sed\nankaŭ esti elĵetita!\n\nPROTAGORO\n\nAŭ sekrete enkondukita -- mi scias ĉi tion, sed mi ne profitos.\n(_Eniras Kalio._)\n\n\nSCENO DEKA\n\nLA SAMAJ kaj KALIO.\n\n\nKALIO (_al Protagoro_)\n\nVi estas... bone... La afero staras tiel...\n\nELPINIKO\n\nMi preĝos por malbonaj homoj.\n\nKALIO\n\nNe hontigu diojn per via bonkoreco. (_Elpiniko foriras al la altaro\nen la aŭlo._) Sidiĝu kaj aŭskultu. Kvincent laboristoj en la\narmilara fabriko ekribelis kontraŭ mia administranto.\n\nPROTAGORO\n\nVerŝajne tiu lasta bonege tedis ilin -- sendube li elŝiradis al ili\nla ungojn.\n\nELPINIKO\n\nNe, eble li malsatigadis ilin iomete, nu... kaj, kiel ordinare, ne\nmalatentis la virinojn.\n\nPROTAGORO\n\nForigu lin.\n\nKALIO\n\nMi ne deziras. De l' tempo, de kiu li havas tiun ĉi okupon, li ne\nprunteprenas, ne diboĉas...\n\nPROTAGORO\n\nKial vin interesas liaj diboĉadoj kaj ŝuldoj?\n\nKALIO\n\nRestu tio ĉi inter ni -- sed estante juna, mi restis ŝulda al lia\npatrino...\n\nPROTAGORO\n\nKaj li estas la viva ŝuldatesto -- mi komprenas.\n\nKALIO\n\nLa sklavojn mi kvietigis mem; sed kun ili laboris liberigitoj kaj\niom da libera balaaĵo. Tiuj lastaj haltigis la laboradon, disrompis\nkelkajn maŝinojn, armis sin en la armilejo kaj foriris; hodiaŭ ili\nalsendis sian rajtigiton kun la postulo pligrandigi la salajron,\nforigi la administranton. Al tiu ĉi alsendito mi difektis la\nregnanan makzelon, por kio la juĝo ordonos al mi lin rekompenci --\nkaj la afero estos finita; sed la senlaboreco, se ĝi longe daŭros,\nkrom la kaŭzitaj perdoj, ne permesos al mi prepari la mendon al la\ntemplimo garantiita en la kontrakto per la puno de dudek talantoj.\nKiel antaŭforigi ĝin?\n\nPROTAGORO\n\nPligrandigi la salajron de la laboristoj.\n\nKALIO\n\nTiun ĉi konsilon ili jam donis al mi -- de vi mi atendas alian, pli\nprudentan.\n\nPROTAGORO\n\nTio estas -- tian, kiu montrus al vi rimedon por rekompenci la\nperdojn, devigi laboristojn labori por la antaŭa salajro kaj instrui\nilin obei ordonojn de l' administranto, kiu delogas iliajn edzinojn\nkaj filinojn?\n\nKALIO\n\nProksimume.\n\nPROTAGORO\n\nKalkulu malavare la valoron de la detruitaj maŝinoj kaj de la\nforŝtelita armilaro, venigu atestantojn, kiuj atestos, ke la\nribelintoj intencis mortigi la tutan fabrikan estraron, skribu\nplendon kaj subaĉetu la juĝantojn. Tiam la laboristoj moliĝos...\n\nKALIO\n\nAranĝu al mi tion ĉi rapide kaj efike -- vi ricevos dek minojn.\n\nPROTAGORO\n\nSe vi demandus min, kiamaniere buĉi homon, mi povus diri al vi, ke\noni devas preni akran tranĉilon, ataki lin nokte, post la mortigo\nlavi la manojn kaj purigi la veston, kvankam mi mem tion ne farus.\nSimile ankaŭ en tiu ĉi okazo mi klarigis al vi nur, kiel oni povas\nbuĉi la malfeliĉajn homojn antaŭ la juĝo, sed mi tion ne faros.\nVi ja ankaŭ povus bone fumaĵi novnaskitojn kaj tamen vi ne okupos\nvin per tio.\n\nKALIO\n\nHo, ho, vi ŝanĝiĝis, frateto, kiel juna cervo -- vi havas\nmultbranĉajn kornojn.\n\nPROTAGORO\n\nTio estas ornamo de edzigitoj, al kiuj mi ankoraŭ ne apartenas.\n\nKALIO\n\nVi tamen forgesis, ke antaŭ kelkaj jaroj vi procesis por mi la\nministojn en mia minejo, post kio ili devis labori dum dek du tagoj,\nnutrante sin per fasko da ajlo kaj peceto da pano dum la tuta tago.\n\nPROTAGORO\n\nMi estis esploranta la vivon kaj tial mi deziris konvinkiĝi, el kiel\nprofunda mizero de l' popolo ŝprucas la fontoj de l' enspezoj de\nKalio.\n\nKALIO\n\nBone. Mi estas jam tiel riĉa, ke mi povas konsideri, ĉu miaj\nenspezoj elfluas el homa maljustaĵo. Ĝis nun sofistoj nomis\nmin patro de malriĉuloj kaj mian fortunon -- patrino, kiu siajn\nlaboristajn infanojn nutras per multmila mamo. Kaj vi diras...\n\nPROTAGORO\n\nAnkaŭ, ke vi estas patro de malriĉuloj, ĉar vi ilin kreas.\n\nKALIO\n\nSekve, laŭ via opinio, mi ne devas puni la laboristojn, sed\npligrandigi ilian salajron -- kaj kion plu?\n\nPROTAGORO\n\nTro gaje estas al vi en la mondo, Kalio, por ke mi povu vin amuzi per\nkalkulado de la devoj, kiujn vi eĉ ne pensas plenumi.\n\nKALIO\n\nMi sincere deziras scii miajn devojn -- ĉar, kiel mi diris, mi\nestas jam por tio sufiĉe riĉa kaj mi povas permesi al mi la\nkonscienckalkulon.\n\nPROTAGORO\n\nKiom kostas al vi en la fabriko pafarko?\n\nKALIO\n\nĈirkaŭ dekkvin drakmoj.\n\nPROTAGORO\n\nKaj kiom vi ricevas por ĝi?\n\nKALIO\n\nDudek.\n\nPROTAGORO\n\nKian rajton vi havas por tiuj kvin drakmoj de la diferenco?\n\nKALIO\n\nLa rajton de la kapitalo por la profitprocento.\n\nPROTAGORO\n\nDe kie vi prenis tiun ĉi kapitalon?\n\nKALIO\n\nTio estas historio longa...\n\nPROTAGORO\n\nMi rakontos ĝin al vi mallonge. Via praavo, forŝtelinte la sekreton\nde Solono, kiu intencis proklami ĝeneralan amnestion por ŝulduloj,\nekspluatis ĝin propraprofite; via avo aĉetis malkare la posedaĵojn\nde l' elpelita Pisistrato; via patro proprigis la monon de Eretrejano\nforkondukita en Persujon; vi elflaris kaj forrabis la trezorojn,\nkiujn enfosis la Persoj -- jen estas la historio de via riĉeco,\nkiu ŝuldas sian ekzistadon al trompo, ŝtelo kaj feliĉa okazo. Ne\npensu, ke mi en ĝi vidas ian escepton -- per tiu ĉi vojo iris al\nriĉeco ĉiuj aliaj gentoj Atenaj. Pripensu nun, ĉu la kapitalo,\nkolektita tiamaniere, havas rajton moralan por plua pligrandiĝo per\noferoj de fremda laboro?\n\nKALIO (_ŝerce_)\n\nNe ĉagreniĝu, mia filo jam bezonos nek perfidi Solonon, nek trompi\nEretrejanon.\n\nPROTAGORO\n\nVia filo faros tion saman, kion vi: li heredos riĉaĵojn post vi,\nkiel vi post la Persoj. Heredo estas ankaŭ trovo.\n\nKALIO (_kiel supre_)\n\nEn maljuna kapo reigi ordon estas malfacile: la havaĵon mi ne\ndisdonos, sed por ke mi vin ne ellasu sen rekompenco por tiel bela\nsofistiko, mi pardonas je via honoro al la laboristoj la perdojn kaj\npligrandigos ilian salajron -- ĝis mi plenumos la mendon por Sparto.\n\nPROTAGORO\n\nPor kio Sparto mendis tiom da armilaro?\n\nKALIO\n\nMi ne scias -- mi eĉ ne demandis Tucididon.\n\nPROTAGORO\n\nĈu li estas ĝia makleristo?\n\nKALIO\n\nOrdinare li aranĝas ĝiajn aferojn en Atenoj.\n\nPROTAGORO\n\nJes... Mi adiaŭas jam vin, Kalio...\n\nKALIO\n\nRestu ĉe mi por la tagmanĝo.\n\nPROTAGORO\n\nMi ne povas, ankoraŭ hodiaŭ mi forveturas en Turiojn...\n\nKALIO\n\nPor kio?\n\nPROTAGORO\n\nPeriklo komisiis al mi skribi por tiu ĉi urbo regularon.\n\nKALIO\n\nNu, tie mi jam ne malfermos fabrikon. Plej singarde kun tiu Periklo,\nĉar li starigos al si tronon kaj sidigos sur ĝi apud si Aspazion.\n(_Dum tiuj ĉi vortoj alproksimiĝas Elpiniko._)\n\nPROTAGORO\n\nĈu ili ne estus belega reĝa paro! (_Li eliras._)\n\nKALIO (_ridante_)\n\nVi aŭdas, kara Elpiniko: vi, kiu valoras kronon, regas nur Kalion\nkaj la senĉasta Aspazio post nelonge regos Atenojn.\n\nELPINIKO\n\nŜi jam regas ilin. Al vi ŝajnas, Kalio, ke vi estas regnano\npotenca, ke neniu egalas vin en riĉeco, ke vi povus propraforte\nstarigi grandan armeon kaj ŝiparon, venki Grekujon, dum vi estas nur\nsenpotenca subulo de l' hetero, kiu, se ŝi deziros, ordonos al vi\nesti ŝia kuiristo.\n\nKALIO\n\nElpiniko, vi ŝercas... (_Eniras Tucidido._)\n\n\nSCENO DEKUNUA\n\nLA SAMAJ kaj TUCIDIDO.\n\n\nTUCIDIDO\n\nAl la filoj de Periklo oni aljuĝis rajtojn regnanajn.\n\nELPINIKO\n\nKe de hodiaŭ la nobeleco atena estu malhonoro por ĉiu honesta homo!\n\nKALIO\n\nĜi ne estas ja ankoraŭ la fino de l' mondo.\n\nELPINIKO\n\nKion vi atendas pli? Ĉu tion, ke Periklo destinu vian haŭton por\nsandaloj por siaj bastardoj?\n\nTUCIDIDO\n\nOni devas agi energie, ĉar li hodiaŭ ĝuas senliman amon de l'\npopolo. En tiu ĉi momento li disvolvas sur la parolejo planon\nde granda magazeno konstruota ĉe la haveno, kiu ĉiujare estos\nplenigota per egipta greno, dividota senpage inter la plej malriĉaj\nregnanoj dum malbona rikolto. Kompreneble fervore akceptas tiun\nĉi projekton malsataj leĝdonantoj, kiuj kolektiĝas amase en la\nkunvenoj popolaj de l' tempo, kiam ili por ĉiu partopreno ricevas\npo unu obolo kaj povas al si aĉeti ajlon. Kia furioza eksplodo de\npasioj estis tie!\n\nELPINIKO\n\nĈu ni devas perei en tiu ĉi eksplodo?\n\nTUCIDIDO\n\nPeriklo faros ĉion, kion li ekintencos; sen helpo ekstera ni lin\nne venkos. Ree ni devas peti helpon de la Spartanoj, kun kiuj mi\nkomencis jam intertraktadon. La tempo estas oportuna, ĉar Periklo\nintencas altiri Atenojn al la helpo por Mileto kontraŭ la insulo\nSamoso.\n\nKALIO\n\nJen vi vidas, mi devas tuj veturi al la fabriko kaj gardi, ke la\narmilaro mendita de la Spartanoj estu preta al la templimo. Restu\nsanaj... (_Forirante_) Kiu elpensis tiun ĉi politikon!...\n\n\nSCENO DEKDUA\n\nELPINIKO kaj TUCIDIDO.\n\n\nTUCIDIDO\n\nApud Koronejo ni konvinkiĝis, ke disbati en polvon ajlajn regnanojn\npor ni ne estas malfacile. La subaĉetebla Plejstonakso estas\nelpelita el Sparto kaj lia posteulo ne havas gluiĝajn manojn. Sekve,\nse niaj sortoj dependas de batalo -- la venko estas certa. Sed ĝi\nsola ne donos al ni firman superecon. Apud Koronejo restis ja de\nla vicoj demokrataj nur kaĉo kaj tamen sur tiu ĉi kaĉo Periklo\nne ĉesis kreski. Tio estas okazo mirinda, ĝis nun nekonata en la\nhistorio, ke la popolo plej klera, sentema al la plej malgranda\nlimigo de siaj rajtoj, elpelanta suspekte siajn bonfarantojn kaj\nheroojn, por ke ili per tro grandaj meritoj ne ektuŝu la egalecon\nrespublikanan -- tiu ĉi popolo subiĝas humile al la volo de homo\nprivata, kiu okupas neniun oficon, kies sola regna indeco estas\nregnaneco Atena kaj sola potenco -- elokventeco. -- Pro tiu kaŭzo ni\nne povas eĉ lin kontraŭstari, forigi de la posteno -- ni povas lin\nnur mortigi.\n\nELPINIKO\n\nSe tian oferon postulas la patrujo...\n\nTUCIDIDO\n\nTro precize vi komprenis miajn vortojn -- mi pensas pri lia mortigo\nmorala. Kaj nur, se tio ne efikus... La dioj ja por celoj altaj\nliberigas homojn de la devo ŝati fremdan vivon.\n\nELPINIKO\n\nJam de longe mi kolektas pruvojn de krimagoj de Periklo. Inter la\naliaj mi posedas skriban ateston de Ksantipo, kulpiganta la patron\npro venenado de la filo; krom tio la sklavo...\n\nTUCIDIDO\n\nNe Elpiniko, tiuj rimedoj estas bonaj nur tiam, kiam estas necese\nfinbati vunditon. Sed Periklo staras ĝis nun ne vundita profunde,\nsed apenaŭ gratetita. En ĉiuj homaj bataloj la plej certa, ĉiam\nmortiga, estas tiu bato, kiu trafas la koron. Periklon oni devas\ntrafi en la koron.\n\nELPINIKO\n\nKiamaniere?\n\nTUCIDIDO\n\nPerei devas tiuj, kiujn li amas. Li amas Fidion, Anaksagoron, kaj\nplej kore, ĝis religia adorado, ĝis idolkulto li amas Aspazion, kiu\nestas vere ĉarma kaj prudenta. Sen ŝi li jam ne povus ekzisti.\n\nELPINIKO\n\nĈu vi ŝin ne trotaksas?\n\nTUCIDIDO\n\nNe Elpiniko, ŝi estas Ateno de l' infero, ŝi estas malbona spirito,\nnaturdotita per genio kaj plej ĉarmaj belecoj de korpo. Ŝi instruas\nal seriozaj filozofoj saĝecon kaj ravas maljunulojn. Plej severa\nviro ne ektuŝus ŝin eĉ per cigna lanugo, se li havus esperon, ke\nŝi ektuŝos lin per la buŝo.\n\nELPINIKO\n\nMalfeliĉe, ŝi jam kisis duonon da ĉiuj viroj en Atenoj kaj nun ŝi\nfeliĉigas la reĝon Persan.\n\nTUCIDIDO\n\nMi dubas, sed tiu ĉi suspekto povas esti por ni tre utila.\n\nELPINIKO\n\nĈu tamen la blindigita popolo kredos la okulvideblajn argumentojn?\n\nTUCIDIDO\n\nVi ne konas la popolon, Elpiniko. Ĝi estas ordinara ĉevalo, kiu\nhumile portas kaj trenas plej grandajn ŝarĝojn, sed ektiklita\nper iu en incitebla loko ĝi piedfrapas kaj mortigas sian mastron,\nkvankam tiu ĉi ĝin nutris kaj ne batis. Kaj tia incitebla loko\nestas ĉe popolo la religio, kiun Periklo kaj Aspazio kun ilia\nsekvantaro senpiigis sufiĉe. La plej ĉefa eraro de nia ĝisnuna\ntaktiko estis -- la starigado de aristokratoj kontraŭ demokratoj, de\nriĉuloj kontraŭ malriĉuloj, de politiko kontraŭ politiko, kiam\nni devis starigi diojn kontraŭ malbonaj homoj, religion -- kontraŭ\nsenpieco. Nur tiamaniere ni liberigos Atenojn de la tiraneco de\nkonspirestroj demokrataj kaj restarigos la tronon, sur kiu eksidos...\n\n\nSCENO DEKTRIA\n\nLA SAMAJ kaj HERMIPO.\n\n\nHERMIPO (_enfalas spiregante_)\n\nTucidido, vi estas kondamnita al elpelo el Atenoj.\n\nTUCIDIDO\n\nPro kio?\n\nHERMIPO\n\nPro la sekretaj interrilatoj kun Sparto.\n\nTUCIDIDO\n\nKiu min kulpigis?\n\nHERMIPO\n\nProtagoro.\n\nTUCIDIDO\n\nKaj li de kie sciis?\n\nELPINIKO\n\nRee la tuta mia konstruaĵo en ruinoj?\n\nTUCIDIDO\n\nMi revenos, sed mi ĵuras, ke ne kun humila saluto.\n\n(_La kurteno falas._)\n\n\n\n\nAKTO KVARA\n\n(En la domo de Periklo.)\n\n\nSCENO UNUA\n\nLEJO, ASPAZIO kaj TEORO.\n\n\nLEJO\n\nMi sciis apenaŭ pri tio, ke Periklo fine disbatis Samosanojn.\n\nASPAZIO\n\nKial do oni tenis vin tiel longe en malliberejo?\n\nLEJO\n\nIli estis konvinkitaj, ke mi estas Aspazio kaj la ŝajnaĵoj fortigis\nilin en tiu ĉi opinio. Ĉar kion signifis tio, ke mi alveturigis\nMileton kaj donis al ĝia konsilantaro la oferitan de Diotimo monon\npor knabinlernejo -- tion saman ja vi povis fari, des pli, ke tio\nestas via naska urbo kaj mi alvenis kun Periklo.\n\nTEORO (_al Aspazio_)\n\nĜis nun ĉirkaŭflugas Atenojn la famo, diskonigata verŝajne de\nElpiniko, ke vi inklinigis Periklon al la milito kun Samoso por\ndefendi Mileton.\n\nASPAZIO\n\nNe estas eble kalkuli, kiom da pinĉskaraboj falis sur min el\nkalumniaj buŝoj. Estas ja homoj, kiuj serioze diras, ke li ĉion\nfaras sub mia inspiro. Vere, kian imagon havas la Atenanoj pri tiu\ngranda homo, supozante, ke mi levas lin supren kvazaŭ infanon, por\nke li estu pli alta ol la aliaj. Estas ja pli facile pardoni la\nnaivecon al la Samosanoj, kiuj tenante vin, kredis, ke ili forŝtelis\nla edzinon al Periklo kaj ke li ŝin ne serĉas.\n\nLEJO\n\nĜis la fino ili kredis ĉi tion. Trompinte la viglecon de nia mara\ngardistaro kaj forkondukinte min el Mileto, ili estis tiel ĝojigitaj\nde tiu ĉi akiro, ke ili dancis antaŭ mi; kaj kiam ree nia eskadro\nalnaĝis Samoson, ili kaŝis min en profunda subteraĵo, en kiu\nmi trasidis du monatojn. De sklavo mi eksciis, ke la urbo estis\nalmilitita, la antaŭa estraro forigita...\n\nASPAZIO\n\nPeriklo promesis malavaran rekompencon al tiu, kiu montros la lokon\nde via estado.\n\nLEJO\n\nTio sendube ankoraŭ pli certigis ilin, ke mi estas Aspazio.\n\nTEORO\n\nMi miras, ke oni vin ne mortigis.\n\nLEJO\n\nEble ili esperis ricevi grandan liberigmonon kaj verŝajne nur, kiam\niu eligis ilin el la eraro, ili enigis min en ŝipon kaj forveturigis\nSirion, por ke mi tie pereu kaj ne rakontu al vi pri mia malliberigo.\nDume -- ili trompiĝis.\n\nASPAZIO\n\nMia malfeliĉulino -- kiel la sorto ĵetadis vin!\n\nLEJO\n\nTamen, kiam mi pripensis, ke vi deziris plenumi la volon de Diotimo,\nke vin povis forporti tiu ventego -- mi estis sincere danka al la\nsorto. Ĉar vere, kio mi estas? Senforta kaneto en torento, kiun pli\nforta ĝia fluo povas elŝiri kaj forporti, kaj en la loko, kie ĝi\nstaris, akvo kunfluos, ne lasinte eĉ postsignon.\n\nASPAZIO\n\nVi ofendas min kaj vin, ĉar mi vin amas kaj vi malatentas vin.\nNebona vi estas.\n\nLEJO\n\nNu, ni ne alverŝu al ni la amon, ĉar koroj niaj estas plenaj de\nĝi. Kion de novaĵo? Periklo honoris la mortintojn per brilega\nparolo, rekomendita al lernantoj por legado en la lernejoj.\n\nASPAZIO\n\nEfektive, li neniam estis pli elokventa. Kiam li malsupreniris\nde la tribuno, kortuŝitaj viroj ĉirkaŭprenis lin kaj virinoj\nkronis per floroj kaj rubandoj kiel venkinton en ludoj olimpiaj. La\npatroj, kiuj perdis en tiu milito siajn filojn, tiel varmege de li\ngloritajn, ĵetis sin sur lian kolon, ploregante kaj iliaj larmoj\nbrilis per radioj de ĝojo. La komuna entuziasmo el plej malĝojaj\nkoroj forŝiris la funebron. En lia ĉeesto niaj malamikoj havis\napenaŭ kuraĝon silenti.\n\nLEJO\n\nTio estas bona. Kaj Elpiniko? -- Ĉu ŝi subfosas vin ankoraŭ ĝis\nnun?\n\nASPAZIO\n\nŜi svenis en ĉirkaŭpreno de Hermipo, kiu skribis ian komedion\nkontraŭ mi kaj volis prezenti ĝin sur la scenejo, sed oni rifuzis\nal li. Ha! mi forgesis pri ia interesa okazintaĵo: nia administranto\naĉetis en la foiro junan sklavinon, kiu, kiel poste klariĝis, estas\nknabina filino de Elpiniko.\n\nLEJO\n\nKaj de kiu?\n\nASPAZIO\n\nPolignoto neas la patrecon, sed jesigas la patrinecon. La maljuna\nsklavino, kiu nun servas Teoron kaj iam servis Cimonon, diras\ncertige, ke li kun la fratino Elpiniko estas gepatroj de tiu ĉi\nknabino -- sed tio ŝajnas al mi jam tro neinda por lia karaktero.\n\nTEORO\n\nKaj gusto.\n\nLEJO\n\nHa! miaj karaj, kiu penetris la misteron, kio ne estas versimila kaj\ninda por tiu mondo de puraj diroj kaj malpuraj agoj!\n\nASPAZIO\n\nKiel revenĝo por tio, ke Elpiniko malnobligas la filon de Periklo,\nmi feliĉigos ŝian filinon: mi sendis ŝin al la patrino por postuli\nde ŝi almenaŭ la parton de ŝia regnaneco, ĉar alie ni zorgos pri\nĉi tio.\n\nLEJO\n\nSed tiu furiulino freneziĝos de furio. Ŝi sendube estas dispremita,\nse vi permesas al vi tiel dolorige ŝin inciti.\n\nASPAZIO\n\nSendube. Periklo regas en Atenoj ĉiopove, kiel nur genio povas\nregi. La popolo respektas kaj adoras lin, ĝi estras sin mem,\nĝuante ĉiujn bonaĵojn de la firma paco. Atenoj estas jam ne la\nplej altkreska branĉo de Grekujo -- sed ĝia ĉefa trunko, el kiu\nkreskas plej sanaj branĉoj, ĝi estas centro de l' politika vivo,\nplej ĉefa sanktejo de l' scienco kaj arto. La diino de l' saĝeco,\nskulptita de Fidio, videbla el malproksimo, brilanta per oro,\nmarmoro, elefantosto, havas rajton rigardi fiere el Panteono, ĉar\nŝi estas simbolo de l' grandeco de la plej glora inter ĉiuj urboj,\nkiuj iam ajn ekzistis sur la terbrusto.\n\nLEJO\n\nĈu la areopago, la arĥontoj, ĉu diversaj aristokrataj putretaĵoj\nmortas trankvile en publikaj ruinaĵoj kaj ne intencas repreni sian\nantaŭan potencon?\n\nASPAZIO\n\nNe, ligitaj ili reviĝas per la rememoroj pri la estinteco, sed la\nestantecon ili cedis al ni.\n\nTEORO\n\nTamen Tucidido, ilia estro, revenis el la ekzilejo.\n\nASPAZIO\n\nTiu bruema tabano kun sia mallonga pikilo por ni ne povas esti\ndanĝera. Tia vekilo estas eĉ utila por la energio de demokratoj,\npor ke ĝi ne ekdormu.\n\nLEJO\n\nKien rapidis tiel Periklo, ke li min apenaŭ salutis traflugante.\n\nASPAZIO\n\nAl Anaksagoro, kies la plej amata filo estas malsana kaj kiu en\nmalespero perdas momente la konscion.\n\nLEJO\n\nLi, indiferenta filozofo kun glaciigitaj sentoj...\n\nASPAZIO\n\nLa doloro disŝiris al li la tutan filozofion.\n\nLEJO\n\nĈu Eŭripido priploras ankoraŭ Diotimon?\n\nASPAZIO\n\nLi edziĝis kaj ree eksedziĝis, ĉar lin perfidis kaj la dua edzino.\n\nLEJO\n\nHa, ha, ha. (_Eniras Periklo, enkondukante Anaksagoron._)\n\n\nSCENO DUA\n\nLA SAMAJ, PERIKLO kaj ANAKSAGORO.\n\n\nASPAZIO\n\nKiel li fartas?\n\nPERIKLO\n\nSidiĝu Anaksagoro. (_Al Aspazio._) Li mortis.\n\nANAKSAGORO (_eksaltinte de la seĝo_)\n\nLi mortis? Li jam ne vivas kaj neniam vivos? La ligiloj de l' mondo\nkrevas, ĝiaj muroj krakas, falas sur min la firmamento ĉiela!... Ke\nĝi dispremu plej rapide mian bruston! Terure!\n\nPERIKLO (_sidigante lin_)\n\nKvietiĝu, amiko.\n\nANAKSAGORO\n\nSe min volus ĉirkaŭpreni la kvieto de tombo, se la tero min\nkomencus ensorbi...\n\nPERIKLO (_al Aspazio_)\n\nMi ne supozis, ke la morto de tiu infano tiel dispremos lin. Li volis\nsin mortigi. Kvietigu lian doloron, kiel vi povos; mi devas rapidi en\nla juĝejon, ĉar oni komencis kontraŭ li proceson kriminalan kaj\nalsendis alvokon aperi tuj. Teoro, Lejo iru al lia malsana edzino kaj\nhelpu ŝin en la enterigo de l' korpo. Sofoklo kaj Fidio jam estas\ntie. (_Li eliras kun Lejo kaj Teoro._)\n\n\nSCENO TRIA\n\nASPAZIO kaj ANAKSAGORO.\n\n\nASPAZIO (_proksimiĝante al Anaksagoro_)\n\nAnaksagoro paciĝu kun la nepreco.\n\nANAKSAGORO\n\nAl kiu kaj al kio estis bezona tiu nepreco? Neniu prudenta kaj\nsentanta estaĵo plenumus tian krimon; nur la senanima naturo povis\nesti tiel kruela. Se ĝi havus konscion pri sia ago, ĝi haltigus\nterurigita la tutan movon, estingus la lumojn sur arkaĵo ĉiela kaj\nkovrus sian monstran vizaĝon per la morttuko de eterna nokto. Kio\nĝi estas? Min ĉirkaŭas senmezura mallumo, kaj en ĝi lumas... li!\n\nASPAZIO\n\nKara majstro, fortigu vin iomete per la propra filozofio. Vi ja mem\ninstruis, ke ni estas nur ŝanĝemaj formoj de la esto, malaperemaj\nondoj sur la oceano de materioj.\n\nANAKSAGORO\n\nForŝiru de mi tiun malplenan kranion, el kiu forflugis la saĝeco\nkaj frakasu ĝin kiel malnovan paton, en kiu nenio jam rostiĝos.\nJes, mi malgrandiĝis, kuntiriĝis, restis de mi apenaŭ tiom, kiom\nestas necesa por enteni la doloron. Kaj tamen ŝajnas al mi, ke tiu\ndoloro plenigas la tulan spacon. Ordinare homo ekscias aŭ ekmemoras\npri iu ajn sia organo nur tiam, kiam ĝi ekdoloras. Kaj mi sentas\nnur nun, ke mi havis tro grandan koron. En tiu koro malfermiĝis\nsenfunda abismo, en kiu la tutmondo malaperas tiel, kiel hajlero en\nprofundegaĵo de vulkano. Sur rando de kratero staras pala spirito\nde mia filo. Sekve, ne mi, sed la flamoj de enteriga ŝtiparo\nĉirkaŭprenos kaj kisos lian karan korpeton? (_Li ekstaras, volante\nforiri._) Mi ne permesos!\n\nASPAZIO (_haltigante lin_)\n\nEstu almenaŭ viro, se vi ne povas jam esti filozofo.\n\nANAKSAGORO\n\nPardonu min...\n\nASPAZIO\n\nVi mem estas malbona via lernanto. En la unua pli dolora provo\ndisŝiriĝis via scienco kiel aranea reto. Kial do vi kovris per ĝi\nla mensojn al la aliaj kaj al vi mem?\n\nANAKSAGORO\n\nEn la juneco mi ne disdonadis pecetojn da mia koro al koketulinoj:\nforigita de l' mondo mi ŝparis grandan provizon da sentoj, kies\nparteton forprenis la edzino kaj el la resto konstruiĝis granda\namo por tiu infano. Mi pli facile imagis al mi mian estadon sen unu\nmezuro, ol sen li. Mi almozus sur vojoj, dum varmegoj kaj frostoj,\nmi ne kovrus la piedojn kaj la vizaĝon eĉ per folieto krataga, dum\nventego mi ne rifuĝus eĉ sub kampan papavon -- se li nur povus\nvivi. Li mortis. Neniu tie -- super la steloj -- aŭskultas homajn\ndezirojn, ĉar alie neniu rifuzus mian peton.\n\nASPAZIO\n\nLa voĉo de homaj deziroj estas la plej mallaŭta inter ĉiuj, kiuj\nsonas en la naturo, ĉar ĝi alflugas apenaŭ ĝis la oreloj de\nproksime starantaj amikoj. Ekster ili ĝi silentiĝas aŭ resonas\nne pli laŭte ol la bruo de cedraj pingloj. Nek la unua kaj nek la\nlasta vi estas neaŭskultita; miloj da malfeliĉuloj trairas la\nvivon, kiu sekigas al ili la salivon kaj domaĝas guteton da pluvo\npor la sekiĝinta buŝo. Leviĝu majstro, montru, ke la tondro,\nkiu disŝiris vian koron, ne frakasis al vi la kapon. Ĉu vi estus\nkapabla genufleksiĝi kaj klini la frunton antaŭ ĝia abomena\npotenco? Ne, Anaksagoro, por tiu humiliĝo vi estas tro granda. La\nneelpetebla nepreco mortigis vian filon, sed per tuta sia potenco\nĝi ne efikos, ke vi ĝin ne esploru, ne nomu blinda, kruela kaj\nsenprudenta.\n\nANAKSAGORO\n\nEfektive, mi devas reĵeti tiun ŝtonegon, kiu falis sur min. Li\nkonsilus al mi tion saman. Hodiaŭ ankoraŭ li demandis min: ĉu\nvi finis jam vian verkon pri la naturo? Pro kio oni vin alvokas\nal la juĝejo, ĉu pro tio, ke vi pensis? Kisu min -- li diris --\nkaj etendis siajn malgrasajn manojn. Konstante rigardas min tiuj\nlarĝigitaj pupiloj... Eble ilin ne kovris ankoraŭ la palpebroj?\nEble li ne mortis? Fileto mia! (_Li ploras._)\n\nASPAZIO (_kortuŝita_)\n\nPloru!... (_Eniras Periklo kun Fidio._)\n\n\nSCENO KVARA\n\nLA SAMAJ, PERIKLO kaj FIDIO.\n\n\nPERIKLO\n\nKara amiko...\n\nANAKSAGORO\n\nLi vivas?!\n\nPERIKLO\n\nVi devas elporti la duan teruran ekbaton: Tucidido kulpigis vin pro\npublika insulto de la religio kaj sendia komentariado de mitoj kaj,\nkiel pruvo, li almetis vian skribaĵon. Pro tia kaŭzo la juĝejo\nkomisiis tuj aresti vin kaj apenaŭ, dank' al mia peto, ĝi haltigis\nla plenumon de la ordono ĝis la fino de la enterigo de via filo.\n\nASPAZIO\n\nSekve, la fortranĉita kapo de Meduzo rekreskas? Sekve la interbatalo\nne estas finita kaj la mortintoj en ĝi reviviĝas?\n\nFIDIO\n\nĜi estas la lastaj ektremoj antaŭ la morto.\n\nANAKSAGORO (_al Periklo trankvile_)\n\nKonduku min en malliberejon.\n\nPERIKLO\n\nVi povus ja neniam eliri el ĝi.\n\nANAKSAGORO\n\nPor kio?\n\nPERIKLO (_severe_)\n\nAnaksagoro ne mortigu vin mem, ĉar ne por tio ni portis tiom da\njaroj standardon de progreso, por ke vi propravole trapiku vin per\nĝia akra pinto, kiam vi povas ankoraŭ ĝin teni glore.\n\nANAKSAGORO\n\nKion mi devas fari?\n\nPERIKLO\n\nSenprokraste forlasi Atenojn kaj malproksime de ili atendi la\naljuĝon. En la haveno staras komerca ŝipo, kiu hodiaŭ fornaĝas al\nMizio -- tie Fidio konfidos vin al lia konata piloto.\n\nASPAZIO\n\nPri ĉio, kion vi lasas, ne ĉagreniĝu. La edzinon ni sendos tuj\npost vi.\n\nANAKSAGORO\n\nKaj ĉu vi donos al ŝi la urnon kun la cindro de mia filo?\n\nPERIKLO\n\nBone.\n\nANAKSAGORO\n\nĜi anstataŭos por mi la teron de l' patrujo. Ne, Fidio, forĵetu el\nAtenoj la trabrulintan skorion kaj vi, Periklo, sciigu min, ke ili,\nliberiĝinte de mi, estas feliĉaj.\n\nASPAZIO (_donante al li saketon kun mono_)\n\nPrenu kiel de filino. Vi estis ja por mi patro jam tiam, kiam la\nAtenanoj forviŝis de si malrespekte mian ombron kaj ne volis spiri\nper la sama kun mi aero. Amu min tiel ĉiam. (_Ŝi kisas lian\nkapon._)\n\nPERIKLO (_ĉirkaŭprenante Anaksagoron_)\n\nAmiko... la sorto ne forŝovas vin de mi, sed forŝiras.\n\nANAKSAGORO (_al Fidio_)\n\nNi iru do... Neniam mi revidos la filon, neniam mi revidos vin. Kiun\nnun rigardos miaj lacigitaj kaj forploritaj okuloj....\n\nFIDIO\n\nMalfeliĉa Prometeo, la dio ree venĝas pro la forŝtelita de li\nfajro de l' saĝeco. (_Li eliras kun Anaksagoro._)\n\n\nSCENO KVINA\n\nASPAZIO kaj PERIKLO, poste TRAKSO.\n\n\nASPAZIO\n\nPeriklo kara, vi antaŭsentas ion malbonan aŭ kaŝas ĝin de mi.\nKial vi ordonis al Anaksagoro forkuri el Grekujo?\n\nPERIKLO\n\nAlie li estus malliberigita kaj eble kondamnita al morto.\n\nASPAZIO\n\nĈu Anaksagoro povus esti malliberigita kaj kondamnita al morto\nen Alenoj, kie regas Periklo! Kion signifas ĉi tio, mia kara?\nĈu tiu popolo, kiu estas lin juĝonta, vin subite ĉesus obei?\nSuprenrampante la altecon, kiun vi atingis, vi enkondukadis gravajn\nleĝojn, detruadis jarlongajn regularojn, iniciatis militojn -- kaj\nhodiaŭ, ekstarinte sur la pinto de gloro kaj influo vi ne estus\nkapabla defendi la amikon? Mi ne povas ĉi tion kompreni.\n\nPERIKLO\n\nOni lin kulpigis pro insultado de la religio, pro neado de dioj...\n\nASPAZIO\n\nSekve?\n\nPERIKLO\n\nSe oni min iam ajn kulpigos pro tio, mi ne povos min senkulpigi eĉ\nantaŭ tiuj, kiujn mi feliĉigis, sed mi tuj forlasus la landon. El\nmortaj senformaj buloj de marmoro Fidio ĉizas statuojn, sur kiuj li\nskulptas ĉiujn signojn de beleco; sed ĉiu lia ĉefverko puŝita de\nfremda mano renversiĝos kaj mortigos sian kreinton malgraŭ tio, ke\nĝi ŝuldas al li sian eston. Simile agas ofte kun siaj defendantoj\npopolo. Oni povas kun ĝi transturni la teron, kondiĉe, ke ĝi ne\nekvidu, ke per tio oni difektas ĝian ĉielon; oni povas ĝin levi\nkontraŭ homoj, kondiĉe, ke ĝi ne rimarku en tio ofendon de dioj;\nĝi elverŝos sian sangon por plej noblaj ideoj, sed ne ektuŝos\nplej sensencan superstiĉon religian. En la politikaj kaj sociaj\nopinioj dum la lastaj jaroj dispecetiĝis ankaŭ multego da antikvaj\nkredoj, la bankroto de la aristokrataro difektis iomete la mitologian\nkomercon, kies spekulaciantoj sendube komencis klarigi al la popolo,\nkien ĝi atingis kaj kiu direktas ĝin al senpieco. Kun tiu kolero de\nl' popolo oni ne devas ŝerci, mi esperas tamen, ke Anaksagoro estos\nnur unu sola propeka kapro.\n\nASPAZIO\n\nKaj li povus tion eviti, se vi, edukinte la popolon politike, edukus\nĝin samtempe spirite. Ĝi ekposedis rajtojn, akiris bonstaton,\nsed restis malklera, nekapabla vin sufiĉe kompreni, ĉiam ema\nkontraŭstari siajn proprajn majstrojn kaj bonfarantojn.\n\nPERIKLO\n\nEĉ por unu momento Atenanoj ne donis en miajn manojn la regadon,\nkiu ebligus al mi rapidigi la progreson. Mi agis ekskluzive per la\nforto de konsiloj kaj penoj, ne kiel arĥonto, ne kiel membro de l'\nareopago, ne kiel altrangulo de la regno, sed kiel ĝia unua regnano.\nŜajnis al mi, ke mi faris ĉion, kion povas nur plenumi la forto\nde privata homo. Dume, en la fino de mia vivo, kiam mi komencis jam\nrevi pri la dankeco de la samlandanoj kaj ne pri novaj meritoj,\nvi riproĉas al mi malkapablecon, vi, al kiu mi konfesadis miajn\nintencojn, kun kiu mi kune laboris, vi, mia kara edzino.\n\nASPAZIO\n\nPeriklo! Eble nur la disiĝo kun la amiko agordis vin tiel maljuste\nkontraŭ mi. Ĉu mi kuraĝus riproĉi malkapablecon al vi, kiu\ntransformis la duonon de Grekujo kaj kiu donis alian direkton al ĝia\nhistorio. Ŝtoniĝu antaŭe al mi la lango! Sed ĉar mi estis via\nkunlaborantino, mi havas almenaŭ rajton montri al vi la mankojn de\nnia laboro. Jes, kara edzo, estas necese klerigi la popolon, ĉar,\nĉio, kion vi konstruis sur tiu ĉi kruda maso, ne estos daŭra.\n\nPERIKLO\n\nĜi estas granda tasko, kaj mi penus ĝin solvi, se mi havus vian\naĝon. Bedaŭrinde, mi staras je dudek jaroj pli malproksime ol vi\nkaj sentas jam en la brusto malvarmon de maljuneco.\n\nASPAZIO\n\nVi estas nur per longa batalado kaj laborado lacigita. Se iom post\niom vi ripozos kaj okupos vin per la afero de senpagaj popolaj\nlernejoj...\n\nPERIKLO\n\nSe tiu ĉi devo apartenas al mi...\n\nASPAZIO\n\nMi aldonus ankoraŭ la alian.\n\nPERIKLO\n\nKian?\n\nASPAZIO\n\nVi devas peni forpeli el Atenoj ĉiujn aristokratojn, kiuj konspiras\nkontraŭ la demokrataro.\n\nPERIKLO\n\nSe mi eĉ povus fari ĉi tion, mi ŝanceliĝus.\n\nASPAZIO\n\nKaj mi -- ne. Deŝirado de folioj aŭ fortranĉado de trunketoj ne\nekstermos lolon -- oni devas ĝin elŝiri el la tero ĝis la plej\nmalgrandaj radiketoj. Inter ni kaj la oligarĥio ekzistas ne sole\ndiferenco de konvinkoj sed ankaŭ diferenco de rimedoj. Ni batalas\nnoble, niaj kontraŭuloj malŝatas nenian malnoblecon. Tiun ĉi lolon\nvi nepre devas ekstermi el Atenoj. Vi iris tiel malproksime, ke la\nreston de l' vojo vi trairos facile. Kaj nur sur ĝia fino staras via\ncelo. (_Eniras Trakso._)\n\nTRAKSO\n\nElpiniko lasis la sklavinon ĉe si kaj diris, ke interŝanĝe ŝi\naĉetos kelkajn viajn filinojn kaj alsendos ilin.\n\nPERIKLO (_severe al Trakso_)\n\nĈu ci ne scias ankoraŭ, kiel al ci estas permesate paroli kun cia\nsinjorino!\n\nASPAZIO\n\nMi ja klare komisiis al ci rekonduki la sklavinon.\n\nTRAKSO\n\nKion mi povis fari, se la servistoj de Elpiniko tuj forkaŝis ŝin.\n\nPERIKLO\n\nEl ciaj okuloj trarigardas mensogo. Memoru, se mi ekscios, ke\nci helpis la retenon de tiu ĉi knabino, mi ordonos ŝian nomon\nelbruligi sur cia frunto. For! (_Post la foriro de Trakso._) Kelkajn\nfojojn oni jam avertis min, ke li estas fripono.\n\nASPAZIO\n\nMi volis savi la malfeliĉulinon kaj eble mi ŝin pereigis. Sed ne,\nŝi estas ja sklavino de Teoro, kiu havas rajton ŝin repostuli.\n(_Eniras Eŭripido._)\n\n\nSCENO SESA\n\nLA SAMAJ kaj EŬRIPIDO.\n\n\nEŬRIPIDO\n\nĈu Anaksagoro estas en arestejo?\n\nPERIKLO\n\nNe.\n\nEŬRIPIDO\n\nOni diris al mi, ke ne estas permesite al li eĉ enterigi la filon.\nVia rifuĝejo estas fermita kaj ĝiaj edukatinoj trairos al la\npropraĵoj de la regno.\n\nASPAZIO\n\nKiu administris tiel?\n\nEŬRIPIDO\n\nArĥonto. Mi mem vidis, kiel li forsendis ilin kun gardantoj en la\njuĝejon.\n\nPERIKLO\n\nHola! Periklo vivas ankoraŭ! (_Eliras._)\n\n\nSCENO SEPA\n\nASPAZIO kaj EŬRIPIDO.\n\n\nASPAZIO\n\nKio do fariĝis?\n\nEŬRIPIDO\n\nLa tutaj Atenoj rigidiĝis en tomba silento, kiun trakuras nur\nsubpremataj murmuretoj de malĝojo aŭ kolero.\n\nASPAZIO\n\nĈu kaŭze la proceson de Anaksagoro?\n\nEŬRIPIDO\n\nInter aroj de la regnanoj, disĵetitaj en la urbo, kuras\nduonvortetoj, antaŭsciigantaj pli grandan ventegon.\n\nASPAZIO\n\nPeriklo ĝin dispelos.\n\nEŬRIPIDO\n\nKie estas Anaksagoro?\n\nASPAZIO\n\nEn sendanĝero. Li forkuras Afrikon.\n\nEŬRIPIDO\n\nDankon al vi. De unu horo mi la unuan fojon ekspiris pli libero.\nHomoj elfalis el mia koro, ne multaj restis en ĝi kaj antaŭ ĉiuj\nli -- mia estiminda instruisto. Atenoj jam trosatigis min per enuo\nkaj abomeno, mi ne povas kun ili ŝimi kaj putri. Ĝis nun mi\nkontraŭstaris la intencon ilin forlasi, hodiaŭ la persekutado de\nAnaksagoro forigas min el tiu ĉi urbo. Mi forveturos kaj haltos nur\ntie, kie estos pli bone aŭ almenaŭ alie.\n\nASPAZIO\n\nLeviĝu do ni ĉiuj kvazaŭ aro da koturnoj kaj forflugu en landojn\npli varmajn. Ne, Eŭripido, tio estus tro birda.\n\nEŬRIPIDO\n\nEnkreski oni povas nur en la teron, varmigitan de suno de amo, sed\nne malvarmigatan de frostoj de perfido. Min ekamis nenia estaĵo kaj\nĉiuj perfidis.\n\nASPAZIO\n\nKaj Diotimo? Ŝi eĉ ne promesis al vi, ke ŝi vivos.\n\nEŬRIPIDO\n\nSed ŝi jam ne ekzistas kaj mi ree estas solulo. Neniam diru, ke\nEŭripido estas malforta, kaprica, timema kaj Periklo forta, kuraĝa\nkaj persistema, ĉar Eŭripido ne havis apud si tian virinon, kian\nPeriklo havas en vi. Homo nur tiam batalas, kuraĝe sur la kampo\npublika, kiam hejme sentema koro rekompencas al li ĉiun perdon de\nfortoj. Se min amus Aspazio... mi nur demandus ĉiam, kio estas en la\nmondo por akiri kaj mi akirus.\n\nASPAZIO\n\nMalsukcesoj vin tre disbatis: forveturu do kaj revenu hardita. Via\ngranda spirito ne devas krevi sub ekbatoj de l' vivo.\n\nEŬRIPIDO\n\nRestu sana Aspazio, sola virino, kiun mi ne malbenis. (_Eniras\nProtagoro._)\n\n\nSCENO OKA\n\nLA SAMAJ kaj PROTAGORO.\n\n\nPROTAGORO\n\nMi ne trovas ĉe vi Fidion?\n\nASPAZIO\n\nNe.\n\nPROTAGORO\n\nKie mi povas lin trovi?\n\nASPAZIO\n\nLi baldaŭ alvenos ĉi tien.\n\nPROTAGORO\n\nDe kie?\n\nASPAZIO\n\nLi mem diros al vi.\n\nPROTAGORO (_kun akcentado_)\n\nKaj tamen vi devas ĝin klarigi al mi -- kaj kiel eble plej baldaŭ.\n\nASPAZIO\n\nĈu io minacas al li?\n\nPROTAGORO\n\nKie li estas?\n\nASPAZIO\n\nLi forkondukis Anaksagoron al la haveno.\n\nPROTAGORO\n\nMi dankas. (_Li foriras._)\n\nASPAZIO (_haltigante lin_)\n\nProtagoro, kial vi serĉas lin?\n\nPROTAGORO\n\nLia statuo de l' diino Ateno ekŝanceliĝis sur Partenono.\n\nASPAZIO\n\nMensogo!\n\nPROTAGORO\n\nMi havas pli da tempo por perdi ol li, mi restos do unu momenton\npor vin kvietigi. Sed vi, Eŭripido, kuru al la haveno, kaj, se vi\nrenkontos Fidion, konsilu al li eksidi unuan forirantan ŝipon, ĉar\nli estas kulpigita.\n\nASPAZIO\n\nKulpigita? Pro kio?\n\nEŬRIPIDO\n\nMi iras. (_Li eliras._)\n\nPROTAGORO (_kiu murmuretis kelkajn vortojn al Eŭripido_)\n\nPro tio, ke li malbone starigis la statuon.\n\nASPAZIO\n\nKaj pro tio li devas forkuri? Ne trompu min per malveraĵoj. Vi ne\namis Fidion, sekve, se vi lin avertas, sendube minacas al li grandega\ndanĝero.\n\nPROTAGORO\n\nĈu azeno, tirante veturilon kun peĉo haltos antaŭ saĝulo\ntrapasanta ĝian vojon? Ne, ĝi renversos lin kaj trairos. Oni devas\nesti singarda. Kontraŭ danĝeroj ne baros nin fera krado sed junka\ndigeto. Kankro perdiĝinta sur granda, ofte traveturata vojo ne\nestas malpli certa pri sia vivo, ol plej glora homo gardata de ĉiuj\nleĝoj. Sekve kaj Fidio...\n\nASPAZIO\n\nSufiĉe. Tro longe vi pretigas min al la sciigo, kiu devas esti\nmonstra, se vi tiel malrapide senvualigas ĝin. Mi preferas ekaŭdi\nĝin per unu fojo. (_Ŝi vestiĝas por foriri._)\n\nPROTAGORO\n\nKien vi iras? Atendu, -- mi diros al vi. (_Post momento de\nŝanceliĝo._) Fidion mi iam ne amis, hodiaŭ mi deziras nur savi\nlin. (_Eniras Periklo._)\n\n\nSCENO NAŬA\n\nLA SAMAJ kaj PERIKLO.\n\n\nASPAZIO\n\nVi aŭdis? Fidio estas kulpigata!\n\nPERIKLO\n\nĈu mi aŭdis? Ŝajnas al mi, ke subite alflugis vento, forkaptis\neĥon de tiu kalumniaĵo kaj portas ĝin tra la tuta tero. Mi\nrigardis sunon, ĉu ĝi ne fermos sian okulon kaj faligos larmojn,\nvidante maljustaĵojn kontraŭ la granda homo. Sendube ĝi ne\nrimarkis ĉi tion. Kiamaniere en malgranda Grekujo povas enlokiĝi\ntiom da malindaj homoj kaj en iliaj mallarĝaj brustoj tiom da\nmalnoblaĵo.\n\nASPAZIO\n\nPeriklo, mi ankoraŭ nenion scias.\n\nPERIKLO\n\nMenono, lernanto de Fidio, subaĉetita de la aristokratoj, kulpigis\nlin pro la ŝtelo de parto da oro el la statuo de Ateno kaj pro\ntio, ke li skulptis mian kaj sian vizaĝon sur ŝia ŝildo. Ree\nofendo de la religio punata per malliberigo aŭ morto.\n\nASPAZIO\n\nLa piaj mortigistoj volas nin buĉi por sanktaj tranĉiloj. Oni povas\ndo pruvi la senkulpecon de Fidio.\n\nPERIKLO\n\nKiel? Oni devus depreni la tutan oron de la statuo kaj pesi ĝin;\ntion permesos nek la superstiĉa popolo, nek la malamika por ni\nestraro. Sur la bareliefo de la ŝildo de Ateno estas facile trovi\ninter multaj figuroj la similecon al mia kaj lia vizaĝo. La aljuĝo\ntiamaniere apogos sin ekskluzive sur la atestado de Menono; oni\nordonis jam malliberigi Fidion.\n\nASPAZIO\n\nNe. Vi tion ne permesos!\n\nPERIKLO\n\nĈar mi povus la kaptistojn konduki sur liajn postsignojn, mi sendis\nSokraton al la haveno por averti Fidion.\n\nPROTAGORO\n\nĈi tien kuris ankaŭ Eŭripido.\n\nPERIKLO\n\nMalgraŭ tio mi ne estas sufiĉe certa. Kuru kaj vi, Protagoro, plej\nmalmulte vi elvokos da suspekto kaj plej sprite vi konsilos.\n\nPROTAGORO\n\nĈu ne estas tro malfrue? (_Li eliras._)\n\n\nSCENO DEKA\n\nPERIKLO kaj ASPAZIO.\n\n\nASPAZIO\n\nSe ne ĉiuj tri, unu devas lin renkonti.\n\nPERIKLO\n\nIa malbeno vagigus iliajn paŝojn, se ili lin ne trovus.\n\nASPAZIO\n\nMi ne supozas.\n\nPERIKLO\n\nEble Fidio por forigi danĝeron de Anaksagoro elektis flankan vojon.\n\nASPAZIO\n\nEble li restis kun li.\n\nPERIKLO\n\nTio estus la plej bone, ĉar li tuj fornaĝus.\n\nASPAZIO\n\nHa! Kial iliaj piedoj ne trakuras tiel rapide la spacon kiel mia\npenso!\n\nPERIKLO\n\nIli revenigos lin sendube.\n\nASPAZIO\n\nSe la nokto volus plirapidiĝi kaj forkaŝi Fidion, blindigante liajn\npersekutantojn! Malfeliĉe! ĝi ne etendis ankoraŭ siajn unuajn\nombrojn. Periklo, li ne forkuros!\n\nPERIKLO\n\nKial?\n\nASPAZIO\n\nMiaj nervoj tremas pro timo, kvazaŭ kordoj ŝirataj: ili\nantaŭsentas malfeliĉon.\n\nPERIKLO\n\nVi estas ekscitita. Regu vin mem, mia kara; vi vidos: hodiaŭa tago\nfiniĝos bone kaj morgaŭ ni komencos la venĝon.\n\nASPAZIO\n\nMi kredas, ke vi venĝos pro niaj amikoj. Tiu ĉi espero kvietigas\nmian ĉagrenon.\n\nPERIKLO\n\nMi ordonus ĉarpenti el mi trabon por ponto, se mi ne sukcesus puni\nla aristokratojn pro tiu ĉi duobla malnoblaĵo. Ke ili min frakasu,\n-- ĉar alie mi ilin forbalaos!\n\nASPAZIO\n\nKia terura estas turmento atendi en malkvieto! Mi estas preskaŭ\ncerta, ke Fidio saviĝos, kaj tamen min penetras la sento de\nektimigita ĉamo, kiu aŭdas la fajfadon de traflugantaj apud ĝi\nsagoj. (_Eniras Fidio._)\n\n\nSCENO DEKUNUA\n\nLA SAMAJ kaj FIDIO, poste TRAKSO.\n\n\nASPAZIO\n\nFidio?! Forkuru!\n\nPERIKLO\n\nDe kie tiel rapide? Vi ne renkontis Sokraton, Eŭripidon, Protagoron?\n\nFIDIO\n\nNe, sed mi renkontis la amindan knabon Alcibiadon, kiu nin veturigis\nal la haveno, kaj, kiam mi estis lokinta Anaksagoron sur la ŝipon li\nreveturigis min ĉi tien.\n\nPERIKLO\n\nVi ne povas jam aperi en la urbo, vi estas kulpigita, persekutata, vi\ndevas kaŝi vin en nia domo.\n\nTRAKSO (_eniras_)\n\nAlvenis la juĝeja gardantaro kaj petas, ke eliru al ĝi la regnano\nFidio.\n\nPERIKLO\n\nKiu diris al ĝi, ke li estas ĉi tie? Ci, lupido!\n\nTRAKSO\n\nNe mi. (_Li foriras._)\n\nASPAZIO (_al si_)\n\nIli jam havas lin en siaj ungegoj kaj ne ellasos.\n\nFIDIO\n\nKiu min kulpigis?\n\nPERIKLO\n\nMenono, pro la proprigo de parto da oro el la statuo de Ateno kaj pro\nla elĉizo de niaj vizaĝoj sur ŝia ŝildo.\n\nFIDIO\n\nMenono -- mia lernanto! Mi -- ŝtelisto? Mi prirabis mian propran\nverkon? Periklo, mi petegas vin en la nomo de nia longa amikeco,\nprenu martelon, supreniru Partenonon, disbatu la diinon, kolektu\nla oron kaj ĵetu al la kalumniuloj, ke ili pesu ĝin kaj vidu, ĉu\nmankas en ĝi eĉ unu ero. Ateno, ĉu mi kreis vin por mia malhonoro!\n\nPERIKLO\n\nMi iros kun vi, eble oni permesos al vi senkulpiĝi en libereco sub\ngarantio aŭ kaŭcio.\n\nASPAZIO (_etendante la manon al Fidio_)\n\nKaj tuj revenu al ni.\n\nFIDIO\n\nAspazio, vi aŭdas, mi -- ŝtelisto! (_Li eliras kun Periklo._)\n\n\nSCENO DEKDUA\n\nASPAZIO sola, poste SOKRATO.\n\n\nSOKRATO (_proksimiĝante al la enpensiĝinta Aspazio_)\n\nMi salutas vin, Aspazio.\n\nASPAZIO\n\nFidio estas arestita.\n\nSOKRATO (_ektimigita_)\n\nLi veturis ja kun Alcibiado.\n\nASPAZIO\n\nOni kaptis lin en nia domo.\n\nSOKRATO\n\nKies do forta mano tiel ekstermas genion kaj virton? De multaj jaroj\nni alkutimiĝis kredi, ke nenio en Atenoj fariĝas sen volo de\nPeriklo kaj jen subite oni faras ĉason kontraŭ liaj amikoj.\n\nASPAZIO\n\nSokrato, neu, ke vi havis rilatojn kun ni, ĉar vi povas enfali en\ntiun saman reton.\n\nSOKRATO\n\nĈu mi meritis tian konsilon? Ho, Aspazio, eble vi pli timas\nvariolon, ol mi la morton. Mi ne volus nur morti pro tio, kion mi\nne faris. Anaksagoron mi tial ne domaĝas, ĉar li suferas pro sia\nscienco. Pli malfeliĉa estas Fidio.\n\nASPAZIO\n\nJes. La historio sendube pro honto eksilentos pri lia puno.\n\nSOKRATO\n\nĜi havos por rakontado tiom da krimoj, ke dezirante ilin forkaŝi,\nĝi devus tute eksilenti pri la homara vivo. Tamen ni ne elparolu la\nlastan vorton antaŭ ol la proceso de Fidio estos finita. Kulpigo\nde li estas laboro de malsaĝuloj, kaj senkulpigo estas devo de\nsaĝuloj.\n\nASPAZIO\n\nPri malbonuloj vi forgesas.\n\nSOKRATO\n\nIli nur estas malsaĝaj. Se homo scius precize valoron kaj sekvojn de\nsiaj agoj, li nenian plenumus malnoblaĵojn.\n\nASPAZIO\n\nMi aŭdis de vi tian teorion jam multfoje, sed nun plej malmulte\nmi povas konsenti kun ĝi. Ekzistas homoj malbonaj sed prudentaj,\nkreitaj de la naturo por pereigi la aliajn -- tiuj malutilas nin,\ntiuj kulpigas nin antaŭ la opinio kaj juĝejoj. Cetere, mi ne\nesploras, kiu de ni trompiĝas, ĉar nun mi scias nur tion bone,\nke mia koro doloras kaj mi havas unu deziron -- havi potencan kaj\nnelimigitan forton. Mi permesus forpreni de mia vivo tiom da tagoj,\npor kiom da tagoj oni donus al mi tiun ĉi forton. Kaj mi ekuzus tiun\nglavon juste. Ĝis nun mi havis diversajn dezirojn: mi volis esti\nbela, prudenta, instruita, mi deziris bone ludi, kanti, pentri, nun\nmi redonus ĉion, kion mi akiris, por regi eĉ mallonge la homojn.\nĈiu homo havas tian momenton, en kiu li ne nur deziras, sed devas\nesti potenculo.\n\nSOKRATO\n\nLi estus tiam tre danĝera.\n\nASPAZIO\n\nNe provu min konvinki, Sokrato, ĉar viaj vortoj restos senefikaj. Mi\nsentas en mi hodiaŭ tian justecon, ke mi povus regi la teron kaj la\nĉielon. (_Eniras Sofoklo._)\n\n\nSCENO DEKTRIA\n\nLA SAMAJ kaj SOFOKLO.\n\n\nSOFOKLO\n\nĈu vere estas, ke Anaksagoro forkuris kaj Fidio estas kaptita?\n\nASPAZIO\n\nNeniu estus kredinta tion hieraŭ, kion ni hodiaŭ devas rigardi.\n\nSOFOKLO\n\nKio estas? Ĉu en la brusto de Atenoj malfermiĝis ia ulcero, kiun ni\nne rimarkis?\n\nASPAZIO\n\nNesufiĉe fortranĉita, ĝi renoviĝis tiam, kiam ni pensis, ke la\npopolo saniĝis de ĝi.\n\nSOKRATO\n\nAŭ eble, la okazintaĵoj sendepende unu de la alia kunfluis tiel\nfatale.\n\nSOKRATO\n\nKaj tian supozon oni ne devas escepti.\n\nASPAZIO\n\nTio vin tute ne rimarkigas, ke ili okazis en la tempo de la plej\ngranda potenco de Periklo kaj atingis liajn plej proksimajn amikojn.\nHo, ke plej eble rapide ia lumo dispelu tiun teruran mallumon!\n\nSOFOKLO\n\nPeriklo alportos ĝin sendube al ni.\n\nASPAZIO\n\nUnu foriris ekzilejon kaj malesperas pro sia filo, la alia en\nmalliberejon kun senhonoro. Potencon! potencon! Naivaj, ni pensis,\nke ĝin anstataŭos la saĝeco, honesteco, meritoj! Pli da homoj\ngenufleksas antaŭ vipo, ol antaŭ genia verko. Se la filon de\nAnaksagoro devus atingi la sama sorto, tiam estas pli bone, ke li\nmortis. Ĉu oni lin bruligis jam?\n\nSOFOKLO\n\nJes.\n\nASPAZIO\n\nLa urnon kun lia cindro ni sendos al la patro -- li petis pri tio.\nKie estas Teoro kaj Lejo?\n\nSOFOKLO\n\nIli restis apud la malsana edzino de Anaksagoro.\n\nASPAZIO\n\nTeoro ne scias pri la aresto de Fidio?\n\nSOFOKLO\n\nNe.\n\nASPAZIO\n\nŜi kaŝis antaŭ li sian senton. La malfeliĉo eligos el ŝi tiun\namon. (_Eniras Protagoro._)\n\n\nSCENO DEKKVARA\n\nLA SAMAJ kaj PROTAGORO.\n\n\nASPAZIO\n\nFidio savis Anaksagoron kaj mem falis en maŝon.\n\nPROTAGORO\n\nMi aŭdis -- mi vidis amason de la simplanima popolo, kiu staras ĉe\nPartenono kaj okulumas Atenon, disputante, ĉu ŝi havas sur si tiom\nda oro, kiom ŝi devas havi. La majstro, kiu kreis al ĝi la diinon\niom post iom ŝanĝiĝas en ĝiaj okuloj je tajloro, kiu, kudrante\nŝian veston, forŝtelis pecon da multekosta materialo. Eŭripido\nestas certa, ke la popolo ne permesos ektuŝi sian favoraton, kaj\npririgardinte tiun ĉi scenon, li ordonis ankoraŭ unu fojon vin\nadiaŭi, Aspazio, kaj forveturis.\n\nSOKRATO\n\nEble Fidio estas ĝis nun libera. (_Eniras Periklo._)\n\n\nSCENO DEKKVINA\n\nLA SAMAJ kaj PERIKLO, poste SKLAVINO.\n\n\nASPAZIO\n\nVi revenas sola?\n\nPERIKLO\n\nNe estas eble paroli, oni devas malbeni. Fidio estas arestita.\n\nASPAZIO\n\nĈu oni akceptis nek monan proponon, nek garantion?\n\nPERIKLO\n\nNe.\n\nASPAZIO\n\nSekve ili akrigas hakilon? Vi nenion jam signifas en Atenoj, Periklo,\nse oni rifuzis al vi eĉ tion, kion oni faras por simpla rabisto, kiu\ndonis kaŭcion aŭ trovis garantion de tri regnanoj.\n\nPERIKLO\n\nNiaj kontraŭuloj apogas sin sur la leĝo, kiun mi renversi ne povas\nkaj al kiu la juĝantaro devas esti obeema.\n\nASPAZIO\n\nLa leĝo ja permesas antaŭ la aljuĝo lasi la kulpigitajn en\nlibereco -- kaj tamen Fidion oni ne liberigis.\n\nSOKRATO\n\nSendube oni volis malebligi al li forkuron, kiu sukcesis al\nAnaksagoro.\n\nPROTAGORO\n\nTio estas unue, due kun la ŝanĝo de leĝoj ne ŝanĝiĝis ankoraŭ\niliaj plenumantoj: inter la arĥontoj, en la areopago kaj en aliaj\noficejoj restis multaj adorantoj de la estinteco kaj de malamikoj de\nPeriklo, kiuj incitas lin, ĉar jam de longe ili ne eksentis lian\nforton.\n\nSOFOKLO\n\nKaj malbonecon dormigas nur timo.\n\nASPAZIO\n\nSekve, al niaj amikoj ni helpos nenion.\n\nPERIKLO\n\nNe postulu, kara Aspazio, ke mi agu pli rapide, ol permesas la\nregularo de la lando. Estu certa, ke por ilia savo mi oferos la\ntutan influon, kiun mi ĝuas. Sed antaŭe mi devas esplori, ĉu tiuj\nkonspiroj estas reciproke sendependaj kaj ĉu vere ili celas nur\nAnaksagoron kaj Fidion aŭ ili restas en sekreta kontakto kaj celas\npluen. Tial mi petas vin diri al mi sincere: ĉu ne preterflugis\nviajn orelojn sciigo pri ia konspiro ilia aŭ intencoj?... Ne kaŝu\nantaŭ mi la danĝeron, ĉar mi timas nur tion, kion mi ne scias.\n\nSOFOKLO\n\nĈikanaĵoj ĉirkaŭflugas en la urbo konstante, ĉar kiu rapide\nveturas, post tiu hundoj plej forte bojas. Pri serioza movado inter\naristokratoj mi ne aŭdis.\n\nSOKRATO\n\nKiaj ĉikanaĵoj?\n\nSOFOKLO\n\nSennombraj: ke Periklo transportis el Deloso en Atenojn la regnan\nkason de la liganoj por libere ĉerpi el ĝi; ke, kiel Temistoklo,\nli interkonsentas kun la reĝo Persa -- kaj similaj. Se mi jam devas\nnenion prisilenti, mi aldonos ankoraŭ -- petinte pardonon de Aspazio\n-- ke Tucidido demandis min foje: kiom gajnis Periklo je junaj\nvirinetoj, kiujn li prenis kun si Samoson kaj vendis al la estroj\nde taĉmentoj? Kompreneble, mi respondis al li, ke, kiel ĉeestinto\nen tiu ĉi militiro, mi scias taksi, kiom indas tiu ĉi malnobla\nkalumnio.\n\nPERIKLO\n\nKiuj do estis tiuj ĉi virinoj?\n\nSOFOKLO\n\nVi volas scii la tutan friponaĵon? Edukatinoj de Aspazio.\n\nASPAZIO\n\nMalpuregulo!\n\nSOFOKLO\n\nTiajn malpuraĵojn oni devas elĵeti eĉ el la memoro.\n\nSOKRATO\n\nKaj mi renkontis multajn odorantajn kontraŭ vi per sia sufokanta\nmalsaĝeco, sed tiu ĉi oleo ĉiam elvaporiĝadis kaj ĝi ne estas\nmalutila.\n\nPROTAGORO\n\nMi scias precize, ke ĉe Kalio kaj Tucidido okazas interkonsiliĝoj\nde l' aristokratoj. Hieraŭ via filo Periklo, preterirante min sur la\nstrato, haltis kaj videble volis ion diri al mi, sed li elbalbutis\nnur: «gardu sin mia patro de Hermipo». Mi provis iom pli eltiri, sed\nli estis tro...\n\nPERIKLO\n\nEbria. Li deliris...\n\nASPAZIO\n\nCerte, Hermipo skribis komedion.\n\nSOFOKLO\n\nĜi estas sola impertinenteco, kiun li povas fari.\n\nPERIKLO\n\nSekve, io koviĝas kontraŭ mi! Por hodiaŭ tiom sufiĉas al mi --\nbaldaŭ mi enrigardos pli profunde en la potencularan kuŝejon. Mi\nhavas antaŭsenton, ke en mia domo estas perfidulo, kiu minacata per\npendigilo tuj kondukos min sur la postsignojn (_li vokas_) Trakso!\nProtagoro, vi ne eraris, ke vi vidis lin ĉe Elpiniko: la duan fojon\nrimarkis lin, kiam li eliris de tie -- Fidio (_li vokas_) Trakso!\n\nSKLAVINO (_eniras_)\n\nAl viaj servoj.\n\nPERIKLO\n\nTrakso forestas?\n\nSKLAVINO\n\nLi prenis ĉion sian kaj forkuris ien.\n\nPERIKLO\n\nHa... Mia supozo sekve estis ĝusta. (_La sklavino foriras._) La\ndecida batalo devas esti proksima, se la spiono malaperis. Bone, mi\nĝin akceptos, ĉar en mia brusto kolektiĝis sufiĉe da indigno. Vi\nripozu iomete, kara Aspazio, post hodiaŭaj moralaj ekbatoj; mi iros\nen la urbon kaj kunvokos interkonsiliĝon de nia adeptaro.\n\nASPAZIO\n\nSe vi alie ne sukcesos defendi Fidion, faru tion, kion li postulis --\ndishaku la statuon de Ateno.\n\nPERIKLO\n\nMi esperas, ke ne estos necese ekuzi tian fortan rimedon. (_Li kisas\nŝin._) Havu ĉi tie pli gajajn pensojn. (_Eniras Metronomo._)\n\n\nSCENO DEKSESA\n\nLA SAMAJ kaj METRONOMO.\n\n\nPERIKLO\n\nKun kio vi tiel sen demando enfalas, estimata sinjoro?\n\nMETRONOMO\n\nKun tiu letero de la areopago. (_Li legas._) Pro la plendo de la\nĝuanta la tutecon da rajtoj -- la regnano Hermipo, la areopago\nsciigas la regnanon Periklon, ke akceptita de li, kiel edzino, la\nfremdlandulino Aspazio el Mileto estas kulpigita: 1-e, je sendieco,\naperigita de ŝi per la neirado en la sanktejojn, per la deŝirado\nde olivetoj en la arbareto de Ateno, per la blasfema citado de mitoj\nkaj interparolado senreligia pri la materio de ĉielaj korpoj; 2-e,\nje malĉasto kaj disvastigado de senmoraleco inter junaj knabinoj,\nliberaj kaj sklavaj, al kiuj ŝi instruis arton de senĝena amo.\nTiuj krimoj estas punataj per morto kaj postulas tujan malliberigon\nde la kulpuloj. La areopago tamen, havante specialan konfidon al la\nmeritplena por la lando viro, permesas al Aspazio resti libera ĝis\nla aljuĝo, se Periklo kune kun du regnanoj garantios ŝian aperon\nantaŭ tiu ĉi plej alta tribunalo de Atenoj kaj donos dek talantojn\ndum dudek kvar horoj kiel garantion. (_Momento de komuna silento._)\n\nPERIKLO\n\nOni volas mortigi ĉirkaŭ mi ĉiujn, kiujn mi amas?... Kaj ŝin?\n(_Flamiĝante._) Kaj ŝin? Aspazion! (_Al Metronomo._) Areopago, tiu\nĉi enfalinta en la teron budo por ŝimantaj briletaĵoj, tiu ĉi\nrifuĝejo por kadukuloj, la areopago, kiu nur al mia grandanimeco\nŝuldas sian ekzistadon, kuraĝas mian edzinon altiri en sian\njuĝejon, apogante sin sur la kalumnio. Diru al ĝi, ke ĝi tute ne\nestas la plej alta tribunalo de Atenoj, sed la gardanto de moroj,\nke ĝi ne havas rajton juĝi iun ajn, ĉar mi forprenis de ĝi tiun\nrajton kaj redonis ĝin al la popolo, -- ke tiun malnoblan aferon\nsolvos la ĵurintoj.\n\nMETRONOMO\n\nAl mia estraro mi tion ripeti ne povas, kaj mi havas ordonon de ĝi\nteni la gardistaron antaŭ via domo ĝis la garantio kaj la mono\nestos donitaj.\n\nPERIKLO\n\nSekve mi mem sciigos tion al la areopago kaj donos la postulatan\ngarantiaĵon. Vi, regnano, revenu dume al via gardistaro. (_Metronomo\neliras._) Mi forĵetos de mi la maljunecon, rejuniĝos en la kolero\nkaj montros al tiuj kadavroj, ke mia tombo ne estas ankoraŭ\nmalfermita. (_Al Protagoro kaj Sofoklo._) Vi subskribos kun mi la\ngarantion?\n\nSOFOKLO\n\nPlej volonte.\n\nPROTAGORO\n\nKun preteco.\n\nPERIKLO\n\nNi eniros intervoje nur al mia administranto preni la monon.\nSpecialan konfidon ili havas al mi kaj postulas dek talantojn --\nfriponoj! Sokrato -- vi restu ĉi tie... kara Aspazio, piede dispremu\ntiun abomenaĵon, ne falu sub ĝi. (_Li kisas ŝin._)\n\nASPAZIO\n\nIru. (_Periklo, Sofoklo, Protagoro eliras._)\n\n\nSCENO DEKSEPA\n\nASPAZIO kaj SOKRATO.\n\n\nASPAZIO (_enpensiĝinta_)\n\nMi meritis la morton, ĉar mi ne kredis ekzistadon de dioj, ne\nvizitadis sanktejojn, blasfeme komentariadis la mitojn, diskutadis\nkun filozofoj pri ĉielaj korpoj, pri la deveno de l' mondo, pri\nla fortoj de l' naturo -- mi pensis -- sekve mi pekis. Mia spirito\nvirina anstataŭ esti fumo de l' vira fajro mem flamiĝis... Kial\ndo dioj, se ili ekzistas, ne inokulas kredon al ĉiu homo? Ĉu mi\nneis ilian ekzistadon pro malboneco aŭ obstino? Ne rekonis ilin mia\nspirito. Jes, mi meritis la morton (_ekscitita_), sed mi, Sokrato, ne\nkondukis sur malbonan vojon atenajn knabinojn.\n\nSOKRATO\n\nMi scias ĉi tion, Aspazio.\n\nASPAZIO\n\nAl kiuj oni min alkalkulas? Ĉu efektive ili vidas nek mian purecon,\nnek ambicion? Ĉu mi el malproksimo similas malĉastulinon? Diru\nsincere Sokrato!\n\nSOKRATO\n\nMi vin nur estimis, respektis, adoris, kaj, se estus al mi permesite\n-- mi vin amus.\n\nASPAZIO\n\nSekve Hermipo mensogas? Unu mizera kalumniulo havas forton faligi\nhomon de la plej granda morala alteco kaj lin blasfemitan starigi\nantaŭ la juĝo de amaso? Tio signifas, ke estro de l' mondo estas\n-- fripono, kaj honestuloj -- liaj subuloj. Mi nenion povas fari\nal vi malbonan, ĉar la konscienco tion ne permesas al mi, sed la\nplej simpla sentaŭgulo povas vin kulpigi je mortigo, ŝtelo, je\ndiversaj krimoj kaj vi devas suferi, engluti la honton aŭ perei. Se\nPeriklo ne sukcesos min defendi, mi devos morti, forlasi la edzon kaj\ninfanojn, kiuj kredos iam, ke ilia patrino estis malĉastulino,\nĉar tiel volas Hermipo! Ne, karaj infanoj, mi en viaj junaj koroj\nelforĝos tiel profunde la maljustaĵon kontraŭ mi, ke ĝin ĉiuj\nakraj venenoj ne formanĝos!\n\nSOKRATO\n\nKelkaj skandalemaj homoj kovris al vi, Aspazio, la tutajn Atenojn, el\nkiuj la justeco ne estas ankoraŭ forpelita. La nacio, en ĉio tiel\ngranda, certe ne estos por vi malgrandanima. Dio ne pardonus tion ĉi\nal ĝi.\n\nASPAZIO\n\nHa, ha, ha! Sur la ŝtupoj de l' trono de Zeŭso efektive sidas diino\nDike, kiu raportas al sia patro pri ĉiu nelegaĵo, kaj li tuj kaptas\ntondron kaj trafas la kulpulojn -- sed tio estas nur en fabelo,\nĉar en la vivo li tute ne estas venĝema kaj kaŝas sin antaŭ la\nmalfeliĉuloj. De tiu ĉi fantomo ni nenian atendas helpon, kiel\negale de ĝiaj adorantoj. El la ungegoj de perforto kaj malhonoro\nsavos min mia propra mano armita de ponardo.\n\nSOKRATO\n\nAspazio, kion vi diras?\n\nASPAZIO\n\nKe mian vivon distranĉos neniu rajtoplena mortigisto. Mi estis\nnenies sklavino kaj kiel sklavino de l' juĝo mi ne mortos. Se oni\nekvolos min forigi el la mondo, mi foriros memfiera kaj senmakula kaj\ntiel plena je malestimo al tiu ĉi tero, kiel stelo, kiu sur ĝin\nneniam falis.\n\nSOKRATO\n\nAntaŭtempa decido.\n\nASPAZIO\n\nMi estis difektulino, ruiniganta la sanktajn arbaretojn, mi estis\ninstruistino de malĉasteco, malamikino de virto -- kaj pro tio mi\ndevas esti mortpunita -- ha! infekto ne malbeligas siajn oferojn\npli monstre kaj ne turmentas pli terure. Nun ne sufiĉus jam al mi\nĉiopotenco tera, mi volus ekposedi la diinan potencon: mi forŝirus\nde la tero la skvamon, naskantan krimojn, mi envolvus en ĝin la\nmalnobligitan homan genton kaj ĵetus ĝin en senprofundaĵon de l'\nspaco. (_Eniras Teoro, Lejo kaj Filezio._)\n\n\nSCENO DEKOKA\n\nLA SAMAJ, TEORO, LEJO, FILEZIO poste PERIKLO.\n\n\nASPAZIO (_febre_)\n\nĈu mi instruis al vi malĉaston? Ĉu pro mi vi estas malpli bonaj?\nĈu el mia buŝo falis en viajn animojn eĉ unu elspiro venena?\n\nLEJO\n\nDe kie venas tiuj ĉi demandoj?\n\nTEORO\n\nKio okazis kun vi?\n\nFILEZIO\n\nAspazio, vi estas malsana.\n\nASPAZIO\n\nMalsana? Ne -- kondamnita al morto.\n\nTEORO, LEJO, FILEZIO\n\nDe kiu?!\n\nASPAZIO\n\nNe timu -- mi havas nevenkeblan defendanton. (_Ŝi prenas el la\nŝranko ponardon kaj alpremas ĝin al la brusto._) Nobla bonfaranto\nde senesperigitaj, venĝanto de senpunaj maljustaĵoj, la plej favora\njuĝisto por la forlasitaj de homoj kaj de leĝo -- vi min savos!\n\nLEJO\n\nNe tenu nin en terura sencerteco!\n\nASPAZIO\n\nĜi estas la plej kara donaco, kiun mi ricevis de Periklo. Karaj\namikinoj, se mi mortos, vi edukos miajn infanojn. (_Eniras Periklo,\nAspazio kaŝas la ponardon en la tunikon._)\n\nPERIKLO\n\nLa afero estos juĝata de ĵurintoj post sep tagoj. Ĝis tiu tempo vi\nestas libera kaj povas sekrete forlasi Atenojn.\n\nASPAZIO\n\nĈu ni ĉiuj disflugos, kiel kolombaro antaŭ nizo? Ne, Periklo, des\npli, ke krom vi garantiis pri mi Sofoklo kaj Protagoro. Sur ilin\nmi ne povas faligi mian respondecon, kaj mi eĉ ne trompos miajn\npersekutantojn.\n\nPERIKLO (_sidiĝas, kovrante la vizaĝon per la manoj_)\n\nASPAZIO (_kisante lin_)\n\nMi forkisos tiujn unuajn larmojn, kiuj eliris el viaj okuloj, sed --\nmi restos. Periklo, mia edzo, granda filo de Grekujo, ne fleksiĝu,\nne rompiĝu... rigardu min, kiel mi estas kvieta.\n\n(_La kurteno falas._)\n\n\n\n\nAKTO KVINA\n\nPlaco publika, sur ĝi parolejoj, ŝtonaj sidejoj kaj statuoj de\ndioj. Brua amaso da viroj kaj virinoj.\n\n\nSCENO UNUA\n\nREGNANOJ ATENAJ, MENONO, ELPINIKO, TUCIDIDO kaj DIOFITO.\n\n\nUNUA REGNANO\n\nĜis nun li ne volas akcepti ian ajn nutraĵon. Li tiel senfortiĝis,\nke li ne povas sin teni sur la piedoj.\n\nDUA REGNANO\n\nLin turmentas la konscienco.\n\nUNUA REGNANO\n\nMi estas tre scivola, kion diros la ekspertoj elektitaj de la\nareopago?\n\nDUA REGNANO\n\nIli devas tuj alveni.\n\nUNUA REGNANO\n\nMi preferus ne esti juĝanto de tiu ĉi afero -- ĝi havas ian\nnehonestan subŝtofon. Mi aŭdis, ke la Spartanoj intencas ree nin\nataki.\n\nDUA REGNANO\n\nLa ofendo de dioj tamen estas videbla kaj oni devas ĝin puni. (_Ili\nforiras._)\n\nTRIA REGNANO (_alproksimiĝante_)\n\nMi kredas al Periklo. Li ne amikiĝus kun ŝtelistoj.\n\nKVARA REGNANO\n\nKaj mi ankoraŭ pli ne kredas al aristokratoj: kiun ili persekutas,\ntiu devas esti honesta homo. (_Ili foriras._)\n\nKVINA REGNANO\n\nSur la grenon falis verdigro, la legomoj sekiĝis, la fruktoj\nne promesas bonan rikolton -- ĝi estas videbla kolero de dioj\npostulantaj la oferon.\n\nSESA REGNANO\n\nHomoj rakontas, ke al la paŝtistoj sur la montoj konstante aperas\nVakĥo en la formo de almozulo, petante vinberon. Tio estas senduba\nantaŭsigno de malfeliĉoj.\n\nKVINA REGNANO\n\nKaj la magazeno de Periklo en tiu ĉi jaro ne estas tro plena. (_Ili\npreteriras._)\n\nMENONO\n\nAntaŭ ĉiu unuope mi ne povas pravigi miajn riproĉojn -- atendu la\njuĝon.\n\nSEPA REGNANO\n\nSed memoru motivi ilin dece, ĉar alie ia dika bastono kreskas ne\nsencele.\n\nMENONO\n\nKaj mi trovos la mian, dume mi dezirus nur scii, kial tio ĉi\ninteresas vin?\n\nOKA REGNANO\n\nFidio estis ankaŭ nia majstro, ni konis lin, kiel homon tre noblan,\nkaj vi faris lin ŝtelisto.\n\nMENONO\n\nLi mem fariĝis tio.\n\nSEPA REGNANO\n\nDo, ni vidos. Penu fraĉjo, ke ni ne skribu al vi alvokon al juĝo\nsur via haŭto!\n\nELPINIKO\n\nKiu li estas?\n\nMENONO\n\nDisciploj de Fidio minacas min per atako, se mi ne argumentos dece\nmian kulpigon.\n\nELPINIKO\n\nMoku ilin -- ĉio kunplektiĝas bone. La maljuna Diofito tre lerte\nhelpas nin. (_Ili foriras._)\n\nTUCIDIDO\n\nPor tia peco da herbejo kvar minojn -- tio egalas kvazaŭ mi ĝin\ndonacus al vi. Sed mi iom cedos, -- post la fino de l' afero ni\npriparolos. Vi apartenas hodiaŭ al la ĵurintoj?\n\nNAŬA REGNANO\n\nMi apartenas.\n\nTUCIDIDO\n\nSekve post la finita afero ni interkonsentos. Tiujn ĉi brilantajn\nfiŝojn vi kompreneble ne ellasos el naso?\n\nDIOFITO (_alproksimiĝante al Tucidido_)\n\nKion signifas, ke mi vidas nek Periklon, nek iun ajn el liaj amikoj?\n\nTUCIDIDO\n\nIli estas en malliberejo ĉe Fidio. Ĉu Ksantipo ne malebriiĝis\nankoraŭ?\n\nDIOFITO\n\nNe.\n\nTUCIDIDO\n\nSed ĉu li ree ne estas tro ebria?\n\n\nSCENO DUA\n\nLA SAMAJ, METRONOMO, ARĤONTO, PROTAGORO, POLIGNOTO, ALCIBIADO kaj\n\nHERMIPO.\n\nMETRONOMO\n\nEstimataj regnanoj, trankviliĝu, la juĝistoj prenu siajn lokojn. La\nafero de Fidio! (_La bruo ĉesas._)\n\nARĤONTO (_sidiĝas sur la prezida benko_)\n\nĈu ĉiuj ĵurintoj ĉeestas?\n\nMETRONOMO\n\nKvin cent.\n\nARĤONTO\n\nĈu globetoj estas disdonitaj?\n\nMETRONOMO\n\nJes.\n\nARĤONTO\n\nLa ekspertoj, alvokitaj por esplori la statuon de Ateno sur\nPartenono, revenis kaj estas raportontaj al ni siajn konkludojn.\n\nUNU EL LA EKSPERTOJ\n\nEsplorinte precize la ornamaĵojn de la statuo, kiel tio ĉi estis\nnur ebla ne difektante ĝin, ni konvinkiĝis, ke Fidio ekuzis la\ntutan donitan al li oron kaj de la kulpigo je ŝtelo li devas esti\nlibera. (_Bruo._)\n\nMENONO\n\nMensogo!\n\nVOĈOJ\n\nKalumniulo! Fortranĉu al li la langon! Ŝtopu lian buŝon per\nfandita plumbo! Dungita mensogulo!\n\nARĤONTO (_frapante per la bastoneto_)\n\nMi petas pri trankvilo!\n\nUNU EL LA EKSPERTOJ\n\nKio rilatas la ŝildon, sur ĝia bareliefo, kiu prezentas militon de\namazoninoj, ni trovis du vizaĝojn kun ia simileco al la trajtoj de\nFidio kaj Periklo. (_Ree bruo._)\n\nVOĈOJ\n\nKun ia simileco! Ha, ha, ha! Ofendo de l' dieco! Malpieco!\n\nDIOFITO (_suprenirante la parolejon inter krioj_)\n\nRegnanoj! (_Arĥonto frapas per la bastoneto._) Regnanoj, permesu\nal mi diri unu vorton! Dank' al mia konsilo estis akceptita antaŭ\nkvardek jaroj aparta leĝo kontraŭ senpiuloj. Se vi obeis mian\nkonsilon tiam, obeu ĝin ankaŭ nun kaj trarigardu la krimon de l'\nkulpigito, kiu mem eble konfesos ĝin antaŭ vi. Sen lia atestado vi\nja ne kondamnos lin! (_Bruego._)\n\nVOĈOJ\n\nNe estas necese! Ne ekzistas kulpo! Ateno postulas nur juĝon!\n\nARĤONTO\n\nMetronomo alkonduku la malliberigiton. (_Dum tiuj vortoj eniras\nProtagoro._)\n\nPROTAGORO\n\nOni povas lin nur alporti, ĉar Fidio antaŭ momento mortis. (_Bruega\nkriado._)\n\nVOĈOJ\n\nLi mortis! Li estas mortigita! Mortigistoj! Banditoj!\n\nPROTAGORO (_sur la parolejo_)\n\nKaj mi havas sufiĉe da kaŭzoj malbeni tiujn, kiuj rapidigis lian\nmorton, sed kiel atestanto de lia foriro, mi povas vin certigi, ke\noni lin ne mortigis. Pro malespero li mortigis sin propravole per\nmalsato. (_Longedaŭra bruo._)\n\nVOĈOJ\n\nKrimo! Hontego! (_Arĥonto sensukcese penas reigi la ordon._)\n\nPROTAGORO\n\nRegnanoj, vi havos ankoraŭ multe da tempo por kondamni la kulpulojn,\n-- nun ni devas adiaŭi la grandan homon per solena kaj trankvila\nĉagreno. (_Ree bruo._)\n\nVOĈOJ\n\nNi alkonduku Menonon al la korpo de Fidio! Li forkuris! Malnoblulo!\n\nARĤONTO\n\nEn tiaj kondiĉoj la juĝantaro ne povas plenumi siajn devojn.\n(_Silento._) La afero de Aspazio! Kie estas la kulpigita?\n\nMETRONOMO\n\nEn la ĉelo mallibereja de Fidio.\n\nARĤONTO\n\nKe ŝi ekstaru ĉi tie! (_Metronoma foriras._)\n\nTUCIDIDO (_al Elpiniko murmuretante_)\n\nMi ne vidas Trakson.\n\nELPINIKO\n\nĈu estas eble, ke li nin trompis?\n\nTUCIDIDO\n\nOni devas lin trovi! (_Elpiniko foriras._)\n\nALCIBIADO (_al Polignoto_)\n\nRigardu, kiel Elpiniko vigle moviĝas. Mia kara, oni ne devas\nmalatenti virinojn, kiuj ankoraŭ povas kuri.\n\nPOLIGNOTO\n\nMalboneco ŝin rapidigas. Ŝi fosis ja kavon por Aspazio! Monstro!\n\nALCIBIADO\n\nSe tiuj ĉi juĝanoj havus eĉ iomete da saĝo kaj komprenado de\naferoj, ili devus min alvoki kiel eksperton, mi estus la plej certa\nmezurilo de l' virto. Ĉar regnanino Atena, kiun mi ne kisis, estas\nsendisputeble honesta -- Aspazion mi nur hodiaŭ bone pririgardos.\n\nPOLIGNOTO\n\nĈu por tio ĉi vi alvenis?\n\nALCIBIADO\n\nSpeciale por tio ĉi. Dank' al tiu ĉi okazo mi reekvidis la sunon,\nkiun mi jam de longe ne observis. Dormema kiel mi, Helio sendube\nankaŭ diboĉis tiun ĉi nokton. Ĉu vi estos ĉe mi vespere?\n\nPOLIGNOTO\n\nNe, mi estas tiel ekscitita de tiu ĉi proceso, ke mi ne povus\namuziĝi.\n\nALCIBIADO\n\nHa, eble, ke mi ankaŭ kortuŝiĝos. (_Ili foriras._)\n\nDIOFITO\n\nNi devas profiti la morton de Fidio, donante niajn atestaĵojn.\n\nHERMIPO\n\nMi jam pripensis tion ĉi (_Eniras Aspazio kun Periklo, post ili\nSofoklo kaj Sokrato._)\n\n\nSCENO TRIA\n\nLA SAMAJ, ASPAZIO, PERIKLO, SOFOKLO, SOKRATO kaj KSANTIPO.\n\n\nARĤONTO\n\nJuĝatino, alproksimiĝu. La nomo de via patro?\n\nASPAZIO\n\nAksioĥo.\n\nARĤONTO\n\nLibera aŭ sklavo?\n\nASPAZIO\n\nRegnano de Mileto.\n\nARĤONTO\n\nPer kio vi okupis vin antaŭ la alveno Atenojn?\n\nASPAZIO\n\nMi legis verkojn de saĝuloj kaj poetoj.\n\nARĤONTO\n\nKaj ekster tio ĉi?\n\nASPAZIO\n\nMi kantis kaj ludis.\n\nARĤONTO\n\nKia estas via nuntempa okupo?\n\nASPAZIO\n\nMi edukas la infanojn de mia edzo, helpas malriĉulojn kaj diskutas\nkun filozofoj.\n\nDIOFITO (_al Hermipo_)\n\nBonege!\n\nARĤONTO\n\nPri kio?\n\nASPAZIO\n\nPri ĉio, kio estas objekto de l' homa scienco.\n\nARĤONTO\n\nĈu vi jesigas la kulpojn, kiujn oni al vi riproĉas en la kulpigo?\n\nASPAZIO\n\nLa olivetojn el la arbareto de Ateno mi ne deŝiradis, ĉar mi ilin\nhavis en mia ĝardeno.\n\nARĤONTO\n\nKiu vin defendos antaŭ la juĝo?\n\nPERIKLO\n\nMi, ŝia edzo.\n\nARĤONTO\n\nLa kulpiganto Hermipo havas la parolon. (_Hermipo supreniras la\nparolejon, Periklo -- la kontraŭstarantan duan._)\n\nHERMIPO\n\nEstimataj regnanoj! Tiun ĉi virinon mi ne konas, ŝi faris al\nmi nenion malbonan, tiu ĉi cirkonstanco forigas el mia kulpigo\nmotivojn privatajn, se iu dezirus ilin al mi subŝovi. Al tiu ĉi\npaŝo instigis min nur la zorgemeco pri la bono de l' religio kaj\nmorala sano de la societo. En la sonĝoj aperis antaŭ mi kelkfoje\nla diino Ateno, zorgantino de nia urbo, kaj ordonis al mi defendi la\npiedbatitan religion; en la paroloj, en la rigardoj, en la malĝojoj\nde la ĉirkaŭantaro mi legis tiun saman peton -- obeante do tiujn\nĉi alvokojn, mi havas konvinkon, ke mi agas je la nomo de homoj kaj\ndioj. Mi antaŭvidas ĉi tie la demandon: ĉu mi ne pekis per la\ntroa severeco? ĉu mi ne trograndigis la danĝeron? ĉu ne estis pli\nĝuste admoni tiun ci virinon, ol ŝin starigi antaŭ la juĝantaro?\nMi povus al tio ĉi respondi: kial donis al mi la kreinto animon\ntiel profunde sentantan, tiel adorantan la bonecon kaj malamantan\nla malbonecon? kial tiel senlime mi estas ligita kun mia nacio, ke\nmi devas deziri ĝian feliĉon? Mi preterlasas tamen mian privatan\npersonon kaj revenas al la objekto de l' afero. Kulpigita estas\nvirino, sed ne virino simpla, kvietema, sindona al la hejma fajrujo,\neraranta nur pro nesciado; ne, ĝi estas virino belega, kapabla, alte\ninstruita, al kiu la ĉielo sendis multajn plej karajn donacojn kaj\nkiu ĉirkaŭis sin per areto da plej eminentaj mensoj nur por ilin\nmalpiigi kaj per ilia helpo disvastigi sian mortigan influon sur\nla tutan urbon aŭ eĉ sur la tutan Grekujon. Se Mileto havus ian\njarlongan koleron kontraŭ ni, se ĝi volus nin pereigi, mi pensus,\nke ĝi alsendis ŝin al Atenoj kiel venĝantinon. Ĉirkaŭrigardu nur\nla terurajn sekvojn de ŝia agado! Unue, kion ŝi faris kun sia edzo,\nkun la homo, rilate kiun la patrujo havis tiom da belaj esperoj? De\nla momento de ilia edziĝo, Periklo, la posteulo de l' glora gento,\ntrempas siajn simpatiojn en la plej profundaj kaj plej malbonaj\nelementoj de l' societo, malfermas al ili larĝajn enfluejojn,\nsubruinigas per ili la antikvajn kaj respektindajn instituciojn;\nel la regna kaso li nutras mallaboremulojn kaj senfortigas ĉiujn\nfundamentojn, sur kiuj apogis sin la vivo de l' popolo, sur kiuj\nleviĝis ĝia grandeco. Dank' al tiuj elementoj la regnano egala al\nni ĉiuj regis en Atenoj kiel aŭtokrata sinjoro. Li faris militojn,\nsubskribis interpacojn, konstruis novajn konstruaĵojn, detruis la\nmalnovajn, mastrumis la monon publikan tiel laŭvole, ke kiam oni\npostulis de li kalkulon pri la elspezoj por la militiro kontraŭ la\nSpartanoj, li respondis nur, ke ian sumon li elspezis por «necesaj\nbezonoj», kio devis signifi, ke per ĝi li subaĉetis la reĝon\nPlejstonakson. La konstruado de la Partenono ankaŭ fariĝis sen\nkontrolo. Mi ne esploros ĉi tie la tre disvastigitajn sciigojn, ke\nli komercis en la tendaro per knabinoj, kvankam ĝin jesigis multaj\nseriozaj personoj; mi ne haltos sur la morto de la pli juna filo\nde Periklo, venenita de la patro, kiel atestas tion ĉi la skriba\nkonfeso de lia pli maljuna filo Ksantipo, kion mi metas antaŭ la\njuĝantaro...\n\nARĤONTO\n\nMi rimarkigas al vi, ke kulpigita estas ne Periklo, sed Aspazio, pri\nŝi do vi devas paroli.\n\nHERMIPO\n\nTiujn ĉi faktojn mi citis kiel pruvon, kiom da malutilaĵoj\nkaŭzis al la societo Aspazio per sia edzo, kiu en ĉiuj pli\ngravaj entreprenoj konsiliĝis kun ŝi, aŭ, kiel ekzemple en la\nmilito kun Samoso, eĉ kontentigis ŝiajn dezirojn. Tiun saman\nnegativan influon ni rimarkas en ŝia ĉirkaŭantaro: Anaksagoro\nnur per forkuro elglitiĝis el la manoj de l' justeco, Fidio mortis\nen malliberejo, Eŭripido, forpelinte du honestajn edzinojn,\nkonsumiĝas en malĉasto, la muzo de Sofoklo silentas jam la tutan\njaron. Protagoro kaj Sokrato eniris tiun vojon de filozofio, kiu\niam starigos ilin ankaŭ antaŭ la juĝo. Tio ĉi ne povis esti\nalie. La tri lastaj rakontu al vi mem, en kiaj diskutadoj ili\npasigis la tempon kun Aspazio. Dank' al la projekto de Diofito,\nvi starigis la leĝon, kiu celas subpremi ribelojn de malrespekta\npenso kaj malpermesas komentariadon de ĉielaj korpoj kontraŭan al\nla mitologio. Tio estis brideto necesa por haltigadi tiel nomatajn\nfilozofojn de l' naturo, kiuj neis la partoprenon de dioj en la\nkreado de l' mondo kaj anstataŭ ili starigis fortojn naturajn kaj\ninterŝanĝon de materioj. Kaj jen, la malpermeson, al kiu subiĝis\nviroj, kuraĝis malatenti nun virino, fremdlandulino, sendanka por\nla ricevita gastameco. Ŝi volis forpeli ĉiujn diojn el Olimpo kaj\nfermi ĝin, kvazaŭ malnovan vinejon kun trua tegmento, kiun jam\nneniu vizitas. Neniam ŝia buŝo elparolis preĝon, neniam ŝiaj\npiedoj ektuŝis sojlon de sanktejo, nur ŝiaj manoj, kiel atestos al\nvi la sklavo Trakso -- deŝiris fruktojn el la arbareto de Ateno. Kun\ntiu ĉi senpieco devis kuniĝi ĝia dunaskita fratino -- malĉasteco.\nAspazio fondis rifuĝejon por junaj sklavinoj, kiu efektive estis\ndomo de malpuraj plezuroj. Anaksagoro, kiun mi volonte alvokus kiel\natestanton, kaj kiu kaŝis tiun ĉi rifuĝejon antaŭ la estraro,\nmalfermis ĝian sekreton al Tucidido. Tiu sama moraleco regis en la\nloĝejo de Aspazio, kiu servis kiel loko de intervidiĝoj por ŝiaj\namikoj kaj amikinoj. Unu el ili, Diotimo, jam mortis, ŝi permesis\nal si tiajn senbridajn hontindaĵojn, ke eĉ Fidio plendis pri ŝi\nantaŭ Diofito. Ekzistas en Atenoj multaj viroj, kiuj fieras, ke ili\nsukcesis ĝui la favorojn de Aspazio mem. Mi ne esploras, kiu havas\nrajton al tiu nerespektinda sinlaŭdado, mi rimarkos nur, ke la\nmajstrino sendube superis siajn instruitinojn.\n\nRegnanoj! Pro tiuj agoj la leĝo kondamnas la kulpulojn al morto.\nĜi estas severa puno kaj oni devas ĝin singarde uzi. Sed ĉu estas\neble sin reteni de ĝi, kiam dioj kaj homoj ĝin postulas! Ĉu estas\neble per senpuneco plikuraĝigi la krimulojn ekzistantajn kaj elvoki\nnovajn? Mi ne eraras, supozante, ke en via konscienco pli gravan\nsignifon havos la bonstato de l' patrujo, ol unu glata sed krimema\nkapo. Elparolu: ŝi estas kulpa, ĉar tiu ĉi kondamno, jam longe\ndecidita en la ĉielo, atendas nur sian efektiviĝon sur la tero.\n\nARĤONTO\n\nNi elaŭskultu la atestantojn. Ĉu Sofoklo ĉeestas?\n\nSOFOKLO\n\nMi estas.\n\nARĤONTO\n\nVi vizitadis Aspazion?\n\nSOFOKLO\n\nTre ofte, precipe dum kunvenoj scienco-artistaj.\n\nARĤONTO\n\nPri kio oni ordinare parolis?\n\nSOFOKLO\n\nĈu mi povas ĉion citi? Pri diversaj aferoj politikaj, pri demandoj\nsciencaj kaj artistaj.\n\nARĤONTO\n\nĈu laŭ maniero libera, malĉasta?\n\nSOFOKLO\n\nLibera, sed tiel ne malĉasta, ke mi tien kondukus mian filinon, se\nŝi povus kompreni sciencajn diskutadojn.\n\nARĤONTO\n\nSekve, regnano, vi nenion rimarkis, kio povus rompi la moralecon.\n\nSOFOKLO\n\nNenion.\n\nARĤONTO\n\nMi rememorigas al vi tamen, ke vi estas alvokita ne por defendi la\nkrimon, sed por konfesi la veron.\n\nSOFOKLO\n\nMi miras, ke tiu ĉi vero renkontas tiel malmulte da kredo. Hermipo\nperdis ne sole la honestecon sed ankaŭ la prudenton, se li supozis,\nke mi povas ĉi tie konfesi ion alian krom adoro kaj simpatio por la\nsenpeke kulpigita virino.\n\nARĤONTO\n\nNun donos al ni sian atestaĵon Sokrato. (_Sokrato eniras._)\n\nSOKRATO\n\nLa domo de Aspazio estis plej alta en Atenoj lernejo de filozofio kaj\nmi ĝia lernanto kaj adepto. Ĉiu estas malbona nur pro nesciado; mi\npensas do, ke kiel la kulpiganto, tiel ankaŭ vi juĝistoj postulas,\nke mi klarigu, kiu estas tiu ĉi glora virino kaj ke mi ne permesu\nplenumon de maljustaĵo. Mi bedaŭras, ke vi min ne demandis pri\ntio en alia loko, sur strato, en ies ajn loĝejo aŭ dum promenado\nen agrabla arbareto, sed tie ĉi antaŭ la juĝistaro, kiu per la\nakcepto mem de la kulpigo rekonas la krimon antaŭ la esploro. Kion\nvi dirus pri homo, kiu eksidus sur ĉevalon antaŭ ol oni ĝin\nalkondukus al li, manĝus griaĵon antaŭ ol oni ĝin donus al li,\naŭ senplumigus anseron antaŭ ol li ĝin kaptis?\n\nARĤONTO\n\nAl la afero, Sokrato, al la afero.\n\nSOKRATO\n\nMi ne povas paroli pri la afero ĝis mi ne turnos supren la\ninterrilaton de ambaŭ flankoj kaj ne klarigos al vi, ke efektive la\njuĝanto estas ĉi tie Aspazio, kaj Hermipo estas kulpigita de ŝi je\nmalsaĝeco kaj vi -- je konspiro kun li.\n\nARĤONTO\n\nSufiĉe!\n\nSOKRATO\n\nSufiĉe? Ĉu vi jam scias ĉion pri tiu ĉi nia majstrino kaj povas\njam dekreti? Vi estas tre komprenema, arĥonto.\n\nARĤONTO\n\nProtagoro! (_Protagoro eliras._) Ĉu Aspazio en la interparoloj\npekadis kontraŭ la religio kaj la moraleco?\n\nPROTAGORO\n\nLaŭ mia opinio?\n\nARĤONTO\n\nLaŭ la ĝenerala mezurilo por homaj agoj.\n\nPROTAGORO\n\nMi tian ĝeneralan mezurilon ne posedas en mi, ĉar mi estas estaĵo\nunuobla kaj ne kolektiva.\n\nARĤONTO\n\nĈi tie ne estas loko, Protagoro, por sofistaj paradoksoj.\n\nPROTAGORO\n\nSed tie ĉi estas loko por precizaj difinoj. La juĝantaro ne devas\nelvoki dusencaĵojn, se ili efektive deziras esplori la aferon\ndece. Kapro nomas brasikon bongusta kaj melon -- abomena. Similaj\ndiferencoj ekzistas ankaŭ inter homoj. Tiu sama virino en unu\nelvokas amon, en la alia antipation; tiu sama ago unujn ravas, aliajn\nfortimigas. Tial antaŭ ĉio mi bezonas scii, ĉu mi devas prijuĝi\nla agojn de Aspazio laŭ mia vidpunkto?\n\nARĤONTO\n\nNi supozu.\n\nPROTAGORO\n\nEn tiu okazo ŝi estis la plej honesta kaj plej saĝa virino en\nAtenoj.\n\nARĤONTO\n\nMi ne permesos ofendi estimindajn regnaninojn Atenajn!\n\nPROTAGORO\n\nMi ilin tute ne ofendas, kontraŭe, mi eĉ supozas, ke ili ĉiuj\nkune egalus per sia valoro Aspazion, kvankam la duono de tiuj ĉi\nregnaninoj skribas leterojn neortografiajn kaj la ceteraj nur amajn.\n\nHERMIPO\n\nMi atentigas al la juĝistoj la vortojn de tiu ĉi atestanto, kiuj\nestas eĥo de la opinioj de lia majstrino.\n\nPROTAGORO (_al Hermipo_)\n\nNe atentigu tion, estimata regnano, ĉar la juĝistoj povos rimarki,\nke via buŝo sonas per eĥo de tio, kion via majstrino enmetis ne en\nvian kapon, sed -- en la poŝon.\n\nARĤONTO\n\nMi petas ĉesigi tiun ĉi disputon! Sekve, vi rifuzas, Protagoro,\nsinceran konfeson en la afero de Aspazio?\n\nPROTAGORO\n\nTian, kian vi bezonas -- mi rifuzas.\n\nARĤONTO\n\nPersone mi bezonas nenian, mi serĉas nur veron. Mi demandas ankoraŭ\nunu fojon: ĉu Aspazio blasfemis la diojn?\n\nPROTAGORO\n\nNe, ĉar, se ŝi konfesis ilian estadon, ŝi devis ilin respekti, se,\nkontraŭe, ŝi ne konfesis, ŝi ne havis kiun blasfemi.\n\nARĤONTO\n\nĈu ŝi pasigis vivon malĉastan?\n\nPROTAGORO\n\nNe.\n\nARĤONTO\n\nĈu ŝi instigis junajn knabinojn al senmoraleco?\n\nPROTAGORO\n\nNe, tio ĉi estas okupo de viroj, ne de virinoj.\n\nARĤONTO\n\nVi neas ĝin absolute?\n\nPROTAGORO\n\nMi petas pardonon de la juĝistaro, se mi per tio ĉi kaŭzas al ili\nmalagrablaĵojn, sed -- mi neas. (_Li foriras._)\n\nARĤONTO\n\nTucidido!\n\nTUCIDIDO\n\nMiaj gustoj kaj principoj tenis min malproksime de la kulpigitino kaj\nde la rondeto, en kiu ŝi vivis; la gloro tamen -- dirante delikate\n-- de ŝiaj agoj estis tiel granda, ke ĝi atingis eĉ min. Mi ne\nripetos antaŭ vi ĉiujn fametojn, mi ne atestigos eĉ homojn por\nmi tute kredindajn, sed por la kontraŭa flanko kredeble ne tute\nhonestajn; mi ripetos nur tion, kion mi aŭdis de l' homo speciale\nrespektata en la domo de Periklo -- Anaksagoro, kun kiu min iam\nligis amikeco antaŭ ol ĝin disŝiris la motivoj cititaj en mia\nkulpigo; li plendis antaŭ mi, ke Aspazio malbonuzis lian nomon, ke\nen la rifuĝejo, kiu estis nur ŝajne sub lia zorgo kaj kiu devis\ndoni rifuĝon al malgrandaj sklavinoj, oni aranĝis orgiojn kun\nplenaĝuloj kaj ke ĉiujn tiujn, dirante delikate, senhontaĵojn\nprezidis Aspazio kaj partoprenis en ili precipe ŝia tiel nomata\nedzo.\n\nUNU EL LA JUĜISTOJ\n\nKlarigu al ni, regnano, strangan enigmon: Aspazio estis bela,\nPeriklo ankaŭ; ŝi amis lin kaj li ŝin ankaŭ; kiamaniere do oni\npovas konsentigi kun ĉi tio ilian reciprokan malseverecon kaj eĉ\nkunhelpon en flankaj ametaĵoj.\n\nTUCIDIDO\n\nTio estus stranga en nia sfero, pli alta, kie la sentoj estas puraj\nkaj la edzeco fortigita de la religio kaj la leĝo. Sed en tiu ĉi\nmondeto de absoluta -- dirante afable -- egaleco kaj libereco, al kiu\napartenas la kulpigitino, daŭraj interrilatoj ne ekzistas kaj la\nmoralecon diktas al ĉiu voluptemaj instinktoj. (_Li foriras._)\n\nARĤONTO\n\nKion estas dironta al ni Diofito?\n\nDIOFITO\n\nSimile al Tucidido mi forigas sciigojn kaj opiniojn de homoj, kies\nobjektiveco povus esti diskutata kaj mi ripetos nur tion, kion\ndiris al mi Fidio. Jen li, malgraŭ sia blinda adoro por Aspazio,\nmultfoje plendis je ŝia mokado de l' religio. Tiel ekzemple, li\nrakontis al mi, ke ofte ŝi analizis, elvokante nehaltigeblan ridon\nde ĉeestantoj, ĉu Zeŭso havas kataron kaj tuson. Ĉar tio ĉi\nne estas serioza demando filozofia, sekve ĝi montras nur emon al\nsenpripensa blasfemado. Kaj tiuspecaj diskutadoj estis ŝia plej\namata temo.\n\nARĤONTO\n\nKaj kion vi diras rilate al ŝia moraleco?\n\nDIOFITO\n\nMi aŭdis rakontojn tiel terurajn, ke antaŭ ili fermiĝis miaj\noreloj.\n\nARĤONTO\n\nNome?\n\nDIOFITO\n\nKvankam justeco postulas de mi ateston kompletan kaj sinceran, mia\nlango ne kutimigita al vortoj malpuraj, rifuzas al mi obeemon.\nMi petas, ke oni min plu ne demandu, ĉar mi devas silenti. (_Li\nforiras._)\n\nHERMIPO\n\nMi postulas elaŭskultadon de Ksantipo, la filo de Periklo.\n\nARĤONTO\n\nKsantipo!\n\nKSANTIPO (_ebria, puŝata de Elpiniko kaj poste de Tucidido_)\n\nOkulo kontraŭ okulo... ne... Mi preferas skribi...\n\nARĤONTO (_al Hermipo_)\n\nKion li devas atesti?\n\nHERMIPO\n\nKe Aspazio instigis lian edzinon al nehonesta metio.\n\nARĤONTO (_al Ksantipo_)\n\nĈu vere?\n\nKSANTIPO (_fiksinte la rigardon sur Periklo_)\n\nPatro... mi ne... patro... Elpiniko... ili promesis riĉecon...\nPatro... permesu kisi vian manon... (_Li proksimiĝas al Periklo._)\n\nPERIKLO (_retirante la manon_)\n\nForiru!\n\nKSANTIPO\n\nTuj... patro... mi ne... (_Li forkuras._)\n\nHERMIPO\n\nKsantipo!\n\nKSANTIPO (_inter popolamaso_)\n\nMi estos ĉe Hekatono.\n\nARĤONTO (_al Hermipo_)\n\nĈu vi deziras ankoraŭ esplori la sklavon Trakson?\n\nHERMIPO\n\nJes.\n\nARĤONTO\n\nĈu li estas alkondukita?\n\nTRAKSO (_alproksimiĝas kaj salutas_)\n\nMi estas preta al servoj.\n\nPERIKLO\n\nSklavojn alvokitajn al atestado la leĝo permesas submeti al\nturmentoj. Mi rezervas por mi tiun ĉi rimedon, se estos necese.\n\nARĤONTO\n\nĈu ci vidis, kiel cia sinjorino, ĉeestanta ĉi tie Aspazio,\ndeŝiradis olivetojn en la arbareto de Ateno?\n\nTRAKSO (_tremante_)\n\nRevenante el la arbareto, ŝi portis unufoje kelkajn olivetojn.\n\nARĤONTO\n\nSed, ĉu ci vidis, kiel ŝi deŝiris ilin?\n\nTRAKSO\n\nDe malproksime.\n\nPERIKLO\n\nKaj kiom oni pagis al vi, por ke vi vidu?\n\nTRAKSO\n\nNeniom, sinjoro.\n\nPERIKLO\n\nMi petas, ke oni lin submetu al turmentoj.\n\nTRAKSO (_genuante_)\n\nKompaton, sinjoroj, estimataj juĝistoj, mi ne vidis... la sanktan\narbareton malnobla sklavo ne povas profani... mi rigardis de\nmalproksime... Estimataj regnanoj, oni diris, ke ŝi deŝiris\nolivetojn, mi kredis, ĉar kial mi kuraĝus dubi?\n\nPERIKLO\n\nMi rezignas la turmentojn.\n\nTRAKSO\n\nMi nenion scias, mizera bruto. (_Li malaperas._)\n\nARĤONTO (_al Hermipo_)\n\nĈu vi havas ankoraŭ aliajn atestantojn?\n\nHERMIPO\n\nMi alvokis multajn, sed ili ne venis. Cetere mi opinias, ke la\nĝisnunaj, vole aŭ nevole, sufiĉe subtenis mian kulpigon.\n\nARĤONTO\n\nLa defendanto de la juĝatino, Periklo, havas la parolon.\n\nPERIKLO\n\nEkstaris antaŭ mi grandega monto da ofendoj kaj mensogoj, kiun\nrapideme kaj diligente konstruis langoj de furioziĝinta malico kaj\nkiu devas dispremi mian amatan edzinon. Ĉu mi povas tutan tiun ĉi\nmonton disĵeti, pesi en ĝi antaŭ vi ĉiun ŝtonon de kondamno,\nĉiun bulon da kalumnia koto, ĉiun plenmanon da sablo ĵetita sur\nviajn okulojn, por ke vi ne rimarku la veron? Se eĉ permesus al mi\ntion ĉi la doloro, ĝin ne permesas la abomeno. Ĉiu el vi sendube\ntrovis sin iam antaŭ kontraŭulo, kiun li estus renversinta per unu\npiedekbato kaj tamen ne volis lin eĉ piedekbati; ĉiu renkontiĝis\nkun kulpigado, kiun li senpene estus repuŝinta, sed, haltigita de\nabomeno, li ne repuŝis. La plej mizera homo havas konvinkon, ke\nlia karaktero nur ĝis ia grado povas esti duba kaj atingebla de\nsuspektoj; sur ŝtupoj pli malaltaj li estas garantiita kontraŭ ili;\nse mi, regnanoj, kulpigus iun ajn el vi, je turmentado de sklavoj,\nla aliaj akceptus tion ĉi kiel eblan; sed, se mi kulpigus lin je\nformanĝado de sklavoj, neniu kredus al mi sen videblaj argumentoj.\nĈar egale ĉiu homo portas en si mezurilon de versimileco de\nhomaj agoj, kun kies helpo li de la unua fojo taksas la honestecon\nde ĉiuj riproĉoj. Mi supozas, ke vi ankaŭ ĝin posedas en via\nkonscienco, ke vi ankaŭ rimarkis mem la tutan monstrecon de la\nkulpigo, antaŭ ol mi sukcesis ĝin montri al vi. Efektive, kio laŭ\nHermipo kaj liaj kompanianoj, aŭ ordondonantoj, estas Aspazio?\nMalĉasta hetero, delogantino de senpekaj knabinoj, mastrino de\nametaĵoj de sia edzo, difektantino de sanktaj arbaretoj, senpensema\nkaj aroganta insultantino de dioj. Per multenombraj riveretoj ŝi\ndisfluigas moralan putron sur la tero, kaj ĉar ŝi ne povas atingi\nkaj infekti la ĉielon, ŝi superĵetas ĝin per blasfemaĵoj.\nTiu ĉi venenantino morala disvastigas ĉirkaŭ si tiel mortigan\ninfluon, ke de ĝi pereas plej geniaj mensoj kaj plej potencaj\nkarakteroj. Konfesu, ke tiom da teruraĵoj oni povus dividi inter\nkelkaj virinoj kaj eĉ tiam ĉiu estus malofta siaspeca ekzemplero.\nMonstron kunigantan en si ĉiujn tiujn ĉi abomenindaĵojn la naturo\nne kreis, naski ĝin povas nur fantazio de malnobleco. Jes, ĝi estas\nspirita frukto de Hermipo, jesigita, kiel efektiva, de neniu. Mi\njam ne parolas pri la atestaĵoj de Sofoklo, Sokrato, Protagoro, al\nkiuj oni penis ŝteli el la buŝo ian dusencan vorton kaj malnoble\nekuzi; sed kion pruvis aliaj atestantoj? La sklavo Trakso, videble\nsubaĉetita, reprenis pro timo siajn vortojn; Tucidido kaj Diofito\napogis sin sur miaj plej koraj forestantaj amikoj, kiuj ne povas\nekstari ĉi tie kaj per neado de imputitaj al ili mensogoj ree\nenŝtopi ilin en la gorĝojn de la kalumniuloj. Se Aspazio tiel\nsenkaŝe kaj ĉie dissemadis infekton moralan, kial do oni ne\nalkondukis ĉi tien la aregon da ŝiaj amatoj kaj oferoj; kiel oni\nne kolektis la multenombran sekvantaron de tiuj morale faligitaj\nde ŝi knabinoj, sed oni preferis falsi la plendojn de la ekzilito\nkaj de la mortinto? Furioza malamo, timigita nek de majesteco de\nla malbonsorto, nek de l' morto, malnoble perfortis ilin ambaŭ. La\nkoroj de miaj amikoj estis konstante malfermitaj por mi kaj mi nenion\nvidis en ili krom malŝato aŭ malrespekto por tiuj, kiuj nomas sin\niliaj konfidenciuloj. Tucidido, kiu alvokis al juĝo Anaksagoron,\nestis sentaŭga, sed Tucidido, kiu malhonoras la senhejmulon, estas\nmalnobla; Menono, kiu malgloris Fidion vivan, estis bazilisko, sed\nDiofito, kiu malgloras la mortinton, estas hieno. En tiu ĉi malnobla\nafero partoprenis, bedaŭrinde, ankoraŭ unu homo. Mi preferus vidi\nantaŭ mi fantomon de patromortiginto; sed, ĉar tiu ĉi homo jam\nekstaris, li atestu kontraŭ siaj gepatroj adoptintoj. Vi scias, ke\nde mia unua edzino mi disiĝis. Ŝi petis, ke mi lasu ĉe ŝi miajn\ndu filojn; mi konsentis, ĉar ŝi amis ilin, mi tamen ne ĉesis\natenti ilian edukadon. Malsanema, la pli juna mortis frue; la pli\nmaljuna dume maturiĝante komencis aperigi malbonajn emojn kaj\nmalvirtajn kutimojn, kies embrion mi ne rimarkis en lia infaneco: li\ndrinkadis kun la riĉa junularo Atena, partoprenis en plej malĉastaj\ndiboĉadoj. Admonojn li akceptadis de mi komence indiferente, poste\narogante, ĝis fine li tute rifuzis al mi la obeon kaj respekton.\nLonge mi ne povis trovi la fonton, el kiu li ĉerpis la rimedojn por\ntia vivo; fine mi trovis, ke ilin liveras al li kelkaj aristokratoj,\nkaj precipe la edzino de ia riĉulo -- kun kiu celo, vi divenas el la\nprezentita al vi skribaĵo kaj el la intencita ĉi tie malhonorado\nde la patro kaj de la patrino per la atestaĵo de la filo. Mi ne\nanalizos tiun ĉi hontindaĵon, mi eligis ĝin nur, por ke sur ĝia\nfono respeguliĝu pli klare la malico de la kulpigantoj, por lumigi\nal vi unu detalon, antaŭ kiu eĉ la ebria kaj zorge en kalumniado\nekzercita Ksantipo ektremis. Li edziĝis kun virino, meritanta pli\nbonan sorton, kiun li malzorgis kaj kune kun la infanoj ĵetis\nen mizeron. Eksciinte ĉi tion, Aspazio donis al la malfeliĉa\nvirino konstantan monhelpon, kiun ŝi ofte pagis dufoje, kiam la\nmalŝparemulo fordrinkis ĝin, kaj pri tiu ĉi Aspazio li atestis,\nke ŝi instigis al senhonesta metio lian edzinon, kiun ŝi cetere\ntute ne konis! Vere, la homa lango estas kapabla plenumi ankoraŭ\npli grandajn krimojn, ol la mano! Tiu ĉi ekzemplo vin instruu,\nkiel en la laboro de niaj kulpigantoj ŝanĝiĝis la vero. Kaj\nkiacele oni plenumis tiun ĉi senhontan falsadon? Aspazio belega,\nprudenta, libera de antaŭjuĝoj, kuraĝa, agema, glora, ĉirkaŭata\nde filozofoj kaj de ili admirata, sendube vekis enviojn kaj malamojn;\nsed la fina celo de l' atako ĉi tie estas mi. Ne per simpla okazo\npereis ĉiuj, kiuj staris al mi plej proksime. Unua falis Efialto,\nposte Anaksagoro kaj Fidio, nun venis la tempo por Aspazio. Ĉar oni\nne sukcesis min dispremi, oni penis almenaŭ soligi kaj senesperigi\nmin. La nuna ekbato, se ĝi ne maltrafos, efikos tiun tiel longe\natendatan rezultaton. La kalkulo estas simpla kaj -- mi konfesas --\nbona, ĉar Aspazio ne foriros el tiu ĉi mondo sola, sed kun Periklo,\nkiu ŝin amas kaj adoras, kiu sen ŝi ne povus vivi. Ĉu tia espero\nne allogas! Ĉu por ĝi ne estas inde plenumi eĉ malnoblecon? Tiom\nda fojoj oni vane alvokis min antaŭ la juĝon de l' popolo, tiom da\nfojoj oni penis dispremi min per Spartana milito, tiom da kaptiloj mi\nevitis, tiom da ekbatoj mi rebatis kaj tiom da doloroj mi eltenis, --\nkaj jen ĉi tie sen ia batalo, sen kontraŭstaro mi cedos, en tombon\naŭ en ekzilejon, kien vi sendos mian plej karan amikinon, al kiu\nmi ŝuldas la plej bonajn inspirojn kaj la plej feliĉajn ideojn!\nEble mi estas cetere por vi, por la regno -- baraĵo kaj ŝarĝo,\nkiel maljuna sklavo, kiu fininte sian servadon, perdis la fortojn\nkaj estas al laboro nekapabla kaj tamen vivas obstine. Se vi serĉis\nokazon liberiĝi de mi, kaptu ĉi tiun -- facilan kaj oportunan.\nMi atendas nur ordonon, kien mi devas forporti mian kapon. Sed vi,\nregnanoj, ne restu kun la konvinko, ke mi foriros dispremita de\nmalĉastaj agoj de tiu ĉi virino, se vi ŝin kondamnos. Mi foriros\nfiera je ŝi, kvankam ŝi pekis antaŭ la leĝo. Sur la vangoj de\nl' kulpigantoj trakuris, kiel mi vidas, ĝoja rideto. Jes, ŝi\npekis, ĉar ŝi pensis -- profunde kaj laŭte. La tradicio kaj niaj\nregularoj vidas en ĉi tio pli grandan pekon, ol en subĵetado de\nl' infanoj. La tuta saĝeco de niaj virinaj idealoj enfermiĝas en\ndivenado, ekscitado kaj satigado de viraj voluptoj. Se iu varmigus\nŝtonan statuon kaj instruus ĝin moviĝi, sendube ĝi trovus\namanton. Plej bongusta frandaĵo por postulemaj moralistoj estas\nbelega, odora korpo de malsaĝa virino. La prudento laŭ ilia opinio\nestas nur maldolĉaĵo en tiu ĉi plej dolĉa frukto sur la tero.\nSe la antikva kaj ĝis nun ne forigita leĝo punas per cent drakmoj\nvirinon, kiu eliris sen vizaĝkovrilo; se estas al ŝi malpermesite\naŭskulti en la teatro komediojn; se unu greka verkisto gloras\ntion, ke neniu en Atenoj manĝas kun fremda edzino: se la konata\naristokratino fieris antaŭ mi, ke ŝiaj filinoj ne legis eĉ unu\nverson de Homero, tiam efektive pekis Aspazio, kiu malkovradis sian\nvizaĝon sur la strato, komunikiĝadis kun scienculoj, legis verkojn\nde poetoj kaj filozofoj, diskutadis pri plej altaj demandoj sciencaj.\nTio ĉi ja signifas, ke ŝi pasigis vivon malindan! Mi aŭdas ridon\nkaj aplaŭdojn por Hermipo en ĉiuj rifuĝejoj de malĉasto. Ĉar\nli ne kuraĝis starigi antaŭ vi plej forpuŝindan malĉastulinon\nkaj kulpigi ŝin, ĉar ŝi dirus al vi: tia estas mia okupo -- kaj\nvi devus ŝin liberigi. Sed ĉu virino, pensanta libere povas diri\nal juĝistaro: tia estas mia okupo? Neniel. Ĉar malĉasteco estas\nmetio leĝigita, filozofio -- ne. Hetero kiu ruinigus la tutan grekan\njunularon -- mokus ĉiujn juĝojn, dum filozofinon meditantan pri la\ndeveno de steloj oni havas rajton kaj oni devas puni per morto laŭ\npostulo de iu ajn. En Atenoj estas pli sendanĝere dissemi infekton\nol sciencon. Kvankam ne nur en Atenoj... Ĉiu popolo pistas la\ngrandajn homojn, kiel nuksojn, por eligi el ili kernojn, per kiuj ĝi\nnutriĝas. Ne unu jam lumradio ekpafis el arestejaj mallumejoj, ne\nunu granda ideo estis oleita per martira sango. Kiam genio ekparolas\nal homaro, ĝi komence respondas per insulto kaj nur poste per beno.\nMalsaĝeco vagas tra vojoj jam pretaj kaj bone gardataj, la saĝeco\ntrahakas al si vojon tra densa kaj maljuna arbaro, en kiu ĝin\nsurfalas venenaj rampaĵoj kaj rabaj bestoj. La socio estas kreita\npor pigmeoj, grandeguloj vundas al si la fruntojn per ĝiaj malaltaj\nkunplektaĵoj. Por ke ili tamen ne difektu kaj ne disbatu tiun ĉi\nkonstruaĵon, estas necese ilin faligi kaj senliberigi aŭ fortranĉi\nal ili la kapojn. Vi volas tion ĉi fari kun Aspazio. Ekkreskis en\nAtenoj virino -- grandegulo, kiu ne enlokiĝas en tradiciaj ĉeletoj,\nkiu ilin dispuŝas kaj rompas, kiu super la nigra amaso leviĝas kiel\npalmo super arbetaĵo; dishaku ĝin aŭ fortranĉu al ĝi la pinton,\nse tion ĉi postulas Hermipo kaj permesas la leĝo. Sed ne pensu,\nke via hakilo estas sankta, ĝi estas nur multepeza kaj akra. Se\nĝin estus tenintaj generacioj, kiuj vivis antaŭ mil jaroj, ili\nfaligus ĝin sendube sur viajn kolojn, ĉar vi estus por ili senpiaj\nkaj nemoralaj; se ĝin ekvidos en viaj manoj generacioj, kiuj vivos\nmil jarojn poste, ili nomos vin mortigantoj. La netuŝeblajn kredojn\nde niaj praavoj ni mokas hodiaŭ kaj niajn netuŝeblajn verojn la\npranepoj ankaŭ ne indulgos. Ĉar apud niaj limaj kolonoj la mondo\nne haltos en sia evolucio, sed ilin renversos, iros antaŭen kaj\nstarigos al si novajn. Ĉu vi povas esti certaj, ke post vi finiĝas\nla progreso de l' homa ideo, ke tiuj principoj, pro kiuj vi kondamnas\nAspazion, ne estos konfesataj de ĉiuj? Se via rigardo atingas la\nlastajn ekstremojn de l' monda ekzistado kaj antaŭvidas, ke via\nscienco, via kredo travivos ĉiujn ventegojn kaj ĉiujn kataklismojn\nen eterna senŝanĝemeco, forprenu al la edzo la edzinon, al la\ninfanoj -- la patrinon, kaj dediĉu ŝin kiel oferon al la dioj.\nSed, se en vian konsciencon enŝteliĝis eĉ plej malgranda dubo,\nelaŭskultu ĝian averton, por ke la mantelo de l' justeco ne kovru\nla krimon. La honesta koro donu al vi bonan inspiron, la hela\nprudento donu al vi saĝan konsilon, via verdikto estu voĉo de l'\nleĝo. (_Li malsupreniras de la parolejo, alproksimiĝas al Aspazio\nkaj kisas ŝin_) Kara edzino! Kalumniado nin disigis, sed la verdikto\nkunigos kaj falos sur nin ambaŭ.\n\nARĤONTO\n\nLa juĝa diskutado estas finita. La ĵurintoj metos senkulpigajn\nblankajn globetojn en la dekstran urnon kaj la kondamnajn -- nigrajn\n-- en la maldekstran. (_La ĵurintoj en granda plimulto plenigas la\ndekstran urnon, -- kelkaj la maldekstran._)\n\nMETRONOMO\n\nLa voĉdonado estas finita.\n\nARĤONTO (_enrigardinte en ambaŭ urnojn_)\n\nLa kalkulado de globetoj estas superflua. Per la verdikto de l' juĝo\nla kulpigita Aspazio estas senkulpa.\n\nPERIKLO\n\nTio estas voĉo de tiu sama popolo, kiun mi servis! (_Sofoklo,\nSokrato kaj Protagoro kortuŝitaj ĉirkaŭas Aspazion, al kies piedoj\nsin ĵetas kaj kisas ŝiajn genuojn areto da junaj sklavinoj._)\n\nKELKAJ REGNANOJ (_kaptinte Hermipon_)\n\nAl juĝo la kalumniulon!\n\nASPAZIO (_eltiras la ponardon kaj ĵetas al Hermipo_)\n\nMi ĝin jam ne bezonas, sed eble al li ĝi utilos.\n\nPROTAGORO\n\nPor tranĉado de pano akirita per malhonoro.\n\n(_La kurteno falas._)\n\n\n\n\nPOSTPAROLO\n\n\n«Aspazio» esperantigita aperas en momento fortune elektita. Ĝi\naperas tuj post la kvara kongreso esperantista, en kiu tiel\nelokvente estis proklamita kaj triumfis en la koroj de diversnaciaj\nkongresanoj idealo de internaciismo. Ĝi aperas samtempe en momento\nde kvardekjara jubileo de Svientoĥovski, kiam en Varsovio okazas\nkunveturo de liaj adorantoj.\n\nĈar la aŭtoro de l' «Aspazio» dum sia longa mirege fruktodona\nlaborado estis apostolo de vera internaciismo, tio signifas -- de\nl' ama alproksimiĝo de ĉiuj nacioj, celanta kunigi plej sanktajn\ninspirojn de diversnaciaj genioj en unu komunan sunon, en unu belegan\nharmonion, en kiu perdiĝos nenia tono originala kaj valora.\n\nĈar duaflanke, liaj polaj adorantoj, nun alportantaj al li\nfestajn signojn de grandestimo kaj danko, per ĉi tio protestas\nkontraŭ mallarĝa kaj malnobla kalumnio, dum longaj jaroj\npersekutinte lin kvazaŭ malvarman kosmopoliton kaj egoiston, -- lin,\npoeton-filozofon, kiu sciis kunigi varmegan amon al la progreso de l'\npatrujo kun varmega amo al la progreso de l' homaro.\n\nKaj se publiko okcidenta povas malpli interesiĝi pri Svientoĥovski,\ntalentoplena publicisto, potenca batalanto kaj estro de l' pola\nprogreso dum kvardek jaroj, mi tamen nun ne vidas en pola literaturo\nverkiston, kiu per sia komune-homa penso kaj tutmondaj idealoj\nmeritus pli esti prezentita al la diversnacia esperantistaro, ol la\naŭtoro de l' «Aspazio».\n\nPor ni, Poloj, dezirantaj al nia lando lumon kaj varmon de\nprogresanta tagiĝo, Svientoĥovski estas antaŭ ĉio tiu homo,\nkiu montris al ni eblecon kaj necesecon de nova evolucio sur vojo\nde interna disvolviĝo anima post la nacia katastrofo en la jaro\n1864, kiam unuj tute perdis esperon pri estonteco kaj plorante\nsidiĝis sur la tomboj historiaj, aliaj tute perdis penson publikan\nkaj interesiĝis memame nur pri sia privata bono. Pro tio ni havas\napartajn kaŭzojn por dankemo al la patro de nia progreso en la lasta\nepoko.\n\nSed ŝajnas al ni, ke la aŭtoro de «Aspazio» kaj de multaj aliaj\ndramoj («Animoj senmortaj», «Spiritoj», k. t. p.) povas elveki miron\nkaj amon ankaŭ en la koroj de aliaj nacioj, kiel pensulo profunda,\npoeto nobla kaj bonega stilisto. Tial mi pensas, ke la tradukinto de\nl' «Aspazio» havis bonan ideon, prezentante al la esperantistaro la\nbelan verkon de Svientoĥovski.\n\nEn la dramon «Aspazio» la kreinto enmetis tutan sian animon -- ĉiujn\nsonĝojn de idealo, ĉiujn batalojn de eterne revolucia spirito,\ntutan sian amon al beleco kaj malamon al malnobleco. Vi trovos\nen la figuro de Periklo sonĝon de Svientoĥovski pri homo, kiu\nregas animojn ne per privilegia posteno, ne per demagoga flatado de\ninstinktoj de amaso, sed per pura potenco de persona genio -- bela\nsonĝo, momente enkorpigita en Hellado, tiel kara al Svientoĥovski!\nVi trovos en Aspazio idealon de virino -- belan saĝecon kaj saĝan\nbelecon. Vi trovos ĉi tie rondon de elektitaj spiritoj de Hellado\nkaj malkovros en Fidio, Sofoklo, Eŭripido -- aŭtoran amon al arto\nĉiuspeca, en Anaksagoro, Sokrato -- lian amon al filozofio, en\nProtagoro -- lian senkomparan talenton dialektikan -- kaj en tuta\ndramo perlojn de malvarma penso filozofa kaj rubenojn de varma kredo\nje venko de grandaj koroj kaj animoj geniaj.\n\nUnu el riproĉoj, farataj de kritiko al dramaŭtoro Svientoĥovski,\nke ĉiuj liaj personoj parolas tiel bele kaj sprite, sperte kaj\nriĉe, kiel la aŭtoro mem, perdas sian forton en «Aspazio», kie la\naŭtoro prezentas spiritojn elektitajn, havantajn rajton al lingvo\nelektita; krom tio la aŭtoro en ĉi tiu dramo diversigis sian\nlingvon, donis aliajn akcentojn al la juna Sokrato, al la doloranta\npatro Anaksagoro, kaj trafe malriĉigis la lingvon de la rondeto da\nhumilaj animoj en la societo de Elpiniko.\n\nNi tute ne certigas, ke la dramo de Svientoĥovski estas verko\nsendifekta. Ni trovas nur, ke ĝi estas grandvalora kaj eminenta.\n\nLaŭ nia opinio, difektoj teknikaj de tiu ĉi dramo: troeco de\nelemento rakonta kompare kun elemento agada, multparoleco de herooj,\ntroa kapableco ilia por kreado de aforismoj anstataŭ akcentoj de\nvera pasio en momentoj de gravaj okazintaĵoj, k. t. p. -- ĉio ĉi\nne ludas seriozan rolon apud la beleco de l' stilo kaj forto de la\nesprimitaj en ĝi ideo.\n\nKaj ni ne havas ankaŭ intencon persekuti ĉiujn laŭvolajn\nkaj nevolajn deflankiĝojn de la historia vero, kontraŭbatali\nmodernismojn kaj anakronismojn, ĉar sur ĉiu paŝo en tiu ĉi granda\ndramo pli forte nin kaptas io pli grava -- internaj intencoj de la\naŭtoro, potenca pentraĵo de l' batalo, kiun malhumila kaj memama\nintrigo flamigas en malluma amaso kontraŭ altaj spiritoj. La forumo\nde Atenoj fariĝas por ni pli proksima, kiam ni renkontas «hieraŭ»\nhodiaŭajn batalojn, nuntempajn dolorojn kaj sonĝojn de l' homaro.\nIo eterna, eterne nobla kaj eterne malnobla en konstanta batalo --\njen kio estas grava en tiu ĉi belega dramo, kreita de spirito de unu\nel la filoj de Prometeo!\n\nLeo Belmont.\n\n\n\nLibrejo HACHETTE & Kio, 79, Boul. Saint-Germain, PARIS.\n\nKOLEKTO DE \"LA REVUO\"\n\n\nINSTRUA FAKO\n\nGrammaire complète d'Esperanto, de Camille AYMONIER, profesoro ĉe\nla liceo «Charlemagne».\n Unu volumo in-16, 166-paĝa (_broŝurita_) Fr. 1 50\n\nEsperanta Sintakso, laŭ verkoj de D-o ZAMENHOF kaj aliaj aŭtoroj,\nen Esperanto verkita de Paul FRUICTIER.\n Unu volumo in-16, 75-paĝa (_broŝurita_) 1 50\n\nKonkordanco de la vortoj de Ekzercaro. Ellaboris Alfred E. WACKRILL.\n Unu volumo in-16, 95-paĝa (_broŝurita_) 1 »\n\nFrazaro, en Esperanto, de H. de COPPET.\n Unu volumo in-16, 108-paĝa (_broŝurita_) 1 »\n\n\nLITERATURA FAKO\n\nAngla lingvo sen profesoro, unuakta komedio de TRISTAN BERNARD,\ntradukita de Gaston MOCH.\n Unu volumo in-8, 44-paĝa (_broŝurita_) Fr. 1 »\n\nAspazio, tragedio en kvin aktoj, de A. SVJENTOĤOVSKI, trad. de\nD-ro Leono ZAMENHOF.\n Unu volumo in-8, 154-paĝa » »\n\nBukedo, artikoloj pri literaturaj kaj beletristikaj demandoj,\nde Ch. LAMBERT.\n Unu volumo in-8, 159-paĝa (_broŝurita_) 2 »\n\nImenlago, novelo de Theodor STORM, tradukita el la germana lingvo\nde Alfred BADER.\n Unu volumo in-8, 33-paĝa (_broŝurita_) » 75\n\nLa libro de l' Humoraĵoj, originale verkita de Paul de LENGYEL.\n Unu volumo in-8, 194-paĝa 2 50\n\nLa Faraono, romano de PRUS, tradukita el la pola lingvo de D-o BEIN.\n Unua, volumo in-8, 194-paĝa (_broŝurita_) 2 »\n Dua volumo, in-8, 238-paĝa (_broŝurita_) 2 »\n Tria kaj lasta volumo, in-8, 197-paĝa (_broŝurita_) 2 »\n\nLa Reĝo de la montoj, de Ed. ABOUT. trad. de G. MOCH.\n Unu volumo in-8 (en preparo) » »\n\nLa Rompantoj, kvin monologoj kun ilustraĵoj. Originale verkitaj\nde Frederiko PUĴULA-VALJES.\n Unu volumo in-8, 40-paĝa (_broŝurita_) 1 »\n\nLaŭroj, kolekto de la originalaj verkoj premiitaj en la Unua\nliteratura konkurso de «La Revuo».\n Unu volumo 142-paĝa 2 »\n\nMakbeto, tragedio en kvin aktoj, de SHAKESPEARE, tradukita de\nD-o H. LAMBERT.\n Unu volumo in-8, 125-paĝa 2 »\n\n\n\n\nTEKNIKA KOLEKTO\n\n\nAnatomia vortaro (en latina, franca, angla kaj esperanta lingvoj),\nverkita de la Medicina Esperantista Grupo.\n Unu volumo in-8 Fr. 1 50\n\nKomercaj leteroj en Esperanto, kun vortareto kvarlingva, de\nP. BERTHELOT kaj Ch. LAMBERT.\n Unu volumo in-16 » 50\n\nLa komerca sekretario, de Ros. SUDRIA.\n Unu volumo in-16 » 50\n\nMatematika terminaro kaj krestomatio, de R. BRICARD.\n Unu volumo in-16 » 75\n\nMonadologio, de LEIBNIZ, tradukita de E. BOIRAC.\n Unu volumo in-16 » 60\n\nMuzika terminaro, de F. de MÉNIL.\n Unu volumo in-8, 20-paĝa » 60\n\nPraktikaj komercaj leteroj (en esperanta kaj franca lingvoj),\nde J. C. O'CONNOR, Ph. Dr. M. A., kaj D. D. P. HUGON.\n Unu volumo in-16 » 90\n\nProvo de Marista Terminaro, verkita sub la direkto de M. ROLLET\nDE L'ISLE.\n Unu volumo in 8 (_bindita_) 1 50\n\nVocabulaire des mots spéciaux à la philatélie, avec modèles de\nlettres (en français et Esperanto), par R. LEMAIRE.\n Unu volumo in-8 » 40\n\nVocabulaire technique et technologique Français-Esperanto,\npar Charles VERAX.\n Unu volumo in-8 (_bindita_) 2 50\n\n\n\n\nMUZIKO\n\n\nHimno al Zamenhof, paroloj kaj muziko de R. DESHAYS 1 »\n\nLa Vojo (kanto kaj fortepiano), paroloj de D-ro ZAMENHOF, muziko\nde R. DESHAYS » 35\n\nEsperanto (valso por fortepiano), muziko de A. F. de MÉNIL » 50\n\nLa kanto de l' cigno (melodio), poemo de SVIRIDOV, muziko de\nF. de MÉNIL 1 »\n\nKuŝas somero, poezio de Th. KANALOSŜI-LEFFLER, muziko de\nF. de MÉNIL 1 »\n\nMi aŭdas vin, poezio de Leono ZAMENHOF, muziko de F. de MÉNIL 1 »\n\n\nImprimerie Espérantiste V. Polgar-Politzer, 33, rue Lacépède, Paris.\n\n\n\nNoto de transskribinto:\n\nMi registris kelkajn ŝanĝetojn kontraŭ la originalo per html-aj\nkomentoj. Ankaŭ originalajn paĝkomencojn mi simile registris.\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ASPAZIO: TRAGEDIO EN KVIN AKTOJ ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":84,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of La jeso de knabinoj: Triakta proza komedio\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: La jeso de knabinoj: Triakta proza komedio\n\nAuthor: Leandro Fernández de Moratín\n\n\n \nRelease date: October 31, 2014 [eBook #47249]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/47249\n\nCredits: Produced by Andrew Sly and the Online Distributed\n Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This book was\n produced from scanned images of public domain material\n from the Google Print project.)\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA JESO DE KNABINOJ: TRIAKTA PROZA KOMEDIO ***\n\nBiblioteko de «La Suno Hispana»\n\nLA JESO DE KNABINOJ\n\nTRIAKTA PROZA KOMEDIO\n\n ORIGINALO\n DE\n Leandro F. Moratín\n (1760-1828)\n\n_Unue prezentata en Madrido, ĉe la Teatro de la Cruz, la 24an\nJanuaro 1806_\n\n ESPERANTIGITA\n DE\n NORMAN MACLEAN\n _Prezidanto de l' Grupo de Murcia_\n\nPrezo: 0'50 ptoj.\n\n VALENCIA:\n PRESEJO MODERNA, AVELLANAS, 11\n\n_1907_\n\n\n\n\nPERSONOJ\n\n Don Diego, riĉa fraŭlo.\n Don Carlos, lia nevo, oficiro.\n Donja Irene, vidvino.\n Donja Francisca, ŝia filino.\n Rita, servistino de donja Francisca.\n Simono, servisto de don Diego.\n Kalamoĉo, servisto de don Carlos.\n\n\nLa sceno pasas en gastejo de urbo Alcalá de Henares.\n\nLa teatro prezentas traireblan salonon kiu havas pordojn de\ngastoĉambroj, ĉiuj numeritaj. Unu pli granda ĉe la fundo, kun\nŝtuparo kiu kondukas al la teretaĝo de la domo. Ĉe unu flanko,\nfenestro je brustalteco. Centre, tablo, kun benkoj, seĝoj, k. t. p.\n\nLa Agado komencas je la sepa horo vespere, kaj finas je la kvina\nmatene.\n\n\n\n\nLA JESO DE KNABINOJ\n\n\n\n\nUNUA AKTO\n\n\nSCENO I\n\nD. Diego. Simono.\n\nD. Die.--Ĉu ili ne venis ankoraŭ?\n\nSim.--Ne, sinjoro.\n\nD. Die.--Vere ili ne volas rapidi.\n\nSim.--Kredeble ĉar ŝia onklino amas ŝin multe kaj ne vidis ŝin\nde la tempo, kiam oni forportis ŝin al Guadalajara...\n\nD. Die.--Jes. Mi ne diras, ke oni ne devas vidi ŝin sed duonhora\nvizito kun tri-kvar larmetoj sufiĉas.\n\nSim.--Ankaŭ estis stranga via decido ne eliri el tiu ĉi hotelo\ndum du tutaj tagoj. Lacigas legado, lacigas dormado .... Kaj precipe\nlacigas la malgajeco de la ĉambro, la seĝoj malkomfortaj, la\npentraĵoj de la malŝparema filo, la bruo de sonoriloj kaj alvokoj,\nkaj la malĝentila interparolado de kondukistoj kaj laboristoj, kiuj\nmalpermesas eĉ momenton da kvieteco.\n\nD. Die.--Tamen, konvenis tiel agi. Tie ĉi ĉiuj konas min kaj mi\nne volas, ke iu min vidu.\n\nSim.--Mi ne komprenas la tialon de tiom da izoleco. Ĉu, do, nia\nvizito tien ĉi signifas pli ol tio, ke vi venis akompani donja Irene\nĝis Guadalajara por ke ŝi eligu la knabinon el la monaĥinejo, kaj\ntuj reiri kun ili Madridon?\n\nD. Die.--Naivulo! Jes, ĝi signifas pli ol vi vidis.\n\nSim.--Diru, do.\n\nD. Die.--Bone... sed mi ree petegas vin, ke vi nenion diru pri tio\nal iu ajn.\n\nSim.--Konsentite sinjoro. Mi neniam ŝatis skandaletojn.\n\nD. Die.--Mi tion bone scias; tial mi volas konfidi al vi. Estas\nvere, mi konfesas, ke mi neniam vidis tiun donja Francinjo, sed per\nmia amikeco kun ŝia patrino mi ofte havis informojn pri ŝi; mi\nlegis multajn leterojn ŝiajn; mi vidis aliajn skribitajn de ŝia\nonklino, la monaĥino, apud kiu ŝi loĝis en Guadalajara; resume, mi\nhavis ĉiujn informojn ŝateblajn pri ŝiaj emoj kaj konduto. Fine,\nmi eĉ sukcesis vidi ŝin: mi penadis elkonadi ŝin dum la lastaj\ntagoj, kaj mi konfesas, ke al mi ŝajnas nesufiĉaj ĉiuj laŭdoj,\nkiujn oni faris pri la knabino.\n\nSim.--Jes, vere, ŝi estas bela kaj...\n\nD. Die.--Ŝi estas tre bela, tre gracia, tre humila... kaj\nprecipe tia naiveco, tia simplanimeco! Kredu min, tio nuntage estas\nmaloftega... Kaj pri talento... jes, Simono, multe da talento. Tial,\nmi resume diras al vi, ke tio, kion mi decidis estas...\n\nSim.--Vi ne bezonas diri ĝin al mi.\n\nD. Die.--Ĉu ne? Kial do?\n\nSim.--Ĉar mi jam divenis ĝin. Kaj ĝi ŝajnas al mi bonega ideo.\n\nD. Die.--Kion vi diras?\n\nSim.--Bonega.\n\nD. Die.--Tiel, vi tuj komprenis, ke...\n\nSim.--Kial ne? Mi certigas vin, ke mi trovas tre bona la fianĉon;\nbona, bona.\n\nD. Die.--Jes. Mi pripensis ĝin multe kaj mi konsideras ĝin tre\nsaĝa afero.\n\nSim.--Certege.\n\nD. Die.--Sed mi volas, ke absolute neniu ĝin sciu ĝis kiam la\nafero estos finita.\n\nSim.--Kaj tiamaniere vi agas bone.\n\nD. Die.--Ĉar ĉiuj ne vidas aferojn laŭ sama maniero, kaj ne\nmankos kritikantoj, kiuj diros, ke ĝi estas malsaĝeco, ke min...\n\nSim.--Malsaĝeco! Brava malsaĝeco! Kun filineto kiel ŝi, ĉu\nvere?\n\nD. Die.--Sed pripensu. Ŝi estas malriĉa. Tio estas vera. Sed mi\nne serĉis monon, ĉar monon mi jam havas; kion mi serĉis, tio estis\nmodesteco, ĝentileco, virto.\n\nSim.--Tio precipe. Kaj fine, via havo, al kiu do, ĝi devas\naparteni?\n\nD. Die.--Vi estas prava. Kaj, ĉu vi scias kiom valoras virino\nprudenta, laborema, kiu scias mastrumi hejmon, vigladi pri ĉio?\nĈiam batalanta kun servistinoj, ĉar se unu estas maldiligenta,\nalia pli ankoraŭ, aŭ frandemaj, aŭ sciemaj, aŭ babilemaj, plenaj\nje histerismo, maljunaj aŭ malbelaj kiel diablinoj... Ne, sinjoro,\nvivadon novan ni havu! Mi havos iun, kiu helpos min ame kaj fidele,\nkaj ni kunvivados kiel gesanktuloj... Kaj lasu, ke oni parolu kaj\nbabilu, kaj...\n\nSim.--Sed, sinjoro, estante ambaŭ kontentaj, kion povos iu diri?\n\nD. Die.--Ne, mi ja scias kion oni diros, sed... Oni diros, ke la\nfianĉo ne estas bona, ke la aĝoj estas malsamaj, ke...\n\nSim.--Lasu, do. Al mi ŝajnas ke la diferenco estas malgranda. Sep\naŭ ok jaroj pleje.\n\nD. Die.--Kion vi diras? Ŝi plenumis nur dekses jarojn antaŭ\nmalmultaj monatoj.\n\nSim.--Bone, sed kion tio signifas?\n\nD. Die.--Kaj pri mi, kvankam fortika, dank' al Dio, estas neeble\nforpreni miajn kvindek-naŭ jarojn!\n\nSim.--Sed mi ne parolas pri tio.\n\nD. Die.--Nu, pri kio vi parolas?\n\nSim.--Mi diris... Sed, kiamaniere...? Aŭ vi malbone klarigas la\naferon aŭ mi komprenas ĝin male. Resume, tiu ĉi donja Francinjo,\nkun kiu ŝi edziniĝos?\n\nD. Die.--Kia demando! kun mi.\n\nSim.--Kun vi?\n\nD. Die.--Kun mi.\n\nSim.--Bonega solvo!\n\nD. Die.--Kion vi diras? Diru, do. Kion?\n\nSim.--Kaj mi kredis, ke mi estas diveninta.\n\nD. Die.--Sed vi, kion vi divenis? Por kiu, kredis vi ke mi difinis\nŝin?\n\nSim.--Por don Carlos, via nevo, talenta junulo, instruita, bonega\nmilitisto, amata de ĉiuj pro lia tuta historio. Por li, mi kredis,\nke vi gardas la priparolatan fraŭlineton.\n\nD. Die.--Sed ne, sinjoro, ne, ne, ne!\n\nSim.--Bone, ja, bone.\n\nD. Die.--Kia ideo! Kun tiu mi edzinigi ŝin! Ne, sinjoro. Ke li\nstudu siajn matematikojn.\n\nSim.--Li ja studas ilin; aŭ, pli korekte, li nun instruas ilin.\n\nD. Die.--Ke li fariĝu homo kuraĝa, kaj...\n\nSim.--Kuraĝa! Ĉu vi petas ankoraŭ pli da kuraĝo al oficiro,\nkiu en la lasta militiro, kun malmultaj aliaj, kiuj volis akompani\nlin, prenis du bateriojn, ennajligis la pafilegojn, prenis kelkajn\nkaptitojn kaj revenis al la kamparo, plena je vundoj kaj kovrita\nper sango? Tiam vi estis kontentega pro la kuraĝo de via nevo; kaj\nmi vidis vin plorantan pro ĝojo pli ol unu fojon, kiam la reĝo\nrekompencis lin per la rango de leŭtenanto-kolonelo kaj la ordeno de\nAlcántara.\n\nD. Die.--Efektive; ĉio tio estas vere; sed ĝi ne rilatas la nunan\naferon. Estas mi, kiu edziĝas.\n\nSim.--Se vi estas certa, ke ŝi amas vin, se ne timigas ŝin la\ndiferenco de aĝo, se ŝia elekto estas libera...\n\nD. Die.--Kial, do, ne estus ĝi libera? Kion gajnus ili trompante\nmin? Vi bone scias, ke la monaĥino de Guadalajara estas tre prudenta\nvirino; la alia de Alcalá, kvankam mi ne konas ŝin, mi scias, ke\nŝi estas bonega, virta sinjorino; kaj konsideru ĉu donja Irene ne\ndevas deziri la feliĉecon de sia filino. Nu, ili ĉiuj certigas\nmin pri tio... La servistino, kiu servis ŝin en Madrido, kaj dum\npli ol kvar jaroj en la monaĥinejo, laŭdegas ŝin tutkore, kaj\nkrom tio, ŝi informis min, ke ŝi neniam ekvidis ĉe la knabino la\nmalplej grandan inklinon al iu el la malmultaj viroj, kiujn ŝi povis\nrenkonti en tiu enfermejo. Brodi, kudri, legi religiajn librojn,\nĉeesti meson, kaj kuradi en la ĝardeno post papilioj, aŭ verŝi\nakvon en la formik-truojn, tiaj estis ŝiaj okupadoj kaj amuzoj. Kion\nvi diras?\n\nSim.--Mi? Mi nenion diras, sinjoro.\n\nD. Die.--Kaj ne pensu vi, ke malgraŭ tiom da certigoj, mi ne\nprofitas la okazojn, kiuj sin prezentas por altiri al mi ŝian\namikecon kaj ŝian konfidon, kaj klopodi, ke ŝi klarigu sian penson\nlaŭ absoluta memvolo... kvankam por tio restas multe da tempo...\nSed tiu donja Irene ĉiam ŝin interrompas; ŝi sola volas ĉion\nparoli... Kaj ŝi estas tre bona virino, bonega...\n\nSim.--Fine, sinjoro, mi esperas, ke tio sukcesos kiel vi deziras.\n\nD. Die.--Jes, mi esperas, Dio helpante, ke la afero ne malsukcesos.\nKvankam vi malmulte ŝatas la fianĉon... Kaj kiel malĝustatempe vi\nrekomendis al mi la diritan nevon? Ĉu vi ne scias kiel li kolerigis\nmin?\n\nSim.--Kion li faris?\n\nD. Die.--Petolaĵon lian... Kaj ĝis antaŭ kelkaj tagoj mi\nnenion sciis. La pasintan jaron, vi ja scias li estis du monatojn\nen Madrido... Kaj sufiĉe da mono devigis min elspezi tiu vizito...\nTamen li estas mia nevo kaj mi ne pentas... sed mi daŭrigu. Alvenis\nla tago, kiam li devis iri Zaragozon realiĝi al sia regimento. Vi ja\nmemoras, ke post malmultaj tagoj de lia foriro mi ricevis avizon, ke\nli alvenis.\n\nSim.--Jes, sinjoro.\n\nD. Die.--Kaj ke li daŭris skribi al mi, kvankam ne tro ofte, ĉiam\nsub dato en Zaragozo.\n\nSim.--Estas vere.\n\nD. Die.--Bone, do, la fripono ne estis tie, kiam li skribis al mi\ntiujn leterojn.\n\nSim.--Kion vi diras?\n\nD. Die.--Jes, sinjoro. La trian de Julio li foriris de mia domo\nkaj en la fino de Septembro ankoraŭ ne estis li alveninta en sian\ngarnizonon. Ĉu tio ne ŝajnas al vi ke tiel veturi poŝte estas\nrimarkinda diligenteco?\n\nSim.--Eble li malsaniĝis veturante, kaj por ne doni al vi\nmalĝojon...\n\nD. Die.--Neniel. Amindumaĵoj de lia oficira Moŝto, kaj kapricoj\nkiuj turmentetis lin. Tie, en ia urbo, kredeble... kiu scias? Se li\nrenkontis paron da nigraj okuloj, li tuj perdiĝis. Ne permesu Dio ke\ntrompu lin unu el tiuj friponinoj kiuj vendas honoron por edziniĝo.\n\nSim.--Ho! ne timu. Kaj se li renkontos ian vendistinon de amo, ŝi\nestos tre lerta, se ŝi trompas lin.\n\nD. Die.--Ŝajnas al mi, ke ili tie estas... Jes, venigu la\nveturiston, por ke ni konsentu la horon, kiun ni devos foriri\nmorgaŭ.\n\nSim.--Estas bone.\n\nD. Die.--Mi jam diris al vi, ke mi ne volas, ke tio ĉi estu\nmalkovrita, nek... Ĉu vi komprenas?\n\nSim.--Ne timu, sinjoro. Mi nenion diros.\n\n(_Simono foriras tra la posta pordo. Eniras tra la sama tri virinoj\nkun kapŝaletoj kaj promene vestitaj. Rita metas ligitan tukon sur\nla tablon, kolektas la ŝalojn kaj faldas ilin._)\n\n\nSCENO II\n\nD.a Irene, D.a Francisca, Rita, D. Diego.\n\nD.a Fran.--Fine, jen ni estas.\n\nD.a Ire.--Ha, kia ŝtuparo!\n\nD. Die.--Bonvenon, sinjorinoj.\n\nD.a Ire.--Kiel! Vi, verŝajne, ne eliris? (_Sidiĝas D.a\nIrene kaj D. Diego._)\n\nD. Die.--Ne, sinjorino. Poste, pli malfrue, mi eliros iomete\npromeni. Mi legis iom. Mi penadis dormi, sed en tiu ĉi gastejo estas\nneeble dormi.\n\nD.a Fran.--Vere estas... Kaj kiaj kuloj! Malbenon al ili! La\npasintan nokton mi ne povis dormi pro ili. Sed, rigardu, sinjoro,\nrigardu! (_Ŝi malfaldas la tukon kaj montras la aferojn nomotajn._)\nKiom da belaĵoj mi havas! Rozarioj el perlamoto, krucoj el cipreso,\nla regularo de Sankta Benedikto, sanktakvujeto el kristalo; rigardu,\ndo, kiel beleta!\n\nD.a Ire.--Bagateloj kiujn al ŝi donacis la monaĥinoj. Ili\nfreneziĝis pro amo al ŝi.\n\nD.a Fran.--Tial ke ili ĉiuj min amas! Kaj mia onklino, mia\nbonega onklino, ploris tiel!... Sed ŝi estas ja tre maljuneta.\n\nD.a Ire.--Ŝi bedaŭris multe, sinjoro, ke ŝi ne konas vin.\n\nD.a Fran.--Jes, verege. Ŝi diris, kial ne venis tiu sinjoro?\n\nD.a Ire.--Liaj Moŝtoj la ekleziulo kaj la paroĥestro de «La\nVerdaj» venis kun ni ĝis la pordego.\n\nD.a Fran.--Prenu, (_ŝi refaldas la tukon kaj donas al Rita, kiu\nforiras kun ĝi kaj kun la ŝaloj en la ĉambron de D.a Irene_)\nmetu ĉion tien, en la ŝranko. Sed, ho, Dio! Rompiĝis mia Sankta\nGertrudo el mielkuko!\n\nRita.--Tio estas nenio. Mi manĝos ŝin.\n\n\nSCENO III\n\nD.a Irene, D.a Francisca, D. Diego.\n\nD.a Fran.--Ĉu mi eniros, patrineto, aŭ ĉu mi restos tie ĉi?\n\nD.a Ire.--Tuj, filino; ĉar mi volas ripozi iom.\n\nD. Die.--Hodiaŭ la varmo ĝenis multe.\n\nD.a Ire.--Kaj kiel malvarmeta ili havas tiun salonon! ĝi\nŝajnas Paradizo. (_Sidiĝas D.a Francisca apud D.a Irene._)\nMia fratino daŭras ĉiam iom malsana. Ŝi multe suferis la lastan\nvintron. Sed, ho! ŝi sciis, kion fari por sia nevino. La bona\nsinjorino estas tre kontenta pro nia elekto.\n\nD. Die.--Mi ĝojas, ke ĝi estas tiel kontentiga por tiuj personoj\nal kiuj vi devas grandajn bonaĵojn.\n\nD.a Ire.--Jes, Trinidad estas tre kontenta, kaj pri\nCircuncision, vi jam vidis. La disiĝo tre dolorigis ŝin. Sed ŝi\nkomprenas ke ĉar estas feliĉo, ŝi devas ĉion konsenti. Vi ja\nmemoras kiel afabla ŝi estis, kaj...\n\nD. Die.--Estas vere. Nur mankas, ke la fianĉino havu la saman\nkontenton kiel tiu, kiun elmontras la personoj kiuj ŝin amas.\n\nD.a Ire.--Ŝi estas obeema filino, kaj ŝi neniam rifuzos kion\ndecidis sia patrino.\n\nD. Die.--Ĉio tio estas certa, sed...\n\nD.a Ire.--Ŝi estas el bona familio, kaj pensas bone, kaj\nkondutos laŭ honora maniero.\n\nD. Die.--Jes, mi komprenas; sed, ĉu ŝi ne povas, sen ofendo por\nsia rango kaj sia honoro...?\n\nD.a Fran.--Ĉu mi foriras, patrino? (_Ŝi leviĝas kaj ree\nsidiĝas._)\n\nD.a Ire.--Ŝi ne povas; ne, sinjoro. Knabino bone edukita,\nfilino de bonaj gepatroj, ne povas ne agi ĉiam laŭ konveneco kaj\ndevo. La knabino, tiel kiel vi vidas ŝin tie, estas viva portreto\nde sia avino, kiun Dio pardonu, la sinjorino donja Jeronimo de\nPeralta. La pentraĵo estas en mia domo, kie vi sendube vidis ĝin.\nKaj oni faris ĝin, kiel rakontis al mi lia Moŝto, por ĝin sendi\nal ŝia onklo, la respektegita monaĥo, Serapio de Sankta Johano\nKrisostomo, elektita episkopo de Mechoacan.\n\nD. Die.--Ha!\n\nD.a Ire.--Kaj mortis sur la maro la bona religiulo, kio estis\ngrandega perdo por la tuta familio. Same ĝi estas hodiaŭ, kaj\nankoraŭ ni ploras pro lia morto, precipe mia kuzo. D. Kukufato,\ntutviva guberniestro de Zamoro, kiu ne povas aŭdi pri lia Moŝto sen\nekplorego.\n\nD.a Fran.--Ho, Dio, kiaj muŝoj tiel...!\n\nD.a Ire.--Kaj li mortis kiel mortas sanktulo.\n\nD. Die.--Tio estas bona.\n\nD.a Ire.--Jes, sinjoro, sed ĉar la familio tiamaniere malprosperis...\nKion vi volas, sinjoro? Kie ne ekzistas rimedoj... Kvankam por lin\nhonori, oni skribas lian biografion, kaj kiu scias ĉu ian tagon, per\nfavoro de Dio, ĝi presiĝos.\n\nD. Die.--Jes, kredeble, ĉio presiĝas.\n\nD.a Ire.--Certe estas ke la aŭtoro, kiu estas nevo de mia\nbofrato la Kanono de Castrojeriz, ne haltigas la laboron, kaj en la\nnuna horo li estas ja verkinta naŭ volumojn de folia formato, kiuj\nenhavas la naŭ unuajn jarojn de l' vivo de l' sankta episkopo.\n\nD. Die.--Tial, por ĉiu jaro unu volumo?\n\nD.a Ire.--Jes, sinjoro, tiun planon li proponis al si.\n\nD. Die.--Kaj je kia aĝo mortis lia respekteginda moŝto?\n\nD.a Ire.--Je okdek-du jaroj, tri monatoj kaj dek-kvar tagoj.\n\nD.a Fran.--Ĉu mi iros, patrino?\n\nD.a Ire.--Iru, do. Kiel malpacienca vi estas!\n\nD.a Fran.--Ĉu vi volas, sinjoro D. Diego, (_ŝi leviĝas kaj\nsalutante ĝentile la sinjoron, kisas sian patrinon kaj foriras en la\nĉambron de tiu ĉi._) ke mi salutu vin laŭ la Franca maniero.\n\nD. Die.--Ho, jes, ĉarmulino. Ni vidu.\n\nD.a Fran.--Ekvidu, do. Tiel.\n\nD. Die.--Ĉarmega knabino! Vivu, Francinjo, vivu!\n\nD.a Fran.--Por vi, saluton; por mia patrineto, kison.\n\n\nSCENO IV\n\nD.a Irene, D. Diego.\n\nD.a Ire.--Ŝi estas tre amikema kaj tre ĝojiga.\n\nD. Die.--Ŝi posedas naturan ĉarmon, kiu frenezigas.\n\nD.a Ire.--Kion vi volas? Edukita sen artifikoj aŭ kapricoj\nmondaj, kontenta pro tio, ke ŝi vidas sin nove apud sia patrino,\nkaj, aparte, ĉar estas tiel proksima ŝia edzina stato, ne estas\nmirinde ke ĉio, kion ŝi faras, estas spritplena, precipe je la\nokuloj viaj, kiu tiel volas ŝin favori.\n\nD. Die.--Mi nur volas, ke ŝi sin klarigu sincere pri nia proponata\nunuiĝo, kaj...\n\nD.a Ire.--Vi aŭdus la samon, kiun mi diris al vi.\n\nD. Die.--Jes, mi ne dubas; sed sciu, ke mi meritas je ŝi ian\ninklinon, tion aŭdi el ŝia graciplena buŝo, estus por mi plezuro\nneesprimebla.\n\nD.a Ire.--Ne havu pri tio eĉ la plej malgrandan dubeton, sed\nmemoru ke al nenia knabino decas diri propramove kion ŝi sentas.\nEstus malkonvene, sinjoro D. Diego, ke fraŭlino hontema kaj edukita\nlaŭ timo al Dio, kuraĝu diri al viro ia: Mi amas vin!\n\nD. Die.--Bone, se li estus viro, kiun ŝi okaze renkontus sur la\nstrato, kaj ŝi neatendite estus favorinta lin per tia komplimento,\nestas certe, ke la fraŭlino agus tre malbone, sed al viro kun kiu\nŝi devas edziniĝi post malmultaj tagoj, ŝajnas al mi, ke ŝi povas\nion diri kio... Krom tio, estas diversaj manieroj klarigi...\n\nD.a Ire.--Intime, ĉe ni mem, ŝi estas malpli kaŝema.\nĈiumomente ni parolas pri vi, kaj en ĉio ŝi elmontras la grandan\nkorinklinon kiun ŝi havas por vi, kun kia saĝeco ŝi parolis\nhieraŭ nokte post via kuŝiĝo! Mi ne scias kion mi estus doninta\npor ke vi povu ŝin aŭdi.\n\nD. Die.--Kaj, kiun? Ĉu ŝi parolis pri mi?\n\nD.a Ire.--Kaj tiel saĝe; ke estas tre preferinde por knabino de\nŝia aĝo havi edzon nejunan, maturan, respektatan...\n\nD. Die.--Kiel? Ŝi diris tion?\n\nD.a Ire.--Ne, mi tion diris al ŝi; kaj ŝi aŭskultis min kiel\nŝi estus kvardek-jara virino, tute same. Kiom da aferoj mi diris\nal ŝi! Kaj ŝi, kiu estas sufiĉe lerta, kvankam mi mem ne devas\ntion diri, ... Kaj, ĉu ne estas domaĝe, sinjoro, vidi kiel nune\noni edziĝas? Oni edzinigas knabineton dekkvinjaran kun nesciulo\ndekok-jara, aŭ deksep-jarulino kun dudekdujara vireto; ŝi, knabino,\nsen sperto kaj sen prudento, kaj li ankaŭ infano, sen atomo da\ntalento nek konado de l' mondo. Nu, sinjoro, tio kion mi diras\nestas, kiu devas mastrumi la hejmon? kiu ordoni la servistaron?\nkiu instruadi kaj korekti la gefilojn? Ĉar okazas ankaŭ, ke tiuj\ngejunuloj malsaĝaj ĝenerale kovras sin tuj per infanoj laŭ terura\nrapideco.\n\nD. Die.--Tre certe estas domaĝe vidi ĉirkaŭatajn de infanoj\nmultajn gepatrojn, kiuj ne havas la talenton, la sperton, aŭ la\nvirton kiuj estas necesaj por aranĝadi ilian edukadon.\n\nD.a Ire.--Kion mi povas certigi al vi, sinjoro, tio estas, ke\nmi apenaŭ estis deknaŭ-jara kiam mi edziniĝis unuan fojon kun mia\nmortinta don Epifanio--li estu en la ĉielo!--Kaj li estis homo tia,\n(kun pardono via), ke estas neeble trovi alian pli ĝentilan aŭ pli\nsinjoran... kaj samtempe tiel gajhumora kaj bonvola! Nu, pardonu, li\nhavis kvindekses jarojn, tre bone kalkulitajn, kiam li edziĝis kun\nmi.\n\nD. Die.--Bona aĝo... Li ne estis infano, sed...\n\nD.a Ire.--Ĝuste mi tion volis diri. Do, ne konvenis por mi en\ntiu tempo ia junulo malsaĝa, malpripensema... Ne, sinjoro... Kaj\nneniu diru, ke li estis malsana aŭ senforta--tio neniel! Li estis\ndank' al Dio, sana kiel pomo; en la tuta daŭro de lia vivo li nur\nsuferis atakojn de speco da epilepsio, kiu kelkfoje minacis lin.\nSed poste, kiam ni edziĝis tio komencis lin ataki tiel ofte kaj\ntiel forte, ke post sep monatoj mi vidis min vidvino kaj graveda\nkun infano, kiu naskiĝis poste, sed fine tiu ĉi ankaŭ mortis pro\nskarlatino.\n\nD. Die.--Atentu! Kian posteulon lasis tiu bona don Epifanio!\n\nD.a Ire.--Jes, sinjoro. Kiel ne?\n\nD. Die.--Mi diras tion ĉar poste rezultas... Sed pri tio oni ne\nbezonas zorgi... Kaj ĉu ĝi estis knabo aŭ knabino?\n\nD.a Ire.--Knabo tre bela. Kiel arĝentaĵo estis la anĝeleto.\n\nD. Die.--Certe estis konsolaĵo havi tian infanon, kaj...\n\nD.a Ire.--Ho, sinjoro, ili igas multe suferi, sed tio ne estas\ngrava, ĝi estas granda ĝojo, granda.\n\nD. Die.--Mi ja kredas vin.\n\nD.a Ire.--Jes, sinjoro.\n\nD. Die.--Oni facile komprenas la plezuron kaj...\n\nD.a Ire.--Kial ne?\n\nD. Die.--La ĉarmegon ilin vidi ludetantajn kaj ridantajn, ilin\nkaresi kaj partopreni en iliaj nepekaj ĝojoj.\n\nD.a Ire.--Ho, miaj karegaj infanoj! Dudekdu mi havis per la tri\nedzoj, kiujn mi havis ĝis nun kaj el ili ĉiuj nur restas al mi\nfraŭlineto; sed mi certigas vin, ke...\n\n\nSCENO V\n\nSimono, D.a Irene, D. Diego.\n\nSim. (_Enirante tra la centra pordo._)--Sinjoro, la veturisto\natendas.\n\nD. Die.--Diru al li, ke mi tuj iros. Ha, alportu unue mian bastonon\nkaj ĉapelon; mi volas promeneti en la kamparo. (_Simono eniras la\nĉambron de don Diego, revenas kun ĉapelo kaj bastono, donas ilin\nal sia mastro, kaj je la fino de la sceno li foriras kun li tra la\ncentra pordo._) Tial, mi supozas, ke morgaŭ frumatene ni ekiros?\n\nD.a Ire.--Ne ekzistas kontraŭaĵo por tio. Je la horo, kiun vi\ndiros.\n\nD. Die.--Ĉirkaŭ la sesa. He?\n\nD.a Ire.--Tre bone.\n\nD. Die.--Ni havos la sunon malantaŭe. Mi diros ke li venu\nduonhoron pli frue.\n\nD.a Ire.--Jes, ĉar mi havas mil pakaĵetojn por ordigi.\n\n\nSCENO VI\n\nD.a Irene, Rita.\n\nD.a Ire.--Helpu min Dio! Nun mi memoras... Ĉu oni lasis ĝin\nmorti? Rita!\n\nRita.--Sinjorino. (_Alvenas Rita kun kapkusenoj kaj lit-tukoj sub\nsia brako._)\n\nD.a Ire.--Kion vi faris pri la turdo? Ĉu vi donis al ĝi\nnutraĵon?\n\nRita.--Jes, sinjorino. Ĝi manĝis pli ol la struto. Mi metis ĝin\ntien, en la fenestron de la galerio.\n\nD.a Ire.--Ĉu vi faris la litojn?\n\nRita.--Via jam estas farita. Mi tuj faros la aliajn, antaŭ\nnoktiĝo, ĉar se ne, tial, ke ni nur havas lumon per unu oleolampo\nkaj ĝi ne havas meĉon, mi estos malhelpata.\n\nD.a Ire.--Kaj tiu knabino, kion ŝi faras?\n\nRita.--Ŝi disrompas kukon por la manĝo de don Perikito.\n\nD.a Ire.--Kiel malvolonta mi estas por skribi. (_Ŝi leviĝas\nkaj eniras sian ĉambron._) Sed estas necese, ĉar tiu bona\nCircuncisión estas plena je timo.\n\nRita.--Kia sensencaĵo! Nur pasis du horoj de kiam ni foriris de\ntie kaj oni jam komencas sendi kaj resendi poŝtaĵojn. Kiel malmulte\nmi amas virinojn hipokritajn kaj flatemajn! (_Ŝi eniras la ĉambron\nde donja Francisca._)\n\n\nSCENO VII\n\nKalamoĉo.\n\n(_Li eniras tra la centra pordo kun valizoj, vipo kaj botoj; li\nmetas ĉion sur la tablon kaj sidiĝas._)\n\nHo, oni difinis al mi la 3.an! Dio, pardonu. Bonege konas mi la 3.an!\nPli fama kolektado da insektoj ne ekzistas eĉ en la Muzeo de\nNaturscienco. Mi timegas eniri tien... Ho, ve, kiajn dolorojn mi\nhavas! Tiuj ĉi estas verege doloroj. Paciencon, malfeliĉa Kalamoĉo,\npaciencon... Kaj dank' al la ĉevaletoj, ĉar ili diris: Ni ne povas\nplu. Ĉar se ne, mi ne vidus nun la numeron 3.an kun la Egiptaj\npestoj, kiujn ĝi enhavas. Resume, se la bestoj estos vivaj morgaŭ\nmatene, miraklo estos. Ili defalas pro laceco... (_Rita ekkantas interne,\nKalamoĉo leviĝas streĉante sin._) Aŭskultu! Danc-muzikon? Ŝi\nne kantas malbone... Ha, aventuron ni tuj havos! Fi, kiamaniere\nmi estas disrompita!\n\n\nSCENO VIII\n\nRita, Kalamoĉo.\n\nRita.--Plibone estas fermi, por ke neniu ŝtelu vestaĵojn, kaj...\n(_Penante enmeti la ŝlosilon._) Nu, vere ĉi tiu ŝlosilo estas\nabomena.\n\nKal.--Ĉu vi volas ke mi helpu vin, belulino?\n\nRita.--Mi dankas, beluleto.\n\nKal.--Ho, Rita! Ĉu vi?\n\nRita.--Kalamoĉo!\n\nKal.--Kia feliĉa renkontiĝo!\n\nRita.--Kaj, via mastro?\n\nKal.--Ni ambaŭ ĵus alvenis.\n\nRita.--Ĉu estas vere?\n\nKal.--Ne, estas ŝerce. En la momento kiam li ricevis la leteron de\ndonja Francisca, mi ne scias kien li iris, nek kun kiu li parolis,\nnek kiel li tion aranĝis; mi nur scias ke tiun posttagmezon ni\nforveturis de Zaragozo. Ni rapidis kiel du fulmoj sur la vojo.\nHodiaŭ ni alvenis al Guadalajara, kaj tuj ni ekscias, ke la\nbirdoj estis jam forflugantaj. Ree sur la ĉevaloj, kaj de nove\nrajdante, ŝvitante kaj vipfrapante. Fine, lacigitaj la bestoj, kaj\nduonlacigitaj ni mem, ni haltis tie ĉi intencante reeliri morgaŭ.\nMia Leŭtenanto ĵus iris al ĉefa Kolegio vidi ian amikon dum oni\npreparas vespermanĝon. Jen la historio.\n\nRita.--Do, li estas tie ĉi?\n\nKal.--Jes, kaj pli ol iam enamigita, ĵaluza, fajregema, maltimega\nĝis eĉ mortigi iun ajn, kiu disputos lian rajton al lia adorata\nFrancinjo.\n\nRita.--Kion vi diras?\n\nKal.--Tion mem.\n\nRita.--Kiel grandan plezuron vi donas al mi! Nun ja vidiĝas la\namo, kiun li havas por ŝi.\n\nKal.--Amon!... Bagatelon!... Kompare kun li la arabo Gazul' estis\ntimulo, Medoro hontemulo, kaj Gaiferoso lernanto de eklezia doktrino.\n\nRita.--Ho, kiam tion ekscios mia fraŭlino!\n\nKal.--Sed, ni komprenu tion! Kial vi estas tie ĉi? Kun kiu estas\nvi? Kiel alvenis vi tien ĉi? Kia...\n\nRita.--Mi tion rakontos. La patrino de donja Francinjo komencis\nskribi leterojn post leteroj dirinte, ke ŝi interkonsentis ŝian\nedziniĝon en Madrido kun sinjoro riĉa, honesta, respektata; resume,\nnobla kaj perfekta, tiel ke oni ne povis pli deziri. Turmentite la\nknabino de tiaj proponoj, kaj sensanigite de la longedaŭraj admonoj\nde tiu sankta monaĥino, ŝi deviĝis konsenti fari ĉion, kion oni\ndiros al ŝi... Sed mi ne povas trograndigi ŝian ploregadon, la\nsuferado de l' malfeliĉulineto. Ŝi ne volis plu dormi nek manĝi.\nKaj samtempe estis necesege konduti kaŝeme, tiel ke neniu suspektu\nla veron. De ĉio rezultis, ke post la unua teruro, kiam ni povis\npripensadi rimedojn kaj forkurojn, ni sukcesis nur skribi leteron\nal via mastro, esperante, ke se lia amo estas tiel vera kaj tiel\nhonesta kiel li profesis al ni, li ne konsentos, ke ŝin posedu alia\nhomo nekonata, kaj ke perdiĝu por eterne tiom da karesoj, tiom da\nlarmoj kaj tiom da ekĝemoj dismetitaj sur la muro de la ĝardeno.\nSed tuj post la forsendo de nia letero, jen estas la veturilo kun la\nkondukisto Gasparo, kun siaj bluaj ŝtrumpoj, kaj la patrino kaj la\nfianĉo kiuj venas por ŝi. Ni rapide kolektis niajn pakaĵojn, oni\nligis la kestojn, ni diris adiaŭon al tiuj bonaj virinoj kaj post\nrapidega kurado jen ni estas tie ĉi en Alcalá. La haltado estas por\nke la sinjorino vizitu alian onklinon sian, ankaŭ monaĥino, tiel\nsurda kaj tiel sulkigita kiel tiu, kiun ni postlasis. Ŝi jam vidis\nŝin, jam sufiĉe kisis ŝin unu post unu ĉia religiulino, kaj mi\nkredas ke morgaŭ frumatene ni foriros. Tiel ni troviĝis...\n\nKal.--Jes, ne parolu plu... Sed... ĉu vere la fianĉo estas en la\ngastejo?\n\nRita.--Tiu estas lia ĉambro (_montrante la ĉambron de don Diego_,\n_tiun de donja Irene_, _kaj tiun de donja Francisca_), tiu estas la\npatrina, kaj tiu la nia.\n\nKal.--Kiel «nia»? Ĉu via kaj mia?\n\nRita.--Ne, certe. Tie ĉi la fraŭlino kaj mi dormos hodiaŭ\nnokton, ĉar hieraŭ, metitaj ni tri en tiun kontraŭan, ni povis\nnek stari piede nek dormi unu momenton nek eĉ respiri.\n\nKal.--Bone, adiaŭ. (_Li reprenas la aferojn, kiujn li metis sur la\ntablon, laŭ forira maniero._)\n\nRita.--Kien vi iras?\n\nKal.--Mi scias tion... Sed, ĉu la fianĉo kunportas servistojn,\namikojn aŭ aliajn, kiuj savos lin el la unua danĝero, kiu minacos\nlin?\n\nRita.--Unu servisto akompanas lin.\n\nKal.--Malgranda afero!... Aŭskultu, diru al li pro Dio, ke li\npreparu sin, ĉar li estas en danĝero. Adiaŭ!\n\nRita.--Ĉu vi revenos baldaŭ?\n\nKal.--Supozeble. Tiuj ĉi aferoj bezonas rapidecon, kaj kvankam\nmi apenaŭ povas marŝi, estas necese, ke mia leŭtenanto lasu la\nviziton kaj venu prizorgi sian negocon, ordigu la enterigon de tiu\nhomo, kaj... Nu, tiu estas nia ĉambro. Ĉu ne?\n\nRita.--Jes, de la fraŭlino kaj mia.\n\nKal.--Friponino!\n\nRita.--Sentaŭgulo! Adiaŭ.\n\nKal.--Adiaŭ, malbelulino! (_Li eniras la ĉambron de don Carlos\nkun la pakaĵoj._)\n\n\nSCENO IX\n\nD.a Francisca, Rita.\n\nRita.--Kiel petolema li estas!... Sed... dank' al Dio, don Felix\ntie ĉi!... Jes, li amas ŝin, tio estas videbla. (_Eliras Kalamoĉo\nde la ĉambro de don Carlos, kaj foriras tra la centra pordo._)\nHo, lasu ke oni parolu; estas viroj tre ĝentilaj; kaj tiam, kion\npovas fari virino? Ilin ami, devige, ilin ami. Sed, kion diros la\nfraŭlineto kiam ŝi vidos lin? ĉar ŝi estas blindenamigita por li.\nKarulino! ĉu ne estus domaĝe se... Jen ŝi estas.\n\nD.a Fran.--(_Enirante._) Ho, ve, Rita!\n\nRita.--Kio estas? Ĉu vi ploris?\n\nD.a Fran.--Ĉu mi ne devas plori? Se vi estus vidinta mian\npatrinon... Treege decidinta, ke mi amu tiun homon. Se ŝi scius\ntiun homon. Se ŝi scius tion, kion vi scias, ŝi ne ordonus ke mi\nfaru neeblaĵojn... Ke li estas tiel bona, ke li estas tiel riĉa,\nke mi estos tiel feliĉa kun li... Ŝi tre koleriĝis kaj nomis min\nfripona, malobeema... Malfeliĉa mi! ĉar mi ne mensogas nek scias\nhipokriti, pro tio ŝi nomas min fripona.\n\nRita.--Fraŭlino, pro Dio, ne estu tiel malĝoja.\n\nD.a Fran.--Ja, ĉar vi ne aŭdis ŝin... Kaj ŝi diras, ke\ndon Diego plendas, ke mi nenion diras al li... Tro diras mi al li,\nkaj mi tre penadis ĝis nun ŝajniĝi kontenta kun li, kiel mi\nneniel estas, kaj rideti kaj babili... Kaj ĉio por kontentigi mian\npatrinon, ĉar se ne... Sed la Virgulino bone scias ke tio ne venas\nel mia koro. (_La teatro komencas mallumiĝi iom post iom._)\n\nRita.--Ho, ĉesu, ne estas ankoraŭ necesa tiom da maltrankvileco!\nKiu scias?... Ĉu vi ne memoras jam tiun feliĉan tagon, kiun ni\npasigis la lastan jaron en la kampodomo de l' administranto?\n\nD.a Fran.--Ho, kiel mi povas forgesi ĝin? Sed... kion vi volas\ndiri al mi?\n\nRita.--Mi volas diri ke tiu sinjoro, kiun vi vidis tie kun la kruco\nverda, tiel ĝentila, tiel bele vestita...\n\nD.a Fran.--Kiom da paroloj!... Don Felix... Kaj, kio?\n\nRita.--Kiu akompanis nin ĝis la urbo...\n\nD.a Fran.--Bone... kaj poste li revenis, kaj mi vidis lin,\nmalfeliĉe, multajn fojojn... malsaĝe konsilita de vi.\n\nRita.--Kial, fraŭlino? Kiun ni ofendis? Ĝis nun neniu en la\nmonaĥinejo suspektis tion. Li neniam eniris tra la pordoj, kaj kiam\nnokte li parolis kun vi, estis inter vi du spaco tiel longa, ke vi\nofte malbenis ĝin... Sed tio ne estas la afero. Kion mi volas diri\nal vi, tio estas, ke estas neeble, ke amanto kiel tiu forgesu sian\nadoratan Francinjon. Konsideru ke ĉio, kion ni sekrete legis en\nromanoj ne valoras, kion ni vidis ĉe li. Ĉu vi memoras tiujn tri\nmanplaŭdojn kiuj aŭdiĝis inter la dekunua kaj la dekdua nokte? kaj\ntiun sonan frapeton tiel delikatan kaj signifan?\n\nD.a Fran.--Ho, Rita! Jes, mi ĉion memoras kaj dum mi vivos mi\nkonservos la memoron. Sed li forestas, kaj eble amuzas sin per nova\namindumo.\n\nRita.--Mi ne povas tion kredi.\n\nD.a Fran.--Sed li estas viro, kaj ili ĉiuj...\n\nRita.--Kia sensencaĵo! Ne trompu vin, fraŭlino. Ĉe viroj kaj\nĉe virinoj okazas tio sama, kio okazas ĉe la melonoj de Añover'.\nEstaj bonaj kaj malbonaj; kio ne estas facila, tio estas elekti.\nKiu rezultas malfeliĉa en la elekto, tiu kulpigu sian ŝancon,\nsed ne mallaŭdu la komercaĵon ... Estas viroj tre trompemaj, tre\nfriponaj; sed estas neeble, ke tia estas li kiu donis tiom da pruvoj\nde amo kaj persisteco. Tri monatojn daŭris la serenado kaj sekreta\ninterparolado, kaj dum tiu tuta tempo vi bone scias, ke ni neniam\nvidis ĉe li agon neĝentilan, nek aŭdis ĉe lia buŝo vorton\nmalhonestan aŭ malrespektan.\n\nD.a Fran.--Estas vere. Tial mi amis lin multe, tial mi havas lin\ntiel fiksita tie ĉi... tie ĉi... (_Ŝi montras sian bruston._) Kion\nestus li dirinta kiam li ricevis mian leteron? Ho, mi bone scias,\nkion li dirus... Ho, jes!... Estas domaĝe!... Tre certe... Kara\nFrancinjo!... Kaj ĉio finiĝis... Li sendube ne dirus pli... nenion\npli.\n\nRita.--Ne, fraŭlino, li ne diris tion.\n\nD.a Fran.--Kion vi scias?\n\nRita.--Mi bone scias. Kiam li legis la leteron li tuj estus\nekveturinta kaj venos flugante konsoli sian amikinon. Sed...\n(_Alproksimiĝante al la pordo de l' ĉambro de donja Irene._)\n\nD.a Fran.--Kien vi iras?\n\nRita.--Mi volas vidi, ĉu...\n\nD.a Fran.--Ŝi skribas.\n\nRita.--Ŝi, do, devos baldaŭ fini, ĉar komencas noktiĝi...\nFraŭlino, tio, kion mi diris estas ĉio tute vera... Don Felix estas\nnun en Alcalá.\n\nD.a Fran.--Kion vi diras? Ne trompu min.\n\nRita.--Tiu estas lia ĉambro... Kalamoĉo ĵus parolis kun mi.\n\nD.a Fran.--Ĉu vere?\n\nRita.--Jes, fraŭlino, li jam eliris lin serĉi tial ke...\n\nD.a Fran.--Do, li amas min! Ho, Rita, kiel bone ni agis\navertinte lin... Sed ĉu vi vidas tian ĝentilecon?... Ĉu li fartas\nbone?... Veturadi tiom da mejloj sole por vidi min... ĉar mi lin\nordonis...! Kiel dankema mi devas esti por li! Ho, mi promesas ke li\nne plendos pro mi. Eterna dankemeco kaj amo.\n\nRita.--Mi nun iros serĉi kandelojn. Mi penos restadi tie malsupre\nĝis kiam ili revenos. Mi tiam scios, kion li diras kaj intencas fari\nĉar dum ni estos ĉiuj tie ĉi povas okazi ia terura batalo inter la\npatrino, la filino, la fianĉo kaj la amanto, kaj se mi ne preparas\nbone tiun ĉi renkontiĝon ni ĉiuj ruiniĝos en ĝi.\n\nD.a Fran.--Vi estas prava. Sed, ne... Li estas kuraĝa kaj\ntalenta, kaj li scios decidi tion kio estas plej bona. Kaj kiel vi\navertos min? Memoru, tuj kiam li venos mi volas vidi lin.\n\nRita.--Estu trankvila. Mi lin venigos tien ĉi, kaj faros tiun\ntuseton sekan... ĉu vi komprenas min?\n\nD.a Fran.--Jes, bone.\n\nRita.--Nu, tiam vi eliros, kun ia ajn preteksto. Mi restos sola\nkun la sinjorino. Mi parolados kun ŝi pri ĉiuj ŝiaj edzoj kaj pri\nŝiaj bofratoj, kaj pri la episkopo, kiu mortis sur la maro... Krom\ntio, se estos tie don Diego...\n\nD.a Fran.--Bone, iru, kaj tuj kiam li alvenos...\n\nRita.--En tiu sama momento.\n\nD.a Fran.--Ne forgesu tusi.\n\nRita.--Ne timu.\n\nD.a Fran.--Se vi scius kiel mi estas konsolita!\n\nRita.--Kvankam vi ne ĵuros, mi vin kredas.\n\nD.a Fran.--Ĉu vi memoras kiam li diris, ke estis neeble, ke li\nforigu min el sia memoro, ke ne estas danĝeroj kiuj kontraŭstaros\nlin, nek malhelpoj, kiujn li ne detruos por mi?\n\nRita.--Jes, mi bone memoras.\n\nD.a Fran.--Ho, nun vidu kiel li diris veron.\n\n(_D.a Francisca foriras en la ĉambron de D.a Irene; Rita, tra\nla centra pordo._)\n\n\n\n\nDUA AKTO\n\n\nSCENO I\n\n(_Teatro malluma._)\n\nD.a Fran. (_sola_).--Ankoraŭ neniu aperas... (_Ŝi\nalproksimiĝas al la centra pordo, kaj revenas<!-- revenis -->._) Kiom da malpacienco\nmi havas! Kaj diras mia patrino ke mi estas naivulino, ke mi nur\npensas ludi kaj ridi, kaj ke mi ne scias tion kio estas amo... Jes,\ndeksep jaroj, kaj ne plenaj ankoraŭ, sed mi scias bone kio estas\namegi, kaj kiom da maltrankvileco kaj larmoj tio kostas.\n\n\nSCENO II\n\nD.a Irene, D.a Francisca.\n\nD.a Ire.--Sola kaj sen lumo vi lasis min tie.\n\nD.a Fran.--Ĉar vi estis finanta vian leteron, patrino, kaj por\nne distri vin mi venis tien ĉi, kie estas multe pli malvarmete.\n\nD.a Ire.--Sed tiu knabino, kie ŝi estas? kial ŝi ne alportas\nkandelon? Pro la plej malgranda afero ŝi malfruas unu tutan jaron,\nkaj mi kiu havas karakteron kiel pulvon... (_Ŝi sidiĝas._) Estu\nĉio por Dio!... Kaj ankoraŭ ne venis don Diego?\n\nD.a Fran.--Ŝajnas ke ne.\n\nD.a Ire.--Nu, memoru, filino mia, kion mi jam diris. Kaj atentu\nke mi ne ŝatas diri dufoje aferon ian. Tiu ĉi sinjoro estas\nofendita, kaj li havas grandan kaŭzon.\n\nD.a Fran.--Bone; jes, sinjorino, mi ja scias. Ne min riproĉu\nplu.\n\nD.a Ire.--Tio ĉi ne estas riproĉi, filino; ĝi estas konsili.\nTial ke vi ne havas ankoraŭ saĝecon por kompreni kian bonaĵon\nestas alveninta al nia pordo... Kaj aparte kiam mi estas kovrita de\nŝuldoj, tiel ke mi ne scias kio estus fariĝinta via malfeliĉa\npatrino... ĉiam faletante kaj leviĝante... Kuracistoj, apoteko...\nKaj tiu sovaĝulo, don Bruno (sed ĉar li mortis, Dio lin pardonu!)\nkiu igis min pagi po kvin kaj sep frankoj unu papereton da piloloj\nel asafetido kaj kolokintido... Konsideru ke tre malmultaj sukcesas\nfari edziniĝon kiel vian. Kvankam ni ne devas tian ŝancon al viaj\nmeritoj nek al mia agemeco, sed al la preĝoj de viaj onklinoj kiuj\nestas piulinoj. Kion vi diras?\n\nD.a Fran.--Mi, nenion, patrineto.\n\nD.a Ire.--Fi! vi neniam diras ion. Dio min helpu! Kiam mi\nparolas al vi pri tio, vi havas nenion por diri.\n\n\nSCENO III\n\nRita _(eniras tra la centra pordo kun kandeloj kaj metas ilin\nsur la tablon),_ D.a Irene, D.a Francisca.\n\nD.a Ire.--Nu, virino, mi kredis, ke vi ne venus ja tiun ĉi\nnokton.\n\nRita.--Sinjorino, mi malfruis ĉar oni devis eliri aĉeti\nkandelojn... Tial ke la fumo de la lampo faras al vi tiom da malbono!\n\nD.a Ire.--Certe, ĝi faras al mi grandegan malbonon, kun tiu ĉi\nkapdoloro kiun mi suferas... Mi fine deviĝis forigi la kanforajn\nbandaĵojn; ili neniel taŭgis por mi. La hostioj estas ŝajne\npli bonaj... Atentu, lasu tie la kandelon kaj portu alian en mian\nĉambron kaj fermu la kurtenojn por ke ĉio ne pleniĝu je kuloj.\n\nRita.--Tre bone. (_Ŝi prenas kandelon kaj ŝajnigas foriri._)\n\nD.a Fran. (_Flanken al Rita._)--Ĉu li ne venis?\n\nRita.--Li venos.\n\nD.a Ire.--Aŭskultu, donu la leteron kiu kuŝas sur la tablo\nal servisto de l' gastejo, por ke li portu ĝin tuj al la poŝto.\n(_Foriras Rita en la ĉambron de D.a Irene._) Kaj vi, karulino,\nkion vi havas por vespermanĝi? Ĉar ni devas baldaŭ kuŝiĝi por\nekiri frumatene.\n\nD.a Fran.--Ĉar la monaĥinoj donis al mi iom por manĝeti\nposttagmeze...\n\nD.a Ire.--Malgraŭ tio... almenaŭ iom da supo por komfortigi\nla stomakon... (_Eniras Rita kun letero en la mano, kaj ĝis fino de\nla sceno ŝajnigas ekiri kaj revenas, laŭ montro de la dialogo._)\nMemoru, vi varmigu la buljonon kiun ni apartigis tagmeze kaj preparu\npor ni du tasojn da supo, kaj alportu ilin tuj kiam ili estos pretaj.\n\nRita.--Ĉu nenion plu?\n\nD.a Ire.--Ne, nenion... Ha! sed faru la supon bone varmigita.\n\nRita.--Jes, mi ja scias.\n\nD.a Ire.--Rita!\n\nRita.--Ankoraŭ! Kion vi ordonas?\n\nD.a Ire.--Memorigu bone la serviston, ke li tuj portu la\nleteron... Sed ne, pli bone estas... Mi ne volas ke li portu ĝin,\nĉar ili estas tiel drinkemuloj, ke neniu povas... Diru vi al Simono,\nke mi diris ke li havu la bonecon meti ĝin en la poŝtakeston. Ĉu\nvi komprenas?\n\nRita.--Jes, sinjorino.\n\nD.a Ire.--Ha, aŭskultu!\n\nRita.--Ankoraŭ!\n\nD.a Ire.--Vere, tio ĉi ne urĝas... sed tuj poste vi devas\npreni la turdon el tie kaj pendigi ĝin tie ĉi, por ke ĝi ne falu\nkaj vundiĝu... (_Foriras Rita tra la centra pordo._) Kian malbonan\nnokton ĝi kaŭzis al mi! Imagu, do! La besto, dum la tuta, sankta\nnokto, ne faris alion ol kantadi la _Gloria Patri_ kaj ripetadi la\npreĝon pri la sankta mortkitelo. Tio estas, sendube, edifa... sed\nkiam oni deziras dormi...\n\n\nSCENO IV\n\nD.a Irene, D.a Francisca.\n\nD.a Ire.--Nu, kredeble don Diego renkontis iun sur la strato\nkaj pro tio li malfruas... Vere li estas sinjoro tre respektinda,\ntre akurata... Tiel bona Kristano! Tiel ĝentila! Tiel afabla! Kaj,\nkia grandanima kaj malavara li estas! Kompreneble ĉe viro riĉa kaj\npotenca... Kaj, kian hejmon li havas! Ĝi estas brila kiel oro; ĝi\nestas mirinda... Kia tolaĵejo! kia kuirejo! kaj kia manĝaĵejo\nplena je ĉio kion Dio donas! Sed ŝajnas, ke vi ne atentas kion mi\ndiras.\n\nD.a Fran.--Jes, sinjorino; mi bone aŭdas, sed mi ne volis\ninterrompi vin.\n\nD.a Ire.--Tie vi estos, filino mia, kiel fiŝo en akvo. Se vi\ndeziros birdetojn el la ĉielo vi havos ilin, ĉar li tiel amas vin,\nkaj li estas nobelo tiel respektata kaj religia... Sed, aŭskultu\nFrancisca, efektive tio lacigas min ke vi ĉiam silentas kiam mi\nparolas pri tio... Vere, vi estas enuiga!\n\nD.a Fran.--Ho! patrineto, ne koleriĝu.\n\nD.a Ire.--Kian kapricon vi havas! Ĉu vi pensas, ke mi ne scias\nde kie venas ĉio tio? Ĉu vi ne vidas, ke mi bone konas la deziron\nkiu eniris vian paseran kapon? Dio pardonu min!\n\nD.a Fran.--Sed, kion vi scias do?\n\nD.a Ire.--Kiel? Ĉu vi kredas, ke vi povas trompi min? Ho!\nfilino, mi estas ja nejuna, mi scias multe kaj mi havas tro da\nsagaceco por ke vi povu trompi min.\n\nD.a Fran.--(_Flanken._) Mi perdiĝis.\n\nD.a Ire.--Ne kalkulante kun via patrino,--kvazaŭ vi ne havas\npatrinon. Mi certigas vin, ke se ne estus por tio ĉi, estus ja\ntute necese eltiri vin el la monaĥinejo. Kvankam mi estus devigata\nfari la vojiradon piede kaj sole, mi estus eltiranta vin el tie...\nMirigas min la ideo de tiu ĉi knabino! Nur ĉar ŝi vivis iomete\nda tempo inter monaĥinoj ŝi kaptis la kapricon fariĝi monaĥino\nŝi ankaŭ! Kion scias ŝi pri tio, kaj kion...? En ĉiuj statoj oni\nservas Dion, Francinjo, sed la unua devo de filino obeema estas plaĉi\nsian patrinon, ami ŝin, akompani ŝin, kaj konsoli ŝin en ŝiaj\nkontraŭaĵoj... Sciu tion, do, se vi ankoraŭ ne scias ĝin.\n\nD.a Fran.--Estas vere, patrino. Sed mi neniam intencis forlasi\nvin.\n\nD.a Ire.--Ho, tio estas ke mi ne scias...\n\nD.a Fran.--Ne, sinjorino, kredu min. Francinjo neniam disiĝos\nde sia patrino, nek donos al ŝi enuojn.\n\nD.a Ire.--Pripensu ke estu certa tio kion vi diras.\n\nD.a Fran.--Jes, sinjorino, ĉar mi ne scias mensogi.\n\nD.a Ire.--Nu, filino, vi ja scias kion mi diras. Vi vidas kion\nvi perdas, kaj vi konos la malĝojon kiun vi donos al mi se vi ne\nkondutos dece... Ne forgesu tion.\n\nD.a Fran.--(_Flanken._) Ho, ve!\n\n\nSCENO V\n\nD. Diego _(eniras tra la centra pordo kaj lasas sur la\ntablo sian ĉapelon kaj bastonon),_ D.a Irene, D.a\nFrancisca.\n\nD.a Ire.--Nu, kial tiel malfrue?\n\nD. Die.--Tuj kiam mi eliris, mi renkontis la rektoron de Malago kaj\ndoktoron Padilla, kaj ĝis kiam ili plenigis min per ĉokolado kaj\nkukoj ili ne volis lasi min. (_Li sidiĝas apud D.a Irene._) Kaj\nnun, kiel vi fartas?\n\nD.a Ire.--Tre bone.\n\nD. Die.--Kaj D.a Francinjo?\n\nD.a Ire.--D.a Francinjo ĉiam rememorema pri siaj monaĥinoj.\nMi ĵus diris al ŝi ke nun estas tempo ŝanĝi sistemon kaj pensi\nsole plaĉi sian patrinon kaj ŝin obei.\n\nD. Die.--Diablo! ĉu ŝi tiom rememoras...?\n\nD.a Ire.--Ĉu vi miras? Ĉe knabinoj... Ili ne scias kion ili\ndeziras, nek kion ili abomenas. En tia aĝo, tiel...\n\nD. Die.--Ne; iom post iom, tute ne. Precipe en tiu aĝo la pasioj\nestas pli fortaj kaj decidemaj ol en nia, kaj des pli neperfekta\nkaj malforta la saĝeco, ju pli perfortaj estas la agoj de l' koro.\n(_Li ekkaptas unu manon de D.a Francisca kaj devigas ŝin sidiĝi\napud si._) Sed ĉu vere, D.a Francisca, vi volonte reirus en la\nmonaĥinejon?... Diru la veron.\n\nD.a Ire.--Sed ŝi ne...\n\nD. Die.--Permesu, sinjorino! permesu ke ŝi mem respondu.\n\nD.a Fran.--Vi bone scias kion mi ĵus diris... Ne volu Dio ke mi\nkaŭzu al vi malĝojon.\n\nD. Die.--Sed tion vi diras tiel malgaje, kaj...\n\nD.a Ire.--Tio estas komprenebla, sinjoro. Ĉu vi ne vidas...?\n\nD. Die.--Silentu, pro Dio, D.a Irene, kaj ne diru al mi tion,\nkio estas komprenebla. Kio estas komprenebla, tio estas ke la\nknabino estu plena je timo, kaj ne kuraĝu diri eĉ vorton kiu povas\nkontraŭstari tion, kion sia patrino volas ke ŝi diru... Sed se tio\nokazus, ho, ve! kia ridinda rolo estus mia.\n\nD.a Fran.--Ne, sinjoro, tion mem kion diras via Moŝto, tion\ndiras mi, la samon. Ĉar mi obeos ĉion, kion ŝi ordonos al mi.\n\nD. Die.--Ordoni, karulino mia! Ĉe tiuj ĉi aferoj tiel delikataj\nla gepatroj saĝaj ne ordonas. Ili inspiras, proponas, konsilas; jes,\nili tion faras, ĉion tion; sed ordoni! Kaj poste kiu forpelos la\nbedaŭrindajn rezultatojn de tio kion ili ordonis? Ĉar, kiel ofte\nni vidas geedzojn malfeliĉajn, unuigojn monstrajn efektivigitajn\nnur ĉar la malsaĝa patro volis ordoni kiam li ne devis ordoni?\nKiel ofte mizera virino trovas antaŭtempan morton en la palisaro\nde klaŭstro ĉar ŝia patrino aŭ ŝia onklino obstinis donaci\nal Dio ion kion Dio ne deziris. Ho! ne; tio estas malprava. Sciu,\nD.a Francinjo, ke mi ne estas unu el tiuj homoj kiuj kaŝas\nsiajn difektojn. Mi scias ke nek mia vidiĝo nek mia aĝo estas\ndecaj enamigi iun ajn; sed nek ankaŭ kredis mi ke estas neeble ke\nknabino saĝa kaj bone edukita povu ami min per tiu amo trankvila kaj\nkonstanta kiu tiom similas amikecon, kiu sola povas doni feliĉecon\nen edza stato. Por ĝin ricevi mi ne serĉis fraŭlinon el tiuj, kiuj\nvivadas en honesta libereco... Honesta; ĉar mi ne kulpigas tion kio\nne kontraŭstaras la praktikadon de virto. Sed, kiu estas ŝi, el\nĉiuj, kiu ne havus jam inklinon al alia amanto pli ŝatinda ol mi?\nKaj en Madrido! Pripensu, en ĉefurbo kiel Madrido!... Tiel pensante\nŝajnis al mi, ke eble mi trovos ĉe vi kion mi deziris.\n\nD.a Ire.--Kaj vi povas kredi, sinjoro D. Diego, ke...\n\nD. Die.--Mi tuj finos, sinjorino; permesu ke mi finu. Mi bone\nkomprenas, kara Francinjo, kian grandan influon havis sur vian animon\nla sanktaj kutimoj kiujn vi vidis uzadi en tiu malpeka rifuĝejo\nde la religio kaj la virto; sed se malgraŭ ĉio tio la fantazio\nhejtigita, cirkonstancoj neatenditaj, igis vin elekti personon pli\nindan, sciu ke mi nenion volas perforte. Mi estas verdirema; mia\nkoro kaj mia lango neniam kontraŭdiras unu la alian. Tion saman mi\npetas al vi, Francinjo, sincerecon. La amo kiun mi havas por vi ne\ndevas igi vin malfeliĉa. Via patrino ne estas kapabla deziri ion\nnejustan, kaj ŝi scias tre bone ke neniu estas feliĉa per forto.\nSe vi ne trovas ĉe mi ecojn kiuj vin inklinas, se vi sentas alian\nameton en via koro, kredu min, la plej malgranda sekreto kaŭzus al\nmi multegan bedaŭron.\n\nD.a Ire.--Ĉu mi povas paroli nun, sinjoro?\n\nD. Die.--Ŝi, ŝi devas paroli, kaj sen rememorigisto kaj sen\ntradukisto.\n\nD.a Ire.--Kiam mi tion ordonos...\n\nD. Die.--Nu, vi povas nun tion ordoni, ĉar estas ŝi, kiu devas\nrespondi. Mi edziĝos kun ŝi; kun vi, ne.\n\nD.a Ire.--Mi kredas, sinjoro D. Diego, ke nek kun ŝi nek kun\nmi. Kian opinion havas vi pri ni? Prave diras ŝia baptopatro, kaj\ntre klare li skribis al mi antaŭ malmultaj tagoj, kiam mi avizis\nlin pri tiu ĉi fianĉiĝo. Ĉar, kvankam li ne revidis ŝin de la\ntago kiam li tenis ŝin en preĝejo, li amas ŝin multege, kaj al\nĉiuj kiuj traveturas Burgon de Osma li demandas kiel ŝi fartas, kaj\nsenĉese li sendas komplimentojn per la kondukisto.\n\nD. Die.--Bone, sinjorino, kion skribis la baptopatro? Aŭ, pli bone\nparolante, kian rilaton havas tio ĉio al la afero kiu nun okupas\nnin?\n\nD.a Ire.--Jes, sinjoro, ĝi havas rilaton; jes, sinjoro.\nKaj kvankam mi mem tion diras, mi certigas al vi ke eĉ pastro ia\nde Atocha neniam verkis leteron pli bonan ol tiu, kiun li sendis\npri la edziniĝo de la knabino... Kaj li ne estas profesoro, nek\nabituriento, nek io simila, sed ordinara homo, kvazaŭ negrava,\nsimpla burĝo, kiu havas mizeran oficon kie li apenaŭ perlaboras\nsufiĉon por manĝi... Sed li estas tre ruza, kaj scias ĉion, kaj\nhavas mirindan facilecon paroladi kaj skribas laŭ ĝojiga stilo,\npreskaŭ la tuta letero estis verkita Latine,--ĉu vi aŭdas? kaj en\nĝi li donis tre prudentajn konsilojn. Ŝajnas ke li perfekte divenis\ntion ĉi, kiu nun okazas al ni.\n\nD. Die.--Sed, sinjorino, neniel okazas afero ia kiu povas vin\nofendi.\n\nD.a Ire.--Kial? Ĉu vi volas ke mi ne ofendiĝu aŭdante vin\nparoli pri mia filino laŭ maniero, kiu... Ŝi, kun aliaj amoj aŭ\nduboj!... Nu, se tiaj ekzistus... Dio pardonu min!... mi mortigus\nŝin per batoj; ĉu vi scias? Respondu al li tuj, tial ke li volas,\nke vi parolu kaj mi silentu. Rakontu al li kiom da amantoj vi lasis\nen Madrido, kiam vi estis dudekjara, kaj tiujn, kiujn vi havis en la\nmonaĥinejo ĉe tiu sankta virino. Diru tion por ke li trankviliĝu,\nkaj...\n\nD. Die.--Mi, sinjorino, estas pli trankvila ol vi.\n\nD.a Ire.--Respondu al li.\n\nD.a Fran.--Mi ne scias kion respondi. Vi estas tiel kolerigitaj.\n\nD. Die.--Ne, karulino; tio ĉi estas nur iom klarigi tion, kion\noni devas diri, sed koleri! neniel. D.a Irene scias kiom mi\nestimas ŝin.\n\nD.a Ire.--Jes, sinjoro, mi tion scias, kaj mi estas tre dankema\npro la favoroj, kiujn vi faris al ni... kaj precipe por tio...\n\nD. Die.--Neniu parolu pri danko; ĉio tio kion mi povas fari estas\nmalmulta... Mi nur deziras ke D.a Francinjo estu kontenta.\n\nD.a Ire.--Nu, ĉu ŝi ne tia estas? Respondu.\n\nD.a Fran.--Jes, sinjoro, mi estas kontenta.\n\nD. Die.--Kaj ke la ŝanĝo de stato kiu alproksimiĝas ne kaŭzu al\nŝi la plej malgrandan bedaŭron.\n\nD.a Ire.--Ne, sinjoro; tute kontraŭe. Edziĝo pli ŝatinda al\nĉiuj ne estas imagebla.\n\nD. Die.--Sub tiu supozo mi povas certigi vin ke ŝi neniam havos\nkaŭzon penti. En nia hejmo ŝi vivos amata kaj adorata; kaj mi\nesperas ke per bonaĵoj mi meritos ŝian estimon kaj amikecon.\n\nD.a Fran.--Mi dankas vin, sinjoro D. Diego... Al orfulino\nmalriĉa, senhelpa kiel mi!...\n\nD. Die.--Sed de ecoj tiel estimindaj, ke ili ŝin indigas je pli\ngranda riĉeco.\n\nD.a Ire.--Venu tien ĉi, venu... Venu tien ĉi, filino mia!\n\nD.a Fran.--Patrineto!\n\n(_D.a Francisca leviĝas, ĉirkaŭprenas sian patrinon, kaj ili sin\nkaresas reciproke._)\n\nD.a Ire.--Ĉu vi vidas kiom mi amas vin?\n\nD.a Fran.--Jes, sinjorino.\n\nD.a Ire.--Kaj kiom mi serĉas vian feliĉecon; ĉar mia sola\ncelo estas vidi vin loĝigita antaŭ ol mi mortu.\n\nD.a Fran.--Mi bone scias tion.\n\nD.a Ire.--Karulino mia! Ĉu vi estos bona?\n\nD.a Fran.--Jes, sinjorino.\n\nD.a Ire.--Ho! vi ne scias kiom vin amas via patrino.\n\nD.a Fran.--Sed, ĉu mi do ne amas vin?\n\nD. Die.--Ni foriru, ni foriru de tie ĉi. (_Leviĝas D. Diego, kaj\nposte D.a Irene._) Iu povas alveni kaj trovi nin tri plorantajn\nkiel tri infanoj.\n\nD.a Ire.--Jes; vi parolas prave.\n\n(_Ili du iras en la ĉambron de D.a Irene. D.a Francisca iras poste;\nkaj Rita, kiu eniras tra la centra pordo, ŝin haltigas._)\n\n\nSCENO VI\n\nRita, D.a Francisca.\n\nRita.--Fraŭlino... He! Silenton! Fraŭlino...\n\nD.a Fran.--Kion vi volas?\n\nRita.--Li venis.\n\nD.a Fran.--Kiel?\n\nRita.--Li ĵus alvenis. Mi donis al li kareson,--petante al vi\npardonon--kaj nun li supreniras la ŝtuparon.\n\nD.a Fran.--Ho, Dio!... Kion mi devas fari?\n\nRita.--Belega demando! Nun estas plej grave ne perdi tempon per\namindumaj sensencaĵoj... Al la afero... kaj prudente. Kaj memoru\nke en la loko, kie ni trovas nin la interparolado ne povas esti tre\nlonga... Jen li estas.\n\nD.a Fran.--Jes; estas li.\n\nRita.--Mi foriras vigligi tiujn personojn... Kuraĝon, fraŭlino, kaj\ndecidecon. (_Ŝi eniras la ĉambron de D.a Irene._)\n\nD.a Fran.--Ne, ne, ĉar mi ankaŭ... Sed ne konvenas...\n\n\nSCENO VII\n\nD. Carlos _(eniras tra la centra pordo),_ D.a\nFrancisca.\n\nD. Car.--Francinjo!... Ĉarmulino mia!... Jen mi estas. Kiel vi\nfartas, belulino? kiel?\n\nD.a Fran.--Bonvenon al vi.\n\nD. Car.--Kial tiel malĝoja? Ĉu ne meritas mia alveno pli da\nĝojo?\n\nD.a Fran.--Estas vere. Sed ĵus okazis al mi aferoj kiuj\nfrenezigas min. Ĉu vi scias?... Jes, vi ja scias. Post kiam mi\nskribis tiun leteron, oni venigis min... Morgaŭ Madridon... Tie\nestas mia patrino.\n\nD. Car.--Kie?\n\nD.a Fran.--Tie, en tiu ĉambro. (_Montrante la ĉambron de\nD.a Irene._)\n\nD. Car.--Sola?\n\nD.a Fran.--Ne, sinjoro.\n\nD. Car.--Ĉu kun la fianĉo edzigota? (_Li alproksimiĝas al la\nĉambro de D.a Irene, haltas kaj revenas._) Plibone... Sed, ĉu ne\nestas alia kun ŝi?\n\nD.a Fran.--Neniu plu... Kion vi pensas fari?\n\nD. Car.--Se mi forlasus min al mia pasio kaj al tio kion inspiras\nal mi tiuj okuloj, bravegaĵon... Sed tempo restas... Li ankaŭ povas\nesti homo de honoro, kaj ne estas juste insulti lin, tial ke li amas\nvirinon tiel indan je amo. Mi ne konas vian patrinon... ho! nun nenio\nestas farebla... Via famo postulas la unuan prizorgon.\n\nD.a Fran.--Estas granda ŝia obstino ke mi edziniĝu kun li.\n\nD. Car.--Tio ne malhelpas.\n\nD.a Fran.--Ŝi volas ke tiu ĉi edziĝo efektiviĝu tuj kiam ni\nalvenos Madridon.\n\nD. Car.--Kial? Ne, neniam.\n\nD.a Fran.--Ambaŭ interkonsentis kaj diras...\n\nD. Car.--Bone... Ili diros... Sed ne estas eble...\n\nD.a Fran.--Mia patrino senĉese parolas al mi nur pri tio.\nŜi minacas min; ŝi plenigis min je timo... Li ankaŭ urĝas min,\npromesas al mi tiom da bonaĵoj, mi...\n\nD. Car.--Kaj vi, kian esperon donas vi al li? Ĉu vi promesis ami\nlin multe?\n\nD.a Fran.--Sendankemulo!... Ĉu vi ne scias ke?... Sendankemulo!\n\nD. Car.--Jes, jes, mi scias, Francinjo... Mi estas via unua amo.\n\nD.a Fran.--Kaj mia lasta.\n\nD. Car.--Kaj mi perdos la vivon antaŭ ol forlasi la lokon kiun mi\nhavas en tiu koro... Ĝi estas tute mia... Ĉu ne?\n\nD.a Fran.--Kies do povas ĝi esti?\n\nD. Car.--Ĉarmulino! Kia dolĉa espero vivigas min!... Unu sola\nvorto el tiu buŝo certigas min... Ĝi kuraĝigas min por ĉio...\nResume, jen mi estas. Ĉu vi venigis min por ke mi defendu vin,\nliberigu vin, plenumu devon mil kaj mil foje promesitan? Nu, ĝuste\npro tio mi venis. Se vi morgaŭ iros Madridon, mi ankaŭ tien iros.\nVia patrino scios kiu mi estas. Tie mi povas kalkuli kun la favoro\nde ia maljunulo bonega kaj estimata, kiun, pli bone ol onklo, mi\ndevas nomi amiko kaj patro. Li ne havas parencon pli proksiman aŭ\npli amatan ol mi; li estas riĉa, kaj se la bonaĵoj de riĉeco havas\npor vi allogon ian, tiu ĉi cirkonstanco aldonos feliĉaĵojn al nia\nunuiĝo.\n\nD.a Fran.--Kaj kian valoron havas por mi la tutaj riĉaĵoj de\nla mondo?\n\nD. Car.--Mi ja scias. Ambicio ne povas agiti spiriton tiel puran.\n\nD.a Fran.--Ami kaj esti amata... Nek deziras mi pli, nek konas\nmi pli grandan feliĉon.\n\nD. Car.--Ne ekzistas alia... Sed vi devas trankviliĝi kaj atendi\nĝis kiam la ŝanco ŝanĝos nian nunan bedaŭron por daŭra feliĉeco.\n\nD.a Fran.--Sed, kiel ni agos por ke mia bona patrino ne ricevu\nmalĝojon?... Ŝi amas min tiom!... Mi ĵus diris al ŝi ke mi ne\nmalĝojigos ŝin, ke neniam mi forlasos ŝin, ke ĉiam mi estos\nobeema kaj bona... Kaj ŝi karesis min tiel kortuŝita! Ŝi restis\ntiel konsolita pro la malmulto kiun mi sukcesis eldiri... Mi ne\nscias, mi ne scias, kian vojon vi trovos por ke ni ne enfalu en tiujn\nĉi danĝerojn.\n\nD. Car.--Mi ĝin serĉos... Ĉu vi ne konfidos je mi?\n\nD.a Fran.--Nepre, mi konfidas. Ĉu vi kredas ke mi estus viva\nse tiu espero ne vivigus min? Sola kaj nekonata de ĉiuj, kion mi\npovus fari? Se vi ne estus veninta, mia melankolio estus mortiginta\nmin, ĉar mi ne havas iun al kiu mi turnus min, nek al kiu mi povus\nkomuniki ĝian kaŭzon. Sed vi kondutis kiel nobelo kaj amanto, kaj\nper via alveno vi ĵus donis al mi la plej bonan pruvon de via granda\namo. (_Kortuŝita ŝi ekploras._)\n\nD. Car.--Kia ploro!... Kiel ĝi konvinkas!... jes, Francinjo, mi\nsola sufiĉas por defendi vin kontraŭ ĉiuj kiuj subpremos vin. Kiu\nkuraĝos kontraŭstari amanton akceptitan? Nenion timu.\n\nD.a Fran.--Ĉu vere?\n\nD. Car.--Nenion... La amo unuigis niajn korojn per fortaj ligiloj,\nkaj nur la morto povas ilin diskunigi\n\n\nSCENO VIII\n\nRita, D. Carlos, D.a Francisca.\n\nRita.--Fraŭlino, eniru, eniru. Via patrino demandas pri vi. Mi\niras alporti la vespermanĝon kaj poste ili tuj kuŝiĝos. Kaj vi,\nsinjoro amindumanto, vi povas disponi je vi mem.\n\nD. Car.--Jes; ne konvenas veki suspekton. Mi ne bezonas diri plu.\n\nD.a Fran.--Nek mi ankaŭ.\n\nD. Car.--Ĝis morgaŭ, per la taglumo ni vidos tiun ĉi faman\nkonkuranton.\n\nRita.--Sinjoron tre respektindan, tre riĉan, tre prudentan, kiu\nportas longan ĵakon kaj blankan ĉemizon, kaj li havas sesdek\ntutajn jarojn sub sia peruko. (_Ŝi foriras tra la centra pordo._)\n\nD.a Fran.--Ĝis morgaŭ.\n\nD. Car.--Adiaŭ, Francinjo.\n\nD.a Fran.--Iru kuŝiĝi kaj ripozi.\n\nD. Car.--Ripozi kun ĵaluzo!\n\nD.a Fran.--Pri kiu?\n\nD. Car.--Bonan nokton. Dormu bone, Francinjo\n\nD.a Fran.--Dormi kun amo!\n\nD. Car.--Adiaŭ, ĉarmulino.\n\nD.a Fran.--Adiaŭ (_Ŝi eniras la ĉambron de D.a Inés._)\n\n\nSCENO IX\n\nD. Carlos _(promenante maltrankvile),_ Kalamoĉo.\n\nD. Car.--Forpreni ŝin de mi?... Ne, li estu kiu ajn, li ne\nforprenos ŝin de mi... Nek estos ŝia patrino tiel malsaĝa, tiel\nobstina pro tiu edziĝo, kiam ŝi ekscios ke ŝia filino malamas\nĝin... kaj ke mi min intermetas... Sesdek jaroj!... Ĝuste li devas\nesti tre riĉa... La mono!... Malbenita estu ĝi, kiu kreas tiom da\nmalpaco!\n\nKal. (_enirante tra la centra pordo._)--Nu, sinjoro, ni havas\nduonon da kaprido rostita kaj... almenaŭ ĝi ŝajnas kaprido... Ni\nhavas belegan salaton de kresoj sen miksaĵo ia de malbonaj herboj,\nbone lavitan, sekigitan kaj pretigitan per tiuj ĉi pekaj manoj miaj,\ntiel ke ne estas eble havi ion pli bongustan. Blankan panon, kaj\ntrijaran vinon... sekve, se ni devas manĝi kaj dormi, mi opinias,\nke...\n\nD. Car.--Bone. Kie ni manĝos?\n\nKal.--Malsupre. Tie mi pretigis tablon mallarĝan, mizeran, kiu\nŝajnas plibone stablon de forĝisto.\n\nRita.--(_Enirante tra la centra pordo kun kelkaj teleroj, tasoj,\nkuleroj kaj tablotuko_). Kiu petas supon?\n\nD. Car.--Profiton al vi!\n\nKal.--Se estas ia belulineto kiu volas manĝi kapridon rostitan,\nŝi levu fingron.\n\nRita.--La belulineto jam manĝis duonon da telerego da hakaĵo...\nSed mi dankas, sinjoro militisto. (_Ŝi eniras en la Ĉambron de\nD.a Irene_).\n\nKal.--Dankema vi plaĉas al mi, adorata.\n\nD. Car.--Nu, ni iru.\n\nKal.--Ho! ho! ho! (_Kalamoĉo ekiras al la centra pordo kaj\nrevenas; li alproksimiĝas al D. Carlos, kaj ili interparolas sekrete\nĝis fino de la sceno, kiam Kalamoĉo paŝas antaŭen kaj salutas\nSimonon_). He! silentu; mi diras...\n\nD. Car.--Kion?\n\nKal.--Ĉu vi ne vidas tiun, kiu venas tien ĉi?\n\nD. Car.--Ĉu estas Simono?\n\nKal.--Li mem... Sed kiel diable li...\n\nD. Car.--Kaj kion ni faros?\n\nKal.--Mi ne scias. Demandi, mensogi kaj... Ĉu vi donas permeson\npor...?\n\nD. Car.--Jes, mensogu tiom kiom vi volos... Kial estas veninta tien\nĉi tiu homo?\n\n\nSCENO X\n\nSimono _(eniras tra la centra pordo),_ D. Carlos,\nKalamoĉo.\n\nKal.--Simono, ĉu estas vi?\n\nSim.--Saluton, Kalamoĉo. Kiel vi fartas?\n\nKal.--Bonege.\n\nSim.--Kiom mi ĝojas pro...\n\nD. Car.--Nu, ĉu vi en Alcalá? Kio nova okazas do?\n\nSim.--Ho! ĉu vi, sinjoro, estis tie? Diablo!\n\nD. Car.--Kaj mia onklo?\n\nSim.--Tre sana.\n\nKal.--Sed, ĉu li restis en Madrido, aŭ...\n\nSim.--Kiu estus dirinta al mi...? Kiel strange! Neniam pensis mi,\nke... Kaj vi, ĉian fojon pli bela... Do, vi venis vidi vian onklon,\nĉu ne?\n\nKal.--Sendube vi alportas depeŝon de via mastro?\n\nSim.--Kaj kiel varmega mi estis? kaj kia polvo sur la vojo! Hu!\n\nKal.--Verŝajne vi venis kolekti monon, ĉu ne?\n\nD. Car.--Kredeble. Ĉar mia onklo havas tiun bieneton en\nAjalviro... Ĉu vi ne venis por tio?\n\nSim.--Kaj kia fripono rezultas la administranto! Neniam mi vidis\nen la tuta kamparo laboriston pli ruzan aŭ pli disputeman. Nu, ĉu\nvi venis de Zaragozo?\n\nD. Car.--Nu, imagu vi...\n\nSim.--Aŭ ĉu vi tien iras?\n\nD. Car.--Kien?\n\nSim.--Zaragozon. Ĉu ne estas tie la regimento?\n\nKal.--Sed, amiko, ni foriris la pasintan someron de Madrido. Ĉu ni\nne devas esti vojaĝintaj pli ol kelkaj mejloj?\n\nSim.--Kion mi scias? Iuj vojaĝas poŝte kaj estas pli ol kvar\nmonatoj sur la vojo. Ĝi devas esti malbonega vojo.\n\nKal. (_flanken, sin apartigante de Simono_).--Malbenita vi estu,\nkaj via vojo, kaj la friponino kiu naskis vin!\n\nD. Car.--Sed, ankoraŭ vi ne diris, ĉu mia onklo estas en Madrido\naŭ en Alcalá, nek kial vi venis, nek...\n\nSim.--Vi estas prava... Mi tuj rakontos... Bone, do... Nu, la\nmastro diris...\n\n\nSCENO XI\n\nD. Diego, D. Carlos, Simono, Kalamoĉo.\n\nD. Die. (_parolante interne_).--Ne, ne estas necese; ĉar estas\nlumo tie ĉi. Bonan nokton, Rita. (_D. Carlos ŝanceliĝas, kaj\napartigas sin al la fundo de l' teatro._)\n\nD. Car.--Mia onklo!\n\nD. Die.--Simono! (_Eliras D. Diego el la ĉambro de D.a Irene,\nsin direktante al sia propra; li ekvidas D. Carlos kaj alproksimiĝas\nal li. Simono prezentas lumon kaj tuj lasas la kandelon sur la\ntablon._)\n\nSim.--Jen mi estas, sinjoro.\n\nD. Car.--Ĉio perdiĝis.\n\nD. Die.--Nu... sed, kiu estas tiu?\n\nSim.--Amiko via, sinjoro.\n\nD. Car.--Mi mortas.\n\nD. Die.--Kial amiko? Kiel? Alportu tiun lumon.\n\nD. Car.--Onklo! (_Li volas kisi la manon de D. Diego, kiu kolere\napartigas lin._)\n\nD. Die.--For de tie ĉi!\n\nD. Car.--Sinjoro!\n\nD. Die.--For! Mi ne scias kial mi ne... Kion vi faras tie ĉi?\n\nD. Car.--Se vi ekkoleras kaj...\n\nD. Die.--Kion vi faras tie ĉi?\n\nD. Car.--Mia malfeliĉo venigis min.\n\nD. Die.--Ĉiam kaŭzante al mi enuon, ĉiam. Sed...\n(_alproksimiĝante al D. Carlos_), kion vi diras? Ĉu vere vi havas\nmalfeliĉon?... Diru do, kio okazis? Kial estas vi tie ĉi?\n\nKal.--Tial ke li respektegas vin kaj li tre amas vin, kaj...\n\nD. Die.--Al vi mi nenion demandas. Kial vi forlasis Zaragozon sen\nmia permeso? Kial vi timas ekvidante min? Ion vi faris; jes, certe,\nvi faris ian sensencaĵon, kiu kostos la vivon al via malfeliĉa\nonklo.\n\nD. Car.--Ne, sinjoro, ĉar mi neniam forgesos la principojn de\nveremeco kaj prudento, kiujn vi tiel ofte inspiris al mi.\n\nD. Die.--Kial vi venis, do? Ĉu estas duelo? Ĉu estas ŝuldoj? Ĉu\nestas ia malpaco kun viaj ĉefoj? Liberigu min de tiu dubo, Carlos...\nFilo mia, senigu min je tiu malkvieto.\n\nKal.--Nu, tio ĉio estas nur ke...\n\nD. Die.--Mi jam diris ke vi silentu... Venu ĉi tien. (_Ekkaptante\nunu manon de D. Carlos, li apartigas sin kun li en angulon de l'\nteatro kaj mallaŭte parolas kun li._) Diru al mi kio okazas?\n\nD. Car.--Malsaĝaĵo, manko de obeo al vi. Veni Madridon sen\nvia antaŭa permeso... Mi multe pentas, ĉar vi tiel ĉagreniĝis\nekvidinte min.\n\nD. Die.--Kaj krom tio, kio okazas?\n\nD. Car.--Nenio, sinjoro.\n\nD. Die.--Sed kia malfeliĉo estas tiu pri kiu vi parolis?\n\nD. Car.--Nenia. Renkonti vin en tiu ĉi loko... kaj tiom ĉagreni\nvin kiam mi esperis surprizi vin en Madrido, estadi ĉe vi kelkajn\nsemajnojn, kaj reveni kontente tial ke mi vidis vin.\n\nD. Die.--Ĉu ne estas pli ol tio?\n\nD. Car.--Ne, sinjoro.\n\nD. Die.--Pripensu bone.\n\nD. Car.--Ne, sinjoro. Por tio mi venis. Nenio pli estas.\n\nD. Die.--Sed ne diru al mi... Estas neeble ke tiaj forkuradoj...\nNe, sinjoro... Kiu do povus konsenti, ke oficiro foriru kiam li havas\ntiun kapricon, kaj tiamaniere forlasu siajn standardojn?... Ĉar se\ntiaj ekzemploj ofte ripetiĝus, adiaŭ, disciplino milita... Resume,\ntio ne povas esti.\n\nD. Car.--Konsideru, sinjoro, ke ni estas en paca tempo: ke\nen Zaragozo ne estas bezone deĵori tiel vigle, kiel en aliaj\ngarnizonoj, kie oni ne permesas ripozi la militistaron... kaj fine,\nvi povas supozi, ke mia vojaĝo havas aprobon kaj permeson de miaj\nestroj; ke mi ankaŭ zorgas pri mia bona famo, kaj ke kiam mi foriris\nmi estis certa, ke mi ne estas necesa tie.\n\nD. Die.--Oficiro estas ĉiam necesa por siaj soldatoj. La reĝo\nhavas lin tie por ke li instruu ilin, protektu ilin kaj donu al ili\nekzemplon de disciplino, de kuraĝo kaj virto.\n\nD. Car.--Vi estas prava; sed mi jam diris la kaŭzojn...\n\nD. Die.--Ĉiuj tiuj kaŭzoj nenion valoras. Kial vi eksentis tian\ndeziron vidi vian onklon? Tio kion volas via Moŝta onklo ne estas\nvin vidi ĉiusemajne, sed scii ke vi estas homo prudenta kaj ke\nvi plenumas viajn devojn. Tio estas kion li volas... Sed... (_Li\nlaŭtigas la voĉon kaj promenas maltrankvile_), mi aranĝos tiel,\nke tiaj petolaĵoj ne ripetiĝos. Kion vi devas nun fari, tio estas\nke vi tuj foriru.\n\nD. Car.--Sinjoro, se...\n\nD. Die.--Nepre, kaj tuj. Vi ne povas dormi tie ĉi.\n\nKal.--Sed la ĉevaloj ne povas plu kuri, nek sin movi.\n\nD. Die.--Forportu ilin do (_al Kalamoĉo_), kun la valizoj al la\ngastejo ekster muroj. Vi (_al don Carlos_), ne dormos tie ĉi.\n\nIru (_al Kalamoĉo_), vi, fripono, rapidu. Ĉio suben. Pagu la\nkalkulon, selu la ĉevalojn kaj marŝu... Helpu lin, (_al Simono_).\nKiom da mono vi havas?\n\nSim.--Mi havas ĉirkaŭ kvar aŭ ses uncojn. (_Li prenas kelkajn\nmonerojn el monujo kaj donas ilin al D. Diego._)\n\nD. Die.--Donu al mi... Nu, kion vi faras? Ĉu mi ne diris ke tuj?\nFlugu. Kaj vi (_al Simono_), iru kun li, helpu lin kaj ne revenu ĝis\nkiam ili estos foririntaj. (_La du servistoj eniras la ĉambron de D.\nCarlos._)\n\n\nSCENO XII\n\nD. Diego, D. Carlos.\n\nD. Die.--Prenu. (_Li donas al li la monon._) Tio ĉi sufiĉas por\nla vojaĝo. Kiam mi tion ordonas, mi bone scias kion mi faras. Ĉu\nvi ne scias, ke estas ĉio por via bono, kaj ke via alveno tien ĉi\nestas malsaĝaĵo? Vi ne devas malĝoji pro tio, nek kredi ke estas\nmanko je amo... Vi ja scias ke mi ĉiam amis vin, kaj se vi kondutos\nkonvene mi estos via amiko, kiel mi ĉiam estis.\n\nD. Car.--Mi ja scias.\n\nD. Die.--Bone, do, obeu kion mi ordonis.\n\nD. Car.--Mi nepre tion faros.\n\nD. Die.--Al la gastejo ekster muroj. (_Al la du servistoj kiuj\neliras el la ĉambro de D. Carlos kun liaj pakaĵoj, kaj foriras tra\nla centra pordo_). Tie vi povos dormi dum la ĉevaloj manĝos kaj\nripozos, kaj ne revenu tien ĉi sub ia ajn preteksto, nek returnen\niru en la urbon... memoru! kaj je la tria aŭ la kvara, marŝu. Ne\nforgesu, ĉar mi ekscios je kiu horo vi foriris. Ĉu vi komprenas?\n\nD. Car.--Jes, sinjoro.\n\nD. Die.--Atentu ke vi tion faros.\n\nD. Car.--Jes, sinjoro, mi faros kiel vi ordonas.\n\nD. Die.--Bone, adiaŭ. Ĉion mi pardonas al vi. Dio estu kun vi...\nKaj mi ankaŭ ekscios kiam vi estos alveninta Zaragozon. Ne imagu, ke\nmi nescias kion vi faris la lastan fojon.\n\nD. Car.--Kion, do, mi faris?\n\nD. Die.--Ĉu mi ne diris, ke mi scias kaj ke mi pardonas? Kion pli\nvi volas? Ne estas nun necese pritrakti tion. Foriru.\n\nD. Car.--Restu kun Dio. (_Li kvazaŭ foriras kaj revenas._)\n\nD. Die.--Ĉu vi ne kisas la manon de via onklo?\n\nD. Car.--Mi ne kuraĝis. (_Li kisas la manon de D. Diego kaj ili\nĉirkaŭprenas sin._)\n\nD. Die.--Ĉirkaŭprenu min; eble ni ne revidos nin.\n\nD. Car.--Kion vi diras? Tion ne permesu Dio!\n\nD. Die.--Kiu scias, filo mia? Ĉu vi havas ŝuldojn? Ĉu vi bezonas\nion?\n\nD. Car.--Ne, sinjoro. Nuntempe ne.\n\nD. Die.--Strange, ĉar vi estas ĉiam malŝparema. Ĉar vi kalkulas\nkun la monujo de via onklo... Bone, do, mi skribos al S.ro Aznar,\nke li donu al vi cent doblonojn por mia konto. Kaj atentu pri la\nmaniero elspezi ilin. Ĉu vi kartludas?\n\nD. Car.--Ne, sinjoro, neniam je mia vivo.\n\nD. Die.--Atentu pri tio. Nu, bonan vojaĝon. Kaj ne trovarmigu vin;\ntagveturoj mezegrandaj kaj ne pli... Ĉu vi foriras kontente?\n\nD. Car.--Ne, sinjoro, ĉar vi amas min multe vi kovras min per\nbonfaraĵoj kaj mi pagas vin malbone.\n\nD. Die.--Ni ne parolu plu pri la pasinto... Adiaŭ.\n\nD. Car.--Ĉu vi restas kolerigita de mi?\n\nD. Die.--Ne, ne, vere. Mi enuiĝis iom, sed tio ja pasis. (_Metante\nsiajn du manojn sur la ŝultrojn de D. Carlos._) Kondutu kiel\nsaĝulo.\n\nD. Car.--Ne dubu pri tio.\n\nD. Die.--Kiel honorinda oficiro.\n\nD. Car.--Mi tion promesas.\n\nD. Die.--Adiaŭ, Carlos. (_Ili ĉirkaŭprenas sin._)\n\nD. Car.--(_Aparte, forirante tra la centra pordo._) Kaj mi forlasas\nŝin! Mi perdas ŝin por ĉiam!\n\n\nSCENO XIII\n\nD. Diego.\n\nSufiĉe bone tio aranĝiĝis... Poste li ekscios ĝin, feliĉe... Sed\ntion skribi al li ne estas same kiel... Jam farita, ne estas grave...\nLi, ĉiam tiel respekta por sia onklo!... Li estas el oro!\n\n(_Li forviŝas siajn larmojn, prenas kandelon, kaj eniras sian ĉambron.\nLa teatro restas malluma kaj sola dum mallonga tempo._)\n\n\nSCENO XIV\n\nD.a Francisca, Rita.\n\n(_Ili eliras el la ĉambro de D.a Irene. Rita portas kandelon kaj\nmetas ĝin sur la tablon._)\n\nRita.--Tie ĉi estas granda silento.\n\nD.a Fran.--Ili devas esti jam kuŝiĝintaj... Kredeble ili estas\ntre lacaj.\n\nRita.--Ĝuste.\n\nD.a Fran.--Veturado tiel longa!\n\nRita.--Devigita de amo, fraŭlino.\n\nD.a Fran.--Jes, vi prave parolas: amo... Kaj mi mem, kion mi ne\nfarus por li?\n\nRita.--Sed tiu ĉi ne estos la lasta mirindaĵo. Kiam ni alvenos\nMadridon, tiam ni vere vidos. Tiu malfeliĉulo D. Diego, kian\nĉagrenegon li ricevos! Kaj aliparte li estas sinjoro tiel bona, ke\nestas domaĝe...\n\nD.a Fran.--Nu, ĝuste de tio devenas ĉio. Se li estus homo\nmalestiminda, mia patrino ne estus akceptinta lian peton, nek mi\nestus devigata kaŝi mian enuon. Sed la afero jam ŝanĝiĝis, Rita.\nDon Felix venis kaj mi nun timas neniun. Estante mia sorto regata de\nli, mi konsideras min la plej feliĉa el ĉiuj virinoj.\n\nRita.--Ha! okaze mi memoras... Kaj ŝi tiel rekomendis al mi...\nEstas videble ke pro tiu ĉi amindumado mia spirito estas... Mi tuj\nalportos ĝin... (_Ŝi turnas sin al la ĉambro de D.a Irene._)\n\nD.a Fran.--Kien vi iras?\n\nRita.--Serĉi la turdon, ĉar mi preskaŭ forgesis retiri ĝin el\ntie.\n\nD.a Fran.--Jes, alportu ĝin; ke ĝi ne komencu preĝadi kiel\nhieraŭ nokte... Oni lasis ĝin apud la fenestro... Sed zorgeme, ne\nveku la patrinon.\n\nRita.--Jes; aŭskultu la bruon de ĉevaloj kiuj paŝas tie\nmalsupre. Ĝis alveno al nia strato de la Lupo, numero 7, dua etaĝo,\nestas neutile pensi pri dormo... Kaj tiu malbenita pordego kiu\nknaras tiel...\n\nD.a Fran.--Vi povas preni la kandelon.\n\nRita.--Ne estas necese; mi scias kie ĝi troviĝas. (_Ŝi foriras\nen la ĉambron de D.a Irene._)\n\n\nSCENO XV\n\nSimono _(eniras tra la centra pordo),_ D.a\nFrancisca.\n\nD.a Fran.--Mi kredis ke vi estas kuŝiĝintaj.\n\nSim.--La mastro sendube tion faris, sed mi ankoraŭ ne scias kie mi\nkuŝiĝos... kaj mi estas tiel dormema.\n\nD.a Fran.--Kiaj personoj ĵus alvenis?\n\nSim.--Neniu. Estas iuj, kiuj estis tie ĉi kaj ili ĵus foriris.\n\nD.a Fran.--La kondukistoj?\n\nSim.--Ne, fraŭlino. Oficiro kun servisto, kiuj iras Zaragozon,\nlaŭ kion oni diras.\n\nD.a Fran.--Kiuj, diras vi, ili estas?\n\nSim.--Ia subkolonelo kun sia servisto.\n\nD.a Fran.--Kaj ili estis tie ĉi?\n\nSim.--Jes, fraŭlino, tie en tiu ĉambro.\n\nD.a Fran.--Mi ne vidis ilin.\n\nSim.--Ŝajnas ke ili alvenis hodiaŭ post-tagmeze... Kredeble ili\njam finis sian aferon... Nu, ili foriris... Bonan nokton, fraŭlino.\n(_Li eniras la ĉambron de D. Diego._)\n\n\nSCENO XVI\n\nRita, D.a Francisca.\n\nD.a Fran.--Ho, Dio mia de mia spirito! Kio estas tio ĉi? Mi ne\npovas stari surpiede... Malfeliĉulino! (_Ŝi sidiĝas sur seĝon\napud la tablo._)\n\nRita.--Fraŭlino, mi alvenas mortante. (_Ŝi kunportas la kaĝon\nde la turdo, kaj metas ĝin sur la tablon, malfermas la pordon de la\nĉambro de don Carlos, kaj revenas._)\n\nD.a Fran.--Ho, estas certe! Ĉu vi ankaŭ scias?\n\nRita.--Lasu min; mi ankoraŭ ne kredas, kion mi vidis... Tie ĉi\nestas neniu... nek valizoj, nek vestoj, nek... sed kiel li povis\ntrompi min?... Mi mem vidis ilin forirantajn.\n\nD.a Fran.--Ĉu estis ili?\n\nRita.--Jes, fraŭlino; ili du.\n\nD.a Fran.--Sed ĉu ili forlasis la urbon?\n\nRita.--Mi vigligis ilin ĝis kiam ili trairis la Pordegon de\nMartiroj. Ĝi estas tre proksima.\n\nD.a Fran.--Kaj ĉu tiu estas la vojo al Aragono?\n\nRita.--Tiu estas.\n\nD.a Fran.--Malinda! Malindulo!\n\nRita.--Fraŭlino!\n\nD.a Fran.--Kiel ofendis vin tiu ĉi malfeliĉulino?\n\nRita.--Mi estas tute tremante... Sed... Tio estas nekomprenebla. Mi\nne povas diveni la kaŭzojn de tia ago.\n\nD.a Fran.--Ĉu mi ne amis lin pli ol mian vivon? Ĉu li ne\nvidis min freneza pro amo?\n\nRita.--Mi ne scias kion diri pripensante agon tiel hontan.\n\nD.a Fran.--Kion vi povas diri? Ke li neniam amis min, nek\nestas viro honorinda. Kaj li venis por tio! Min trompi, min forlasi\ntiamaniere! (_Ŝi leviĝas, kaj Rita subtenas ŝin._)\n\nRita.--Pensi ke lia alveno havis alian celon ne ŝajnas al mi\nnature... Ĵaluzo... Kial povas li esti ĵaluza? Kaj tio mem devis\nenamigi lin ankoraŭ pli. Li ne estas timemulo kaj estas neutile\ndiri, ke li timis sian konkuranton.\n\nD.a Fran.--Vi laciĝas vane. Diru ke li estas perfidulo, diru ke\nli estas monstro de krueleco, kaj vi ĉion diros.\n\nRita.--Ni foriru el tie ĉi, ĉar iu povas alveni.\n\nD.a Fran.--Jes, ni foriru... Iru ni ploregi... Kaj en kia\nsituacio li lasas min! Sed ĉu vi vidas kian friponon?\n\nRita.--Jes, fraŭlino, mi ja konas lin.\n\nD.a Fran.--Kiel bone li sciis ŝajnigi!... Kaj kun kiu? Kun mi.\nSed ĉu mi meritis, ke oni tiel honte trompu min? Ĉu meritis mia\namo tiun rekompencon? Dio de mia vivo! Kia estas mia krimo, kia ĝi\nestas?\n\n(_Rita prenas la kandelon, kaj ili du iras en la ĉambron de\nD.a Francisca._)\n\n\n\n\nTRIA AKTO\n\n(_Teatro malluma. Sur la tablo estas kandelingo kun kandelo\nestingita, kaj la kaĝo de l' tordo. Simono dormas etendita sur\nbenko. D. Diego eliras el sia ĉambro finante sin vesti per nokta\nsurtuto._)\n\n\nSCENO I\n\nD. Diego, Simono.\n\nD. Die.--Tie ĉi almenaŭ se mi ne dormos mi ne fluidiĝos. Ho,\nfi! dormoĉambro kiel tiu ne... Kiel ronkas tiu! Ni respektu lian\ndormadon ĝis tagiĝo, kiu ja baldaŭ aperos... (_Simono vekiĝas,\nkaj ekvidante D. Diegon, li leviĝas._) Kio okazas. Atentu, homo, ne\nfalu!\n\nSim.--Kio? Ĉu vi estis tie, sinjoro?\n\nD. Die.--Jes; mi tien ĉi eliris, ĉar tie estas neeble resti.\n\nSim.--Nu, mi almenaŭ, kvankam la lito estas malmola, mi dormis\nkiel imperiestro.\n\nD. Die.--Malbona komparo! Diru ke vi dormis kiel malriĉulo, kiu ne\nhavas monon, nek ambiciojn, nek riproĉojn de konscienco.\n\nSim.--Efektive, vi estas prava. Kaj nun kioma horo estas?\n\nD. Die.--Antaŭ nemulte sonis la turhorloĝo de Sankt' Justo kaj se\nmi ne eraras estis la tria.\n\nSim.--Ha! niaj kavaliroj do estas jam rajdantaj sur la vojo kaj\nsaltigantaj fajrerojn.\n\nD. Die.--Jes, kredeble ili jam foriris... Li tion promesis kaj mi\nesperas, ke li ĝin plenumos.\n\nSim.--Sed vi devis vidi kiel malgaje li foriris, kaj kiel malĝoje.\n\nD. Die.--Estis necese.\n\nSim.--Mi ja scias.\n\nD. Die.--Ĉu vi vidis lian malĝustatempan alvenon?\n\nSim.--Estas vere... Sen via permeso, sen averto, sen urĝa kaŭzo.\nVere li malbone agis... Kvankam, spite ĉion, li havas meritojn\nsufiĉajn por ke oni pardonu al li tiun eraron... Mi volas diri...\nŜajnas al mi ke la puno ne estos pli granda... Ĉu ne?\n\nD. Die.--Ne, kial? Estas nur afero devigi lin returni... Vi ja\nkomprenas en kiaj kondiĉoj li kaptis min. Mi ja certigas vin, ke\nkiam li foriris mi havis tian malĝojon en mia koro... (_Sonas\nmalproksime tri ekbatoj de manoj, kaj malmulte poste oni aŭdas\nludeti muzikilon._) Kio sonis?\n\nSim.--Mi ne scias. Homoj pasantaj sur la strato. Kredeble\nkamparanoj.\n\nD. Die.--Silentu!\n\nSim.--Ja, muzikon ni havos, verŝajne.\n\nD. Die.--Jes; se ili ludos bone.\n\nSim.--Kaj kiu estas la amanto kiu venas en tia horo fari muzikon\nsur strato tiel malpurega? Mi vetas ke tio estas amindumaĵo al la\nservistino de la gastejo, kiu estas malbelulineto.\n\nD. Die.--Eble estas.\n\nSim.--Nun, ili komencas; ni aŭskultu. (_Oni ludas interne\nserenadon._) Nu, mi konfesas ke ludas tre lerte la petola razisteto.\n\nD. Die.--Ne; ne ekzistas razisto kiu scias tion fari, kiel eble\nplej bone li scius razi.\n\nSim.--Ĉu vi volas ke mi rigardu iom tra la fenestro por vidi\nkiu...\n\nD. Die.--Ne, lasu ilin. Kompatinduloj! Kiu scias la gravecon kiun\nili donas al sia muziko? Mi ne ŝatas enuigi iun. (_Eliras el sia\nĉambro D.a Francisca, kaj Rita kun ŝi. Ambaŭ sin turnas al la\nfenestro. D. Diego kaj Simono apartiĝas kaj observas._)\n\nSim.--Sinjoro, he! rapide, tien ĉi en anguleton.\n\nD. Die.--Kion vi volas?\n\nSim.--Ĉar malfermiĝas la pordo de tiu dormoĉambro kaj estas\neksterordinara flaro de subjupoj.\n\nD. Die.--Ĉu vere? Ni malantaŭeniru.\n\n\nSCENO II\n\nD.a Francisca, Rita, D. Diego, Simono.\n\nRita.--Zorgeme, fraŭlino.\n\nD.a Fran.--Laŭlonge de la muro; ĉu mi ne bone marŝas? (_Oni ree\nprovas la muzikilon._)\n\nRita.--Jes, fraŭlino... Sed ili rekomencas ludi... Silenton!\n\nD.a Fran.--Ne moviĝu... Ni eksciu unue se estas li.\n\nRita.--Ĉu kredeble li ne estas. La signalo ne povas mensogi.\n\nD.a Fran.--Silentu. (_Ripetiĝas interne la antaŭa sonato._)\nJes, li estas! Dio mia! (_Rita alproksimiĝas al la fenestro,\nmalfermas kaj donas tri manplaŭdojn. La muziko ĉesas._) Vidu, li\nrespondas. Ĝoju, koro! Estas li.\n\nSim.--Ĉu vi aŭdas?\n\nD. Die.--Jes.\n\nSim.--Kion do signifas tio?\n\nD. Die.--Silentu.\n\nD.a Fran.--(_Rigardas eksteren tra malfermita fenestro. Rita\nrestas post ŝi. La punktetoj elmontras la interrompojn, plimalpli\nlongajn, kiuj okazas._) Mi estas... Kaj kion mi povis pensi ekvidinte\nkion vi faris?... Kia forkuro estas tiu? Rita (_ŝi apartiĝas de la\nfenestro, kaj poste returnas_), amikino, pro Dio, estu atenta, kaj\nse vi aŭdos bruon, avertu min tuj... Por ĉiam? Malfeliĉa mi!...\nBone, ĵetu ĝin... Sed mi ne bone komprenas... Ho, ve! don Felix,\nmi neniam vidis vin tiel timema... (_Letero estas ĵetata de ekstere\nen la teatron. D.a Francisca serĉas sed ne trovas ĝin, kaj ree\nrigardas eksteren._) Ne, mi ne kaptis ĝin, sed tie ĉi ĝi estas\nsendube... Kaj ĉu mi ne devas scii ĝis morgaŭ la kaŭzojn kiuj\ndevigis vin forlasi min mortanta?... Jes, mi volas ĝin lerni el via\nbuŝo. Via Francinjo ordonas tion al vi... Kaj kiel ŝajnas al vi\nke estas la mia? Ĝi ne enteniĝas en mia brusto... Diru. (_Simono\npaŝas iom antaŭen, tuŝas la kaĝon kaj faligas ĝin._)\n\nRita.--Fraŭlino, ni forkuru de tie ĉi... Rapide, ĉar estas\nhomoj.\n\nD.a Fran.--Malfeliĉa mi! Gvidu min.\n\nRita.--Ni iru.\n\n(_Elirante, Rita tuŝas Simonon. La du virinoj eniras rapidege la\nĉambron de D.a Francisca._)\n\nD.a Fran.--Mi mortas!\n\n\nSCENO III\n\nD. Diego, Simono.\n\nD. Die.--Kia bruo estis tiu?\n\nSim.--Unu el la fantomoj kiu forirante tuŝis min.\n\nD. Die.--Alproksimiĝu al tiu fenestro, kaj rigardu se estas\npapereto sur la planko... Kia okazintaĵo!\n\nSim.--(_Palpante la plankon apud la fenestro._) Mi nenion trovas,\nsinjoro.\n\nD. Die.--Serĉu bone, ĝi devas esti tie.\n\nSim.--Ĉu oni enĵetis ĝin de la strato?\n\nD. Die.--Jes... Kia amanto estas tiu?... Kaj je dekses jaroj kaj\nedukita en monaĥinejo... Nun estas finita mia tuta iluzio.\n\nSim.--Jen ĝi estas. (_Li trovas la leteron kaj donas ĝin al D.\nDiego._)\n\nD. Die.--Iru suben, kaj ekfajru kandelon... en la ĉevalejo aŭ\nla kiurejo, tie vi trovos ian lanternon... kaj revenu tuj kun ĝi.\n\n(_Foriras Simono tra la centra pordo._)\n\n\nSCENO IV\n\nD. Diego.\n\nKaj kiun mi kulpigos? (_Sin apogante sur la posta parto de\nseĝo._)... Ĉu la kulpulo estas ŝi, aŭ ŝia patrino, aŭ ŝiaj\nonklinoj, aŭ mi?... sur kiun,--sur kiun falos tiu ĉi kolero, kiun\nmi ne povas haltigi, kvankam mi multe deziras ĝin subpreni?...\nNaturo faris ŝin tiel aminda je mia vido!... Kiom da flataj esperoj\nmi havis! kiom da feliĉeco mi promesis al mi!... Ĵaluzo!...\nMi?... Je kia aĝo mi estas ĵaluza... Estas honte... sed tiu ĉi\nmaltrankvileco kiun mi sentas, tiu ĉi indigno, tiu ĉi dezirego\nde venĝo, de kie devenas ili? Ankoraŭ ŝajnas ke... (_Ekvidante\nke sonas bruo ĉe l' pordo de l' ĉambro de D.a Francisca li\nmalantaŭeniras ĝis la fundo de l' teatro._) Jes.\n\n\nSCENO V\n\nRita, D. Diego, Simono.\n\nRita.--Ili jam foriris... (_Rita rigardas, aŭskultas, iras al la\nfenestro, kaj serĉas la leteron sur la planko._) Helpu min Dio!...\nLa letero estas sendube tre bone skribita sed lia Moŝto D. Felix\nestas grandega fripono... Malfeliĉulineto!... Ŝi nepre mortos...\nNeniu, ne eĉ hundo estas sur la strato... Domaĝe estas ke ni\nkonatiĝis kun ili... Sed tiu malbenita papero?... Se ĝi ne aperos,\nkion ni faros?... Kion ĝi diros? Mensogojn, mensogojn, nur mensogoj!\n\nSim.--Nun ni havas lumon. (_Li eniras kun lumilo, Rita\nsurpriziĝas._)\n\nRita.--Mi perdiĝis!\n\nD. Die. (_alproksimiĝante_).--Rita, ĉu vi tie ĉi?\n\nRita.--Jes, sinjoro, ĉar...\n\nD. Die.--Kion vi serĉas en tiu ĉi momento?\n\nRita.--Mi serĉis... Mi tuj diros... Mi aŭdis bruon tiel\ngrandan...\n\nD. Die.--Jes, ĉu?...\n\nRita.--Verege... Bruon, kaj... ekvidu, sinjoro (_ŝi levas la\nkaĝon kiu kuŝis sur la planko_), ĝi estis la kaĝo de l' turdo.\nNu, ĝi estis la kaĝo, ne estas dubo... Ho, Dio! se ĝi mortis...\nNe, ĝi vivas, nu, bone. Ia kato estis. Certe.\n\nSim.--Jes, ia kato.\n\nRita.--Malfeliĉa birdeto!... Ĝi estas ankoraŭ tute timigita.\n\nSim.--Kaj pro granda kaŭzo. Ĉu vi ne pensas ke se la kato kaptis\nĝin...\n\nRita.--Ĝi estus ĝin manĝinta. (_Ŝi pendigas la kaĝon sur najlo\nen la muro._)\n\nSim.--Kaj lasinta ĝin sen plumoj nek...\n\nD. Die.--Donu tiun kandelon.\n\nRita.--Ha, permesu, ni ekbruligu tiun ĉi... (_Ŝi ekbruligas la\nkandelon sur la tablo_) ĉar la tempo kiu restas por dormi...\n\nD. Die.--Kaj ĉu D.a Francinjo dormas?\n\nRita.--Jes, sinjoro.\n\nSim.--Nu, tio estas stranga ĉar pro la bruo de l' turdo...\n\nD. Die.--Ni iru.\n\n(_D. Diego eniras sian ĉambron. Simono akompanas lin, kunportante\nunu el la kandeloj._)\n\n\nSCENO VI\n\nD.a Francisca, Rita.\n\nD.a Fran.--Ĉu aperis la papero?\n\nRita.--Ne, fraŭlino.\n\nD.a Fran.--Kaj ĉu ili du estis tie ĉi kiam vi eliris?\n\nRita.--Mi ne scias. Estas vere ke la servisto kaj mi troviĝis\nsubite, aperis kun lumilo, kvazaŭ per maŝino, inter li kaj lia\nmastro, nesciante kiel senkulpigi min. (_Rita prenas la kandelon, kaj\nde nove serĉas la leteron proksime de la fenestro._)\n\nD.a Fran.--Sendube estis ili... Verŝajne ili estis tie ĉi kiam\nmi parolis ĉe l' fenestro... Kaj ĉu tiu papero?\n\nRita.--Mi ne trovas ĝin, fraŭlino.\n\nD.a Fran.--Ili havas ĝin; ne dubu... Nur tio mankis por\nplenigi mian malfeliĉon... Ne serĉu plu. Ili havas ĝin.\n\nRita.--Almenaŭ tie ĉi...\n\nD.a Fran.--Mi freneziĝas! (_Ŝi sidiĝas._)\n\nRita.--Kaj tiu homo ne senkulpiĝis, nek diris...\n\nD.a Fran.--Ĵus kiam li ekkomencis klarigi, vi avertis min\nkaj mi deviĝis reeniri... Sed vi ne scias kiel timeme li parolis,\nkiel agitata li estis. Li diris ke per tiu letero mi ekscios la\njustajn kaŭzojn kiuj devigis lin foriri; ke li skribis ĝin por\nke fidebla persono ĝin metu en miajn manojn, ĉar li supozis ke\nestos por li neeble vidi min. Ĉio trompaĵoj, Rita, de malfidulo\nkiu promesis kion li ne intencis plenumi... Li venis, renkontis\nkonkuranton kaj diris: Nu mi, kial mi enuigos iun, nek fariĝos mi\ndefendanto de virino? Ekzistas tiom da virinoj! Ŝi edziniĝu! Mi\nnenion perdas. Mia trankvileco estas pli ŝatinda ol la vivo de tiu\nmalfeliĉulino... Dio mia, pardonu! Pardonu, ĉar mi lin tiel amis!\n\nRita.--Ho, fraŭlino... (_rigardante la ĉambron de D. Diego_)\nŝajnas ke ili venas.\n\nD.a Fran.--Negrave, lasu min.\n\nRita.--Sed, se D. Diego vidos vin tiamaniere...\n\nD.a Fran.--Ĉio jam perdiĝis; kion mi povas timi?... Kaj ĉu vi\nkredas ke mi havas forton leviĝi?... Ili venu, mi ne zorgas nun pri\ntio.\n\n\nSCENO VII\n\nD. Diego, Simono, D.a Francisca, Rita.\n\nSim.--Komprenite; tio sufiĉas.\n\nD. Die.--Bone; oni selu tuj la mulon, dum vi tien iros. Se ili\nforiris, revenu, ekrajdu kaj baldaŭ vi atingos ilin... Ambaŭ tie\nĉi; ĉu vi komprenas?... Nu, for, ne perdu tempon!\n\n(_Ili interparolas apud la pordo de l' ĉambro de D. Diego, kaj Simono\nforiras tra la centra pordo._)\n\nSim.--Mi foriras.\n\nD. Die.--Tre frumatene vi leviĝis. D.a Francinjo.\n\nD.a Fran.--Jes, sinjoro.\n\nD. Die.--Ĉu jam alvokis D.a Irene?\n\nD.a Fran.--Ne, sinjoro... Plibone estas ke vi tien iru vidi\nĉu ŝi vekiĝis kaj volas sin vesti.\n\n(_Rita foriras la ĉambron de D.a Irene._)\n\n\nSCENO VIII\n\nD. Diego, D.a Francisca.\n\nD. Die.--Ĉu vi ne bone dormis?\n\nD.a Fran.--Ne, sinjoro; ĉu vi?\n\nD. Die.--Nek mi ankaŭ.\n\nD.a Fran.--Estis tro varme.\n\nD. Die.--Ĉu vi estas malsaneta?\n\nD.a Fran.--Iomete.\n\nD. Die.--Kio okazas al vi? (_Li sidiĝas apud D.a Francisca._)\n\nD.a Fran.--Nenio... iom da... Sed ne... mi bone fartas.\n\nD. Die.--Io okazas, ĉar mi vidas vin malgaja, plorema,\nmaltrankvila. Kio okazas, Francinjo? Vi scias ke mi tre deziras vian\nfeliĉecon.\n\nD.a Fran.--Jes, sinjoro.\n\nD. Die.--Do, kial vi ne pli konfidas al mi? Ĉu vi ne pensas ke\nestas por mi granda ĝojo vin komplezi?\n\nD.a Fran.--Mi ja scias.\n\nD. Die.--Nu, kial havante amikon, vi ne malkaŝas al li vian koron?\n\nD.a Fran.--Tial ke tio mem devigas min silenti.\n\nD. Die.--Tio signifas ke mi estas eble kaŭzo de via malĝojo?\n\nD.a Fran.--Ne, sinjoro, vi neniel ofendis min... Ne estas vi kiu\nofendis min.\n\nD. Die.--Do, kiu, filino mia?... Venu tien ĉi! (_Li alproksimiĝas\nplie._) Ni parolu almenaŭ unu fojon sen elturniĝoj nek sekretoj.\nDiru al mi, ĉu ne estas vere ke vi rigardadas kun iom da malŝato la\nedziĝon kiun oni proponas por vi? Kion vi vetas ke, estante libera,\nvi ne edziniĝus kun mi?\n\nD.a Fran.--Nek kun alia.\n\nD. Die.--Ĉu estas kredeble ke vi ne konas iun kiu amas vin kaj kiu\nmeritas vian amon?\n\nD.a Fran.--Ne, sinjoro; ne, sinjoro.\n\nD. Die.--Pensadu bone.\n\nD.a Fran.--Ne, mi diras al vi, ne.\n\nD. Die.--Ĉu do, mi devas kredi ke vi konservas tian emon por\nla izoleco en kiu vi edukiĝis, ke vi pliamas la severecon de\nmonaĥinejo ol vivadon...\n\nD.a Fran.--Neniel, sinjoro, mi neniam tiel pensis.\n\nD. Die.--Mi ne obstinas pli demandi... Sed de tio ĉio kion mi ĵus\naŭdis rezultas grava kontraŭdiro. Vi ne havas emon por religia\nvivado, verŝajne. Vi certigas min ke vi ne plendas pro kaŭzo mia,\nke vi estas konvinkita ke mi multege estimas vin, ke vi ne pensas\nedziniĝi kun alia, kaj ke mi ne devas suspekti ke alia disputu vian\nmanon... Nu, kial vi ploras? kial tiu ĉi grandega malĝojeco, kiu\ntiel rapide ŝanĝis vian vizaĝon, tiamaniere ke mi apenaŭ konas\nvin? Ĉu tiuj estas pruvoj ke vi amas nur min, ke vi ĝoje edziniĝos\nkun mi post malmultaj tagoj? Ĉu tiamaniere sin anoncas gajeco kaj\namo?\n\n(_La teatro iom post iom lumiĝadis, kvazaŭ tagiĝus._)\n\nD.a Fran.--Sed kiel mi inspiras al vi tiajn dubojn?\n\nD. Die.--Kiel do? Se mi ne atentos tiujn konsiderojn, se mi\nrapidigos la preparadon de nia unuiĝo, se via patrino ankoraŭ\naprobos, kaj fine alvenos la tago de...\n\nD.a Fran.--Mi faros tion, kion ordonas mia patrino, kaj mi edziniĝos\nkun vi.\n\nD. Die.--Kaj poste, Francinjo?\n\nD.a Fran.--Poste... kaj dum mi vivos, mi estos honesta virino.\n\nD. Die.--Tion mi ne povas dubi... Sed se vi konsideras min kiel\ntiun kiu devas esti ĝis morto via kunulo kaj via amiko, diru al mi,\nĉu tiaj titoloj ne donas al mi rajton meriti ĉe vi pli da konfido?\nĈu mi ne povas koni la kaŭzon de via malĝojo? Ne por kontentigi\nmaldecan sciamon, sed por dediĉi min al via konsolado, plibonigante\nvian sorton, vin igante feliĉa, se miaj klopodoj kaj penado tion\npovos.\n\nD.a Fran.--Feliĉeco por mi? Tio jam finis.\n\nD. Die.--Kial?\n\nD.a Fran.--Mi neniam diros kial.\n\nD. Die.--Sed kiel obstina, kiel malsaĝa silento! Kiam vi mem devas\nsupozi ke mi iom scias pri tio kio okazas.\n\nD.a Fran.--Se vi ne scias ĝin, sinjoro don Diego, pro Dio, ne\nŝajnigu ĝin scii; kaj se vi efektive ĝin scias, ne demandu al mi.\n\nD. Die.--Bone, tial ke nenio restas por diri, ĉar tiu malĝojo kaj\ntiuj larmoj estas memvolaj, ni alvenos hodiaŭ Madridon, kaj post unu\nsemajno vi estos mia edzino.\n\nD.a Fran.--Kaj mi ĝojigos mian patrinon.\n\nD. Die.--Kaj vi vivados malfeliĉa.\n\nD.a Fran.--Mi ja scias.\n\nD. Die.--Jen estas la fruktoj de edukado. Tio ĉi estas kion\noni nomas edukadi konvene knabinon, instrui ŝin neigi kaj kaŝi\nla pasiojn plej nepekajn per perfida kaŝemo. Oni konsideras ilin\nhonestaj vidante ilin instruitaj pri la maniero silenti kaj mensogi.\nOni obstinas ke nek temperamento, nek aĝo, nek animo influu sur la\nemojn, aŭ ke ilia volo skuiĝu laŭ la kapricoj de tiu kiu ordonas\nilin. Ĉio estas permesata al ili, esceptinte sincerecon. Se nur ili\nne diras kion ili sentas, se nur ili ŝajniĝas malestimi kion ili\nplej deziras, se nur ili konsentas elparoli jeson perfidan, malpian,\ndeveno de tiom da skandaloj, jam estas ili dece edukitaj, kaj oni\nnomas bonega edukado tiun kiu inspiras ĉe ili la timon, la ruzemon,\nkaj la silenton de sklavo.\n\nD.a Fran.--Estas vere... Ĉio tio estas certa... Tion oni\npostulas al ni, tion ni lernas ĉe la instruado kiun ni ricevas. Sed\nla kaŭzo de mia malĝojo estas multe pli granda.\n\nD. Die.--Ĝi estu kia ĝi estu, filino mia, necese estas ke vi\nkuraĝiĝu... Se via patrino ekvidos vin tiel, kion ŝi diros?\nAŭskultu, ĉar ŝajnas ke ŝi jam leviĝis.\n\nD.a Fran.--Dio mia!\n\nD. Die.--Jes, D.a Francinjo, tre konvenas ke vi trankviliĝu\niomete... Ne malesperu tiom... Konfidu al Dio... ĉar niaj malĝojoj\nne estas ĉiam tiel gravaj kiel pentras ilin nia fantazio... Ekvidu,\nnur, kia malordo estas tiu ĉi! kia agiteco! kiaj larmoj! Nu, ĉu vi\npromesas al mi ke vi prezentos vin kiel... kun iom da trankvileco?...\nĈu ne?\n\nD.a Fran.--Kaj vi, sinjoro... vi bone konas la karakteron de mia\npatrino. Se vi ne defendos min, al kiu mi turnos min? Kiu kompatos\ntiun ĉi malfeliĉulinon?\n\nD. Die.--Via bona amiko... Mi... Kiel estas eble ke mi forlasu vin,\nkarulineto, en la stato en kiu vi troviĝas? (_ekkaptante ŝiajn\nmanojn_).\n\nD.a Fran.--Ĉu estas vere?\n\nD. Die.--Vi malmulte konas mian koron.\n\nD.a Fran.--Mi bone konas ĝin.\n\n(_Ŝi volas genufleksi; D. Diego malhelpas ŝin, kaj ambaŭ leviĝas._)\n\nD. Die.--Kion vi faras, infano?\n\nD.a Fran.--Mi ne scias... Kiel malmulte meritas tian grandan\nbonecon, virino tiel nedanka por vi!... Nedanka, ne, malfeliĉa... Ho\nve, kiel malfeliĉa mi estas, sinjoro D. Diego!\n\nD. Die.--Mi bone scias ke vi dankas min kiel vi povas pro la amo\nkiun mi havas por vi. La tuta cetero estis ... kion mi scias?...\neraro mia, kaj nenio alia... Sed vi, nepekulino, vi ne estas kulpa.\n\nD.a Fran.--Nu, ĉu vi ne venas?\n\nD. Die.--Nun ne, Francinjo. Post kelkaj minutoj mi tien iros.\n\nD.a Fran.--Iru baldaŭ.\n\n(_Irante al la ĉambro de D.a Irene, ŝi revenas kaj,\ndeirante, kisas la manojn de D. Diego._)\n\nD. Die.--Jes, mi baldaŭ iros.\n\n\nSCENO IX\n\nSimono, D. Diego.\n\nSim.--Ili estas tie, sinjoro.\n\nD. Die.--Kion vi diras?\n\nSim.--Kiam mi trapasis la pordegon, mi vidis ilin jam rajdantaj\nmalproksime. Mi ekkriegis kaj signaldonis per mantuko; ili haltis kaj\ntuj kiam mi alvenis kaj diris al la juna sinjoro kion vi ordonis, li\nreturnen venis kaj nun estas malsupre. Mi rekomendis al li ke li ne\nsupreniru ĝis kiam mi avertos lin, pro timo ke estu personoj tie ĉi\nkaj vi volu ke neniu lin vidu.\n\nD. Die.--Kion li diris kiam vi donis al li mian ordonon?\n\nSim.--Eĉ nur unu vorton. Kiel mortinto li estas... Mi ja diris, ne\nunu solan vorton. Mi malgajiĝis vidante lin tiel...\n\nD. Die.--Ne komencu jam propeti min por li.\n\nSim.--Ĉu mi, sinjoro?\n\nD. Die.--Jes, ĉu mi ne konas vin?... Kompaton!... Li estas\nfripono.\n\nSim.--Ĉar mi ne scias kion li faris...\n\nD. Die.--Li estas fripono kiu forprenos mian vivon... Mi jam diris\nal vi ke mi ne volas propetulojn.\n\nSim.--Estas bone, sinjoro.\n\n(_Li foriras tra la centra pordo. D. Diego sidiĝas,\nelmontrante maltrankvilecon kaj enuon._)\n\nD. Die.--Diru al li ke li supreniru.\n\n\nSCENO X\n\nD. Carlos, D. Diego.\n\nD. Die.--Venu tien ĉi, junulo, venu... Kie vi estis post kiam ni\nvidis nin?\n\nD. Car.--En la gastejo ekster muroj.\n\nD. Die.--Kaj ĉu vi ne eliris el tie dum la tuta nokto? ĉu ne?\n\nD. Car.--Jes, sinjoro, mi eniris la urbon, kaj...\n\nD. Die.--Por kio?... Sidiĝu.\n\nD. Car.--Mi havis bezonon paroli kun ia persono. (_Li sidiĝas._)\n\nD. Die.--Bezonon?\n\nD. Car.--Jes, sinjoro. Mi devas al tiu persono multajn favorojn,\nkaj ne estis eble ke mi reiru Zaragozon ne vizitante ĝin antaŭe.\n\nD. Die.--Ja. Pro la multaj favoroj ricevitaj... Sed veni viziti\nĝin je la tria horo matene ŝajnas al mi tre malkonvene... Kial vi\nne skribis al ĝi leteron?... Rigardu, tie ĉi mi devas havi... Se vi\nestus sendinta al ĝi leteron kiel tiun ĉi en plej konvena horo ne\nestus necese veki ĝin tiel malfrue, nek ĝeni iun.\n\n(_Li donas al li la paperon kiu estis ĵetata tra la fenestro.\nD. Carlos tuj kiam li rekonas ĝin, redonas ĝin kaj li leviĝas por\nforiri._)\n\nD. Car.--Se vi do ĉion scias, kial vi alvokis min? Kial vi\nne permesas ke mi daŭrigu mian vojaĝon, kaj vi ŝparus por mi\nrespondon pro kiu nek vi nek mi estos kontenta?\n\nD. Die.--Via onkla Moŝto deziras scii kio okazas pri tio ĉio, kaj\ndeziras ke vi ĝin rakontu.\n\nD. Car.--Kial vi volas plion scii?\n\nD. Die.--Tial ke mi tion volas, kaj mi tion ordonas. Atentu!\n\nD. Car.--Bone.\n\nD. Die.--Sidiĝu tie. (_D. Carlos sidiĝas._) Kie vi konatiĝis\nkun tiu ĉi knabino? Kia amindumo estas tiu? Kiaj cirkonstancoj\nkunokazis? Kiajn promesojn vi interŝanĝis? Kie, kiam vi vidis ŝin?\n\nD. Car.--Reirante al Zaragozo la pasintan jaron, mi alvenis al\nGuadalaĥaro sen intenco halti tie, sed la administranto, en kies\ndomo mi ripozis, obstinis ke mi restu tie tiun tutan tagon ĉar ĝi\nestis naskotago de lia parenco, kaj li promesis ke la sekvontan tagon\nli lasos min daŭrigi mian vojaĝon. Inter la personoj invititaj mi\nrenkontis donjan Francinjon, kiun la sinjorino venigis tiun tagon el\nla monaĥinejo tial ke ŝi sin amuzu iom... Mi ne scias kion mi vidis\nĉe ŝi, tial ke ŝi vekis ĉe mi malkvietecon, deziron konstantan,\nnerezisteblan ŝin rigardi, ŝin aŭskulti, ŝin trovi apud mia\nflanko, paroli kun ŝi, igi min agrabla por ŝi. La administranto\ndiris inter ceteraj aferoj... ŝercante... ke mi estas tre enamigita,\nkaj li ekpensis ŝajnigi ke mi havas nomon D. Felix de Toledo. Mi\nhelpis tiun fantaziaĵon, ĉar de tiam mi decidis restadi iom da\ntempo en tiu urbo, penante ke vi ne tion sciu... Mi observis ke\ndonja Francinjo akceptis min laŭ aparta ŝato, kaj kiam vespere\nni disiĝis, mi restis plena je vaneco kaj esperoj, ĉar mi estis\npreferita inter ĉiuj ĉeestantoj, kiuj estis multaj. Resume... sed\nmi ne volas ofendi vin per la rakonto...\n\nD. Die.--Daŭrigu.\n\nD. Car.--Mi eksciis ke ŝi estas filino de sinjorino de Madrido,\nvidvino kaj malriĉa, sed el honesta familio... Estis necese konfidi\nal mia amiko la projektojn amajn kiuj instigis min restadi ĉe li;\nkaj li, nek aprobante nek mallaŭdante, trovis rimedojn tiel lertajn\nke neniu el sia familio suspektis la kaŭzon de mia haltado. Ĉar\nlia kampdomo estas proksima al la urbo, mi facile iradis kaj venadis\nnokte... Mi sukcesis tiel ke D.a Francisca legis kelkajn leterojn\nmiajn, kaj laŭ la malmultaj respondoj kiujn mi ricevis de ŝi, mi\nfine profundiĝis en pasion kiu, dum mi vivos, igos min malfeliĉa.\n\nD. Die.--Bone... bonege, daŭrigu ankoraŭ.\n\nD. Car.--Mia servisto--kiu, vi ja scias, estas ruzema kaj\nvigla--per mil artifikoj kiujn li ĉiumomente eltrovis, ebenigis la\nmultegajn malhelpaĵojn kiujn ni komence renkontis... La signalo\nkonsistis el tri manplaŭdoj, al kiuj ŝi respondis per aliaj tri\nmanplaŭdoj de fenestro kiu estas super la korto de l' monaĥinejo.\nNi interparoladis ĉiunokte, tre malfrue, kun la mallaŭteco kaj\nprizorgo kiujn vi povas imagi... Por ŝi, mi ĉiam estis D. Felix\nde Toledo, oficiro de regimento, estimata de miaj ĉefoj, kaj\nhonorinda sinjoro. Neniam mi diris al ŝi pli, nek mi parolis pri\nmiaj parencoj aŭ esperoj, nek mi diris al ŝi ke edziniĝinte\nkun mi ŝi povus esperi riĉecon; ĉar nek konvenis ke mi nomu\nvin, nek volis mi riski ke inklinigu ŝin je mia favoro konveneco\nanstataŭ pura amo. Ĉiutage mi trovis ŝin pli ĝentila, pli bela,\npli aminda... Ĉirkaŭ tri monatojn mi restis tie; sed fine estis\nnecese ke ni disiĝu, kaj ian malgajan tagon mi diris adiaŭ, ŝin\nlasinte sveninta, kaj mi foriris, blinda pro amo, kien miaj devoj\nalvokis min... Ŝiaj leteroj konsolis dum kelka tempo mian forestadon\nmalĝojan, kaj en unu el ili, kiun mi ricevis antaŭ malmultaj tagoj,\nŝi rakontis al mi kiel sia patrino volis edzinigi ŝin, kaj ke\nŝi perdus la vivon antaŭ ol doni sian manon al alia krom mi; ŝi\nmemorigis min pri miaj ĵuroj kaj admonis min plenumi ilin... Mi\nekrajdis, veturis rapidege, venis al Guadalaĥaro, ne renkontis ŝin,\nalvenis tien ĉi... La reston vi jam scias; ne estas necese tion\nrakonti al vi.\n\nD. Die.--Kaj kiajn projektojn vi havis en tiu ĉi alveno?\n\nD. Car.--Ŝin konsoli, ĵuri al ŝi ree eternan amon, veturi\nMadridon, vidi vin mem, ĵeti min al viaj piedoj, rakonti al vi\nĉion, kaj petegi vin, ne riĉaĵojn, nek heredaĵojn, nek protekton,\nnek... nenion el tio,--nur vian permeson kaj vian benon por povi\nefektivigi unuiĝon tiel deziregitan, sur kiu ŝi kaj mi fundis nian\ntutan feliĉecon.\n\nD. Die.--Nu, vi ja vidas, Carlos, ke nun estas necese pensadi tute\nmalsimile.\n\nD. Car.--Jes, sinjoro.\n\nD. Die.--Se vi amas ŝin, mi ankaŭ amas ŝin. Ŝia patrino kaj\nŝia tuta familio aplaŭdas tiun ĉi edziĝon. Ŝi... spite la\npromesojn, kiujn ŝi faris al vi... ŝi mem, antaŭ malpli ol duonhoro,\ndiris al mi ke ŝi tuj obeos sian patrinon kaj donos al mi sian manon\ntuj kiam...\n\nD. Car.--Sed ne ŝian koron. (_Li leviĝas._)\n\nD. Die.--Kion vi diras?\n\nD. Car.--Ne, tio ne... Ĝi estus ofendi ŝin... Vi efektivigos vian\nedziĝon kiam vi volos, ŝi kondutos ĉiam honeste kaj virteme, sed\nmi estis la unua, la sola celo de ŝia amo, mi tio estas kaj estos...\nOni nomos vin ŝia edzo, sed se vi ofte, aŭ neofte, surprizos ŝin\nkun ŝiaj okuloj plenaj je larmoj, pro mi ŝi estos ploranta...\nNeniam demandu al ŝi la kaŭzon de ŝia malĝojo... Mi, mi estos\nla kaŭzo... La ekĝemoj, kiujn vi vane penados subpremi, estos\nkomplimentoj adresataj al forestanta amiko.\n\nD. Die.--Kia bravegeco estas tiu? (_Li leviĝas kolerigita,\ndirektante sin al D. Carlos, kiu paŝas malantaŭen._)\n\nD. Car.--Mi jam diris... Estis neeble ke mi diru eĉ vorton kiu\nne ofendos vin... Sed ni finu tian abomenan interparoladon. Vivu\nfeliĉe, kaj ne malamu min, ĉar mi neniel volis ĝeni vin... La plej\ngranda pruvo kiun mi povas doni al vi de mia obeemo kaj respekto,\nestas foriri tuj... Sed almenaŭ ne rifuzu al mi la konsolon scii ke\nvi pardonas min.\n\nD. Die.--Kiel, ĉu vi efektive foriras?\n\nD. Car.--Tuj, sinjoro... kaj mia forestado estos tre longa.\n\nD. Die.--Kial?\n\nD. Car.--Tial ke konvenas ke mi neniam revidu ŝin... Se la nuna\nfamo pri baldaŭa militado efektiviĝos... tiam...\n\nD. Die.--Kion vi volas diri? (_Ekkaptante brakon de D. Carlos, li\ndevigas lin alproksimiĝi pli._)\n\nD. Car.--Nenion... Ke mi deziras militadon ĉar mi estas militisto.\n\nD. Die.--Carlos!... Kia abomenaĵo!... Ĉu vi havas kuraĝon tion\ndiri al mi?\n\nD. Car.--Iu alvenas...\n\n(_Li rigardas maltrankvile al la ĉambro de D.a Irene, disiĝas de don\nDiego, kaj direktas sin al la centra pordo. Don Diego sekvas kaj\nvolas malhelpi lin._)\n\nD. Die.--Vi, kien iras?... Ne, sinjoro, vi ne foriros.\n\nD. Car.--Estas necesege... Mi ne volas vidi ŝin... Unu sola\nekrigardo mia povus havigi al vi kruelan maltrankvilon.\n\nD. Die.--Mi jam diris ke vi ne foriros... Eniru tiun ĉambron.\n\nD. Car.--Sed se...\n\nD. Die.--Faru kion mi ordonas.\n\n(_D. Carlos eniras la ĉambron de D. Diego._)\n\n\nSCENO XI\n\nD.a Irene, D. Diego.\n\nD.a Ire.--Nu, sinjoro D. Diego, ĉu estas nun la horo\nekveturi?... Bonan tagon... (_Ŝi estingas la kandelon kiu troviĝas\nsur la tablo._) Ĉu vi preĝas?\n\nD. Die. (_promenante maltrankvile._)--Ja, kiel preĝema mi estas\nnun!\n\nD.a Ire.--Se vi volas, oni povas nun pretigi la ĉokoladon, kaj\naverti la kondukiston por ke li jungu la ĉevalojn, kaj... Sed, kion\nvi havas, sinjoro?... Ĉu estas ia novaĵo?\n\nD. Die.--Jes, novaĵoj ne mankas.\n\nD.a Ire.--Kion do?... Diru, pro Dio!... Ho, ve! vi ne scias kiel\ntimigita mi estas. La plej malgrava okazo, tiel, subita, renversegas\nmin tute... De mia lasta malbona akuŝo mi estas tiel eksterordinare\ndelikata ĉe miaj nervoj... Kaj tio okazis antaŭ deknaŭ jaroj, aŭ\neble dudek; sed de tiam, kiel mi diris, ia ajn bagatelo renversas\nmin. Nek banoj, nek supo de serpentoj, nek konservaĵo de tamarindoj,\nnenio taŭgas; tiel ke...\n\nD. Die.--Fi! Ne parolu ni nun pri malbonaj akuŝoj nek\nkonservaĵoj. Ni bezonas trakti aferon pli gravan... Kion faras tiuj\nknabinoj?\n\nD.a Ire.--Ili kunigas la vestojn kaj plenigas la vojaĝkeston,\npor ke ĉio estu pretigita kaj ne estu prokrasto.\n\nD. Die.--Bone. Sidiĝu... Kaj estas neutile timiĝi nek kriegadi,\n(_Ambaŭ sidiĝas._) pro tio kiun mi tuj rakontos al vi. Atentu kaj\nne nin forlasu la prudento kiam ni plej bezonas ĝin... Via filino\nestas enamiĝinta.\n\nD.a Ire.--Nu, ĉu mi ne certigis tion al vi milfoje? Jes,\nsinjoro, enamiĝinta ŝi estas; kaj sufiĉis ke mi tion diru, tiel...\n\nD. Die.--Tiu malbenita difekto interrompi ĉiumomente! Lasu min\nparoli!\n\nD.a Ire.--Bone, bone. Parolu.\n\nD. Die.--Ŝi estas enamiĝinta, sed ŝi ne estas enamiĝinta kun\nmi.\n\nD.a Ire.--Kion vi diras?\n\nD. Die.--Tion kion vi aŭdas.\n\nD.a Ire.--Sed kiu rakontis al vi tian sensencaĵon?\n\nD. Die.--Neniu. Mi ĝin scias, mi ĝin vidis, neniu rakontis ĝin\nal mi; kaj kiam mi tion diras al vi, mi povas bone certigi ke ĝi\nestas vera... Nu, kia ekploro estas tiu?\n\nD.a Ire.--(_Plorante._) Ve al mi!\n\nD. Die.--Kial do?\n\nD.a Ire.--Ĉar oni vidas min sola kaj senhelpa kaj ĉar mi estas\nmalriĉa vidvino, ŝajnas ke ĉiuj malestimas min kaj konspiras\nkontraŭ mi.\n\nD. Die.--Sinjorino donja Irene...\n\nD.a Ire.--Je la fino de miaj jaroj kaj suferadoj, vidi min\ntraktita tiel, kiel malnovan viŝtukon, kiel malpuran Cindrinjon,\nlaŭ oni povus diri... Dio helpu min! Se estus vivantaj miaj tri\nedzoj... Nur kun la lasta, se li estus vivanta, ĉar li havis humoron\nde serpento...\n\nD. Die.--Aŭskultu, sinjorino, mia pacienco preskaŭ finiĝis.\n\nD.a Ire.--Tiel ke tuj kiam oni kontraŭdiris lin, li\nekkoleriĝis same kiel furiozulo el Infero, kaj ian tagon de Corpus\nChristi, mi ne memoras pro kia bagatelo, li tiel batfrapegis\nian registaran oficiston kaj se du monaĥoj Karmenaj ne estus\nmalhelpintaj, li estus mortiginta la malfeliĉulon premiginte lin\nkontraŭ stango kiu staras en la pordego de Sankta Kruco.\n\nD. Die.--Sed, ĉu estas eble ke vi ne atentos kion mi volas diri?\n\nD.a Ire.--Ha! ne, sinjoro, ĉar mi bone scias tion kion vi volas\ndiri, kaj mi neniel estas naivega, ne, sinjoro... Vi ne amas plu la\nknabinon kaj serĉas ruzojn por eviti la devon kiun vi kontraktis...\nFilineto de mia animo kaj de mia koro!\n\nD. Die.--Sinjorino D.a Irene, havu la bonecon aŭskulti min, ne\nrespondante, ne dirante maloportunaĵojn, kaj poste, kiam vi scios\ntion kio okazas, ploru, ĝemu, ekkriu, diru ĉion kion vi volos...\nSed atendante, ne pligrandigu mian suferadon, pro amo al Dio!\n\nD.a Ire.--Diru ĉion kion vi volas.\n\nD. Die.--Sed vi ne rekomencu ploradi kaj...\n\nD.a Ire.--Ne, sinjoro; mi ne ploras plu. (_Ŝi viŝas siajn\nlarmojn per naztuko._)\n\nD. Die.--Bone, do; de ĉirkaŭ unu jaro, iom pli iom malpli,\nD.a Francinjo havas alian amanton. Ili ofte interparolis, skribis\nleterojn, promesis reciprokan amon, fidelecon, konstantecon... Kaj\nfine, ekzistas ĉe ambaŭ pasio tiel firma, ke malhelpaĵoj kaj\nforesteco, anstataŭ malfortigi, eĉ kunhelpis ĝin pligrandigi...\nSub tiaj kondiĉoj...\n\nD.a Ire.--Sed ĉu vi ne komprenas, sinjoro, ke tio ĉio estas\ntrompaĵo eltrovita de la skandalema lango kiu malamas min?\n\nD. Die.--Ni ree komencas kiel antaŭe. Ne, sinjorino, tio ne estas\ntrompaĵo. Mi ripetas de nove ke mi tion scias.\n\nD.a Ire.--Kiel vi povas tion scii, sinjoro, nek kian verŝajnon\nhavas tio? Tiamaniere la filineto de mia koro, enŝlosigita en\nmonaĥinejo, fastinte ĉian vendredon kaj cetere, akompanita de\ntiuj sanktaj virinoj! Ŝi, kiu eĉ ne scias kia estas la mondo, kiu\nankoraŭ ne eliris el la ovŝelo, por tiel paroli! Kiel, videble, vi\nne konas la karakteron de _Circuncision_... Kia virino por pardoni la\nplej malgrandan peketon!\n\nD. Die.--Ni ne pritraktas nun peketon ian, sinjorino D.a\nIrene; ni traktas pri honesta inklino, pri kiu ni ne havis antaŭan\ninformon. Via filino estas knabino tre honesta, kaj ŝi ne estas\nkapabla fari malbonaĵon... Kion mi diras, tio estas ke patrino\n_Circuncision_, kaj _Soledad_, kaj _Candelaria_, kaj ĉiuj patrinoj,\nkaj vi, kaj mi precipe, ni rideginde eraris. La knabino volas\nedziniĝi kun alia, kun mi ne... Ni alvenis malfrue; vi kalkulis tro\nrapide kun la konsento de via filino... Sed, kial ni laciĝas? Legu\ntiun ĉi paperon, kaj vi vidos ĉu mi estas prava.\n\n(_Li donas al ŝi la paperon de don Carlos. D.a Irene ne legas ĝin, sed\nleviĝas tre agitata, direktas sin al la pordo de sia ĉambro kaj\nfrapas. D. Diego leviĝas kaj provas vane malhelpi ŝin._)\n\nD.a Ire.--Mi nepre freneziĝos!... Francinjo!... Virgulino de l'\nTremedalo!... Rita!... Francisca!\n\nD. Die.--Sed kial vi alvokas ilin?\n\nD.a Ire.--Jes, sinjoro; mi volas ke ŝi venu kaj sciu kia homo\nvi estas.\n\nD. Die.--Ŝi ĉion difektis... Tio okazas al tiu, kiu konfidas al\nprudento de virino.\n\n\nSCENO XII\n\nD.a Francisca, Rita, D.a Irene, D. Diego.\n\nRita.--Sinjorino!\n\nD.a Fran.--Ĉu vi vokis min?\n\nD.a Ire.--Jes, filino, jes; ĉar D. Diego agas kun ni laŭ\nmodo kiu ne estas plu tolerebla. Kiajn amojn vi havas, infano? Al\nkiu vi promesis edziĝon? Kia konspiraĵo estas ĉi tiu? Kaj vi,\ngranda friponino... vi ankaŭ devas scii... vi nepre scias... Kiu\nskribis tiun ĉi leteron? Kion ĝi diras? (_Prezentante la leteron\nmalfermitan al D.a Francisca._)\n\nRita.--(_Flanken, al D.a Francisca._) Lia ĝi estas.\n\nD.a Fran.--Kia malboneco!... Sinjoro D. Diego, ĉu tiamaniere vi\nplenumas vian promeson?\n\nD. Die.--Dio bone scias ke mi ne estas kulpa... Venu tien ĉi...\n(_Ekkaptante manon de D.a Francisca li lokigas ŝin ĉe sia\nflanko._) Nenion timu... Kaj vi, sinjorino, aŭskultu kaj silentu,\nkaj ne devigu min fari sensencaĵon... Donu al mi tiun paperon...\n(_Forprenante la paperon el la manoj de donja Irene._) Francinjo, vi\nja memoras la tri manplatbatojn de l' pasinta nokto.\n\nD.a Fran.--Dum mi vivos mi memoros.\n\nD. Die.--Bone, do, jen estas la papero kiun oni ĵetis tra la\nfenestro... Ne timu, mi jam diris... (_Li legas._)\n\n«Karulino: Se mi ne sukcesos paroli kun vi, mi faros ĉion eblan\npor ke vi ricevu tiun ĉi leteron. Tuj kiam mi disiĝis de vi, kaj\nrenkontis en la gastejo tiun kiun mi nomis mia malamiko, ekvidinte\nlin mi ne scias kial mi ne mortis pro doloro. Li ordonis al mi ke mi\ntuj eliru el la urbo, kaj estis necese obei lin. Mia nomo estas D.\nCarlos, ne D. Felix. D. Diego estas mia onklo. Vivu ĉiam feliĉa,\nkaj forgesu por eterne vian malfeliĉan amikon, _Carlos de Urbina_.»\n\nD.a Ire.--Nu, ĉu tio estas?\n\nD.a Fran.--Malfeliĉa mi!\n\nD.a Ire.--Nu, ĉu tio estas vera kion diris la sinjoro, grandega\nfriponino? Certege vi memoros min.\n\n(_Ŝi direktas sin al donja Francisca, kolerigite kaj volas ŝin\nfrapadi. Rita kaj don Diego penadas malhelpi ŝin._)\n\nD.a Fran.--Patrino!...\n\nD.a Ire.--Ne, sinjoro, mi mortigos ŝin.\n\nD. Die.--Kia frenezo estas tiu?\n\nD.a Ire.--Mi mortigos ŝin.\n\n\nSCENO XIII\n\nD. Carlos, D. Diego, D.a Irene, D.a Francisca, Rita.\n\nD. Car.--Ne, ne. (_Eliras rapidege don Carlos el ĉambro, ekkaptas\nbrakon de donja Francisca, kondukas ŝin al la fundo de l' teatro,\nkaj staras antaŭ ŝi por defendi ŝin. Donja Irene teruriĝas kaj\ndeiras._) Antaŭ mi neniu ofendos ŝin!\n\nD.a Fran.--Carlos!\n\nD. Car.--(_Alproksimiĝante al don Diego._) Senkulpigu mian\ntrokuraĝon... Mi vidis ke oni insultis ŝin, kaj mi ne povis\nsubpremi min.\n\nD.a Ire.--Kio estas tio kio okazas, Dio mia?... Kiu estas vi?...\nKiaj agoj estas tiuj ĉi?... Kia skandalo!\n\nD. Die.--Tie ĉi ne estas skandaloj... Li estas tiu kun kiu estas\nenamiĝinta via filino... Ilin disigi kaj ilin mortigi estas tute\nsame... Carlos... negrave... Prenu vian edzinon.\n\n(_D. Carlos iras kien estas donja Francisca, kaj ambaŭ genufleksas ĉe\nla piedoj de D. Diego._)\n\nD.a Ire.--Ha, ĉu via nevo?\n\nD. Die.--Jes, sinjorino, mia nevo kiu per siaj manplaŭdoj, kaj sia\nmuziko, kaj sia papero pretigis por mi la nokton plej teruran kiun mi\npasigis dum mia tuta vivo... Kio estas, gefiloj miaj, kio estas?\n\nD.a Fran.--Ĉu vi, do, pardonas nin kaj igas nin feliĉaj?\n\nD. Die.--Jes, gekaruloj de mia koro... Jes. (_Li devigas ilin\nleviĝi kun karesaj esprimoj._)\n\nD.a Ire.--Ĉu estas eble ke vi decidu fari oferon?...\n\nD. Die.--Mi estus povinta ilin disigi por ĉiam kaj ĝuadi\ntrankvile posedon de tiu ĉi ĝentila infano, sed mia konscienco\nmalpermesas... Carlos!... Francinjo!... Kian dolorigan senton lasas ĉe\nmia spirito la peno kiun mi ĵus faris! Ĉar, fine, mi estas homo\nmizera kaj malforta.\n\nD. Car. (_kisante liajn manojn_).--Se mia amo, se mia dankemeco\nsufiĉos konsoli vin pro tia perdo...\n\nD.a Ire.--Tial ke ĉi tiu estas D. Carlos! Nu, nu, mi...\n\nD. Die.--Li kaj via filino freneziĝis pro amo, ĉar vi kaj la\nonklinoj konstruadis kastelojn en la aero, kaj plenigadis mian cerbon\nje iluzioj kiuj malaperis kiel sonĝoj... Tiel rezultas trouzo de\nrajto, de subpremado de juneco, tiaj estas la certigoj kiujn donas\ngepatroj kaj zorgantoj, kaj tia la konfido kiun oni povas havi je\nla jeso de knabinoj... Per ŝanco mi ekkonis la eraron en kiu mi\ntroviĝis... Ho, ve al tiuj kiuj ĝin ekkonas tro malfrue!\n\nD.a Ire.--Resume, Dio igu ilin bonaj, kaj ili ĝojadu multajn\njarojn... Venu tien ĉi, sinjoro, venu; mi volas ĉirkaŭpreni vin...\n(_D. Carlos kaj donja Irene ĉirkaŭprenas sin, donja Francisca\ngenufleksas kaj kisas ŝian manon._) Filino, Francinjo, vere vi faris\nbonan elekton... Li estas sendube bela viro... Iomete brunulo, sed li\nhavas okulrigardon tre sorĉigan.\n\nRita.--Ja, diru tion, ĉar la knabineto nenie suspektis ĝin...\nFraŭlino, milionon da kisoj.\n\n(_Donja Francisca kaj Rita kisas sin reciproke, elmontrante grandan\nkontenton._)\n\nD.a Fran.--Ĉu vi vidas kiom da ĝojo?... Kaj vi, ĉar vi amas\nmin multe... ĉiam, ĉiam vi estos mia amikino.\n\nD. Die.--Bela Francinjo (_li ĉirkaŭprenas donja Francisca_),\nakceptu la unuajn ĉirkaŭprenojn de via nova patro... Mi ne timas\nplu la izolecon kiu minacis mian maljunan aĝon... Vi (_ekkaptante\nla manojn de donja Francisca kaj D. Carlos_), estos la ĉarmo de mia\nkoro; kaj la unua frukto de via amo, jes, gefiloj miaj, tiu mem...\nnepre, tiu estos mia. Kaj kiam mi karesos lin ĉe miaj brakoj, mi\npovos ekdiri: Al mi devas la vivon tiu ĉi nepeka infaneto; se liaj\ngepatroj vivas, se ili estas feliĉaj, mi estas la kaŭzo.\n\nD. Car.--Benita estu tiom da boneco!\n\nD. Die.--Gefiloj, benita estu tiu de Dio.\n\n\nFINO\n\n\nNoto de transskribinto:\n\nLa originala libro havis multajn preserarojn. Mi silente ĝustigis etajn\ninterpunkciajn erarojn, kaj registris aliajn ŝanĝojn per html-aj\nkomentoj. Ankaŭ originalajn paĝkomencojn mi simile registris.\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA JESO DE KNABINOJ: TRIAKTA PROZA KOMEDIO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":85,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of La Vendreda Klubo\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: La Vendreda Klubo\n\nEditor: Johannes Dietterle\n\n\n \nRelease date: November 1, 2014 [eBook #47259]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/47259\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Brenda Lewis and the Online\n Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This\n book was produced from scanned images of public domain\n material from the Google Print project.)\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA VENDREDA KLUBO ***\n\n LA VENDREDA KLUBO\n\n [Devizo: NI FOSU NIAN SULKON]\n\n 11 DIVERSAJ ORIGINALAJ\n ARTIKOLOJ VERKITAJ DE\n LA \"VENDREDOKLUBANOJ\"\n EN LEIPZIG\n\n FERDINAND HIRT & SOHN en LEIPZIG\n\n\n\n Ĉiuj rajtoj rezervitaj.\n Copyright 1921 by Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig.\n\n\n[Bildo: D-o Albert Steche]\n\n Al\n Sinjoro Dr-o Albert Steche\n prezidanto de la Germana Esperanto-Asocio\n\n kiu dum dek jaroj ĉiel progresigis la Esperanto-movadon\n kaj efike helpis la disvastigadon de nia ideo en Germanujo\n\n ĉi tiun libreton\n dankeme dediĉas\n la anoj de la \"Vendreda Klubo\",\n Leipzig.\n\n\n\n\nENHAVO.\n\n paĝ.\n Antaŭparolo 7\n 1. Paul Bennemann : La romantika verkisto E. T. A. Hoffmann\n kielmuzikisto 9\n 2. Arthur Degen : Instruo per laboro 21\n 3. D-ro Johannes Dietterle : Leibniz kiel \"antaŭbatalinto\n por nia ideo\" de mondhelplingvo--eraro! 31\n 4. Ernst Franck : Esperanto kaj la Frey-ligo 41\n 5. Walter Lippmann : Pri la Lingvaj Respondoj de Doktoro Zamenhof 49\n 6. Alfred Petzold : La unuaj jaroj de Esperanto en Leipzig 64\n 7. Hermann Rössel : Serioza laboro 71\n 8. D-ro Emil Stucke : Scienca teorio de Ostwald pri la koloroj 75\n 9. Paul Wilhelmi : Pri la insulo Korfu kaj la imperiestra\n kastelo Achilleion 87\n 10. Elisabeth Wunderlich : La ŝtata Saksa Esperanto-biblioteko 100\n 11. Arthur Zealer : Pri la Esperanto-movado en Britujo depost\n la fino de l' mondmilito 103\n Aldono (D-ro Dietterle) : Biografiaj notoj pri D-ro Steche kaj\n resumo pri liaj poresperantaj artikoloj kaj alparoladoj 112\n\n\nĈiu aŭtoro restis tute libera rilate la formon kaj enhavon de sia\nartikolo, kaj mi, kiel kolektinto de la artikoloj, lasas al ĉiu la\nrespondecon (Dietterle).\n\n\n\n\nANTAŬPAROLO.\n\n\nLa verkintojn de la sekvantaj 11 artikoloj kunigis la intenco, honori\nla nuntempan prezidanton de la G. E. A., sinjoron D-ron *A.\nSteche*, per komuna laboro.\n\n*Antaŭ dek jaroj, D-ro Steche*, kiel deputito de la Saksa\nparlamento, *la unuan fojon oficiale pledis por nia afero en la\nparlamento*. Tion ni volas rememorigi al niaj germanaj samideanoj,\nsamtempe atentigante la alinaciajn samideanojn pri ĉi tiu batalinto\nkaj batalanto por nia ideo, kiu multe pli ol aliaj, tiel nomitaj\n\"eminentuloj\", sukcesigis la Esperanto-movadon en nia lando. [En\n*aldono* oni trovos malgrandan biografion de D-ro Steche kaj\nliston de liaj presitaj artikoloj.] Vere modele li laboris depost\nsia unua parlamenta poresperanta pledo; ĉar tiam estinte nur\nkonvinkita Esperantano, li tre baldaŭ fariĝis senlaca Esperantisto.\nLi lernis nian lingvon, li faris, kvankam treege okupita kaj jam ne\njuna homo, la institutan ekzamenon. Ĉiujare li denove atentigis la\npublikon pri la graveco de la mondhelplingva ideo per alparoladoj\nkaj bonegaj gazetartikoloj, tiel fariĝinte unu el niaj plej lertaj\npropagandistoj. Li interesigis--buŝe kaj skribe--la estrojn de la\nregistaro kaj de la industriaj kaj komercaj rondoj; li faris por\nEsperanto oficialajn vizitojn; li finance subtenis la laboron de\nla Saksa Esperanto-instituto; li fariĝis eldonisto kaj redaktoro\nde la \"Esperanto-Spegulo\"; li recenzis Esperantaĵojn kaj tradukis\ngermanan novelon; li timis nek vojojn nek malfacilaĵojn pro nia\nafero; li eĉ kunhelpis \"ĉemizmanike\" dum la antaŭlaboroj por la\nGermana E. Kongreso en Leipzig--*resume li faris ĉion, kion oni\npovas fari kiel Esperantisto*.--Nun li estas la prezidanto de la\nGermana Esperanto-Asocio, prezidanto de la porinstituta estraro,\nprezidanto de ĝia patrona unuiĝo, prezidanto de la Loka ligo de l'\nEsperanto-societoj en Leipzig. Kun ni, la 11 anoj de la \"Vendreda\nKlubo\" en Leipzig (en kiu dekduo da samideanoj regule nur \"laboras\"),\nli estas kiel klubano ligita depost ĝia ekesto. Ni ĝojas, ke ni povas\nnomi lin la nia, ne nur pro lia aŭtoritateco, sed precipe ankaŭ pro\ntio, ke li montris sin ĉiam vera, sincera, helpema amiko.\n\nKiu konas lin, tiu komprenos, kial ni dediĉas nian libreton al neniu\nalia, ol al D-ro Steche.\n\nAnkaŭ niaj *eksterlandaj amikoj* certe akceptos bonvole nian\nlibreton, kiu montras, ke komuna laboro por nia afero kunigas kaj\nkunligas la homojn pli ol io ajn alia. Kvankam tre diversaj laŭ\nkaraktero, emoj, inklinoj (tre ofte plej vigla diskutado aŭdiĝas\ninter ni), tamen ĉiam, ĉie, ĉiel ni estis kaj restos unuanimaj.\n\nVerŝajne estos interesa por niaj legantoj la esploro, ĉu eble ĉe ni\ndum regula kunlaborado ankaŭ la stilo de unu influis tiun de alia, ĉu\noni povas konstati \"vendredanan stilon\". Espereble, se oni konstatos\ntian, ĝi estos nomata bona Esperanto-stilo.\n\nGoethe diras en sia \"Faŭst\": \"Kiu alportas multon, alportos al kelkiu\nion.\" Do, ne estas necese, karaj legantoj, ke vi legu ĉiujn artikolojn\nde nia libreto. \"Transsaltu\" tion, kio ŝajnos al vi ne sufiĉe\ninteresa; sed serĉu, kaj certe ĉiu trovos unu artikolon, pro kiu li\nne bedaŭros, esti aĉetinta nian verketon.\n\nKaj la ĉefa afero: *Fondu novajn \"vendredo-klubojn\"* (ili ja\npovas okazi ankaŭ lunde aŭ marde ktp.), en kiuj ne regas inklino aŭ\ndeziro al amuzaĵoj, sed nur al komuna serioza laboro! Tiam nia afero\nsukcesos!\n\n D-ro Dietterle.\n\n\n\n\nLA ROMANTIKA VERKISTO E. T. A. HOFFMANN KIEL MUZIKISTO.\n\n(PAUL BENNEMANN.)\n\n\nNemultaj okazaĵoj en la mondhistorio havis same gravajn kaj vastajn\nsekvojn kiel la franca revolucio en 1789. Sur la ruinoj de putriĝinta\ncivilizacio ĝi komencis krei tute novan mondon. Ĝia batalkrio:\nLibereco! Egaleco! Frateco! promesis al la homaro paradizan estontecon,\nen kiu estos nek malriĉuloj, nek subpremitoj, nek malpaco, nek katenoj\nkaj baroj sur iu ajn kampo. Spirita ebrio kaptis la homojn, aŭdantajn\nla novan evangelion; kaj oni sanktigis templojn al la diino, kiu estis\nkreinta ĝin: al la racio. Efektive unu el la plej eminentaj ĉefpensoj\nde tiu movado estas la kredo kaj volo, nove ordigi ĉion nur laŭ\nla leĝoj kaj nur helpe de la homa penskapablo; kaj ĉar la materio\nde l' pensado estas sole la impresoj ricevitaj per niaj sentoj, la\ntiel nomita \"racionalismo\" akceptis kiel ekzistantan nur tion, kion\noni povas vidi, aŭdi, flari, gustumi, palpi, kio estas mezurebla,\nkalkulebla, pesebla; kaj oni malakceptis ĉion transcendentan,\nmisteran, nesenteblan, nurimagatan. La verkoj de Hume, Voltaire,\nDiderot, Lamettrie, Holbach evidente ekkonigas, kiel la tiamuloj\ntrostreĉis principon ĝis certa grado tute ĝustan.\n\nJes, la principo de la supereco de l' homa racio estis trostreĉata;\nkaj tial ĉi-tiu neo de ĉio spirita naskis laŭ natura konsekvenco\nkontraŭmovadon, kiun oni nomas \"romantiko\". Tiu ĉi sent- kaj\npens-maniero tute ne estis--kion multaj opinias--nur literatura; sed\nĝi forte influis la tutan vivon de tiu epoko sur ĉiuj kampoj. Ne\nestas mirige, ke ĝi ekestis ne sur franca, sed sur germana tero.\nDum la franco prefere elmontras sian brilantan spritecon, sian\npintan sagacon, la germana karaktero emas pli al kvieta meditemo, al\nenprofundiĝo en misterojn. Ĝi nevolonte respondas al nurintelektaj\ndoktrinoj, al senkarna utilismo, kaj ne povas rezigni pri la bezonoj de\nl' sentimenta, fantazia vivo. Tial Germanujo fariĝis la patrolando de\nl' romantiko; kaj de tie ĉi la romantikaj influoj eliris al Francujo\n(Nodier, Victor Hugo, Musset, Gautier), al Britujo (Scott, Byron), al\nItalujo (Manzoni).\n\nKio estas la romantiko? Kio estas romantika? Difino de la ideo\nŝajnas neebla; ĉar eĉ ĝiaj adeptoj parolas pri ĝi preskaŭ nur\nper alegorioj. Kio estas nepalpebla, eĉ ne eldirebla, tio fariĝis\nla objekto de l' revadoj de la romantikistoj; kaj tial ankaŭ nur la\nplej senmateria arto povas bone esprimi la romantikan spiriton: la\n*muziko*. Tion Jean Paul celas diri skribante, ke la antikva\nklasika idealo estis plastika, la romantika estas poezia-pentra-muzika;\nkaj la tuta romantika spirito esprimiĝas en jenaj vortoj de l' sama\npoeto: \"En la homo estas granda deziro, kiu neniam estis plenumata: ĝi\nne havas nomon; ĝi serĉas sian objekton; sed ĉio, kion vi nomas, kaj\nĉiuj ĝojoj ne estas tiu ĉi objekto. Sed ĝi revenas, kiam en somera\nnokto vi rigardas norden aŭ al malproksimaj montaroj, aŭ kiam lunlumo\nestas sur la tero aŭ la ĉielo plena de steloj, aŭ kiam vi estas\nmalfeliĉa. Tiu forta, grandega deziro supren levas nian spiriton, sed\nkun doloroj: ho ve! kuŝante ni ĵetiĝas alten kiel epilepsiuloj. Sed\ntiun ĉi deziron, kiu neniel estas eldirebla--*niaj kordoj kaj tonoj\nnomas ĝin* al la homa animo. Tiam la sopiranta animo ploras pli\nforte kaj en plendanta ĝojego enkrias inter la tonojn: Jes, ĉio, kion\nvi eldiras, tio mankas al mi.\"\n\nSed la situacio en la epoko de l' romantikistoj tute ne estis konforma\nal tiaj pensoj. Tial ili retiris sin al estintaj tempoj, serĉis en\npasintaj jarcentoj, en la mezepoko, la idealojn, kiuj ŝajnis al ili la\nplej altaj.\n\nĈiu homo iam travivis periodon, en kiu liaj pensoj reveme vagadis sur\nla vastaj kampoj de l' misteroj. Tiam la ordinara lingvo ne sufiĉis\nal li, por eldiri la neeldireblan, kaj li sentis sin devigata, paroli\nper poezio. Tiam li promenis en lunlumo tra silentaj kampoj, en la\npoŝo--responde al sia nacieco--libron de Uhland, Eichendorff, Novalis;\naŭ kantojn laŭ Ossian, de Burns, Moore, Byron, baladojn de Scott;\naŭ odojn de Manzoni, scenojn el Francesca de Rimini; aŭ la \"Kantojn\nen la krepusko\" de Victor Hugo aŭ elegiojn de Musset. Tiam li sidis\nkun ardantaj vangoj antaŭ volumo, kiu kondukis lin al la pratempaj\nlegendoj de lia popolo aŭ en labirintajn vojojn de homaj koroj. Tiu\nestas la periodo, en kiu la kleruloj de ĉiu ajn nacio konatiĝis\nkaj amikiĝis kun *Ernesto Teodoro Amadeo Hoffmann*, unu el la\nprotagonistoj de la romantiko. Tradukitaj en multajn lingvojn, la\nverkoj de tiu ĉi viro apartenas al la germanaj libroj plej multe\nlegataj ekster Germanujo kaj eĉ kaŭzis ofte tre unuflankan juĝon\npri la entuta germana literaturo. La \"Demono-Hoffmann\" li estis\nnomata, la stranga, malgranda, malbela viro kun la mirige delikataj,\nmalgrandaj manoj; kun la brilaj okuloj, malantaŭ kiuj eterna fajro\nĉiam ŝajnis flami; kun la mallarĝaj lipoj, kiujn neniu estas vidinta\niam ridetantaj; kun la korpo, ĉe kies konstruo la naturo estis uzinta\nnur la minimuman kvanton da ostoj kaj karno, nepre necesan, por krei\nvivantan estaĵon.\n\nEn la vivo de Hoffmann estis tute nenio mistera. Naskita 1776 en\nKönigsberg, li studis la jursciencon kaj faris la ekzamenojn kun bonega\nsukceso. Kiel helpa juristo li trovis oficon 1796 en Großglogau,\n1798 en Berlin; 1800 li fariĝis asesoro en Posen. Sed pro kelkaj\nkarikaturoj, en kiuj senĝene li estis preninta eĉ siajn superulojn\nkiel objektojn de ŝercaĵoj, oni translokigis lin al Plock, tiutempe\nmizera prusa-pola urbetaĉo, do vera ekzilejo por la spirite vigla\npoeto. Por ne troenui kaj por havi iun, kiu purigas la vestojn, flikas\nla ŝtrumpojn kaj preparas la manĝojn, li edziĝis kun polino, bona,\nfidela virino, kiu kapjesis al ĉiu faro de sia stranga vivkunulo kaj\nen agrablaj kiel en malagrablaj tagoj modeste kaj zorgante staris ĉe\nli ĝis lia lasta horo. 1803 Hoffmann iris al Varsovio. Sed kiam 1806\nla prusa ŝtato estis frakasita de Napoleono, Hoffmann kiel ĉiuj\naliaj prusaj oficistoj en tiu urbo perdis sian oficon--ne la kuraĝon!\nJam en 1808 ni trovas lin en Bamberg kiel direktiston de orkestro; la\nsaman okupon li praktikis 1813 en teatra trupo, ludanta en Leipzig\nkaj Dresden. Kiam la militaj okazaĵoj de tiu sanga jaro mutigis la\nkantantan muzon, li formetis la muzikon, ekprenis la desegnan krajonon\nkaj nutris sin per karikaturoj kontraŭ Napoleono, kiuj avide estis\naĉetataj! Tiel en ĉiu situacio de sia vivo li eltiris el siaj\nmultaj talentoj tiun, kiu momente konvenis plej bone. La prusa ŝtato\nfine rememoris pri liaj juristaj kapabloj kaj donis al li 1816 bonan\npozicion en Berlin, kie la poeto-pentristo-muzikisto-juristo mortis\n46-jara la 25an de junio 1822, pro medola konsumiĝo.\n\nHoffmann estis vere romantika karaktero. Kiel la romantiko diferencigas\ninter la banala reala kaj la fantazia vivo en ravaj sonĝoj; kiel ĝi\nprefere amas ĉion fragmentan, ĉion senforman kaj sencelan, ĉion\nnebulan, nedifineblan kaj superracian: tiel ankaŭ la persono E. T. A.\nHoffmann estis duobla estaĵo, kaj la unu duono de lia ekzistado sin\nmontras nekredebla groteskaĵo. Tage oni vidis lin sur la strato kiel\nseriozmienan prusan oficiston; liaj superuloj laŭdis lian precizecon\nkaj saĝecon en la ofico; kaj multaj personoj asertas, ke li estis\nlerta negocisto, kiu bone sciis kalkuli sian profiton. Ĉu estas\nkredeble, ke tiu ĉi sama viro nokte sidis en vinejo, trinkegante kaj\nelŝprucante harstarigajn timigaĵojn, tiel ke li mem kelkfoje furiozis\npro timo pri la kreaĵoj de sia propra cerbo, kaj lia edzino devis\nsidi ĉe lia flanko kaj aserti, ke efektive nek diablo nek fantomo\nestas en la ĉambro? Hoffmann estis konglomeraĵo de la plej kontraŭaj\necoj, kapabloj, emoj kaj sentoj: Lia sagaca intelekto rapide rigardis\nĝisfunden en la homojn kaj aferojn; kaj tamen li sin donis al ĉia\najn superstiĉo kaj demonkredo. Li entuziasmiĝis ekscese, kaj poste\nŝajnis esti senfantazia banalulo. Nun li estas diboĉa epikuristo, nun\nobstina stoikulo. Li mokas satire la ridindajn flankojn de l' homoj,\nkaj povas disflui en larmoj pro la tragedio de l' homa sorto.\n\nTial ankaŭ en preskaŭ ĉiuj liaj verkoj mankas kvieto. Lia fantazio\nantaŭenpelas lin. Misteraj personoj ofte malhelpas kaj malklarigas la\nevoluon de la rakontata agado. Tra ĉiuj verkoj fluas kvazaŭ kaŝita\nsuba riverego, kies muĝadon oni aŭdas, sed kies akvon oni vidas\nneniam, kaj kiu supren sendas nur nebulajn figuraĵojn, kiuj en la\nordinara vivo ludas sian rolon kaj poste remalaperas, forprenante kun\nsi ofte la homon, por dronigi lin en la nigraj akvoj de l' mistero.--Ne\nestas mirige, ke tia temperamento senfine elĵetis fajrerojn, kiel\nŝtalo puŝiĝanta kontraŭ ŝtono. Sed ĝi povis lumi nur mallongan\ntempon; konsumante sin mem, ĝi baldaŭ malaperis kiel bela meteorito,\nkiu lasas longan fajran strion sur la nokta firmamento.\n\nAdmirinda estas la multflanka talenteco de Hoffmann. Oni devas returnen\niri kelkajn jarcentojn, ĝis la renesanca epoko, ĝis Lionardo da\nVinci, por trovi same fenomenan homon, kiu ne nur diletante, sed kun\ngenio laboris sur tiel diversaj kampoj kaj kelkiam ne sciis, kion la\nbolantaj en li pensoj naskos: \"Multkolora mondo, plena de misteraj\naperaĵoj, flirtas kaj flagras ĉirkaŭ mi,--estas, kvazaŭ io granda\nbaldaŭ devos okazi--iu ajn artprodukto devos eliri el la ĥaoso!--Ĉu\nĝi estos libro--ĉu opero--ĉu pentraĵo--quod diis placebit!\"[1]\nPrave tial liaj amikoj skribis sur la tombŝtonon de la poeto:\n\n E. T. A. Hoffmann\n eminenta\n en sia ofico,\n kiel poeto,\n kiel muzikisto,\n kiel pentristo.\n\nLa *juristaj* kapabloj de Hoffmann jam estas menciitaj. Sed ili\nestis nur la nutra tero por lia korpa ekzistado. Lia koro tiris lin en\nla templon de la arto.\n\nKion li laboris kiel *poeto*, tio estas enskribita en la paĝojn\nde la mondliteraturo kaj ne apartenas al nia temo.\n\nSed pri la *pentristo* Hoffmann ni ne tute povas silenti. Komence\nli desegnis karikaturojn, kaj multaj liaj libroj kaj leteroj--eĉ\nprocesaktoj!--havas ilustraĵojn de lia mano. Sed ankaŭ la uzado de l'\npeniko ne restis al li fremda. En Varsovio li ornamis per pentraĵoj\nla klubdomon de la diletanto-orkestro, kiun li direktis. En la kastelo\nAltenburg apud Bamberg li pentris freskojn. Por la teatro li preparis\nkulisojn kaj kurtenojn. Kune kun Schinkel li skizis la scenan kaj\nkostuman aranĝon por sia opero \"Undine\"; kaj artaĵoj aludantaj tiun\nsaman verkon ornamis lian ĉambron en Berlin.\n\nĈion ĉi li praktikis kun plezuro, lerteco kaj genio. Sed *lia amo\napartenis al la muziko*. Tio tute klariĝas el la karaktero de la\nromantiko. Ĉar ĝuste la muziko--kion ni jam diris--ne prezentas,\nkiel la aliaj artoj, ion objektivan, difineblan; sed ĝiaj tonoj,\nakordoj, melodioj estas tute senmateriaj kaj lasas al la fantazio la\nplej vastan ludejon. Tial \"la muziko estas la plej romantika el ĉiuj\nartoj; ĉar ĝia objekto estas la senfinaĵo. Ĝi estas la misterplena,\nper tonoj parolanta Sanskrit-lingvo de la naturo, kiu plenigas la\nbruston de l' homo per senfina sopiro; kaj nur ĝi igas nin kompreni la\nkantojn de l' arboj, de l' floroj, de l' bestoj, de l' ŝtonoj, de l'\nakvoj!..... Neniu arto tiel eliras nepre nur el la interna spiriteco\nde l' homo, neniu arto bezonas nur sole spiritajn, eterajn rimedojn\nkrom la muziko. Sento de l' plej alta kaj plej sankta, de la spirita\npotenco, kiu ekbruligis la fajreron de l' vivo en la tuta naturo,\naŭdeble elparoliĝas en tonoj\" (Hoffmann).\n\nLa muziko estis la ĉiama akompananto de Hoffmann de l' momento de lia\nnaskiĝo. Kiam lia patrino kuŝis en naskaj doloroj, la patro--por\ndolĉigi ŝiajn dolorojn kaj por tuj montri al la novnaskito la\nagrablan flankon de l' vivo--venigis liutiston, kiu devis ludi antaŭ\nla infaneto. Kiam poste la patro estis forlasinta sian familion,\nla eduko de la knabo restis ĉefe en la manoj de lia onklino, kiu\nhavis treege belan voĉon, kaj de la onklo, eksterordinare muzikema\noriginalulo. Ambaŭ ili plenigis la knabon je muziko, tiel ke poste li\npovis ofte nutri sin per fortepiano- kaj kant-lecionoj kaj ke ankaŭ la\nmuzikteorio jam estis por li konata scienco. Ni nun ankaŭ komprenas,\nkial en liaj literaturaj verkoj la muziko dekomence ludas gravan\nrolon. Dolĉaj kantoj de belaj virinoj, ĉirpantaj liutoj, mandolinoj\nkaj gitaroj, la ensorĉa melodio de violono, la milvoĉa muĝado de\norgeno, la tondrantaj kordoj de fortepiano, eĉ nedifineblaj, misteraj\nsonoj de ie ajn kreas ofte la magian atmosferon, en kiu la strangaj,\ngrimacaj personoj, elirintaj el la fantazio de l' poeto, faras siajn\ndiablajn saltojn. Kelkaj liaj noveloj--ekz. Kavaliro Gluck, Don Juan,\nLa aŭtomato, Kreisleriana, La fermato--la muziko estas tiomgrade la\nbazo de la rakonto, ke prave oni povas nomi ilin \"muzikajn novelojn.\"\nNe mirige; ĉar ilia verkisto estis tiel *muzika estetikisto, kiel\nmuzikpraktikisto kaj komponisto*.\n\nKontraŭe de la ofte groteska konfuzo kaj fantazia malklareco en\nla literaturaj verkoj Hoffmann donas en siaj *muzikestetikaj\ntraktaĵoj*, en recenzoj kaj kritikoj bonegajn pruvojn de sia\nsagaco, de profunda artkompreno kaj trafa juĝkapablo. Ili faris lin\npatro de la moderna verkado pri muziko. En siaj analizoj ekz. de\nverkoj de Beethoven li ne nur poezie priskribas la kompozicion, sed\nli klopodas, paŝon post paŝo sekvi la komponiston, montrante la\nkonstruplanon de la verko, la evoluon de la muzikaj ideoj, la elekton\nkaj kombinon de la instrumentoj, kaj citante notekzemplojn li efike\nsubtenas la komprenon. Hoffmann estis inter la unuaj kiuj ekkonis\nla titanan grandecon de Beethoven. Tial ankaŭ liaj analizoj--ekz.\nde la Uverturo al Coriolan (op. 62), Kvina sinfonio (op. 67), Sesa\nsinfonio (op. 68), Du trioj (op. 70), Muziko al \"Egmont\" (op. 84),\nFantaziaĵo por fortepiano, ĥoro kaj orkestro (op. 80), Oratorio\n\"Kristo ĉe la Olivmonto\" (op. 85) kaj la Missa en C (op. 86)--fariĝis\nmajstroverkoj, kiujn povis skribi nur homo, en kiu eminenta muzika\nspirito, profunda scio kaj nobla sentimento ligiĝis kun kora\nentuziasmo kaj la lerta plumo de literaturisto. Mi ne povas preterlasi\nla okazon, doni al la leganto almenaŭ kelkajn liniojn el la traktaĵo:\n\"La instrumenta muziko de Beethoven\". Tie Hoffmann postulas de la\nreproduktanta muzikisto jenon: \"Kiu volas ĝuste prezenti kompozicion\nde Beethoven, tiu devas lin kompreni, profunden enpenetri en lian\nesencon, devas--konscie pri sia propra sanktiĝo--sentime riski, en\nla rondon eniri de la magiaj vizioj, kiujn elvokas lia forta sorĉo.\nKiu ne sentas tiun ĉi sanktiĝon, kiu rigardas la sanktan muzikon\nnur kiel ludon, kiel amuzaĵon por malplenaj horoj, kiel momentan\ninciton por nesentpovaj oreloj aŭ kiel rimedon por propra singlorigo:\ntiu restu for! La vera artisto vivas nur en la verko, kiun li unue\n*komprenis* kaj nun *prezentas* laŭ la intenco de l' majstro; kaj\nĉiuj liaj penoj celas nur, en milkolora brilo revoki en la viglan\nvivon ĉiujn la belegajn ĉarmajn bildojn kaj viziojn, kiujn la\nmajstro kun magia forto enmetis en sian verkon, por ke ili ĉirkaŭu\nla homon per lumaj, brilegantaj cirkloj kaj lia fantazio, ekflamigante\nlian plej internan sentimenton, rapidfluge forportu lin en la\nmalproksiman regnon de l' spirito.\"\n\nSed Hoffmann ne estis homo, kiu en la kulto de unu heroo forgesas, ke\nankaŭ la geniulo estas filo de siaj antaŭuloj. Krom Beethoven li\ntial ne malpli honoris la malnovajn majstrojn de la diserva muziko\nen Italujo: Palestrina, Scarlatti, Caldara, Marcello, Leonardo Leo\nk. a.; kaj inter la germanaj komponistoj estis liaj specialaj amikoj\nBach, Gluck, Haydn kaj Mozart[2]. La leganto permesu, ke mi citu\nankoraŭ kelkajn vortojn el la supre nomita traktaĵo, en kiu Hoffmann\nkun admirinda kompreno komparas la tri majstrojn Mozart, Haydn kaj\nBeethoven: \"La instrumentaj kompozicioj de ĉiuj tri majstroj elspiras\nla saman romantikan spiriton, kiu rezultas el ilia same intima\nkompreno de l' speciala naturo de la arto. Sed la karaktero de iliaj\nkompozicioj tamen rimarkeble diferencas.--La esprimiĝo de infana, gaja\ntemperamento regas en la kompozicioj de Haydn. Liaj sinfonioj gvidas\nnin en senfinajn verdajn arbarojn, en gajan, multkoloran svarmon de\nfeliĉaj homoj. Gejunuloj preterŝvebas dancante; ridantaj infanoj,\naŭskultante malantaŭ arboj, malantaŭ rozarbetaĵoj, petole ĵetas\nflorojn unu al la alia. Vivo plena de amo, plena de feliĉego, kiel\nantaŭ la unua peko, en eterna juneco, nenia sufero, nenia doloro; nur\ndolĉa, melankolia deziro al la amata persono, kiu ŝvebas malproksime\nen la brilo de l' vespera ruĝo kaj ne alproksimiĝas, nek malaperas;\nkaj dum ĝi ĉeestas, la nokto ne venas; ĉar ĝi mem estas la\nvespera ruĝo, per kiu ardas monto kaj arbaro.--Mozart gvidas nin en\nla profundaĵojn de mistera regno. Timo nin ĉirkaŭas; sed estante\nsen turmento, ĝi estas plimulte antaŭsento de l' senfinaĵo. Amo\nkaj melankolio sonas en ĉarmaj fantomaj voĉoj; la nokto leviĝas\nen hela purpurbrilo; kaj en neeldirebla sopiro ni paŝas post tiuj\naperaĵoj, kiuj, per mansignoj afable invitantaj nin al siaj vicoj,\nen eterna dancado flugas tra la nuboj (sinfonio en Es, la tiel nomata\n\"cigno-kanto\").--Tiel ankaŭ la instrumenta muziko de Beethoven\nmalfermas por ni la regnon de l' grandego kaj nemezureblo. Ardantaj\nradioj flugas tra la profunda nokto de ĉi-tiu regno; kaj ni ekvidas\nombrojn ondantajn supren kaj malsupren, kiuj pli kaj pli malvaste nin\nĉirkaŭas kaj pereigas nin, sed ne la doloron de la senfina sopiro, en\nkiu ĉiu ĝojo, rapide leviĝinte sur ĝojkantantaj tonoj, malleviĝas\nkaj malaperas. Kaj nur en tiu ĉi doloro, kiu amon, esperon, ĝojon en\nsin konsumas, sed ne detruas; kiu tiamaniere volas krevigi nian bruston\nper plenvoĉa kuneksono de ĉiuj pasioj: nur en tiu ĉi doloro ni povas\nvivi plu kaj estas ravitaj viziuloj!\"--\n\nEstas speciale interese, ke Hoffmann ankaŭ ekkonis jam la genion de\nJohann Sebastian Bach. La verkoj de tiu ĉi majstro jam kelkajn jarojn\npost lia morto (1750) estis forgesitaj. Nur malmultaj sciis ankoraŭ\nlian nomon; kaj el la malgranda nombro de liaj presitaj verkoj oni\neltrovis nur matematike konstruintan kontrapunktiston. Longe antaŭ\nMendelssohn, kiu nur en 1829 kvazaŭ reeltombigis la malnovan majstron,\nHoffmann jam estis ekkoninta lin kiel prapatron de la melodio kaj\nharmonio, en kies laŭŝajne rigidaj, nurformalaj verkoj batas la\nvarma koro nun de lirikisto, nun de dramisto, sed ĉiam de eminenta\n*artisto*, kaj al kiu liaj posteuloj--ankaŭ Beethoven! ankaŭ\nWagner!--modeste kaj admire suprenrigardis.--Tamen ankaŭ Hoffmann\nkelkiam, kvankam neofte, eraris en siaj juĝoj. Ekz. li starigis la\noperkomponiston Spontini, kies verkoj delonge jam ne estas ludataj,\nĉe la flankon de Händel, Gluck kaj Mozart, dum kontraŭe la eternan\nvaloron de la \"Freischütz\" li ne tute ekkonis.\n\nAnkaŭ kiel *reproduktanta muzikisto* Hoffmann servis al sia plej\namata muzo. Li kantis okaze kiel tenoristo en ĥoro en Varsovio; kaj\nkiel direktisto de tiea muzika societo li prezentis precipe verkojn de\nMozart, sed ankaŭ de Gluck, Haydn, Cherubini kaj eĉ jam sinfonion\nde Beethoven (1806). En Bamberg li laboris--apud sia orkestrestra\nokupo--kiel kantinstruisto. Sed postkiam en 1814 li estis akirinta\ncertan oficistan pozicion, li ne plu svingis la direktistan bastoneton\nkaj ne plu devis forĵeti siajn fortojn al la instruo de sentalentaj\nfraŭlinoj[3], sed povis doni tutan sian liberan tempon al literaturaj\nkaj kompoziciaj laboroj.\n\nKiel ni jam diris, la *komponisto* Hoffmann posedis tre\nbonajn muzikteoriajn sciojn kaj tiurilate distingiĝas treege\ninter muzikdiletantaj literaturistoj kiel Jean Paul, Nietzsche k.\na. La nombro de liaj kompozicioj estas sufiĉe granda; inter ili\ntroviĝas 12 operoj kaj operetoj, 3 muzikoj al dramoj de diversaj\npoetoj, 1 melodramo, 1 Missa, 1 Miserere, 1 sinfonio, 1 uverturo,\nkantaĵoj, sonatoj por fortepiano kaj 1 kvinteto por harpo kun kvar\nkordinstrumentoj. Multaj el ili ne estas presitaj, multaj jam perditaj.\nAmikoj de Hoffmann en la lastaj 20 jaroj presigis kelkajn liajn\nkompoziciojn denove (vidu la indekson ĉe la fino de tiu ĉi artikolo).\n\nKia do estas la muziko, skribita de tiu ĉi viro, kiu sur la literatura\nkampo riskis la plej strangajn psikologiajn eksperimentojn kaj verkis\nfantaziaĵojn, kiujn post li neniu plu atingis? Nu, liaj kompozicioj\nhavas tute alian karakteron, kaj aŭdante ilin neniu supozus, ke la\n\"Fantomo-Hoffmann\" estas ilia verkinto. Lia muziko--escepte de unu\nverko, pri kiu poste ni traktos detale--estas tute ne revolucia; ĝi\nsonas dolĉe, naive; kaj ne nur mankas en ĝi ĉiuj fantaziaj ekscesoj,\nkiujn amas la literaturisto Hoffmann, sed ĝi eĉ ne eluzas la muzikajn\nesprimilojn, kiujn ni jam trovas en la verkoj de samtempuloj kaj\nantaŭuloj. Kiu eble iam havos okazon, aŭdi la menciitan kvinteton[4],\ntiu miros, ke en ĝi preskaŭ tute mankas kontrastoj. El tiu ĉi muziko\nne parolas viro, kiu kun forto kaj ĝojo kondukas siajn ideojn al venko\nkontraŭ la mondo, sed revema junulo, kiu ne volas esti malhelpata en\nla plena sindono al unu sola sento. Tamen la verko, kiel ankaŭ la\naliaj de Hoffmann, estas tre melodia kaj bonsona.\n\nSekve ne estos eble tro granda perdo por la muzika mondo, se la plej\nmultaj kompozicioj de l' poeto restos kuŝantaj sub la polvo de l'\njaroj. Sed unu el ili ne meritas tiun ĉi sorton, nome la verko, kiu\nlin esence reprezentas kiel komponiston, la plej amata infano, kiun\ndonacis al li la muzo:* lia opero \"Undine\"*. La verkinto de tiu\nĉi artikolo povas prijuĝi tion laŭ propra sperto. Ĉar komence de l'\nnuna jaro li aranĝis en sia hejmo antaŭ aŭdantaro de muzikistoj kaj\nmuzikamantoj prezentadon de la opero, kiu malgraŭ la foresto de sceno,\nmimiko, gestoj, kostumoj kaj orkestro faris treege profundan impreson\nal ĉiuj aŭskultantoj. Sub la gvidado de sperta direktisto kaj helpe\nde eminentaj solistoj, malgranda ĥoro kaj bona fortepianisto la verko\nreeksonis la unuan fojon post centjara dormo kaj vekis la fortan\ndeziron, ke oni povu aŭdi kaj vidi ĝin ankaŭ en la operejo.\n\nLa sorto de tiu ĉi verko estis tre stranga. En la jaro 1811 barono De\nla Motte-Fouqué skribis la ĉarman romantikan fabelon pri Undine[5],\ntiu akvofeino, kiu edziniĝante kun homo akiras homan animon, sed\npro malfidelo de sia edzo devas reiri en la subakvan regnon de sia\npatro. Leginte la verkon, Hoffmann tuj sentis sin forte kaptita de tiu\nĉi materio kaj decidis, uzi ĝin por opero. Ĉar fine nun li estis\ntrovinta tekston, kiu ŝajnis al li nepre taŭga por opero; nun li\nvidis vojon, realigi siajn ideojn pri tiu ĉi artspeco, kiujn en la\ndialogo \"La poeto kaj la komponisto\" li estis elparolinta jene: \"Mi\nkredas, ke la romantika opero estas la sole vera; ĉar nur la romantiko\nestas la hejmlando de la muziko. Tamen kompreneble mi malestimas tiujn\nmizerajn produktaĵojn, en kiuj malsaĝaj, senspritaj spiritoj aperas\nkaj mirakloj sur miraklojn estas amasigataj, nur por amuzi la okulojn\nde sensaciema publikaĉo. Vere romantikan operon verkas nur la genia,\nentuziasmigita poeto; ĉar sole li vivigas la misterajn aperaĵojn\nde l' regno de la spiritoj. Sur lia flugilo ni svingas nin trans la\nabismon, kiu alie disigis nin de ĝi; kaj enhejmiĝintaj en la fremda\nlando, ni kredas la miraklojn, kiuj videble okazas kiel konsekvencaj\nsekvoj de l' influo de pli superaj estaĵoj al nia ekzistado kaj\nevoluas ĉiujn la impresajn, forte nin kaptantajn situaciojn, kiuj\nnin plenigas nun per teruro kaj timego, nun per la plej alta feliĉo.\nUnuvorte: la poeto, kiu volas prezenti la misteran, devas posedi la\nsorĉan forton de la poezia vero; ĉar nur ĝi povas entuziasmigi nin.\nTiam antaŭ niaj okuloj malfermiĝos romantika mondo, en kiu ankaŭ\nla lingvo estas pli potenca aŭ--pli bone--prenita el tiu malproksima\nregno: ĝi estas muziko, kantado. Eĉ la agado kaj la situacioj,\nsonantaj en impresegaj tonoj kaj harmonioj, tiam nin kaptos kaj ravos\npli forte. Tiamaniere laŭ mia opinio la muziko devas senpere kaj\ndevige eliri el la poezio\".\n\nĈi tiuj vortoj enhavas jam kvazaŭ en nukso la tutan *ideon de la\nmuzikdramo*: La dramo estas la ĉefaĵo; la muziko, organe kunligita\nkun ĝi, estas la servanto; kaj ambaŭ kune nin gvidu en la romantikan\nlandon, kie ili vere estas enhejmaj. En la jaro, kiam la supre cititaj\nvortoj estis skribataj, la plenumonto de tiuj ideoj ĵus naskiĝis:\nRichard Wagner. Hoffmann nur profete povis montri la vojon, sed ne iri\nĝin. Tial lia Undine ne fariĝis jam muzikdramo, sed--sufiĉa honoro\npor la majstro--*la unua romantika opero*.\n\nFouqué mem prilaboris la tekston. Kun arda fervoro la komponisto\nkomencis sian laboron kaj finis ĝin en novembro 1813. Sed nur post tri\njaroj la opero estis prezentata en la Reĝa Teatro en Berlin kaj vekis\ngrandegan entuziasmon. Dum 11 monatoj oni ludis ĝin 23 fojojn--tiam\nla 29an de julio 1817 la teatro forbrulis kaj kun ĝi la kulisoj,\nkostumoj, eĉ la notoj (escepte de la partituroj) por la verko.\nTio estis la entombigo de Undine! Ĉar neniam plu (escepte de unu\nnesukcesinta prezentado en Prag 1821) ĝi aperis sur la scenejo. Kulpa\npri tio estas ĉefe la grandega sukceso, kiun atingis samnoma opero\nde Lortzing, aperinta en 1845. Per popularaj melodioj, lerte--kvankam\nneorgane--eltrovitaj komikaj personoj kaj per nova finiĝo--kiu ja\ndetruis la tragedian karakteron de la fabelo, sed kontentigis la\nsentimentalajn dezirojn de l' publiko--la sperta teatropraktikisto\nLortzing sciis akiri kaj ĝis hodiaŭ konservi la favoron de l' granda\namaso, tiel ke la verko de Hoffmann restis malaperinta por ĉiam.\n\nBedaŭrinde! Ĉar rilate la artajn vidpunktojn la pli malnova\nUndine estas multe pli interesa kaj valora. Unuavide ĝi ŝajnas\nesti konstruita laŭ la tradicia opermodelo kun recitativoj, scenoj\nkaj dialogo; sed esplorante pli detale, oni ekkonas, kiom Hoffmann\ntransiris la ĝistiamajn operformojn. Unue: Undine estas dramo!\nEvoluanta el la karakteroj de la personoj, ĝi kondukas konsekvence kaj\nsenkompate al la tragedia finiĝo, kaj la poeto forlasas ĉiun flankan\nagadon, kiu nur donu al la komponisto okazon, prezenti efikan kanton,\naŭ kiu estas nur enŝovata, por ke la ĉefkantistino povu brili per\nsia voĉvirtuozeco kaj la publiko sentu agrablan oreltikladon. Tiun\nĉi rapidan, vere draman pulson jam C. M. v. Weber sentis en la verko,\nskribante pri Undine: \"Hoffmann rezignas pri la gloro de momenta\naplaŭdo, neakcentante tiun aŭ tiun muzikpecon, kio estas ja tre\nfacila, se per multaj detalaĵoj oni turnas al ĝi pli da atento, ol\nĝi meritas kiel membro de l' drama korpo. Senhalte li paŝas antaŭen,\nvideble kondukata nur de la intenco, ĉiam resti vera kaj plivigligi la\ndraman vivon, anstataŭ reteni aŭ enkatenigi ĝian rapidan iron\".\n\nLa personoj estas bone karakterizitaj: la ĉarma Undine, la nobla\nkavaliro Huldbrand, la fiera Berthalda, la simplaj gefiŝistoj. Sed\nplej eminenta estas Kühleborn, la reĝo de la akvoj, la nepacema demono\nde l' elemento. En liaj sarkasmo kaj ironio kontraŭ la homaro Hoffmann\ntrovis precipe konvenan por si materion, kaj videble li pentris tiun\nĉi figuron per la plej efikaj koloroj de sia muzika paletro.\n\nRilate la melodiojn kaj instrumentacion la Undine-partituro estas\nriĉa je novaĵoj. En ario de Berthalda oni trovas ekz. jam tute\nlaŭnotan motivon el \"Tristan\"; kaj la grandegaj voĉsaltoj de\nKühleborn estas jam vera \"Zukunftsmusik\" (estonta muziko[6]). Cetere\nHoffmann ankaŭ jam uzas sufiĉe multajn leitmotiv-ojn. Sed la plej\nmirindajn efikojn--bedaŭrinde ni ĝis nun povis ilin nur imagi laŭ\nla partituro--Hoffmann eltiras el la orkestro. Por krei la atmosferon\nde l' mistera, demona, super- aŭ sub-natura, li uzas la unua la plej\nprofundajn tonojn de la lignaj blovinstrumentoj (klarnetoj, hobojoj,\nfagotoj); li igas blovi la ĥoron de la ladaj blovinstrumentoj kun plej\nmallaŭta forto; li uzas la violonĉelojn trivoĉe ktp. Ĉiujn ĉi\nrimedojn tuj post li uzis Weber en sia \"Freischütz\", vekante multan\nadmiron.\n\nAnkaŭ aliloke la influo de Hoffmann estas klare videbla. Marschner en\nsiaj operoj \"Vampyr\" kaj \"Hans Heiling\" baziĝas sur li; Schumann kaj\nBerlioz enprofundiĝis en liajn doktrinojn kaj muzikon, kaj precipe la\ngroteskaj trajtoj en la verkoj de la laste nomita komponisto estas tre\nverŝajne fruktoj de l' studado de la germana majstro. Plej grandan\ninfluon Hoffmann havis ankaŭ al Richard Wagner, kiu jam en siaj\njunulaj jaroj legis ĉiujn liajn verkojn. La traktaĵoj de Wagner,\nprecipe tiuj en Paris skribitaj, povus esti prenitaj el \"Kreisleriana\";\nkaj en lia muziko la influo de la malnova majstro estas sentebla en lia\njunula verko \"Die Feen\" (la feinoj) ĝis \"Tannhäuser\", \"Meistersinger\"\nkaj \"Parsifal\".\n\nResume: Hoffmann estis sur la muzika kampo ne diletanta eklektikulo,\nsed en siaj plej bonaj verkoj kaj en siaj muzikestetikaj traktaĵoj\neltrovanto de novaj vojoj. Estas vere, ke nur en la literatura fako\nli sukcesis, krei verkojn nepereontajn. Sed kiel muzikisto li donis\nvalorajn instigojn, kiuj efikis tra la lasta jarcento. Liaj posteuloj\nplenumis, kion li nur estis promesinta; sed li plantis la ĝermojn, el\nkiuj aliaj kulturis belfruktajn arbojn.\n\nEn 1922 estos pasintaj 100 jaroj post lia morto. Certe oni gloros tiam\nla literaturiston Hoffmann. Ĉu iu ankaŭ memorigos pri la muzikisto?\nĈu ne iu teatro havos la kuraĝon, revivigi la Undine-n kaj tiel pli\nbone honori lin ol per gazetartikoloj aŭ per marmora busto? Tiam ni\nplej bone sentus nin kunligitaj kun li kiel membroj en la sama senfina\nĉeno de l' homa evoluo, pri kiu li skribis iam la belajn vortojn: \"Pli\nkaj pli antaŭen la reganta mondspirito pelas la evoluon; neniam la\npasintaj aperaĵoj revenas tiaj, kiaj ili ĝoje moviĝis dum sia korpa\nvivo. Sed eterna, neperea estas la vero; kaj mistika kunestado de la\nanimoj plektas misteran rubandon ĉirkaŭ la estintan, estantan kaj\nestontan tempojn\".\n\nPor muzikhistoriistoj kaj muzikamantoj, kiuj eble instigitaj per tiu\nĉi artikolo intencas pli profunde okupi sin pri la interesa kaj vasta\ntemo, mi notas jen la materialon, kiun plejgrandparte mi uzis, por\nprepari mian prezentadon de \"Undine\". Ĉar tiu ĉi materialo estas\nsufiĉe disloka, tia indekso eble ne estos superflua. Pro praktikaj\nkaŭzoj mi ne tradukis la titolojn ktp., sed donis ilin en la originala\nformo.\n\n Hitzig; E. T. A. Hoffmanns Werke; Gesamtausgabe.--2. Aufl. Hesse,\n Leipzig 1905.\n Grisebach; E. T. A. Hoffmanns Werke; Gesamtausgabe (15 Bd.) Hesse &\n Becker, Leipzig.\n G. v. Maaßen; E. T. A. Hoffmanns Werke; Gesamtausgabe (14 Bd.). G.\n Müller, München.\n Ellinger; E. T. A. Hoffmanns Leben und Werke; Leipzig 1894.\n Muzikaj noveloj kaj traktaĵoj de H. en jenaj eldonoj:\n Bücher der Weisheit und Schönheit (Istel)\n Inselbücherei Bd. 142\n Reclam Nr. 5623/24, 5274.\n Müller, Hans von; Das Kreislerbuch (kun represo de kelkaj H.-aj\n kompozicioj).\n ---- E. T. A. Hoffmann in persönlichen und brieflichem\n Verkehr.--Frankfurt a. M.; Rütten & Loening.\n Kroll; E. T. A. Hoffmanns musikalische Anschauungen.\n Schaeffer; Die Bedeutung des Musikalischen und Akustischen in E. T. A.\n Hoffmanns literarischem Schaffen. (Kun plia listo de literaturo.)\n Istel; E. T. A. Hoffmann als Musikschriftsteller.--Musik II, 24 und\n Neue Zeitschrift für Musik 1903, 45-46.\n ---- Die Blütezeit der musikalischen Romantik in Deutschland.--Aus\n Natur und Geisteswelt Bd. 239 (kun plia listo de literaturo).\n Riemann; Musiklexikon (sub la artikolo H. ankaŭ listo de literaturo).\n Pfitzner; E. T. A. Hoffmanns Undine. Adapto por fortepiano. C. F.\n Peters, Leipzig 1906.\n ---- E. T. A. Hoffmanns Undine.--Süddeutsche Monatshefte III, 10.\n Morold; E. T. A. Hoffmanns Undine.--Kunstwart, 1. Januarheft 1907.\n Da Motta; E. T. A. Hoffmanns Undine.--Bayreuther Blätter 1898.\n Touaillon; E. T. A. Hoffmanns Undine.--Musikalisches Wochenblatt 1909.\n Schellenberg; E. T. A. Hoffmanns Undine.--Neue Zeitschrift für Musik\n 1917.\n ---- Eine unbekannte Oper.--Türmer, Juli 1920.\n Wolzogen; Zur Wiederbelebung von Hoffmanns Undine. Türmer, August\n 1920.\n\n\n\n\nINSTRUO PER LABORO. (ARTHUR DEGEN.)\n\n\nNiaj lernejoj, almenaŭ en Germanujo, estas filinoj--nun maturiĝintaj\nfilinoj--de la eklezio, kiu fondis en la monaĥejoj lernejojn parte por\nestontaj ekleziuloj, parte por la filoj de la nobelaro. Tie oni traktis\nreligiajn, historiajn, lingvajn kaj matematiko-astronomiajn sciojn, do\npure spiritajn, ne apartenantajn al la palpebla mondo. Jen la konvena\nmetodo: La instruisto scias la materialon aŭ de sia instruinto, aŭ\nel verkoj. Li prelegas--do transliveras--ĝin kun la sama aŭtoritato\nkiel lia instruinto; kaj la lernantoj aŭdas, notas, memorigas--do\nreceptas--ĝin kun la sama konfido kiel antaŭe li mem. Kiam en la\nmezepoko la riĉaj komercurboj kaj eĉ la princoj ekfondis lernejojn,\nili akceptis kun la instruontoj ankaŭ la planon, almenaŭ la metodon\nde la monaĥejaj lernejoj. Johann Wolfgang Goethe karakterizas tiun\nĉi aŭtoritatan kaj receptigan metodon per sceneto en sia mezepoka\nkavalirdramo: Götz von Berlichingen. Tute fiere la knabo de la heroo\nla rezulton de l' ĵus pasinta leciono resumas jene: \"Jaxthausen\nestas kastelo kaj urbo sur la Jaxt kaj apartenas kiel heredaĵo kaj\nposedaĵo al la kavaliro de Berlichingen\". Kaj demandite de sia patro\nli ne scias, ke li mem vivas en la citita kastelo, eĉ ne, ke la citita\nkavaliro estas lia patro. Tiu sceneto klare evidentigas, ke tiu ĉi\nmetodo--eble tolerebla ĉe pure spiritaj fakoj--fariĝas farso aplikate\nen realaj instrufakoj kaj kaŭzas supraĵan babilemon pri nekonitaĵoj.\nJu pli la instruo ampleksis realaĵojn, des pli rimarkiĝis tiu\nnetaŭgeco, plej klare en la elementaj lernejoj.\n\nKomence kiel Winkelschule (angula lernejo, tiel nomita, ĉar la\nmetiisto-instruisto instruis en sia metio- kaj loĝ-ĉambro) ĝi nur\ntraktis skribadon, kalkuladon kaj legadon kaj memorigadon el la biblio,\nsed poste ĝi konscie imitis la superan, \"latinan\" lernejon rilate al\nenciklopedieco kaj universaleco de la plano kaj sekve de tio ankaŭ\nrilate al la jam priskribita metodo, do ĝi reprezentis sin kiel nuran\n\"*parkerigejon*\".\n\nEkstaris famaj pedagogoj, kiuj rimarkinte tion, klopodis pri ŝanĝo.\nLaŭ la diroj de Baco de Verulam, † 1639: \"Estas gravege, ke ni la\nokulojn de la spirito neniam deturnas de la objektoj mem\" kaj de John\nLocke, † 1704: \"Nenio estas en la spirito, kiu ne antaŭe estis en\nla sentoj\". \"La sentoj estas la pordoj de la animo\". Comenius, la\nfilantropoj, Rochow kaj fine Pestalozzi enkondukis la ideon de la\n*intuo* en la pedagogian mondon kaj tiom ŝatis ĝin, ke ili\naplikis ĝin eĉ je netaŭga kaj neinda objektoj. (Dum ekzameno en la\n\"Dessau-a Philanthropinum\" 1776 Wolke instruis pri homnaskiĝo antaŭ\nplej detaliga bildo kaj postulis, ke la infanoj ĉeestu la naskiĝon\nde siaj gefratoj, por ke ili dankemiĝu eksciinte la dolorojn de la\npatrino. Pestalozzi ekzercis la intuo-kapablon eĉ je truo en la\ntapeto). Hodiaŭ certe neniu plu kontraŭstaras la ideon de la instruo\nper intuo, kiu tamen bezonis du jarcentojn por ĝenerala aprobiĝo.\n\nTiu ĉiusenta kaj ĉiuflanka perceptado pri iu reala objekto certe\nbonefikis, sed ĝi tre ofte streĉis la fortojn nur de unu lernanto,\nlasante al la aliaj la nuran aŭdadon. Pro tio oni daŭrigis la\nserĉadon al iu metodo ĉiujn lernantojn samtempe kaptanta kaj\nlaboriganta.\n\nKiom longe ankoraŭ tiu ĉi ideo de la instruo per laboro atentos sian\nefektiviĝon? Ĝi ja nepre ne estas malpli aĝa, eĉ naskiĝis en la\nsamaj cerboj kiel la supre *menciita*. Ekzemple Amos Comenius, †\n1670, argumentas jene por la manlaboro: \"La homa korpo bezonas moviĝon\nkaj okupiĝon. La manlaboro kontentigas tiujn bezonojn, kaj krom tio\nĝi estas necesa, por ĝustamaniere prepari al la vivo. La malgrandaj\ninfanoj estas kutimigotaj al laboro kaj al daŭra okupo--ĉu al serioza\nlaboro, ĉu al ludo--por ke ili ne alkutimiĝu al enuo. La pli grandaj\ninfanoj konatiĝu kun la ĉefaj metioj, por kleriĝi pri la vivo kaj\npor ebligi, ke montriĝu la inklino al iu ajn profesio.\" \"Al la sciebla\noni aldonu la fareblan!\" \"Ĉio lernota estu lernata per agado!\" \"Krom\nsentoj, intelekto kaj koro ankaŭ la mano ĉiel estu iom post iom pli\nkulturata!\"\n\nJohn Locke postulis de sia nobela edukato, ke li ellernu metion, eĉ\ndu aŭ tri, sed nepre unu *fundamente*. Li diras: \"La infanoj\nkonstruu mem siajn ludilojn, por ke ili kontentigu siajn bezonojn\nper streĉo de propraj fortoj. Tiamaniere ili lernas dezirmoderemon,\natenton, diligentecon, pripensemon, eltrovemon kaj ekonomion--do ecojn\nkiuj utilos al la plenkreskinto, kaj pro tio povas esti nek lernataj\ntro frue nek fundamentataj tro profunde.\"\n\nJean Jacques Rousseau, † 1778, skribas en sia \"Émile\": \"Nepre mi\npostulas, ke Emilo ellernu metion\". \"La aparatojn por la fizika\ninstruo devas konstrui Emilo mem, ĉar estas nerefuteble, ke oni\ntiamaniere akiras pli klarajn difinaĵojn, ol per receptiga instruo,\nkaj ne alkutimiĝas, malbrave kaj sklave subigi sian intelekton sub\niu aŭtoritato.\" La laboro do estas rimedo, por veki kaj evoluiigi\nspiritajn fortojn.\n\nLa filantropoj kaj pietistoj enkondukis la laboron en la instruplanon\npli akcentante ĝian moraligan valoron. Ekzemple Salzmann, † 1811,\nen sia \"Ameisenbüchlein\" *refutas* la kontraŭdirojn jene: \"La\nplejmulto ja pro tio kontraŭstaras, ĉar nur la malplejmulto de\nsinjoroj, la pedagogoj, mem lernis manlaboron kaj tial kondamnas kaj\nabsurdigas tiun ĉi metodon.\"\n\nLa vicon finu nia majstro mem, Johann Heinrich Pestalozzi, † 1827, la\napostolo de la intua ideo, la pioniro de la instruo per laboro. Li\nenvicigis la laboron en la eduko-instruplanon de Neuhof, Burgdorf,\nStanz kaj Münchenbuchsee. Rigardu la lastajn paĝojn de \"Lienhard kaj\nGertrud\", kaj vi legos, kiel la nova instruisto de la vilaĝo, por\nlerni vizitante Gertrud-on, kun admiro vidas, kiel la infanoj laŭ la\nmodelo kaj sub la okuloj de la patrino movas la manojn ĉe la ŝpinilo\nkaj en la ĝardeno. \"Tagon post tago pli klariĝis, ke la laboremo, la\nfizika agado estas la vera, sankta kaj eterna rimedo, kunigi ĉiujn\nhomajn fortojn je unu sola komuna forto, la humaneco. Ĉiutage li\npli klare vidis, kiel la laboremo evoluigas la intelekton, fortigas\nla korsentojn, malhelpas la vagadon de la voluptemo mortigan por\nfortoj kaj moralo de l' vivo, fermas por la imagemo la pordon al ĝia\nlabirinto, malakrigas de la vantaj langoj la pinton de ilia babilemo,\ngardas nian devosenton kontraŭ pereiĝo kaj rekondukas de la eraro,\nrigardi priparoladon pri faro kiel la faron mem, nian babiladon pri\nheroeco kiel heroecon mem kaj nian senvaloran revadon pri kredo kaj amo\nkiel tiujn diajn kapablojn mem. Tiu pli alta opinio pri la homa eduko\nkaŭzis, ke *torna* kaj rabota stabloj, kusenoj por puntfarado kaj\nkudrado k. t. p. trovis lokon en lia lernejo.\n\nEl la verko: \"Kiel Gertrud instruas siajn infanojn\" ni citu: \"Nur per\nevoluo de la fizikaj lertoj la homo atingas internan kontenton.\" \"Eduko\nal laboro estas pli grava por la popolo ol konduko al scioj.\" \"Por\npovi, ĉiukaze vi devas fari; por scii, ofte sufiĉas, ke vi kondutas\npasive, kelkfoje vi nur bezonas vidi kaj aŭdi.\" \"La manlaboro estas\nfundamento por kaj kondukilo al moraleco. Sen manlaboro harmonia\neduko--homeduko--ne estas ebla.\"\n\nEn gazeta artikolo li skribas: \"La homo serĉu sian ĉefinstruon ĉe\nsia ĉeflaboro kaj ne anticipu la senekzemplan instruon antaŭ la\nlaboro de siaj manoj. Li mem eltrovu sian instruon precipe el sia\nlaboro kaj ne elmeditu la laboron el la teorio. Pro tio la instruo de\ninfano koncernu ties efektivan laboron kaj estu limigita per cirklo\nĉirkaŭ ĝi, por ke nek infano nek instruisto facile povu forvagi.\nKara leganto, la amason da malsaĝuloj en la mondo certe ni ŝuldas al\nla sensencaĵo, laŭ kiu ni la junaĝon de niaj infanoj deturnas de la\nlaboro kaj kondukas al la libroj.\"\n\nLa eminentuloj de la societo, scienco kaj pedagogio el la tuta mondo\nvizitis Pestalozzi-n, ĉiuj aprobis eĉ admiris, hejme ili rekomendis\nkaj postulis lian metodon.--Sed ankoraŭ komence de la dudeka jarcento\nla malgrandaj elementuloj komencis dum la unua lerntago legadon kaj\nskribadon. La leĝo de la inerteco, la potenco de la kutimo, la\ntradicio malhelpis la aprobon kaj enkondukon de la nova metodo. La\nprofesiuloj mem estis la plej fervoraj kontraŭuloj. En la supera\nlernejo regis la materialplano, kaj la popollernejo imitis ĝin\nnekonsiderante kapablon kaj inklinojn de la infanoj. Jes, estas vere,\nke, celante la revivigon de la hejmlaboro, la dana oficiro Klausen-Kaas\nfondis lernejon pliakcentantan la metian perfektigon. Sed la pedagogaro\nde Grube ĝis Lauckhard faris ĝin farso kaj batalis kontraŭ tiun ĉi\nmem konstruitan aĵon, nomante ĝin \"ellerno de metioj\", \"instruo pri\npanperlaboro\", kaj nun oni certe ne ekmiras, ke la tuta metiistaro\npro timo je perdo de klientoj laŭte kontraŭkriis. La mizerego\nde la mondmilito kaj de la Versailles-a paco ja ŝajne--sed nur\nŝajne--pravigas ilin, instigante la germanojn, mem fari siajn ŝuojn,\nripari ilin kaj surnajli plandojn. Sed tio certe ne daŭros. Tio ja\nneniam estis celo nek de la social-ekonomiistoj, nek de la klasikaj\npedagogoj, nek ankaŭ de nia Friedrich Schiller, malgraŭ li dirigas\nsian Wilhelm Tell: \"La hakilo en la domo evitigas la ĉarpentiston\" aŭ\nal la malgranda filo: \"Brava pafisto mem helpas sin.\"\n\nTamen la pedagogoj de la pasinta jarcento akuzas ne nur la danan\neksperimenton, sed la tutan ideon jene: \"Tiu nova instruo prokrastas la\nlabordividon kaj repaŝigas la kulturon\". \"Ĝi anticipas la lernadon en\nla majstra metiejo, trosatigas la infanon kaj kaŭzas malintereson dum\nla leciono.\" \"Ĝi metas la infanon en danĝeron de *ekspluato* per\nprofitemaj spekulantoj.\" \"Ĝi evoluigas produktemon kaj profitemon en\nla infanoj mem kaj difektas la moralecon.\" \"Tiu necerta eksperimento\npro sia dubinda ŝanco ne meritas, esti akceptata kiel laŭdeva fako.\nLa lernejo ankaŭ ne rajtas devigi la lernantojn al la manlaboro, ĉar\ntiu destino estas gepatra rajto. Kaj la gepatra eduko mem zorgu--kaj\nen orda domo ankaŭ jam zorgas--pri okupo de la infanoj\". Sufiĉu! Ili\ntute malkomprenis aŭ volis malkompreni Pestalozzi-n kaj lian grandan\nideon, malgraŭ ili cedis la enkondukon de virinaj laboroj, de trikado,\nflikado kaj brodado. Sed oni ja alkutimiĝis al strangaj decidoj de la\ntiuepoka pedagogaro, kiu ekzemple, malgraŭ aklamante ĝin por knaboj,\ntute malaprobis la gimnastikadon por knabinoj.\n\nNur unu el la disciplaro de Pestalozzi sin plene liberigis de tiuj\nprokrastaj potencoj. Li ja plugis novan kampon, Friedrich Fröbel, †\n1852, la fondinto de la \"infanĝardeno\" (pedagogia infangardejo por la\nantaŭlerneja aĝo) kaj unua instruisto de infanguvernistinoj. Li diras\nen sia \"Menschenerziehung\" (arto de homaj eduko kaj instruo): \"Ekzerco\nde la sentoj estas ekzerco de la intelekto, tion la pedagogio scias\njam de longe, sed ĝi ĉiam ignoris, ke ekzerco de ĉiuj esprimorganoj\nnepre ne povas esti alia ol spirita klerigo. Por esprimi la en spirito\nnaskiĝintan la homo posedas tri rimedojn: vorton, mienon kaj faron.\nPer intuado li akiras sciojn, per esprimado li akiras lertecon. Sur\nla unua ŝtupo, kiel suĉulo, la homo ankaŭ spirite ensuĉas, sur\nla dua, kiel infano, li propravole esprimas dum ludado.\" \"Lertigo de\nĉiuj membroj kaj organoj estas la ĉefa celo de la infanzorgado en la\ngepatra domo. Gepatroj aŭ edukantoj nepre devas kontentigi kaj konduki\nla agemon de siaj infanoj, por ke ties interna vivo ekstere sin montru,\nprezentu kaj formu.\" \"Sur la tria ŝtupo, por la geknaboj komenciĝas\nla instruo.\" \"Ĉiu prilaboru propran ĝardeneton. Ankaŭ ludejon kun\nsabloamaso havu ĉiu lernejo.\" \"Vintre la gelernantoj sin okupu per\nmekanikaj laboroj kun koloraj paperoj, kartono, lignetoj, vaksargilo k.\nt. p.\"\n\nNe malhelpite de iu ajn tradicio la infanĝardeno nun ekfloris\npro sia laŭnatura, laŭinfana Fröbel-metodo, precipe en nia urbo\nLeipzig, kie Henriette Goldschmidt antaŭ kvindek jaroj fondis modelan\ninfanĝardenon kun seminario por guvernistinoj, kie al la sama celo\nlaboris Angelika Hartmann, kie fine la urbo mem en sia virinprofesia\nlernejo aranĝis fakon por guvernistinoj kaj en ĉiu popollernejo\npublikan infanĝardenon. Sed ĝis la komenco de la nuna jarcento la\nlernejo, tiel la supera kiel ankaŭ la popola, ne ŝatis tuŝiĝi\nkun tiaj infanaĵo kaj ludaĉo. Kaj la nuna rilate al rigideco vere\nrestis la supera, malgraŭ ke eĉ la universitato per praktikado kaj\nseminariaj laboroj nun pli volonte cedas al la novaj metodaj ideoj.\n\nJen nova pioniro ekstaris en la (unue neprofesia!) pedagogo, nuna\nuniversitata docento Robert Seidel en Zürich. Incitite de la fama\ngermana socialisto Karl Marx, kiu skribis: \"En la estonta eduko oni\nkunigos laboron kun gimnastiko kaj instruo, ĉar tio estas la sola\nmetodo por eduki ĉiurilate evoluintajn homojn kaj ankaŭ rimedo,\npor pliigi la socian produktadon\" li 1885 eldonis libron titolitan\n\"Arbeitsunterricht\" (Instruo per laboro). Tie oni legas: \"Homo ne\nnur estas anima, sed ankaŭ korpa estaĵo, li estas ne nur sentanta,\nperceptanta, pensanta kreaĵo, sed pli altgrade volanta, aganta,\nkreanta persono. Precipe en la infano evidentiĝas tiu ĉi naturo\".\n\"La infano havas naturan instinkton al moviĝado, sed en la lernejo\n(ĝisnuna!) oni devigas ĝin, dum horoj senmove sidi sur la sama loko.\nNia hodiaŭa sciiga kaj lerniga instruo prizorgas precipe la spirite\npasivan flankon de la homa naturo kaj malkonsideras la volantan,\nagantan kaj kreantan--do la aktivan. Tiamaniere ĝi malatentas, eĉ\npereigas multajn valorajn praktikajn, teknikajn kaj artajn talentojn\nkaj kapablojn. Ĝi fremdigas la infanojn rilate al la praktika vivo,\nanstataŭ prepari ilin por ĝi\". \"La moderna ŝtato baziĝas sur\nlaboro, do la laboro devas esti la fundamento ankaŭ de la eduko kaj\nklerigo. Resume: La instruo per laboro estas sociala, politika kaj\npedagogia necesaĵo, ĝi estu la ĉefa principo en la lernejo, unue\nĉar ĝi estas riĉa fonto de konoj kaj forta rimedo al ili, kaj due,\nĉar ĝi estas ankaŭ la plej taŭga eduko-metodo\".\n\nTiu libro ekblovigis ventegon en la pedagogia mondo kaj trans ties\nlimoj. En la nord-eŭropaj ŝtatoj kaj en la sentradicia Usono la ideo\nde la instruo per laboro rapide progresis. En Francujo, kie la ministro\npor instruaferoj solene deklaris: \"Ni volas nobligi la manlaboron kaj\nelektas pro tio la plej taŭgan, sole praktikan rimedon, ni enkondukas\nĝin en la lernejon\", mankis mono kaj prepariĝintaj instruistoj. En\nGermanujo tie kaj tie ĉi ekstaris amiko de la nova instruo, fondiĝis\nunuiĝoj de amikoj. En keloj kaj aliaj ne tro multekostaj lokoj oni\ninstalis manlaborejojn por knaboj. Fine kelkaj urboj enkondukis la\nmanlaboron en la publikan lernejon, kiel antaŭ ĉiuj en grandioza\nmaniero Kerschensteiner en München. En Leipzig oni fondis manlaboran\nseminarion por instruistoj kun tri fakoj: por kartono-, ligno- kaj\nmetal-laboro, kiu dank' al la senlaca klopodo de la kortega konsilanto\nHildebrand (iama simpla popolinstruisto) kreskis kaj floris, kaj\nhodiaŭ ne povas akcepti eĉ la duonon de la aspirantoj. Ni tute\nne ignoras la utilon de tiu ĉi movado, almenaŭ ne la manlertigon\nde granda nombro da instruistoj. Sed ankaŭ tiuj amikaj pioniroj\nmiskomprenis Pestalozzi-n, Seidel-on kaj la tutan ideon, ĉar ili la\nmanlaboron envicigis kiel instrufakon, anstataŭ starigi ĝin kiel\ninstruprincipon.\n\nFine ni nun iru, danke menciante Wetekamp-Charlottenburg kaj la solecan\nkantoron de la nuna radiumbanloko Brambach, al la Leipzig-anoj, kiuj ne\nnur akceptis la Seidel-ajn ideojn pri instruo per manlaboro, sed plue\nevoluigis ilin al instruo per laboro en plej ĝenerala senco.\n\nNe estas hazardo, ke la Leipziga instruistaro ankaŭ sur tiu vojo\nmarŝas ĉe la pinto. Ĉiam ĝi estis unu el la plej modernaj en\ntuta Germanujo. Tion multfoje atestas la eminentuloj de scienco kaj\npedagogio, tion ankaŭ pruvas la Leipzig-a pedagogia ĵurnalaro, ĉiu\npaĝo de la ĉiusemajna fakgazeto kaj amaso da verkoj. Ĝi ĝuis la\nne troigeblan preferon, aŭskulti kiel samurbanon la universitatan\nprofesoron Wilhelm Wundt, la plej meritintan fondinton de la\neksperimenta psikologio. La Leipzig-a instruista unuiĝo oferante pli\nol centmil (antaŭmilitajn) markojn, fondis sub lia egido la unuan\ninstituton por infanpsikologio, kiu, direktata de D-ro Brahn, Rudolf\nSchulze (konata pro sia informvojaĝo tra la nordeŭropaj ŝtatoj)\nkaj Johannes Schlag, eldonis aron da verkoj, honore akceptitaj de\nla serioza sciencularo kaj tradukitaj en diversajn lingvojn. La\neksperimento trastrekas kelkan tradiciaĵon, do oni facile povas\nkonkludi, ke la potenco de la heredita ne estas tro granda en la\nLeipzig-a instruistaro.\n\nEn la unuaj jaroj de nia jarcento junaj instruistoj kuniĝis, por\nŝanĝi la kontraŭnaturajn planon kaj metodon de la instruo por la\nmalgrandaj elementuloj, ili pli kaj pli prokrastis la komencon de\nlegado, skribado kaj kalkulado, kaj plenigis la unuajn semajnojn--poste\nduonjaron--per ludado en la ĝardeno kaj ĉe la sabloamaso, per\nkolorkrajona skizado, per tondado de koloraj paperoj, per metado\nde lignoŝtipetoj, lentoj, kartonrondaĵoj k. t. p. fine eĉ per\nplastilina (vaksargila) modelado, feliĉe evitante la stereometriajn\nkorpojn de Fröbel kaj preferante la realaĵojn de la nin ĉirkaŭanta\nvivo.\n\nVere tiu okupo respondis al la infana naturo kaj klarigis, kiom\nofte oni erare prijuĝis la malgrandulojn. Silentemaj infanoj, ne\ninstigeblaj eĉ al unu vorto surprizis per aliaj esprimmanieroj\nmontrante multajn kaj klarajn sciojn. Baldaŭ la infanoj ankaŭ serioze\nlaboris zorgante pri propra aŭ tutklasa ĝardeneto, el blua papero\ntranĉante, aŭ el plastilino formante sian por propra legado necesan\nplej simplan \"antikvo\"-literaron, fine kun- aŭ remetante ĝin kiel\nveraj kompostistoj. Dum la tuta somero ofte la gepatroj petis, nun\nkomenci la lernadon, \"ĉar aliaj (samaĝaj) infanoj jam legas kaj\nskribas\", kelkaj pro la neplenumo de sia peto eĉ ĉagreniĝis--tamen\nfine, je pasko, ĉiuj estis surprizitaj--agrable surprizitaj--ĉar\nĉiuj infanoj nun ankaŭ, kaj pli bone povis legi kaj skribi.\n\nGvidata de la instruistoj Springer (Wedekampano), Vogel, Erler kaj\nRößger 1908 la instruista unuiĝo akceptis jenajn tezojn: La elementa\ninstruo estas libera laŭ materialo, plano kaj metodo. Ĝi estas\nneapartigata en fakojn. Legado kaj skribado ne estas envicigataj en la\nplanon de la unua jaro, kalkulado nur kiel agado kun moveblaj aĵoj. La\nelementa instruo labore okupas la infanojn. Parolado kaj modelado estas\nsamvaloraj esprimrimedoj. Dum la unua jaro la instruo ampleksas nur\ndekdu horojn posemajne. La instruisto kondukas sian klason tri jarojn\nkaj garantias atingon de la ordinara lerncelo nur post la tria jaro. La\ninstruista unuiĝo eldonis fiblon (unuan legolibreton): \"Guck in die\nWelt!\" (Rigardu en la mondon!) en simpla antikvo-alfabeto, kaj la junaj\ninstruistoj estis pretaj, komenci la provon laŭ ĉi tiuj tezoj.\n\nSed ekstaris ankaŭ kontraŭuloj, precipe inter la direktoroj de la\npopollernejoj, kies konferencon la magistrato rigardis kiel la solan\nfakularon. Per eĉ ĉiu rimedo ili malhelpis ĉiun liberiĝon de plano\nkaj aŭtoritato.--Ĉu ili timis pri siaj nur sur ekstera aŭtoritato\nbazitaj postenoj? Ili cedigis instruistojn kaj gepatrojn, kiuj jam\nestis anoncintaj sian partoprenon, tiel ke ofte nur ne tro inteligentaj\ninfanoj restis por la provo. Kaj ofte mankis bonvolo, eĉ objektiveco\ndum prilaboro de enketoj pri la sukceso de la novaj instruo kaj fiblo.\nTial la afero ne kontentige estis prosperinta, kiam la milito forŝiris\nla junajn progresemajn instruistojn. Sed nun la paco rekondukis\nmultajn, kaj la revolucio forigis ĉiun nur eksteran aŭtoritaton kaj\nliberigis la vojon ankaŭ por nia ideo, kiu nun trovis sian provizoran\nsolvon en la granda verko de la supre citita instruisto Rößger (nuna\ndistrikta inspektoro en Gotha): \"Freier Elementarunterricht\". (Libera\nelementa instruo.)\n\nSed ne nur la elementan instruon koncernis la nova ideo. Dum (ĉiujara)\noficiala konferenco de la tuta Leipzig-a instruistaro (eble 1910) oni\nprezentis fizikan lecionon. Antaŭ ordinaraj lernejaj tabloj sidis po\ndu knaboj kiuj kune laboris. Ili prenis el kestoj (je ambaŭ flankoj\nde la tabloj) stableton, levilon, diskon, rulilojn, breton, ŝnuron,\nplumbobulojn, resume ĉiujn elementajn ilojn, kiujn ili antaŭe mem\nestis farintaj. Nun ili el tiuj elementoj konstruis levilojn unu- kaj\ndu-, egal- kaj divers-brakajn, pesilon, rulilaron, deklivan ebenaĵon\nk. t. p. kaj mem eltrovis el ili la fizikajn leĝojn de ekvilibro k. t.\np. Tiuokaze montriĝis, ke la Leipzig-a instruistaro nepre ne malpli\nŝatis kaj celis tiun ĉi lastan, spiritan laboron, ol la manlaboran\npreparon de la ilaro.\n\nTie ĉi ni ne evitu, citi la seminarian profesoron D-ro Frey, kiu\nenkondukis en sian laborinstruon la prilaboron de drato kaj ondkartono\nkaj kiel direktoro de la lerneja muzeo entute akcelis la movadon. Kun\ndanko ni diru la nomon de lia kolego, profesoro Kühnel, kiu kreis\nnovan kalkulmetodon laŭ la postuloj de nia ideo. Ni ankaŭ ne forgesu\nLindemann kaj Stiehler, kiuj la desegnadon kaj modeladon majstre\nadaptis al la nova lernejo kaj en sia fako kapabligis multajn junajn\ninstruistojn, ĝuste apliki la novan metodon.\n\nMerititan admiron kaj aprobon akiris ankaŭ granda ekspozicio en\nla urba foirpalaco \"Kaufhaus\", kiu montris produktaĵojn de la\nses- ĝis dek-kvarjara gelernantaro. Apud plastilinaj ĝardenoj\nkaj metiejoj kun ĉia ilaro, apud modelitaj fabeloj oni trovis\nlandkartojn eĉ reliefajn, modelojn de minejoj, maŝinoj, aŭtomobiloj,\nŝipoj, aerostatoj kaj aviadiloj eĉ multajn uzeblajn aparatojn.\nBedaŭrinde--pro la neplena konvinkoforto--la pliaĝaj estis laborintaj\nne dum la instruo, sed hejme dum liberaj horoj.\n\nKe la Leipzig-a instruistaro ne kontentiĝis per la nura manlaboro, oni\neksciu el la alia temo de la jam dirita konferenco. Estis kantleciono,\nkiu montris, ke la infanoj per propra klopodo lernis melodion, eĉ\ntrivoĉan kanton. Unue ili montris la necesajn supozojn por tiu povo:\nili legis notojn, klarigis signojn, takton k. t. p., fine ili trafis\nsonojn de ĉiu interspaco. Tiuj kapabloj estis rezulto de multhora\nlaboro, sed vere ebligis al ĉiu infano, senhelpe havigi al si la\nscipovon de ĉiu ajn kanto. Oni malaprobis la helpon de la violono,\nĉar ĝi tro facile fariĝas lulilo de pasiveco kaj mortigilo de la\ninfana aktiveco. Sciu, en tio la Leipzig-anoj entute trovas la esencon\nde la instruo per laboro: *La infano ne pasive receptu, sed aktive\nakiru per propra laboro; ĉu de la mano, ĉu de la spirito*. Pri\ntio ankaŭ legu la 1909 de la instruista unuiĝo eldonitan libron:\nDie \"Arbeitsschule\" (Laborinstruo). Precipe profesoro D-ro Hugo\nGaŭdig, la direktoro de la ĉi-tiea instruistina seminario zorgis,\nke la manlaboro ne tro akcentiĝu kaj ne perfortu la spiritan. Tial\nla Leipzig-a instruistaro ja ankaŭ diras pri laborinstruo dum etika\naŭ germanlingva, eĉ fremdlingva leciono. En tiu rilato legu Paul\nGeorg Münch, en tiu ĉi rigardu la trivoluman kolekton: \"Im Strome des\nLebens\" (En la riverego de l' vivo).\n\nTie ĉi volonte mi ankaŭ mencias saksan instruiston, kiu laŭ\nnia principo traktas geografion pri fremdaj landoj, klarigante la\nmultnombrajn interesajn sendaĵojn, kiujn la poŝto el tuta la mondo\nekspedis al liaj korespondantaj Esperanto-lernantoj.\n\nKiu estas la nuna stato? Ni citu nur la ĉefaĵojn. La elementa\ninstruo estas tute libera--bedaŭrinde mankas mono por la plej taŭga\ninstruilo, la plastilino. Ĉiu ofice anoncata provo estas permesata.\nLa eluzo de ĉiu okazo por manlaboroj estas rekomendata. Ĉiuloke la\nhejmregiona laboro estas akcentata kaj la traktado de fremdaĵoj en\nhistorio, geografio kaj zoologio parte forigita, parte transŝovita\nal pli aĝaj klasoj. La naturscienca instruo en la superaj klasoj\n(fiziko, kemio kaj antropologio) estas priskribo de la homaj vivo\nkaj laboro. De la tria ĝis la oka jaro ĉiu klaso havas kvar (ĉiu\nduonklaso du) horojn por manlaboro. En ĉiu lernejo oni instalis\nlaborejon por kartonlaboroj, en multaj ankaŭ por ligno-, en kelkaj\neĉ por metallaboroj. En ĉiu lernejo estas kelkaj--provizore\nsufiĉaj--instruistoj, kapablaj por manlabora instruo,--feliĉa sekvo\nde la jam delonge aranĝita t. n. \"Knabenhort\" (pedagogie direktata,\nluda aŭ labora--precipe manlabora--okupo de malriĉaj infanoj dum\nliberaj posttagmezoj en apartaj ejoj aŭ en la ĝardenoj de la\npopollernejoj)--multaj preparas sin en la komence citita manlabora\nseminario aŭ en malgrandaj laborsocietoj ĉe ĉiu lernejo. Por virinaj\nlaboroj oni jam delonge estas zorginta. Ekzistas en ĉiu lernejo\neĉ du laborejoj por trikado, flikado kaj brodado kaj en ĉiu urba\ndistrikto boninstalitaj kuirejoj. La instruo estas en manoj de zorge\nprepariĝintaj fakinstruistinoj, kiuj gajnas preskaŭ la saman salajron\nkiel la ĝenerala instruistaro.\n\nRestas fine raporti ankoraŭ pri la ĉi tiea provolernejo por knaboj,\nĵus instalita en plej nova, moderna konstruaĵo, por akiri necesajn\nspertojn pri praktikado de la nova ideo en ĉiu fako, por ĉiu aĝo.\nSub la estreco de la jam ofte citita instruisto Vogel tie laboras\nankaŭ sinjoro Erler, kaj mi ne volas fini nesciiginte kelkan pri lia\nĝisnuna laborinstruo. Estas klaso de dekdu- ĝis dektrijaraj knaboj.\nEn la ĉambro vi ne trovas la ordinarajn benkojn kaj tablojn adaptatajn\npor senmovigi la infanojn, sed horizontalajn fortikajn tablegojn, pli\nol tri metrojn longajn kaj unu metron larĝajn, kun kestoj por la\nĉefa ilaro. Ĉirkaŭ ĉiu tablo sidas sur ordinaraj seĝoj ok, ĉe\nĉiu pinto kvar knaboj kiel laborsocieto. Ĉe la muro staras ankaŭ\nĉiumetiaj stabloj kun gasforno, gluila poto kaj la necesa ilaro. Tiu\nĉi supre citita kvarkapa laborsocieto estas nedividebla unuiĝo,\ninter si solvanta ĉiun problemon, plenumanta ĉiun taskon, kune\nfaranta ĉiun laboron. La lernantoj demandas, la instruisto respondas\naŭ montras. Kara leganto, certe vi interrompos: \"Ho, kia malpurigo\nde la aero, de la planko, kia nervoziga bruo!\" Jes, sed unue: en la\nnova provolernejo oni certe zorgos pri higienaj instalaĵoj, kaj due:\nlaborinstruo ja ne estas ekzerco al silentemo. Ĝenanta kriado ne\nnecesas kaj ankaŭ ĝis nun ne okazis. Kaj vian trian plej severan\nrefuton, ke ĉi tiuj laborsocietoj estas kaŝejoj por maldiligentuloj,\nErler mem kontraŭdiras jene: \"La instruisto devas nur protekti la\nmalfortulojn kontraŭ la pretendemaj fortuloj. Instigo al diligenteco\nĝis nun ne necesis\". Apenaŭ estas aldoninde, ke la instruo ofte\nokazas sur kampo, en ĝardeno kaj arbaro, en metiejo kaj fabrikejo. Per\ntiu divido en laborsocietojn kaj per la tuta instrumaniero Erler celas\nkaj atingas ankaŭ edukon, precipe al socia moraleco. Ĉiu eraro, ĉiu\nmanko trafas la societon, ĉiu bona penso, ĉiu klopodo, ĉiu singardo\nhelpas al ĝi. Ĉar ne ekzistas ĉiuj iloj por ĉiu lernanto eĉ por\nĉiu societo, kelkfoje okazas, ke unu devas atendi la finlaboron de\nalia. Do, por ke la atendado ne tro daŭru: \"Antaŭen, mi helpos vin!\"\nFine ni citu la naskiĝintan estimon al la manlaboro kaj per tio ankaŭ\nal la tuta laboristaro kaj al la malsupraj popolklasoj entute.\n\nDaŭrigante tiun penson ni nepre ne forgesu, ke en tiun lernejon oni\nankaŭ instalis instituton por esploro de profesioj kaj konsultejon por\nkonsili geknabojn kaj gepatrojn pri la lernota profesio, kiuj ambaŭ\nfirme interrilatiĝos kun la jam supre citita psikologia instituto de\nla Leipzig-a instruistaro.\n\nTia la nuna--certe ne la fina stato. Sed ni esperu, ke per libera\nprovo la mondo akiros lernejon, super kies pordon oni prave skribos la\ndevizon: El la vivo--por la vivo.\n\n\n\n\nLEIBNIZ KIEL \"ANTAŬBATALINTO POR NIA IDEO\" DE MONDHELPLINGVO--ERARO!\n\n(D-ro JOHANNES DIETTERLE.)\n\n\nĈiam en rondoj de tiuj, kiuj ŝatas la mondhelplingvan ideon, oni\nestis tre kontenta kaj fiera pro la fakto, ke \"la granda filozofo\nLeibniz estis la antaŭbatalinto por nia ideo\". Ankaŭ inter la multaj\nkontraŭuloj, kiuj kontraŭbatalis Esperanton, neniam oni kontraŭdiris\ntiun \"fakton\" kiel eraron. Nature! ĉar oni neniam vere klopodis--nek\ninter ni nek inter niaj kontraŭuloj--iri ĝis la fontoj kaj pruvi la\nverecon de la ĉiam ripetita frazo, kiu parolas pri Leibniz kiel pri\neltrovinto de mondhelplingvo. Mi jam tre ofte en alparoladoj kaj ankaŭ\nen presita germana artikolo konstatis tion, ke la \"fakto\" ne ekzistas,\nke ĝi nur ekzistas en la fantazio de niaj amikoj. Sed nenion helpis\ntiu mia agado. Oni estas tiom ravita pri la ebleco kalkuli la filozofon\ninter niaj samcelanoj, nomi lin la \"plej malnova mondhelplingvano\" aŭ\neĉ la \"patro de la mondlingva pensado\", ke oni ĉiam ripetadis la ne\nĝuste esploritan frazon; ĉar oni ja ne volis esti devigata forlasi\nĝin.\n\nSed la scienco ne demandas, ĉu io estas por ni agrabla aŭ neagrabla;\nĝi nur volas konstati tion, kio estas vera, kio estas scienca fakto.\nKaj la scienca fakto estas--mi volas klarigi tion en mia artikolo\npli detale--la jena: *Leibniz estis nek la unua nek iama ajn aŭ\niela ajn antaŭbatalinto de la mondlingva ideo en la senco de*\nSchleyer, *Zamenhof* aŭ aliaj eltrovintoj de similaj projektoj.\nCerte li parolis pri \"_lingua universalis_\"; li faris tion ofte. Sed\nli celis tute alian aferon ol helplingvon universalan por tutmondaj\ninterrilatoj, tute alion ol internacian interkomprenilon, kion celis la\naŭtoro de Esperanto. Ĉiam Leibniz nur parolas pri filozofa lingvo,\nkiu devas servi al \"pli alta celo\", nome al la realiĝo de \"_scientia\nuniversalis_\" (scienco universala).--Sur la vojo al tiu celo, al la\nkreado de \"_scientia universalis_\", la ideo pri \"_lingua universalis_\"\nestas por li nur kvazaŭ paŝo necesa, sed ne tre signifa--kaj certe\ntute ne montranta nian vojon.\n\nTiuj, kiuj atente studis la \"_Histoire de la Langue Universelle_\"\nde _Couturat et Leau_, estus jam povintaj trovi la saman rezultaton,\nkvankam tiuj ambaŭ scienculoj ne speciale kaj ne klare protestas\nkontraŭ la entuziasmo de la mondhelplingvanoj por Leibniz. Mi nepre\nne volas kulpigi C. et L. pro tio; ĉar ilia resumo volas esti nur\npure objektiva resumo, kiu ne devigis ilin rilate al tiusenca\ndeklaro. Kaj pripensu: _Couturat_ en siaj \"_Extraits_\" el la\nsupredirita granda--ĉiam tre atentinda--verko tute silentas pri\nLeibniz, sed parolas des pli pri Descartes. Couturat certe treege\nŝatas la germanan filozofon kaj samtempe estas entuziasmigita ano de\nla mondlingva ideo. Ĉu li hazarde forgesis Leibniz-on?! La bonega\nlibro de la du francaj aŭtoroj tre ofte estas nomata--ĉu ankaŭ\nsufiĉe studata? Plej ofte oni kontentiĝis leginte la titolan moton:\n\"_Si una lingua esset in mundo, accederet in effectu generi humano\ntertia pars vitae, quippe quae linguis impenditur_.\" (Se unu lingvo\nekzistus en la mondo, la homaro gajnus la trionon de sia vivo, kiun ĝi\nja nun oferas pro la [multaj] lingvoj.) El tiu frazo oni tuj konkludis,\nke Leibniz volis rekomendi mondhelplingvon. Sed la frazo volas\nnenion ol konstati *nuran simplan fakton*; ĝi estas simpla tezo ne\nsekvata de--laŭ nia opinio memkomprenebla!--postulo! Ankaŭ la plej\nenergiaj kontraŭuloj de nia movado tuj povus subskribi tian frazon,\nhezitinte ne eĉ momenton.--\n\nEstas necese, ke mi klarigu pli detale la pozicion de la granda\nscienculo Leibniz, kiu majstris tri lingvojn tiel perfekte kiel la\ngepatran.--Unue mi volas konstati: Leibniz neniam skribis libron aŭ\nnur iun ajn malgrandan traktaton pri sia \"_lingua universalis_\". Tio,\nkion li parolas pri ĝi, troviĝas kvazaŭ dissemite en liaj presitaj\nverkoj kaj en kelkaj de liaj artikoloj ĝis nun ne presitaj--kaj tie\nnur en interrilato kun la diskutoj pri \"_scientia universalis_\" aŭ\n\"_generalis_\".\n\nInter liaj verkoj, rilate al nia temo, oni devas atenti la jenajn:\n\n 1. _Ars combinatoria._\n 2. _Historia et commendatio linguae characteristicae universalis,\n quae simul sit ars inveniendi et judicandi._\n 3. _Leteron al Remond de Monmort._\n 4. _Fundamenta calculi ratiocinatoris._\n 5. _Dialogus de connexione inter res et verba et veritatis\n realitate._\n\nMi rezignas pri detalaj literaturaj rimarkigoj; tamen mi volas direkti\nla atenton de sciencaj interesuloj al du gravaj artikoloj, pritaktantaj\nĉi tiun parton de la Leibniz-a laboro. Ili estas skribitaj de germanaj\nscienculoj:\n\n F. Exner \"Über Leibnizens Universalwissenschaft\". (Abhandlungen der\n böhmischen Gesellschaft der Wissenschaften. 5. Folge. III. Bd. Prag\n 1845. S. 163-200).\n\nkaj\n\n Fr. A. Trendelenburg \"Über Leibnizens Entwurfeiner allgemeinen\n Charakteristik\". (Abhandlungen der Königlichen Akademie der\n Wissenschaften zu Berlin 1856, S. 37-69) und \"Nachträge\n und Ergänzungen\" (Monatsbericht der Berliner Akademie der\n Wissenschaften 1860, S. 374-386 und 1861, S. 170-219)[7].\n\nLeibniz interesiĝas pri la \"_scientia generalis_\" aŭ \"_universalis_\"\n(scienco ĝenerala aŭ universala). Ĝi estas la scienco de metodo, kiu\ndevas kaj povas evidentigi laŭ kaj ĝis matematika evidenteco ĉion\nscieblan.\n\nLa scienco de ĉi tiu metodo estas *la bazo de ĉiuj aliaj\nsciencoj*, ankaŭ de la filozofa kaj matematika sciencoj. La verko\nde l' juna Leibniz \"_Ars combinatoria_\" estas la unua tiurilata provo\nsur la teritorio de ĉi tiu scienco, kiu intencas la eltrovon de\n*novaj sciencaj veroj*, de tute *novaj sciencaj rezultatoj*.\n(Mi nur volas rimarkigi, ke Leibniz mem neas, esti la eltrovinto de ĉi\ntiu scienco.)\n\nEn sia *letero al Monmort* li diras, ke oni povas trovi ĝeneralan\n\"_calcul_\"-on--\"_une manière de Spécieuse Générale où toutes les\nvérités de raison seraient réduites à une façon de calcul_\". El kelkaj,\n(laŭ sia opinio malmultaj) fundamentaj ideoj li volas dedukti aŭ\nderivi ĉiun \"_apriori_\"-an scion per la kombino de l' ideoj. Lia\n_universala scienco_ tiamaniere sin prezentas: unue kiel *sinteza\naŭ kombina juĝarto*, kiu per kalkula metodo volas dedukti la\ntutan scion el fundamentaj ideoj--kaj aliparte kiel *analiza\neltrovarto*, kiu volas solvi problemojn sur la bazo de la laŭmetode\neltrovitaj faktoj. Oni do vidas du direktojn en la pensado de l'\nfilozofo: la direkton al la lastaj kaŭzoj (la filozofan) kaj la\ndirekton al eltrovo kaj apliko (la praktikan). Nenie kaj neniel li\nparolas pri tio, kiamaniere ĉio tio devas okazi, kiel la metodo povas\nesti efektivigata. Oni pri tia metodo trovas nur okazajn rimarkojn kaj\naludetojn. Kompreneble oni devas fiksi la fundamentajn ideojn kaj la el\nili kombinitajn ideojn per \"*signoj*\".\n\nSed la speco de ĉi tiuj signoj estas preskaŭ indiferenta, kondiĉe ke\nili nur estas \"*karakterizaj*\". Inter tiuj signoj oni poste devas\nkrei la sufiĉajn interrilatojn. La interrilatoj tiamaniere kreitaj\nrilatas al la signoj tiel, kiel la juĝoj al la ideoj; kaj la kalkuloj,\nkiujn oni devas entrepreni, volante laŭleĝe produkti novajn ideojn,\nestas korelativaj al la logika konkludo. Do, antaŭ ĉio, estas necese\ndifini la fundamentajn ideojn, ĉiam denove dispartigante ĉiun ideon\nkaj poste ĉiun ideoparton denove en ĝiaj partoj tiom longtempe, ĝis\nkiam oni atingas la prapartojn, la vere elementajn ideojn. Kaj nun\nestas necese, eltrovi por ili \"karakterizajn signojn\". Nenie Leibniz\ndefinitive decidis, kiel ili devas aspekti.--\n\nEn siaj \"_Fundamenta calculi ratiocinatoris_\" li parolas pri la\nalfabetaj literoj kiel karakterizaj signoj: \"_Cum autem nondum\nconstituere licuerit, quomodo signa formari debeant, interdum pro ipsis\nin futurum formandis exemplo mathematicorum utamur litteris Alphabeti\naliisve notis arbitrariis quibuscumque, quas progressus aptissimas\nsuppeditabit_\". En la \"_Historia et commendatio_\" li postulas\n\"*karakterizajn nombrojn*\" kiel signojn por la elementaj ideoj.\nĈi tiu postulo transpasas tiun de la \"_Ars combinatoria_\", ĉar tie li\nrekomendis, ke oni signu la trovitajn kaj ordigitajn elementajn ideojn\nper nombroj, komencante per la cifero 1. Sekve la ideojn ricevitajn\nper kombino oni plej bone skribas per frakciaj nombroj. La numeratoro\nsignas la lokon de la ideo en la kombino-klaso, la denominatoro la\nkombino-klason mem. Leibniz ankaŭ por la praktika uzado pripensis la\neblan uzadon de punktoj kaj linioj.\n\nSupre mi citis lokon el la Leibniz-a *letero al Montmort*. En ĉi\ntiu li daŭrigas: \"_La pourroit être en même temps, une manière de\nLangue ou d'Ecriture universelle, mais infiniment différente de toutes\ncelles qu'on a projétés jusqu'ici; car les caractères et les paroles\nmêmes y dirigeroient la raison; et les erreurs de calcul_\". Do, li unue\nnur intencis \"_une écriture universelle_\"; sed li estas konvinkita, ke\nfacile rezultos el ĝi \"_une langue universelle_\", ĉar li opinias, ke\noni facile formos el la gajnitaj \"karakteroj\" paroleblajn vortojn. Ja,\nla lingvo--li diras tion okaze--povas fariĝi tia, ke ĝi taŭgas por\nla poetoj kaj la komponistoj.\n\nBone! sed ni tre volonte havus *provon de ĉi tiu lingvo*! Kia\nĝi estos? Kiel aspektos ĝia vortaro? Pri tio--nenio! ne unu vorto!\nTamen: unufoje li ŝajnas volanta liveri la necesajn preparlaborojn,\nsed--ni tuj parolos pli detale pri ĉi tiu afero--tio estas nur tute\nokaza, sprita ludaĵo. La lingvo laŭ lia opinio facile rezultos\ntuj, post kiam oni antaŭ ĉio estus kreinta la fundamentojn de\nla \"_scientia universalis_\". Ĝin celas ĉiuj liaj atendoj treege\nstreĉitaj, ĝin--kaj tion, kio devas rezulti el ĝi, la \"_ars\ninveniendi et judicandi_\". (Oni atentu kaj pripensu, ke la \"_lingua\nuniversalis characteristica_\" samtempe estu ĉi tiu arto!!) Kvankam\nli havas la konvinkon, ke li faris por tiu ĉefa afero jam la plej\nĉefan laboron kaj lasis nur malmulton por fari, tamen ĉio tio estas\nnur ideo, kiun li praktike nenie kaj neniel efektivigis. Neniam li\nstarigis eĉ nur malgrandan tabeleton de la \"karakterizaj signoj\",\nkiujn li postulas,--mi ne volas paroli pri tio, ke li donis kiel\nprovon de la \"_lingua universalis characteristica_\" *eĉ ne unu\nfrazon*! Do, tiu lingvo ĉe li okupas *tute malaltan rangon*.\nĜi estos la okaza konsekvenco de la entrepreno, sed ne eliros el\nla celo al ĝi.--Vere tiu lingvo tute ne fariĝos lingvo, sed nur\ninterfilozofa interkomprenilo kaj kalkulilo, konjektilo, meditilo\nktp.--*filozofa* \"*pasigrafio*\".\n\nBedaŭrinde oni devas konstati--ne sen mirego!--ke ĉi *tiuj okazaj*\naludantaj *vortoj pri* \"_lingua universalis_\" *devojigis la\nintereson de la legantoj* tiom, ke ili ne plu atentis la ĉefan\naferon. \"_Das untergeordnete Projekt_\"--mi citas Exner--\"_einer\nUniversalsprache hat bei den meisten Forschern den Hauptgedanken\nin den Schatten gestellt_\". (La malpli grava projekto de universala\nlingvo ĉe la plej multaj scienculoj malheligis la ĉefan ideon.)\n\nTamen ni,--ĉar ni *intence* parolas pri tiu \"okaza projekto\", kiu\ninteresigas nin speciale!--volas ankoraŭ restadi sur ĉi tiu punkto\nkaj volas atenti la rimarkigojn de l' filozofo, donitaj por la konstruo\nde filozofa mondlingvo.\n\nAnkaŭ ĉi tie estas necese, ke nia ekzameno fariĝu iomete pli\ndetala, kvankam tio, kion ĉe Leibniz oni trovas rilate al tiu\nobjekto, estas pensoj ankaŭ por la Leibniz-a tempo nepre nenovaj kaj\nneoriginalaj. Jam longtempe antaŭ Leibniz oni estis diskutinta la\nmondlingvan problemon. Rilate al filozofa lingvo jam *_Descartes_*\ndonis direktliniojn, kiuj sufiĉis por la sekvanta tempo. Ankaŭ\nla franca filozofo--kiel la germana--ne montris grandan intereson\npor la mondlingva demando en nia senco. Lia amiko, _P. Mersenne_,\nestis sendinta al li latinan \"_prospectus_\"-on, en kiu aŭtoro,\nĝis nun nekonata, priparolas la temon \"_lingua universalis_\" en 6\n\"propozicioj\", kiuj ŝajnas al ni tute modernaj. Sed Descartes ne\nŝatas tian proponon. En tiu senco precipe tio estas rimarkinda, kion\nli--okupita nur pri la kreado de lingvo \"_a priori_\"--skribas en sia\n*letero al Mersenne* la 20an de nov. 1629[8] rilate al la\n4a \"propozicio\". (Tie li montras, kian aspekton devas havi lingvo\n\"_a posteriori_\" tia, kian li poste kreis nia D-ro Zamenhof.)\nLi diras: \"_*Mais ce n'est rien, que ne soit très-aisé*; car\nfaisant une langue, où il n'y ait qu'une façon de conjuguer, de\ndécliner, et de construire les mots, qu'il n'y en ait point de\ndéfectifs n'y d'irréguliers, qui sont toutes choses venues de la\ncorruption de l'usage, et même que l'inflexion des noms ou des verbes\net la construction se fassent per affixes, ou devant ou après les\nmots primitifs, lesquelles affixes soient toutes spécifiées dans le\ndictionnaire, *ce ne sera pas merveille que les esprits vulgaires\napprennent en moins de six heures à composer en cette langue avec\nl'aide du dictionnaire*_\"[9]. Tio, kio laŭ la opinio de Descartes\nestas afero nur por la \"_esprits vulgaires_\" (kaj nature estas plej\nrimarkinda por ni!), estas afero nefilozofa; do, ĝi ne postulas la\nintereson de la filozofo. Li, havante la latinan lingvon, la tiaman\ntutmondan lingvan interkomprenilon, ne bezonas mondhelplingvon, kiu\ndecas al la \"_esprits vulgaires_\". *Li revas pri filozofa lingvo*,\nper kies helpo la lastaj demandoj kaj enigmoj de la sciencoj estas\nsolvotaj. *Nur al tiu lingvo rilatas la citaĵo* [kies duan parton\nCouturat metis sur sian libron antaŭ la citaĵo el Leibniz]: \"_Si cela\nétait trouvé, je ne doute point que cette langue n'eust bien tost cours\nparmy le monde, car il y a force gens qui employeroient volontiers\ncinq ou six jours de temps pour se pouvoir faire entendre par tous\nles hommes_\". La citaĵo troviĝas en la sama, ĵus citita, letero al\nMersenne, kaj la filizofo tie daŭrigas: \"_L'invention de cette langue\ndepend de la vraye Philosophie_\". La aŭtoritataj scienculoj tiam havis\nla konvinkon, ke ili estas tre proksimaj al ĉi tiu \"vera filozofio\".\nDescartes ankaŭ klarigas la programon de lingvo korespondanta al\nĝi. Sed tiu programo estas negrava por ni. Sufiĉas aludi la jenon:\nankaŭ ĉe li la ĉefa afero estas la eltrovo de fundamentaj, elementaj\nideoj, kiujn oni signu per nombroj aŭ literoj; el la kombino de ili\naliaj ideoj rezultos laŭ maniero de mekanika kaj senerara, ekzakta\nkalkulo, kaj Leibniz (tion mi jam supre konstatis) daŭrigas la samajn\npensojn. Ĉu li estas influita *senpere* per Descartes, pri tio\nmi ne povas konstati ion; estas ne verŝajne por mi. Ĉu Zamenhof\nkonis la rimarkojn, per kiuj Descartes kritike priparolas la lingvon\npor la \"_esprits vulgaires_\" (*nur ĝi plaĉas al ni!*)? Estas\nneeble!--Ĉe ambaŭ filozofoj, la franca kaj germana, oni vidas\npensmanieron, kiu ŝajnas tute natura kaj memkomprenebla por ĉiu, kiu\nekinteresiĝas por la aludita afero.\n\nLeibniz konis ankaŭ aliajn mondlingvajn projektojn, kiuj intencis la\njenon: oni volis kolekti la sinonimojn de ĉiuj lingvoj kaj signi ilin\nper samaj ciferoj; poste krom tio fiksi la gramatikajn interrilatojn\nkomunajn al ĉiuj lingvoj kaj signi ilin per respondantaj literoj;\nfine krei tiamaniere vortaron, per kies helpo la skribaĵoj el\nfremda lingvo estu senpere tradukeblaj en la propran lingvon. (Tiajn\nprojektojn ni havas ĉe la jezuito _Athanasius Kirchner_ en lia\n\"_Polygraphia nova et universalis, 1663_ kaj ĉe _Joh. Joachim Becher_\nen lia libreto \"_Character pro notitia linguarum universali, 1661_).\n\nKiam oni rememoras la suprajn klarigojn, oni tuj komprenos, ke kaj\nkial Leibniz malaprobas tiajn projektojn. Pli aprobindaj ŝajnas al\nli la projektoj de du anglaj scienculoj, kiuj, klopodante pri lingvo\nfilozofa, unue celis dispartigi kaj analizi la ideojn; sed--laŭ\nLeibniz--ili vidis la ĝustan celon \"nur kvazaŭ tra nebulo-nubo\".\n(Ili estas: _Georg Dalgarn_ en lia \"_Ars Signorum, vulgo character\nuniversalis et lingua philosophica_\", _London 1661_, kaj _John Wilkins_\nen lia \"_Essay toward a real character and a philosophical language,\nLondon 1668_).--Ili antaŭ ĉio intencis krei eblecon de reciproka\ninterkomprenado por homoj, ne komprenantaj unu la alian. Por Leibniz\nne ekzistas tiurilata neceseco; li nur intencas--ĉiam mi devas\nripeti tion!--la kreon de lingvo filozofa, per kiu la filozofo mem\nhavas profiton, t. e. la gajnon de novaj veroj. Li celas lingvon, kiu\nestas ne nur konforma al la pensado, sed samtempe estu instrumento de\nla racio. La internacia uzado de tia lingvo ne estas lia celo; ĝia\nuzebleco ja okaze kaj per si mem rezultos el ĝi.--\n\nMi konstatis, ke ni *nenion* aŭdas de Leibniz pri la ecoj de lia\nfilozofa lingvo. Sed verŝajne tiu aŭ tiu de miaj legantoj iufoje\njam aŭdis aŭ legis, ke (laŭ Couturat) en la filozofa lingvo de\nLeibniz ekz. la nombro 81374 devas esti legata: \"_Mubodilefa_\"! Do,\nmi--skribinte tion, kion vi legis pli supre--ne estas prava? ĉu ne?\nLeibniz ja mem faras konkretajn proponojn! Nu, kiom bagatelaj ili\nestas, tion mi volas deklari per malmultaj vortoj. Ĉiuj kompleksaj\nideoj povas--laŭ Leibniz--esti reduktataj al simplaj, kaj povas esti\nsignataj per nombroj. La kombino de la ideoj similas al la aritmetika\nmultipliko, la \"diskombino\" (dispartigo) de kombinita ideo similas\nal la dispartigo de nombro en primfaktorojn. Ĉiuj logikaj veroj\npovas esti reprezentataj per aritmetikaj veroj konformaj al\nmultipliko kaj divido. Ĉiu \"_raisonnement_\" povas esti reduktata\nal matematika kalkulo. La nombron oni povas elparoli t. e. por la\nlogika kalkulo ekzistas lingva esprimo. La propono, kiu en tiu\nrilato troviĝas ĉe Leibniz *ne* estas propono elpensita *de li*, sed\nprunteprenita de Dalgarn kaj Wilkins. Leibniz proponas por la naŭ\nĉefaj nombroj 1-2-3-4-5-6-7-8-9 la konsonantojn b-c-d-f-g-h-l-m-n,\npor la decimalaj unuoj 1-10-100-1000-10000 la vokalojn a-e-i-o-u. Do,\noni ekz. legu la nombron (mi prenas iun ajn) 53497: _gudofinela_.\n(Oni ankaŭ povas legi _la-do-ne-fi-gu_ (7 + 3000 + 90 + 50000 +\n400) aŭ _do-na-le-fi-gu_, _fi-ne-gu-la-do_ ktp. ktp.). Tio estas\nĉio, kion Leibniz donas al ni kiel lingvan materialon--cetere ne\neltrovitan de li. Ĉiu konsentos: *tio ne estas io pli ol*--la\nsupredirita--*sprita ludaĵo*. Ĉar Leibniz ja volas, ke oni\neltrovu por ĉiu ideo \"karakterizan\" nombron! Li ne diras, per kiuj\nnombroj oni devas anstataŭigi la elementajn--ĝis nun tute ne\ntrovitajn--ideojn, kaj per nombroj la kombinitajn ideojn. Kiamaniere\nelparoli la frakciajn nombrojn, kiuj signu la ideojn rezultontajn\nper kombino? Kaj kiamaniere elparoli la frazojn, kiuj prezentas la\ninterrilatojn de la ideoj? Kaj kiamaniere elparoli tutajn frazajn\nseriojn? Leibniz ne povas fari konkretajn proponojn, ĉar ja mankis\nal li la ĉefa antaŭlaboro: la elementaj ideoj ankoraŭ ne estas\nfiksitaj, la \"karakterizaj signoj\" ankoraŭ ne estas trovitaj.[10]\n\nSed eĉ se ni supozas, ke ĉiuj antaŭe nepre necesaj laboroj jam estas\nbonege faritaj, tamen--la kritiko de Couturat restos prava: \"_Pour\ncomprendre une telle langue et pour la parler, il faudrait de l'aveu\nmême de Leibniz, avoir constamment à l'esprit la table de Pythagore,\nc'est à dire effectuer sans cesse des multiplications et divisions\nmentales. On en peut rien dire de plus décisif pour prouver qu'une\ntelle langue serait impraticable_.\"\n\nLeibniz ankaŭ faras aludojn rilate la vortaron kaj gramatikon de sia\n\"_lingua universalis_\". Tie ni pli bone sukcesos serĉante profitdonajn\nnotojn por internacia lingvo. Sed ili ne estas originalaj! Leibniz\nopinias, ke oni devas unue pretigi la vortaron. Ĝi rezultos, kiam oni\nestos katalogizinta la fiksitajn ideojn elementajn. Li emas redukti\nĉiujn ideojn al ideo esprimata per \"_nomen_\" (nomo substantiva).\nTiamaniere malaperos unue la adverbo, kiun oni devas konsideri kiel\nadjektivon de l' verbo. Poste malaperos la adjektivo; ĉar logike ĝi\nne diferencas de la verbo. Do, estus rekomendinde, derivigi el ĉiu\nadjektivo la korespondan substantivon. Tiamaniere restas nur \"_nomina_\"\nkaj \"_verba_\" (porsubstantivaj kaj porverbaj signifoj); la unujn\noni povus derivigi el la aliaj. Ne estus logika eraro, derivigi la\n\"_nomina_\" el la \"_verba_\"; sed Leibniz preferas la renversan agadon,\nĉar la simpla ideo povas esti esprimata plej facile per \"_nomen_\".\nAginte laŭ tiu propono oni havus liston de radikvortoj, kiu estus\nkompletigata per listo de \"partikuloj\", uzotaj en la formo de afiksoj.\nNature tiuj laste nomitaj antaŭe devas esti analizataj tre precize.\nLa gramatiko rezultos, kiam oni, post intensa studado de ĉiuj lingvoj\nnaturaj, fiksos la diversajn interrilatojn de la ideoj, reprezentataj\nper partikuloj kaj fleksioj. Pluralaj formoj estas tute superfluaj\nkaj en la deklinacio kaj en la konjugacio. Memkompreneble por ambaŭ\ndevas ekzisti nur unu. La nombron oni signas en la subjekto, nome per\nla artikolo aŭ per la demonstrativa pronomo, ne en la substantivo\nmem. Ĉiuj fleksioj--kazoj kaj modoj--fariĝas nebezonataj per la\npartikuloj. Diversaj prepozicioj kun la nominativo anstataŭas la\ndiversajn kasojn, diversaj konjunkcioj kun la indikativo anstataŭas\nla modojn. La adjektiva fleksio estas nenecesa, ĉar ĝi jam estas\nanoncata per la substantivo.\n\nLeibniz montras la inklinon, diferencigi la adjektivojn, adverbojn, kaj\neĉ la substantivojn per tempformoj.[11] Ĉiuj tiuj proponoj ne estas\noriginalaj pensoj de Leibniz!\n\nDo la diferenco inter la Leibniz-a projekto kaj inter nia sistemo povas\nesti prezentata per jenaj vortoj:\n\n*Esperanto solvis la mondhelplingvan problemon* per sistemo _a\nposteriori_--*Leibniz intencis solvon de filozofa lingvo* _a\npriori_. Ĉu tia lastenomita estas ebla kaj praktike uzebla, pri\ntio ni ne volas plu diskuti. Certe, laŭ mia opinio, Leibniz--eĉ\nse li serioze estus pripensinta sian projekton de filozofa lingvo\nuniversala--*neniam* estus atinginta ion alian, ol simplan\nfilozofan \"*pasigrafion*\". Observu la signifan fakton: Post\njarcento, kiam oni tute lasis fali la Leibniz-an projekton de filozofa\nscienco universala, _Schleiermacher_ parolas ankaŭ pri la projekto\nde filozofa *lingvo* universala kiel pri afero *definitive*\nforiginda kaj ne plu atentinda.\n\nEl tio vi povas konstati, ke la direkto de la Leibniz-a pensado estis\ntute, plentute alia, ol tiu de la problemo, kiun kontentige solvis nia\nD-ro L. Zamenhof. Do, estas tute senutila entrepreno, diri \"*Se*\nLeibniz hodiaŭ estus vivanta ktp., li estus \"poresperantulo\". Ja, pli\nvere, tia aserto estas nepre malvera. Sed ni rezignu je ĉiuj diskutoj\nper \"se\"oj.\n\nFacile oni komprenos, kiamaniere nia filozofo dum sia pripensado\npri \"scienco universala\" atingis tute alian rezultaton ol tiun de\npraktika mondhelplingvo. Certe ne mankis al li la praktika direkto\nde la spirito, kiu evidentiĝas ĉe li aliloke. Sed ĉi tie--dum lia\npripensado pri filozofa lingvo--ĉe li ni nur vidas la filozofan\ndirekton, tute ne taŭgan por la praktika solvo de la problemo\ndefinitive solvita de Zamenhof. Rilate la praktikajn aferojn li--granda\nscienculo, majstranta la latinan lingvon, kaj lerta mondulo, bonege\nscipovanta la tiaman mondlingvon, la francan--tute ne konis la\nmalfacilaĵojn, kiujn oni hodiaŭ volas malaperigi en la internaciaj\nscienco, komerco, vivo ktp. pere de nia mondhelplingvo.\n\nLa samideanojn, kiuj ĝis nun admiris la filozofon Leibniz kiel\nantaŭbatalinton por la ideo de l' universala mondhelplingvo, mi\ndes malpli volas riproĉi--konstatinte la veran \"fakton\" kaj ilian\neraron--ĉar mi mem antaŭ kelkaj jaroj apartenis al ili. Cetere: mi\nĝojas, ke la ĝis nun kredita \"fakto\" estas korektita ne de niaj\nsciencaj kontraŭuloj, sed de ni mem. Ĉu ni devas bedaŭri tion, ke\nla kredita \"fakto\" estas eraro? Oni ja povas diri: *Bedaŭrinde\nni*, pripensante tion, kion Leibniz diras pri sia \"_lingua\nuniversalis_\", *ne estas rajtigitaj*, kunligi la nomon de la\nfilozofo germana (ankaŭ ne tiun de la franca, Descartes) kun nia\nmovado rilate la mondlingvan flankon. Tamen ni povas kaj volas fari\ntion *alimaniere*: Leibniz--kvankam sendube estanta kaj ĉiam\nrestanta bona patrioto--ĉiam (kiel neniu alia!) treege kaj tutkore\nintencis la \"*universalon*\", t. e. tion, kio ligas la popolojn.\nPreskaŭ ĉiuj liaj projektoj kaj proponoj estas inspiritaj de vere\nkosmopolita homaraneca sentado. *Similaj al li, ni Esperantistoj*,\nkvankam neniam forgesantaj nian nacion, *volas fari nian devon*\nkaj venkigi niajn lingvon kaj ideon, *por ke la interpopola\ninterkompreniĝo kaj paco realiĝu*!\n\n\n\n\nESPERANTO KAJ LA FREY-LIGO.\n\n(ERNST FRANCK.)\n\n\nLaŭ la deklaro, unuanime akceptita en ia Bulonja Esperanto-kongreso,\nĉiu homo havas la rajton, uzi la lingvon Esperanto, tute egale por\nkiaj celoj. Jam multaj internaciaj unuiĝoj alprenis la verkon de\nD-ro Zamenhof. Ili volas krei per ĝi praktikan servaron por homoj\nkaj korporacioj, kies profesiaj aŭ politikaj celadoj, kies penadoj\nekonomiaj aŭ kulturaj ne haltas ĉe la limoj de ilia gepatra lando.\n\nAl tiu-ĉi granda unuiĝaro aliĝos ankaŭ nova ligo, por kiu la\nuzado de la internacia lingvo estos necesaĵo: la Freyligo (prononcu\nFrajligo!). Kaj la anoj de tiu-ĉi ligo ne estos Esperantistoj, kiuj\nlaŭ la permeso de la Bulonja deklaro per Esperanto nur volas gajni\nmonon aŭ amuziĝadi. La rilatoj de la Freyligo al Esperantismo neniam\nestos nur praktikaj, kiel ĉe la ŝakludistoj, stenografiistoj, ĉe la\nvojaĝaj kluboj, varieteaj ligoj aŭ vegetarianoj k. c.; kontraŭe la\nFreyligo aliĝos intime al la kvankam ne deviga, sed pli grava idea\nflanko de la Esperantismo.\n\nCerte ankaŭ por la Freyligo la praktikaj servoj de Esperanto estos\ngravegaj kaj necesaj. La Freyligo ja volas fariĝi universala\nkultur-organizaĵo, kiu kolektas la plej valorajn fortojn en ĉiuj\nlandoj de la terglobo. Pro tio la prezidantoj kaj ankaŭ la membroj\nde la diversnaciaj grupoj devos korespondadi kaj en la kongresoj\ndiskuti Esperante. En la estontaj tempoj Esperanto estos la lingvo\nde la Freyregno, en kiu estos skribataj la statutoj, la dokumentaro,\nla plej gravaj decidoj de la Freyestraro. La Freyligo devos prizorgi\ntradukaĵojn Esperantajn de la plej bonaj kaj valoraj verkoj kulturaj\nkaj prikulturaj, kaj ĝi kreos ankaŭ originalajn artikolojn en\nEsperanto. Pro tio estas tre ŝatinde, ke jam en kelkaj urboj\nfondiĝis Esperanto-Freygrupoj, kaj aliaj Freysocietoj aranĝis\nEsperanto-kursojn, kiel Leipzig'a Freygrupo agis. Rimarkinde estas, ke\nHeinrich Nienkamp, la fondinto de la Freyligo, jam en sia fundamenta\nverko \"Fürsten ohne Krone\" (\"Princoj sen kronoj\") la estontan\nFreyĵurnalon Esperante nomas \"Kulturgazeto\".\n\nMulte pli gravaj kaj interesaj ol tiuj-ĉi eksteraj rilatoj inter\nEsperanto kaj Freyligo, kiuj kondukas la Freyliganojn al Esperanto,\nestas la internaj. Ili proksimigas precipe la Esperantistojn al la\nFreyligo. Certe la majstro D-ro Zamenhof ĝojis pri ĉia uzanto\nde sia lingvo, sed mi estas konvinkita, ke li plej kore salutus la\nFrey-Esperantistojn. Entuziasme li kaptus iliajn manojn, dirante:\n\"Estu salutataj, vi plej karaj amikoj de mia verko! Mian plej koran\nbondeziron al via penado!\" Per la fondiĝo de la Freyligo estis semo\nenterigata, kiu estis maturiĝinta sur la granda arbo, kiun plantis\nkaj prizorgis D-ro Zamenhof. Nun el ĝi jam elkreskas arbeto, simila\nal la Zamenhof-a. Fruktojn ĝi portas iomete aliajn, sed certe de la\nmajstro deziratajn kaj esperatajn.\n\nĈiu Esperantisto scias el la \"Letero pri la deveno de Esperanto\", ke\nla unuan instigon al la verko D-ro Zamenhof ricevis de la \"doloro\npri la mondo\". Liaj idealistaj okuloj nenie vidis homojn kondutantajn\nkiel fratoj. Konvinkite, ke la lingvodiverseco estas la ĉefa kaŭzo,\nkiu disigas la homan familion kaj dividas ĝin en malamikajn partojn,\nD-ro Zamenhof kreis pro homamo sian lingvon. Pli detale li parolis\npri tiu ĉi \"*interna ideo*\" de sia verko en sia famkonata\nkongresparolado, kiu okazis dum la dua Internacia Esperanto-Kongreso\nen Ĝenevo. Kiu povas legi tiujn mirindajn kortuŝantajn frazojn,\nsen esti entuziasmigita? \"La plej grava, la plej sankta, la ĉefa\ncelo de Esperanto, la stelo, kiu ĉiam gvidadis ĉiujn batalantojn\npor Esperanto estas por ni la interna ideo. Ĝi instigis la aŭtoron\nde Esperanto, kiam li estis ankoraŭ malgranda infano. Kiam antaŭ\ndudek-ok jaroj rondeto da junaj diversgentaj gimnazianoj festis la\nunuan signon de vivo de la estonta Esperanto, ili kantis kanton, en kiu\npost ĉiu strofo estis ripetataj la vortoj: \"Malamikeco de la nacioj\nfalu! falu! jam estas tempo!\" Nia himno kantas pri la \"nova sento,\nkiu venis en la mondon\".--Se mi la tutan pli bonan parton de mia vivo\nmemvole pasigis en grandaj suferoj kaj oferoj kaj ne rezervis por mi\neĉ ian rajton de aŭtoreco--ĉu mi faras tion ĉi pro ia praktika\nutileco? Se la unuaj Esperantistoj pacience elmetadis sin ne sole al\nkonstanta mokado, sed eĉ al grandaj oferoj, se ekzemple unu malriĉa\ninstruistino longan tempon suferis malsaton, nur por ke ŝi povu\nŝpari iom da mono por la propagando de Esperanto--ĉu ili ĉiuj faris\ntion-ĉi pro ia praktika utileco? Se ofte personoj alforĝitaj al la\nlito de morto skribadis al mi, ke Esperanto estas la sola konsolo de\nilia finiĝanta vivo--ĉu ili pensis tiam pri ia praktika utileco?\nHo, ne, ne, ne! ĉiuj memoris pri la interna ideo entenata en la\nEsperantismo; ĉiuj ŝatis Esperanton ne tial, ke ĝi alproksimigas\nreciproke la korpojn de la homoj, eĉ ne tial, ke ĝi alproksimigas\nla cerbojn de la homoj, sed nur tial, ke ĝi alproksimigas iliajn\nkorojn\".--Aliloke D-ro Z. diris ankaŭ: \"Kun tia Esperanto, kiu devas\nservi ekskluzive nur al celoj de komerco kaj praktika utileco, ni volas\nhavi nenion komunan\".\n\nPreskaŭ ĉiuj aŭskultantoj de tiuj-ĉi vortoj sentis kun la majstro\nkaj aplaŭdis kore lian paroladon. Nur malmultaj rifuzis la konsenton.\nPor ili la interna ideo estis utopio. D-ro Zamenhof certe ricevis\npost tiu-ĉi kongreso malaprobajn leterojn. Kelkaj Esperantistoj\nneniigis la internan ideon ne nur pro la \"neebleco\" de ĝia efektivigo,\nsed ankaŭ pro patriotismo. Pro tio jam en la sekvanta kongreso en\nCambridge D-ro Zamenhof parolis kontraŭ la malprava patriotismo\nde la ŝovinistoj, kaj refutante ĉiujn kontraŭdirojn, li denove\ndeklaris: \"Ni deziras krei neŭtralan fundamenton, sur kiu la diversaj\nhomaj gentoj povus pace kaj frate interkomunikiĝadi, ne altrudante al\nsi reciproke siajn gentajn apartaĵojn. Vivu Esperanto, sed antaŭ ĉio\nvivu la celo kaj la interna ideo de la Esperantismo, vivu la frateco de\nla popoloj, vivu ĉio, kio rompas la murojn inter la gentoj!\"\n\n \"Glora la celo, sankta l' afero,\n La venko--baldaŭ ĝi venos;\n Levos la kapon ni kun fiero,\n La mondo ĝoje nin benos.\n\n Tiam atendas nin rekompenco,\n La plej majesta kaj riĉa:\n Nia laboro kaj pacienco\n La mondon faros feliĉa\".\n\nJu pli kreskis la anaro de Esperanto, ju pli multe oni ŝatis kaj\nuzis la lingvon internacian, des pli malmulte oni pripensis la gravan\ninternan ideon. Multaj Esperantistoj admonis: \"Silentu pri tia utopia\nideo!\" Kaj ili eĉ avertis: \"Ĝi povas nur malhelpi nian lingvan\naferon!\" Tamen multaj restis fidelaj ankaŭ al la ideala tasko de\nEsperanto. Pluajn anojn gajnis la Esperanto per sia interna ideo\nprecipe el la pacifistaj ligoj. Kaj certe ankaŭ la rifuzantoj, kiuj\nlaŭte levas siajn voĉojn kontraŭ la utopiemaj idealistoj, eble\nnur ne rimarkas, ke ofte iliaj paroloj estas kontraŭaj al iliaj\npropraj sentoj, kaj ke ili senkonscie revas pri tio sama, pri kio la\ndefendantoj de la interna ideo revas. Vere mi kredas, ke en tiu-ĉi\nideala penso kuŝas la plej efika forto de la Esperantopropagando.\nEn sukcesplenaj tempoj ja la profitemaj homoj, uzante la lingvon\ninternacian, havas certe la plej bonajn eksterajn rezultatojn en siaj\nporesperantaj laboroj, sed ke en malfavoraj jaroj kaj cirkonstancoj\nnia afero ne pereis, tio estas nur la merito de la \"frenezuloj\", kiuj\nankaŭ tiam kredis al la interna ideo kaj ĝia estonta venko.\n\nNun la teruraj spertoj de la granda milito pruvis al ĉiuj la\nnecesecon de la penadoj al frateco kaj justeco inter ĉiuj popoloj. La\npostmilitaj jaroj bedaŭrinde alportis multajn seniluziigojn, ekzemple\nla diskutadojn pri la packondiĉoj, la nunan \"Interpopolan Ligon\" k.\nc. Ili evidente montris al ni, kiel malproksima estas la celo de tiaj\npenadoj, tamen ili ne pruvis la neeblecon de ĝia atingo. Multaj homoj\nsentas intense en la profundo de l' koro la devon, prepari la vojon\nal la malproksima, tamen iam venonta epoko. Ĝi trovos pli feliĉan\ngeneracion ol estas la nia.\n\nLa plej bonaj, plej saĝaj homoj el ĉiuj landoj devas kuniĝi kaj\ngardi la internaciajn leĝojn kaj regularojn. Per tio ili povos akceli\nla feliĉon de la samnacianoj. Ankaŭ la ano de la \"interna ideo\" ĉiam\nestas vera patrioto, kiu sentas estimon kaj dankemon al sia gepatra\nlando.\n\nEn la paca batalo al tiu-ĉi bonega, sed malfacile atingebla celo la\nEsperantistoj estos nun efike subtenataj per la agadoj de la nova\n*Freyligo*.\n\nHeinrich Nienkamp, la fondinto de tiu-ĉi kulturunuiĝo, prezentis\nsian sukcespromesan planon en la fantazia rakonta verko \"Princoj\nsen kronoj\", kiun li aperigis en la \"Vita\" (Germana eldonejo,\nBerlin-Charlottenburg). Laŭ la ĉefa persono en tiu-ĉi libro \"Richard\nFrey\", la ligo ricevis sian eble por kelkaj homoj iomete strangan\nnomon, pri kiu oni jam multe diskutadis. Oni elektis ĝin, ĉar vorto,\nkiu precize signas la celon de la ligo, ne ekzistas. La Freyligo ja\nestas kulturligo, sed la specialan manieron de ĝia kulturo ne povas\nesprimi iu ajn vorto. Ĝi estas \"ligo de la plejbona ordigo por\nplejebla libereco de personeco\". Ĝia kulturo ne celas kiel eble plej\ngrandan amasigon de posedaĵoj, la plej ruzan fabrikadon de terurigaj\narmiloj. Ne nur por la superaj klasoj de l' homoj ĝi promesas\nfeliĉon; ĝi klopodas al feliĉo por ĉiuj: *Por ĉiuj liberecon,\nĝojon kaj pacon!* Oni esperas ke ĉiuj, kiuj konatiĝis kun la\nspirito de l' Freyligo, baldaŭ sentos la specialan propran sencon de\nla Freykulturo, kiel nun ĉiu scias, kion signifas la vortoj \"ŝtato\"\naŭ \"eklezio\".\n\nPor informi sin detale pri la Freyregno, oni legu nepre la nomatan\nplej gravan libron \"Princoj sen kronoj\", poste la pli sciencajn\n\"Fundamentojn\" al tiu-ĉi libro. Ankaŭ el la malgranda kajero \"La\nvojo al libereco kaj feliĉo\", kiun eldonis la Germana Freyligo,\noni ricevas klaran bildon de tiu-ĉi kulturorganizaĵo. La gazeto\n\"Freygeist\" (Freyspirito), aperanta en Dresden, kaj precipe la oficiala\nligoĵurnalo \"Freytum, der Geist des neuen Reiches\" (Freyeco, la\nspirito de la nova regno), aperanta en Berlin, raportas pri la laboroj\nkaj sukcesoj de la Freygrupoj, kiuj jam nun ekzistas en multaj urboj.\nIli enhavas gravajn artikolojn pri kulturaj kaj organizaj problemoj.\n\nKiu nun en tiuj-ĉi libroj kaj gazetoj legas frazojn kiel la jenan: \"La\nFreyregno servas al la pacigo inter la popoloj kaj al la mildigo de la\nkontraŭoj\", tiu ĉi certe memoras pri nia Esperanta interna ideo, kiu\nhavas la saman celon.\n\nSed la Esperantisto batalas nur ĝenerale por interkonsento de la\npopoloj. La Freyligo montras al ni la bazon, la spiritan kaj realan\nenhavon de tiu-ĉi interkonsento, kaj per tio ĝi vidigas nin klare la\nmanieron de la antaŭenirado, la vojon al la alta celo.\n\nOni ne pensu, ke la Freyligo eble nur estas provo, realigi la\nEsperantistan internan ideon. Ĝi estas tute memstara fondaĵo, kiu\nhavas krom la priparolita celo ankoraŭ tute aliajn gravegajn taskojn.\n\nLa plej atentinda diferenco inter Esperantismo kaj Freyligo estas,\nke la laborkampo de la Freyligo unue kaj ĉefe kuŝas en la unuopaj\nlandoj. La Freypenso estu antaŭ ĉio kvazaŭ la interna ideo por\nsamlandanoj. Pro tio estas eble, ke ankaŭ la rifuzantoj de la\nEsperanta interna ideo povas esti bonaj kaj fervoraj Freyliganoj. Ne\nnur la diversaj popoloj interkompreniĝu. Antaŭe kunlaboru pace,\nkonsenteme kaj amike la kulturvolemaj homoj en la unuopaj ŝtatoj.\nEn la programa libro de la Freyligo ni legas pro tio ofte la tute\nne superfluan admonon: \"Memoru ĉiam pri la diverseco de la homoj!\"\n\"Pripensu la diversecon rilate al la korpo, la spirito, la intelekto,\nla animo. Ĝi estu la kuniga, almenaŭ neniam la disiga kaŭzo. Pli\nbone vi komprenos la pens- kaj agmanieron de la aliuloj\". Precipe\noni sekvu la ĉefan postulon de la Freyliganeco: \"Konvinkite, ke la\nkerno (la karaktero) de homo estas bona, rigardu ĉion, kio eble\nĝenas vin, kiel malgravan eksteraĵon! Ĉiam denove devigu vin,\nkonsideri la plej malatentatajn kaj ofte plej gravajn diversecojn--de\nla momentaj cirkonstancoj, de la sento, de la penso, de la atento kaj\nde mil malgrandaj hazardoj!\" Se la plejmulto da nacianoj agos laŭ tiu\nprincipo, estos eble, ke la diversaj klasoj komprenos sin reciproke kaj\npace kunlaboros por la komuna bonfarto, kiel la dua paragrafo de la\nFreyliga statuto postulas.\n\nTiu-ĉi celo de la kulturlaboro estas atingota en la Freyligo per\nla organizo. En tiu fakto ni ekkonu la duan gravan diferencon inter\nEsperantismo kaj Freyligo. La organizo de la Esperantistaro estas tute\nnekompleta, en la Freyligo la organiza laboro estas la plej grava\ntasko. Similecon oni ja ankaŭ povas konstati en tiu-ĉi rilato:\nAmbaŭ, la Esperantistoj kaj la Freyliganoj evitas nepre en siaj grupaj\nkunvenoj la politikajn kaj religiajn disputojn. La Freyligo volas esti\nkroma organizaĵo apud la ŝtata kaj la eklezia. Ĝi volas esti ordo\nen la vivcirkonstancoj, \"en kiu la homo ne estas regnano, religiano\naŭ iel markata aŭ envicigata estaĵo, sed nur libera persono.\" Ĝi\ntute ne volas anstataŭi la devigan ŝtatan organizon, kiu ĉiam estos\nnecesa, por ŝirmi la bonajn kaj pacemajn homojn kontraŭ la malbonuloj\nkaj perfortemuloj.\n\nLa Freyligo esperas, materiale kaj spirite helpi la indajn personojn\nper sia libervola organizo de ĉiuj privataj bonfartceladoj. Ĝi\nebligos la evoluon de personecaj karakteroj, kiuj distingiĝas per\nbonkoreco, per intelekteco, libera de antaŭjuĝoj, kaj per honesta\nmalprofitema volo. En la tuta Freyregno kiel en la malgrandaj\nFreygrupoj nur valoru la libera homeco kaj la estimo de la personeco.\nTiumaniere la Freyligo servos al la nun ofte aŭdata postulo: Liberan\nvojon por la taŭguloj! Kaj interesaj ekzemploj en la libro \"Princoj\nsen kronoj\" montras evidente, kiel la Freyorganizo povos malhelpi\nmalhonestajn agojn de iu malŝatinda komercanto, oficisto k. c.\n\nPor elekto de la plej taŭgaj homoj, kiuj estas indaj, fariĝi\ngvidantoj, prezidantoj, eĉ princoj en la Freyligo, Heinrich Nienkamp\neltrovis tute novan sistemon: En la urboj fondiĝas Freysocietoj de\nproksimume po dudek personoj. Ĉiu grupo elektas la plej indan membron\nkiel prezidanton. Dek tiaj prezidantoj formas distriktan Freysocieton.\nDek estroj de distriktoj kunlaboras en provinciala Freygrupo, kaj dek\nprovincialaj Freyprezidantoj elektas en landkomitato Freyprincon el sia\nrondo. Ĉiuj Freyprincoj unuiĝas al plej alta \"Mond-Freyestraro.\" Eble\nen la estonta tempo ni eĉ povas saluti la plej eminentan homon kiel\n\"Freyreĝon\". Ĉiu prezidanto en iu ajn grupo, kiu post la daŭro de\nsia ofico ne estas suprenelektata en la sekvantan pli altan Freygrupon,\nree fariĝas simpla membro de sia urba Freygrupo. Per tiu-ĉi leĝo oni\nzorgas por ĉiama renovigado de la membraro, kaj oni atingas, ke nur\nla plej eminentaj personoj akiras la plej altajn oficojn. Oni komparu\ntiun-ĉi elektmanieron kun niaj kutimaj ŝtataj elektoj kaj iliaj\nmalŝatindaj antaŭbataloj. En la Freyligaj elektoj ne sukcesos la\nparollertuloj kaj la riĉuloj, sed nur la plej bonaj karakteroj.\n\nLa unuopaj malgrandaj Freysocietoj povas alpreni ian realan programon\nlaŭ siaj interesoj kaj deziroj--kiel la esperantistaj grupoj sekvas la\nplej diversajn celojn. La programoj de la unuopaj unuiĝoj nur nepre\nne devas kontraŭstari al la Freycelo: Liberecon, ĝojon, pacon por\nĉiuj! La Freyligo kunigas nur la unuopajn kulturvolemajn personojn\nkaj precipe ankaŭ jam ekzistantajn kulturunuiĝojn. Ili ĉiuj subtenu\nla Freyligajn celadojn. Sed ili ankaŭ havos mem grandan utilon per la\nkunligo kun la aliaj Freysocietoj: Per tiu-ĉi organizo unu kulturligo\nhelpas la alian, gajnas pli grandan efikon kaj enfluon, precipe al la\nŝtataj estraroj kaj konsilantaroj.\n\nTre rimarkinda novaĵo estas, ke la Freyligo kiel gravan kulturilon\nankaŭ uzas la monon. Ĝi ne estu nur la malbona mamono, de kiu devenas\nla malfeliĉo de l' homaro. La mono mem estas ne malbona, sed neŭtrala\naĵo. La Freyligo servigas ĝin al kulturceloj. En la libro \"Princoj\nsen kronoj\" la monproblemo estas solvita facile per grandega donaco\nde la miliardulo \"Frey\", sed en la reala mondo la financa problemo\nestas ankaŭ por la Freyligo la plej malfacila. Oni provas kolekti\nla necesan monhavaĵon--por subteni indajn personojn kaj por akceli\nkulturpenojn--per libervolaj donacoj, precipe per komercaj entreprenoj\nde la jam ekzistanta \"Ligilo\", estontatempe ankaŭ per kulturimposto,\nkiun jam Nienkamp proponas en sia libro.\n\nAnkaŭ koncerne la financajn malhelpaĵojn montriĝas ĉe la Freymovado\ncirkonstancoj similaj kiel ĉe la Esperantismo, precipe en la komencaj\njaroj, kiam en ambaŭ nur malmultaj homoj devas batali por la ideala\ntasko. Sed persistemo, idealista kredo, forto kaj oferemo helpos al\nambaŭ de venko al venko.\n\nKiam en la unuopaj landoj plejeble multaj grupoj intense kaj\nmallaciĝante laboros, la Freyligaj klopodoj celos ankaŭ trans la\nlimojn de l' ŝtatoj. Esperanto kaj Freyligo helpos tiam unu la alian\nfervore. Kiel Freylingvo Esperanto disvastiĝos inter la plej gravaj\nhomoj. Ĉie la Freygrupoj subtenos la Esperantan movadon, kaj per tio\nla verko de nia majstro D-ro Zamenhof rapide sukcesos. Kaj reciproke\nla plej bonaj Esperantistoj estos la fervoraj subtenantoj por la akiro\nde Freyligaj celoj.--Ĉu tiu samideano ne estas prava, kiu en sia\nmemorparolado D-ron Zamenhof nomis \"Princo sen krono?\" Ĉu Zamenhof\nne estus la plej inda membro de la Freyligo? Ĉu en la estontaj tempoj\nla Freyregno ne povas fariĝi la vera *Esperantujo*, pri kiu ni\nvolonte revas kaj parolas?\n\n Amikaj koroj plenigas la mondon.\n Lando floranta jam estas trovata,\n Esperantujo ĝi estas nomata.\n\nCerte ne estas hazardo, ke sur la Freyliga gazeto apud la piramido--la\nsimbolo de la organiza penso--ankaŭ brilas la kvinradia stelo, ke la\nFreykajeroj montras la verdan koloron, la koloron de la espero. \"D-ro\nEsperanto\", pseŭdonima nomo de Zamenhof, kaj \"Frey\", la fantazia nomo\nen la Nienkampa libro, ili ambaŭ estos por multaj homoj same estimataj.\n\nKune akcelos la internaciaj Frey- kaj Esperantogrupoj la interkonsenton\nde la popoloj, kiun nun ankaŭ la Germana konstitucio starigas kiel\ncelon de ĉiu lerneja laboro. En la Freyregno oni sufiĉe konsideros\nla diversecon de la popoloj, ŝatos kaj subtenos la speciale naciajn\nkapablojn kaj fortojn. La Freyprincoj, elektataj per la plej bona\nelektmaniero, la plej liberaj, nedependaj, la plej noblaj homoj de\nĉiuj popoloj, povos esti la vera estraro de la estonta \"Interpopola\nLigo.\"\n\nAnkaŭ en la Freyregno oni kantos entuziasmigite kun Zamenhof:\n\n En la mondon venis nova sento,\n Tra la monda iras forta voko;\n Per flugiloj de facila vento\n Nun de loko flugu ĝi al loko!--\n\n Nia diligenta kolegaro\n En laboro paca ne laciĝos,\n Ĝis la bela sonĝo de l' homaro\n Por eterna ben' efektiviĝos!\n\nCerte ni scias: la celo estas malproksima, malfacila la vojo,\ngrandaj la necesaj oferoj! Tamen ni esperos! Ni ne laciĝos en la\npaca batalo! Eĉ se la celo nur parte estos atingebla, la penadoj ne\nestos vanaj, sed kondukos nin antaŭen kaj supren. Pro tio: Legu la\nbelegan libron \"Princoj sen kronoj!\" Fondu Freygrupojn! Aranĝu en ili\nEsperantokursojn! La Esperantosocietoj aliĝu al la Freyligo! Ambaŭ\nper tio vivos, floros, kreskos: Esperanto kaj Freyligo!\n\n\n\n\nPRI LA LINGVAJ RESPONDOJ DE DOKTORO ZAMENHOF.\n\n(WALTER LIPPMANN.)\n\n\nEsperanto estas _simpla_ kaj facile lernebla. Neniu prudenta homo\ndubas tiun fakton. Tamen \"_lingvo_\" estas formaĵo tiom komplika, ke\ntiu simpleco de Esperanto povas esti nur relativa: Esperanto estas\n_pli_ simpla, eĉ _multe_ pli simpla, _ol_ la naciaj lingvoj de la\nkulturpopoloj. Absolute rigardate Esperanto estas _lingvo_, kaj kiel\nĉiu alia lingvo ĝi havas la taskon esprimi ĉion, kion la spirito\nde ĝiaj uzantoj ampleksas. Sed la uzantoj de Esperanto estas anoj de\npreskaŭ ĉiuj nacioj de l' mondo. Jam el tio rezultas, ke Esperanto\nkiel lingvo _universala_ ne povas esti simpla en tiu senco, ke en\nĝi--simile, kiel en iu sovaĝula lingvo--mankas la rimedoj por\nesprimi malpli simplajn ideojn. Kontraŭe la vera--relativa--simpleco\nde Esperanto konsistas (precipe) en tio, ke ĝi evitas la nenecesajn\nfonetikajn, vortformajn kaj sintaksajn lingvorimedojn, kiajn oni\ntrovas abunde en naturaj idiomoj[12]. Ne konsiderante ĉi tiun kvazaŭ\nlimigitan simplecon, ni povas diri, ke Esperanto estas esence subigita\nal la samaj leĝoj, kiel la naturaj lingvoj. Do oni ne rajtas miri pri\ntio, ke ankaŭ en Esperanto ekzistas \"malfacilaĵoj\". Esperanto havas\neĉ malfacilaĵojn, kiaj estas ne troveblaj en la naturaj lingvoj[13].\n\nLa vortradikoj kaj la leĝoj de Esperanto estas ja rapide lerneblaj. La\nFundamento prezentas ilian minimumon. Tamen neniu serioze asertos, ke\ntiu minimumo sola sufiĉas por igi nian lingvon kapabla plenumi sian\nvastampleksan taskon. Restas ankoraŭ multaj duboj, multaj demandoj\npostulantaj respondon. Pli malpli helpas la vortaroj (precipe Kabe),\nla nacilingvaj gramatikoj (Aymonnier, Velten k. a.), libroj prilingvaj\n(Fruictier, Saussure) kaj artikoletoj kaj respondoj en gazetoj. Sed\nla valoro de tiuj helpiloj estas limigita, ĉar ili estas verkoj de\niaj privataj personoj, kiuj--kiom ajn grandaj estas iliaj meritoj\npri nia afero--tamen ne havas aŭtoritaton superan. Kontraŭe ne\nekzistas persono havanta pli grandan aŭtoritaton ol la kreinto de nia\nlingvo. _Li_ decidis pri la _fundamentaj_ leĝoj, do neniu alia estis\npli ol li destinita kaj taŭga decidi ankaŭ pri ĉiuj necesiĝantaj\nkromaj reguloj. Li estis la unua, la plej sperta, la plej aŭtoritata\nEsperantisto: la \"Majstro\" de la lingvo. Do estis per si mem\nkompreneble, ke ĉiutempe Esperantistoj informon serĉantaj sin turnis\nal D-ro Zamenhof. Supozeble li respondis kelkajn tiajn lingvajn\ndemandojn en privataj leteroj, kiuj estas nun malfacile troveblaj.\nUnu tia letero, eble la plej interesa kaj plej bela: la letero pri la\ndeveno de Esperanto, sendita al s-ro N. Borovko, publikiĝis[14], sed\nĉiuj (?) aliaj estas nekonataj de la Esperantistaro.\n\nMi mem ricevis scion nur pri du prilingvaj korespondoj de D-ro\nZamenhof, nome 1. pri unu karto, sendita la 8. X. 1910 al s-ro Max\nButin (Godesberg), en kiu li deklaris, ke \"vip_u_ro\" en la Fundamenta\nVortaro estas preseraro anstataŭ \"vip_e_ro\", kaj 2. pri diversaj\nrespondoj donitaj al s-ro Richard Sharpe (Torquay). Tiu samideano\nsendis en la jaro 1913 al D-ro Zamenhof aron da demandoj en tia\nformo, ke li bezonis respondi per nur malmultaj vortoj. Jen ekzemploj\nel tiu korespondo:\n\nDEMANDOJ DE S-RO SHARPE)\n\nNe diru \"du kaj duono horojn poste\", sed \"du kaj duonon horojn poste\".\n\nNe diru \"kelke da ni, multe da ili\", sed diru \"kelkaj el ni, multaj\nel ili\".\n\nNe diru \"mi prosperis fari\", sed \"prosperis al mi fari\" aŭ \"mi\nsukcesis fari\".\n\nKion vi preferas: \"Lisbono\" aŭ \"Lisabono\"?\n\nRESPONDOJ DE D-ro ZAMENHOF)\n\n_Mi preferus: \"du kaj duonon da horoj poste\"._\n\n_Dependas de la senco._\n\n_Bone._\n\n_\"Lisbono\" ŝajnas al mi preferinda._\n\nEn egala maniero D-ro Zamenhof donis klarigojn pri la signifo de la\nvortoj \"_konsideri_\", \"_propre_\" k. a., pri la uzo de la _refleksiva\npronomo_ en specialaj kazoj, esprimis sian preferon por la formoj\n\"_asociito_\" anstataŭ \"asociinto\", \"_transloĝiĝi_\" anstataŭ\n\"transloĝi\", \"_en estonta tempo_\" aŭ \"en la estonteco\" anstataŭ\n\"estonte\", \"_en la direkto_\" anstataŭ \"en la direkton\" k. t. p.\n\nKrom tio D-ro Zamenhof esprimis sian aprobon al la (dekunu) diversaj\nprilingvaj konsiloj, kiujn s-ro Sharpe estis doninta en sia libro:\nTravivaĵoj de Ro. Ŝo. London 1913, pĝ. 90-93. Do oni rajtas rigardi\nankaŭ tiujn konsilojn kiel Zamenhofajn almenaŭ laŭ ilia enhavo,\ntiom pli, ĉar kelkaj el ili estas bazitaj sur la Zamenhofa lingvo-uzo,\nkaj kelkaj eĉ nur reatentigas pri tio, kion D-ro Zamenhof mem estis\njam aliloke dirinta. El tiuj Sharpe-aj konsiloj mi citas kiel precipe\nrimarkindajn (mallonge): Oni preferu \"_renkonte_\" kaj \"_returne_\" al\n\"renkonten\" kaj \"returnen\"; evitu \"_ajn_\" post \"iu, ia, ...\" kaj la\nakuzativon post \"_ĉe_\"; diru \"_same kiel_\" (ne \"ol\") kaj \"_nenio\nkrom_\" (ne \"ol\"); ne uzu \"_sugestii_\" en la senco de \"proponi,\nrekomendi, konsili\".--\n\nKompreneble D-ro Zamenhof donis lingvajn konsilojn ankaŭ _parole_.\nEkzemple s-ino Marie Hankel (Dresden), kiu ŝipveturis en la societo\nde D-ro Zamenhof post la Washington-a kongreso hejmen al Eŭropo,\nrakontas[15]: Tre ofte, kiam oni lin iel demandis, li respondis: \"_Vi\npovas uzi ambaŭ esprimojn, ambaŭ estas ĝustaj_\". \"_Viaj frazoj\nkaj diraĵoj estu ĉiam tre facile kompreneblaj, elektu ĉiam la\nplej simplan, la plej klaran esprimon_\". \"_La lingvo estu facila_\",\nĉi tion li ofte ripetis. Unu fojon mi diris, ke oni povas eviti la\ntro oftan uzadon de \"aj\" kaj \"oj\". \"_Kial do_\", li diris, \"_aj_\"\n_kaj_ \"_oj_\" _estas ja belaj_\". Alian fojon li diris, ke _oni ne\nĝenu uzi la saman vorton dufoje en la sama frazo_. \"_Vi estas tute\nlibera, vi povas vin esprimi tiel aŭ tiel._ Mi kutime uzas ĉi tiun\nformon\". Tamen li tre rekomendis legadon de la verkoj \"de la aŭtoro\nde Esperanto\", kiel modeste li diris.--Foje li ankaŭ diris, ke _li_\nĉiam _metas la pli pezan vorton al la fino_: \"Mi al li donas la\nlibron\" kaj ne \"_Mi donas la libron al li_\". _Belsoneco_ ĉiam devas\nesti atentata. Al nekutima vorto oni facile alkutimiĝas. Kiam oni\nla unuan fojon aŭdas: \"familio\", \"internacia\", oni sentas kvazaŭ\nvangofrapon, baldaŭ oni alkutimiĝas, nun oni sentus vangofrapon\naŭdante la malon\". \"Oni ne traduku senvalorajn libretojn\".--Demandite\npri taŭga nomo por la \"_Mono_-sistemo\" (Sistemo de normoj por egalaj\nformatoj de presaĵoj), li proponis \"_monoa sistemo_\". Pri la eblo\nproponi ŝanĝojn en nia lingvo, li diris: \"_Mi ne povas antaŭvidi la\nestontecon, mi ne volas min kateni. Certe mi nenion ŝanĝos sen la\nAkademio, la Lingva komitato kaj la Esperantistaro_\". Li ĉiam citis\nla Esperantistaron kiel samrajtan juĝanton de lingvaj aferoj.--D-ro\nZamenhof tre deziras, ke _oni pli uzu, aĉetu kaj konu la Fundamenton_;\nĉiu Esperantisto posedu ĉi tiun gravan libron.--Laŭ la deziro kaj la\nopinio de la Majstro _ĉiu lernolibro havu sur la unuaj paĝoj la 16\nregulojn de la Fundamento_, la cetero estu nur komentario de tiuj ĉi\nreguloj. Nur la 16 reguloj estu la oficiala parto, la komentario estu\nprivata laboro.--_Nia lingvo ĉiam devas esti simpla kaj facila._--La\nMajstro bone sciis, ke la vorttrezoro devas ĉiam kreski. Li aprobas\nla enkondukon de novaj vortoj, se ili estas necesaj. Nur _se jam\ntaŭga vorto ekzistas, oni ne enkonduku novan esprimon por la sama\naŭ simila ideo_. Iun danĝeron la Majstro ne vidas en la enkonduko\nde novaj vortoj. Li opinias, ke malbonaj kaj ne taŭgaj vortoj\nbaldaŭ malaperos, nur la bonaj restos.--Ankaŭ neologismon oni povas\nenkonduki. Tiu \"_oni_\" kompreneble estas la Akademio kaj la Lingva\nKomitato\".--\n\nOni vidas, ke tiuj diroj de D-ro Zamenhof estas interesaj kaj parte\nankaŭ gravaj de Esperantolingva vidpunkto. Estas tre dezirinde,\nke *ĉiuj tiaj lingvaj konsiloj*--parolaj kaj skribaj--estu\n*kolektataj kaj konigataj* al la Esperantistaro. Volante helpi la\nefektivigon de tia projekto, mi uzas ĉi tiun okazon por peti ĉiujn\nsamideanojn, kiuj posedas leterojn de D-ro Zamenhof aŭ interparolis\nkun li pri lingvaj aferoj, ke ili sendu *ekzaktajn* kopiojn de\nliaj manuskriptoj aŭ detalajn raportojn pri liaj diroj al la _Saksa\nEsperanto-Instituto_ (Leipzig, Johannisplatz 3) aŭ al _mi_ (Leipzig,\nTauchaer Str. 10).--\n\nKiom ajn gravaj estas tiuj lingvaj konsiloj donitaj al unuopaj\npersonoj, ili estas ege superataj per la naŭdek lingvaj respondoj,\nkiujn D-ro Zamenhof aperigis en diversaj Esperantogazetoj. Ĝuste\nekkonante, ke liaj konsiloj devas maltrafi sian plej gravan celon:\nforigi la dubojn de _ĉiuj_--se ili ne estas komunikataj al ĉiuj--,\nli jam en la jaro 1889 komencis _publikigi_ siajn lingvajn informojn\nen la tiam sola Esperanto-gazeto \"La Esperantisto\" (Nürnberg). Por la\nLingvaj Respondoj el tiu komenca epoko de Esperanto estas karakterize,\nke ili grandparte traktas aferojn, pri kiuj hodiaŭ jam neniu iom\nprogresinta Esperantisto dubus. Tiutempe, kiam mankis al la lingvo ĉiu\ntradicio, kreota nur per multjara uzado, oni povis ankoraŭ diskuti\ndemandojn, kiaj ekzemple: la anstataŭigon de la supersigno (^) per\n_h_ aŭ returnita apostrofo (‘), la elparolmanieron de _aŭ_, _aj_,\n_oj_ ktp., la aplikokazojn de l' akuzativo, la diferencon inter _kiu_\nkaj _kia_. Strangaj teoriuloj povis ankoraŭ elvoki longajn artikolojn\npor la defendo de la akcentregulo kaj de la vorto \"kaj\".--Nun oni,\nt. e. la plimultego de la Esperantistoj, havas pli multe da respekto\nal la _vivanta_ lingvo, kiu tia, _kia ĝi estas_, pruvis sian\ntaŭgecon. Multe pli ol tiam ridindigus sin hodiaŭ iu, kiu dirus,\nke li volas ellerni nian lingvon nur kun la kondiĉo, ke oni faru\nen ĝi ian ŝanĝon laŭ lia persona bontrovo aŭ nacia ambicio. La\nEsperantomovado estas jam delonge sufiĉe forta por povi senbedaŭre\nrezigni je tiaj kuriozuloj.--Tamen ankaŭ hodiaŭ ni aŭdas ankoraŭ\nen kaj apud niaj vicoj la logantajn vokojn de la reformemuloj. Al\nili D-ro Zamenhof parolis precipe en tiuj unuaj Lingvaj Respondoj\nbonegajn vortojn instruajn. Tute aktualaj estas tiuj defendoj de nia\nlingvo kontraŭ la ambiciaj aspiroj de tiuj personoj, kiuj \"rigardas\nnian aferon de punkto de vidado pure persona\". En tiuj _polemikaj_\nRespondoj, per kiuj li batalas por la fundamentaj principoj de lingvo\ninternacia, ekfulmas la kaŝita energio de la alie tiel kvieta,\nsinretenema scienculo. Akre, klare kaj konvinke li pruvas la absurdecon\nde la pseŭdosciencaj kritikoj kaj montras la _ĝustan_ vojon de\n_sana_ evoluo.--_Dudeknaŭ_ Lingvajn Respondojn li publikigis en \"La\nEsperantisto\"[16] dum la jaroj 1889 ĝis 1893. [En la jaro 1895 \"La\nEsperantisto\" ĉesis aperi.]\n\nLa publikigon de pluaj respondoj al lingvaj demandoj D-ro Zamenhof\nkomencis en decembro 1906a per \"La Revuo\" (Paris. Hachette & Cie.),\nla sola gazeto, kiun li honoris per konstanta kunlaborado. Tie aperis\nlaŭnumere kvardekkvin, sed--ĉar du n-roj havas subdividojn--efektive\n_kvardekok_ Lingvaj Respondoj. Pri la maniero, laŭ kiu la demandado\nkaj respondado okazis, D-ro Zamenhof mem informas nin en n-ro 10.\nLi diras: \"Multaj personoj turnas sin al mi kun diversaj demandoj.\nRespondi al ĉiu aparte estas por mi fizike ne eble. Tial mi petas,\nke ĉiu, kiu opinias, ke respondo pri lia demando povus havi kelkan\nintereson ankaŭ por aliaj personoj, volu sendi sian demandon ne al mi,\nsed al la redakcio de la \"Revuo\". La redakcio elektos tiujn demandojn,\nkiujn ĝi opinios pli interesaj kaj sendos ilin al mi, kaj tiam mi\nen iu el la venontaj numeroj respondos ilin en la 'Revuo'.\" Sed jam\nen la jaro 1908 D-ro Zamenhof interrompis la publikigon de Lingvaj\nRespondoj, \"kiam li vidis, ke multaj personoj vidas en liaj Respondoj\nkvazaŭ ian \"oficialan decidon\" pri tiu aŭ alia demando, kaj liaj\nRespondoj sekve povus malhelpi la tute liberan evoluadon de nia lingvo\naŭ malhelpe entrudiĝi en la kampon, kiu devas aparteni plene al nia\nAkademio.\" [Antaŭparolo al la libro \"Lingvaj Respondoj. Aperintaj en\n'La Revuo'.\"]\n\nTamen li aperigis ankoraŭ _dektri_ Lingvajn Respondojn en la \"Oficiala\nGazeto\" (Paris) dum la jaroj 1911 kaj 1912--inter ili kelkajn tre\ngravajn: ekz. pri la landnomoj, la pseŭdosufiksoj kaj la \"plena\nvortarego\".--\n\nSed ankaŭ la Lingvaj Respondoj aperintaj en la nomitaj gazetoj estus\nmaltrafintaj sian celon: servi al _ĉiuj_--ĉar malgraŭ la boneco\nkaj graveco de \"La Revuo\" kaj la \"Oficiala Gazeto\" ilia legantaro\nreprezentis nur malgrandan parton de la Esperantistaro--se tiuj\nRespondoj ne estus kolektitaj kaj eldonitaj en la oportuna formo de\nlibroj. Du tiaj libroj aperis:\n\nI. D-ro L. L. Zamenhof. Lingvaj Respondoj. Aperintaj en \"La Revuo\"\nParis. Librairie Hachette et Cie. 30 paĝoj.[17]\n\nII. Doktoro L. L. Zamenhof. Lingvaj Respondoj. (Nova Serio). Paris.\nEsperantista Centra Oficejo. 1913. 36 paĝoj.[17]\n\nLa IIa enhavas la Lingvajn Respondojn aperintajn en \"La Esperantisto\"\nkaj en la \"Oficiala Gazeto\".\n\nTiuj du libroj treege plifaciligis la studadon de la Lingvaj Respondoj.\nTamen oni devas konstati, ke ili estas multe malpli disvastigitaj ol\nili meritas. Kulpaj pri tio estas eble nesufiĉa diskonigo de ilia\nekzisto, la grandaj malhelpoj al la librokomerco pro la milito kaj\niugrade ankaŭ certaj mankoj de la libroj mem, per kiuj ilia praktika\nuzebleco estas malpligrandigata. La unua kulpaĵo estas facile\nforigebla, la dua preskaŭ forigita[18], la tria ankoraŭ forigota:\n\nLa Lingvaj Respondoj de D-ro Zamenhof estas la klasika _aldonaĵo\nal la Fundamento_. Verkite de la sama aŭtoro, ili helpas fidinde\nen multaj kazoj, kie la Fundamento ne donas informojn. Tial la tuta\nEsperantistaro havas egan intereson pri tio, ke tiu grava verko aperu\nen tia formo, kian postulas ĝia enhavo. Kia estu ĉi tiu formo?\nTio dependas de la speciala celo plenumenda[19]. Ĉiukaze ni devas\nkonstati, ke la formo de la ĝis nun solaj ekzistintaj eldonaĵoj\nne sufiĉe kontentigas la pretendojn de scienco kaj praktiko. Tion\nkonfesante ni ne estas gvidataj de ia kritikemo--kontraŭe ĉiu\ndevas danki al la eldonintoj, sen kies laboro ni devus kunserĉi\nnian materialon el dekoj da gazetnumeroj--sed ni volas nur montri la\nrimedojn por igi la verkon de nia Majstro utila al laŭeble plej vastaj\nrondoj.\n\nLa unua kaj ĉefa postulo estas, ke _ĉiuj_ lingvaj respondoj de D-ro\nZamenhof estu kunigataj en _unu volumo_, kaj ne nur ĉiuj aperintaj en\ngazetoj, sed ankaŭ tiuj lingvaj konsiloj, kiujn li donis en privataj\nleteroj aŭ eĉ nur parole. Tiam oni rajtos diri: Jen ĉio, kion D-ro\nZamenhof diris pri specialaj lingvaj demandoj ekster la Fundamento.\n\nDue estas necese, ke la unuopaj Respondoj estu praktike _ordigataj_.\nSe ĉiu el ili traktus nur _unu vorton_, la plej praktika ordo estus\nla alfabeta. Sed ĉar ili temas pri tre heterogenaj aferoj, la sole\nkontentiga aranĝo estas _klasifiko gramatika_. Jen skema ekzemplo de\ntia klasifiko taŭga por la Lingvaj Respondoj:\n\n Elparolado\n Ortografio kaj Interpunkcio\n --------------------------------------------\n Signifo de unuopaj radikoj\n Vortformado (Kunmetado de radikoj. Afiksoj.)\n Kazoj\n --------------------------------------------\n La artikolo\n (Substantivoj)\n Pronomoj\n Adjektivoj kaj Adverboj\n Verboj\n Prepozicioj\n Konjunkcioj\n --------------------------------------------\n Stilo.--\n\nInterne de la rubrikoj decidu pri la aranĝo la _enhavo_ de la unuopaj\nRespondoj. Parencaj aferoj devas esti metataj unu apud la alian; ekz.\nla dusignifa _aro_ [I, 33] devas esti sekvata de la egale dusignifa\n_ero_ [I, 24]; la faktoj, ke post verbaj radikoj -_aĵo_ povas esti\n-a_ntaĵo_ kaj -_ataĵo_ [I, 11] kaj -_igi_ povas signifi -_antigi_\nkaj -_atigi_ [I, 13] estas fenomenoj kvazaŭ paralelaj, kies sinsekva\ntraktado estas dezirinda.\n\nSe ni nun de ĉi tiu vidpunkto rigardas la Paris-ajn eldonaĵojn, ni\ntrovas, ke ilia aranĝo ne respondas al la praktikaj bezonoj: En la\nlibro I la Respondoj sinsekvas _kronologie_, t. e. laŭ ilia apertempo\nen \"La Revuo\". Kiel ajn interesa estas por psikologia aŭ historia\nesploranto la fakto, ke iu unu Respondo aperis _post_ kaj ne antaŭ iu\nalia, tamen la _lernvola_ Esperantisto ne tiras el tio ian utilon. Nur\nen la ekstreme maloftaj kazoj, kie oni trovas ne tute interkonformajn\ntraktojn de unu sama demando en diversaj Respondoj, oni povus konkludi,\nke la pli frua Respondo estas korektita aŭ kompletigita per la\nposta.[20] Sed precipe en tia kazo estas multe pli oportune vidi; la du\npro sia enhavo kunmetendajn Respondojn unun tuj post la alia ol devi\nserĉi la unun en unu, la alian en alia libro.--Koncerne la libron II,\noni ĝojas unuavide trovi en ĝi--metodan klasifikon. Ĉi tiu estas\nfarita laŭ la principoj de \"Decimala klasifiko\" kaj montras similajn\nsuperskribojn, kiel la skemo ĉi antaŭe montrita. Sed la sinsekvo de\nla rubrikoj estas alia. Mi ja, ekzemple, nepre preferus kunmeti la\nadjektivojn kaj la adverbojn, ne nur pro ilia gramatika parenceco, sed\nprecipe ĉar unu Respondo [II, 22/23] temas pri ambaŭ--sed tio ne\nestas tre grava.\n\nKontraŭe oni trovas tre gravajn kaj apenaŭ kompreneblajn erarojn\nen la ordigo de la unuopaj Respondoj sub la rubrikojn. Jen kelkaj\nekzemploj: Sub \"_Adjektivo_\" ni trovas \"Pri akuzativo post\n'anstataŭ',\" \"Ablativo absoluta\", \"Akuzativo post 'tra'\", \"Akuzativo\npost verbo de movo\"; sub \"_Nedifinitaj pronomoj_\": \"Tia, tiela\", \"Pri\nla vortoj kun 'ĉi'\" (kiuj estas, se pronomoj, ĉiam demonstrativaj!!);\nsub \"_Adverboj._ _Adverbaj formoj_\": \"Pri la uzado de 'ambaŭ'\"\n(\"ambaŭ\" povas esti pronomo, numeralo, adjektivo aŭ substantivo, sed\ncerte neniam _adverbo_!!) kaj \"Ĉu\" (konjunkcio, ne adverbo!!). Tiu\nkonfuzo erarigas nespertulojn kaj igas iluzia la tutan klasifikon.\n\nLa graveco de la Lingvaj Respondoj rezultigas la neceson ofte citi\nilin. Por tiu celo servas la _numerado_. En la libro I ni vidas ĝuste\nsinsekvantajn numerojn, do la citado estas facila; ekz. I, 3; I,\n37 c); I, 41 b). Oni povus eĉ ellasi la I-on.--Kontraŭe en la libro\nII regas stranga kaoso nur \"historie\" klarigebla: La Respondoj el \"La\nRevuo\" (de kiuj nur la superskriboj estas cititaj) kaj tiuj el la\n\"Oficiala Gazeto\" konservis siajn numerojn (escepte de kelkaj erare\ntransprenitaj), sed pro la metoda klasifiko ili estas distribuitaj\ninter la diversajn rubrikojn. Do la numeroj tute intermiksitaj ne\ntaŭgas por la citado. La Respondoj el \"La Esperantisto\" estas eĉ\n_sen_numeraj. Restas do nur la eblo, citi laŭ paĝoj, sed ankaŭ tio\nestas malfaciligata per tio, ke sur multaj _paĝoj_ estas po pluraj\nRespondoj (ekz. paĝ. 7, 8, 17, 21, 23 k. a.).--El tio rezultas, ke\ntute _nova_ numerado de _ĉiuj_ Lingvaj Respondoj, konvena al nova\nklasifiko, estas necesa, por ebligi facilan kaj klaran citadon.\n\nNi esperu, ke kiel eble plej baldaŭ la Lingvaj Respondoj aperos en tia\nnova ordo, konforma al la supre prezentitaj principoj.\n\nSed, por atingi la gravan celon \"_popularigi_\" la Lingvajn Respondojn,\nniaj deziroj iras ankoraŭ kelkajn paŝojn trans la originalajn\nRespondojn nur nove ordigitajn: Certe estas granda ĝuo por la _sperta_\nEsperantisto legi la saĝajn vortojn de nia Majstro same tiaj, kiaj\nli mem skribis ilin. Per la profunda admiro kaj amo, kiun ĉiu lin\nkonanta devas senti al lia eminenta persono, liaj vortoj iĝis kvazaŭ\nsanktigitaj. Kion _li_ diris, tion ne parolis iu eminentulo, sed \"_nia\nMajstro_\". Ĉi tiuj du vortoj sufiĉu, por esprimi la komplekson de\nla sentoj, kiuj kunigas precipe la malnovajn Esperantistojn kun la\nkara mortinto. Sed--ne konsiderante tiujn _personajn_ rilatojn al la\naŭtoro--ni devas konstati, ke la plejgravaĵo en la Lingvaj Respondoj\nne estas ilia vorta teksto, sed ties materio, la esencaĵo de ĉiu\nRespondo: la _decido_, la _regulo_. Jen tio, kion la _granda amaso_\nde la Esperantistoj bezonas. Ili ne havas tempon kaj ofte ankaŭ ne\nsufiĉe da lingvokono, por studi pli-malpli longajn artikolojn. Ili\nvolas scii: _Tio estas ĝusta!_ aŭ: _Tiu ĉi formo estas preferinda!_\naŭ: _En ĉi tiu kazo oni uzu la unun, en tiu kazo la alian esprimon!_\nktp. Pri la _kialo_ eble kelkaj demandas poste, sed la pli multaj tute\nne. Nek la Fundamento, nek aliaj gramatikoj _motivas_ siajn regulojn.\nNeniu postulas ion alian, ĉar precipe la _lernanto_ estas nur\nmalhelpata kaj dubigata per lingvoteoria argumentado. Pri la originalaj\nLingvaj Respondoj la afero estis tute alia. D-ro Zamenhof respondis\nal unuopaj personoj, kiuj estis pli-malpli _spertaj_ Esperantistoj\nkaj ne nur volis ricevi ian pretan decidon, sed volis esti samtempe\n_konvinkataj_ pri la _ĝusteco_ de tiu decido. Plue la demandantoj\nmem grandparte montris _sian_ opinion kaj apogis ĝin per argumentoj,\nkiujn la respondo devis konsideri--aprobante aŭ rifutante. Pro tio la\nplimulto de la respondoj havas _leterosimilan, personan karakteron_.\nIli ne estas abstraktaj traktaĵoj pri iuj problemoj, sed informoj\ndonitaj al iuj certaj privataj personoj. Sendube al tiu cirkonstanco\nni ŝuldas dankon pro specialaj stilaj ĉarmoj de multaj Lingvaj\nRespondoj. Kelkaj el ili havas krom sia Esperantoscienca graveco eĉ\nrimarkindan valoron kiel literaturaĵoj [II, 10/15; 29/30; 31/33; I, 25\nk. a.].--Sed--mi ripetu--ne tion bezonas kaj serĉas la granda amaso de\nla Esperantistoj, precipe la lernantoj. Ilia scivolo devas esti rapide\nkaj simplavoje kontentigata.\n\nDo oni prezentu al ili kolekton da _koncizaj reguloj_ laŭeble\negalformaj kiel ekstrakton el la detalaj kaj diversformaj Respondoj\noriginalaj.\n\nUnua provo en tiu direkto estas farita per la libro \"Dr. Zamenhofs\nSprachliche Gutachten in deutscher Bearbeitung. Mit Ergänzungen und\nErläuterungen\"[21] (Germanlingva ellaboraĵo de la Lingvaj Respondoj\nde D-ro Zamenhof. Kun komentario.) En ĝi la originalaj Lingvaj\nRespondoj estas \"preparitaj\" jenamaniere:\n\n1. De ĉiu Respondo estas elprenita ĝia kvintesenco, t. e. la ĉefa\nkonsilo, la decido de la dubaĵo aŭ la regulo en la Respondo entenita.\nĈi tiu regulo prezentiĝas en formo laŭeble _konciza_ kaj, kiam la\npostuloj de klareco kaj bonstileco tion permesas, en esprimoj egalaj\naŭ similaj al la originalaj. Nur la ekzemploj, kiuj klarigas lingvajn\nregulojn pli rapide kaj ofte pli bone ol longaj diskutoj, restis same\ntiaj, kiaj ilin donis D-ro Zamenhof. Do malgraŭ ĉiuj ŝanĝoj ne\nnur la Zamenhofa enhavo, sed ĝis certa grado ankaŭ la Zamenhofa formo\nestas fidele konservitaj.\n\n2. Ne malofte D-ro Zamenhof traktas en pluraj Respondoj unu aferon.\nJen li ripetas okaze de nova demando, kion li pli frue--eble en alia\ngazeto--jam estis dirinta per aliaj vortoj, jen li rigardas la saman\naferon de novaj vidpunktoj kaj kompletigas sian pli fruan informon.\nEkzemple pri la _skribado kaj presado de_ 'h' _anstataŭ la supersigno_\nli parolas en _kvar_ Respondoj, pri la _uzado de la artikolo_, pri la\n_diferenco inter 'kiu, tiu...' kaj 'kia, tia...'_ en po _du_ Lingvaj\nRespondoj.\n\nEn tiaj kazoj el la diversaj originalaj Respondoj kunprenitaj estas\nekstraktita _unu_ regulo ĉiujn iliajn esencaĵojn ampleksanta.\n\n3. Koncerne la \"_tonon_\" estas kompreneble, ke la formo de konciza\n_regulo_ necesigas certan decidecon, kiun ni plej ofte ne trovas en la\noriginalaj Respondoj. Estante homo modesta kaj maltrudema kaj volante\nĉiel eviti tuŝon al la kompetenteco de la Lingva Komitato, D-ro\nZamenhof multloke elektis esprimojn, kiaj ekz. \"mi opinias, konsilas,\npreferas, ŝajnas al mi, ni povas diri, mi persone evitas, estus pli\nbone\" k. s. Tiajn singardemaĵojn la \"reguloj\" ne povis konservi.\nIli diras--kun malmultaj esceptoj: Tio _estas_ tia! Ankaŭ per tio\nla respondoj estas eligataj el la _persona_ sfero kaj efikas al la\nlernantoj simile kiel la kutimaj gramatikaj reguloj, ne allasante dubon\npri sia _objektiva_ ĝusteco.\n\nEstu ankoraŭ menciate, ke la libro III ampleksas _ĉiujn_ ĉi supre\nnomitajn Respondarojn, kaj ke ĝi estas aranĝita laŭ la supre\nprezentitaj ideoj de nova klasifiko kaj numerado. Ke ĝi unue aperis\nen _nacia_ lingvo, okazis pro speciala konsidero al la bezonoj de la\nmulteguloj, kiuj ankoraŭ ne sufiĉe posedas Esperanton, por povi legi\nkun utilo tekstojn gramatikajn en nia lingvo.[22] Kiel plej ampleksan\nparton la libro III enhavas _komentarion_, kiu estas destinita servi\nparte al komencintaj, parte al progresintaj Esperantistoj. Por tiu\ncelo ĝi prezentas kompletigojn, klarigojn kaj mallongajn traktaĵojn\npri lingvoproblemoj tuŝitaj per la Respondoj. Multaj aplikekzemploj\nplifaciligas la komprenon de ĉiu tezo.--\n\nPost priparolado de la genezo, bibliografio kaj aliaj kvazaŭ eksteraj\nflankoj restas traktendaj ankoraŭ diversaj ecoj internaj de la Lingvaj\nRespondoj.\n\nJen la demando *pri la _aŭtoritateco_ de la Zamenhofaj\nRespondoj*. Ĉu ili estas _oficialaj decidoj_ de leĝdonanto? aŭ\nnur _opini_esprimoj de _privata_ persono? D-ro Zamenhof mem respondis\ntiun demandon, forte neante la unuan alternativon. Li diras en sia\n'Antaŭparolo' al la libro I: \"(Miaj) Respondoj havis karakteron pure\nprivatan, tiel same kiel la respondoj, kiujn en diversaj gazetoj donas\naliaj kompetentaj esperantistoj.\" kaj: \"... mi denove atentigas ..., ke\nmiaj Respondoj devas esti rigardataj kiel opinioj kaj konsiloj absolute\nprivataj; fari oficialan decidon pri tiu aŭ alia duba lingva demando\nhavas la rajton nur nia Akademio, post voĉdona interkonsiliĝo kun la\ntuta Lingva Komitato.\" Tamen--jam en la komenco mi diris tion--D-ro\nZamenhof kiel kreinto de nia lingvo havas pozicion tiom eminentan en\nla Esperantistaro, ke ni rajtas rifuzi lian tro modestulan komparon\nde siaj Respondoj kun tiuj de \"aliaj kompetentaj esperantistoj\". Do\nili kvazaŭ staras en la mezo inter oficialaj decidoj kaj konsiloj\nde privata persono neniun ligantaj: Mi preferus nomi ilin informoj\ndonitaj de (aŭtoritata) eksperto, t. e. en la plej alta senco de l'\nvorto, kion oni nomas en la germano lingvo per la jurista termino\n\"_Gutachten_\". Eĉ ankaŭ filologie kaj historie la vorto \"respondoj\"\npermesas tian interpreton. Mi memorigas nur pri la \"_Responsa\nprudentium_\", la jur-instruoj de la plej famaj romiaj[23] juristoj,\nkiujn ili donis konsultite en specialaj proces-kazoj. Unuatempe tiuj\n\"_responsa_\" ne havis devigan karakteron, la grado de ilia aŭtoritato\ndependis de la reputacio de la respondinto. Sed pli malfrue ili\nestis aplikataj egale kiel leĝoj kaj iom post iom ricevis plenan\nleĝecan aŭtoritaton. Similan evoluon havis kaj havos ankaŭ multaj\nZamenhofaj Respondoj: Origine donite al iuj difinitaj demandintoj kiel\nprivataj konsiloj, ili estas publikigataj, disvastiĝas, penetras en\nla gramatikojn kaj iĝas iom post iom firma posedaĵo de ĉiuj. Tiam\nmankas nur, ke ankoraŭ la Akademio kun la Lingva Komitato deklaras\nilin \"oficialaj\", por doni al ili la formalan sankcion, kiel al\nlingvo_leĝoj_. Ĝis tiam ĉiu estas libera en ilia prijuĝado. Al la\nlernantoj de Esperanto oni kompreneble ne povas koncesii la rajton de\nkritiko. Inter la _spertaj_ Esperantistoj la opinioj estas supozeble\ndiversaj. Ili dependas de tre subjektiva premiso, nome de tio: kian\nrolon la unuopulo atribuas al D-ro Zamenhof en Esperantaj aferoj\nĝenerale. Tiurilate ni havas \"dekstran\" kaj \"maldekstran halon\" en nia\nEsperantista parlamento. Al la unuj D-ro Zamenhof estas--almenaŭ en\nEsperantaj aferoj--io simila, kio fondinto de religio estas al siaj\ndisciploj. Ili ne toleras apartigon de \"persono\" kaj \"afero\", kaj laŭ\nili estas tute neeble, ke la Majstro iel eraras. Proksimaj al ĉi tiuj\nestas la tiel nomataj \"ĝisostuloj\". Ilia fundamenta principo estas tre\nklare prezentita en la \"Travivaĵoj de Ro. Ŝo.\" (London 1913, pĝ.\n89). Tie ni legas: \"Al tiuj, kiuj havas okulojn kaj volas vidi, kiuj\nhavas orelojn kaj volas aŭdi, mi donos amikan ... konsilon: Penadu,\nkiom eble, atingi unuecon kaj egalecon, kiel pri la elparolado, tiel\nankaŭ pri la vortaro kaj esprimmaniero. Estu, kiel mi, Zamenhofaj\nĝisoste kaj ne lasu vin forlogi el via \"ĝisosteco\" de nezorgaj\nverkistoj, kiuj spite de siaj bonaj intencoj, tamen dissemas erarojn.\nLegu la verkojn de Zamenhof, la plej sperta esperantisto el ĉiuj,\nzorge notu, kion li diras kaj kion li evitas, el du malsamaj vortoj\naŭ esprimoj eltrovu la Zamenhofan kaj flankelasu la duan; ĉion,\nkion faras Zamenhof, li faras post zorga meditado, kaj tiel ŝparigas\nal vi la penadon vin okupi pri la kialoj. _Blinde sekvu_, karaj\n\"geĝisostuloj!\"\n\nLa malaj ekstremuloj inter la Esperantistoj[24] rigardas la decidigan\nrolon de D-ro Zamenhof finita, kiam la lingvo de li kreita iĝis\nkvazaŭ memflugpova. Laŭ ili jam en la momento de ĝia enmondigo aŭ\niom poste--eble ĉe la oficialigo de la \"Fundamento\" (1905)--ĝia\naŭtoro demetis ĉiun personan rajton pri sia kreaĵo kaj rezignis pri\nĉia influo al ĝia evoluigo. Kion ajn li verkis, konsilis, korektis,\naprobis ktp. krom la \"Fundamento\", estas nur verkoj _privataj_, kiujn\noni povas rigardi kiel modelajn, sed ne kiel devigajn. Al ĉi tiu\npartio \"maldekstra\" apartenis--D-ro Zamenhof mem; la lasta frazo\nestas citaĵo laŭ lia 'Antaŭparolo' al la Fundamento.[25]\n\nLaŭ mia opinio *la plej bona vojo estas en la mezo*. Ni nek\nalpensu al D-ro Zamenhof superhomajn kapablojn, nek rigardu lin kiel\nseninfluan personon privatan. Li estis homo, do li povis erari, sed\nli estis homo tiom eminenta, ke ni povas fidi liajn vortojn pli ol\ntiujn de aliuloj. Do unu el la plej fortaj argumentoj por la ĝusteco\nde io en nia lingvo estu kaj restu: \"Tion diris, konsilis aŭ ĉiam\nuzis _la Majstro_!\" Aliflanke ni per tio ne fordonu la rajton pensi\nankaŭ nedepende, ni ne ligu nin, sekvi _blinde_ al _ĉio_, kion D-ro\nZamenhof opiniis bona. Ni konservu al ni la liberecon, kie ajn ni _post\nzorga pripensado_ venis al alia rezulto ol li, povi esprimi tion kaj\ntiel doni stimulon al nova funda esplorado de la duba demando, ĝis\nkiam ĝin definitive solvas unu de niaj plej altaj aŭtoritatoj, la\noficiala aŭ la neoficiala: la Akademio aŭ la Esperantistaro. Certe\ntiaj kazoj estas treege maloftaj kaj koncernas nur relative negravajn\naferojn[26]. Se efektive en tia kazo unu de niaj plej altaj instancoj\niam decidus alie ol D-ro Zamenhof kaj nekonforme al la lingvokutimo\nper li iniciatita, tio certe ne estus kontraŭa al la intencoj, kiujn\nli havis donante sian neniel devigan Respondon.\n\nUnu el liaj ĉefprincipoj ja estis: Ni ne katenu nin senbezone aŭ\ntro frue! Kelkfoje li esprimis tiun penson en la Lingvaj Respondoj.\nSame kiel dum lia vojaĝo, laŭ la raporto de s-ino Hankel, li ofte\ndiris al la demandintoj: \"Ambaŭ esprimoj estas ĝustaj\", tiel li\nankaŭ en la Lingvaj Respondoj inklinas eviti decidon inter du ebloj.\nEĉ kiam li mem nepre preferas la unun alternativon, li tamen tial ne\nĉiam kondamnas la alian.[27] Li demandas: \"En tiaj okazoj, kie kelka\nlibereco alportos al ni nenian malutilon, kial ni devus senbezone nin\nmalliberigi?\" [I, 38; III, IV]. Laŭ tio li permesas la uzadon de\ndiversaj samsignifaj formoj, \"se ili nur ne estas kontraŭ la leĝoj\nde nia lingvo aŭ kontraŭ la logiko aŭ komprenebleco\" [I, 11; III,\nII]. Ankaŭ ĉi tiu \"kadro\" estas ankoraŭ sufiĉe vasta. Por ke en\nĝi ne povu ekzistiĝi malutila stato de senreguleco, li atentigas\n(en speciala kazo) al la lasta kontrolilo: \"Se iam la libereco ...\nfariĝos por ni tro ĝenanta, kaj la vivo mem ne decidos iom post\niom ..., tiam ni proponos al la _Lingva Komitato_, ke ĝi donu al ni\n... ekskluzivigan decidon\" [I, 41 a); III, V]. Tamen li timas pli la\nmalutilajn sekvojn de \"ne sufiĉe maturaj dekretoj\" ol la \"embarason de\nriĉeco\", kiun povas kaŭzi la toleremo [II, 17; III, III].\n\nĴus ni citis frazon el Lingva Respondo, en kiu D-ro Zamenhof\nnomas kiel gravajn abstraktajn aŭtoritatojn por la decidado, ĉu io\nestas ĝusta aŭ ne, la _leĝojn_[28] _de nia lingvo_, la _logikon_\nkaj la _kompreneblecon_. Se ni ankoraŭ aldonas la tiel nomatan\n\"_lingvosenton_\", _la Esperantan lingvokutimon_ kaj la _ĝeneralajn\nlingvoleĝojn_[29] tiam ni nomis la ĉefajn mezurilojn uzendajn ĉe la\nesploro de lingva problemo. Iliaj roloj ĉe tio ne estas tute egalaj\nkaj kelkfoje okazas, ke, sekvante la unun, oni ricevas rezulton, kiu\npli-malpli ofendas la alian. Kiam la argumentoj 'por' kaj 'kontraŭ'\nestas same fortaj, oni devas aŭ rezigni pri ĉiu solvo, deklarante\npermesitaj ambaŭ eblojn, aŭ decidiĝi, al kiu oni donu la preferon.\nTiaj konfliktoj okazas precipe inter la leĝoj de la logiko kaj la\nĝisnuna lingvokutimo aŭ--kio signifas ofte la samon--inter la\npostuloj de _teorio_ kaj _praktiko_. Por tiaj kazoj de dubo D-ro\nZamenhof donas al ni valorajn konsilojn en la Lingvaj Respondoj. Jen\nkelkaj citaĵoj iom mallongigitaj: \"Kiam la logiko ne donas al ni\nrespondon tute klaran kaj senduban, kiu ne ofendus nian lingvan senton,\nni devas peni konformigi nin al la ekzistantaj _kutimoj_\" (t. e. de\nla _naciaj_ lingvoj) [II, 26/27; III, VII]. Sed aliloke li diras, ke\nEsperanto ne povas sekvi la \"naturan leĝon\" de la \"malregulaĵoj\nkaj malfacilaĵoj\" de la naciaj lingvoj [II, 13; III, X].--Pri\n_lingvokutimo_ kaj _logiko_: \"En Esperanto ĉio, kio estas uzata de la\nplimulto de bonaj verkistoj, devas esti rigardata kiel bona, se ĝi\neĉ ne estas absolute logika\" [I, 3; III, XII]. Tiam li parolas pri\n\"la utileco de longa ekzerciĝado\", kaj la danĝeroj de troaj postuloj\nrilate al \"absoluta logiko\" [I, 3; III, XII]. \"Komuna ĝisnuna uzado\ndevas ludi pli gravan rolon ol seke teoria logikeco\" [II, 20; III,\nXIII]. Aliflanke \"en Esperanto la \"_nekutimeco_\" ne prezentas gravan\nkaŭzon por neuzado\" [I, 22; III, XIV]. Dum li nomas en unu Respondo\n\"senfrukta kaj danĝera\" la sekvadon de nur _teoriaj_ principoj sen\ndemandado pri la _praktika_ signifo [II, 10; III, XV], li diras en\nalia, ke \"la _teoria_ vidpunkto en Esperanto ofte ne povas esti\nsevere observata, sed _neniam_ povas esti rigardata kiel \"_erara_\".\"\n[II, 9; III, XVII]. Oni do vidas, ke li, malinklina al ĉia dogmemo\naŭ pedanteco, difinas juste kaj racie la regolimojn de la principoj\nmalamikaj.--\n\nNi jam diris, kiel energie D-ro Zamenhof procedis en la malnovaj\nLingvaj Respondoj kontraŭ la _ŝanĝ_- kaj _reform_-emuloj. Precipe\nkontraŭ tiuj ambiciuloj kaj pseŭdopatriotoj, kiuj volas subigi\nEsperanton al sia _persona_ aŭ _nacia gusto_, direktiĝas lia\ndefend-atako [II, 29/30, 31/33; III, XVIII-XXI]. \"Amo kaj zorgo por nia\nafero\", jen la motivoj, kiuj igas lin tiel forte batali \"kontraŭ ĉia\nsennecesa reformo\" [II, 30; III, XIX].\n\nTamen li tute ne estas kontraŭprogresema. Klare li montras la vojon\nde prudenta _evoluo_ por nia lingvo, la vojon al ĝia plibonigo kaj\nplivastigo. Ĝi estas la ĝenerale konata vojo de la \"arĥaismoj\nkaj neologismoj\", kia li priskribis ĝin en la 'Antaŭparolo' al la\nFundamento kaj en siaj IVa kaj VIa kongresparoladoj.\n\nAnkaŭ pri la _iniciatrajto_ de la unuopa Esperantisto li donas klarajn\ninformojn. [I, 37 post c), 45; III, XXIII.]\n\nĈi tiuokaze li esprimas ankaŭ sian opinion pri la _tasko de niaj_\nplej altaj _lingvaj institucioj_. Pro ilia aktualeco mi citas jenajn\npartojn el tiu Respondo: \"Pro la bono de nia afero la Lingva Komitato\ndevas esti tre singarda kaj akcepti nur tion, kion ĝi trovas tute\n_sendanĝera_, efektive _grava_ kaj sendube _utila_\". \"La Lingvo\nkomitato havas la rajton permesi en la lingvo ĉion, kion ĝi trovos\nnecesa .... Sed mi opinias, ke la vera celo de la Lingva komitato tute\nne konsistas en ia facilanima eksperimentado _sen grava neceseco_; ju\nmalpli ni okupos niajn kapojn per diversaj \"plibonigoj\", kaj ju pli ni\nsimple _propagandos_ kaj _riĉigos_ la lingvon, des pli bone estos\".--\n\nNe estis eble en la limoj de ĉi tiu artikolo eltiri kaj priparoli\n_ĉiujn_ bonegajn _konsilojn de ĝenerala signifo_ disŝutitajn inter\nla multajn Lingvajn Respondojn. Mi elektis la pli gravajn laŭ mia\nopinio.\n\nPri la _specialaj decidoj_ aŭ _reguloj_ entenitaj en la Respondoj\nsufiĉu malmultaj vortoj. La pli granda parto de ili estas konforma al\nla nuna ĝenerala lingvokutimo de bonaj aŭtoroj. Tamen restas ankoraŭ\nsufiĉo por surprizi la Esperantiston ne jam konantan la Lingvajn\nRespondojn. Eble estas nove al kelkiu, ke D-ro Zamenhof instruas:\n\"Anstataŭ _sidiĝu_ estas pli bone diri _sidigu vin_ aŭ _eksidu_\"\n[I, 13; III, 37]; per _ge_- oni _povas_ nomi eĉ ankaŭ iun plus lian\ntutan familion (ekz. _getajloroj_[30]) [I, 6; III, 38]; en specialaj\nkazoj ankaŭ la vorto _io_ povas ricevi la pluralan _j_-on (_ioj_)\n[I, 18; III, 58] kaj post _tra_ kaj _kontraŭ_ oni _povas_ uzi ankaŭ\nla akuzativon [I, 27; III, 93]; _onin_ kaj _onia_ estas formoj tute\nregulaj; _certa_ signifas krom sia ĉefa senco ankaŭ _iu_ (_difinita_)\n[II, 26; III, 20]; la esprimoj: _mi konas tiom homojn_ kaj ... _tiom da\nhomoj_ estas teorie egale bonaj [II, 29; III, 66.].--\n\nMi ne bezonas atentigi, ke la plej _riĉa_ fonto, el kiu ni povas\nĉerpi konon pri tio, kion nia Majstro opiniis ĝusta en nia lingvo,\nestas liaj literaturaj verkoj (originaloj, tradukoj, paroladoj), sed\nkrom la Fundamento liaj _Lingvaj Respondoj_ estas tiu fonto, el kiu la\nĉerpado estas plej _facila_ kaj plej _fidinda_. Ni povas _ĝoji_, ke\nni havas ĉi tiun _trezoron_, kaj _danki_ al ĝia donacinto per tio, ke\nni ne nur mem zorge _studas_ ĝin, sed ankaŭ _konigas_ kaj laŭeble\n_utiligas_ ĝin al la ceteraj, precipe al la novaj, samideanoj.\n\nĈi tiu artikolo estas verkita kaj volas efiki en _tiu_ senco.\n\n\n\n\nLA UNUAJ JAROJ DE ESPERANTO EN LEIPZIG.\n\n(ALFRED PETZOLD.)\n\n\nPritrakti kaj rememorigi la unuajn jarojn de la Esperanto-movado ne\nestas malgrava afero, kiel multaj eble unuavide opinias. Ĉar tio\nkoncernas la evoluon de l' ideo de mondhelplingvo ĝenerale. Krome,\nla gravaj faktoj de pasintaj tempoj montru, kiel oni en estonteco\nplej-sukcese uzu la energion por plifortikigi la movadon. Ĉiu movado,\ntute egale, ĉu grava aŭ ne, bezonas agemulojn entuziasmajn kaj\npersistemajn kun nelacigebla volo antaŭenpuŝi la aferon ĝis plena\nsukceso. Tial mi ne povas prezenti la sekvantajn liniojn ne citante\nnomojn de fervoraj antaŭbatalantoj, ĉar sufiĉe ofte la personoj\nestas identaj eĉ kun la organizaĵoj mem. Inter la unuaj pioniroj de\nEsperanto en Leipzig estas S-ro Oberstudienrat prof. Schauerhammer,\nkiu kun sia kolego Hartmann vizitis--1902--pro franclingvaj studoj\nGrenoble. Tiea rektoro de l' Dijon-a universitato, S-ro Boirac,\npropagandis Esperanton. Li favorigis ambaŭ sinjorojn por nia afero.\nReveninte hejmen, Hartmann restis favora al Esperanto, tamen li ne\npropagandis ĝin publike; li estis okupita per kontraŭalkoholaj\nceladoj. Petojn je subteno li respondis per la vortoj: Se mi donus la\nmalgrandan fingron, vi prenus eble mian tutan manon. Dume Schauerhammer\nfariĝis nia adepto kaj publikigis en la unuaj germanaj poresperantaj\nbroŝuroj sian nomon kiel informanto. Li ankaŭ iniciatis poresperantan\nilustritan artikolon de D-ro Dittrich en la multkonata Leipzig-a\n\"Illustrirte Zeitung\" je la januaro 1903. Tiu ĉi publikigaĵo estis\nkvazaŭ semo; dank' al ĝi multaj regajnis konfidon al internacia\nlingvo perditan pro pereo de Volapük; aliaj studis Esperanton, ekzemple\nS-ro Stadtamtmann Büschel.\n\nArtikolo de l' konata pacifisto Fried, aperinta 1902 en la semajna\nĵurnalo \"Die Woche\", instigis S-ron veterinaron Trummlitz--tiam\nstudantan en Stuttgart--lerni Esperanton per meminstruado laŭ libro de\nFried. En Stuttgart li ankaŭ hazarde konatiĝis kun S-ro libristo\nMaier-Crossen, kiu jam estis Esperantisto. Ambaŭ reveninte al Leipzig\npartoprenis en kafejo Bauer rondon, en kies centro staris S-roj\nD-ro Blachstein kaj Mielck.\n\nVerŝajne en la jaroj 1900 aŭ 1901 S-ro D-ro med. Blachstein en la\nlibrejo Lucius, Otto Schill-strato, ekvidis en montra fenestro libreton\nde Trompeter pri Esperanto. Li aĉetis ĝin kaj trovis la enhavon\ntre praktika. Pro tio li portis ĝin ĉiam en la poŝo kaj lernis\ntiamaniere Esperanton. Li rekomendis la aferon--kiel oni rekomendas\nbonan teatraĵon--al siaj konatoj, precipe al D-ro Zumpe, sindiko ĉe\nDeutsche Bank en Dresden kaj D-ro Planitz en Kamenz tiam studantaj\nkun li leĝan sciencon. Ili, kiel ankaŭ multaj aliaj, ne fariĝis\nveraj Esperantistoj. Poste D-ro Blachstein en sama librejo aĉetis\nla Esperantan broŝuron de Einstein kaj ĝi lin tute konvinkis pri\nla valoro de internacia lingvo. Tial, kiam li ludis skaton en kafejo\nBauer, li ankaŭ ĉe tieaj konatoj propagandis Esperanton. Tiuokaze\nli konatiĝis kun privatscienculo W. B. Mielck. Ekestis nun okazo\nparoli en kaj pri Esperanto; ĉar la nova konato okupis sin jam depost\n1887 pri Esperanto. La fundamento por la movado nun estis starigita;\nĉar ambaŭ samideanoj aranĝis rondeton de Esperantemaj personoj kaj\naprobantoj de l' internacia lingvo, inter ili Maier-Crossen, Trummlitz,\nD-ro Harrach, Hauptvogel, Büschel, Helebrandt. Jam estis progreso, ke\nla semajna rondo kunvenis je rezervita tablo en kafeja salono. Je tiu\ntempo D-ro Blachstein faris la unuan publikan paroladon pri Esperanto\nantaŭ stenografoj en Rosentalkasino. Prof. Schauerhammer ĉeestis kaj\nkomunikis siajn Esperantajn spertojn.\n\nPli poste--1905--D-ro Blachstein en Rosentalkasino por stenografoj\naranĝis seslecionan Esperantan kurson laŭ lernolibreto de Mielck.\nLa kurso estis vizitata de eble 20 personoj, el kiuj nur mi restis\nkiel Esperantisto kaj--aranĝinte en decembro 1905 kurson kun 8\nkolegoj miaj--aliĝis en 1906 al rondo en kafejo Bauer. Tie iom\npost iom pliiĝis la deziro laŭplane kaj sisteme ekzerci la uzadon\nde Esperanto. Por tiu ĉi celo kunvenis la 1an de junio 1906 en\nrestoracio Stieglitzens Hof la rondanoj kaj aliaj Esperantistoj nome:\nBüschel, Petzold, Mielck, Schulz, Aurig, D-ro Blachstein, Süss,\nReichardt, fratoj Bruno kaj Hugo Hesse, Günther, Ramm. La kunvenintoj\nfondis Esperantan grupon nomante ĝin laŭ propono de D-ro Blachstein\n\"Esperanto-Societo Leibniz\" por honori la filozofon Leibniz kiu--laŭ\ntiama konvinko--mem okupis sin pri internacia lingvo. Prezidanto de\ntiu ĉi societo nun estis S-ro Büschel. Flanke de tiu ĉi agado iris\nla klopodoj de l' prezidanto de \"Nova Grupo\", S-ro Stephan, kiu laŭ\nsia propra sciigo estis Esperantisto depost 1902. Jam en la unuaj jaroj\nĉiuj seriozaj Esperantistoj ne daŭre interrilatis kun li. Stephan\nfanfarone reklamis Esperanton, plejparte sin nutris de tia laboro\nkaj per malbonaj agadoj senkreditigis la Esperantan aferon. La jenaj\nlinioj el protokollibro de Stephan-a organizaĵo karakterizu la tiaman\nsituacion: La Saksa Esperantista Ligo--je iniciato de l' prezidanto\nS-ro Stephan--estas ŝanĝita en nuna Saksa Turinga Esperantista\nLigo. La tuta gvidado de l' instruado--ankaŭ ĉio kio ajn okazis en\nla ligo--estis en la manoj de Stephan. Kiel kasisto kaj sekretario\nfunkciis S-roj Heimann kaj Hartmann, kiuj tamen nur estis la senvolaj\nstatistoj de Stephan; ili nenie havis enrigardon, ĉar ĉion faris\nStephan por havigi profitojn en sian propran poŝon.\n\nEligite (1907) el la Saksa Turinga Ligo, Stephan fondis en sama jaro la\nLigon de Germanaj Esperantistoj (V. D. E.). Pluaj fondaĵoj sub la nomo\n\"Nova Grupo\" ripetiĝis kaj aliaj entreprenoj sekvis. Sed sufiĉe pri\ntio.\n\nTiaj okazintaĵoj malfaciligis al la Esperantistaro la laboron; tion,\nkion Stephan disigis, aliaj kiel Trummlitz, D-ro Liesche, Kötz ktp.\nprovis denove kunigi por ree kreditigi kaj fortikigi nian movadon.\nTrummlitz, D-ro Liesche kaj aliaj venis el Stephan-aj organizaĵoj al\nsocieto \"Leibniz\".\n\nS-ro Kötz estis lerninta Esperanton en Brüssel ĉe la Université\nlibre en 1900-1902. Tie ĉi instruis prof. Blanjean Esperanton sen\nlernolibro nur laŭ Berlitz-metodo. La fanfarona reklamo de Stephan\natentigis Kötz post lia reveno al Leipzig en novembro 1906 pri\nEsperanto; li vizitis tial entreprenojn de Stephan, tamen ne aliĝis\nal ili. Kaj kiam komence de 1907 prof. Ostwald en Rosentalkasino estis\nfarinta publikan paroladon pri Esperanto, S-ro Kötz ree venis al\nStephan, ĉar aliaj ŝajne ne laboris por disvastigo de Esperanto.\nTamen la spertoj ankaŭ al li montris, ke daŭra laborado kun Stephan\nne estis ebla; kaj tial S-ro Kötz ĉesis (1907) la rilatojn al\nStephan kaj laboris nur ankoraŭ por iamaj Stephan-aj organizaĵoj,\nnome Esperanto-grupo \"Zamenhof\" (fondita 1906) kaj Saksa Turinga\nLigo (fondita la 8an de nov. 1906 de 4 personoj) kiujn ambaŭ li\nprezidis.\n\nKvankam nun publike propagandis nian lingvon precipe la\nEsperanto-grupoj, restis sufiĉa kampo por la individua laboro.\n\nEkzemple D-ro Liesche varbis en sciencaj rondoj, kaj por rapidigi la\nprogresadon Esperantan, li en troa idealeco kaj oferemo forlasis sian\nkemiistan oficon, por akcepti la redaktadon de Germana Esperantisto en\nBerlin!\n\nS-ro D-ro Steche, pri kies agado la antaŭparolo kaj la aldono\nenhavas la detalojn, helpis en neforgesebla maniero jam 1907 al\nLeipzig-aj Esperantistoj. Okaze de sia afrika vojaĝo li ankaŭ\ninteresis por Esperanto la germanan ministron de koloniaj aferoj.\n\nEn saksa parlamento la advokato S-ro D-ro Zöphel atentigis la\ndeputatojn kaj la registaron pri la kreskanta valoro de l' movado\nde internacia lingvo, antaŭ ol D-ro Steche daŭrigis tion dum la\nsekvantaj jaroj.\n\nPor montri bildon pri la laboro de la organizaĵoj Esperantistaj mi\ndonas kelkajn detalojn el la aktoj de Esperanto-societo \"Leibniz\".\n\n Enspezoj (en M) Elspezoj (en M)\n\n 1906 1907 1906 1907\n\n kotizaĵoj | 49 | 289 | Esp. gazetoj | 35 | 55\n kursoj Esp. | 54 | 214 | anoncoj por kursoj ktp. | 18 | 111\n donacoj | 34 | 66 | lernolibroj, propagandiloj | 19 | 107\n lernolibroj | 6 | 49 | propagando, afiŝoj | 18 | 126\n steloj | 7 | 16 | oficejo en Verkehrsverein | -- | 20\n ŝuldoj | 10 | 32 | steloj | 19 | 7\n | | | inventaro | 39 | --\n | | | afranko | 5 | 44\n | | | kotizaĵo al G. E. S. | -- | 126\n | | | diversaĵoj | 7 | 70\n ============= ============\n 160 666 160 666\n\nLa unuopaj sumoj montras--1906 nur por duonjaro pro fondiĝo je 1. 6.\n1906--ke eĉ per malgrandaj monrimedoj (jarkotizaĵo 6 M inkluzive\nsenpaga liverado de Esp. gazeto) oni provis per propagando forigi la\nindiferentecon kaj la antaŭjuĝojn kontraŭ Esperanto. Oni riskis por\ntio en la unuaj jaroj deficiton, opiniante ke la oferemo ĉiam restos\nkaj la enspezoj plikreskos.\n\nPer kursoj kaj per publikaj propagandparoladoj oni atakis la Leipzig-an\nloĝantaron.\n\nEsperanto-kursoj komenciĝis\n\n 1906: 1 (5. X.) kun 19 lernantoj\n 1907: 7 \" 60 \"\n 1908: 16 \" 186 \"\n\nKelkaj el la kursoj estis senpagaj kaj bone vizitataj; cetere la\nhonorario pagita de la lernantoj estis tre malalta, maksimume 3 M. La\nsamideanoj gvidis la kursojn senpage; iliaj nomoj: D-ro Blachstein,\nSchauerhammer, Büschel, Fallot (f-ino), Becker, Havelka, Kässner,\nWolf, D-ro Dietterle, Petzold.\n\nRimarkinde estas, ke prof. D-ro Dietterle, la nuna direktoro de l'\nSaksa Esp.-Instituto, varbita por Esp. dum la 4a internacia kongreso\nen Dresden, vizitis en septembro 1908 la kunvenojn de l' societo\n\"Leibniz\", lernis per tio la lingvon kaj poste en sama jaro gvidis 2\nkursojn.\n\nNe estas kalkulitaj la kursoj, kiujn la samideanoj faris private.\n\nEl tiu ĉi epoko estas citindaj jenaj publikaj paroladoj: la 2an de\noktobro 1906 en Stieglitzens Hof: prof. Schauerhammer pri la helplingvo\nEsperanto. La parolado instigis multajn personojn partopreni Esp.\nkurson. La 14an de februaro 1907 en Rosentalkasino: universitata\nprof. D-ro Ostwald pri internacia helplingvo kaj Esperanto. La\nparolado estis aranĝita de societo \"Leibniz\" kune kun akademia scienca\nunuiĝo \"Gabelsberger\". Eble 400 personoj ĉeestis kaj la ĉiutagaj\ngazetoj, kiuj tiam kiel ankaŭ hodiaŭ ne el si mem propagandis nian\nlingvon, favore raportis pri la impresa parolado. La fama scienculo jam\ntiam aludis kelkajn tielnomitajn \"korektindaĵojn\"; tamen la praktiko\npruvis ilin tute ne necesaj. En la diskuto ankaŭ la reprezentanto de\nl' industrio, S-ro komerckonsilanto Habenicht, aprobis Esperanton.\nNur la oficiala universitatsciencularo ne ĉeestis aŭ silentis. Ĝi\naperigis la 20an de aprilo 1907 kontraŭesperantan broŝuron: \"Zur\nKritik der künstlichen Weltsprachen\". (Straßburg, Trübners Verlag.) La\nverkintoj de l' broŝuro estis la universitataj profesoroj Brugmann kaj\nLeskien. Aliflanke D-ro Blachstein 1911 faris en la universitato la\nunuan prelegon pri artefaritaj lingvoj konsiderante precipe Esperanton.\n\nLa dua internacia Esp. kongreso, 1906 en Genf, estis vizitata de\nPetzold kaj la tria, 1907, en Cambridge, de prof. Schauerhammer kaj\nPetzold. Ili raportis publike pri tiuj ĉi manifestoj kaj tiel akcelis\nla movadon.\n\nLa aliaj organizaĵoj, reprezentitaj de Kötz kaj de Stephan, agis\nsammaniere. Stephan laŭ sia diro (vidu \"Sub la verda standardo\",\njanuaro 1907, no. 1) faris dum la lasta kvaronjaro de 1906 30\nparoladojn pri Esperanto plejparte en unuiĝoj, kaj aranĝis 11 kursojn.\n\nJam baldaŭ aperis en Leipzig Esperantaj presaĵoj: Lernolibreto\nde Mielck en \"Miniaturbibliothek\"; en eldonejo de Uhlig (1907) la\nlernolibro de Büschel. De Stephan estu citataj liaj unuaj gazetetoj,\nekz. \"Sub la verda standardo\" kaj \"La Saksa Esperantisto\"; ambaŭ\naperintaj 1907.\n\nJenaj gazetoj jam 1906 publikigis artikolojn en kaj pri Esperanto:\n\"Weltwarte\", \"Mondo\". Ilin sekvis en 1907 la \"Handels-Akademie\" kaj\n\"Kontorfreund\".\n\nNur ununumeran gazeton \"Monato\" aperigis la bankoficisto Becker;\naĉetinte manpresilon li estis verkanto, kompostisto, presisto,\nbindisto, eldonisto kaj libristo en unu persono. Sed malgraŭ la\nnegrandaj elspezoj la entrepreno ne sukcesis. Ja, estas ofte faŭko\ninter iluzio kaj realiĝo! Tamen la propagandanto ne malesperu; sed\ncelkonscie daŭrigu sian laboron!\n\nJen alia spertaĵo: La Esp.-societo \"Leibniz\" 1906 aliĝis al\nVerkehrsverein kaj aranĝis en ties oficejo Esp.-informejon. Dum la\ntempo kiam la direktoro kaj la sekretariino estis favoraj al Esperanto\nkaj zorgis por propagando, la interrilatoj estis helpo por nia afero.\nTamen la personoj ŝanĝiĝis kaj tial la rilatoj je fino de 1914\nĉesis. Ne kaŭzo por malĝojo; ĉar i. a. per parolado de prof.\nSchauerhammer je 23an de febr. 1908 kelkaj porfremdulaj rondoj estis\nvarbitaj por Esperanto.\n\nLa kroniko ne povas ignori la iaman entreprenon \"Centra Komercejo\npor Esperantujo\" de Johannes Heyn, Thomasring 6 kaj ties specialan\nfakon: \"Esperanto-instituto Heyno\". La grandiozaj planoj ne fariĝis\nrealaĵo. En Barcelona, dum la internacia Esp. kongreso 1909, S-ro\nHeyn estis riprezentata multegkoste, tamen la enspezoj por komercaĵoj\nne daŭris. En Leipzig lia Instituto aranĝis ne ŝparante monon\nimpresplenajn propagandkunvenojn kaj bone vizititajn kursojn en la\nunua tempo. Per tiaj kursoj estis varbita S-ro Bennemann (1909), kiu\nposte aranĝis Esp. kurson en Leipzig-a instruistaro. Tiun partoprenis\ni. a. S-ro Rössel (1910). Kvankam Heyn en D-ro Linse havis\nbonan propagandiston kaj organizanton, krome en Karl Steier lertan\nredaktoron por \"La Duonmonata\" Esp.-gazeto, lia entrepreno ne povis\nesti daŭra. Li devis likvidi, kvankam la tiamaj grupoj (instruistaro,\nliberstudentaro Zamenhof, Leibniz kaj Heyno) la Heyn-Instituton de 3.\n1. 1911 ĝis 5. 1. 1912 rilate al instruadaferoj subtenis.\n\nHeyn perdis sian tutan kapitalon, multajn milojn da Markoj, kiujn li\nhavigis al si per laboro en bona ofico ĉe la ĉokoladfirmo Rüger.\nNun tiu ĉi homo kun siaj altaj celoj ripozas en la tero. Lia agado\nantaŭenpuŝis la Esp. movadon ankaŭ en Leipzig. Eble en estontaj\ntempoj komercistoj rikoltos kion Heyn tro frue ekpenis realigi, kvankam\nla fundamentoj tiam ne estis sufiĉe fortikaj por tio.\n\nOpiniante ke kunigitaj fortoj povas krei pli multe ol unuopaj, jenaj\ngrupoj: Zamenhof, Leibniz, Verda Stelo, Nova Grupo kaj Esp.-sekcio de\nl' liberstudentaro kunvenis en Goldenes Einhorn kaj fondis la 9an\nde januaro 1909 Lokan Ligon sub gvidado de prof. D-ro Dietterle.\nInteralie oni aranĝis Gastotablon en la nomita restoracio, fiksis\nkomunan prezon (3 M) por la kursoj kaj decidis anoncadon de 17 kursoj\npor la unua kvaronjaro 1909. La Ligo ne montriĝis kiel vivpova\norganizaĵo. Kiujn premisojn postulas tia Loka Ligo aŭ iu grupo por\natingi almenaŭ kelkjaran vivon?\n\nMontriĝas la natura leĝo pri ekvivo kaj morto ankaŭ rilate al\norganizaĵoj. La Esp.-sekcio de l' liberstudentaro (fondita en novembro\n1909) kiu pli poste ŝanĝis sian nomon en: Akademia Esperanto-Unuiĝo,\ndisiĝis kaj mortis, kiam la mondmilito komenciĝis. Eble agemaj\nstudentoj revivigos la grupon, kies fondintoj estas inter aliaj S-roj\nD-ro Zimmermann-Dresden, D-ro Döhler-Riesa, Lippmann-Zwenkau.\n\nEl semoj kreskas fruktoj, tio estas aplikebla rilate al movado de\nEsp. inter la laboristaro. Antaŭ kelkaj jaroj S-ro R. Voigt,\nLeipzig-Gohlis, Johann Georg-strato 24, II, aŭskultis poresperantan\nparoladon en Frankfurt; poste li lernis Esperanton, instruis kolegojn\nkaj energie refutis dum 1908 asertojn de la tiam iom multnombraj\nadeptoj de l' \"deligitara linguo\". Li kune kun S-roj Baumann\n(lerninta Esp. depost 18. 9. 1907) kaj Buhlemann la 1an de majo 1909\nfondis la Laboristan Esperantistan Societon \"Frateco\", nun nomitan\n\"Laborista Esperanto Grupo\".\n\nKiel organizaĵo de unua epoko estu citata ankaŭ la Esperanta\nInstruistaro Leipzig. Ĝin fondis la 6an de septembro 1910 sep\nsinjoroj, inter ili Soj. Degen kaj Wilhelmi, kiuj en nur 6-taga kurso\n(18a ĝis 23a julio 1910) lernis Esperanton.\n\nNia movado kreskas: La 2an de marto 1913 estas fondita ankaŭ\nunuiĝo de magistrataj oficistoj. Eble la rondoj de komercistoj kaj de\nsciencistoj nun ankaŭ plifavoriĝos en Leipzig al Esperanto. Ĉar 1914\nla universitata prof. Brugmann moderigis letere sian nean juĝon de\n1907 pri Esperanto.\n\nLa bariloj kontraŭ Esperanto iom post iom malaperas. Por ke ili tute\nfalu, ĉiu laboru kaj ne laciĝu.\n\n\n\n\nSERIOZA LABORO.\n\n(HERMANN RÖSSEL.)\n\n\nEn la Antaŭparolo S-ro D-ro Dietterle diras, ke *serioza\nlaboro* kunigis kaj ankoraŭ nun kunligas la anojn de la\nVendreda Klubo, kiuj post la 9a Germana Esperanto-Kongreso 1914\nkolektiĝis ĉirkaŭ la verdstela standardo. Plie li koncize parolas\npri niaj celadoj kaj ĝisnuna agado, pri niaj rilatoj al la Saksa\nEsperanto-Instituto, al G. E. A. ktp. Sed ĉar nia libreto pretendeme\nsin nomas \"Vendreda Klubo\", eble estas dezirinde, aldoni kelkajn pluajn\ndetalaĵojn, por ke vi, kara leganto, ekhavu iom klaran \"portreton\" de\nnia rondo, kiu sekve de profunda \"unuanimeco\" kaj fidela amikeco de\nsiaj anoj prezentas kvazaŭ individuon aŭ, kiel eble dirus juristo,\n\"Esperantistan personon\".[31] Tio ja ne malhelpas, ke tiam kaj tiam oni\nincitetas sin reciproke, aŭ eĉ, se necese, unu al la alia tre klare\n\"diras sian opinion\". Sed neniam tiaj disputetoj kondukas al personaj\nofendoj aŭ insultoj, nek al daŭra malpaciĝo. Kontraŭe: Post furioza\nfulmotondro la suno ree brilas des pli ĉarme! Ŝajnas do, ke la\n\"interna ideo\" de Esperantismo sufiĉe profunde enradikiĝis en nia\nrondeto, kaj tute prave ni povus preni kiel devizon de niaj kunvenoj la\nkonatajn versojn de la kanto de l' ligo:\n\n Fratoj, manon donu kore\n kaj senzorge, sendolore\n belan horon festu ni!\n Ĉion teran forĵetante\n daŭru forte kaj konstante\n nia bela harmoni'!\n\nSed, kiel mi jam diris, ni \"festas la belajn horojn\" ne per dancado\nkaj distraj amuzoj, sed per laboro. \"Severa afero, vera ĝojo\", diras\nlatina proverbo, kaj tian ĝojon ni ofte spertis dum la pasintaj sep\njaroj de komuna agado en la Vendreda Klubo.\n\nĜenerale la tagordo de niaj kunvenoj montras tri partojn:\n\n I. Aktualaj aferoj.\n II. Referato kaj diskutado.\n III. Komuna tradukado.\n\nLa unuan punkton mi, malgraŭ ĝia graveco, povas ignori tie ĉi, ĉar\npri ĝi kelkon diras la Antaŭparolo. Nur tion mi akcentu, ke en niaj\nkunsidoj laŭeble ĉiuj aferoj estas priktraktataj Esperantlingve.\n\nSekvas la dua parto: Referato kaj diskutado. Ĉiu klubano, laŭvice kaj\nlaŭ antaŭe fiksita plano faras proksimume duonhoran \"senmanuskriptan\"\nparoladon pri iu ajn temo. Poste ĉiu ĉeestanto estas devigata,\npartopreni la diskutadon, dirante almenaŭ kelkajn mallongajn frazojn.\nJen tre efika kaj imitinda maniero, perfektiĝi en la libera uzado de\nnia kara lingvo. (Nenecese por diri, ke dum ĉiu kunveno okazas nur\npo *unu* parolado.) La temoj rilatas ne nur al Esperantaj, sed\nankaŭ al plej diversaj aliaj aferoj, ekz. scienco, arto, literaturo,\nturismo, pedagogiaj kaj socialaj problemoj ktp., sed precipe taŭgas\npor nia celo tiuj, pri kiuj la homoj ĝenerale havas tre malsamajn\nopiniojn, kiel ekzemple la jena: \"Ĉu riĉeco estas necesa al homa\nfeliĉo?\" La parolanto argumentadis jenmaniere: Niaj prauloj, Adam kaj\nEva, certe ne bezonis kapitalon, por senzorge pasigi agrablajn tagojn\nsub la fruktoŝarĝitaj branĉaroj de la paradiza parkego. Ankaŭ la\ntropiklandaj indiĝenoj ne kutimas, ŝvitante kaj spiregante labori,\npor akiri kelkmilojn da \"oraj disketoj\", ĉar ankaŭ al ili la arbaro\n\"senpage\" liveras nutraĵon kaj konstrumaterialon por \"loĝejo\". Sed\nla ano de \"civilizita ŝtato\" sin trovas en tute alia situacio. Li\ndevas, precipe en la nuna \"multekosta epoko\", ĉiutage elspezi monon,\neĉ por la plej trivialaj bezonaĵoj, kaj ju malpli da mono oni posedas\naŭ perlaboras, despli mizeraj estas la vivkondiĉoj. Krome: \"Moderna\nhomo\" ne povas kontentiĝi, kvietiginte nur la malsatan stomakon, li\ndeziras partopreni la kulturon, volas plikleriĝi kaj laŭeble ĝui la\nidealan, la \"spiritan\" vivon de la nuntempo. Sed, viziti koncertojn,\nteatraĵojn, sciencajn prelegojn aŭ kursojn, entrepreni vojaĝojn,\npor plivastigi la \"spiritan horizonton\": ĉio ĉi estas ebla nur al\ntiu, kiu posedas sufiĉe da mono. Kaj plue: riĉa homo povas komforte\naranĝi sian hejmon, povas havigi al si valorajn literaturajn kaj\nsciencajn verkojn, povas kolekti artaĵojn, povas -- -- -- nu,\nunuvorte: povas vivi multe pli feliĉe, ol tiu, kiu sekve de mankanta\nkapitalo devas rezigni je tiuj ĉi agrablaĵoj.\n\nResume: Mono *estas* necesa al homa feliĉo.\n\nLa celon de ĉiu referato, estigi viglan diskutadon, la parolinto tiun\nĉi fojon tre bone atingis.\n\n\"Feliĉo\" ja ĉiam estis, estas kaj estos unu el la plej gravaj\nproblemoj de la homa vivo, kaj pri ĝi certe ĉiu havas sian apartan\nopinion. Do ankaŭ en nia rondo la tiurilataj ideoj komence estis\ntre malkonformaj. Kelkaj samideanoj pli malpli konsentis kun la\nparolinto. Aliaj havis malan opinion, pruvante, ke la grado de feliĉo\nnepre ne estas proporcia al \"materiala beno\"; riĉeco per si mem\ntute ne garantias feliĉon.--La fervora pastro diris: \"Feliĉo estas\nbatalo! Batalo kontraŭ malveremo kaj malvirteco, kontraŭ mizero\nkaj malespero, batalo por la idealoj de l' homaro!\"--Alia klubano\nrediris: \"Mia feliĉo estas mia familio! Plejeble bone eduki miajn\ninfanojn, zorgi kaj labori por tiuj, kiujn mi amas korege: jen la\ncelo de mia vivo!\"--Skeptikulo asertas: \"Feliĉo estas iluzio, utopio\nde revemuloj!\"--Post kiam ankoraŭ pluraj diversaj \"feliĉoj\" estis\ndiskutitaj, oni fine kompromise interkonsentis, ke vera feliĉo estas\ninterna harmonio kaj paco. Riĉeco sendube povas fari la vivon pli\nagrabla, sed de ĝi neniam dependas vera feliĉeco.--Kaj nun, kara\nleganto, kion vi opinias pri la problemo?-- --\n\nIntence mi iom detale priparolis tiun \"feliĉan\" aferon, por montri per\ntiu ĉi \"specimeno\", kiamaniere ni \"diskutante ekzercas la lingvon\".\nAnkoraŭ pri multaj aliaj temoj mi volonte raportus detale, ĉar estas\ninter ili traktaĵoj, kiuj distingiĝas tiel per interesa enhavo kiel\nper karakteriza modela stilo. Sed mi devas rezigni, ĉar unuparte la\nmaterio traktita estas jam sufiĉe konata, aliparte la referatoj estas\npublikigitaj en la Esp. gazetaro. Tamen mi menciu almenaŭ kelkajn.\nEkzemple S-ro D-ro Steche parolis pri novaj vojoj al reformo de\nmuzeoj, pri siaj vojaĝoj ĉirkaŭ la terglobo ktp.; S-ro D-ro\nDietterle kutime nin informas pri progresoj de nia movado en ĉiuj\nlandoj. S-ro Bennemann, la pasia artamanto, parolis pri la vivo\nkaj la verkoj de J. S. Bach, pri moderna pentrarto, sed ankaŭ pri\nla naturesploristo Einstein kaj lia teorio. S-ro Degen preferas\nsocialajn problemojn, ekz. \"Pormalriĉula zorgado en Leipzig\" ktp.\nS-ro Franck direktas nian intereson al historie gravaj lokoj en la\nĉirkaŭaĵo de Leipzig. S-ro D-ro Lippmann tre ŝatas lingvajn\ndemandojn (gvidi--konduki; prepozicioj kaj adverboj; vortfarado per\nafiksoj ktp.). S-ro Petzold ĉiam denove postulas persisteman\npropagandon. S-ro D-ro Stucke pritraktas natursciencajn temojn,\nekz. Ostwald kaj lia kolorteorio. S-ro Wilhelmi kiel specialisto de\ngeografia fako prezentis al ni tre interesajn notojn pri la Suez-kanalo\nk. a. F-ino Wunderlich esploris la demandon pri \"Esperanto kaj la\nvirinoj\". Dum la pasintaj monatoj ni aranĝis serion da paroladoj pri\nla historio de Esperanto, pri lingvaj kaj nelingvaj organizaĵoj (C.\nO., L. K., K. K. K., U. E. A.) pri Esp. kongresoj kaj pri la Esp.\ngazetaro.\n\nLa tria parto de nia kutima tagordo, la \"komuna tradukado\"[32]\nkelkfoje estas tre amuza afero. Povas okazi, ke pri unu frazo oni\npasie diskutas duonan horon aŭ eĉ pli, se iuj \"harfendemuloj\" ne\npovas interkonsenti pri tiu aŭ tiu vortkunmetaĵo aŭ parafrazo. Fine\nla prezidanto \"perdas la paciencon\" kaj ordonas, ke la ĉeestantoj\ndecidu per voĉdono. Efektive tradukado estas \"porintelekta akrigilo\",\nkaj tronaiva tradukanto povas facile rikolti multkoloran bukedon da\nmokincitetoj. Jen la \"Histrikeco Esperantista\".\n\n\"La -- -- --??\"\n\nAh, pardonu, respektinda leganto, vi ne jam scias--. Nu, mi tuj\nklarigos al vi la aferon. Iam ni tradukis fablon de Schopenhauer,\nkiun mi ĵus memoras. Anstataŭigu en ĝi la \"vintran malvarmon\" per\n\"entuziasmo al Esperanto\", kaj vi tuj komprenos, kion mi volas diri.\nJen la fablo:\n\n\"Areto da histrikoj dum malvarma vintrotago sin premis unu al la alia\nplejeble proksimen, por ŝirmi sin per reciproka varmigo kontraŭ\nmortfrostiĝo. Sed baldaŭ sentis unu la pikilojn de la alia kaj tio\nree disigis ilin. Bezonante varmon ili denove alproksimiĝis kaj pro\ntio ripetiĝis la alia malbono, tiel, ke ili balancis inter ambaŭ\nsuferoj, ĝis ili trovis konvenan distancon, kiun oni povis sufiĉe\nbone toleri.\n\nKaj tiun distancon ili nomis ĝentileco (legu: samideaneco) kaj nobla\nmoro.\"\n\nĈu en via rondo ankaŭ estas histrikecemuloj?\n\nFine mi malsilentu pri malgranda epizodo, ĉe kiu la histrikaj pikiloj\ntute ne funkciis. Estis nia lasta kunveno antaŭ kristnasko 1915.\nKiel kutime, ni sidis en intima angulo de \"Auerbachs Keller\", nia\ntiama kunvenejo, (pri kiu la germana poeto Goethe verkis tre artifikan\nreklambroŝuron, titolitan \"Faust, Ia kaj IIa partoj\"). Ferminte la\noficialan parton de la kunsido (kaj kaŝe ordoninte al la kelnero,\nalporti kelkajn botelojn da ĉampano) S-ro D-ro Steche neatendite\nelprenis el sia aktujo abian branĉon, provizitan per kandeletoj,\nstarigis ĝin sur la tablo, ekbruligis la kandeletojn, kaj jen--ni\nsidis ĉirkaŭ pigmea kristnaska arbeto. D-ro Steche, ekprenante sian\nglason, esprimis sian ĝojon pri la pasintjara komuna laboro same kiel\npri la bonkora kamaradeco inter la klubanoj kaj tostis je senhalta\nprogresado de Esperanto ĝis fina venko. S-ro Degen elokvente dankis\nal S-ro D-ro Steche, kiu ne nur per sia malavara mondonaco donis\nal la Esperanto-movado en Leipzig solidan fundamenton, sed kiu ankaŭ\nenergie kaj konsekvence batalas por nia afero.--Ĉu estas necese, diri,\nke vere \"belan horon\" ni festis ĉi tiun vesperon?--Rerigardante al la\npasintaj tagoj de konstanta semado, ni revis pri sukcesoj estontaj,\nakirotaj per\n\n Serioza laboro.\n\n\n\n\n\nSCIENCA TEORIO DE OSTWALD PRI LA KOLOROJ.\n\n(D-ro EMIL STUCKE.)\n\n\n1.\n\nTeorio de l' harmonio ne ankoraŭ estas muziko. Oni povas tre bone scii\nla teorion kaj samtempe havi neniom da talento por la arto. Tamen kiu\nvolus nei la valoron de l' teorio por la progreso de l' arto?\n\nEĉ la muzikisto, kiu plej eble evitas la teorion dum sia kreado,\ntamen ĝin uzas ĉiam kaj ĉiam senkonscie; ĉar apartenas al ĝi\nla plej simpla ideo, sur kiu bazas lia kreado: la skalo de l' sonoj\nforpaŝantaj laŭ egalaj intervaloj. La *teorio* elektis el la\nsenfina nombro de l' sonoj tiujn, kiuj estas uzataj en la muziko, ĝi\nkreis tiun simplan sistemon, kiu unuaparte ebligas reprezenti la sonojn\nper la skribo, aliaparte trovi plej facile iliajn interrilatojn kaj\nleĝojn.\n\nTransirante de la muzika al la pentra arto ni konstatas, ke ĝis nun ne\nekzistis tia teorio. Jam de longe oni rimarkis la similan naturon de\nsonoj kaj koloroj; la lingvoj tion esprimis uzante tre ofte la samajn\nvortojn por ambaŭ objektoj. Sed nur malmultaj homoj sentis la neceson,\nhavi por la koloroj similan sistemon, por ne diri similan harmonian\nteorion, kiel por la sonoj. Unu el ili estis Goethe, sed liaj fervoraj\nkaj longedaŭraj klopodoj ne prosperis.\n\nStranga fakto--sed tamen komprenebla! ekzistis ja la mirinda teorio\nkreita de Newton. Ĝi klarigis ĉiujn fizikajn ecojn de la koloroj plej\nsimple kaj plej precize, ĉiujn eldirojn ĝi povis pruvi per frapantaj\neksperimentoj. Kiu riskus ŝanceligi tian bonfunditan konstruaĵon? Eĉ\nla genio de Goethe devis fine rezigni.\n\nTamen ni hodiaŭ scias, ke li estis prava, almenaŭ koncerne la celon.\nLa Newton-a teorio ne respondas, eĉ ne *volas* respondi la\ndemandon, kiu nin interesas. Ĝi ne pritraktas la *psiĥologian*\nfenomenon \"koloro\", sed la *fizikan* fenomenon \"lumo\". Ĝi ne\ndonas sistemon de la koloroj laŭ ilia parenceco, sed laŭ ilia\n*fizika naskiĝo*. Ĉe Newton nigro kaj blanko ne estas koloroj;\nnigro estas la foresto, blanko la kunesto de ĉiuj koloroj. La\nkolorserio de l' spektro ne enhavas la purpurajn kolorojn; kelkaj\nkoloroj, kiel flavo, sin kaŝas preskaŭ absolute inter la aliaj. Oni\ndevas nur atente rigardi tiun serion por tuj kompreni, ke ĝi ne estas\negalpaŝa kiel la serio de l' sonoj kaj ke ĝi sekve ne taŭgas por\nmontri la parencajn kaj harmoniajn rilatojn inter la koloroj.\n\nLa unua, kiu klare trarigardis la problemon, estis W. Ostwald. Konata\nkiel eminenta ĥemiisto--li ricevis la internacian nobelpremion en unu\nlasta jaro--li donis sin kiel maljunulo al tute novaj esploroj kaj\nkronis la laboron de sia vivo per la belega kolorteorio, publicita dum\nla mondmilito. La nova fundamenta penso, unuafoje klare perceptita\nde Ostwald, estas jena: Teorio de la koloroj devas esti bazigata sur\npreciza kaj adekvata *ordo* de la koloroj.\n\n\n2.\n\nSed kiel atingi tiun celon? La nombro de l' koloroj, kiujn la okulo\npovas diferencigi, estas ĉirkaŭ unu miliono; la tasko ordigi ilin\nŝajnas ne plenumebla. Tamen en ĉiu homa spirito kuŝas pli malpli\nkonscie kelkaj principoj, kiuj reprezentas la unuajn radikojn de tia\nprovizora ordigo. Pripensu! ĉiuj ni sentas, ke ekzistas diferenco\ninter la koloroj: ruĝo, bluo, verdo, flavo unuflanke, blanko, grizo,\nnigro aliaflanke. Ostwald nomas la unuan grupon \"buntaj\"[33] koloroj,\nla duan \"nebuntaj\". La nebuntaj koloroj--tion ni ankaŭ sentas--formas\nserion komenciĝantan ĉe blanko kaj etendiĝantan super grizoj pli\nkaj pli malhelaj ĝis nigro. Koncerne la buntajn kolorojn ni ĉiuj\ndiferencigas inter puraj kaj nepuraj; ni nomas la flavon de l' citrono\naŭ la flavruĝon de l' oranĝo puraj, la bluon de l' ardezo nepura.\nPureco povas esti pli aŭ malpli intenca; la nepre puraj koloroj formas\nla ekstremon de la tuta aro. Inter ili ne ekzistas ĝenerale konata\nordo; sed nur pro tio oni ne konas ĝin, ke oni neniam pripensis ĝin.\n\nRigardu la kolorojn de jenaj objektoj: sulfuro, ovoflavo, oranĝo,\nbriko, sango, violo, cejano, ĉielo, abio, papago (verda), freŝa\nherbo. Provante ordigi ilin tiel, ke la koloroj de najbaraj objektoj\nestas plejeble similaj, vi tre verŝajne ricevos la supre donitan\nserion, kaj neniun alian. Se restas iu dubo, ĝi rezultas nur de tio,\nke nia kolekto de puraj koloroj estas sufiĉe maldensa; ekzemple inter\nla koloroj de l' sango kaj de l' violo mankas la granda aro de l'\npurpuraj koloroj. Se ni plenigas la materialon, ĉiu dubo malaperas: la\nserio de l' puraj koloroj montriĝas nepre fiksita; ĉiu prudenta homo\nordigas ilin sammaniere. Kaj plue: ni konstatas, ke la fino de l' serio\nree aliĝas al la komenco. La verdo de l' freŝa herbo estas pli simila\nal la flavo de l' sulfuro ol ekzemple al la ruĝo de l' sango. Tiel la\npuraj koloroj plenigas cirklon. Oni povas komenci ilian serion ĉe iu\najn el ili; ĉiam oni ricevas la saman rezultaĵon.\n\nNi ripetu la faktojn ĝis nun priparolitajn--faktoj, kiuj sin trovas \"a\npriori\" en ni spirito:\n\n 1) La diferenco inter buntaj kaj nebuntaj koloroj.\n 2) La serio: blanko, grizo, nigro.\n 3) La diferenco inter puraj kaj nepuraj koloroj.\n 4) La cirklo de l' puraj koloroj.\n\nĈu tiuj faktoj jam reprezentas plenan kaj precizan sistemon? Kie estas\nen tiu sistemo la loko de l' nepuraj koloroj? Kio estas ideala blanko,\nnigro, ideala pura koloro? Kiel la cirklo de l' puraj koloroj estas\nordigota? Ĉu ekzemple la interspaco inter sulfuro kaj oranĝo estas\npli aŭ malpli granda ol la interspaco inter violo kaj cejano? Se ni\nvolas havi same bonan sistemon kiel en la muziko, tiaj demandoj devas\nnepre esti respondataj.\n\n\n3.\n\nLa helpilo per kiu Ostwald ilin respondas, estas la miksado de l'\nkoloroj. Ne la miksado de l' farboj. Tiu dependas de multaj fizikaj\nkaj ĥemiaj cirkonstancoj kaj tial ne povas montri simplajn leĝojn.\nKiam ni tie-ĉi parolas pri miksado, ni koncernas la *optikan*\nmiksadon, kiu sola estas simpla kaj konvena por nia celo. Oni ĝin\nefiktivigas laŭ tre diversaj manieroj. Sed sufiĉas ke ni montru al\nniaj legantoj nur unu manieron facile imageblan, por ke ili havu fiksan\nideon. Ni priparolu la miksadon per la kolorturbo.\n\n[Ilustraĵo: _Figuro 1._]\n\nLa kolorturbo estas ronda tavolo, kiu povas rotaci ĉirkaŭ sia\nmezopunkto. Oni partigas ĝin en segmentoj kaj pentras ilin per\ndiversaj koloroj, kiujn ni nomu la \"komponentojn\". Ekzemple la\nkolorturbo de l' apuda figuro enhavas la tri komponentojn: Ruĝo,\nbluo, nigro. Per la rotacio la koloroj konfuziĝas kaj donas la\nmiksaĵon de la tri komponentoj. La segmentoj ne necesas esti egalaj;\nŝanĝante ilian larĝecon oni ricevas diversajn miksaĵojn el la samaj\nkomponentoj; oni povas ilin miksi laŭ ĉiu ajn proporcio.\n\nLa uzado de tiu instrumento nun donu al ni unuan fundamentan fakton\nkoncernantan la purajn kolorojn. Miksante du el ili ni ricevas\nmiksaĵon kiu sur la cirklo de l' puraj koloroj havas sian lokon\n*inter* la du komponentoj. Sed la miksaĵo nur estas pura, se\nla du komponentoj estas sufiĉe proksimaj. Ju pli granda estas ilia\ninterspaco, des malpli pura fariĝas la miksaĵo. Ekzemple miksante\nflavon kun ruĝo, ni ricevas sufiĉe puran flavruĝon; sed miksante\nflavon kun ruĝbluo, ni ricevas ruĝon nepuran. Ni ne volas tuj esplori\nla leĝojn de tiu nepureco. Ni nur pripensu la kazon, en kiu la\nnepureco atingas sian plejan gradon. Tiam malaperas el la miksaĵo ĉiu\nbunteco kaj restas simpla grizo sen iu bunta nuanco. Flavo kun certa\nbluo, flavruĝo kun certa bluverdo, ruĝo kun certa verdo donas ĉiam\nla saman grizon. Ostwald nomas tiajn parojn \"kontraŭaj koloroj\". Al\nĉiu pura koloro apartenas unu certa kontraŭa koloro, kiun oni povas\ntre precize fiksi per la kolorturbo.\n\nNun ni posedas ĉiujn necesajn antaŭsciojn por penetri en la\nOstwald'an teorion. Ni jam diris, ke lia, celo estas la ordigo de l'\nkoloroj, kaj ke tiu ordigo devas havi du esencajn ecojn: Ĝi devas esti\npreciza kaj adekvata. Kiel Ostwald atingas la precizecon de sia ordigo?\n\n\n4.\n\nPor bone kompreni tion, memoru ni la ekzemplon de l' muziko. La sonoj\nuzataj en la muziko estas elektitaj el senfina, kontinua aro, kaj la\nelekto unufoje decidita devas esti ĉiam konservata. Por tio estas\nnepre necese, ke unu el la sonoj estu precize fiksita. Oni scias,\nke tiu estas la fundamenta sono a, kiun donas la ĝenerale uzataj\nagordiloj. La defino de tiu sono estas pure fizika; sed mi ne volas\nĝin detale klarigi, por ne fortimigi mian leganton.\n\nAl la ideo de l' fundamenta sono korespondas la ideo de l' fundamenta\nkoloro, kies difino ankaŭ devas esti pure fizika. Sed pro la plia\nvarieblo de l' koloraro ne nur ekzistas *unu* fundamenta koloro;\nfundamentaj estas la koloroj blanko, nigro kaj ĉiu pura koloro. Do la\nscienco devas respondi jenajn tri demandojn:\n\n 1. Kio estas ideala blanko?\n 2. Kio estas ideala nigro?\n 3. Kio estas ideala pura koloro?\n\nPor kompreni la tri respondojn mi petas la leganton sekvi min en\nla laborejon de l' fizikisto. Sed mia peto ne estas deviga; kiu ne\nŝatas tian ekskurson, lasu tiun-ĉi paragrafon kaj kontentigu sin\nper la *rezultaĵo*, kiu estas sole grava por ni: nome la fakto,\nke ekzistas preciza metodo por konstati, ĉu iu koloro estas ideale\nblanka, ideale nigra, ideale pura.\n\nLa fizikisto scias ke la objektoj estas videblaj nur pro tio, ke ili\nreflektas la lumon. Nokte, kiam neniu lumo falas sur la objektojn, ili\nankaŭ ne estas vidataj. Plue li scias, ke la sunlumo ne estas simpla,\nsed konsistas el granda aro da elementaj lumspecoj, diferencantaj laŭ\nsia koloro; oni vidatigas ilin per la prismo. Por esplori la naturon de\niu kolora supraĵo, la fizikisto devas kompari la lumon *falantan*\nsur ĝin kun la lumo *reflektata* per ĝi. Li do samtempe direktas\nprismojn kontraŭ la sunradiojn kaj kontraŭ la esplorotan supraĵon.\nLa rezultaĵo de l' komparo estas ĝenerale jena: La reflektata lumo\nne jam enhavas ĉiujn elementajn lumspecojn, kiujn oni trovas en la\nsunlumo. La mankantaj specoj estas tiaj aŭ tiaj koresponde al la\nkoloro de l' supraĵo. Du kazoj tuj sin trudas kiel ekstremaj:\n\n 1. La supraĵo reflektas ĉiujn lumspecojn.\n 2. La supraĵo reflektas neniun lumspecon.\n\nTiuj du kazoj reprezentas la respondojn al niaj du unuaj demandoj: En\nla unua kazo ni nomas la supraĵon ideale blanka, en la dua ideale\nnigra.\n\nLa respondo al la tria demando--nepre Ostwald-a eltrovo--estas\nneatendita kaj tamen genie simpla: La supraĵo montras ideale puran\nkoloron, se ĝi reflektas precize la duonon de la lumspecoj. Sed kio\nestas tiu duono? La prismo liveras la lumojn en la formo de l' spektro,\nkontinua strio de koloroj, kiu havas nek komencon nek finon; ĝi aperas\niom post iom ĉe la unu flanko kaj malaperas iom post iom ĉe la alia;\nmezuri ĝian longecon kaj dividi ĝin en du egalajn partojn estas tute\nneeble. Kiel do oni konstatas ĝian duonon?\n\nAnkaŭ pri tio Ostwald ne restas ŝuldanta la klarigon. Inter la lumoj\nde l' spektro ekzistas ja paroj de kontraŭaj lumoj same kiel en la\ncirklo de l' puraj koloroj. Du tiaj lumoj donas miksite nebuntan\nlumon kaj povas esti precize fiksataj per tiu eco. Kio povas esti pli\nkonvena, ol doni jenan difinon: Ĉiu peco de l' spektro, kiu estas\nlimigita per du kontraŭaj lumoj, reprezentas duonon; ĉiu supraĵo,\nkiu reflektas tian duonon, montras ideale puran koloron. Videble oni\npovas formi la duonon laŭ tre diversaj manieroj; oni ricevas la\ndiversajn purajn kolorojn.\n\n\n5.\n\nSufiĉu tiuj fizikaj klarigoj! Ni nun precize scias, kio estas blanka,\nnigra, pura koloro, kaj tio estas la sola materialo kiun ni plue\nbezonas. Nun ni denove prenu nian kolorturbon kaj provizu ĝin per\ndu segmentoj: blanka kaj nigra. La miksaĵo estas nebunta koloro,\ndespli hela, ju pli granda estas la blanka segmento. Tuj ni posedas\nla principon, laŭ kiu ni devas ordigi la nebuntajn kolorojn: laŭ\nla procentoj, kiujn ili enhavas de l' blanka komponento. En la mezon\ninter blanko (_b_) kaj nigro (_n_) ni metu la grizon _g_50, kiu enhavas\n50% da blanko, t. e. kies blanka komponento estas reprezentata de\nsegmento egala al la nigra. En la mezon inter _n_ kaj _g_50 ni metu\nla grizon _g_25, en la mezon inter _b_ kaj _g_50 la grizon _g_75.\nTiamaniere ĉiuj nebuntaj koloroj estas ordigataj laŭlonge de streko,\nen kiu ĉiu koloro havas sian precizan lokon. Dirante tiun ĉi lokon\naŭ la korespondan procenton, ni nomas la grizon kun nepra precizeco.\nKia progreso kontraŭ pasintaj tempoj, kiuj devis kontentiĝi per la\nneklaraj esprimoj \"helgriza\" kaj \"malhelgriza\"!\n\nAl la miksaĵoj ĝis nun ricevitaj ni plue aldonu la *purajn*\nbuntajn kolorojn; t. e. ni miksu grizan koloron kun iu ajn pura. La\nmiksaĵo estas nepura bunta koloro. Kompreneble la aro de l' koloroj\ntiel ricevataj estas ne malgranda. Sed gravega estas la ekkono, ke\noni ricevas ne nur *multajn*, sed akurate *ĉiujn eblajn*\nkolorojn. Fakto preskaŭ ne kredebla, sed tamen pruvita per sennombraj\neksperimentoj! La bruno de l' majskarabo produktiĝas el flavruĝo kaj\nmalhela grizo, la bluo de l' miozoto el bluo kaj tre hela grizo, la\nhelruĝo de l' rozo el ruĝo kaj blanko k. t. p. Neniu koloro en la\nnaturo, kiu ne egalas al unu el niaj miksaĵoj!\n\nKaj plue: La Ostwald-aj esploroj garantias ne nur, ke ĉiu koloro\nestas produktebla el la du komponentoj grizo kaj puro, sed ankaŭ\ntiu produktado estas ebla nur *laŭ unuopa maniero*. Por ricevi\nla brunon de l' majskarabo, ni devas preni nepre certan flavruĝon,\nkaj nepre certan grizon. Ĉiu alia elekto neniam kondukos al la\nĝusta rezultaĵo. Kaj la du komponentojn ni devas miksi laŭ nepre\ncerta proporcio. Ĉiu deklino estas eraro. Memorante nun ke la griza\nkomponento siaflanke estas miksita el blanko kaj nigro, ni povas eldiri\nla fundamentan tezon: *Ĉiu koloro estas unumaniere kunmetita el tri\nkomponentoj: blanko, nigro, kaj pura koloro*.\n\n\n6.\n\n[Ilustraĵo: _Figuro 2._]\n\nUnua konsekvenco de tiu tezo estas, ke ĝi ebligas la ordigon,\nkiun ni postulis en la unua paragrafo. Ni jam vidis kiamaniere oni\nordigas la nebuntajn kolorojn laŭlonge de streko: Ilia aro estas\n*unudimensia*. La buntaj koloroj certe ne povas havi sian lokon\nsur la sama streko. Do se ni aldonas al la nebuntaj koloroj eĉ nur\nunu puran (_p_) kaj rigardas ĉiujn buntajn kolorojn produktatajn\nper ilia miksado, ni tuj scias, ke ĝia aro estas *dudimensia*.\nPor reprezenti ĝin, ni desegnu triangulon, sur kies tri angulojn ni\nmetu la kolorojn _b_, _n_, _p_. La linio _bn_ montras la nebuntajn\nkolorojn laŭ konata ordo. Elĉerpu ni unu el ili, ekzemple _g_! La\nlinio _gp_ enhavas ĉiujn kolorojn, kiu naskiĝas el la miksado de\n_g_ kaj _p_; ilia ordigo fariĝos laŭ la sama principo, kiu valoras\npor la linio _bn_: ĉiu koloro havas sian lokon laŭ la procento de\nsia griza komponento. Ŝanĝante la komponenton _g_ ni ricevos aliajn\nliniojn _gp_, kaj sur ĉiu certajn kolorojn en certa ordo. Fine la\ntuta triangulo estos kovrita per koloroj, el kiuj apartenas ĉiu\nal unu precize konata punkto. Kaj evidente la triangulo ampleksas\n*ĉiujn* kolorojn, kiuj elvenas el la pura komponento _p_.\n\nSpeciale la linio _bp_ enhavas la miksaĵojn el _b_ kaj _p_. Ostwald\nnomas ilin helklaraj koloroj. La linio _np_ enhavas la malhelklarajn\nkolorojn. Ĉiu linio paralela al _pb_ enhavas kolorojn de sama nigra\nkomponento, ĉiu linio paralela al _np_ kolorojn de sama blanka\nkomponento. La linioj paralelaj al _bn_ reprezentas kolorojn de sama\npureco.\n\nFacile oni divenas la grandan nombron de l' rilatoj kiuj kaŝiĝas\nen tiu aranĝo: koloroj regule elektataj el la triangulo ĉiam\nmontros harmonion. Kiu volas sin konvinki pri tio rigardu nur la 12\ntabulojn publicitajn de Ostwald; ĉiu el ili enhavas du triangulojn\nkarakterizitajn per du kontraŭaj puraj koloroj. Ilia aspekto estas\nnepre ravanta, plena de reguleco kaj harmonio; la okulo neniam satiĝas\nĝuanta ĝin. Oni komprenas la fieran parolon de l' verkinto, kiam li\nunue ilin montris publike: Vi rigardantoj ĉeestas hodiaŭ la naskon de\ntute nova scienco!\n\n\n7.\n\n[Ilustraĵo: _Figuro 3._]\n\nLa atenta leganto certe rimarkis, ke niaj konsideroj montras ankoraŭ\nmankon. Ni raportis pri la ordo de l' nebuntaj koloroj sur streko; ni\ndiskutis la pozicion de l' buntaj koloroj inter nebuntaj kaj puraj;\nni eĉ parolis pri la vico de l' puraj koloroj sur ilia cirklo; sed\nni ne montris la *ordon* sur tiu cirklo. *Vico* ne ankoraŭ\nestas *ordo*. La du apudaj figuroj pruvas ke oni povas ordigi tre\ndiversmaniere, sen ŝanĝi la vicon. Eĉ la principo ke kontraŭaj\nkoloroj apartenu al diametraj punktoj, ne sufiĉas por fiksi la ordon.\nĈar en ambaŭ figuroj tiu principo estas konservita por la elementoj\n1--5, 2--6, 3--7, 4--8, kaj tamen la diverseco de l' aspekto!\n\nTrudiĝas la penso, ordigi la purajn kolorojn laŭ simila principo kiel\nla nebuntajn.: Miksante du purajn kolorojn _a_ kaj _b_ laŭ egalaj\npartoj, oni ricevas certan miksaĵon _c_; metu ni _c_ en la mezon unter\n_a_ kaj _b_! Tre bona penso, sed bedaŭrinde ne efektivigebla! Ĉar _c_\nja ne estas pura koloro kaj sekve ne apartenas al nia cirklo.\n\nLa tezo de l' 5a paragrafo solvas ankaŭ tiun malfacilaĵon. Certe _c_\nestas nepura, sed ĝi posedas puran komponenton! Tiu *komponento*\nhavu sian lokon en la mezo inter _a_ kaj _b_. Oni tuj komprenas, ke\nnun la ordo nepre fiksiĝas. Dispensu min de la devo klarigi, kiel\nOstwald *praktike* efektivigis ĝin. Por ni nur tio estas grava,\nke nia principo allasas nur unu certan ordon, laŭ kiu ĉiu pura koloro\nposedas nepre certan punkton de l' cirklo. Dividante la cirklon en\n100 partojn, ni povas loki sur ĝi 100 purajn kolorojn; praktike tiuj\nreprezentas la *tutan* aron, ĉar pli multajn la okulo apenaŭ\ndiferencigas. Ĉiu pura koloro do estas reprezentata per numero inter\n0 kaj 100. Flavo kiel plej hela koloro havas la numeron 0; 25 estas\ncerta ruĝo, 50 certa bluo, 75 certa verdo. Malaperu el la scienco kaj\nindustrio esprimoj kiel sulfurflavo, sangoruĝa, violblua k. t. p.; la\nnombro diras la samon multe pli simple kaj multe pli precize.\n\nTiu preciza signado ne estas limigita kun puraj koloroj. Por signi iun\najn koloron, oni bezonas tri nombrojn:\n\n 1. La numeron de ĝia pura komponento.\n 2. La procenton de ĝia blanka komponento.\n 3. La procenton de ĝia nigra komponento.\n\nĈiu el tiuj tri nombroj estas ducifera; la tuta signo do konsistas\nel 6 ciferoj. Supozu, ke la kolorteorio estus ĉie konata. Vi volas\nmendi sofotukon kiu devas konveni al via cetera meblaro. En la pasinta\ntempo vi devis havi katalogon kun centoj da specimenoj; hodiaŭ vi nur\nskribas 6 ciferojn, kaj via deziro estos plenumata sen plej malgranda\neraro.\n\n\n8.\n\nTre interesan solvon nun trovas la demando, kies respondon ni ĝis\nnun ĉiam devis prokrasti: Kiun lokon havas en nia sistemo tia nepura\nkoloro, kia naskiĝas el du puraj komponentoj? En la kazo, ke la du\nkomponentoj estas kontraŭaj koloroj, ni jam vidis, ke la miksaĵo\nestas grizo de 50% blanko kaj 50% nigro. Metu ĝin en la centron de l'\ncirklo! Tuj la tuta interno de l' cirklo estas plenigota per certaj\nnepuraj koloroj. Ĉar sur ĉiu radio devos troviĝi tiuj koloroj,\nkies unu komponento estas la centra grizo, kies alia la pura koloro\napartenanta al la finpunkto de l' radio; la ordo sur la radio estos\nlaŭprocenta. Sekve koloroj de sama pureco havas sian lokon sur\ncirklo, kiu havas komunan centron kun la cirklo de l' puraj koloraj. Ju\npli proksimaj ili estas ĉe la centro, des malpli puraj ili estas.\n\n[Ilustraĵo: _Figuro 4._]\n\nNun ni subite komprenas, kial la miksaĵo el du puraj koloroj _a_\nkaj _b_ ne povas esti pura. La mezopunkto inter _a_ kaj _b_ ja\nne kuŝas sur la cirklo, sed sur la rekta linio _ab_, do en la\n*interno* de l' cirklo, kaj en la interno nur troviĝas nepuraj\nkoloroj! Anstataŭigante la komponenton _b_ per la komponento _c_ pli\nmalproksima de _a_, ni trovas miksaĵon _c_', kiu estas pli proksima\nĉe la centro ol _b_' kaj sekve ankoraŭ malpli pura ol _b_' La\nekstremon reprezentas la kontraŭa komponento _d_, kiu liveras la\ngrizon _d_' en la mezo de l' cirklo.\n\nNe estas necese akcenti, ke ankaŭ tiu ĉi cirklo estas riĉa fonto\nde ĉiuspecaj belegaj harmonioj. Ĝia valoro supera de l' estetika\nvidpunkto montriĝas precipe, se oni ĝin komparas kun la serio de l'\nspektraj koloroj; la cirklo multe pli kontentigas pro la reguleco de\nsiaj paŝoj. Ĉiu koncentra cirklo prezentas same regulan bildon. Plue\nelprenante el tia cirklo du, tri, kvar .... kolorojn, kiuj dividas ĝin\nlaŭ egalaj partoj, ni ricevas perfektan harmonion. Ekzemple flavo\n00, ruĝo 25, bluo 50, verdo 75; aŭ flavo 00, ruĝbluo 33, verdo 66,\nformas tiajn harmoniojn. Vidi ilin estas konvinkiĝi.\n\n\n9.\n\nMulton valoras la rezultaĵoj, kiujn ni gajnis ĝis nun. La trianguloj\nunuflanke, la cirklo aliaflanke estas objektoj plenaj de gravaj\ninterrilatoj. Sed ili estas izolitaj, sen reciproka kombino, kaj pro\ntio ili ne ankoraŭ reprezentas teorion kontentigantan la sciencon. Ili\nnur estas kvazaŭ la brikoj necesaj por la konstruaĵo de l' teorio.\nKiel ni kunmetos tiujn brikojn?\n\n[Ilustraĵo: _Figuro 5._]\n\nMemoru jenan econ de niaj trianguloj: La koloroj troviĝantaj sur\nunu el ili estas ĝenerale diversaj de la koloroj sur ĉiu alia;\nsed unu grava escepto ekzistas: La unu linio _bn_ enhavanta la\nnebuntajn kolorojn estas la sama por ĉiuj trianguloj. Do ni ligu\nilin laŭlonge de tiu linio _bn_! Imagante _bn_ nemovebla, oni\npovas turni ĉiun triangulon ĉirkaŭ _bn_ kiel pordon ĉirkaŭ la\nĉarniroj aŭ librofolion ĉirkaŭ la bindostrio. Sekve de tio ne estos\nmalfacile, fiksi la triangulojn en tia pozicio, ke rezultas regula\naranĝo ĉirkaŭ la linio _bn_. La liberaj pintoj de l' trianguloj\nformas cirklon; ĉiu pinto reprezentas puran koloron; do aranĝante\nlaŭ konvena maniero, ni retrovas tie ĉi nian cirklon de l' puraj\nkoloroj. La granda tasko estas plenumita, la singulaj rezultaĵoj\nkombinitaj, la konstruaĵo perfekta. La apuda figuro donas bildon de\nl' formaĵo ricevita. Vere la interspacoj inter najbaraj trianguloj\ndevas esti plenigataj per kontinua serio; ekzemple la interspaco inter\n_r_ kaj _rb_ per la serio de ĉiuj purpuraj koloroj. Farante tion oni\nricevas tridimensian formitaĵon, kiun Ostwald nomas \"la kolorkorpon\".\nĜia geometria formo estas duobla kojno; se oni kunmetas du egalajn\nkonojn laŭ iliaj bazoj, oni rizevas la saman figuron. La du pintoj\nde l' korpo enhavas la kolorojn blanko kaj nigro, la akso nebuntajn\nkolorojn, la rando purajn kolorojn, la unu supraĵo helklarajn, la alia\nmalhelklarajn kolorojn.\n\nTra la tuta kolorkorpo valoras jena regulo, kies specialajn kazojn ni\njam ofte renkontis: *Se miksante du kolorojn _a_ kaj _b_ laŭ egalaj\npartoj oni ricevas miksaĵon _c_, la loko de _c_ en la kolorkorpo\nestas la mezopunkto inter _a_ kaj _b_*. La nombro de unuopaj kazoj\nampleksataj de tiu regulo estas frapante granda.\n\nNe malpli granda estas la nombro de l' estetikaj eldiroj, kiuj\nkaŝiĝas en la kolorkorpo. Ni citu ankoraŭ nur unu. Se la tuta korpo\nturniĝas ĉirkaŭ la akso, ĉiu punkto trakuras cirklon. La punktoj\ntrakurantaj la saman cirklon apartenas mem al iu cirklo simetria\nĉirkaŭ la akso de l' korpo. Ni eĉ jam konas kelkajn el tiuj cirkloj:\nunu estas la cirklo de l' puraj koloroj, aliaj estas la cirkloj\nkoncentraj kun ĝi. Sed evidente ekzistas ankoraŭ multaj aliaj. La\nkoloroj de tia cirklo havas du esencajn ecojn: 1. ili estas de sama\npureco, 2. ili reprezentas ĉiujn nuancojn same kiel la cirklo de l'\npuraj koloroj. Pro tio ili taŭgas por solvi gravan problemon de l'\ngusto. Ofte okazas ke oni deziras koloraron neregulan sed unuecan:\nEkzemple meblante ĉambrojn, kunmetante vestojn, aranĝante festojn.\nOni postulas ke la koloroj uzataj estu harmoniaj laŭ tiu senco, ke\nneniu sin trudu, neniu sin kaŝu inter la aliaj, sed tamen ebligu ĉiun\nnuancon. Tiokaze oni uzu la kolorojn de unu el niaj cirkloj. Meblante\nĉambron de junulino oni elektu cirklon proksiman ĉe la blanka pinto;\nmeblante sinjoran ĉambron oni elektu ĝin proksima ĉe la nigra pinto\nk. t. p.; la persona gusto devas trovi la ĝustan cirklon, poste la\nunuopaj koloroj sin prezentas de mem.\n\n\n10.\n\nLa sistemo de l' kolorkorpo estas tute derivita el la principo de l'\nmiksado. Tiu unueca derivo garantias ĝian simplecon kaj precizecon.\nSed simpleco kaj precizeco ne sufiĉas por ni; en la unua paragrafo ni\nkrom tio postulis, ke la sistemo estu konvena por nia estetika celo.\nĈu tiu postulo estas plenumita?\n\nŜajne jes! Tion ja pruvas la multaj estetikaj konsekvencoj, kiujn ni\nelĉerpis el ĝi. Tamen ekzistas punkto, ĉe kiu la sistemo bezonas\nankoraŭ korekton, eĉ sufiĉe profundan. La kaŭzo, pro kiu ĝis nun\nmi ne menciis ĝin estas tiu, ke mi ne volis konfuzi la konsiderojn\npri miksado kun aliaj faktoj de tute alia deveno; sed nun ili estu\npriparolataj!\n\nNi elprenas el la kontinua serio de l' nebuntaj koloroj la grizojn\n_g100_, _g90_, _g80_ ..., t. e. la grizojn, kiuj enhavas 100%, 90%,\n80% ... da blanko. Ni esperas havi skalon da koloroj, kies najbaraj\nelementoj ĉiam montras egalajn diferencojn. Sed kiel ni trompiĝis!\nLa unuaj elementoj estas preskaŭ sendiferencaj, la lastaj montras\ngrandegajn diferencojn! La grizo _g50_ kuŝanta en la mezo de l' skalo\njam estas tre hela, la grizo _g80_ preskaŭ blanka.\n\nTiu stranga kaj neatendita fakto trovas simplan klarigon, se oni\nkonsideras fundamentan leĝon de l' psikologio dirantan: La intenso\nde l' sento ne estas proporcia al la intenso de l' fizika incito, sed\nla sentoj kreskas laŭ egalaj diferencoj, kiam la incitoj kreskas\nlaŭ egalaj kvocientoj. Ni ne volas implikiĝi tie ĉi en matematikaj\nkalkuloj. Sufiĉas la rezultato: La uzo de la leĝo montras, ke jenaj\nprocentoj donas la skalon egaldiferancan: 100%, 79%, 63%, 50%, 40%\nk. t. p.\n\n[Ilustraĵo: _Figuro 6._]\n\nPrispensante, ke nur la psikologio estas kompetenta por niaj esploroj,\nni devas anstataŭigi en nia sistemo la originan serion per la nova.\nĈiuj grizoj do pli proksimiĝas al la blanka flanko. Kompreneble\ntiu ŝanĝo havas gravajn konsekvencojn por la aranĝo de l' tuta\nkolorkorpo. Ni rigardu la triangulon _bnp_! La punkto _g_ estas ŝovota\npli proksimen al _b_. Kiel ŝanĝiĝas la linio _ĝ_, enhavanta\nkolorojn de sama blanka komponento? Por ke ĝi restu paralela al\n_np_, la punkto _x_ evidente devas ankaŭ esti ŝovata pli proksimen\nal _b_. Sed feliĉe tio ne estas malprofito, sed male profito. Ĉar\nen la origina kolorkorpo la linio _bp_ montras similajn strangaĵojn\nkiel la linio _bn_; ili nun korektiĝas de mem. Ankaŭ sur la linio\n_np_ necesas similaj ŝanĝoj; la koloroj devas esti ŝovataj tiel, ke\nla paraleloj al _bp_ restu paralelaj. Entute la kolorkorpo suferas\nŝanĝojn certe profundajn, sed tamen facile efektivigeblajn; ĉiuj\nkoloroj pliproksimiĝas al la blanka pinto kaj pli malproksimiĝas de\nl' nigra pinto laŭ tute preciza preskribo.\n\nKompreneble la praktikulo ne bezonas scii tiun priskribon, ĉar lin\nnur interesas la perfekta sistemo. Por forviŝi ĉiun memoron pri la\nstranga serio 100%, 79%, 63%, 50%, 40%... Ostwald ĝin anstataŭigas\nper la literoj _a_, _b_, _c_, _d_, ... li do parolas pri la blanko _a_,\nla grizoj _b_, _c_, _d_ ... k. t. p. Oni komparu tiun esprimmanieron\nkun la muzika; la skalo de l' grizoj _a_, _b_, _c_ ... korespondas al\nla skalo de l' sonoj _a_, _h_, _c_, _d_ ...\n\nNi ne volas montri tro detale, kiel Ostwald ĝeneraligas tiun signadon\npor la buntaj koloroj. La signo de iu koloro konsistas el ducifera\nnombro kaj du literoj. La nombro donas la puran komponenton; ekzemple\n25_pn_ signifas certan ruĝon. La unua litero _p_ donas jenan grizon,\nkiu enhavas la saman blankan komponenton kiel la signota koloro; la dua\nlitero _n_ donas jenan grizon, kiu enhavas la saman nigran komponenton\nkiel la signota koloro. Tiu signado estas same preciza kiel la antaŭa;\nsed ĝi estas pli simpla kaj pli praktika.\n\n\n11.\n\nMi finas mian raporton kun la certa sento, ke miaj paroloj tute ne\natingas la ĉarmon de l' objekto. Oni devus vidi, por ĝuste juĝi. Oni\ndevus havi la belegajn kolorpaperojn kiujn Ostwald eldonis laŭ sia\nteorio, kaj oni devus provi per ili ĉion, kion eldiras la teorio. Kaj\ntio estas multe pli, ol mia malgranda artikolo povis doni.\n\nTre interese estus ankaŭ priskribi la instrumentojn, kiujn Ostwald\nuzas ĉe siaj laboroj. Ili estas parte destinitaj por la scienculo,\nparte por la praktikulo. Ĉefe la lastaj interesus la leganton pro la\nfacileco, kun kiu ili ebligas konstati la signon de iu donita koloro.\n\nResumante la valoron de l' Ostwald-a verko mi diras jenon:\n\n1. Ĝi malfermas tute novan sciencan fakon, kiu pro sia praktika\ngraveco meritas fervoran esploron. La difino de l' puraj koloroj estas\ntute originala. La tezo de l' paragrafo 9 pri miksado reprezentas\ngravan fizikan leĝon.\n\n2. Ĝi faras lernebla la koloran harmonion. Fakte oni jam enkondukis\nla teorion en kelkajn lernejojn kun plej bona sukceso. La infanoj\nkolorigante figurojn laŭ la teorio liveris rezultaĵojn kiuj honorus\nperfektan fakulon.\n\n3. Ĝi apogas la fantazion. Ĉar ĝi ebligas kalkuli harmoniojn, kies\nnombro estas senfina; kontraŭe la homa fantazio estas limigita.\nLa leganto imagu, kiom tio koncernas la fabrikantojn de koloraj\nproduktaĵoj.\n\n4. Ĝi donas precizan sistemon de signado. Kaj tiu sistemo neniam\npovas perdiĝi, ĉar ĝi bazas sur precizaj sciencaj fundamentoj, kiuj\nvaloras eterne.\n\n\n\n\nPRI LA INSULO KORFU KAJ LA IMPERIESTRA KASTELO ACHILLEION.\n\n(PAŬL WILHELMI.)\n\n\nAntaŭ kelkaj jaroj ofte ni aŭdis la nomon de Korfu kun ĝia unika\nimperiestra kastelo \"Achilleion\".\n\nJen iutage oni legis en gazetoj la sciigon, ke \"sur la Homer-a Kerkyra,\nnuna insulo Korfu, estis trovataj gravaj skulptaĵdokumentoj el la\ngranda antikvagreka-Ionia kulturepoko, kiuj estis starigotaj en\naparta muzeo en Berlin\". En Aprilo de 1911 ĉe la vilaĝo Garitza sur\nKorfu oni estis farinta elterigojn, kaj jam post du tagoj oni trovis\nfrontonskulptaĵojn de Greka templo--laŭ opinio de la fama arkeologo\nprofesoro D-ro Dörpfeld--el la sepa centjaro antaŭ Kristo: reliefon\nkun la kolosfiguro de granda \"gorgo\", prezentanta virinan monstron\nde la Greka mitologio. Tiu ĉi vere fenomena eltrovo, io unika en\nla historio de la arkeologio, tiu ĝis nun neniam atingita sukceso\nkaŭzis entuziasman ĝojon inter scienculoj kaj artistoj kaj instigis\nmin, detale konatiĝi kun la insulo, tiu vera perlo de la Mediteranea\nMaro, kaj mi provos jen doni unue mallongan resumon pri la historio de\nKorfu, poste mi gvidos la legontojn en la havenon kaj en la ĉefurbon,\nkonatigos ilin kun la naturbelaĵo kaj la popola vivo de l' insulo kaj\nlaste rigardigos ilin en la imperiestran kastelon \"Achilleion\".\n\nLaŭ opinio de kelkaj geografoj Korfu ŝajnas esti la mita insulo\nΣχερία, kie la bela Naŭsikaa, la filino de l' reĝo Alkinoos, trovis\nĉe la bordo la ŝiprompiĝulon \"Odysseŭs\" dum liaj vagadoj kaj lin\ngvidis en la domon de sia patro.\n\nKerkyra aŭ Korkyra estas la Greka, Corcyra la Latina nomo de la plej\nnorda kaj plej granda de l' Ioniaj insuloj. Granda 700 km2, ĝi kuŝas\napud la bordo de Albanujo, disigata de ĝi per la mallarĝa kanalo\nKorfu-a, kaj havas la formon de bastonego, longa 62 kilometrojn, Kiel\nkruta roko ĝi superstaras la bluan maron. La plej norda parto, larĝa\n28 kilometrojn, konsistas el kreto kaj ĵurasaj ŝtonaĵoj. La plej\nalta monto estas nomata \"Pantokrator\", alta 914 metrojn. La longa\nsuda parto, meznombre larĝa nur 7 kilometrojn, estas plata monteta\nregiono, konsistanta el gipsoj, sablo- kaj kalkŝtonoj, kaj deklivanta\nokcidenten al la maro.\n\nLa insulo Korfu, nomita ĉe la Byzanz-anoj kaj la Turkoj\n\"Koryphus\"[34], nomiĝis en la plej antikva epoko \"Drepane\"[35] sekve\nde sia duonluna formo. Poste ĝi havis la nomon Korkyra aŭ Kerkyra.\n\nEn la plej antikvaj tempoj sur la insulo loĝis Iliriaj Liburnoj;\nposte, ĉirkaŭ 700 jarojn antaŭ Kristo, ĝi estis koloniigata de\nKorinth-anoj. Sekve de la treege oportuna pozicio de l' insulo, la\nloĝantoj vigle komercis kun tia sukceso, ke ilia supereco sur la Ionia\nkaj Adriatika Maroj, kaŭzita pere de iliaj multnombraj kolonioj,\nekscitis la ĵaluzon de l' metropolo Korinth. Inter ambaŭ popoloj\nbaldaŭ ekestis laŭregula batalo, la unua marmilito en la Greka\nhistorio, en kiu la Korkyra-anoj venkis la Korinth-anojn kaj faris\nsin liberaj. Tamen, 40 jarojn poste, Korkyra sub la tirano Periandros\ndenove estis subigata al la metropolo Korinth. Nova konflikto kun\nKorinth pro la komuna kolonio Epidamnos kaŭzis la militon Peloponesan,\ndum kiu Korkyra estis konfederito de la Athen-anoj. Sed sekve de sangaj\ninternaj militoj iom post iom ĝi ruiniĝis, tiel ke ĝia komerco sur\nla Ionia kaj Adriatika Maroj tute ĉesis kaj transiris al Syrakus.\nAgathokles, tirano de Syrakus, konkiris la insulon kaj fordonis ĝin\nal Pyrrhus de Epirus. Poste Iliriaj marrabistoj okupis ĝin; sed la\nRomanoj ree forprenis ĝin de ili. Okaze de la divido de l' Roma\nimperio ĝi venis al la Orientroma imperio.\n\nDepost la 11a centjaro ĝis nia epoko ses kulturnacioj regis la Grekan\ninsulon. Unue la Byzanz-anaj imperiestroj dufoje perdis ĝin al la\nNormanoj, kaj post ruiniĝo de la Byzanz-ana imperio Kerkyra en 1386\nfariĝis posedaĵo de la Venecianoj. Ĉi tiuj tre fortikigis ĝin kiel\nbastiono kontraŭ la Turkoj. Ĉi tiuj albordiĝis en 1537 sur Korfu,\ntrapasante kaj samtempe dezertigante la insulon kaj konkirante la\nfortikaĵon; sed senrezulte ili devis ree foriri. Duan albordiĝon ili\nprovis en 1716; sed ankaŭ ĉifoje ili ne povis efektivigi sian planon.\nĈar la generalo grafo de Schulenburg kuraĝe defendis la fortikaĵon.\nTiama popolkanto ŝerce mokis la bedaŭrindan \"Turko-viron\":\n\n \"Ha, mizera Turko-viro!\n Vi nun scias,\n Kion povas:\n Jen, Germana oficiro!\"\n\nPost divido de la respubliko Venecio (1797) Francujo ekokupis la\ninsulon; sed jam 1799 la konfederitaj Turkoj kaj Rusoj uzurpis ĝin.\nPost la paco Tilsit-a (1807) denove ĝi venis al Francujo, kaj en 1815\nla Britoj prenis sur sin la protektoraton. Thomas Maitland fariĝis\nla unua lordo-ĉefkomisaro. Sub dek vicreĝoj la Britoj per forta kaj\nbonfarema manoj regis Korfu-on kun la ceteraj Ioniaj insuloj, ĝis\nkiam la ree fortiĝinta konscio de l' aparteneco al Grekujo devigis la\nBritan registaron, transdoni la insulojn al la reĝolando Hellas. Je\nla 21a de Majo 1864 la lordo-ĉefkomisaro kun ĉiuj Britaj soldatoj\nkaj militŝipoj forlasis Korfu-on, kie je la 6a de Junio reĝo Georg\nde Grekujo faris sian solenan eniron. De tiu ĉi tempo la insulo ree\nfariĝis Greka, formanta nuntempe kun la insuloj Paxo kaj Leŭkas unu\nel la \"nomos\"-oj[36] de Grekujo.\n\n[Ilustraĵo: Mapo de Korfu.]\n\nMulte da sango estas fluinta pro la posedo de Korfu, kaj ĉiuj\nkvadrataj ŝtonoj en la fortikaĵoj rakontas pri batalo kaj gloro. La\nmarmorstatuo de la Veneciana ĉefgeneralo grafo de Schulenburg estis\nmetata al li en la ĉefurbo de la insulo dum la antaŭlasta centjaro\n(1717) kiel danko de Venecio. Sed antaŭ ĉio oni povas rekoni ĉie\nla Britan influon sekve de la bonega administracio ankoraŭ hodiaŭ\nen urboj kaj vilaĝoj. La stratoj de Korfu iam troviĝis en malbonega\nstato, kaj nenio povis instigi la urban estraron, aliigi la kutiman\nmalzorgemon. Okaze de la inaŭguracio de l' nove konstruita gubernia\ndomo oni invitis la lordon Maitland, partopreni la solenan ceremonion\nkaj la festenon. La nobla lordo, en ŝuoj kaj silkaj ŝtrumpoj, intence\nofte trapaŝis la marĉetojn de la stratmalpuraĵo, kaj kiam la\nsoleno estis komenciĝonta, li senkulpigis sin ĉe la urba ĉefo ke\nestas neeble al li, partopreni la solenon en tia malpurigita stato.\nDepost tiu ĉi tempo la stratoj, kovritaj per marmoraj platoj, estas\nbonstataj. -- -- --\n\nPost tiu ĉi mallonga resumo pri la historio ni rigardu la havenon kaj\nla urbon Korfu.\n\nEn la *haveno* homoj senĉese alvenas kaj foriras. Kien ajn oni\nrigardas: homoj nelaboremaj, scivolemaj kaj ree forrapidantaj. Iu\najn vojaĝanto diras, ke Korfu ĉiam ŝajnis esti al li stacidomo\npor kuŝemuloj. Kaj eble li ne estas malprava. Antaŭ la domoj staras\nla loĝantoj, por ke ili ne preterlasu iajn interesajn novaĵojn. La\nalvenanta fremdulo tuj estas ĉirkaŭata de Albanoj, Italoj, Armenoj k.\nde a. Ĉiu el ili montras malpuran paperfolieton, certigante, ke nur li\nestas la fidinda gvidonto.\n\nJen granda, forta Montenegrano en blanka surtuto, trairante la\nhomamason! Malestime li rigardas al la laŭta popolaĉo kaj volas oferi\nsian kapon anstataŭ la vivo de l' fremdulo. Jen malgranda hebreo!\nSubite li murmuretas al la orelo de l' vojaĝanto: \"Dio atestu! Vi ja\nne iru kun ĉiuj ĉi tiuj ŝtelistoj! Vi tute certe ne plu vivos ĝis\nla hodiaŭa vespero!\" Kiu antaŭ ehavis silkan naztukon, fajroŝtalon,\ncigarujon ktp., tiu nun ne plu posedas ĝin, sed nur tion, kion li\ntenis per la manoj en siaj poŝoj. Post kelka tempo li havigis al si\nvojon tra la popolamaso, eniras en fiakron, esperante, ke li nun povos\nsin savi. Sed kontraŭe! La veturigisto malsupreniras, la homamaso\nĉirkaŭas la veturilon. \"Ĉi tiu fiakro fakte jam estas luita; sed se\nvi donos du drakmojn pli ol tiu alia, mi veturigos tiom rapide, kiom\nneniu en tuta Grekujo.\" Tuj oni akceptas la proponon, por ke oni ne\nperdu tempon. Kvar ĝis ses buboj pendas je la veturilo: pli ol dudek\nreferencaj kartoj de antikvaĵistoj, de gvidistoj, de tajloroj k. a.\nfalas sur la fremdulon, kaj post tio: antaŭen al la loĝejo!\n\nLa *urbo*, kuŝanta sur promontoro de la orienta bordo inter du\nmontetoj, leviĝanta de el la haveno kun multaj stratetoj kaj haloj,\nbroderanta la bordojn ambaŭflanke per krono de antaŭurboj: ĉi tiu\nurbo mem ja estas sufiĉe respektinda; sed la verdaj olivarbaroj, la\nombroplenaj montoj, la blua maro kaj la brilaj golfoj, kiuj ĉirkaŭas\nla urbon, ŝajnigas ĝin nur kiel impone efika membro en tiu ĉi natura\nteatraĵo. La \"esplanado\" kun siaj pinioj kaj verdaj herbobedoj,\nornamita per la honora monumento de Thomas Maitland--malgranda\nIonia rondtemplo--ŝajnas esti la plej bela publika placo, kiun\npovas havi iu ajn urbo. Ambaŭflanke ĉirkaŭas ĝin konstruaĵoj,\nparte kun portikoj, kaj la registara palaco el flavetaj Malta-aj\nŝtonoj. Kontraŭ la maro baras ĝin ŝtonaj balustradoj malantaŭ\nflorĝardenoj. Ĉe ĝia angulo majeste leviĝas la \"kastelo\" kun nigraj\nrokmuroj, bele envolvataj de florantaj grimpkreskaĵoj. Ĉie lumradias\nla maro el golfoj kaj el entranĉitaj ruĝetaj rokoj. Ĝi broderas\ntrankvilajn bordojn, kiuj ĉi tie krute kliniĝas kaj tie sur iom post\niom kliniĝantaj deklivoj mallevas olivarbaretojn ĝis la kristalaj\nondoj.\n\nTranse de la markolo elstaras en majestaj montvicoj la bordoj de la\nproksima kontinento. Norden belformaj montoj supreniĝas el la insulo\nmem, kvazaŭ daŭrigo de tiuj en Epirus. Ili formas la montmuron de l'\njam citita plej alta monto de la insulo: de la Pantokrator.\n\nVidinda estas la *fortikaĵo* de Korfu, artaĵo estetika.\nEn ĝiaj kortoj pendas sur la rokmuroj rozoj, geranioj kaj oraj\ngenisttufoj. Dornhavaj kaktoj kreskegas en ĝiaj fendoj; laŭroj kaj\npinioj formas ĝardenetojn. En la antaŭkorto staras dorika templo el\nflavaj ŝtonoj, la iama militistara preĝejo de la Britoj. Templo en\nfortikaĵo! Oni opinias esti translokigita en la antikvan Corcyra.\nNenio ĉi tie karakterizas la militon kun ĝiaj multmortigaj agoj.\nLa malmultaj Grekaj soldatoj nur gardas historian monumenton. Bela\npalaco, la loĝejo de la komandanto, staras en la antaŭkorto de la\nkastelo. Tra kelkaj pordegoj kaj kovritaj trairejoj oni supreniras sur\nŝtonaj ŝtupoj al la plej alta dupinta roko, kiu terasforme portas la\nbastionojn, Ĉio ĉi tie estas farita tiom subtile, kvazaŭ artistoj\nestus konstruintaj anstataŭ kastelo--kolosan rokaltaron por honori\nMars-on, la Dion de l' milito. Cipresaj aleoj ornamas la ŝtonozajn\nvojetojn. Sur la estrado staras lumturo. Apude troviĝas dometo de\ngardisto en ombro de grandega figujo. De tie ĉi oni rigardas malsupren\nsur la duan roksupron kun la pulvoprovizejoj kaj la hospitaloj. La\ngardisto alportas grandan lornon.\n\nKia panoramo de maro kaj marrandaj pejzaĝoj! Oni ekvidas la belegan\ninsulon kun montoj, montetoj kaj valoj, kun multaj vilaĝoj en verdaĵo\nde riĉegaj olivarbaroj, kun la havenurbo kaj la dormaj golfetoj.\nTranse, el la maro krute supreniĝas la kontinento de Epirus. Ĝiaj\nmajestaj montmasivoj efike kontrastas la brilan someron de la dolĉa\ninsula lando. Kiam la suno vespere subiras malantaŭ Korfu-on, purpuraj\nlumradioj brilas super la markolo, kiu disigas de Epirus la insulon. La\nrokaj montoj ankoraŭ lumetas en la lasta sunradio, ĝis kiam ili tute\npaliĝas. Dum horoj oni povas sidi ĉi tie, enpensa en la rigardo de l'\nfluanta markolakvo kaj de la bordformitaĵoj.\n\nPor konatiĝi pli bone kun la *belaĵoj* de l' insulo, iumatene\nni faras ekskurson sur ĝi. La belegaj stratoj, grandioza faritaĵo de\nla Britoj, ebligas oportunan antaŭeniron piede kaj veturile, eĉ en\nla plej malproksimajn regionojn, escepte de la Pantokrator-masivo kun\nĝiaj orientaj kaj nordaj flankaj montoj. Ni paŝas nordokcidenten al\nla \"Potamo\", la sola iom granda rivero de la insulo, kiu malproksime\n3/4 da horoj de la urbo Korfu enfluas en la maron, postkiam ĝi\nestas trafluinta vinberkaj fruktkampojn. Alta arkponto transpontigas\nĝin. Post unu horo ni atingas neĝblankan Grekan preĝejeton, tute\nproksiman de la golfeto de Govino. Antaŭ ĝi kuŝas bela ĝardeno\nzorge kulturita, enhavanta plej belajn florojn, florantajn en ombro de\noleandraj arbustoj, oranĝujoj kaj kelke da palmoj: ĉio komparinda kun\nmalgranda paradizo, ĉirkaŭata de maro kaj arbaraj montoj. Ni nun iras\nlaŭlonge de la marbordo. Baldaŭ la bordo leviĝas super la maron. En\ntiun ĉi etendiĝas malgranda terlango, malantaŭ kiu la maro enpentras\npli profunden en la bordon kaj la montaro iom post iom krute kaj alte\nsupreniĝas ĝis la Pantokrator-supro. La terlango nur malsufiĉe estas\nkulturita per vinberujoj kaj olivujoj; sed admirindan aspekton oni\nhavis de ĉi tie. Unuflanken la belega marspegulo, ronde ĉirkaŭata\nde la Albana kaj Korfuota montaro kvazaŭ granda landlago, aliflanken\nla profunda helblua golfeto, super ĝi subite supreniĝanta la majesta\narbarplena montaro. Maro kaj ĉielo konkuras ĉi tie pri la premio de\nl' beleco.\n\nNi turnas nin reen al la urbo. Je la venonta tago ni iras al la\nkampodomo, kiun la Britoj konstruis al sia lordo-ĉefkomisaro kiel\nsomerrestadejon sur la plej bela vidpunkto de l' promontoro de la iama\nkastelo kaj heredigis al la reĝo. Ankaŭ la imperiestrino de Aŭstrujo\niam loĝis sur tiu ĉi promontoro. Ĉiuj kampoj apud la strato estas\nĝardenoj. Florbrasikon, artiŝokojn, kukurbojn, kukumojn, rapojn,\nbulbojn, salaton, rafanojn, melonojn, grandajn fragojn, likopersikojn\nkaj multon alian oni trovas dum la tuta jaro ĉiam verdantaj, florantaj\nkaj fruktodonaj, sed plej abunde dum niaj vintraj monatoj. Sur la samaj\nkampoj kreskas oranĝujoj kaj citronujoj, kiuj meze de la Novembro jam\nportas orkolorajn fruktojn. Aliaj kampoj sekvas, plenaj de persik-,\nmigdal- kaj figarboj, ĉi tiuj diktrunkaj kiel niaj kverkoj. Sur la\nteramasoj apud la ŝosefosoj kreskas akantoj, la plektbariloj estas\ntroplenaj de florantaj rozoj.\n\nBaldaŭ ni alvenas al la reĝaj ĝardenoj, kaj tie la paradiza abundo\nde tiu ĉi ĉiam verda naturo montras sin ankoraŭ pli riĉe. Oni\nvidas laŭrojn kaj \"Judas\"-arbojn (Cercis Siliquastrum), artokarpojn\nkaj japonajn mespilujojn, tiom grandaj kiom niaj nuksujoj. Meksikaj\ndalioj floras kun beletaj kampanulsimilaj ruĝetaj floroj. Proksime de\nla kampodomo sur izola teraso kun belega perspektivo reen al Korfu,\nstaras potenca fremdlanda arbo (Pircunia dioica aŭ Phytolacea dioica),\nkiu levis siajn radikojn el la tero kaj volvis ilin kiel drakoventro\nĉirkaŭ la trunkon.\n\n \"Terure kiel nenio,\n Kion nutras la trunko,\n Estas formita la monstro.\"\n\ndiras iu poeto pri ĝi.\n\nLa plej ĉarmajn rigardojn sur la maron kaj la montaron ni ĝuas en\nla reĝa ĝardeno de el la ŝtuparo, kiu de teraso antaŭ la vilao\nen krutaj zigzagvojoj malsupreniras al la maro. Ĉi tie banis sin\nla imperiestrino de Aŭstrujo. Geraniaj kaj rozujaj plektbariloj\nĉirkaŭbaras maldekstre la abismojn; dekstre kaj maldekstre de l'\nmallarĝa vojeto estas netrairebla densejo de balanciĝanta kano,\nde ĉiam verdaj kverkoj kaj ramnoj, de sovaĝaj artokarpoj, de\nflorantaj flavruĝaj lilioj, de kaktoj, de agavoj k. de a. Antaŭ si\noni vidas tra obeliskpordo de nigraj cipresoj la bluan maron kaj altan\npromontoron, kronitan de olivujoj. La cipresoj estas kunplektitaj unu\nal la alia per hedero kaj vitoj. Girlandoj volviĝas de arbo al arbo,\nfarante la malhelaĵon terurega kiel la ombron de praarbaro. Sen iu\nkunhelpo de homoj la naturo ĉi tie senĉese produktas. Jen, agavo en\nla nigra densejo de la cipresoj kreskigis sian tigon alten, kvazaŭ\nĝi volis superi ĉi tiujn arbojn; kaj de el la ekstrema rando de l'\nroko ĝi kliniĝas super la abismo, por rigardi en la akvoj sian belan\nspegulbildon.\n\n\"Ja, tiom riĉe la Dioj ornamis la restejon de Alkinoos!\"\n\nKaj kiel la poeto Homer-o per tiu ĉi vortoj karakterizis la landon,\ntiel fruktodona ĝi estas ankoraŭ nun, ĝiseterne fruktodona; tial\ntiom prospera, tiom benplena de laboro. Kaj neniu ruiniĝinta barilo,\nneniu malhelpa ŝtona aŭ brika muro disigas tiun ĉi benon Dian en\napartajn partojn, disigas unu bienon de tiu de l' najbaro aŭ baras\nilin ĉiujn kontraŭ la enrigardo de preteriranto. Ŝajnas, kvazaŭ\napartenas ĉio al unu, aŭ al ĉiuj ĉio. Estas permesate, iri sur\nĉiu vojo. La sola kontraŭaĵo estas kelkfoje plektbarilo el rozujoj,\nremparo el kaktarbustoj, altaj kiel homo, aŭ vico de dornhavaj agavoj.\nSed tio nepre ne ĝenas la okulojn, ĉar la naturo kreis ĝin.\n\nDo la tuta insulo estas kvazaŭ idilio. Kaj la vivo sur ĝi vere havas\nion idilian. La ĝardenoj estas kvazaŭ arbaroj kaj la arbaroj kvazaŭ\nĝardenoj. Tiun ĉi renkonton kaŭzas parte la donacemo de la sudo\nnaturo, parte la senzorgemo de la tie loĝantaj homoj, kiuj ĉie nur\nkunhelpas, nenie penas. Ŝajnas, kvazaŭ la malbeno de la hereda peko\nne estus trafinta tiun ĉi teron Korfu-an, por ke ni almenaŭ per unu\nangulo de l' mondo ankoraŭ sciiĝu, kian aspekton havis la perdita\nparadizo, kaj kiel oni vivis en ĝi.\n\nLa plej bela tempo de restado en tiu ĉi Ionia paradizo estas la Aprilo\nkaj la Majo; ĉar tiutempe la naturo montras sin en plena luksego de\nverda printempa vesto, montoj kaj valoj estas florkovritaj, tropika\nvarmego pli malmulte ĝenas la vojaĝantojn, kaj tamen la refreŝiganta\nbela sukplena frua fruktaro abunde jam ekzistas.\n\nKrom tio ĝuste je la Paska tempo, la *popola vivo* sur la insulo\nmontriĝas en plena brilo. La zenito estas la granda procesio, kiu\nokazas ĉiupaske je honoro de la Sankta Spiridion, de l' patrono de\nKorfu. La urbo estas sidejo de Greka-ortodoksa kaj de Romana-katolika\nĉefepiskopoj. La honora tago de l' Sankta Spiridion estas solenata de\nĉiuj Korfu-anoj. De ĉie ili alkuras al la soleno.\n\nĈiu strateto de la foirejkvartalo ŝajnas esti orienta bazaro.\nLadaj oleolampoj vespere lumigas la butikojn en la strathaloj, kie\nestas vendeblaj diversspecaj objektoj, ekz.: Turkaj sukeraĵoj,\nfenkomielo, oleobakitaĵoj, kaviaro en bareloj, nigraj olivoj, ruĝaj\npaskovoj enigitaj en kokfiguraĵojn el pasto, multego da multkoloraj\nvakskandeloj sur tabloj, amasoj da maizpano kuŝantaj sur la stratoj,\namasoj da oranĝoj ktp. Krom tio ni ekvidas vintrinkejojn kun flagetoj,\nkiuj nomas la specon de l' vino, kaftrinkejojn, razejojn, ĉambretojn,\nen kiuj laboras metiistoj: ĉio kun kontrasta kaj multkolora\nornamaĵaĉo. Tra la homamasoj, viroj pene havigas vojon al si kun\nazenoj, kiuj portas multkolorajn akvobareletojn sur la dorso. Oni amase\ndirektas sin al la preĝejoj: al la katedralo \"Spiliotissa\" aŭ al\n\"San Spiridion\". Je la vespero de la antaŭpaska ĵaŭdo oni aŭdas\nrespondkantojn, arde oni kisas la relikvujon. Je la vespero de l'\nGranda Vendredo la procesio de l' tombo de Kristo trapasas kun torĉoj\nla urbon. Ĝi ripetiĝas je la antaŭtagmezo de l' antaŭpaska sabato.\n\nLa ostaro de l' Sankta Spiridion, la plej granda gloro de la riĉa\nGreka katedralo de l' urbo Korfu, solene estas portata en orumita\narĝentĉerko intersekve de pastroj de l' Greka eklezio, de oficiroj\nkaj de urbanoj tra la urbo sub gvidado de la Greka ĉefepiskopo. La\nkovrilo de la vertikale starigita ĉerko estas malfermita kaj la supra\nparto de la skeleto videbla. Fantome la nigra mumio ekbalancas la kapon\ntien kaj reen. Soldatoj antaŭmarŝas. Lumantaj preĝejlanternoj kaj\nflagranta lumo sur altaj, multkoloraj kandeloj donas al la spektaklo\nla ĝustan mistikan sanktigon. Muzikistoj kaj standardportantoj\nantaŭiras la disajn grupojn: la pastraron, la urban magistraton kaj\nla oficistojn de l' urbo, la oficirojn, la garnizonon de l' Grekaj\nmilitŝipoj en la haveno. Sub baldakeno paŝas la Greka ĉefepiskopo\nen multekoste brodita pompa vestaĵo. Lastvice venas la gevilaĝanoj\nkaj iliaj infanoj en paradaj vestaĵoj. La infanoj portas florkronojn\nen la hararo, parte ankaŭ lumantajn kandelojn en siaj manoj. Kiam\nla procesio preterpasas la registaran palacon tra la solene ornamita\npopolo--maro kaj montoj en la fundo--ĝi prezentas vere belan\nbildon. La funebraj sonoj estas intermiksataj kun la blekado de l'\npaskŝafidoj, kiuj, alligitaj al dompordoj kaj arboj, atendas sian\nsorton. Ĉar apud ili jam staras junuloj, tenantaj tranĉilon en la\nmano.\n\nNi iras al la \"Spiliotissa\", por aŭdi la \"Gloria\". Iu ajn pastro faras\nsignon kontraŭ la enira pordo; bombardiloj tondras, sonoriloj sonoras,\nla popolo ree amase eliras: Kristo reviviĝis! Momente la mallaŭta\nfasto aliformiĝas je freneza bruo. El ĉiu domo pafoj krakas. El la\nfenestroj krakante subenfalas argilaj potoj je malhonoro de \"Judas\nIschariot\" kaj kiel simbolo de l' iama ŝtonmortigado de la hebreoj.\nAntaŭ la pordoj oni senkompate mortpikas ŝafidojn kaj pentras per\nilia sango krucojn sur la pordfostojn. La tuta insulo fariĝas buĉejo.\nDum la tuta tago oni buĉas kaj rostas ŝafidojn kaj ŝafojn. Sangaj\nmarĉetoj kuniĝas sur la tero. Tiamaniere la idilio de Korfu subite\nestas estingita, kaj tio .... pro la religio.\n\nVolonte oni forkuras en la eterne puran naturon de la insulo, for en la\nsanktan ombron de la olivarbaroj. Tamen ni ne forlasos la insulon, ne\nrigardintaj antaŭe la *imperiestran kastelon \"Achilleion\"*. Por\nadmiri ĝin, jam miloj da amuzvojaĝantoj en la pasintaj jaroj ĉiujare\nalbordiĝis al Korfu. Ankaŭ ni supreniras al la fabela kastelo, kiun\nkonstruigis al si la mortinta imperiestrino Elisabeth de Aŭstrujo sur\nkruta deklivo, alta super la ondegoj de l' maro proksime de l' idilia\nvilaĝo Gasturi. Ĉi tie ŝi pasigis kelkfoje la tempon--sed entute\napenaŭ pli longtempe ol kvin semajnojn--en silenta soleco, precipe\npostkiam tragedia sorto estis forpreninta de ŝi por ĉiam la amitan\nfilon, la kronprincon Rudolf (la 30an de Januaro 1889). Al neniu\nfremdulo estis permesate, pririgardi ĉi tiun kastelon kun ĝiaj 128\nĉambroj, ĉar alta blanka muro kaj la foliaro de olivujoj kaŝis ĝin\nkontraŭ la okuloj de scivoluloj. \"La Britoj tute malesperas\", diris\nla imperiestrino; \"dum horoj ili staras sur la kontraŭe kuŝanta\naltaĵo kaj tamen ne povas vidi ion ajn.\" \"Tie, kien homoj venas,\nĉio estas detruata; nur kie la naturo estas sola, tie ĝi konservas\nsian eternan belecon. Al neniu fremdulo mi montros mian kastelon.\nSe mi farus tion, post kelke da monatoj neniu ŝtono havus pacon.\nLa homoj ĉien enskribas siajn nomojn, por alpresi al la ŝtonoj la\nstampilon de sia propra malgrandegeco\". Depost mortigo de la malfeliĉa\nregnestrino en Ĝenevo, la 10an de Septembro 1898, neniu membro de\nla Aŭstruja imperiestra kortego ree eniris en la kastelon. Ĝi nur\nestis vidindaĵo por vojaĝantoj. Oni diris, ke Franca societo akiros\nla tutan posedaĵon kaj aliformigos ĝin en kuracan instituton. Sed en\nla jaro 1907 imperiestro Wilhelm IIa aĉetis la kastelon. De tiu tempo\nĉiujare li restadis en ĝi ĝis 1914 kun la imperiestrino kaj kun sia\nfilino dum kelke da semajnoj, por ĝoji pri la dia helena printempo de\nKorfu kaj por fari ekskursojn aŭ promenojn.\n\nOni povas alveni al la kastelo aŭ sur maro aŭ sur tero. Kiam la maro\nestas senmova, tiam veturado per remilboato estas granda plezuro. En\nla mallarĝa kanalo, kiu disigas la citadelsimilian \"Fortezza Vecchia\"\nkontraŭ la \"esplanado\", la ĉefplaco de Korfu, ni trovas boatojn en\nlongaj vicoj, kaj baldaŭ ni naĝas sur la blueta maro. Per fortaj\nremilbatoj ni krucigas la golfon, kiun ĉirkaŭas la \"Bulvardo de la\nimperiestrino Elisabeth\", kaj ni ĉirkaŭveturas longan pormontoron,\nkovritan de olivujoj, nomita \"Analipsis\", t. e. ĉielira monto. Sur\nties deklivoj kuŝas la belega vilao \"Monrepos\", plezura kastelo de\nl' reĝo Georg de Grekujo, meze de admirinda parko, plena de tropikaj\nkreskaĵoj.\n\nPost kelkaj minutoj el la trankvilaj ondoj antaŭ ni ekleviĝas juvelo:\ninsulo, kiu ŝajnas esti gajhumora ludilo de la naturo. Du vicoj de\npintaj cipresoj suprenetendiĝas, ombrumantaj malgrandan kapelon\nkaj la loĝdomon de l' pastro. Granda silento kaj iom da malgajeco\nkuŝas sur la insuleto. Estas \"La insulo de l' mortintoj\" de Böcklin,\nla mita ŝtoniĝinta ŝipo de la \"Feakoj\"[37], kiu estis alportinta\nOdysseŭs-on al Ithaka kaj dum la reveturo estis trafata per la\ntridento de Poseidon.\n\nĈiu jam estos vidinta la famekonatan portreton Böcklin-an: \"La\ninsulo de l' mortintoj\". La kortuŝa bildo prezentas rokinsulon, al\nkies katakomboj glitas en silenta barko vualita figuraĵo kun ĉerko:\nbildo, efikanta kiel serioza himno pri la majesta trankvilo kaj pri\nla mistero de l' morto. La barko baldaŭ estos malaperinta en la\nmallumo, kaj la malhelaj kameroj gastigos novan gaston. La insulo\n\"Pontikonisi\", nuntempe estas nomata \"musinsulo\" pro sia malgrandeco.\nĜi regas la eniron al la golfo de Kalichiopulo, antikva milithaveno.\nMalantaŭ ni sur la ekstrema elstaraĵo de l' Analipsis-monto kuŝas\nla fama vidpunkto \"Canone\". Ĉe la kontraŭa bordo, rivereto enfluas\nen la maron: la loko, kie laŭmite Odysseŭs estis ĵetata al la\nbordo. Ni nun jam staras apud la deklivoj de la arbarkovrita monteto,\nsur kiu estas konstruita la \"Achilleion\". Baldaŭ ni ekvidas la\nblankajn frontonojn de l' kastelo kaj pli malsupre, meze de belega\nĝis la maro etendiĝanta parko, marmoran templon sur kolonoj kun\nla Heine-monumento, faritaĵo de la Dana skulptisto Hasselries.\nImperiestrino Elisabeth konstruigis la monumenton al sia de ŝi adorita\npoeto Heinrich Heine. Lace la poeto de l' melankolio sidas en sia\napogseĝo, direktante la rigardon al la maro. La mano malleviĝinta\nripozas sur la femuro, tenante tabulon, en kiun la skulptisto\nengravuris laŭ deziro de la imperiestrino la versaĵon:\n\n \"Kial la larmo soleca,\n Jen, malklariganta la vidon?-- --\n Ĝi restis el tempo iama\n Por ĉiam en miaj okuloj.\"\n\nSupre sur la kupolo staras orumita triumfa Diino flugilhava, levante\nlaŭrokronon.\n\nĈe la tombejo Benizze-a ni albordiĝas, kaj post mallonga tempo ni\nestas atingintaj nian celon.\n\nSame bela estas la surtera vojaĝo. De el la esplanado ni iras\nlaŭlonge de l' belega bulvardo. Niaj rigardoj transvagas ĝis\nla suproj de Albanujo kaj Epirus. Poste, antaŭ ol la antikva\nFeaka strato--nomita je honoro de l' iama Germana imperiestro\n\"Kaiser-Wilhelm-Straße\"--surenetendiĝas al Canone, ni turnas nin\ndekstren ĉirkaŭ la golfon de \"Kalichiopulo\" kaj atingas la straton,\nkiu kondukas al la Achilleion. Agavoj kaj opuntioj mursimile borderas\nla straton; riĉkoloraj floroj brilas el verda herbokovro, olivujoj\nkaj cipresoj staras tie kaj tie. Antaŭ ni leviĝas aro da montoj,\ninter kiuj la dupinta \"Monte San Deca\" kaj la pli malalta pinta\n\"Kyriake\" precipe distingiĝas. En kurbiĝoj la strato montsupreniras.\nNi preterpasas la vilaĝon Gasturi, kaj baldaŭ ni staras antaŭ la\nferfandita ĝardenpordego kun la simpla surskribaĵo: \"Achilleion\".\n\nJen salutas jam la alta, blanka marmorvilao, konstruita en\nantikvahelena palacstilo: bildo de reviviĝinta Greka belegeco,\nĉirkaŭata de ĉiamverdaj floroj kaj dum la tuta jaro florantaj rozoj.\nĈiuj trezoroj de l' klasika antikveco, de Troja, de Mykenae kaj de\nPompeji ĝiatempe servis kiel modeloj al la Neapolitana arĥitekto\nRafael Carito. Treegaj elspezoj, 12 ĝis 14 milionoj da drakmoj, estis\nnecesaj por fari la fabelan konstruaĵon.\n\nStarigita sur forta fundamento, la domo tiamaniere estas enigita en la\nmonton, ke la trietaĝa fronto rigardas al la strato, kiu kondukas de\nGasturi al Benizze. Tra la larĝa ĝardenpordego ni baldaŭ venas al\nla antaŭplaco de la kastelo. La vestiblo konsistas el fortaj kolonoj,\nportantaj verandon el brileta marmoro; bele modelita balustrado kun du\ncentaŭroj ĉirkaŭas la tuton. Kontraŭ la parka flanko almetiĝas\nal la kastelo la fama \"peristilo\", portiko, inter kies vicoj staras\nmarmorfiguraĵoj el la Greka mitologio; pentraĵoj ornamas la internon.\nMultnombraj bustoj kaj aliaj skulptaĵoj plenigas la halon. Sur la\nteraso, kuŝanta antaŭ ĝi, troviĝas belaj ĝardenaĵoj kun kelke da\naltkreskintaj cipresoj. Du bronzaj figuraĵoj, prezentantaj luktistojn,\nflankumas la suprenirejon al la teraso. Iom flanke de l' kastelo ni\nekvidas en la parko la statuon de l' mortanta Achilleŭs[38], de l'\nplej ŝatita heroo de la imperiestrino Elisabeth el la Greka mitologio.\nLa duone terenfalinta heroo eltiras la mortigan sagpinton el la\nkalkano. Emocia estas la dolora esprimo de l' vizaĝo, nedirebla la\nrigardo al maro kaj arbaroj. Marmorbenkoj invitas al rigardado kaj\nripozado. Montsuben ni venas tra la parko al la Heine-templo, de kiu\nlarĝa marmora ŝtuparo duoncirkle ĉirkaŭ fontano kondukas malsupren\nal la maro.\n\nSed ni reiru al la kastelo, por enrigardi ankaŭ en ties internon.\nDe el la malfermita portiko ni enpaŝas en la \"Atrium\". Pezaj\nvelurkurtenoj baras ĝin eksteren kaj pendas malsupren je ambaŭ\nflankoj de l' brilaj muroj. Freskopentraĵo kun dancantaj nimfoj\nornamas la plafonon. Kolosaj vazoj el porcelano kaj bronzo staras\nambaŭflanke de la ŝtuparejo. Dekstraflanke kuŝas la kastela\nkapelo, maldekstraflanke ni iras tra kunvenĉambro en la luksan\nmanĝoĉambron. La multkolora freskopentraĵo sur la plafono prezentas\nla \"procesion de Galatea\". Suprenirinte la larĝajn ŝtupojn de la\nŝtuparejo ni staras antaŭ la grandega freskopentraĵo: la \"triumfa\nprocesio de Achilleŭs\". En la unua etaĝo kuŝas la ĉambroj de l'\niama imperiestro: antaŭĉambro, laborĉambro kaj dormĉambro. La\nlaborĉambro estis la iama dormĉambro de l' imperiestro Franz Josef;\nsed neniam ĝi estas uzita de li. Pli malantaŭe sekvas ĉambroj por la\nimperiestra sekvantaro. La sama etaĝo enhavis ankaŭ la ĉambrojn de\nl' princo Aŭgust Wilhelm, la dua etaĝo tiujn de l' imperiestrino kaj\nde l' princino Viktoria Luise.\n\nAdmirinda estas la elektra instalaĵo en kastelo kaj parko. La\nloĝĉambroj ricevis lustrojn, la granda manĝsalono nepre modernajn\nlumigilojn. La elektraj ardlampoj estas almetitaj nevideblaj en la\nmuroj tiamaniere, ke la blanka plafono servas kiel reflektoro kaj\nplenigas la spacon per milda lumo. La granda ŝtupareja pentraĵo\nankaŭ originale estas lumigata de kvar arklampoj, kiujn oni fiksis\nsuper la vitra tegmento, kaj plie de flanke almetitaj lumigiloj. Ankaŭ\nla Achilleŭs-statuo estas lumigata de du arklampoj. La ĝardenaĵoj\nhavas duspecan lumon: unue grandajn arklampojn, kiuj en malgrandaj\ndistancoj lumigas la vojojn kaj promenejojn same kiel taglumo. Sed krom\ntiu ĉi normala lumadmaniero ankoraŭ ekzistas alia, vere fabela, por\nspecialaj solenoj. La 25000 rozujojn en la parko oni provizis je po\nunu ardlampo, kiuj povas esti ekbruligataj samtempe per centra kunigo.\nTiamaniere oni modernigis la Achilleion, ne foriginte tamen la originan\nproprecon. Ankaŭ la plej multajn pentraĵojn kaj monumentojn el la\ntempo de Elisabeth oni konservis. Novaj konstruaĵoj estas kavalirdomo\nkaj aŭtomobilrestejo. Plie oni fosis artezan puton, kiu donis\nfontakvon en profundaĵo de 80 metroj, kaj la Greka registaro kunligis\nla kastelon kun Korfu per tri metalfadenoj.\n\nSulfiĉas. -- -- -- Aŭ ĉu eble estas dezirinde rakonti ion pri la\nmonaĥejo sur altaĵo proksime de l' kastelo, kie la imperiestrino\nElisabeth tiel ofte kaj volonte interparolis kun la viroj, kiuj\nlibervole estis rezignintaj vivi inter aliaj homoj? Aŭ pri la rave\nlokita vilaĝo Gasturi, kie ŝi restadis inter la gevilaĝanoj, kiuj\nnomis ŝin \"reĝino de Gasturi\", adoris ŝin kaj genufleksis antaŭ\nŝi? Aŭ pri tio, kiel malica legendo Korfu-on faris naskoloko de\nJudas Ischariot, kiel iam la hebreoj estis ŝtonmortigataj de la\nGrekoj, iliaj tombejoj estis senhonorigataj? Aŭ ĉu estas dezirinde\nankoraŭ supreniri la altan Pantokrator, aŭ viziti la tombejojn de\nl' monaĥejo \"Platiterra\", aŭ la famekonatan kampodomon \"Braila\" ĉe\nGasturi?\n\nVere, kelkio alia ankoraŭ estas raportinda; sed mi opinias esti\ndoninta pli malpli imageblan bildon pri la idilia insulo Korfu, pri\nĝia historio, ĝia haveno, ĝia ĉefurbo, ĝia fortikaĵo, ĝiaj\nnaturbelaĵoj, ĝia popola vivo kaj pri ĝia mirinda kastelo Achilleion.\n\nNu, karaj samideanoj, mem vojaĝu tien, vidu, miregu kaj ĝoju! Je\nDio! Se ni ĉiuj havus sufiĉe da mono, mi proponus, ke oni aranĝu la\nsekvontan Esperanto-kongreson en la urbo Korfu.\n\n\n\n\nLA ŜTATA SAKSA ESPERANTO-BIBLIOTEKO.\n\n(ELISABETH WUNDERLICH.)\n\n\nKiam en la jaro 1911 aperis la katalogo de la biblioteko Georg Davidov,\nSaratov, la Esperantista mondo kaj ankaŭ multaj Neesperantistoj forte\nmiris. Oni ja sciis, ke la Esperanta literaturo jam estis granda;\nsed nenie ĝis nun oni vidis ĝin kunigita. Jen la unuan fojon oni\nkonatiĝis kun tia biblioteko, kolektita de privata malavara persono,\nkiu diligente kaj persiste kunigis pli ol 3245 Esperantajn verkojn.\nKompreneble tiu ĉi kolekto tute ne estis kompleta sed nur enhavis\n*parton* de la tuta Esperanta literaturo. Des pli efike estis la\nnombro de tiuj jam nun kolektitaj verkoj, pri kiuj la sekvanta tabelo\ndonas imagon.\n\nBiblioteko Davidov:\n\n Lernolibroj 387\n vortaroj kaj frazaroj 139\n tradukaĵoj 283\n originala literaturo 66\n anekdotaroj, antologioj kaj legolibroj 32\n gazetoj 419\n propagandaj verkoj 453\n Esperanto por sciencaj kaj praktikaj aferoj 289\n muzikaĵoj 196\n kantaroj 25\n nigre presitaj verkoj por blinduloj 10\n en Relief-punktoj Braille 44\n ĝeneralaj verkoj pri la historio de lingvo internacia 12\n historio de Esperanto 22\n pri kongresoj 49\n Esperantista dokumentaro 62\n katalogoj de Esperantaj librejoj 51\n ===\n 2539\n\n 2539\n katalogoj de Esperantaj bibliotekoj 4\n Esperanto lernejoj kaj institutoj 9\n gvidlibroj 117\n gvidfolioj 63\n turismaj aferoj 7\n hoteloj 8\n prospektoj pri ekspozicioj 9\n lernolibroj por komercistoj 6\n komercaj prezaroj, katalogoj 111\n adresaroj 35\n jarlibroj 32\n kalendaroj 18\n ekzamenaj regularoj 13\n grupaj regularoj 107\n Presa Esperantista Societo 12\n programoj 56\n murafiŝoj 56\n diversaj aferoj 43\n ===\n 3245\n\nkrome 2620 gazetartikoloj en kaj pri Esperanto.\n\nSed tiu ĉi biblioteko estis privata kaj tial uzebla ĉefe nur por la\nposedanto kaj liaj konatuloj. S-ro Davidov ja grandanime intencis\nuzebligi ĝin por la tuta Esperantistaro. Sed tiam biblioteko postulas\nregulan administranton, kiu zorgas pri akcepto de la mendiloj, enpako\nkaj ekspedo de la deziritaj libroj, ĉiama kontrolo de neredonitaj\nverkoj, admonoj ktp., entute multan laboron, kion privatulo apud sia\nprofesia laboro preskaŭ ne povus plenumi, por kio li verŝajne devus\ndungi specialan laboranton. Krome tia privata entrepreno havas alian\nmalavantaĝon: ĝi estas multe dependa de malfavoraj cirkonstancoj,\nmalhelpaj okazaĵoj precipe nun en niaj malkvietaj tempoj. Ĝuste ĉe\nla biblioteko Davidov tiu bedaŭrinde evidentiĝas. Dum la milito kaj\nla sekvanta revolucio oni neniam plu aŭdis pri ĝi; eble ĝi disiĝis\naŭ eĉ perdiĝis.\n\nTial estas dezirinde, ke la Esperantistaro fondu bibliotekojn sub\nŝtata protekto, ĉar por siaj posedaĵoj ĉiu ŝtato garantias, zorgas\npro ilia konservado, administrado, asekuro, pligrandigo ktp.\n\nLa sola ĝis nun ekzistanta ŝtata Esperanto-biblioteko estas--laŭ mia\nscio--la Saksa Esperanto-Biblioteko en Leipzig, pri kiu la sekvantaj\nlinioj donas kelkajn, espereble ne tute seninteresajn informojn.\n\nOkaze de la kvara internacia kongreso 1908 en Dresden granda literatura\nekspozicio estis aranĝita. Ĉiuj eldonistoj de Esperantaj verkoj\nestis sendintaj siajn eldonaĵojn kaj donacis parton de ili al la tiam\nfondita Saksa Esperanto-Instituto por ke ĝi havu propran bibliotekon.\nSed al la Instituto mankis konvena ejo kaj tial ĝi proponis la\nverkojn al la saksa ŝtato kun la kondiĉo, ke ĝi starigu ilin kiel\napartan bibliotekon. La kompetentaj ministerioj akceptis la donacon\nkaj komisiis kiel administranton la tiaman reĝan asesoron D-ro\nSchramm en Dresden, kiu nuntempe estas profesoro kaj muzeodirektoro en\nLeipzig. Li estis unu el la organizintoj de la brila Dresdena kongreso\nkaj multe klopodis por la pliriĉigo de la biblioteko, donacante\nal ĝi ekzemple librojn, kiujn li, kiel redaktisto de la gazeto\n\"Ĉirkaŭ la mondo\" ricevis por recenzo. Kiam en 1912 D-ro Schramm\ntransloĝiĝis al Leipzig por ekokupi sian oficon kiel direktoro\nde la Germana Skribo-Muzeo kaj kiel unu el la direktoroj de la\nmondekspozicio por libro-industrio kaj grafikaj artoj (Leipzig 1914),\nla ministerio ordonis, ke de nun Leipzig estu ankaŭ la sidejo de la\nSaksa Esperanto-Instituto kaj de la Reĝa Saksa Esperanto-Biblioteko,\nkiu estis starigata en la lega salono de la Germana Librometia Domo kaj\ntie estis publike uzebla. La Instituto dume estis luinta ĉambron en la\ncentro de l' urbo; kaj kiam en 1918 D-ro Schramm, pro troŝarĝo de\nprofesiaj laboroj, fordonis la administradon de la biblioteko al Prof.\nDietterle, la direktoro de la Saksa Esperanto-Instituto, la libroj\nestis starigataj en la ĉambro de tiu ĉi instituto. Tie ili troviĝas\nankoraŭ nun. La biblioteko enhavas hodiaŭ 986 volumojn kiuj estas\nordigitaj laŭ jenaj fakoj:\n\n lernolibroj 150\n vortaroj 44\n tradukaĵoj 202\n originala literaturo 43\n libraro pacifista 13\n scienca literaturo 51\n libroj por blinduloj 6\n lingvaj demandoj 26\n kongresoj 27\n jarlibroj 25\n dokumentaroj 25\n historio de Esperanto 19\n raportoj 11\n statutoj 5\n ===\n 647\n\n 647\n pri organizacio 2\n kantaroj 15\n humoraĵoj 3\n signifo kaj graveco de Esperanto 93\n kontraŭesperantaj skribaĵoj 3\n Esperanto gazetoj 61\n gvidfolioj, gvidlibroj ktp 40\n reklamiloj 6\n literaturo pri Volapük 44\n literaturo pri Ido 26\n aliaj mondlingvoj 31\n Esperanto en la mondmilito 15\n ===\n 986\n\nLa katalogo estas presita kaj aĉetebla ĉe la Saksa\nEsperanto-Biblioteko por la prezo de M. 1.--.\n\nLa biblioteko estas uzebla en la ĉambro de la Instituto mem aŭ la\nlibroj estas ludonataj. Lupermeson havas:\n\n1e ĉiuj germanoj, kiuj estas ŝtataj oficistoj, aliaj personoj\nbezonas garantiateston de tia oficisto.\n\n2e eksterlanduloj, se ili sendas specialan peton kaj garantisumon\nfiksotan ĉiukaze de la administranto. La sendkostoj estas pagotaj de\nla luanto. Mendiloj estas aĉeteblaj ĉe la biblioteko (10 ekzempleroj\nM. --.50).\n\nLa ĉi supra tabelo montras, ke la biblioteko ankoraŭ ne estas tre\nriĉa. Precipe mankas en ĝi la gravaj verkoj el la unuaj jardekoj\nde nia movado kaj la libroj aperintaj depost 1915 ekster Germanujo.\nTio klariĝas el tio, ke la monrimedoj de la biblioteko estas\ntre malgrandaj tiel, ke sekve de la nuna malbona germana valuto,\neksterlandaj verkoj kaj gazetoj tute ne povas esti aĉetataj. La\nlibraro nur kreskis kaj kreskas preskaŭ senescepte per donacoj de la\neldonistoj, verkistoj kaj aliaj malavaraj personoj. Sed estas forte\ndezirinde, ke tiaj donacoj estu farotaj pli multnombre ol ĝis nun,\nprecipe ankaŭ de negermanaj samideanoj kaj eldonistoj. Ili subtenos\nja tiamaniere ne privatan entreprenon, sed publikan bibliotekon, kiu\nservas al la tuta Esperantistaro. Nur per tiu ĉi vojo ni venos al\nla celo, kaj la ŝtata Saksa Esperanto-Biblioteko fariĝos kompleta\nlibraro de la Esperanta literaturo subtenata de ĉiuj, servanta al\nĉiuj.\n\n\n\n\nPRI LA ESPERANTO-MOVADO EN BRITUJO DEPOST LA FINO DE L' MONDMILITO.\n\nARTHUR ZEALER, angla gasto de la Klubo depost 1920.\n\n\n \"Die Engländer sind überhaupt, trotzdem man eher das\n Gegenteil erwarten dürfte, da sie das Interesse daran\n haben sollten, ihre Sprache als Weltsprache einzuführen,\n sehr für Esperanto.\"\n\n \"La Angloj entute--malgraŭ oni estus rajtigita supozi\n la malon, konsiderante ke ili povus havi interesegon por\n enkonduki sian lingvon kiel mondlingvon--tamen tre\n favoras Esperanton.\"\n\n _D-ro Steche_,\n en sia parolado antaŭ la Dua Ĉambro de l' Saksa Deputitejo.\n\n\nNe nur en Germanujo, sed ankaŭ en Britujo la progreso de la Esperanta\nmovado depost la fino de l' mondmilito montriĝas kontentige vigla.\n\nJam dum la daŭro de l' milito al la publika intereso pri Esperantaj\naferoj en Britujo ne estis permesate ripozi. Gravaj rondoj starigis\nmovadon por la enkonduko de \"_Komuna Komerca Lingvo_\". Ili formis tre\ninfluan komitaton kies membroj sukcesis plifortigi la intereson ne\nnur de la urbestraro de la City de London, sed ankaŭ ĉe la _Komerca\nĈambro de London_ tiom ke tiu ĉi korporacio estis enkondukinta\nEsperanton kiel unu el la fakoj de ekzamenoj aranĝitaj sub siaj\naŭspicioj; la instruadon mem prizorgis la _City of London College_.\n\nAnkaŭ jam antaŭe estis starigata ministeria komitato \"_The Modern\nLanguages Committee_\" por studi la demandon pri modernaj lingvoj rilate\nla lernejan instruadon. La rezulto de la laboroj de tiu ĉi komitato\nestis publikigata kaj enhavis preskaŭ surprizantan konsenton jenan: Ke\nestas pli konsilinda akceli la instruadon de Esperanto tuj ol atendi\nĉu ankoraŭ eble pli taŭga mondhelplingvo estos elpensata aŭ ne,\nkonsiderante ke Esperanto jam nun estas konata tra la tuta mondo kaj\nfunkcias kiel universala interkomprenilo.\n\nEn London ekzistas krom la _Brita Esperanto Asocio_ (troviĝante en\nla proksimeco de la famega Brita Muzeo) ankaŭ tre vigla rondo \"_La\nBrita Literatura kaj Debata Societo_\" kaj kiel ĉefa Esperanta klubo\nde la unua mondurbo la \"_London Esperanto Club_\" en kies halo \"St.\nBride's Institute\" (ĉe Ludgate Circus) en la centro de la urbego\neksterlandan-samideanoj ĉiam estas korege bonvenantaj; krom la\nĵus-nomitaj, ekzistas en London mem ne malpli ol dekkvar antaŭurbaj\nkluboj; plue la _Laborista Klubo de la \"Working Men's College\"_, la\n\"_British League of Postal Esperantists_\", la \"_Skolta Esperantista\nLigo_\", la \"_Societo de Kvakeraj Esperantistoj_\" kaj la \"_Eklezia\nEsperanto Ligo_\". Diservo okazadas ĉiun duan dimanĉon posttagmeze en\nHarecourt Church, Canonbury, London, N., unu fojon po monato en Partick\napud Glasgow, kaj ankaŭ, sed neregule, en York. La tuta Britujo\nestas partigata je ses federacioj; unu plua por sud-orienta Anglujo\nestas celata. Ekstere de la ĉefurbo troviĝas proksimume 90 kluboj\nkuniĝintaj al la Brita Esperanto Asocio, krom grandnombre plimalpli\nkonataj sendependaj grupoj kaj societoj troveblaj tra la tuta lando,\nĉefe alligataj al laboristaj rondoj.\n\nKun la oficejo de la Brita Esperanto Asocio estas ligata librovendejo;\nmultspeca estas la Esperanta verkaro tie kolektata per kiu estas eble\npaŝtiĝi.\n\nNe preterpasis ankaŭ la Esperantan movadon en Britujo la senĉesa\nplialtiĝo de prezoj de preskaŭ ĉiuj artikloj de l' ĉiutaga bezono\nkiu feliĉigis la civilizatan mondon kiel unu el la apudrezultoj\nde la malcivilizacio de la antaŭaj jaroj. Precipe la multege\nobliĝintaj preselspezoj prezentis gravan minacon al la ekzistado de\nla tiea Esperanta gazetaro. Kiel solvo de l' dilemo gazetoj estis\nkunmetataj, prezoj duobligataj, kaj nun oni povas esperi trapasi la\nnunan malbonan tempon ĝis kiam estos eble pliriĉigi la enhavon de\nniaj gazetoj denove kaj ankaŭ formi ĝin pli interesa.--Tiurilate la\nfakto estas eble kronikinda ke en London ekzistas ne malpli ol dekdu\npresliterfandejoj pretaj kaj dezirantaj liveri Esperantan tipografian\nmaterialon al presistoj.\n\nBedaŭrindege, la morto ŝiris en niaj vicoj breĉojn tro senteblajn\npor ke facile ili povas esti denove plenigataj. Grandan perdon\nreprezentas la nepluesto de la verkisto de la famaj ĉefeĉ-ŝlosiloj,\nSinjoro _Hoeveler_, kiu pere de tiuj bonegaj propagandiloj faris\neble nur iom pli malmulte ol la Majstro mem por la plivastigo de\nnia granda afero. La 28an de februaro 1920 la fatalo forprenis\nde ni Sinjoron _Jozefo Rhodes_ el Keighley, unu el la pioniroj de\nla movado en Britujo. Li estis eble en pli vastaj rondoj plej bone\nkonata kiel verkisto de grava vortaro Anglo-Esperanto. Ankaŭ _Sir\nThomas Vezey Strong_ mortis dum la somero de 1920. Li apartenis al\nla viceprezidantaro de la Brita Esperanto Asocio, kaj kiel tiama\nanstataŭanta, kaj en la jaro 1911 estanta, Lordurbestro de la City\nde London la 21an de aŭgusto 1907, post la kongreso en Cambridge,\nli oficiale akceptis _D-ron Zamenhof_ kune kun la kongresanaro en\nla famkonata historia Gildhalo de London, kie nia Majstro faris sian\nmemorindan paroladon pri \"Patriotismo Pseŭda kaj Vera\".\n\nNi honoru ilian memoron!\n\nLa kongresa aktiveco en Britujo depost 1915 ĝis la fino de l' milito\nnature suferis interrompon. Tamen, dum la pentekosta semajno de 1919\nokazis la 10a Brita Esperanta Kongreso en Liverpool (500 enskribintoj)\nkaj dum la koresponda semajno de 1920 la 11a en Birmingham (pli ol\n300 partoprenantoj). La venonta tiujara Brita Esperanta Kongreso\nestas aranĝata en Harrogate. Dum la du lastaj someroj havis lokon la\n14a Skota Esperanta Kongreso en Glasgow kaj la 15a en Edinburgh, la\nlastnomita kun 225 personoj enskribitaj, nombro ĝis tiam ne superita\nen Skota Esperanta Kongreso.\n\nOkaze de ĉiuj tiuj kongresoj unu el la ĉefaj tagordo-punktoj\npriparolitaj estis la enkonduko de Esperanto en la taglernejojn: ĉar\nal la gejunularo apartenas la estonteco. Malgraŭ la certe ne tro\nfacila batalado kontraŭ la inercio, rezultoj jam montriĝis kiuj\nrajtigas la supozon ke la vojo unufoje enirata estas la ĝusta kaj ke\noni nur sekvu ĝin por ke la celo estos atingata. Ekzemple, pruvo de la\ngranda intereso kiun montradas la brita komercistaro rilate Esperanton\nestas inter aliaj, ke jam antaŭ kelkaj jaroj la _Londona Ĉambro de\nKomerco_ disdonis, post ekzameno, diplomojn al Esperantaj instruontoj.\n\nEn pli ol 30 vesperlernejoj en London, Glasgow, Edinburgh, Birmingham,\nLiverpool, Manchester, Worcester, York, Sheffield, Gateshead, Aberdeen,\nLeith, Fife, Lanarkshire, Barry k. c. la lokaj eduk-aŭtoritatularoj\npermesis la starigon de Esperantaj kursoj, kaj, kiel elekta fako, nia\nlingvo estis dum la jaroj 1917 ĝis 1920 enkondukita entute en 46\nbritajn lernejojn, inter kiuj la jenaj:\n\n Gallowflat School, Rutherglen, Skotldo.\n Holycroft Council Day School, Keighley\n Haworth Council School, Keighley\n Technical School, Keighley\n St. John's College, Worcester\n Stanley Road County Council School, Worcester\n St. Paul's Boy's School, Worcester\n Green Lane County Council School, Patricroft\n Radstock County Council School, Bath\n Lady Manners' School, Bakewell, Buxt.\n Glasgow High School, Glasgow\n Blairhill Public School, Coatbridge apud Glasgow\n Tiptree Hall Orphanage, Tiptree, Essex\n Romilly Road Elementary School, Barry\n High Street School, Barry\n Marylebone Commercial Institute, London W.\n Technical College, Nelson, Lancashire\n Hugh Myddleton Commercial Institute, London\n Bloomfield Road Commercial Institute, Woolwich, London\n Secondary School, Chorley, Lancashire\n Municipal School of Commerce, Birmingham\n North London Collegiate School, London N.\n Dulton Senior Commercial School, Liverpool\n Granton Road County Council School, Liverpool\n Technical College, Leith\n City of London College, London E. C.\n Donaldson's Hospital School, Edinburgh\n Girls' County School, Bishop Auckland\n Northcote Girls' School, Armley apud Leeds\n Murston C. E. Mixed School, Murston, Kent\n High School, Sheffield\n Woodseats Council School, Sheffield\n Central Secondary School, Sheffield\n\nInter la raportoj rilate la spertojn jam faritajn pri la lerneja\ninstruado de Esperanto en Britujo estu citataj nur la jenaj tipoj: En\nla aŭtuno 1920 raportis fraŭlino _Watson_ ke ŝi havas en _Blairhill\nSchool, Coatbridge apud Glasgow_, du klasojn po 25 knaboj en ĉiu. La\nknaboj havas la aĝon de 9 ĝis 11 jaroj kaj ili ricevas instruadon de\n1-1/2 horoj ĉiusemajne. La knabetoj bone progresas kaj multe ŝatas la\nlernadon. Samtempe sinjorino _E. M. de Montoro_ raportis pri la _High\nSchool, Glasgow_: \"Kiam mi eniris tiun ĉi lernejon dum la pasinta jaro\nen la mezo de la sezono, mi trovis 7 lernantojn en la malsupra, kaj 7\nen la supra klaso. Tiun ĉi jaron ni havas 62 en la malsupra kaj 33\nen la supra klaso, entute 95 lernantojn. La malsupra klaso devis esti\nduonigata kaj la eduk-aŭtoritatularo estis devigata instali helpan\ninstruiston\". Laŭ raporto de la januaro 1921 pri la _Romilly Road\nElementary School, Barry_, la sukcesoj spertitaj en tiu ĉi lernejo\nrilate la Esperantan instruon instigis la tiean eduk-aŭtoritatularon\nsankcii la enkondukon de Esperanto ankaŭ en _High Street School,\nBarry_. Antaŭ unu jaro la _Edukiga Komitato_ de _Liverpool_ permesis\nla starigon de Esperantaj kursoj en _Granton Road Council School_\nkiel sesmonatan eksperimenton. 30 knaboj en la aĝo de 12 ĝis 14\njaroj ricevis 3 duonhorajn lecionojn posemajne, kaj post 2 monatoj\nili komencis korespondadi kun alilandanoj. La kurso do pruviĝis tute\nsukcesa kaj la Edukiga Komitato sekve de tiu sukceso konsentis ne nur\nla daŭrigon de la Esperantaj kursoj en tiu ĉi lernejo, sed ankaŭ\nla aranĝon de du Esperantaj klasoj en la _Dulton Senior Commercial\nSchool, Clarence Street, Liverpool_. La instruestro de _Tiptree Hall\nOrfejo, Essex_, sinjoro _Norman Mac Munn_, (Bachelor of Arts Univ.\nOksforda) finas sian raporton jene:--\"Alilandaj infanoj povas ĉe ni\nlerni la lingvojn anglan, francan kaj Esperantan; la lastenomita servas\nnature kiel interkomprenilo inter ĉiuj\".\n\nAntaŭ nelonge la Brita Esperanto Asocio filiigis sin al la\n\"_Conference of Educational Associations_\" kies ĉiujaraj kunsidoj\nokazis en la monatoj decembro-januaro. Tiurilate la Brita Esperanto\nAsocio aranĝis kunvenon kiu havis lokon la 1an de januaro 1921 en\nla Fizika Halo de la Londona Universitato, por priparoli la temon:\n\"Esperanto kiel faktoro en la edukado\". Estas tre bedaŭrinde ke\nplena raporto pri tiu ĉi grava diskuto ne povas esti donata tie ĉi\n(ĝi aperis angle en la februara numero de la gazeto \"The British\nEsperantist\"). Sed tiom estu tie ĉi raportata ke laŭtiĝis unuvoĉe\nla fakula opinio pri la granda utilo de Esperanto kiel kvazaŭ luda\ninstruilo por la enkonduko de la junaj lernantoj en la gramatikan\nsciencon. Ripete estis konstatata la fakto ke post la lerno de\nEsperanto la infanoj scipovas sen antaŭa speciala peno jam ankaŭ la\ngramatikon de la gepatra lingvo kiu estas grava antaŭkondiĉo por la\nkomenco de la studado de aliaj naciaj lingvoj. Plue, ke la vortprovizo\nakirita pere de Esperanto estas bonega plifaciligilo por la lernado\nde aliaj fremdaj lingvoj. Tiurilate sinjorino _D-ro A. Fisher_,\nlernejestrino de la _Girl's County School, Bishop Auckland_, raportis\npri statistike faritaj metodaj eksperimentoj. Estis amuze ke la infanoj\nentuziasmigitaj per la facila lerno de Esperanto ne nur aĉetis\nvortaretojn per sia privata poŝmono--fakto kiu ne tre ofte okazas\nrilate la lernon de aliaj fremdlingvoj--sed ke ili ne malofte komencas\ninteresigi kaj enkonduki la gepatrojn en la nove lernitan lingvon.\n\nAnkaŭ en Britujo la problemo de _Teknika Vortaro_ trovis praktikan\npripensadon. Komence de la pasinta jaro stariĝis sub la sekretario de\nsinjoro _E. E. Yelland_ komitato de la _Brita Literatura kaj Debata\nSocieto_ por ataki la taskon. Unue estis komencata la kompilado de\nterminaro rilate la industriojn de botoj kaj ŝuoj, kaj ankaŭ rilate\nla fabrikadon de ombreloj. Fine de 1920 aperis kun fakula kunlaboro la\nunua frukto de la komitataj klopodoj en la formo de 4 paĝa folieto\nenhavanta terminaron pri \"_La Fabrikado de Ombreloj_\". Ni esperu ke\npluaj kontribuaĵoj baldaŭ sekvos. Dum la pasinta jaro aperis ankaŭ\nnova stenografia sistemo verkita de sinjoro _Montagu C. Butler_, la\nagemega sekretario de la Brita Esperanto Asocio. Laŭŝajne tiu ĉi\nnova Esperanta stenografisistemo estas la unua en Britujo publikigata\nkiu celas ebligi la lernadon de _Esperanta raporta stenografio_ sen\nantaŭa scipovo de io jam konata sistemo de la \"flugila arto\".\n\nFine de la estinta jaro la \"_Memoriga Bibliotek-Komitato Harold\nBolingbroke Mudie_\" eldonis sian unuan libron sub la titolo \"_Vivo de\nZamenhof_\" kiun verkis _D-ro Edmond Privat_. Ne estas ĉi tie la\nloko por librorecenzo, sed ŝajnas ke la aŭtoro ne nur priskribis la\nvivon de unu el la plej grandanimaj geniuloj de l' mondo, sed ke per\ntiu ĉi verko li ankaŭ ekprenis la fadenon kiu forglitis el la mortaj\nmanoj de l' Majstro, sciu la fadenon por teksi la komunan rubandon\nde homaranismo. Certe la verkisto estus la ĝusta homo meriti tian\nsukceson por la savo de l' krucumata homaro.\n\nLa brita Esperantistaro ankaŭ ageme suportis per mon- kaj\nnutraĵ-sendoj la helpan movadon iniciitan de la Kvakeroj por la\n\"_Nutrado de l' Infanoj en Mez-Eŭropo_\".\n\nLa formigo de la _Interpopola Ligo_ donis nature kialon por vigla\naktiveco de la brita Esperantistaro. Jam komence de januaro 1919 okazis\nen la Londona Universitato grava amaskunveno kiu konstatis ke la sola\nsolvo de la lingvaj malfacilaĵoj estas la akcepto flanke de la ŝtataj\nregistaroj de Esperanto kiel oficiala interkompreniga ilo. La 8an\nde julio 1920 deputacio de la Brita Esperanto Asocio alproksimigis sin\nal la ĉefa sekretario de la \"League of Nations\", _Sir Eric Drummond_,\nkaj la membroj de la deputacio estis akceptataj de _D-ro Nitobé_ kiu\nesprimis sian tutkoran simpation kun ilia propono. Sed estas ja freŝe\nen la memoro de ĉiuj kiamaniere dum la decembraj kunvenoj de la Ligo\nde Nacioj en Ĝenevo la atingo de tiu ĉi celo estis por la momento\nmalhelpata per tia malinda ruzo de la francaj kontraŭ-Esperantanoj\nkiuj posedas la vere admirindan antaŭdiluvian naivecon provi enpuŝi\nnuntage nacian lingvon kiel interpopolan komprenilon. Tamen, tro\nmalfrua estas jam la horo de l' mondhistorio por malantaŭenturni la\nrulantajn radojn de progreso. Kaj prokrasto tute ne estas nuligo!\n\nOkaze de la unua datreveno de la milithalto la Brita Esperanto Asocio\naranĝis du publikajn kunvenojn en London la 11an kaj la 22an de\nnovembro 1919. Dank' al vigla propagando flanke de l' estraro ambaŭ\nkunvenoj estis multnombre vizitataj de la ĝenerala publiko. _Sir\nErnest E. Wild_, reĝa leĝkonsilisto kaj membro de l' parlamento, i.\na. parolis. Kaj, kvankam li mem konfesis ke li ne scipovas Esperanton,\nli tamen konfesis esti \"Esperantano\" en la senco ke li tre favoras la\nstarigon de Esperanto kiel oficiala interkomprenilo por la celoj de la\nLigo de Nacioj.--Ĉe la pordoj de la supremenciitaj kunvenoj laboristoj\ndisdonis al la enirantoj flugfolietojn kies enhavo estas, laŭ mia\nscio, ne ankoraŭ tre konata en Germanujo. Eble ĝi posedas sufiĉan\nintereson--ĉu oni konsentas ĉion kio estas dirita aŭ ne--por esti,\nnur iom korektite, represata tie ĉi:--\n\nAL LA GERMANA POPOLO.\n\nKunlaborantoj kaj kunviktimoj:--\n\nNi uzas la okazon donitan de la longe-esperita Deklaro de Paco inter\nniaj du nacioj por saluti vin, kiel kunsuferintojn en la granda aflikto\nkiun la regantoj de la mondo venigis al ĝiaj loĝantoj, kaj--ni\nkuraĝas fidi--kiel \"kamaradoj de pli feliĉa estonteco\". Ni ĝojas kun\nvi ke la buĉado de la \"konskriptaj\" soldatoj de Eŭropo grandparte\nĉesis; ni ĝojas egale ke jam nun finiĝos la blokado permalsata,\nkies malrapida torturado indulgis nek junecon nek plenaĝon, nek la,\nnovpatrinon nek la infaneton ĉe la mamo; kvankam ni timas ke mankado\nankoraŭ restados en via lando. Ni sopiras pacon kun ĝia nova mondo,\nkomenci novan kaj pli bonan vojon de vivado. Ni do bedaŭregas la\npacon perfortan kiu baras la vojon antaŭ ni ambaŭ, kaj antaŭ la\ntuta Eŭropa, pacon kiun la konscienco de la mondo kondamnas, kiun\nLaboro ĉiulande malkonfesis, kaj pri kiu eĉ la nuna Primo de Anglujo\ndiris ke ĉiu aranĝo ĝia povas esti nur provizora. Ni promesas\nlabori anstataŭigi ĝin per interkonsento kiu fidele efektivigos la\nprincipojn de memdeterminado, sinrespekto, egala justeco kaj egala\neblaĵo por la vivo. Kiam tio plenumiĝos, ni povos esperi ke el la\ndoloregoj de la homaro naskiĝos epoko nova kaj pli feliĉa.\n\nNi scias ke la tuta homaro fariĝis el la sama teksaĵo, kaj ni ne\nsupozas ke la tuta kulpo pri la milito restas nur sur unu flanko\nsole. Ni ne forgesas, kiel forgesis multaj el niaj samnacianoj, ke\ndum monatoj kiuj fariĝis jaroj, vi celis al la paco, kaj devigis\nviajn regantojn fari ripetitajn klopodojn ĝin atingi. Ni salutas kiel\namikon ĉiun en ĉiu lando kiu laboris por la paco, ĉiun kiu hodiaŭ\nlaboras por repaciĝo. Ni scias ke kelkaj el vi suferis pro rifuzo\npartopreni en la milito, same kiel suferis kelkaj el ni. En unueco\ninter samcelanoj kuŝas la forto; ni aspiras, kiel Ligo, esti ĉenero\nen mondkunularo de viroj kaj virinoj bonvolaj--nova framasonaro,\nkunigita spirite, ne ceremonie. Se ĉiuj fortoj de la bonvolo en la\nmondo unuiĝus, ili estus nerezisteblaj.\n\nDum la nuboj de milita propagando, kaj la sangaj nebuloj de la pasio\nkelkaj el ni ne forgesis kiom la mondo ŝuldis en la pasinto al\nvia klereco kaj pacienca esplorado, al via genio por organizado,\nvia inventa kaj krea povo. Kaj ni ne dubas ke en la nova epoko\nkomenciĝanta--la epoko ne tiom de nacieco, kiom de homeco--ili trovos\ncelon ankoraŭ pli vastan kaj altan. Aŭskultante la vortojn de unu\nel viaj plej noblaj vivantaj virinoj: \"Ni apenaŭ memoras la tempon\nantaŭmilitan kiam la vivo nin amikigis kaj kiam ni estis membroj de la\nhoma familio,\" ni pensas pri la diro de unu el la plej grandaj el niaj\npropraj poetoj: \"Ni lernas per sufero kion ni instruas per la kanto.\"\nNi ja povas kredi ke inter la plej altvaloraj donoj kiujn via raso\nportos al la komuna trezoro, kelkajn vi akvumis en la pasintaj jaroj de\nsuferado tia, kian spertis eble neniu alia popolo. Certe la lando de la\nfeinrakonto kaj de la Kristnaska abio, de ame prizorgata infaneco kaj\nfeliĉa familia vivo, la hejmo de muziko kaj filozofio, de alta inspiro\nkaj humila pieco, faros kontribuaĵojn kiujn la mondo ne malatentus\nsen grandega perdo.\n\nMil jarojn antaŭ 1914 la paco inter niaj du nacioj restis sen rompo:\nmil jarojn plu ĝi restu nerompita. La veraj interesoj de tutaj\nlaborantoj de l' mondo estas identaj, kaj nur per la unueco kaj\nkunlaboro ili povas akiri la riĉan kaj plenan vivon kiu estas ilia\nrajto. Ni esperas labori kun vi por ke nia Tero estu hejmo de gefratoj\nanstataŭ la kampo de armitaj tendaroj kiujn ni hodiaŭ vidas.\n\n Kredu nin\n Viaj por Mondamikeco.\n\nEstu permesate al mi mencii tiurilate ankaŭ okazintaĵeton kiu ne\nestis tute sen ero de humoro. En oktobro 1919 aperis en Londona\nilustrata ĉiutaga gazeto, ĉefe legata de la \"supraj dekmiloj\",\nartikolo kies verkisto videble en la ŝvito de sia vizaĝo malkonsilis\nla lernon de Esperanto ĉar--la bolŝevistoj en sovjeta Rusujo\nfervorege disvastigas la konon de tiu \"filingvo\" por siaj propraj celoj\nplivastigante tiamaniere la propagandon de siaj abomenaj doktrinoj.\nĈu ne envenis en la cerbon de tiu ĉi lertega skribemulo ankaŭ la\nideo ke, laŭ lia propra principo, oni estus devigata senigi sin je la\nenspiro de aero ĉar tiu lastenomita objekto ankaŭ estas uzata de la\nbolŝevistoj por iliaj \"propraj celoj?\" Sed eble la gazeto timis nur\nke, se ĝia legantaro komprenus Esperanton, la danĝero ekzistus ke\nla legantoj povus esti konvinkigataj pri la vero de l' bolŝevistaj\ndoktrinoj, kaj, sekve de tio, la distinga ĵurnalo povus perdi sian\n\"High Life\" abonantaron al bolŝevistaj gazetoj. Sed kia peko kontraŭ\nla sankta spirito de l' homa progreso ne estas farata nuntage--ĉio\npor konservi la legantaron! En kazo de bezono, ne gravas, gaje oni\nskribas--sensencaĵon.\n\nAnkoraŭ kelkaj vortoj estu permesataj al mi rilate aferon de sufiĉa\ngraveco, sciu pri certaj lingvaj demandoj. En Britujo regas en la\nsamideanaro ĉie la firme fondita opinio ke sub iuj kondiĉoj ni\ndevas nepre subteni la laŭregulan gramatikan konstruaĵon tiel kiel\nD-ro Zamenhof starigis ĝin. Ne pro sentimentaj kaŭzoj, sed tute\nsimple pro gravaj konsideroj de plej triviala utilo! La reformuloj\nhavas certe sufiĉan grandan sferon por praktiki sian lertecon per\nla elpensado de necesaj novaj vortoj, teknikaj terminoj, k. t. p.\nkiuj povas esti bezonataj por la pluenevoluo de nia lingvo. Sed ni\nenergie kaj celkonscie kontraŭstaras ian kaj ĉian tuŝon de la\ngramatika skeleto--eĉ kiam ĝi reprezentus veran plibonigon per si\nmem. Ĉar, eĉ tiam, la profito, kreskonta el tio, apenaŭ egalvalorus\nla malutilon kreotan per la ekzistado de pli ol unu gramatiko\nde la \"universala\" mondhelplingvo. Ni, tiam, eble havus svisan\nparolmanieron, britan dialekton, germanajn esprimojn k. t. p. Kien\ntio kondukus nin? Ĉu ni jam vere estas sufiĉe potencaj por indulgi\nla lukson ke ni mem liveras la armilojn al niaj kontraŭuloj? Ĉu\nili ne avidege falus unu super la alian por pruvi al la kuntempuloj\nke Esperanto evidente ne povas taŭgi por universala interkomprenilo\nĉar inter ĝiaj adeptoj mem ne ankoraŭ ekzistas harmonio pri gravaj\ngramatikregulaj detaloj?\n\nLa starigo de l' demando--jen jam la respondo! Kaj la unueco--jen nia\nĉefa afero!\n\nMi finu citante la parolojn de l' sama eminentulo kies eldiro staras\njam komence de tiu ĉi raporto, sciu:--\n\n \"Es ist ein friedlicher Kampf und\n ein großes Ziel, welches uns\n alle zusammenhält!\"\n\n \"Paca estas la batalado, kaj\n grandega la celo per kiu ni\n estas unuigataj ĉiuj!\"\n\nJen la signo, sub kiu ni nepre venkos!--\n\n\n\n\nALDONO.\n\nBIOGRAFIAJ NOTOJ PRI D-ro STECHE KAJ RESUMO PRI LIAJ PORESPERANTAJ\nARTIKOLOJ KAJ ALPAROLADOJ.\n\n(D-ro DIETTERLE)\n\n\n Kiam la tempo de pli grandaj sukcesoj de nia ideo estos\n alveninta, oni verŝajne--kaj tiam eble ankaŭ tre ofte\n vane!--klopodos, kolekti ĉiujn notojn pri la vivo kaj\n laboro de niaj plej lertaj antaŭbatalintoj. Tial en ĉiuj\n landoj oni komencu jam nun kolektante ilin! Mi faras\n tion nun rilate al nia nuntempa Germana prezidanto.\n\nD-ro Karl Albert Steche naskiĝis la 9an de septembro 1862 en\nLeipzig-Plagwitz, kiel unua filo de la fabrikposedanto Otto Steche kaj\nlia edzino, Johanna nask. Habenicht. La patro estis la posedanto de\nla mondkonata firmo Heine & Co., fabriko de eteraj oleoj. Preparita\nen privata kurso, Albert Steche, dum la jaroj 1869-1883, vizitis unue\nla instituton Tischer, poste la \"modernan gimnazion\" kaj post ĝia\ndisiĝo la humanistan Thomas-gimnazion. Li forlasis ĝin ricevinte la\ndiplomon de poruniversitata matureco. Li studis dum la jaroj 1883-84\nen la teĥnika universitato Dresden, 1884-85 en la sama universitato\nen Hannover, 1885-87 en la universitato Würzburg. Tie li promociis la\n9an de majo 1887 kiel doktoro de la filozofio pri la temo: \"Metilizo\nde la sudoloj\".\n\nLa 1an de septembro 1887 li eniris kiel kunlaboranta ĥemiisto la\nfirmon Heine & Co. kaj--fariĝinte ĉefo de la fabriko--restis tie ĝis\nla 1a de marto 1911. Tiam la firmo ŝanĝiĝis en akcian societon.\nEn ĝia kontrola konsilantaro li ankoraŭ nun estas kiel prezidanto.\nKiel ĉefo de la firmo li instalis i. a. la grandajn fabrikaranĝojn en\nGröba apud Riesa kaj distilaranĝon por floraj oleoj en Grasse (Suda\nFrancujo).\n\nDepost la jaro 1905-1920 li apartenis al la unuiĝo de Saksaj\nindustriistoj kiel vicprezidanto, kaj dum la jaroj 1908-20 li estis\nla unua prezidanto de la loka ligo de la nomita unuiĝo. Krome li\nankaŭ estis vicprezidanto de la \"Hansa\" ligo por komerco, metio kaj\nindustrio.\n\nKiel deputito de unu el la Leipzig-aj elektdistriktoj li apartenis al\nla dua ĉambro de la Saksa parlamento dum la jaroj 1909-1918.\n\nLa 7an de septembro 1891 li edziĝis kun Else nask. Zinkeisen.[39]\n\n\nLi tre ofte vojaĝis. Krom multaj liaj vojaĝoj al Svisujo kaj Tirol\nktp. kaj aliaj, kiujn li faris partoprenante la kongresojn de la\n\"Unuiĝo por la protekto de la ĥemi-industriaj interesoj Germanaj\"\nokazintajn en la plej diversaj urboj germanaj, mi citas la jenajn:\n\n 1896: Kopenhagen, Malmö\n 1897: Anglujo\n 1898: Italujo\n 1899: Norvegujo, Spitzbergen\n 1900: Paris (mondekspozicio)\n 1901: Riviera, Suda Francujo\n 1902: Dauphinée\n 1903: Norvegujo, Svedujo, Rusujo, Danujo\n 1904: Madeira, Teneriffa, Kanaraj insuloj, Hispanujo, Alĝerio,\n Tuniso, Italujo\n 1905: Malta, Egiptujo, Palestino, Turkujo eŭropa, Grekujo, Sicilio\n 1907: Aŭstrujo, Kroatujo, Dalmatio\n 1907 (aŭtune): Orient-Afriko\n 1908: Belgujo, Holando\n 1909: Anglujo\n 1911: Nord- kaj Sudameriko, Okcident-Hindujo\n 1912: Nordaj landoj\n 1913: \"ĉirkaŭ la mondo\" tra Nord-Ameriko, Honolulu, Japanujo,\n Tsingtaŭ, Ĉinio, Hindujo k. a.\n\nNu! ni povas diri, ke nia samideano D-ro Steche, \"vidis la mondon\".\nDo li povas paroli pri mondaj aferoj kiel spertulo! Dum siaj vojaĝoj\nli konvinkiĝis pri la nepra neceseco de Esperanto kaj nun li agis kaj\nlaboris laŭ tiu konvinko. Tion mi volas pruvi ankoraŭ pli detale,\nresumante pri liaj\n\nPROPAGANDAJ ARTIKOLOJ:\n\n\"La kultura signifo de Esperanto\" (\"Die kulturelle Bedeutung des\nEsperanto\". Broŝuro 1913).\n\n\"Lernu kaj lernigu Esperanton!\" Parlamenta Alparolado. (\"Lernt und\nlehrt Esperanto\". Broŝuro. Majo 1914).\n\n\"Esperanto kaj la mondmilito\" (\"Esperanto und der Weltkrieg\".\nDresdner Anzeiger 28. 10. 1914).\n\n\"La triumfa vojo de Esperanto\" (\"Der Siegeszug des Esperanto\".\nLeipziger Tageblatt 1914. Aperis ankaŭ broŝure).\n\n\"Esperanto dum milito kaj paco\" (\"Esperanto im Krieg und Frieden\".\nKriegsjahrbuch des Verbandes deutscher Handlungsgehilfen 1915.)\n\n\"Ĉu la lernanto de supera lernejo plue lernu la francan kaj anglan\nlingvojn?\" (\"Soll der höhere Schüler weiter Französisch und Englisch\nlernen?\" Deutscher Kurier Nr. 72. 1915.)\n\n\"La fortiĝo de la Esperanto-movado\" ktp. (\"Die Erstarkung der\nEsperanto-bewegung\" usw. Zeitschrift für Deutschlands Buchdrucker\n11. 6. 1915).\n\n\"La germana lingvo kaj Esperanto\" (\"Deutsch und Esperanto\". [Kontraŭ\nA. Zimmermann, Hamburg.] Hamburger Nachrichten 14. 6. 1915).\n\n\"Esperanto.\" (Leipziger Zeitung 16. 9. 1915.)\n\n\"Industrio kaj Esperanto\" (\"Industrie und Esperanto\". Sächs. Industrie,\nSept. l915).\n\n\"Esperanto--ne malhelpaĵo\" ktp. (\"Esperanto kein Hindernis\" usw.\nHansabund Sept./Okt. 1915).\n\n\"La signifo de la mondhelplingvo Esperanto\" (\"Die Bedeutung der\nWelthilfssprache Esperanto.\" Broŝuro 1915).\n\n\"Esp. Manĝo-karto. Germane-Esperante\" (\"Speisekarte Deutsch-Esperanto.\"\nHerausgegeben im Auftrage des deutsch. Esp.-Bundes vom Ortsverband\nder Leipziger Esperantogruppen. 1915).\n\n\"Germana lingvo aŭ Esperanto?\" (\"Deutsch oder Esperanto?\" [kontraŭ\nA. Zimmermann] Hansabund Okt. 1915).\n\n\"Lingvaj malfacilaĵoj post la milito\" (\"Sprachschwierigkeiten nach\ndem Kriege\". Leipziger Tageblatt 12. 11. 1915, Frankfurter Nachrichten\n5. 12. 1915, Dresdner Anzeiger 16. 1. 1916).\n\n\"Prilingvaj demandoj post la milito\" (\"Sprachenfragen nach dem Kriege\".\nHandel und Industrie, München 18. 12. 1915).\n\n\"Novaj taskoj de la muzeoj\" (\"Neue Aufgaben der Museen.\"\nEsperanto-Spiegel Februar 1916).\n\n\"Novaj celoj--nova laboro\" (\"Neue Ziele--neue Arbeit\". Heimatpost 5. 2.\n1916).\n\n\"Lernejoj kaj Esperanto\" (\"Schulen u. Esperanto\". Deutsche Schulpraxis\nNr. 4. 1916).\n\n\"Pacaj dummilitaj venkoj\" (\"Friedliche Kriegserrungenschaften\".\nrgische Tageszeitung 18. 15. 1916, Leipziger Tageblatt 26. 5. 16,\nKönigsberger Hartugsche Zeitung 11. 6. 1916, Volkserzieher Juni 1916).\n\na lingvo kiel komerca perilo\" (\"Die Sprache als Handelsvermittler\".\nVossische Zeitung 30. 6. 1916).\n\n\"Novaj lingvo-problemoj\" (\"Neue Sprachprobleme\". Der Vortrupp 1. Juli\n1916).\n\n\"Esperanto en la eksterlando\" (\"Esperanto im Ausland\". Essener\nGeneral-Anzeiger Juli 1916).\n\n\"La negocisto kaj Esperanto\" (\"Der Geschäftsmann und das Esperanto\".\nEsperanto-Spiegel Juli 1916).\n\n\"La lernado de lingvoj dum kaj post la milito\" (\"Das Sprachenlernen in\nund nach dem Kriege\". [Kontraŭ artikolo de Walter Lambach]. Deutsche\nWarte 20. 10. 1916).\n\n\"Esperanto en nova kulturregno\" (\"Esperanto in einem neuen Kulturreich\"\n[Frey-Bund], Esperanto-Spiegel Dezember 1916).\n\n\"Novaĵoj pri la mondhelplingvo\" (\"Neues von der Welthilfssprache. \"Der\nDeutschmeister Januar 1917).\n\n\"Esperanto en la eksterlando\" (\"Esperanto im Auslande\". Deutsche Warte\n20. 4. 17).\n\n\"Ĉu Esperanto estas danĝero por la Germana lingvo?\" (\"Ist Esperanto\neine Gefahr für die deutsche Sprache?\" Esperanto-Spiegel. Mai 1917).\n\n\"Nova formado de lingvoj\" (\"Sprachen-Neuformung\". Zeitschrift für\nVolksbildung November 1917. Kajero 11).\n\n\"Du lingvaj epokoj pasintaj kaj iliaj instruoj por la nuna tempo\" (\"Zwei\nrachepochen der Vergangenheit und ihre Lehren für die Gegenwart\".\nEsperanto-Spiegel Januar 1918).\n\n\"Esperanto kiel ŝtata helplingvo en la Habsburg-a monarkio\" (\"Esperanto\neine Staatshilfssprache in der Habsburger Monarchie\". Esperanto-Spiegel\nAug./Sept. 1918).\n\n\"Esperanto kaj la Germanaj lernejoj\" (\"Esperanto und die deutschen\nSchulen\". Esperanto-Spiegel 1918).\n\n\"Ĉu Esperanto estas scienco?\" (\"Ist Esperanto eine Wissenschaft?\".\nEsperanto-Spiegel 1918).\n\n\"Novaĵoj pri foiro kaj komerco\" (\"Neues von Messe und Handel\".\nLeipziger Tageblatt 31. 8. 18).\n\n\"Alio pri interpopola ligo kaj prilingvaj demandoj\" (\"Anderes von\nVölkerbund- und Sprachenfrage\". Germ. Esperantisto Aug./Sept. 1920).\n\n\"La popola bonstato de Germanujo postulas Esperanton\" (\"Deutschlands\nVolkswohl fordert Esperanto\". Hanauer Anzeiger 19. 11. 1920).\n\n\"Interpopola ligo kaj Esperanto\" (\"Völkerbund und Esperanto\". Germ.\nEsperantisto Jan. 1921).\n\n\"Tiraneco kaj la galerio\" (\"Herrschsucht und Tribüne\". Leipziger\nAllgemeine Zeitung 13. 1. 1921).\n\n\nGRAVAJ ALPAROLADOJ:\n\n\nOficiala festalparolado dum la germana Esp. Kongreso en Stuttgart 1913.\n\nParlamenta alparolado: \"Lernu kaj lernigu Esperanton!\" Majo 1914.\n\n\"Esperanto kiel komerc-ekonomia kaj politika batalilo\". Alparolado en\nla \"Unuiĝo de la Leipzig-aj instruistoj\".\n\n\"La signifo de la mondhelplingvo Esperanto por la germana popolo dum\nmilito kaj paco\". Alparolado en la salonego de la teĥnika Universitato\nDresden Marto 1915.\n\n\"Alparolado pri Esperanto en la ĝenerala kunsido de la porfremdul-unuiĝoj\nen la salonego de la malnova borso en Leipzig 1915.\"\n\n\"Parlamenta alparolado pri la signifo de Esperanto\". 1. 2. 1916.\n\n\"Pri Esperanto kaj ĝia signifo por la germana komercisto\" alparolado en\nla publika kunsido de la komerca ĉambro, Leipzig 29. 11. 1920.\n\nKrom tiuj *oficialaj* alparoladoj li ankoraŭ faris multajn aliajn en\nla samideanaj rondoj k. a.\n\n\n\n\n Presejo:\n\n Günther, Kirstein & Wendler\n en Leipzig.\n\n\n\n\nPIEDNOTOJ:\n\n\n[1] Kio plaĉos al la dioj!\n\n[2] Pro entuziasmo por Mozart li eĉ ŝanĝis sian antaŭnomon Vilhelmo\nal Amadeo!\n\n[3] Komparu: La muzikaj suferoj de la orkestrestro Johannes Kreisler.\n\n[4] Nepresita; la manuskripto en la Ŝtata Biblioteko en Berlin.\n\n[5] Sub la nomo \"Ondino\" en Esperanton tradukita de K. Myslik.\n\n[6] Per tiu ĉi moknomo la malamikoj de Wagner provis ridindigi lian de\nili ne jam komprenatan muzikon.\n\n[7] *F. Exner.* \"*Pri la scienco universala de Leibniz*\n (traktatoj de la Bohema scienca societo. 5a serio IIIa volumo). Prag\n 1845, paĝ. 163-200.\n\n *F. A. Trendelenburg.* \"*Pri la Leibniz-a projekto de ĝenerala\n karakterizo* (traktatoj de la reĝa scienca akademio en Berlin)\n kaj \"Aldonoj kaj suplementoj\" (Monata raporto de la Berlin-a scienca\n akademio 1860 paĝ. 374-386 kaj 1861, paĝ. 170-219).\n\n[8] Se inter la samideanoj troviĝos interesuloj por tiaj klarigoj,\nmi pritraktos la supre cititan leteron en alia artikolo. Tio estas\ndes pli rekomendinda, ĉar Mersenne kaj aliaj samtempuloj de ĉi tiu\nscienculo, pri kiuj oni ĝis nun--certe en Germanujo--sciis preskaŭ\nnenion, pritraktis la mondlingvan problemon jam pli detale. Mi esperas,\nke, antaŭ ĉiuj, unu el niaj *francaj* samideanoj (kiuj \"sidas\nĉe la sciencaj fontoj\", ĉar ili trovos la necesajn librojn en siaj\nŝtataj bibliotekoj!) daŭrigos mian laboron rilate al *Mersenne*,\nkiu eble--mi devas supozi tion pro kelkaj kialoj--*mem skribis* la\n\"prospectus\"-on *anonime*.\n\n[9] *Do, la aŭtoro de la 4a propozicio*, kiun aludas (kaj\nmalŝatas) Descartes, *celis la veran mondhelplingvon kaj estis nia\nunua antaŭbatalinto*!\n\n[10] Estas interese, ke ni ankoraŭ havas la ekzempleron de la\nDalgarn-a libro el la biblioteko de Leibniz, en kiun li faris siajn\nnotojn. Ĝi ekzistas en la Reĝa biblioteko en Hannover. La \"_rerum\nseries praedicamentalis_\", t. e. laŭtabela ordigo de la ideoj, tie\nestas kompletigita per _J. Fr. Hodann_, kunlaborinto de Leibniz; la\ndifinoj en ĉi tiu libro estas kompletigitaj per deklaroj laŭ latinaj,\nsamtempaj vortaroj. _Trendelenburg_ prizorgis la presigon de tiuj\ntabeloj en la supre cititaj \"Aldonoj kaj suplementoj\".\n\n[11] Legu en la libro de Couturat la jenajn ekzemplojn: \"_ridiculurus_\"\n(ridindestonta)--une chose, qui sera ou diviendra ridicule,\n\"_amavitio_\" (aminteco) kaj \"_amaturitio_\" (amonteco)--le fait d'avoir\naimé ou de devoir aimé, l'amour passé ou futur.\n\n[12] Ekzemple oni ne trovas en Esperanto plurajn literojn egale\nelparolatajn, vokalmodifojn (\"Umlaute\"), la dualon, la duan (\"saksan\")\ngenitivon de ĝermanaj lingvoj, la semidlingvajn intensivajn\nverbfomojn, la participon absolutan (ablativo kaj genitivo absolutaj),\ngramatikan sekson de la substantivoj, la latinan \"akuzativon kun\ninfinitivo\" k. t. p.\n\n[13] Ekzemple la fikso aŭ limigo al la signifoj de plursignifaj\nvortradikoj, kiuj ekzistas ankaŭ en diversaj naciaj lingvoj,\nsed esprimas en ĉi tiuj lingvoj nekongruajn idearojn. (Biliono,\naŭtoritato, frizi, profesoro, sugestii k. a.)\n\n[14] Esperante en la gazeto \"Lingvo Internacia\" 1897, n-roj 6 kaj 7;\nen Goldschmidt, Bildotabuloj... (Leipzig, Ferdinand Hirt & Sohn); en\nMöbusz, Vollständiges Lehrbuch... (Leipzig, Otto Nemnich.)\n\n[15] en _letero_ al mi sendita (11. II. 1921) kaj en _artikolo_ \"La\nhejmveturado\" publikigita en la gazeto \"Universo\" 1910, n-ro 6. Ĉar la\nunua ne estas publikiĝita kaj la dua malfacile havebla, mi citas iom\ndetale.\n\n[16] Ĉar la (relative malmultaj) ekzempleroj de tiu _unua_ gazeto\nEsperantista, kiu iĝis avidata kolektobjekto, baldaŭ preskaŭ tute\nmalaperis, la \"Oficiala Gazeto\", eldonata de la Esperantista Centra\nOficejo en Paris represis en la jaroj 1911 kaj 1912 la Lingvajn\nRespondojn el \"La Esperantisto\".\n\n[17] La du libroj estos citataj per \"libro I\" kaj \"libro II\". La\nunuopaj Respondoj estos citataj el libro I per sia _numero_, el\nlibro II per sia _paĝo_, do I, 30 = n-ro 30 en la libro I--kaj II,\n22/23 = paĝoj 22 kaj 23 en la libro II.--Post la transiro de la\nEsperanto-eldonejo de Hachette et Cie al la Esperantista Centra\nLibrejo (Paris, 51, rue de Clichy), _ambaŭ_ libroj estas ĉi tie\naĉeteblaj.\n\n[18] Oni presu novajn eldonojn en _malbonvalutaj_ landoj!!\n\n[19] \"~enda\": sufikso signifanta: \"kiu devas esti ~ata, kiu estu ~ata.\"\n\n[20] Jen unu ekzemplo: En du Lingvaj Respondoj D-ro Zamenhof traktas\nla diferencon inter _tia_ kaj _tiela_ [II, 26 kaj I, 8]. En la unua li\nkonstatas, diferencon de la _signifo_: _tia_ brulo estas brulo tiel\ngranda, _tiela_ brulo estas brulo tiamaniera (tiel stranga). En la dua\nRespondo, donita dekkvin jarojn post la unua, li ne plu parolas pri\ndiferenco de la _signifo_, sed diras nur, ke _tiela_ estas formo _pli\nakcentita_ ol tia.\n\n[21] Leipzig. 1921 (Ludwig Fries. Deutsche Esperantobuchhandlung,\nJohannisplatz 3).--Citata per \"libro III\"; III, 29 = Respondo _n-ro_ 29\nen la libro III.\n\n[22] Alilingvaj eldonoj de la libro estas intencitaj; eble aperos\nankaŭ Esperanta prilaboraĵo, se bezono por ĝi montriĝos.\n\n[23] Romo: la _urbo_, Romio: la _lando_ de la antikva respubliko aŭ\nimperio. Komparu Lingvaj Respondoj II, 19/20; III, 29!\n\n[24] La anarkianoj, kiuj malrespektas ĉiun leĝon kaj volas renversi\nla Fundamenton, estas \"_ekster_ la Esperantistoj\".\n\n[25] Oni komparu ankaŭ la paragrafon 4an de la Bulonja Deklaracio pri\nEsperantismo.\n\n[26] Mi donas tri ekzemplojn, ĉe kiuj D-ro Zamenhof laŭ mia persona\nkonvinko (al neniu trudota) preferis la malplibonon al la plibono: 1e\nli donas al la adverbo (ne prepozicio!!) _po_ la forton nominativigi\nla akuzativobjekton (rektan komplementon), anstataŭ trakti ĝin\nkiel ĉiujn aliajn adverbojn. [II, 21; III, 73].--2e li malpermesas\nuzi _sen_ kiel konjunkcion kun la infinitivo, permesante tamen la\ninfinitivon post _por_, _anstataŭ_, _krom_ kaj _antaŭ_ (_ol_). [I,\n20, 30, 37 a); III, 82/84].--3e li uzas--kvankam ne sen esceptoj\n[Psalmo XXVII, 11]--la adverbon _spite_ kiel veran prepozicion kun\nsimpla nominativo. [I, 37 c; III, 67].--\n\n[27] Ekzemple li mem ĉiam uzas post _po_ la nominativon kaj tion\ndeklaras esprime preferinda. Tamen li diras: \"... _ambaŭ_ esprimoj\n('doni po 2 pecojn' kaj 'doni po 2 pecoj') estas _uzeblaj kaj bonaj_\"\n[II, 21; III, 73].\n\n[28] Aliloke li mencias ankaŭ la _regulojn_ kaj la _komunan spiriton\nde nia lingvo_.\n\n[29] t. e. la esencaj leĝoj komunaj al ĉiuj--almenaŭ\nindoĝermanaj--lingvoj.\n\n[30] germane: \"Schneider(meister)s\".\n\n[31] La per \"\" signitaj vortoj estas plejparte ĉu germanismoj ĉu\nalispecaj plimalplimalkorektaĵoj.\n\n[32] Sufiĉa provizo da prespretaj tradukaĵoj kuŝas en nia tirkesto,\nsopirante je entreprenema eldonisto.\n\n[33] Rim. La germ. vorto \"bunt\" havas krom la Ostwald-a signifo ankaŭ\nla signifon \"multkolora\". La lasta ne estas uzebla por ni.\n\n[34] κορυφή aŭ κορυφά, t. e. supro.\n\n[35] δρεπάνη aŭ δρέπανον, t. e. falĉileto.\n\n[36] νομός kv. ĉiun el la 16 administraciaj distriktoj de Grekujo.\n\n[37] Φαίακες, lat. Phaeaces, t. e. la mitaj loĝantoj de l'\ninsulo Σχερία.\n\n[38] de Ernst Herter.\n\n[39] Dankeme mi mencias, ke la ŝategata edzino de nia D-ro Steche\nafable donis al mi la necesajn biografiajn notojn.\n\n\n\n\n_Lingva instruado [laŭ Thora Goldschmidt] sur la fundamento de bildotabuloj_\n\nTHORA GOLDSCHMIDT\n\n Bildotabuloj por la instruado de\n ESPERANTO\n\n36 bildoj kun klariganta teksto, ekzercoj, ekzemploj kaj gravaj\naldonoj (fundamenta gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof,\nmonsistemaj tabeloj kaj esperantaj dokumentoj)\n\n prilaboritaj de\n PROF. D-ro JOH. DIETTERLE\n direktoro de la ŝtata Saksa Esperanto-Instituto en Leipzig\n\n2a, korektita eldono\n\n Prezo: 6.50 Germ. Mark + 100% nuntempa (Majo 1921)\n alpago pro la plialtigitaj eldonej-elspezoj\n\nLa libro instruas Esperanton laŭ la tiel nomita _rekta metodo_. Tiu ĉi\nGoldschmidt-a metodo volas servigi la okulojn al la pensado tiamaniere,\nke oni lernu novan lingvon nur per ĉi tiu lingvo mem, ne uzante la\ngepatran lingvon. La plej eminentaj lingvistoj kaj pedagogoj, volante\nplibonigi la fremdlingvan instruadon, aprobas la rektan metodon.\n\n_Ĝi taŭgas precipe por la Esperanto-instruado._ Pro tio, la libro,\naperinte antaŭ nelonge, trovis la aplaŭdon de niaj samideanoj en ĉiuj\nlandoj. _Ĝia unua eldono tre baldaŭ estis tute elĉerpita._\n\n\nSufiĉu tie, rememorigi kelkajn vortojn el la _recenzo_, kiun havis\nla libro en la \"ESPERANTO\", _la oficiala organo de nia Universala\nEsperanto-Asocio_:\n\n......\"la libro estas vera trezoro, el kiu eĉ lertaj samideanoj povas\nelĉerpi sciaĵojn; lernanto kiu zorge kaj pacience estos trastudinta\nla tuton fariĝos sperta Esperantisto.\"\n\n......\"unuanime oni admiros la lertecon de l' aŭtoro en la malfacila\ntasko traduki multajn fakajn vortojn\".....--...\"Nia majstro, kies\nportreto ornamas la unuan paĝon, estus alte taksinte la verkon de\nsia eminenta disciplo.\"\n\nEldonejo: Ferdinand Hirt & Sohn en Leipzig.\n\n\n\n\nNoto de transskribinto:\n\nMi silente ĝustigis etajn interpunkciajn erarojn, kaj registris\naliajn ŝanĝojn per html-aj komentoj. Ankaŭ originalajn paĝkomencojn\nmi simile registris. En ĉi tiu dosiero, mi indikas kursivan tekston\nper _substrekroj_ kaj plispacan tekston per *asteriskoj*.\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA VENDREDA KLUBO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":86,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Esperanta sintakso\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: Esperanta sintakso\n\nAuthor: Paul Fruictier\n\n\n \nRelease date: January 3, 2015 [eBook #47855]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/47855\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Andrew Woods, Keith Edkins and the\n Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net\n (This file was produced from images generously made\n available by The Internet Archive)\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ESPERANTA SINTAKSO ***\n\nKolekto de »Lingvo Internacia«\n\nNº 3\n\nKomuna literaturo Nº 205.\n\n[Illustration]\n\nESPERANTA SINTAKSO.\n\nLaŭ verkoj de S-ro D-ro ZAMENHOF kaj aliaj aŭtoroj.\n\nEn Esperanto verkita de\n\nPAŬLO FRUICTIER\n\nredaktoro de »L. I.«\n\n----\n\nKun prezenta letero de S-ro P-ro Th. Cart.\n\n[Illustration]\n\n\nELDONOJ DE REVUO\n\n»LINGVO INTERNACIA«\n\n Szegzárd, Hungarlando Paris, 27 Boulevard Arago\n Lengyel Pál. Paul Fruictier.\n 1903.\n\n\n\n\n_AL SINJORO FRUICTIER._\n\n\nKara Amiko!\n\n_Vi petis, ke mi prezentu vian libron al Esperantistaro. Prezentadon ĝi ne\nbezonas: ne sole ĉar la ĉefredaktoro de »Lingvo Internacia« jam elmontris\nsian valoron, sed precipe ĉar lia verko estas kunmetita laŭ principoj de\nseverega metodo. Efektive, kio estas farita per Scienco kaj en ĝia nomo,\ntio tute ne bezonas patronadon, ĉar ne ekzistas pli alta._\n\n_Vi tre bone komprenis, ke, jam en ĝia nuna stato, Esperanto povas kaj\ndevas esti studata kiel vera lingvo, kia ĝi estas; anstataŭ trudi regulojn,\nniajn regulojn al la lingvo, ni devas ilin ĉerpi el ĝi mem, t. e. el verkoj\nde D-ro Zamenhof kaj de plej bonaj Esperantistoj. Kaj ke tiuj leĝoj estas\nlarĝaj, tio ne mirigis vin nek min, nek ankaŭ mirigos tiujn, kiuj komprenas\nla spiriton de la lingvo kaj la kaŭzojn kaj kondiĉojn de ĝia triumfo._\n\n_Ĉu do estas necese post tio aldoni, ke vi ne intencis, eĉ unu momenton,\nkorekti tion, kio okaze ne plaĉis al vi? Vi ne imitis tiun faman\nkuraciston, kiu, ne trovinte korpon de infano konforma je proporcioj\njuĝataj de li normalaj, mallongigis la krurojn, elkurbigis la bruston,\nrektigis la ŝultrojn kaj ovaligis la kapon tiel, ke la infano, iĝinte\nperfekta, pro sia perfektiĝo mortis._\n\n_Ni do vivigu Esperanton tian, kia ĝi estas: ne venis ankoraŭ tempo ĝin\nkorekti. Tiujn samajn principojn ni havas, kara Amiko, kaj, konservante\ntamen rajton libere juĝadi, konforme al ili ni laboros._\n\n_Via_\n\n_TH. CART._\n\n_Parizo, la 24-an de junio 1903._\n\n\n\n\nKelkaj vortoj de l' aŭtoro.\n\n\nEsperanto fariĝis viva lingvo, uzata skribe kaj buŝe de plej diverslingvaj\nhomoj. Elpruvite praktike por multaj fakoj el ĉiutaga vivo, la lingvo\naperis kiel plej riĉa kaj simpla, poezia kaj klara samtempe. Tio kredeble\nkaŭzis, ke dum ĝia dekses jara ekzistado, ĝi konservis sen ia difekto sian\npropran »spiriton« internacian, egale kompreneblan por ĉiuj popoloj.\n\nTiun spiriton ĝisnunaj Esperantistoj (aŭ almenaŭ plej multo el ili) akiris\nper zorga legado de diversaj verkoj el nia »Biblioteko«; tion ili povis\nfari nur per longa persona laborado, pro manko de plenaj lernolibroj kaj\nvortaroj.\n\nSed hodiaŭ, kiam multegaj personoj ekiras nian »rondon familian« kaj pli\nkaj pli celas per tio ricevi nur plej rapidan profiton, oni plu ne havos\ntempon aŭ povon fari tiun saman laboron; sekve oni vole-nevole enkondukos\nnaciajn apartaĵojn en nian lingvon kaj riskos tiel ĝin difekti.\n\nJen kial mi decidis publikigi tiun libreton. Certe mi ne celas senutiligi\nnaciajn lernolibrojn aŭ sennecesigi personan legadon de niaj verkoj: _ĉio\ntio ĉi estos ĉiam utila por lerni lingvon internacian, kiel nacian_; sed mi\nvolas helpi al verkado de plenaj naciaj lernolibroj aŭ al tralegado\nfruktodona de Esperantaj libroj, difinante kaj fiksante leĝojn, kiujn\ndoktoro Zamenhof ne volis doni »el katedro«, sed proponis modeste per\nekzemploj.\n\nOni eble trovos, ke tiu verketo mankas planon kaj formon; oni renkontos\ntroaĵojn, ripetitaĵojn; oni plendos pri mankoj; tion ĉi mi scias tiel bone,\nkiel iu ajn, sed ĝin mi volis iom: _unue_, por ne atendigi senfine la\npublikon; _due_, ĉar mi plej zorge klarigis kaj (por oportuneco) ripetis\npunktojn, pri kiuj oni plej ofte demandis min de l' tempo, kiam mi faras\nkursojn kaj estas redaktoro de »Lingvo Internacia«; _trie_, ĉar estis\nnecese klarigi detale, ekzemple por franco, tion, kio ŝajnas tute natura al\nanglo aŭ germano; _fine_, mi konfesas, ĉar tiu verketo estas en mia ideo\nnur parto de alia pli plena kaj pli grava, kiun mi faros, se tion permesos\nal mi la estonto.\n\nKiel oni vidos, mi donis kiel certa nur tion, kio efektive estas certa laŭ\nĝenerala uzado, aŭ laŭ vortoj aŭ ekzemploj de Doktoro Zamenhof. Kiam tio ĉi\npovis esti interesa, mi citis detale fontojn de miaj ekzemploj: senutile\nestas diri, ke mi ne permesis al mi krei ekzemplojn por bezonoj de ia temo:\ntio apartenas nur al aŭtoro mem de la lingvo, ne al alia. Escepto tamen\nestas farita _unue_ por tiuj reguloj, kiuj estas pure gramatikaj aŭ neniel\ndisputataj, _due_ por kelkaj paragrafoj en parto dediĉita al artikolo.[1]\n\nMiajn ekzemplojn mi tiris unue el _verkoj de Doktoro Zamenhof_, precipe el\n»Ekzercaro« kaj »Hamleto«, kiujn ĉiu povas ankoraŭ nun aĉeti; mi devas\ntamen diri, ke mi uzis la unuajn eldonojn de tiuj verkoj, ĉar en ili ne\nestas alportitaj ŝanĝoj de aliaj personoj. Poste, mi prenis ankaŭ miajn\nekzemplojn el _verkoj de aliaj malnovaj Esperantistoj_, aŭ ĉar mi havis\nilin antaŭ okuloj, aŭ ĉar citebla frazo pli bone klarigas regulon. Nomon de\ntiuj personoj oni trovos citita en la verko mem; tie ĉi mi diros nur, ke mi\ntrovis grandan helpon precipe en bonegaj lernolibroj aŭ skizoj gramatikaj\nde S-roj Einstein, de Beaufront, Cart, da Costa, Gernet, Kofman, Nylén,\nVillareal, kaj aliaj[2].\n\nFine, mi devas diri, ke mi ne pretendas doni tie ĉi ĉiujn regulojn, ekster\nkiuj oni devige skribos malbone en Esperanto; eĉ mi ne diras ke oni devige\nskribos malbone, se oni iros kontraŭ ili, sed certe oni ricevos de ili\nhelpon. Oni ja trovas en bonaj aŭtoroj ankaŭ kelke da maloftaj aliaj\nskribmanieroj, sed mi ne parolis aŭ ne prenis ilin pro ilia tro malgranda\nuziteco, kvankam kelkaj tre plaĉas al mi.\n\nResume, mi verkis tiun libreton, trudinte al mi unu regulon: _konstati ne\nproponi_; kaj per tio ĉi, mi kredas esti fidela al la observa metodo, kiu\nregas lingvajn sciencojn, kiel aliajn naturajn. Kaj se iu estas terurigita\nde ŝajna longeco aŭ komplikeco de tiu sintakso, tiel simpla tamen rilate al\naliaj lingvoj kaj nesimpla absolute nur pro diverseco de niaj naciaj\nkutimoj, tiam mi konsilos ke li zorge meditadu tiujn ĉi principojn, kiujn\ndonis S-ro Cart en sia supera kurso ĉe Pariza Sorbonno.\n\n1. Esperanto, estante kapabla ĉion esprimi, devas unue esti plej facile\nakirebla de mezinstruaj homoj.\n\n2. Logiko helpas igi lingvon facila, sed ne absolute: ĝi devas, laŭ supra\nprincipo, cedi se bezone antaŭ iaj lingvaj kutimoj komunaj ĉe Eŭropaj\npopoloj, kaj kiujn Esperanto tute ne celas korekti.\n\n3. La principo de internacieco, kiam tiu ĉi estas absoluta, devas do ĉiam\nsuperi ĉiujn aliajn.\n\n4. En Esperanto estas nur: _a_) unu stila regulo: skribi plej klare. Kio\nestas klara, tio povas esti nekorekta, sed neniam malbona; _b_) unu\nmalpermeso: skribi malklare. Kio ne estas klara, tio povas iafoje esti\nkorekta, sed neniam bona.\n\n5. Ekster supraj reguloj estas nur personaj opinioj aŭ kutimoj, ofte\ninteresaj kaj respektindaj, eĉ uzindaj kiel modeloj, sed kiuj ne povas esti\ntrudataj kiel leĝoj.\n\nParizo, 26-a de majo 1903.\n\nPAUL FRUICTIER.\n\n\n\n\nMALLONGIGOJ.\n\n\nKomunaj:\n\n _e._ = ekzemple.\n _k. a._ = kaj aliaj.\n _k. c._ = kaj ceteraj.\n _k. s._ = kaj similaj.\n _k. sekv._ = kaj sekvantaj.\n _k. t. p._ = kaj tiel plu.\n _t. e._ = tio estas.\n _D-ro, Dº_ = Doktoro.\n _Frl., F-ino_ = Fraŭlino.\n _K-io, Kº_ = Kompanio.\n _n-ro, Nº_ = numero.\n _P-ro, Pº_ = Profesoro.\n _S-ro, Sº_ = Sinjoro.\n _S-ino_ = Sinjorino.\n\n En serio da similaj kunmetitaj vortoj oni skribas ofte:\n\n _Rus-_, _Svis-_, _Turk-_, _Svedlando_ = Ruslando, Svislando, Turklando,\n Svedlando.\n\n _Rusl._ = Ruslando.\n\n _El- kaj enportado_ = elportado kaj enportado.\n\nSpecialaj por tiu libro:\n\n _Z._ = »Ekzercaro« de Doktoro Zamenhof.\n\n _Haml. IV. 2._ = Hamleto, en akto 4-a, sceno 2-a.\n\n _Esperantisto 38/27_ = paĝo 27-a en Nº 38-a.\n\n _Mary. XX. 7._ = Princino Mary (de Sº de Wahl), paĝo 20-a, linio 7-a.\n\n _K. T._ = Kvar Tagoj, de Sº Kazi-Girej.\n\n Aliaj verkoj estas nome cititaj.\n\n _L. I._ = revuo »Lingvo Internacia«.\n\n Interkrampaj nombroj montras ordajn numerojn de paragrafoj, kiujn oni\n konsilas legi.\n\n[Illustration]\n\n\n\n\nESPERANTA SINTAKSO.\n\n\n\n\nI.\n\nDIFINO DE VORTOJ.\n\n\n1. SINTAKSO montras kiamaniere vortoj interligiĝas por formi ĉenon de\nparolado.\n\n2. PAROLADO konsistas el propozicioj.\n\n3. PROPOZICIO estas aro da vortoj, per kiu oni certigas (aŭ demandas) agon,\nstaton aŭ econ pri persono aŭ afero. Plena propozicio konsistas el du ĉefaj\npartoj (aŭ terminoj):\n\n4. SUBJEKTO pri kiu oni certigas ion;\n\n PREDIKATO, afero, kiun oni certigas pri subjekto.\n\n RIM. 1. Subjekto povas iafoje ne esti esprimata. E.: _Pluvas_, _fulmas_.\n\n 2. Iafoje propozicio estas neplena, kiam mankas unu el la terminoj.\n\n Tiam mankanta termino povas facile esti divenata per ĉenigo de ideoj,\n ekzemple en respondoj.\n\n5. SUBJEKTO de propozicio estas ĉiam: _a_) _unu substantivo_ (aŭ kelkaj\nsubstantivoj); _b_) aŭ alia vorto uzata substantive, nome: _pronomo_ (mi),\n_adjektivo_ (mia kara, mia belo estis brava, juna dano,—tri fratoj vivis\namike; unu mortis), _infinitivo_ (mensogi estas honte); _c_) aŭ _vorto de\nalia klaso_ uzata, kiel materia esprimo de ĝia propra formo (kiel—la vorto\n_kiel_ estas uzata post _tiel_.)\n\n RIM. Oni povas ankaŭ preni enhavon de tuta propozicio por subjekto de\n sekvanta propozicio: _Estas agrable al mi, ke vi aĉetis tiun domon_. Tie\n ĉi »_ke vi aĉetis_« estas la subjekto.\n\n6. PREDIKATO estas _a_) _predikateca verbo_, kiu montras per si mem en\ndifinita maniero ian agon, ian staton, ian econ. E.: _Arbo kreskas,\nverdiĝas_;\n\n_b_) _aŭ ne predikateca verbo_, kiu ne montras per si mem difinitan agon,\nsed estas akompanata de adjektivo, participo aŭ substantivo predikateca\n(difinanta kaj priskribanta subjekton). E.: _urbo estas belega_; _kolombo\nestas birdo_; k. t. p. Tion oni nomas disigita predikato.\n\n7. Predikato povas esti pli precize difinata de adverbo, aŭ de substantivo\n(aŭ vorto uzata substantive) regata de prepozicio. Tio utilas por montri\nobjekton[3] de ago kaj apudajn cirkonstancojn. E.: _Cesaro venkis Pompeon\nen granda batalo_.\n\n8. Substantivo povas esti difinata pli precize per aldono de alia\nsubstantivo aŭ substantivaĵo. E.: _Tarkvino, reĝo de Romanoj._ Tion oni\nnomas apudmeto.\n\n9. Al ĉiu substantivo oni povas aldoni adjektivojn aŭ participojn, kiuj ili\nankaŭ povas esti difinataj de aliaj substantivoj.\n\n E.: _Homo mortiginta sian patrinon estas granda krimulo. Homo utila je\n sia lando mortis._\n\n RIM. 1. Adjektivo, aldonita sen ia pero al substantivo, estas nomata\n apudmetita por ĝin distingi de tiu, kiu estas aldonita per pero de verbo\n esti. E.: _homo bona_ (adj. apudmetita), _homo estas bona_ (adj.\n predikateca).\n\n 2. Al substantivo oni povas ankaŭ aldoni aliajn vortojn por ricevi\n ian difinon: _la_, _tiu_, _ĉiu_, k. c.\n\n\n\n\nII.\n\nARTIKOLO.\n\nI. UZADO ĜENERALA.\n\n10. Artikolo »_la_, _l'_« neniam povas esti en multenombro aŭ en akuzativo.\nOni uzas ĝin nur por difini vortojn, t. e. por montri, ke oni parolas pri\nkonata, preciza afero, apartigita de ĉiuj aliaj similaj aferoj.\n\nSe oni parolas pri ia ajn ne konata, komune aŭ ne precize difinita afero,\ntiam oni uzas neniam »_la_«. En tiaj okazoj oni povas ofte meti antaŭ la\nvorto (pense aŭ efektive) unu el vortetoj »_unu_, _ia_, _kelka_«, aŭ el\nesprimoj »_iom da_, _kelke da_« k. s.\n\nLa celo de artikolo »_la_« estas pli klarigi frazon, malhelpante, ke oni\nkonfuzu priparolatan aferon kun alia simila. Tial oni povas ofte neuzi tiun\nvorteton, kiam ĝi efektive ne klarigas la ideon kaj kiam ni estas allogataj\nuzi ĝin nur pro nacia kutimo. _La sola kondiĉo estas, ke la frazo restu\nĉiam plej klara._\n\nSe oni estos embarasata, prefere estas neuzi artikolon ol ĝin trouzi. Manko\nda artikolo estas ja malpli malagrabla ol superfluo. Aliparte estas pli\nbone skribi plej mallongajn frazojn.\n\nSed la unua, ĉefa regulo estas: skribi plej kompreneble por ĉiuj. Oni do ne\nŝanceliĝu uzi artikolon, se ĝi ŝajnas iom pli klarigi kaj faciligi frazon;\naŭ almenaŭ oni ŝanĝu formon de tiu frazo, se oni ne volas uzi artikolon pro\nia kaŭzo.\n\n RIM. 1. Ni esploru jenajn ekzemplojn: Unu vidvino havis du filinojn. La\n pli maljuna estis simila al la patrino (Z.), kaj: La domo, en kiu oni\n lernas, estas lernejo (Z.). Oni tuj vidas, ke »_la_« estas utila nur por\n belsoneco kaj insisto, sed ne necesa. »_Maljuna, patrino_« estas jam bone\n difinitaj de »_unu vidvino havis du filinojn_«; »_domo_« estas jam bone\n difinita de »_en kiu oni lernas_«.\n\n 2. Sed ni esploru jenajn frazojn: Venigu la kuraciston, ĉar mi estas\n malsana, kaj: Mi aĉetis por la infanoj tableton kaj kelke da seĝetoj,\n (Z.) oni vidas, ke artikolo estas nepre necesa por komprenigi klare kaj\n rapide la ideon. Se ni dirus: »_venigu kuraciston_«, oni povus kredi ke\n ni volas ian ajn kuraciston. Per »_la_« ni montras: »_venigu tiun\n kuraciston, kiun ni konas_«, aŭ »_kiu jam kuracis nin_«. Simile: »_mi\n aĉetis por infanoj tableton_« signifus, ke tiuj infanoj estas iaj ajn\n infanoj, sed ne la niaj aŭ tiuj, pri kiuj ni jam parolis.\n\n\nII. UZOJ APARTAJ.\n\n11. Ofte oni uzas »_la_« antaŭ nomo de unu individuo, unu afero, por\nmontri, ke oni celas la tutan genton.\n\n E.: _La riĉulo havas multe da mono_ (Z.), t. e. ĉiuj riĉuloj.\n\n _La botisto faras botojn kaj ŝuojn_ (Z.) t. e. ĉiu botisto.\n\n _Oni diras, ke la vero ĉiam venkas_ (Z.).\n\n _En la arbaro, en la historio, en la urbo, sur la kamparo_, k. t. p.\n\n12. Simile antaŭ vorto en multenombro »_la_« povas montri ĉiujn estaĵojn\napartenantajn al la klaso citata.\n\n E.: _La ŝipanoj devas obei la ŝipestron_ (Z.), t. e. ĉiuj ŝipanoj.\n\n _La Parizanoj estas gajaj homoj_ (Z.) t. e. en ĝenerala maniero, ĉiuj\n homoj loĝantaj en Parizo estas gajemaj.\n\n13. Kiam la senco restas komprenebla, oni povas en tiaj okazoj forigi\n»_la_«.\n\n E.: _Vitro estas rompebla kaj travidebla._ (Z.)\n\n _Verkisto verkas librojn kaj skribisto simple transskribas paperojn._\n (Z.)\n\n _Luteranoj kaj Kalvinanoj estas Kristanoj._ (Z.)\n\n _Urbanoj estas ordinare pli ruzaj ol vilaĝanoj._ (Z).\n\n _En urbo, en historio, en arbaro, sur kamparo, en filozofio_, k. c.\n\n\nIII. PROPRAJ NOMOJ.\n\n14. Oni plej ofte ne uzas artikolon »_la_« antaŭ propra nomo. Tion oni ne\nfaras ankaŭ por la vortoj: Sinjoro, Sinjorino, Fraŭlino, kaj similaj,—aŭ\npor nomoj de profesio, rango, k. c. sekvataj de propra nomo.\n\n E.: _Li fianĉiĝis kun fraŭlino Berto._ (Z.)\n\n _Esperanto estas kreita de Doktoro Zamenhof._\n\n _Imperiestro Vilhelmo II-a reĝas en Berlino._\n\n15. Kiam estas adjektivo aŭ substantivo antaŭ propra nomo, tiam oni povas\nuzi artikolon »_la_«.\n\n E.: _Antaŭ hieraŭ estis granda movado en Varsovio, aŭ pli vere en la tuta\n Eŭropo._ (Grabowski, Nova Jaro.)\n\n _Li aŭdis pri nia lingvo per la granda lingvisto Doktoro Gabrielo\n Bálint._ (P. Nylén, Lingvo Internacia, 28.)\n\n RIM. Oni trovos grandan konfuzaĵon en la aŭtoroj, eĉ plej bonaj, pri uzo\n de artikolo »_la_« antaŭ propra nomo. Regulo plej simpla estas: demandi\n ĉu uzo de artikolo aldonas ion necesan por malhelpi malkomprenon? Oni\n devas konfesi, ke preskaŭ ĉiam »_la_« estas tute ne utila antaŭ propra\n nomo, ĉar neeble estas konfuzi estaĵon, aferon aŭ personon nome cititan\n kun alia. Tial varme konsilinde estas uzi neniam artikolon antaŭ propra\n nomo, eĉ antaŭigata de adjektivo aŭ substantivo, escepte, kiam (tre\n malofte) oni povos trovi ian profiton en ĝia uzo. Tial inter jenaj frazoj\n el »Ekzercaro« de Doktoro Zamenhof: »_La doktoredzino A. vizitis hodiaŭ\n la gedoktorojn P._« kaj »_Gesinjoroj N. hodiaŭ venos al ni_«, la dua\n estas tre preferinda.\n\n16. Kiam propra nomo estas uzata en senco komuna, tiam oni uzas kompreneble\nartikolon, kiel por aliaj komunaj nomoj.\n\n E.: _La turko ekpafis al mi_,—t. e. tiu turko, pri kiu mi parolis.\n\n _La rusoj loĝas en Rusujo._\n\n _La Tolstoj estas maloftaj_,—t. e. homoj kiel Tolstoj.\n\n _Calderon estis la Aristofano de Hispanujo_,—t. e. Calderon ludis en\n Hispanujo saman rolon, kian Aristofano ludis en Grekujo.\n\n\nIV. GRADOJ DE KOMPARO.\n\n17. Oni uzas laŭvole artikolon »_la_« en gradoj de komparo. Tamen oni\nrenkontas ĝin pli ofte kun »plej«, ol kun »pli«.\n\n E.: _El ĉiuj miaj infanoj Ernesto estas la plej juna._ (Z.)\n\n _Kial? demandis mi kun elvido de la plej pura simplanimeco._ (Mary\n 14.)\n\n _Kelkaj homoj sentas sin la plej feliĉaj, kiam ili vidas la suferojn\n de siaj najbaroj._ (Z.)\n\n _Plej bona estos, se vi ĝin forgesos!\n Ekzistas en ĉiel' kaj sur la tero\n Pli da aferoj, ol en la lernejoj\n Instruas filozofoj, Horacio._ (Haml. I. 5.)\n\n _Ke mi forte vin amas, ho plej kara mia, tion ĉi kredu al mi._ (Haml.\n II. 2.)\n\n _La mallaŭdo de tia persono devas esti pli grava ol la aplaŭdado de\n alia._ (Haml. III. 2.)\n\n _Via pano estas malpli freŝa ol mia._ (Z.)\n\n RIM. 1. La supra regulo koncernas nur la terminojn de l' komparo, sed ne\n la komparilojn mem (pli, malpli). Oni ja uzas »la pli«, »la malpli«, nur\n por montri superlativon inter du aferoj: »_unu vidvino havis du filinojn;\n la pli maljuna_ ...« (Z.)\n\n 2. »_La_« oni ordinare ne uzas antaŭ »plej, malplej«, kiam tiuj\n vortoj rilatas verbon: »_Li estas la homo, kiun mi plej admiras._«\n\n\nV. ANTAŬ ADJEKTIVO.\n\n18. Kiam adjektivo difinas substantivon esprimitan, reguloj estas samaj,\nkiaj por substantivo sola.\n\n19. Kiam adjektivo estas sola, t. e. kiam la substantivo, kiun ĝi difinas,\nne estas esprimita, tiam oni uzas ofte artikolon antaŭ la adjektivo.\n\n E.: _Ili batis unu la alian._ (Beaufront.)\n\n _Jen estas via ĉapelo kaj jen la mia._\n\n _... Alie kiu volus elportadi\n La mokojn kaj la batojn de la tempo,\n La premon de l' potencaj, la ofendojn\n De la fieraj, falson de la juĝoj...?_ (Haml. III. 1.)\n\n RIM. Kontraŭan uzon oni renkontas:\n\n _Ne estas vi sensenca, ĉar alie\n Nenion vi decidus; sed la senco\n En vi sendube tute malsaniĝis,\n Ĉar eĉ freneza tie ne erarus._ (Haml. III. 4.)\n\n\n20. Preskaŭ ĉiam oni uzas »_la_« antaŭ nombra adjektivo montranta tagon,\nhoron, vicon, k. c. kiam la vorto »tago, horo« k. c. ne estas esprimita.\n(75.)\n\n E.: _Januaro estas la unua monato de la jaro, aprilo estas la kvara,\n novembro estas la dek-unua, decembro estas la dek-dua._ (Z.)\n\n _Hodiaŭ estas la dudeksepa (tago) de marto._ (Z.)\n\n21. Iafoje artikolo »_la_« antaŭ adjektivo (kaj antaŭ substantivo komuna)\nservas por igi ĝin propra nomo.\n\n E.: _La patro adoras nur la Nevideblan._ (Kofman, Kain, I. 1.)\n\n _Preĝu al la Sankta Virgulino._ (Z.)\n\n _Demandu vin la Kreanton._ (Kofman, Kain, I. 1.)\n\n\nVI. SEZONOJ, MONATOJ, TAGOJ, FESTOJ.\n\n22. Antaŭ nomo de sezono oni uzas laŭvole »_la_«.\n\n E.: _En la vintro oni hejtas la fornojn._ (Z.)\n\n _En somero ni trovas malvarmeton en densaj arbaroj._ (Z.)\n\n23. Por monatoj kaj tagoj de semajno oni ordinare uzas artikolon nur se\nkunestas alia komuna vorto.\n\n E.: _Hodiaŭ estas sabato kaj morgaŭ estos dimanĉo._ (Z.)\n\n _Januaro estas la unua monato de la jaro._ (Z.)\n\n _Mi iros la proksiman ĵaŭdon._ (Cart, Esp. en 10 lec. V.)\n\n _Monato septembro estis pluvoriĉa._\n\n _Ni kutime iras sur la kamparon dum la monatoj julio kaj aŭgusto._\n\n RIM. 1. Oni povas agi por tiuj nomoj, kiel por la propraj. Tamen oni\n atentu bone esprimi sian penson. En la frazo: »_mi iros la proksiman\n dimanĉon_«, multaj komprenas: »_la plej proksiman dimanĉon_«, kion ili ne\n faras per »_mi iros proksiman dimanĉon_«. Aldoni tie la vorton »_plej_«,\n estus do utile.\n\n 2. Ne konsilinde estas uzi »_la_« anstataŭ »_ĉiu_«, kiel ekzemple en\n la frazo: »_En la dimanĉo mi restas hejme_« (Cart), ĉar senartikolaj\n popoloj povus ne kompreni tiun formon. Multe pli klare oni diras: »_Mi\n restas hejme en ĉiu dimanĉo_ aŭ _ĉiudimanĉe_«.\n\n24. Tago de festo estas nomata en Esperanto laŭ jena maniero: Paŭla festo,\nPaŭla tago, Tago de Sankta Petro, k. t. p.; oni do ne devas diri, kiel en\nkelkaj lingvoj: La Sankta Petro.\n\n\nVII. ALIAJ OKAZOJ.\n\n25. En citado de nomoj oni povas laŭvole ripeti aŭ ne ripeti »_la_« antaŭ\nĉiu aparta substantivo aŭ adjektivo.\n\n E.: _La arboj, floroj kaj kreskaĵoj de tiu ĝardeno estas belaj._\n\n _La saĝa, elokventa kaj lerta advokato diris._\n\n aŭ: _La arboj_, _la floroj_, k. c.\n\n _Sed de l' tabulo de memoro mia\n Forviŝu mi mem ĉion, kio restis,\n Sentencojn ĉiujn el la libroj, ĉiujn\n Pentraĵojn, postesignojn, kiujn lasis\n Sur ĝi la pasintaĵo kaj juneco,\n Observojn kaj la spertojn de la vivo._ (Haml. I. 5.)\n\n26. Antaŭ infinitivo oni ne uzas artikolon. Ne diru do: »la manĝi kaj la\ntrinki estas necesaj por la vivi«, sed: »manĝi kaj trinki ...«, aŭ: »la\nmanĝado kaj la trinkado ...« (167. R. 1.)\n\n27. Post vortoj »kies, ĉiu, ĉiuj« oni ne uzas artikolon.\n\n E.: _La domo, kies tegmenton vi vidas, apartenas al mia patro._\n (Beaufront.)\n\n _La matenaj trinkantoj de akvo estas lacaj, kiel ĉiuj malsanaj; kaj\n la trinkantoj vinon vespere estas neelporteblaj, kiel ĉiuj\n sanaj._ (Mary XI.)\n\n28. Oni povas apostrofi artikolon: _a_) post prepozicio finata de vokalo;\n_b_) antaŭ vokalo (Zamenhof, Esperantisto 44); _c_) neniam antaŭ _h_, kiam\nla antaŭiranta vorto ne finiĝas per vokalo. (Beaufront.)\n\n\nVIII. KVANTO, ECO, UNU, IA.\n\n29. Kiam vorto estas uzata en senco parta, t. e. kiam oni celas montri iom\nda io, kelkajn erojn da io, oni ne uzas artikolon »_la_«.\n\n30. Antaŭ vorto uzata en tia senco oni uzas nenian alian vorteton, kiam la\nideo rilatas pli la naturon, la econ de l' afero, ol ĝian kvanton.\n\n E.: _Donu al la birdoj akvon, ĉar ili volas trinki._ (Z.)\n\n31. Se kontraŭe oni celas aparte kvanton, oni tiam uzas esprimojn: »iom da,\nkelke da«, k. s. (kun nominativo).\n\n E.: _En la ĉambro sidis nur kelke da homoj._ (Z.)\n\n _Mi memoris, ke mi ankaŭ faris kelke da pafoj._ (K. T. 3.)\n\n32. »_Unu_« oni uzas ordinare nur por kalkuli, por montri, ke estas unu, ne\nkelkaj estaĵoj. Iafoje tamen ĝi estas uzita, kiel nedifina artikolo, sed\nmalofte.\n\n E.: _Unu vidvino havis du filinojn._ (Z.)\n\n33. »_Ia_« ludas ankaŭ iafoje rolon de nedifina artikolo, kiam oni volas\ninsisti pri nedifiniteco de priparolata afero.\n\n E.: _Iaj strangaj sonoj atingas min ... kvazaŭ iu ĝemas._ (K. T. 5.)\n\n\nTabelo unuvida\n\npri difino de vorto per artikolo »la«.\n\n +===================================================================+\n | »LA« |\n | difinas vorton, |\n | t. e. apartigas ĝin de aliaj ĝiaj similaj: |\n +-------------------------------------------------------------------+\n |_A._ Rememorigante, ke oni konas ĝin aŭ ĵus parolis pri ĝi. |\n | |\n | E.: Mi ektrinkis: la akvo estis varma (_K. T. 9_), |\n | t. e. _tiu_ akvo. |\n | |\n | Jen estas la pomo, kiun mi trovis (_Z._), t. e. |\n | _tiu_ pomo, kies trovon mi jam anoncis. |\n +-------------------------------------------------------------------+\n |_B._ Resumante antaŭan detalan priskribon. |\n | |\n | E.: La najbaro fariĝis en tiu ĉi tago ne priskribeble timiga |\n | (_K. T. 13_), t. e. _tiu_ najbaro, pri _kiu_ mi jam |\n | skribis multajn paĝojn. |\n +-------------------------------------------------------------------+\n |_C._ Anoncante tujan klarigon. |\n | |\n | E.: La plena pentraĵo ekflamas en mia imago: ĝi estis |\n | antaŭ longe ... k. t. p. (_K. T. 7._) |\n +-------------------------------------------------------------------+\n |_D._ Montrante, ke objekto priskribata apartenas al nomita |\n | persono aŭ objekto. |\n | |\n | E.: Mi malkovras la okulojn (_K. T. 7_), t. e. _miajn_ okulojn. |\n | |\n | La bajoneto eniris al li rekte en la koron (_K. T._) |\n | t. e. _lian_ koron. |\n +-------------------------------------------------------------------+\n |_E._ Montrante tutan genton, aŭ almenaŭ plej grandan parton. |\n | |\n | E.: La rusoj loĝas en Rusujo. (_Z._) |\n +-------------------------------------------------------------------+\n |_F._ Igante vorton komunan nomo propra, aŭ preskaŭ propra, |\n | tiel ĝi estas apartigita de aliaj. |\n | |\n | E.: La suno brilas. (_Z._) |\n | |\n | La Plejpotenca faru nian venon al li saniga. (_Z._) |\n +===================================================================+\n\n\n\n\nIII.\n\nSUBSTANTIVO.\n\nI. RILATOJ KUN VERBO.\n\n34. SUBJEKTO. Substantivo, kiu estas subjekto de verbo, povas havi nur\nformojn _o_ en ununombro, _oj_ en multenombro. (Nominativo.)\n\nOni vidas, ke substantivo estas subjekto de ia verbo (4-5), metante _kiu_,\n_kio_ antaŭ tiun verbon. La vorto, per kiu oni respondas, estas la subjekto\n(= kiu faras la agon, kiu, kio estas aŭ fariĝas tia).\n\n E.: _La riĉulo havas multe da mono._ (Z.) Kiu havas multe da mono? La\n riĉulo. »La riĉulo« estas do subjekto.\n\n _Papero estas blanka._ (Z.) Kio estas blanka? La papero.\n\n _De timo paliĝis Antono._ Kiu de timo paliĝis? Antono.\n\n _Miaj fratoj batis min._ Kiu batis min? Miaj fratoj.\n\n35. REKTA KOMPLEMENTO. Substantivo, kiu estas rekta komplemento de verbo\n(sen antaŭesto de prepozicio), povas havi nur formojn _on_ en ununombro kaj\n_ojn_ en multenombro. (Akuzativo.)\n\nOni vidas, ke substantivo estas rekta komplemento de verbo, metante _kiun_,\n_kion_ post tiu verbo. La substantivo, per kiu oni respondas, estas la\nrekta komplemento.\n\n E.: _Diru al mi vian nomon._ Diru kion? Vian nomon. »Vian nomon« estas do\n rekta komplemento.\n\n _Mi havas bovojn._ Mi havas kion? Bovojn.\n\n _Lernolibron oni devas ne tralegi, sed tralerni._ (Z.) Oni devas\n tralerni kion? Lernolibron.\n\n RIM. 1. Oni vidas per supraj ekzemploj, ke subjekto povas esti post sia\n verbo, kaj komplemento antaŭ sia verbo. Ne metu do ĉiam en akuzativon la\n vorton, kiu estas post la verbo.\n\n 2. Rekta komplemento de verbo aktiva fariĝas subjekto, se oni metas\n la verbon en pasivan formon. E.: _Mia patro amas min_ = _mi estas amata\n de mia patro_.—_Mi posedas hundon_ = _hundo estas posedata de mi_. Tial\n oni komprenas, kial »esti« kaj aliaj stataj verboj ne povas havi rektan\n komplementon ĉar ili ne posedas pasivan formon. (140.)\n\n36. NEREKTA KOMPLEMENTO. Vorto, kiu estas sub influo de prepozicio (nerekta\nkomplemento), havas ĉiam nominativan formon, escepte en okazo de almovo.\n(117, 118, 119.)\n\n E.: _Donu al la birdoj akvon._ (Z.)\n\n _De la patro mi ricevis plumon._ (Z.)\n\n _Venu kune kun la patro._ (Z.)\n\n _Mi trinkis teon kun kuko kaj konfitaĵo._ (Z.)\n\n RIM. 1. Rimarku precipe lastan ekzemplon. _Kuko_, _konfitaĵo_ dependas de\n »_kun_«, prepozicio; ili do estas en nominativo (cetere kukon kaj\n konfitaĵon oni ne trinkas). Sed oni dirus: »_mi trinkis teon kaj kafon_«,\n ĉar »kaj« ne estas prepozicio.\n\n 2. Tiu eco de Esperantaj prepozicioj (ĉiam regi nominativon) povas\n iafoje kaŭzi konfuzaĵon, se oni ne zorgas pri konstruo de sia frazo. D-ro\n Zamenhof diras (Dua Libro, 46): »ĝi estas trompi la landon kune kun la\n reĝidino«. Oni povas tiel bone kompreni, ke la reĝidino trompas, aŭ ke ŝi\n estas trompata. Se ĉirkaŭantaj frazoj ne klarigas tiun ĉi, oni do devas\n ĝin ŝanĝi, ekzemple tiel: »ĝi estas trompi la landon kaj kune la\n reĝidinon«, aŭ: »ĝi estas trompi la landon kun helpo de la reĝidino«.\n\n Tial frazoj kiel: »mi vidis vin kun via amiko« estas malbonaj, ĉar oni\n demandas sin, ĉu »mi kaj via amiko vidis vin«, aŭ ĉu »mi vidis vin kaj\n vian amikon kun vi«. Tia konfuzo ekzistas en naciaj lingvoj, kiam oni ne\n zorgas bone konstrui sian frazon. (_Laŭ rimarko de F. Chaufoureaux, en_\n Lingvo Internacia, _n-ro 25._)\n\n37. FORIGO DE PREPOZICIO. Oni povas forigi prepozicion post verbo kaj uzi\nanstataŭe akuzativon solan. Tiamaniere oni ne bezonas demandi, ĉu verbo\npostulas difinitan prepozicion. (114).\n\n E.: _Obei al la patro_ aŭ _obei la patron._ (Z.)\n\n _Enui je la patrujo_ aŭ _enui la patrujon._ (Z.)\n\n RIM. 1. Tion oni faras ordinare nur kiam forigo de prepozicio ne\n enkondukas malklaraĵon en la frazon (t. e. _praktike_, kiam oni ne trovas\n jam alian akuzativon en la sama propozicio). E., oni povas diri: »pardoni\n al la malamiko«, kaj »pardoni la malamikon«, sed oni devas diri ĉiam\n »pardoni al la malamiko lian kulpon« (Z.)\n\n 2. Post substantivo aŭ adjektivo oni ordinare (escepte por tempo,\n daŭro, k. c.) ne forigas prepozicion, ĉar akuzativo estas tiam malfacile\n komprenebla por multaj personoj. (209. R.) E.: »opinioj malaj unu al la\n aliaj« (L. I. n-ro 89), ne »malaj unu la alian«. Cetere por\n substantivoj-participoj D-ro Z. skribis: »_Defendinto la patron_ mi ne\n konsilas uzi, sed mi preferas _defendinto de la patro_«. (Privata let.)\n\n38. ALMOVO. Kiam substantivo montras aferon al kiu estas movo fizika aŭ eĉ\nmorala, tiam oni aldonas al ĝi finiĝon _n_, eĉ se ĝi dependas de\nprepozicio. (117.)\n\n E.: _La birdo flugis en la ĝardenon_ (Z.); ĝi estis ekster la ĝardeno kaj\n enflugis en ĝin. Frazo »la birdo flugis en la ĝardeno« signifus,\n ke la birdo estis jam en la ĝardeno antaŭ ĝia ekflugo.\n\n _Tio ĉi povas tre influi sur la sukceson de nia afero._ (Beaufront.)\n\n _Sur la danan tronon mi havas rajtojn._ (Haml. V. 2.)\n\n39. TEMPO, KOSTO, MEZURO, PEZO, k. c. Oni tre ofte forigas prepozicion kaj\nuzas akuzativon solan antaŭ substantivo montranta tempon, daŭron, k. t. p.\n(76, 121.)\n\n E.: _Georgo Washington estis naskita la dudek-duan de februaro._ (Z.)\n\n _Mi saltadis la tutan tagon de loko al loko._ (Z.)\n\n\nII. RILATOJ KUN ALIAJ SUBSTANTIVOJ.\n\n40. APUDESTO ekzistas, kiam du (aŭ pli da) substantivoj difinas unu la\nalian sen pero de ia prepozicio. (8.)\n\n41. Kiam la unua substantivo estas en nominativo, la dua ankaŭ devas esti\nen nominativo. (37. R. 2.)\n\n E.: _Mi iras al mia amiko, la kuracisto._\n\n _La suno, reĝo de l' ĉielo, aperis subite._\n\n42. Kiam la unua substantivo estas en akuzativo, la dua ne estas ĉiam en\nakuzativo. D-ro Zamenhof skribas:\n\n E.: _Vi serĉas la princon Hamleton._ (Haml. II. 2.)\n\n _La diablo lin prenu, la sentaŭgulon._ (Haml. V. 1.)\n\nSimile S-ro Kofman:\n\n _Demandu la patrinon Evon._ (Kain, I. 1.)\n\nSed oni trovas malan uzadon en bonaj aŭtoroj:\n\n E.: _Homo povas kompari la lingvon Esperanto._ (Beaufront, Manuel\n Complet, pĝ. 13, eld. Bonnard. Citite de F. Chaufoureaux.)\n\n _La loĝantaro dividiĝas en kvar lingvajn elementojn: rusoj, poloj,\n germanoj, hebreoj, ĉiuj reciproke rigardantaj sin kiel\n malamikoj._ (Espérantiste, 64, 206.)\n\nTie ĉi oni povas kompreni: la lingvon nomatan Esperanto, k. t. p.\n\n43. Kiam oni alparolas iun, la dua substantivo restas ĉiam en formo _o_,\n_oj_, ĉar ĝi estas tie vera vokativo.\n\n E.: _Venu, ni atendas vin, Savonto de la mondo._ (Z.)\n\n44. Prepozicion oni ne uzas inter du substantivoj, kiam oni povas meti\npense inter ilin la vorton »_nomata_«.\n\n E.: _Urbo Parizo; monato septembro._\n\n45. KOMPLEMENTOJ DE SUBSTANTIVO. Substantivo estas komplemento de alia\nsubstantivo, kiam ĝi difinas ĝin per pero de prepozicio.\n\n46. Post vorto esprimanta mezuron, kvanton, pezon, nombron, k. c., unuvorte\nmontranta, ke oni parolas pri _ia kvanto da io_, oni ĉiam uzas prepozicion\n»_da_« (kun nominativo). (206.)\n\n E.: _Glaso da vino estas glaso plena je vino._ (Z.)\n\n _Sur la arbo sin trovis multo da birdoj._ (Z.)\n\n _Sur la bordo de la maro staris amaso da homoj._ (Z.)\n\n _La peco da ŝtof' antaŭ kiu tremadis la tero._ (Haml. V. A.)\n\n _La mallaŭdo de tia persono devas esti por vi pli grava ol la\n aplaŭdado de tuta teatro da aliaj personoj._ (Haml. III. 2.)\n\n RIM. Se oni uzus »_de_«, tio signifus ion uzatan por io, aŭ difinatan de\n io, sed ne montrus mezuron: »glaso de vino estas glaso, en kiu antaŭe sin\n trovis vino, aŭ kiun oni uzas por vino; metro de drapo signifus metron,\n kiu kuŝis sur drapo, aŭ kiu estas uzata por drapo.« (Z.)\n\n47. Posedo, dependo, deveno estas montrataj de prepozicio »_de_«. (133.)\n\n E.: _La libro de Petro estas tiu, kiu apartenas al Petro, kiun li tenas\n nun, aŭ kiun li verkis._\n\n _La koloroj de tiu floro estas brilaj._\n\n _Profesoro, studento de medicino, leĝoscienco_, k. c. (Beaufront.)\n\n RIM. En kelkaj okazoj _deveno_ povas esti komprenata kiel _eltiro_. Tiam\n oni povas uzi _el_ anstataŭ _de_. E.: _Donu al mi floron el_ (aŭ: _de_)\n _via ĝardeno_.—-_Tio ĉi estas rakonto el Biblio_ (»_de_« povus kredigi,\n ke ĝi estas rakonto inda esti en Biblio). Cetere por tiuj demandoj vidu\n ĉapitron dediĉitan al Prepozicioj, kaj al cirkonstancaj komplementoj de\n verbo.\n\n48. Antaŭ landnomo oni uzas diversajn prepoziciojn laŭ jenaj ekzemploj:\n\n _La loĝantoj en Parizo_ (aŭ: _de Parizo_, aŭ: _la Parizanoj_) _estas\n ofte gajaj_.\n\n _La batalo apud Farsalo ŝanĝis multajn aferojn en Romo._\n\n _La kuriero estis atakita sur la vojo al Peterburgo._\n\n _Mi ricevis leteron el Parizo._\n\n _Li venigis al si el Berlino multajn librojn._\n\n _Li venigis al si el Parizo specimenojn de ŝtofoj per sia ordinara\n liveranto._\n\n49. Oni uzas ordinare prepozicion »_el_« antaŭ nomo montranta ŝtofon,\nmaterialon, el kiu oni faris aŭ tiris ion. Oni povas ankaŭ uzi adjektivon\naŭ vorton kunmetitan.\n\n E.: _Tablo el marmoro, el ligno, el fero. Konfitaĵo el pomoj_;\n\n aŭ: _marmora, ligna, fera tablo. Poma konfitaĵo_;\n\n aŭ: _marmortablo, lignotablo, fertablo. Pomkonfitaĵo_. (52.)\n\n50. Tiu permeso uzi adjektivon anstataŭ substantivo kun prepozicio estas\noportuna kaj ofte servas. Tiel oni diras:\n\n E.: _Longhara ĉevalo._ _Kvinjara infano._ _Ruĝhaŭta virino._ _Broŝuro\n dekses-paĝa._ _Poemo dekdu-kanta._ _Strasburga biero._\n _Tridekjara militado_, k. c.\n\n51. Kiam substantivo devenas de verbo (aŭ adjektivo) uzanta specialan\nprepozicion, oni ofte uzas la saman prepozicion post la substantivo.\n\n E.: _Li estas fiera pri_ (aŭ _pro_) _sia riĉeco_ ... _Fiereco pro\n riĉeco._\n\n _Timi al morto_ ... _Timo al morto_ ... k. t. p.\n\n RIM. Tiu regulo ne estas absoluta, sed ĝi povas alporti grandan helpon\n por elekti prepozicion konvenan. Tia elekto estas ja tre grava por\n komplemento de substantivo, ĉar prepozicio servas tie ĉi distingi ofte\n terminojn similajn al subjekto kaj komplemento de verbo. Tiel oni atentos\n diferencon inter: _amo_ AL _Dio_, _amo_ DE _Dio_. »Amo _al_ Dio« estas\n tio, kion ni havas, kiam ni amas Dion. »Amo _de_ Dio« signifas, ke Dio\n amas la homon. Simile: _konfido_ DE _patro_ AL _filo_, _konfido_ DE\n _filo_ AL _patro_; _memoro_ PRI (aŭ AL) _mia patro_, _memoro_ DE _mia\n patro_; _mordo_ DE _serpento_ AL _brako_; k. t. p. »Al« oni metas ofte\n antaŭ tiu substantivo, kiu estus komplemento, se la frazo estus verba;\n »de« oni metas antaŭ tiu, kiu estus subjekto. Kompreneble tio ĉi rilatas\n verbojn aktivajn, ne pasivajn.\n\n52. Ofte oni kunligas du (aŭ eĉ pli) radikojn por esprimi per unu kunmetita\nvorto kutiman aŭ specialan rilaton inter du aferoj.\n\n E.: _La pordo de la ĝardeno estas rompita_; aŭ: _la ĝardenpordo_ ...\n\n _La kovrilo de la lito estas makulita_; aŭ: _la litkovrilo_ ...\n\n53. Kiam oni faras kunmetitan vorton, oni metas ordinare la difinantan\nradikon antaŭ la difinatan. (Praktike: oni metas en la komencon la vorton,\nkiu estus regata de prepozicio, se oni ne uzus kunmetitan vorton.)\n\n E.: _La ĝardenpordo_, aŭ: _la pordo de l' ĝardeno_; »ĝardeno« estos la\n unua.\n\n RIM. 1. Por kunmeti vorton el prepozicio aŭ adverbo, oni metas la\n prepozicion aŭ la adverbon en la komencon. E.: _eniri_, _malsupreniri_\n ... (vidu Prepozicio.)\n\n 2. Kelkaj vortoj kunmetitaj ne sekvas tamen tiun regulon. Tiel oni\n trovas: _centjaro_, _falakvo_, anstataŭ _jarcento_, _akvofalo_ (kiujn\n cetere oni trovas ankaŭ uzataj, sed ambaŭ unuaj estas multe pli komunaj).\n Tie ĉi oni uzas la neregulan formon eble pro belsoneco aŭ por pli forte\n insisti pri _cent_, pri _fal_, k. t. p. (91, 237.)\n\n54. »Vortoj kunmetitaj estas kreataj per simpla kunligado de vortoj. Oni\nprenas ordinare la purajn radikojn, sed se la bonsoneco aŭ la klareco\npostulas, oni povas ankaŭ preni la tutan vorton, t. e. la radikon kun ĝia\ngramatika finiĝo.« (Z. Ekzercaro.) Sekvas de tio:\n\n 1. Kiam oni ne ricevas neelparoleblan vorton per kunmeto de simplaj\nradikoj, pli bone estas forigi ĉiun aldonan vokalon inter ambaŭ radikoj,\nĉar tiamaniere la kunmetita vorto estas malpli longa. E.: _litkovrilo_,\n_ĝardenpordo_.\n\n 2. Kiam la renkonto de konsonantoj donas neelparoleblan aŭ tre\nmalfacile elparoleblan vorton, oni intermetas plej ofte vokalon _o_. E.:\n_Aŭstrolando_.\n\n 3. Se unu el kunmetataj radikoj estas uzata en senco nepre adjektiva aŭ\nadverba, tiam oni intermetas vokalon _a_ aŭ _e_. E.: _unutaga_ = kio daŭras\nunu tagon; _unuataga_ = kio estas en la unua tago. (Z.)—Simile: »_Pro kio\nvi silentas, vi, unuanaskito mia?_« (Kofman, Kain, I. 1.)—»_Krom la\nsuprecititaj paroladoj, li_ ...«\n\n RIM. 1. Se la kunmetita vorto estas tro longa, oni devas uzi apartajn\n vortojn. E.: _poŝtkartkolektanto_, kolektanto de poŝtkartoj.\n\n 2. Ofte aŭtoroj intermetas vokalon _a_ aŭ _e_ sen ia neceseco.\n Rezultato estas preskaŭ ĉiam ricevi vorton tro longan aŭ konfuzigan. Oni\n devas do en tiaj okazoj uzi apartajn vortojn aŭ intermeti nenian vokalon.\n E.: _Italalando_, anstataŭ Itallando aŭ Lando Itala,—_kuneligi_, anstataŭ\n kunligi aŭ ligi kune (oni kredus unuavide: _kun-eligi_),—_samamaniere_,\n anst. sammaniere.\n\n 3. De kunmeto de radikoj venas renkonto en Esperanto de duoblaj\n konsonantoj, kiuj montras, ke oni devas dividi la vorton inter ambaŭ\n konsonantoj por ĝin kompreni. E.: _gratulletero_, gratul-letero.\n\n 4. Vortojn oni kunmetas ankaŭ, kunligante du radikojn per streketo.\n Tion oni faras, kiam la interrilato ne estas tre intima aŭ por ricevi\n kunmetitan vorton pli kompreneblan. E.: _patologi-anatomio_.\n\n55. Kelkaj aŭtoroj, kiam ili kunligas vortojn plenajn (t. e. kun gramatika\nfiniĝo), akordigas nombre kaj kaze ambaŭ partojn. En tia okazo estas\nkonsilinde uzi streketon por disigi ambaŭ partojn kaj igi la vorton\nkomprenebla.\n\n E.: _Ĉar mi alvenis ne pro ponardegojnĵetistoj trojanoj._ (Kofman,\n Iliado, I. 152.)\n\n _Jen kial nin mizerigas li, la malproksimenpafanto._ (Kofman, Iliado,\n I. 96.)\n\n _Mi turnas min al miaj amikoj-Esperantistoj._\n\n56. En kelkaj vortoj, sed precipe en kunmetitaj, renkontiĝas konsonantoj,\nkiuj ne povas esti elparolataj unu post la alia. Tiam la unua estas\nvole-nevole elparolata kiel la dua (t. e. mole aŭ malmole).\n\n E.: »_Sed precipe_« estas elparolata »_set precipe_«.\n\n »_Ekzemplo_« estas elparolata »_egzemplo_«.\n\n »_Blovpafilo_« estas elparolata »_blofpafilo_«.\n\nTio okazas, kiam laringa kaj buŝa konsonanto renkontiĝas laŭ jena tabelo aŭ\nreciproke:\n\n +==========+========+\n | Laringaj | Buŝaj |\n +==========+========+\n | b | p |\n +..........+........+\n | d | t |\n +..........+........+\n | g | k |\n +..........+........+\n | ĝ | ĉ |\n +..........+........+\n | ĵ | ŝ |\n +..........+........+\n | v | f |\n +..........+........+\n | z | s |\n +..........+........+\n\nTio ĉi estas evitebla nur en kunmetitaj vortoj, kaj ne havas gravecon, ĉar\nĉiuj Eŭropaj popoloj obeas tiun regulon. Se tamen oni volas eviti tian\nrenkonton, tiam oni nur intermetas vokalon.\n\n E.: _Ovforma_ (offorma) aŭ _ovoforma_.\n\n _Blovpafilo_ aŭ _blovopafilo_.\n\nIntermeto de vokalo pli longigas la vorton, kaj ofte alportas ripeton de\nsama sono: OvOfOrma.\n\n\n\n\nIV.\n\nADJEKTIVO.\n\n Difino: vorto finata de _a_ kaj montranta econ, staton aŭ agon[4] de\n substantivo.\n\n Formoj: nominativo: _a_, _aj_; akuzativo: _an_, _ajn_.\n\nI. APUDMETITA ADJEKTIVO.\n\n57. Apudmetita adjektivo (9, Rim. 1) akordiĝas nombre kaj kaze kun sia\nsubstantivo.\n\n E.: _Mia patro kaj miaj fratoj havas grandan barbon kaj nigrajn okulojn._\n\n\n Espl.: _Mia patro._ »_Patro_« estas en nominativo ununombra; ankaŭ\n »_mia_«.\n\n _Miaj fratoj._ »_Fratoj_« estas en nominativo multenombra; ankaŭ\n »_miaj_«.\n\n _Grandan barbon._ »_Barbon_« estas en akuzativo ununombra; ankaŭ\n »_grandan_«.\n\n _Nigrajn okulojn._ »_Okulojn_« estas en akuzativo multenombra; ankaŭ\n »_nigrajn_«.\n\n58. Kiam apudmetita adjektivo rilatas kelkajn substantivojn en ununombro,\ntiam oni ordinare metas la adjektivon en multenombron. (82.)\n\n E.: _Mi havas akvon kaj panon freŝajn._\n\n RIM. »_Mi havas akvon kaj panon freŝan_« povus signifi, ke nur pano estas\n freŝa. Simile »_mi havas freŝan akvon kaj panon_« povus signifi, ke nur\n akvo estas freŝa.\n\n59. Kiam substantivo en multenombro estas uzata en opa senco kaj akompanata\nde kelkaj adjektivoj, kiuj rilatas ĉiu po unu el la objektoj montrataj de\nla substantivo, tiam la adjektivoj restas en ununombro.\n\n E.: _Oni vidis en Krimeo la militistarojn anglan, francan, turkan, sardan\n kaj rusan._\n\n _La lingvoj angla, franca, germana kaj hispana estas tre parolataj._\n\n60. LOKO DE ADJEKTIVO. Apudmetita adjektivo estas uzata laŭvole antaŭ aŭ\npost ĝia substantivo en loko, kie ĝi plej bone altiras atenton.\n\n61. Substantive oni ordinare ne uzas adjektivon. Tamen tion oni faras\niafoje, kiam oni povas alpensi al la adjektivo konkretan substantivon.\n\n E.: _»Tre volonte, mia bona«, diris la bela knabino_, (Z.) alp. »virino«.\n\n\n »_Mia kara, mia belo estis juna, brava dano._« (Haml. IV. 5.)\n\nVidu ekzemplojn en paragrafoj 19 kaj 27.\n\n RIM. Oni diras: _La Bono_, _La Belo_, _La Vero_, k. t. p. per\n substantivo, kaj ne _La Bona_, _La Bela_, _La Vera_, ĉar tie ĉi oni ne\n povas alpensi konkretan substantivon.\n\n\nII. PREDIKATECA ADJEKTIVO.\n\n62. Adjektivo uzata predikate (9. Rim. 1) akordiĝas nombre kun sia\nsubstantivo aŭ pronomo, _sed ne kaze_; ĝi do estas neniam en akuzativo.\n\n63. Adjektivo estas uzata predikate, kiam ĝi estas komplemento de verbo,\nkaj ne rekte de substantivo. Tiam ĝi montras ordinare: _a_) staton, en kiun\nalvenas afero; _b_) kiel afero estas nomata, trovata, konsiderata, dirata,\nrigardata, k. t. p. Fine kaj plej ofte predikateca adjektivo estas simple\nkomplemento de verbo »esti«.\n\nAmbaŭ unuaj okazoj renkontiĝas kun verboj: _iĝi_ (aŭ finantaj per _iĝi_);\n_igi_ (aŭ finantaj per _igi_); kaj nomi, trovi, konsideri, rigardi kiel,\nkonsideri kiel, diri, opinii, pensi, fondi, elekti, titoli, sin montri,\nlasi, k. c. Post tiaj verboj oni povas preskaŭ ĉiam meti pense »_esti_«\ninter la verbon kaj la adjektivon.\n\n E.: _Papero estas blanka._\n\n _Birdoj estas agrablaj._\n\n _La riĉiĝo igis lin (estantan) senkompata._\n\n _Ili trovis la manĝaĵojn (estantajn) bonaj._\n\n _La kutimo faris lin indiferenta por tio ĉi._ (Haml. V. 1.)\n\n _Kion vi intencas nun fari por vin montri inda filo._ (Haml. IV. 7.)\n\n _Ili nomis lin reĝo._\n\n RIM. Oni trovas en _Hamleto_ (IV. 1): »Lasu nin solajn por momento«. Tiu\n ekzemplo ne havas valoron, ĉar ĝi estas preseraro. (D-ro Zamenhof,\n privata letero.)\n\n64. Kiam predikateca adjektivo rilatas ne substantivon aŭ pronomon, sed\ninfinitivon aŭ enhavon de tuta frazo, tiam ĝi prenas formon neŭtralan, t.\ne. fariĝas adverbo. (167. R. 1 kaj 2.)\n\n E.: _Resti kun leono estas danĝere._ (Z.)\n\n _Estus bone, se li venus._\n\n _Estas dirite, ke ..._\n\n RIM. Pli malofte oni trovas adjektivon en _a_: »ĉu ne estas ebla, ke ni\n kompreniĝadu per ia alia lingvo?« (Haml. V. 2.)—»Plej bona estos, se vi\n ĝin forgesos.« (Haml. I. 5.)\n\n65. Kiam adjektivo rilatas opan nomon, ĝi povas indiferente esti en\nununombro aŭ en multenombro. En praktiko tiu regulo estas malofte uzata,\nkaj oni preferas ununombron.\n\n E.: _Kiam oni estas riĉa_ (aŭ _riĉaj_), _oni havas multajn amikojn_. (Z.)\n\n\n\nIII. GRADOJ DE KOMPARO.\n\n Formoj.—_Malegalaj komparativoj_ estas: pli ... ol; malpli ... ol; ju pli\n ... des pli; ju malpli ... des pli; ju malpli ... des malpli; malsama ol;\n malsame ... ol.\n\n _Egalaj komparativoj_: tiel ... kiel; tia ... kia; sama ... kia, same ...\n kiel.\n\n _Superlativoj absolutaj_: tre; plej; kiel eble plej.\n\n _Superlativoj rilataj_: plej ... el; malplej ... el. _Inter du aferoj_,\n ankaŭ: la pli ...; la malpli ...\n\n66. Dua termino de komparo estas en nominativo aŭ akuzativo laŭ tio, ke ĝi\nestas subjekto aŭ komplemento de alpensota frazo. (Beaufront.)\n\n E.: _Mi amas mian fraton pli ol mia fratino_ (... amas lin).\n\n _Mi amas mian fraton pli ol_ (mi amas) _mian fratinon_.\n\n _Li amis lin tiel varme, kiel mia frato_ (... amis lin).\n\n _Li amis lin tiel varme, kiel_ (li amis) _mian fraton_.\n\n\nIV. PARTICIPOJ-ADJEKTIVOJ.\n\n67. Participoj en _a_ sekvas ĉiujn regulojn de aliaj adjektivoj. (167. R.\n2.)\n\n E.: _Ili estas alvenintaj._\n\n _Mi vidis lin mortigantan homon._\n\n _La batoj igis lin ploranta._\n\n68. Oni ne devas konfuzi participon adjektivan kun simpla adjektivo de sama\nradiko. La unua montras agon momentan, transiran; la dua montras econ,\nstaton, aŭ kutimon.\n\n E.: _El la kaldrono, en kiu sin trovas bolanta akvo, eliras vaporo_ (Z.);\n (momenta ago, momenta stato: _anta_.)\n\n _La signoj de mensogaj ŝiaj larmoj_ (Haml. I. 2.); eco: _a_ simple.\n\n _La malvarmo estas tranĉa_ (Haml. I. 1.); eco.\n\n _Lernu Esperanton, helpan lingvon internacian_; eco.\n\n\nV. KOMPLEMENTOJ DE ADJEKTIVOJ.\n\n69. Adjektivo povas difini alian vorton per pero de prepozicio (kun\nnominativo).\n\nParticipo sola povas havi rektan komplementon (en akuzativo). (37. R. 1.)\n\n70. Prepozicioj uzataj post adjektivo estas: _a_) plej ofte _je_; _b_) aŭ\nalia montrata de ideo esprimota aŭ de verbo, de kiu devenas la adjektivo.\n(51, 169.)\n\n E.: _Plena je vino_ (aŭ _de_). _Longa je dek metroj._\n\n _Simila al patro_ (simili al ...). _Agrabla por vidi._\n\n\n\n\nPOR NOMBRAJ, POSEDAJ ADJEKTIVOJ, K. C. VIDU SEKVANTAJN PARTOJN.\n\n\n\n\nV.\n\nNOMBRAJ NOMOJ.\n\n71. Fundamentaj nombraj nomoj neniam ŝanĝiĝas.\n\n E.: _Mi havas unu birdon, du ĉevalojn._\n\n72. »_Unu_« povas esti uzata pronome (plej ofte en rilato kun »_alia_«).\nTiam ĝi ĉesas esti vera nombra nomo kaj povas ŝanĝiĝi.\n\n E.: _Unuj kaj aliaj insultadis, riproĉadis sin reciproke._\n\n73. De fundamentaj nomoj devenas adjektivoj, substantivoj, adverboj, per\naldono de _a_, _o_, _e_. Kiam la nombro estas kunmetita, oni aldonas tiun\nfiniĝon nur al la lasta parto.\n\n E.: _Unuo_, _unua_, _unue_. _Cent-tridek-dua._\n\n74. Metante antaŭ _a_, _o_, _e_, specialajn sufiksojn, oni ricevas: _a_)\nopajn nombrojn (op); _b_) frakciajn (on); _c_) multigajn (obl).—Se la\nnombro estas kunmetita, oni agas kiel supre.\n\n E.: _Ili kvarope sin ĵetis sur min._\n\n _6 estas la tri kvaronoj de 8._\n\n _Sepoble sep faras_ (aŭ _estas_) _kvardek-naŭ_.\n\n75. Adjektivaj nombroj (kiujn oni ricevas de fundamentaj per aldono de _a_)\nestas uzataj por kalkuli horon, tagojn, jarojn, vicon, paĝon, k. t. p.\n\nPlej ofte oni ne esprimas la vorton _horo_, _tago_, k. c. kaj uzas la\nadjektivan nombron solan. Kompreneble, se klareco postulas la substantivon,\noni ĝin uzas. (20.)\n\n E.: _Kia horo estas? La tria._\n\n _Kiun daton ni havas hodiaŭ? Hodiaŭ estas la dudeksepa de marto._\n\n _Henriko IV-a estas mortigita de Ravaillac._\n\n _Vidu paĝon 32-an._\n\n76. Nombro hora, taga, peza, kosta, vica, daŭra, mezura, k. s. estas\nordinare akompanata de prepozicio konvena (je, en, sur, po ...) kun\nnominativo, aŭ, pli ofte, de akuzativo sen prepozicio. (Cart.)—(39, 121.)\n\n E.: _Georgo Washington estis naskita la dudek-duan de februaro_ (Z.), aŭ:\n _en la dudek-dua de februaro_.\n\n _Kiom kostas tio ĉi? Naŭ frankojn._\n\n RIM. 1. Kompreneble, kiam la nombro estas subjekto aŭ difinas apudmetite\n substantivon, kiu mem estas subjekto, tiam ĝi restas en nominativo:\n »Hodiaŭ estas la dudek-sepa de marto.« (Z.)—»Naŭ frankoj estas kosto de\n tiu ĉi ŝtofo.«\n\n 2. Oni trovas iafoje por simpla dato nominativon solan: »Parizo,\n 15-a de februaro 1903.« Tion oni vidas ekz. en »Esperantisto«.\n\n77. Horaj eroj povas esti kalkulataj laŭ jenaj manieroj:\n\n _A._\n\n 2 h. la dua (batas).\n 2 h. 10 m. dek minutoj de la tria.\n 2¼ (unu) kvarono de la tria.\n 2½ duono de la tria.\n 2¾ tri kvaronoj de la tria.\n\n _B._\n\n 2 h. 5 m. la dua kaj kvin minutoj.\n 2 h. 10 m. la dua kaj dek minutoj.\n 2¼ la dua kaj kvarono.\n 2½ la dua kaj duono.\n 2¾ la dua kaj tri kvaronoj.\n\n _C. iafoje_:\n\n 2½ tridek minutoj (aŭ duono) antaŭ la tria.\n 2¾ unu kvarono antaŭ la tria.\n 2 h. 55 m. kvin minutoj antaŭ la tria.\n\n\n\n\nVI\n\nPERSONAJ PRONOMOJ.\nPOSESIVOJ.\n\nI. PRONOMOJ.\n\n Formo.—_Ununombro_: Mi, (ci) vi, li (vira sekso), ŝi (virina sekso), ĝi\n (ne difinita sekso).\n\n _Multenombro_: Ni, vi, ili.\n\n _Ambaŭ nombroj_: Si (refleksiva pronomo), oni (nedifina pronomo.)\n\n Gramatiko: Povas preni _n_ akuzativan, ne _j_ multenombran.—»Oni« estas\n neŝanĝebla vorto.\n\n78. Persona pronomo havas saman sekson kaj saman nombron, kian havas\nsubstantivo, kiun ĝi anstataŭas.\n\n E.: _Mia patro skribis, ke li alvenos morgaŭ._\n\n _Mia patrino skribis, ke ŝi alvenos morgaŭ._\n\n _Nia hundo revenis: ĝi forkuris hieraŭ._\n\n _Mi diris al mia frato: »vi estas bona. Li respondis ..._\n\n _Mi diris al miaj fratoj: »vi estas bonaj. Ili respondis ..._\n\n RIM. Pronomo »ĝi« estas uzata por ĉiuj objektoj, eĉ por personoj, kies\n sekso ne estas konata. Pronomo »li« estas uzata por viroj aŭ viraj\n bestoj,—pronomo »ŝi« por virinoj aŭ virinaj bestoj. Pri »ĝi« jen tio,\n kion diras D-ro Zamenhof en »Esperantisto«, 1893, pĝ. 16-a: »Kelkaj\n samideanoj ne aprobas anglan kutimon starigi infanojn sur unu ŝtupon kun\n bestoj kaj objektoj, kaj, parolante pri infano, uzas »li« anstataŭ »ĝi«.\n Kontraŭ la uzado de »li« en tiaj okazoj oni nenion povus havi; sed la\n kaŭzo, kial ni (kaj ankaŭ la lingvo angla) uzas en tiaj okazoj »ĝi« estas\n ne tia, kiel ili pensas. Nek la lingvo angla, nek Esperanto havis ian\n intencon malaltigi la indon de infanoj (ambaŭ lingvoj estas ja tiel\n ĝentilaj, ke ili diras »Vi« ne sole al infanoj, sed eĉ al bestoj kaj\n objektoj). La kaŭzo estas tute natura sekvo de la konstruo de la ambaŭ\n diritaj lingvoj. En ĉiu lingvo ĉiu vorto havas (tute ne logike) difinitan\n sekson, kaj tial, uzante por ĝi pronomon, ni prenas tiun, kiu respondas\n al la gramatika sekso de la vorto (tial la franco diras pri infano\n »_il_«, la germano diras »_es_«); sed en la lingvoj angla kaj Esperanto\n la vortoj havas nur sekson naturan, kaj tial, parolante pri infanoj,\n bestoj kaj objektoj, kies naturan sekson ni ne scias, ni vole-nevole (sen\n ia ofenda intenco) uzas pronomon mezan inter »li« kaj »ŝi«—la vorton\n »ĝi«. Tiel same ni parolas ankaŭ pri »persono«. Cetere parolante pri\n infano, pri kiu ni scias, ke ĝi ne estas knabino (aŭ almenaŭ ne scias, ke\n ĝi estas knabino), ni povas uzi la vorton »li«.\n\n79. Oni ne uzas en Esperanto ĝentilan formon, sed oni diras »vi« al ĉiu ajn\npersono aŭ objekto. »Ci« estas preskaŭ ne uzata kaj neuzinda.\n\n RIM. Pri ortografio de »Vi« D-ro Zamenhof diras en »Esperantisto«, 1893,\n paĝo 16-a: »Ordinare mi skribas »vi«, kiam mi parolas al unu persono\n familiare, kaj »Vi« kiam mi parolas al multaj personoj aŭ al unu persono\n kun respekto. Tiu diferenco tamen estas nebezona, kaj nur mia persona\n kutimo, kiu havas nenion komunan kun la gramatiko de nia lingvo. La ĉiama\n skribado de »vi« per malgranda litero estas ne sole tute regula, sed mi\n mem ankaŭ nun provos iom post iom forlasi mian ĝisnunan manieron de\n skribado. Ankaŭ »Estimata sinjoro«, »Kara amiko« estas pli regula ol\n »Estimata Sinjoro«, »Kara Amiko«, k. t. p. Sed en tiuj ĉi okazoj oni\n ordinare simple sin ĝenas kaj skribas tial grandan literon, kie pli\n regule estus litero malgranda.«\n\n80. »Si« estas uzata por montri, ke ago reiras al subjekto de la verbo. Oni\nordinare uzas ĝin nur por la tria persono kaj por ĉiuj seksoj aŭ nombroj.\n\n E.: _Mi lavas min, vi lavas vin, kaj li lavas sin._\n\n _Ŝi diris al si mem: kuraĝu!_\n\n _La bovo falis kaj rompis al si kruron._\n\n81. »Oni« montras ĝeneralan subjekton (iu ... ĉiu ...); ĝi povas esti nur\nsubjekto, ne komplemento: sekve ĝi estas ne ŝanĝebla vorto.\n\n\n _Oni atakis lin dum la nokto, sed li ne povis vidi la personon._\n\n _Oni ofte vundas sin per pulvaj armiloj, kiam oni ne sufiĉe atentas._\n\n\n RIM. 1. Iafoje oni uzas pasivan sensubjektan verbon anstataŭ »oni«:\n _Estas dirite ofte, ke hundo bojanta ne mordas_ (aŭ: oni diras ofte\n ...).—_Estus dezirate, ke tiaj rondetoj estu kreataj en ĉiuj urboj_ (Z.\n Esperantisto, 37, 3).\n\n 2. En tiaj okazoj oni ne uzas pronomon »ili«. (Ili diras ofte ...)\n\n\nII. POSEDAJ ADJEKTIVOJ (POSESIVOJ).\n\n Formo: devenas de personaj pronomoj per aldono de _a_.\n\n Gramatiko: Sekvas regulojn de aliaj adjektivoj por akordo nombra kaj\n kaza, kaj regulojn de personaj pronomoj por akordo seksa.\n\n82. Kiam poseda adjektivo estas akompanata de kelkaj substantivoj\napartenantaj al sama posedanto, oni povas ĝin uzi laŭvole nur unufoje antaŭ\nla unua substantivo, aŭ kontraŭe ĝin ripeti antaŭ ĉiu substantivo. En ambaŭ\nokazoj ĝi povas resti en ununombro.\n\n E.: _La pli juna filino estis la plena portreto de sia patro laŭ sia\n boneco kaj honesteco._ (Z.)\n\n _Mia frato kaj fratino estas la bogefratoj de mia edzino._ (Z.)\n\n83. Poseda adjektivo uzata predikate (6, 9 R. 1, 62) restas ĉiam en\nnominativo.\n\n E.: _Tiu ĉi bieno estas mia._\n\n _La multaj bovoj, kiujn vi vidas tie, estas liaj._\n\n _Per sia afableco li igis nin liaj._\n\n84. »Sia« estas ordinare uzata nur por tria persono de l' verbo. (80.)\n\n E.: _Mi lavas min en mia ĉambro kaj ŝi lavas sin en sia ĉambro._\n\n RIM. Kelkaj aŭtoroj uzas »sia« por tri personoj de l' verbo, dirante, ke\n ĝi resendas agon al subjekto tiel bone por ambaŭ unuaj personoj, kiel por\n tria. Tia uzo povas esti malfacile komprenebla por kelkaj neslavaj\n esperantistoj, kaj aliparte ne estas tre necesa pro eblo uzi pli klarajn\n formojn »mia«, »via«, »nia«. D-ro Zamenhof ordinare skribas laŭ la supra\n regulo. Tamen oni trovas en _Hamleto_ (V. 2): »Se ni povus porti ĉe sia\n flanko pafilegon.«\n\n85. »Sia« montras rilaton al la subjekto de tiu verbo, kies ĝi estas rekta\ndependaĵo; ĝi estas uzata por ĉiuj seksoj.\n\n E.: _La infano serĉis sian pupon_ (Z.),—pupon de ĝi, infano.\n\n _Ŝi rakontis al li sian tutan aventuron_ (Z.),—aventuron de ŝi.\n\n _Ili promenis kun sia patrino_,—patrino de ili.\n\n _La homoj flatas siajn regantojn._\n\n RIM. Ĉar »sia« montras ion posedatan de subjekto de verbo, ĝi sekve ne\n estas uzata antaŭ subjekto mem en ordinaraj okazoj. (Cart.) Tiel ni\n diras: »Apenaŭ ŝia patrino ŝin rimarkis« (_Z._). Ne »sia patrino«, ĉar\n »patrino« estas subjekto.\n\n86. Lia, ŝia, ĝia, ilia estas uzataj kiam la afero posedata apartenas al\nalia persono ol la subjekto de la verbo. Ili estas ankaŭ uzataj anstataŭ\n»sia«, por montri ion apartenantan al la subjekto de la verbo, kiam oni\ntimas ricevi neklaran sencon per uzo de »sia«. (Cart.)\n\n E.: _Miaj fratoj havis hodiaŭ gastojn; post la vespermanĝo niaj fratoj\n eliris kun la gastoj el sia domo kaj akompanis ilin ĝis ilia\n domo._ (Z.) Kio estas subjekto? »Fratoj.« Sekve: »sia« = domo de\n miaj fratoj; ilia = domo de la gastoj.\n\n _Poŝtaj markoj estas akceptataj nur por ¾ de ilia kosto_\n (Z.),—anstataŭ »sia«.\n\n _Sed homa lingvo kun ĝia, kiel ŝajnis al mi, senfina amaso da\n gramatikaj formoj_ ... (Letero pri deveno de Esperanto, en\n »Lingvo Internacia«, n-ro 6-7, pĝ. 116.)\n\n RIM. Se duba senco estas neevitebla eĉ per uzo de _lia_, _ŝia_, _ĝia_,\n _ilia_, anstataŭ »sia«, tiam oni devas konstrui la frazon alimaniere.\n (Cart.) E.: _Li vidis ŝin mortigantan sian infanon._ Kies estas infano?\n _Lia_ aŭ _ŝia_? Diru do prefere:\n\n Li vidis ŝin, kiu mortigas sian infanon (_infanon de ŝi_).\n\n Li vidis ŝin, kiu mortigas lian infanon (_infanon de li_).\n\n\nIII. POSEDA GENITIVO.\n\n Formo: Ies, ties, kies, ĉies, nenies.\n\n Gramatiko: Vortoj ne ŝanĝeblaj.\n\n87. Nepersonaj pronomoj _iu_, _tiu_, _kiu_, _ĉiu_, _neniu_, liveras serion\nda posesivoj per ŝanĝo de _u_ en _es_. Tio ĉi estas vera genitivo de\nposedo. Oni uzas ĝin laŭ jenaj ekzemploj:\n\n _Kies estas tiu ĉapelo?_ (Al kiu apartenas?) _Ties_ (al tiu persono).\n\n\n _Ĉu ies estas tiu ombrelo?_ (ĉu al iu el ĉeestantaj personoj?)\n\n _La domo, kies tegmenton vi vidas, apartenas al mia patro._\n (Beaufront.)\n\n RIM. 1. Post »kies« oni ordinare ne uzas artikolon »_la_« antaŭ nomo de\n afero posedata. (Beaufront.) E.: _La domo, kies tegmenton vi vidas_,—ne\n »la tegmenton«.\n\n 2. »es« montras nur posedon. Oni do ne diras: »la afero, kies ni\n parolas ...«—sed »la afero, pri kiu ni parolas ...«\n\n 3. Aldono de »es« al personaj pronomoj (mies, vies, lies ...) ne\n estas ordinare farata. E., kiam oni demandas: »Kies estas tiu\n ĉapelo?«—oni kutime ne respondas: »mies«, sed: »al mi«, aŭ: »mia«.\n\n\n\n\nVII.\n\nPRONOMOJ-ADJEKTIVOJ\n\naj aliaj vortoj.\n\nI. MONTRAJ VORTOJ. (DEMONSTRATIVOJ.)\n\n Formo: tiu, tia, tiu ĉi ... jen, mem, ajn.\n\n Gramatiko: »Tiu, tia« ... sekvas regulojn de adjektivoj (nombra, kaza\n akordo).\n\n E.: _tiu homo_; _tiuj homoj_; _mi amas tiujn personojn_.\n\n »Jen, mem, ajn« estas ne ŝanĝeblaj vortoj.\n\n88. »Tiu, tiu ĉi« estas uzata iafoje antaŭ poseda adjektivo por insisti pli\nforte.\n\n E.: _Tiu ĉi mia malnova amiko._\n\n _Tiuj niaj kuraĝaj soldatoj_ (pri kiuj ni ĵus parolis).\n\n89. »Tiu«, k. a. oni ripetas iafoje sen neceseco por pli forte montri\naferon, pri kiu oni parolas.\n\n E.: _Tiun bandon, kiu minacis al via feliĉo, tiun detruis li!_\n\n90. Iafoje oni uzas »tio, tio ĉi, ĝi« (por ĉiuj personoj kaj nombroj) en\ncelo difini pli forte ion.\n\n E.: _Ĉar tio ĉi estis feino._ (Z.)\n\n _Kiu frapis? Ĝi estas mi, via patro._\n\n _Ĝi estis iliaj fratoj_ (aŭ: _ili estis iliaj fratoj_).\n\n91. »Jen, jen estas, venas«, k. t. p. oni uzas ankaŭ ofte en sama maniero.\n\n E.: _Jen estas la ĉapelo de la patro._ (Z.)\n\n _Jen, ŝajnas, ili!_ (Haml. I. 1.)\n\n _Haltu! Jen ĝi mem aperas!_ (Haml. I. 1.)\n\n RIM. »ĝi, tio ĉi«, k. c. oni ofte forigas. Tiam oni simple metas sur la\n unuan vicon (aŭ en la plej videblan lokon) la vorton, al kiu oni volas\n tiri atenton.\n\n E.: _Mi iros morgaŭ Parizon._—_Morgaŭ mi iros Parizon._—_Parizon mi iros\n morgaŭ_ (anst. ĝi estas mi, kiu iros ...).\n\n _Ĉu vi estas diligentaj? Tio_ (aŭ _tiaj_) _ni estas_.\n\n _Ĉu min vi serĉas?_ (anst. ĉu ĝi estas mi ... _aŭ_ ĉu mi estas tiu,\n kiun ...)\n\n92. »Mem« montras insiste aferon, precipe personon. Oni ne devas ĝin\nkonfuzi kun »sama«, (kiu montras nur econ de identeco, plenan similecon) aŭ\nkun »eĉ« (kiu estas apartiga adverbo). Oni ĝin uzas apud la vorto, kiun ĝi\ndifinas.\n\n E.: _Li mem ekkaptis la glavon kaj la glavingon per sama mano._\n\n _Li prenis la glavon mem, ne la glavingon._\n\n _Li forgesis eĉ sian nomon._\n\n _Tio estus memmortigo._\n\n93. »Ajn« montras indiferentecon pri tiu ĉi aŭ alia.\n\n E.: _Iu ajn povos veni kaj forŝteli la monon, se vi lasos pordon\n neŝlosita._\n\n\nII. RILATAJ VORTOJ. (RELATIVOJ.)\n\n94. Rilata pronomo-adjektivo (kiu, kia) akordiĝas nombre kun sia rilatato.\nPlie oni metas ĝin en kazon postulatan de la sekvanta verbo. Kiel montraj\nkaj aliaj pronomoj-adjektivoj ili estas uzataj egale por personoj kaj\nobjektoj.\n\n E.: _Mia patro, kiun mi amas ..._\n\n _Iliaj fratoj, kiujn vi konas ..._\n\n _Niaj vestoj, kiuj malpuriĝis ..._\n\n _Mi ne scias, kion vi diras._\n\n95. Kiam la rilatato estas tuta frazero, oni uzas plej ofte »kio«.\n\n E.: _Jen dek frankoj, kio estas sumo ŝuldata al vi._\n\n RIM. ... »kiuj estas sumo« oni povas ankaŭ diri.\n\n96. Kiam la rilatato kaj la rilatanto ne estas en sama nombro aŭ kazo, tiam\noni uzas plej ofte »tiu, tio, tia«, antaŭ »kiu, kio, kia«. La demonstrativo\ntiam akordiĝas kun la unua propozicio, kaj la relativo kun la dua.\n\n E.: _Ni ne scias tion, kio ni fariĝas._ (Z.)\n\n _Malsano estas tio, kion mi plej timas._\n\n _Nomu al mi tiun, kiu venis hieraŭ._\n\n RIM. 1. »Malsano estas, kion mi plej timas« estas ankaŭ iafoje dirite;\n tiu formo estas eble iom malpli klara, sed pli rapida.\n\n 2. Oni plej ofte atentas uzi en similaj interrilatoj vortojn el sama\n klaso; t. e. oni uzas du pronomojn, aŭ du adverbojn, aŭ du adjektivojn.\n E.: _Kia_ patro, _tia_ filo (adj. _a_).—_Kiu_ venis, _tiu_ estos punata\n (pronomo _u_).—Via elparolado estas _bona_, sed la _mia_ ne estas\n _tia_.—Via ago estas _sama_, _kia_ tiu de via frato.—Vi agis _same_,\n _kiel_ via frato.\n\n\nIII. DEMANDAJ VORTOJ.\n\n97. »Kiu, kia, kio, kial, kiel, kiom, kies, kie«, estas ofte uzataj por\ndemandi, ĉu rekte alparolante iun, ĉu nerekte, kiel komplemento de verbo\n(diri, demandi, dubi, nescii ... k. c.)\n\n E.: _Kiu venis? Kien vi iras? Kiom vi aĉetas?_\n\n _Diru, kien vi iras. Mi demandas vin, kiu venis hieraŭ._\n\n98. Kiam oni demandas rekte aŭ nerekte kaj ne estas en la frazo unu el la\ndemandaj vortoj »kiu, kio,« k. c. tiam oni devas ĉiam uzi la vorton »ĉu«.\n\n E.: _Ĉu vi venos morgaŭ?_\n\n _Ĉu vi ne venos morgaŭ?_\n\n _Diru al mi, ĉu vi ne venos morgaŭ._\n\n _Mi dubas, ĉu li povos veni morgaŭ_ (kredeble li ne venos).\n\n _Mi nescias, ĉu li ne povos veni morgaŭ_ (eble li povos veni).\n\n RIM. Oni indiferente ŝanĝas lokon de l' pronomo, verbo, neo, k. c. En la\n unua loko estas vorto, al kiu oni volas tiri atenton.\n\n E.: _Ĉu venos vi morgaŭ? ĉu vi ne venos morgaŭ? ĉu ne venos vi morgaŭ? ĉu\n morgaŭ vi ne venos?_ k. t. p.\n\n\nIV. NE DIFINAJ PRONOMOJ.\n\n99. Ne difinaj pronomoj »io, tio, kio, ĉio, nenio«, ne povas esti uzataj en\nmultenombro pro ilia nedifiniteco mem.\n\n E.: _Io ĉagrenas min, kion vi ne povas koni._\n\n RIM. Se oni celas multenombron, oni uzas »kelkaj aferoj, kelkaj aĵoj, iaj\n aĵoj« k. t. p.\n\n\nV. PRONOMO AŬ ADJEKTIVO?\n\n100. »Tiu, kiu, ĉiu«, estas ordinare uzataj egale kiel pronomoj (solaj) aŭ\nkiel adjektivoj (antaŭ substantivo).\n\n E.: _Tiu, kiu venis, estis alta._\n\n _Kiu vidas tiun homon? Li ĉiuokaze_ (aŭ: ĉiuminute, ĉiumomente)\n _rakontas plej strangajn aventurojn_.\n\n101. »Tia, kia, ĉia« estas nur adjektivoj kaj esprimas ordinare apartan\nideon pri eco, speco speciala.\n\n E.: _Ĉu estas eble, ke tia homo bankrotis!_\n\n _Kia viro konsentus tion fari? (Kia speco de ...)_\n\n _Mi nescias ankoraŭ, ĉu mi povos veni; ĉiaokaze_ (kia ajn estos la\n okazo) _mi skribos al vi_.\n\n102. Por »iu, neniu, ia, nenia«, oni ordinare ne faras tiun distingon ecan.\n»Iu, neniu«, estas uzataj pronome: »ia, nenia«, simple adjektive.\n\n E.: _Iu venis. Ia homo venis._\n\n _Neniu venis. Nenia persono venis._\n\n\n\n\nVIII.\n\nVERBO.\n\nI. SUBJEKTO (4 kaj 5.)\n\n103. Verbo havas preskaŭ ĉiam subjekton esprimitan. Tio estas necesa, ĉar\noni ne povas distingi personojn per iliaj finiĝoj.\n\n104. Oni tamen renkontas verbojn sen subjekto esprimita (en senpersonaj\npropozicioj) kun:\n\n_A._ verboj montrantaj veteron: _neĝas_, _pluvas_, _hajlas_, _fulmas_,\n_tondras_.\n\n_B._ diversaj verboj, kiujn oni uzas ordinare kun esprimita subjekto, sed\nuzas tiel pro nedifiniteco de l' subjekto: _okazas_, _aperas_, _ŝajnas_, k.\ns.\n\n_C._ verbo »esti« uzata kun adjektivo-adverbo aŭ pasiva participo-adverbo:\n_necese estas forkuri_; _honte estas perfidi_; _estas dirite, ke_ ...\n\n_D._ kelkaj interparolaj esprimoj: _dankas!_ _plaĉas!_ anstataŭ: _mi\ndankas_,—aŭ: _se plaĉas al vi_ ...\n\n105. Kiam subjekto estas sama por ĉiuj verboj en sama frazo, tiam oni povas\nesprimi ĝin nur antaŭ la unua verbo.\n\n E.: _Mi miras, timas, tremas._ (Haml. I. 1.)\n\n _Li alkuris, ekkaptis la infanon kaj tiris ĝin el la danĝero._\n\n\nII. PREDIKATO. (6.)\n\n106. Kiam predikato estas substantivo, ĝi akordiĝas nombre kun la subjekto,\nkiel adjektivoj; ĝi povas ankaŭ ne akordiĝi, se la ideo tion postulas.\n\n E.: _La kuracisto estas la espero de l' malsanulo._\n\n _La kuracistoj estas la espero de siaj malsanuloj._\n\n _Parizo kaj Londono estas grandaj urboj._\n\n107. Kiam subjekto estas el virina sekso kaj predikato-substantivo ankaŭ\npovas preni virinan sufikson, oni laŭvole akordigas ilin sekse.\n\n E.: _Tiu ĉi sinjorino estas pentristino._\n\n _Fraŭlino X*** estas elektita sekretario de nia Grupo._\n\n108. Kiam predikato estas adjektivo aŭ participo, ĝi akordiĝas nur nombre\nkun la subjekto. (62 kaj sekvantaj.)\n\n\nIII. REKTA KOMPLEMENTO. (35.)\n\n109. Substantivo aŭ pronomo, kiu estas rekta komplemento de verbo (35),\nestas en akuzativo sen prepozicio.\n\n E.: _Mi amas mian patron._\n\n _Mi bone aŭdas vin._\n\n110. Unu verbo havas ordinare nur unu rektan komplementon. La aliaj\nkomplementoj estas uzataj nerekte per pero de prepozicio.\n\n E.: _Li instruis min pri lingvo germana_ (ne: _li instruis min lingvon\n germanan_).\n\n _Li demandis min pri tio_ (ne: _li demandis min tion_).\n\n RIM. 1. Kompreneble unu komplemento povas konsisti el kelkaj vortoj aŭ\n terminoj; en tia okazo ĉiuj terminoj estas en akuzativo, se ili ne estas\n regataj de prepozicio. (36). E.: _Li manĝis supon kaj panon._\n\n 2. Akuzativo montranta almovon, tempon, daŭron, k. t. p. ne\n signifas, ke la vorto estas rekta komplemento; tial oni renkontas en tiaj\n okazoj kelkajn komplementojn en akuzativo: unu estas rekta, aliaj estas\n cirkonstancaj. E.: _Li metis la ĉapelon sur sian kapon._ (140.)\n\n111. Kiam infinitivo estas komplemento de verbo (aŭ de alia vorto), oni\nneniam uzas prepozicion antaŭ ĝi. Escepto estas farita por prepozicioj\n»por, antaŭ (ol), anstataŭ«. (169.)\n\n E.: _Mi ordonis al li helpi sian fraton._\n\n _Mi lernas rajdi._\n\n _Mi iras (por) helpi lin._\n\n _Antaŭ (ol) foriri, li bruligis ĉiujn paperojn._\n\n _Anstataŭ lerni, li petolas._\n\n112. Kiam rekta komplemento havas mem infinitivon kiel komplementon, tiam\noni uzas prefere participon anstataŭ infinitivo, se oni volas montri la\ndaŭron de l' ago.\n\n E.: _Mi vidis lin mortigantan homon_ (dum li mortigas).\n\n RIM. 1. »Mi vidis lin mortigi homon« estas ankaŭ uzebla laŭ verkoj de\n kelkaj aŭtoroj; tiu formo estas multe pli malofta ol la supra.\n\n 2. Kiam oni ne celas montri daŭron de ago, tiam oni uzas simplan\n infinitivon. E.: _Li devigas lin meti la ĉapelon sur la kapon_ (Haml. V.\n 2).\n\n\nIV. NEREKTA KOMPLEMENTO. (36.)\n\n113. Nerekta komplemento estas montrata de konvena prepozicio kaj restas en\nnominativo, kiam ne ekzistas almovo al ĝi. (117.)\n\n E.: _Mi donas akvon al la birdoj._\n\n _Mi enuas je la hejmo._\n\n _Mi batalas kontraŭ li._\n\n114. Kiam ne ekzistas alia akuzativo en sama propozicio, oni povas meti\nnerektan komplementon en akuzativon senprepozician (t. e. igi ĝin rekta\nkomplemento) se tio ne difektas klarecon de la frazo. (37, 195.)\n\n E.: _Obei la patron_, anstataŭ: obei al la patro. (Z.)\n\n _Enui la patrujon_, anstataŭ: enui je la patrujo. (Z.)\n\n _Pardoni malamikon_, anstataŭ: pardoni al malamiko. (Z.)\n\n RIM. 1. Sed oni diras devige: »pardoni al malamiko liajn ofendojn.\n (Z.)—(110.)\n\n 2. Per reciproka uzo de supra regulo oni trovas ofte uzon de\n prepozicio kun nominativo anstataŭ akuzativo sola. E. »Mi helpas al la\n patro. Ami al Dio. Mordi al la brako.«\n\n115. Komplemento de verbo pasiva estas ordinare en nominativo kun\nprepozicio »de« por montri aganton, kun prepozicio »per« por montri ilon.\n\n E.: _Mi estas amata de mia patro._\n\n _La domo estas kovrita per ardezoj._\n\n\nV. CIRKONSTANCAJ KOMPLEMENTOJ. (7.) LOKO.\n\n116. Por montri lokon, je kiu oni estas, oni uzas nominativon kun unu el\nlokaj prepozicioj »en, ekster, sur, sub«, k. t. p. (197.)\n\n E.: _Mi estas, iras, promenas, kuras en la ĝardeno._\n\n117. Por montri lokon al kiu oni iras, oni uzas akuzativon solan aŭ kun\nprepozicio.\n\n E.: _Mi iras Parizon. Mi iras en la ĝardenon._\n\n _La hirundo flugis trans la riveron, ĉar trans la rivero sin trovis\n aliaj hirundoj._ (Z.)\n\n _Morgaŭ mi petos permeson veni antaŭ viajn reĝajn okulojn._ (Haml.\n IV. 7.)\n\n RIM. 1. Tiu ĉi regulo rilatas ankaŭ moralan movon (38).\n\n 2. Lokaj adverboj ankaŭ devas preni _n_. E.: »Pri tio, kien metis li\n korpon, ne povis ni sciiĝi.« (Haml. IV. 3.)—»Kien vi iras? En la\n ĝardenon.« (Z.)\n\n 3. Post substantivo montranta almovon, oni ankaŭ devas uzi\n akuzativon. E.: »Mi gratulas vian Princan Moŝton je la reveno Danujon.«\n (Haml. V. 2.)\n\n 4. La verbo povas esti ne esprimita. Tiam akuzativo sola sufiĉas\n montri almovon. E.: »Ŝtelistojn neniu lasas en sian domon.« (Z.)\n\n118. Kiam almovo estas sufiĉe montrata de prepozicio aŭ de antaŭa frazo,\ntiam oni povas neuzi finiĝon _n_. Tio ĉi okazas plej ofte kun prepozicioj\n»al« kaj »ĝis«. (Beaufront.)\n\n E.: _Mi venas de la avo, kaj mi iras nun al la onklo._ (Z.)\n\n _Miaj fratoj eliris kun la gastoj kaj akompanis ilin ĝis ilia domo._\n (Z.)\n\n _Kien ili iras? Kontraŭ Polujo._ (Haml. IV. 4.)\n\n _Rim._ Post »al« kaj »ĝis« D-ro Zamenhof kaj plej multo el Esperantistoj\n uzis ĝis nun ĉiam nominativon. Tio ĉi povas ja alporti pli da klaro en\n frazon, evitante amasiĝon de akuzativoj. Tamen okazoj estas, kie »al«\n montras dativon senmovan (La rozo apartenas al Teodoro) kaj aliaj, kie ĝi\n montras certan almovon (mi iras al la onklo); oni povas demandi, kial en\n tiu lasta okazo oni ne uzas akuzativon. (Laŭ E. L. Steckel.)\n\n119. Kiam, en frazo montranta almovon, oni celas nur rezultaton de la movo\nkaj ne ĝian fariĝon mem, tiam oni povas uzi nominativon. Tio ĉi okazas\nprecipe kun verboj en tempo pasinta.\n\n E.: _La malfeliĉa infano forkuris kaj kaŝis sin en la plej proksima\n arbaro._ (Z.)—(Rezultato: nominativo.)\n\n _Mi ne pendigis mian ĉapon sur tiu ĉi arbeto; sed la vento forblovis\n de mia kapo la ĉapon, kaj ĝi, flugante, pendiĝis sur la branĉoj._\n (Z.)\n\n _Oni metis antaŭ mi manĝilaron, kiu konsistis ..._ (Z.)\n\n _Mi disŝiris la leteron kaj disĵetis ĝiajn pecetojn en ĉiujn angulojn\n de la ĉambro._ (Z.)—(Akuzativo, por montri fariĝon de la movo.)\n\n120. Por montri lokon de kiu oni venas, oni uzas nominativon kun konvena\nprepozicio: »de«, se oni simple deiras de tie; »el«, se oni volas montri\neliron; »for, for de«, se oni volas montri energian aŭ grandan\nmalproksimiĝon.\n\n E.: _Li venas de Parizo kaj iras nun al Berlino._\n\n _La violono falis el la violonujo._\n\n _For! For de tie ĉi! iru for, sentaŭgulo!_\n\n\nVI. CIRKONSTANCAJ KOMPLEMENTOJ. TEMPO.\n\n121. Por montri tempon, oni uzas nominativon kun konvena prepozicio laŭ\npostaj reguloj. Tre ofte, kiam tio ĉi ne enkondukas konfuzon, oni ankaŭ\nuzas akuzativon senprepozician, aŭ formon adverban. (76.)\n\n E.: _En printempo floroj aperas._ (Aŭ: printempon floroj aperas; aŭ:\n printempe floroj aperas.)\n\n _Dum la tuta tago li restis sola._ (Aŭ: la tutan tagon ...)\n\n _Li estas nur unu jaron en la servado_ (Mary IX.)\n\n _Hodiaŭ vespere mi estas sana, sed hieraŭ matene mi suferis._\n\n122. Por montri kiam okazos io, oni uzas »post« (kun nominativo).\n\n E.: _Li revenos post tri semajnoj._\n\n _Post 14 tagoj granda festo!_\n\n123. Por montri kiam okazis io, oni uzas »antaŭ« (203).\n\n E.: _Antaŭ tri semajnoj mi fariĝis malsana, sed nun mi resaniĝis._\n\n124. Por montri de kiam afero estas farata aŭ okazas, oni uzas »de«. (Oni\nmontras komencon de afero, kiu daŭras ankoraŭ.)\n\n E.: _De tri semajnoj mi estas malsana, kaj ne scias kiam_ (aŭ: post kiom\n da tempo) _mi resaniĝos_.\n\n125. Por montri ne precize tempon, je kiu okazas io, oni uzas »ĉirkaŭ, ĉe«,\nlaŭ jenaj ekzemploj:\n\n _Ĉe mia alveno la hundo ekbojis._\n\n _Ĉirkaŭ majo mi foriros._\n\n126. Por montri tempon necesan por io, aŭ uzata por io, oni uzas »en«.\n\n E.: _Tiu ĉi libro havas sesdek paĝojn; tial se mi legos en ĉiu tago po\n dek-kvin paĝoj, mi finos la tutan libron en kvar tagoj._ (Z.)\n\n127. Por montri ekstreman limon da tempo, oni uzas unu el la esprimoj:\n»ĝis, ne pli (ol), ne malpli (ol), almenaŭ« ... k. t. p. (207, R. 2.)\n\n E.: _Ĝi povas kuŝi ok ĝis naŭ jarojn._ (Haml. V. 1.)\n\n _Li mortis antaŭ 10 jaroj, ne pli._\n\n _La kontrakto ĉesos post almenaŭ kvin jaroj._\n\n RIM. »Ok ĝis naŭ jarojn«, diras D-ro Zamenhof. »Jarojn« estas en\n akuzativo, ĉar »ĝis« ne influas sur ĝin; »ĝis« estas ja tie ĉi nur simpla\n ero en tuta esprimo »8-9 jaroj«. Tial oni povus diri: »kuŝi dum ok ĝis\n naŭ jaroj«.\n\n128. Por montri daŭron, oni uzas »dum« (aŭ: »en la daŭro de« aŭ: »daŭre«).\n\n E.: _Dum kvar tagoj mi restis tie._\n\n _En la daŭro de kelke da minutoj mi aŭdis du pafojn._ (Z.)\n\n129. Ripeton oni montras per vortoj »foje, unufoje, dufoje« ... aŭ »fojon,\nunu fojon, du fojojn, tri fojojn« ... aŭ »en la unua fojo, por unua fojo«\n...\n\n E.: _Dufoje li batis min. Li venis tri fojojn. Por la unua fojo mi\n ricevis premion._\n\n130. Tempaj adverboj estas: iam, tiam, kiam, neniam, ĉiam. Ili ofte sufiĉas\nmontri tempon pasintan aŭ estontan, kiam verbo estas mem en pasinto aŭ\nestonto.—»Kiam« oni uzas post »tiam« kaj post ia ajn vorto aŭ esprimo\nmontranta tempon.\n\n E.: _Unutage kiam; tagon, kiam; tuj kiam; ĵus kiam; samtempe, kiam; de l'\n tempo, kiam; post kiam_, k. t. p.\n\n RIM. 1. Nur post »antaŭ« oni uzas »ol« en tempa senco: »antaŭ ol li\n fariĝis riĉa, li ...« Tio ĉi estas bedaŭrinda escepto, ĉar oni ne\n komprenas, kial oni diras »post kiam li fariĝis riĉa« kaj »antaŭ ol ...«\n Multe pli bone estus uzi ĉiam: »antaŭ kiam li fariĝis riĉa ...«\n\n 2. Por tagoj, horoj, k. c. vidu paragr. 75 kaj 77.\n\n\nVII. CIRKONSTANCAJ KOMPLEMENTOJ. KAŬZO.\n\n131. Por montri kaŭzon, oni uzas prepozicion »pro«. (Iafoje »de«, kiam\nkaŭzo konfuziĝas kun deveno.)\n\n E.: _Li agas pro ĵaluzemo._\n\n _Li mortis pro malsato_ (aŭ: de malsato).\n\n _Li eksaltis de surprizo._ (Z.)\n\n132. Por montri celon, oni uzas prepozicion »por«.\n\n E.: _Li sin kuracas por resaniĝi._\n\n133. Por montri devenon, difinon aŭ uzadon de objekto, oni uzas prepozicion\n»de«. (47.)\n\n E.: _Tio venis de lia unua eraro._\n\n _Li estas doktoro de medicino, studento de leĝoscienco, profesoro de\n historio._\n\n _De la patro mi ricevis libron._ (Z.)\n\n _Donu al mi alian glason de vino, ĉar tiu ĉi estas malpura._ (Z.)\n\n RIM. »Da vino« oni uzus, se oni volus montri ian kvanton da vino, sed ne\n glason uzatan por vino. (46.)\n\n134. Eliro, ŝtofo el kiu oni tiris ion, estas montrata per »el«. (49.)\n\n E.: _Mi estas el Parizo._\n\n _Tiu ringo estas el oro._\n\n135. Instrumenta kaŭzo, ilo per kiu oni faras ion, estas montrata per\nprepozicio »per«.\n\n E.: _Li mortigis lin per glavo._\n\n _Mi manĝas per la buŝo kaj flaras per la nazo._ (Z.)\n\n _Tion mi sciiĝis per mia frato_ (»de« oni povus ankaŭ uzi en tiu\n ekzemplo).\n\n136. Kaŭzon ĝeneralan, motivon, k. c. oni montras per adverba serio »ial,\ntial, kial, ĉial, nenial«, kaj devenaj esprimoj »tial ... ĉar; tial ...\nke«; k. t. p.\n\n E.: _Kiam tiu bela knabino venis domen, ŝia patrino insultis ŝin, kial ŝi\n revenis tiel malfrue de la fonto._ (Z.)\n\n\nVIII. CIRKONSTANCAJ KOMPLEMENTOJ. MANIERO.\n\n137. Por montri manieron laŭ kiu io okazas, oni uzas adverban formon aŭ\nprepozicion konvenan.\n\n E.: _Li mensogis plej senhonte!_\n\n _Li parolas plej saĝe_ (aŭ: laŭ plej saĝa maniero; aŭ: kun plej\n granda saĝeco).\n\n _La pli juna estis la plena portreto de sia patro laŭ sia boneco kaj\n honesteco._ (Z.)\n\n _Li venis al ni tute ne atendite._ (Vidu paragr. 174.)\n\n138. Por montri parton je kiu oni tenas ion, oni uzas prepozicion »je« (aŭ:\n»apud«, »ĉirkaŭ«, k. a. laŭ okazo).\n\n E.: _Li tenadis lin je la kolo per ambaŭ manoj._\n\n _Li prenis sian edzinon ĉirkaŭ la talio._\n\n139. Koston, valoron, k. t. p. de io oni montras per akuzativo sola aŭ per\nnominativo kun konvena prepozicio.\n\n E.: _Mi aĉetis tiun domon dek mil frankojn._\n\n _Tio kostas ok frankojn._\n\n _Donu al mi por dudek-kvin centimoj da tabako._\n\n _Por miaj kvar infanoj mi aĉetis dekdu pomojn, kaj al ĉiu el ili mi\n donis po tri pomoj._ (Z.)\n\n RIM. 1. Preferinde estas diri: »mi aĉetis tiun domon por dek mil\n frankoj«, ĉar tiel oni evitas duoblan akuzativon.\n\n 2. »Po« havas sencon disdonan; ne uzu ĝin anstataŭ »por«, ekzemple\n kiel en frazo »donu al mi po dek centimoj da tabako«. Tio signifus, ke\n oni aĉetas ian nombron da paketoj enhavantaj ĉiu por dek centimoj da\n tabako. Plie oni ne devas forgesi, ke »po« estas prepozicio kaj tial\n regas nominativon.\n\n\nIX. AKUZATIVO POST NETRANSITIVAJ VERBOJ.\n\n140. Kiel ni jam vidis (110, R. 2) de regulo de almovo kaj de eblo\nanstataŭi prepozicion per akuzativo, devenas en Esperanto renkonto de\nkomplementoj en akuzativo (kiuj ne estas veraj rektaj komplementoj) post\nverboj, kiuj ne havas rektan komplementon. (Netransitivaj verboj, eĉ verbo\n»esti«.)\n\n E.: _Enui la patrujon._ (Z.)\n\n _Aleksandro turniĝis en polvon._ (Haml. V. 1.)\n\n _Mi jam tri jarojn estas tombisto._ (Haml. V. 1.)\n\n _Ni sciiĝis tiun novaĵon_ (anstataŭ: pri tiu novaĵo).\n\n\nX. MODOJ KAJ TEMPOJ.\n\n141. Propozicio (3), rilate al realeco de afero eldirata, estas elparolata\nkaj esprimata diversmaniere de parolanto. La ideo povas esti eldirata, kiel\nreala, okazanta fakto (E.: Petro kuras); aŭ kiel volo, deziro de parolanto\n(E.: Petro, kuru!); aŭ kiel simpla opinio, kompreno, k. t. p. (E.: Petro\nkuras por varmiĝi.—Oni ne diras, ke Petro estas varma, sed lia varmiĝo\nestas rigardata kaj esprimata, kiel celo de lia kuro).\n\nDiversa maniero, laŭ kiu propozicio estas komprenata, estas esprimata en\nEsperanto per tri modoj: _indikativa_, _ordona_, _kondiĉa_,—kaj iafoje per\n_infinitivo_.\n\nRilato inter ĉefa kaj dependa propozicio (211) estas esprimata per\nkonjunkcioj plej ofte. Tiuj konjunkcioj ne ordonas difinitan modon, ĉar en\nEsperanto modo uzota dependas nur de ideo esprimota. (218.)\n\n142. Kion oni diras, tio povas rilati simple unu el tri tempoj: _estinto_,\n_estanto_, _estonto_ (simplaj tempoj); aŭ rilati ian momenton _pasintan_,\n_estantan_ aŭ _okazontan_, jam estantan en _estinteco_, _estanteco_ aŭ\n_estonteco_, rilate al tiu momento (malsimplaj tempoj).\n\n\nXI. INDIKATIVO.\n\n143. Indikativo estas modo, per kiu oni eldiras simple ion, kiel veran,\njese, nee, aŭ demande.\n\n E.: _Patro venas. Kiam patro venos, ni foriros._\n\n _Kvankam tio estas konata, tamen oni devas rememorigi pri ĝi._\n\n _Se li estas malsana, mi senkulpigas lin._\n\n\nXII. INDIKATIVO. TEMPOJ SIMPLAJ.\n\n144. Per estinta tempo (_is_) oni esprimas tion, kio pasis.\n\n E.: _Li venis antaŭ du horoj. Pluvis hieraŭ. Se li estis malsana, li ne\n povis veni._\n\n _Kiam tiu bela knabino venis domen, ŝia patrino insultis ŝin._ (Z.)\n\n145. Kiam oni celas ion, kio okazas kutime, tiam oni povas uzi laŭvole\ntempon estintan aŭ estantan en dependaj propozicioj (montrantaj tempon,\nkondiĉon, lokon, k. t. p.), kiam ago, esprimata de la dependa propozicio,\nokazas antaŭ tiu, kiun esprimas la ĉefa propozicio.\n\n E.: _Kiam mi alvenas somerloĝejon, la freŝa aero ĉarmas min_,—aŭ: _kiam\n mi alvenis somerloĝejon, la freŝa aero ĉarmas min_.\n\n146. Per estanta tempo (_as_) oni esprimas tion, kio okazas en momento,\nkiam oni parolas, kio okazas kutime aŭ en ĉia tempo, aŭ kio estas\nkomprenata, kiel nuna. (E.: pensoj enhavataj en libroj ankoraŭ nun\nposedataj, k. t. p.)\n\n E.: _Mi kuras. La vero ĉiam venkas._ (Z.)\n\n _La aŭtoro diras en sia verko, ke ..._\n\n147. En vivaj rakontoj ofte faktoj pasintaj aŭ okazontaj estas esprimataj\nper estanta tempo.\n\n E.: _Mi haltis, perdante la spiron, sur la rando de l' monto, kaj, min\n apoginte al angulo de dometo, mi komencis rigardi la pentrindan\n ĉirkaŭaĵon, kiam subite mi aŭdas post mi konatan voĉon: »Peĉorin!\n ĉu jam longe tie ĉi?« Mi min turnas: Gruŝnicki! Ni nin\n ĉirkaŭprenis._ (Mary IX. 20.)\n\n _La princino, ŝajne, estas el tiuj virinoj, kiuj volas, ke oni ilin\n plezurigu; se daŭre du minutoj apud vi ŝi enuos, vi estas perdita\n nereveneble._ (Mary XXV. 29).\n\n148. Oni uzas ankaŭ estantan tempon por montri tion, kio daŭris iom da\ntempo kaj daŭras ankoraŭ.\n\n E.: _Li estas en Parizo jam de tri jaroj._\n\n RIM. Kompreneble se tuta rakonto estas en pasinta tempo, oni uzas\n estinton. E.: »Li estis jam de tri jaroj en Romo, kiam alvenis lia\n patro«.\n\n149. Per estonta tempo (_os_) oni esprimas tion, kio okazos.\n\n E.: _La patro venos post du tagoj._\n\n _Tiam la floro malfermiĝos._\n\n _Se pluvos, li ne venos._\n\n\nXIII. INDIKATIVO. TEMPOJ MALSIMPLAJ.\n\n150. Estintan tempon en pasinto[5] oni uzas por montri, ke, je momento\npasinta, io estis jam ankaŭ pasinta.\n\n E.: _Mi estis skribinta mian leteron, kiam la leteristo venis._\n\n _Rim._ Oni uzas tiun tempon en dependa propozicio, kies ĉefa propozicio\n estas en simpla estinto, kiam oni uzus simplan estinton en la dependa\n propozicio, se la ĉefa estus en estanto.\n\n151. Estantan tempon en pasinto oni uzas, kiam oni metas sin pense en\npasinta momento kaj priskribas tion, kio okazas en tiu sama momento.\n\n E.: _Mi estis skribanta leteron, kiam okazis tertremo._\n\n152. Estontan tempon en pasinto oni uzas por montri, ke, dum epoko jam\npasinta, io estis ankoraŭ okazonta; aŭ ke oni jam decidis ion fari.\n\n E.: _En jaro 1886 la lingvo Esperanto estis ankoraŭ aperonta._\n\n _Ili interkonsentis, kaj estis enirontaj la landon, sed ..._\n\n RIM. Por montri, ke la afero estis plej baldaŭ okazonta, oni ofte uzas\n vorton »tuj«. E.: »Ni estis tuj elirontaj, kiam ekpluvis« (En la momento\n mem eliri, pluvo ekfalis.)\n\n153. Estintan tempon en estanto oni uzas por montri staton devenantan de\nago pasinta.\n\n E.: _Li estas alveninta de du horoj._ (Beaufront.)\n\n _Jam longe ili estas mortintaj._\n\n154. Estantan tempon en estanto oni uzas por montri staton aŭ agon\ndaŭrantan, okazantan en la momento mem.\n\n E.: _Lasu min trankvila, ĉar mi estas laboranta serioze._\n\n _Li estas vojaĝanta._\n\n RIM. Frazo »li vojaĝas« povus signifi: li vojaĝas kutime, sed eble nun ne\n estas en vojaĝo. Tiun formon malsimplan oni uzas nur, se malklaraĵo estas\n timebla. (159.)\n\n155. Estontan tempon en estanto oni uzas por montri, ke oni jam decidis\nfari ion; aŭ ke io okazos, sed en ne deviga, ne certa maniero.\n\n E.: _Mi estas vojaĝonta Madridon en proksima vintro_ (kredeble mi\n vojaĝos; mi intencas vojaĝi).\n\n _Kiam abeloj estas forflugontaj, ili zumas forte._\n\n RIM. Per aldono de »tuj, baldaŭ« k. s. oni alproksimigas la estonton: »mi\n estas tuj elironta, tial rapidu realporti respondon«.\n\n156. Estintan tempon en estonto oni uzas por montri, ke kiam alvenos ia\nmomento, afero estos jam finita.\n\n E.: _Kiam vi venos al mi, li estos dirinta al mi la veron._ (Z.)\n\n157. Estantan tempon en estonto oni uzas por montri, ke ia afero okazos\nsamtempe kun alia, kiu ne ekzistas ankoraŭ.\n\n E.: _Mi timas, ke la respondo alvenos, dum mi estos promenanta._\n\n158. Estontan tempon en estonto oni uzas por montri, ke ia afero okazos\nantaŭ alia, kiu mem ankaŭ estas okazonta.\n\n E.: _Ni aŭskultigos nian aŭdantaron, se ni montros al ĝi, ke la aferoj,\n kiujn ni estos parolontaj, estas grandaj, novaj, nekredeblaj._\n\n RIM. Tiu formo estas proksimume neuzata. Oni pli volonte (kaj pli simple)\n diras: »aferoj, kiujn ni estas parolontaj«, aŭ: »kiujn ni parolos«.\n\n159. Malsimplajn tempojn oni uzas nur malofte en Esperanto, kiam oni volas\nnepre precizigi ideon, se ĉirkaŭaj frazoj ne igas ĝin sufiĉe klara.\n\n E.: _Kiam tiu bela knabino venis domen, ŝia patrino insultis ŝin_\n (Z.)—anstataŭ: _estis veninta domen_.\n\n _Kiam ŝi parolis tiujn ĉi vortojn, elsaltis el ŝia buŝo tri rozoj_\n (Z.)—anstataŭ: _kiam si estis parolanta_ ...\n\n _La malfeliĉa infano rakontis al li naive ĉion, kio okazis al ŝi_\n (Z.)—anstataŭ: _estis okazinta_ ...\n\n _Kiam malriĉa virino petos de vi trinki, vi donos ĝin al ŝi ĝentile_\n (Z.)—anstataŭ: _estos petinta de vi trinki_.\n\n _Li ne evitos jam la morton, kiun la bato via eble ne alportis_\n (Haml. IV. 7),—anstataŭ: _ne estos alportinta_.\n\n160. Tempo uzota, simpla aŭ malsimpla, estas ĉiam montrata de ideo\nesprimota, kaj neniel dependas de aliaj kaŭzoj (konjunkcioj, aliaj verboj,\nk. c.)\n\n E.: _La filo de la reĝo demandis ŝin, kion ŝi faras tie ĉi_ (Z.).—»Faris«\n povus montri ion jam pasintan.\n\n _La princedzino diris, ke via vizaĝo estas al ŝi konata._ (Mary XX.)\n\n _Adiaŭ! Mi esperis, ke vi estos edzino kara de Hamleto mia._ (Haml.\n V. 1.)\n\n161. Resume, tempojn malsimplajn oni uzas plej malofte. Se oni uzas ilin,\ntiam:\n\n_A._ Por diri, ke ago _estis_, _estas_, aŭ _estos_ farata en la momento\nmem, pri kiu oni parolas, oni uzas verbon »esti« kun _estanta participo_ de\nverbo esprimanta tiun agon.\n\n_B._ Por diri, ke ago _estis_, _estas_, aŭ _estos_ finita en la momento,\npri kiu oni parolas, oni uzas »esti« kun _pasinta (estinta) participo_ de\nverbo esprimanta tiun agon.\n\n_C._ Por diri, ke ago _estis_, _estas_, aŭ _estos_ nekomencita ankoraŭ sed\ntamen okazos, oni uzas »esti« kun estonta participo de verbo montranta la\nagon.\n\n\nXIV. ORDONA MODO. (IMPERATIVO.)\n\n162. En ĉefaj propozicioj imperativo montras ordonon de parolanto.\n\n E.: _Venu tien ĉi!_ (Mi volas, ordonas.)\n\n163. En dependaj propozicioj, imperativo montras ordonon, volon, deziron,\npeton, devon, konvenon, necesecon, timon, k. t. p.\n\n E.: _Mi deziras, ke li venu._\n\n _Estas necese, ke li venu._\n\n _Mi petas, ke vi ne faru tion._\n\n _Mi timas, ke li venu._\n\n RIM. 1. Alia modo (e.: indikativo estonta) montrus malpli fortan deziron,\n peton, k. c.: »mi petas, ke li vizitos tiun malsanulon. Mi timas, ke li\n venos, kaj eble difektos la ĝardenon«. (V. ekz. 157, 218. R. 2.)\n\n 2. Reciproke oni povas uzi imperativon por montri fortan volon: e.:\n »mi esperas, ke vi ĉesu petoli«.\n\n164. Por tempoj malsimplaj de imperativo oni agas kiel por indikativo.\n(Estu amanta, aminta, amonta.)\n\n\nXV. KONDIĈA MODO. (KONDICIONALO.)\n\n165. Kondicionalo montras, ke afero dependas de supozo, t. e. de alia afero\n(kondiĉo), kiu ne estas vera, ne ekzistas efektive en momento, kiam oni\nparolas.\n\n E.: _Se li estus riĉa, li havus multajn amikojn. (Sed li ne estas riĉa,\n li do ne havas multajn amikojn.)_\n\n _Se mi tion scius, mi ĝin dirus. (Sed tion mi ne scias.)_\n\n RIM. 1. Kiam oni volas montri per vorto »se«, ke kondiĉa rilato ekzistas\n inter du propozicioj, sed neniel celas realecon de enhavo de ambaŭ\n propozicioj, tiam oni uzas simple indikativon. E.: »Se vi ne faris alian\n aferon, vi estas sufiĉe rekompencita.«\n\n 2. Kondicionalo povas iafoje montri deziron, timon, minacon, k. c.\n kiam efektivigo de l' kondiĉo eldirata ŝajnas preskaŭ neebla. E.: »Se mi\n povus lin venki!—Se iam vi mokus min!...\n\n 3. Oni iafoje uzas kondicionalon eĉ kiam afero estas reala, por\n montri (pro ĝentileco aŭ alia kaŭzo) malpli da forton en la senco. En tia\n okazo (kiel en supra) oni alpensas alian frazon kondiĉan. E.: »Mi ne\n volus tion fari« (se tio okazus).—»Mi estus feliĉa ricevi vian verkon«\n (se vi havus afablecon ĝin sendi al mi ...)\n\n166. Por tempoj malsimplaj de kondicionalo, oni agas kiel por indikativo.\n\n E.: _Mi ne farus la eraron, se li estus dirinta al mi la veron._ (Z.)\n\n\nXVI. INFINITIVO.\n\n167. Infinitivo esprimas ideon verban en ĝenerala maniero. Oni uzas ĝin:\n\n_a_) subjekte, kiam ago estas montrata ĝenerale; _b_) komplemente, por\nklarigi ideon.\n\n E.: _Bone pensi kaj bone agi sufiĉas por vivi bone kaj feliĉe._\n\n _Vivi estas agi: kiu ne agas, ne vivas._\n\n _Li ĉesis kuri._\n\n RIM. 1. Infinitivo uzata subjekte estas vera substantivo, sed neniam\n akceptas artikolon antaŭ si. Plie adjektivo, uzata kiel ĝia predikato,\n estas en formo adverba (26, 64). Oni povas ĉiam ŝanĝi tian infinitivon en\n substantivon, ŝanĝante _i_ en _o_ aŭ _ado_. Tiam oni povas uzi artikolon\n kaj meti adjektivon en ordinaran formon _a_. E.: »Scii estas utile.« »La\n sciado estas utila.«\n\n 2. Por participoj uzataj en tempoj malsimplaj, oni ofte uzas formon\n _a_, eĉ kiam la participo rilatas infinitivon aŭ enhavon de tuta\n propozicio. E.: »Pli bone estas honorinde vivadi, ol esti honorinde\n naskita.«\n\n168. Adjektivo aŭ substantivo rilatanta unu el tiaj ĝeneralaj infinitivoj\n(subjektoj) restas ordinare en nominativo. (Pro verbo »esti«.)\n\n E.: _Promeni estas agrabla okupo._\n\n169. Infinitivon oni povas uzi komplemente post verbo, adjektivo aŭ\nsubstantivo; prepozicion oni ne antaŭmetas, escepte »por, antaŭ, anstataŭ«.\n(111.)\n\n E.: _Malbonaj infanoj amas turmenti bestojn._ (Z.)\n\n _Mi volis ŝlosi la pordon._ (Z.)\n\n _Mi estas preta ĵuri._ (Haml. IV. 7.)\n\n _Morgaŭ mi petos la permeson veni antaŭ viajn reĝajn okulojn._ (Haml.\n IV. 7.)\n\n170. Kiam subjekto de infinitivo estas substantivo aŭ pronomo en akuzativo,\nse ekzistas samtempe komplemento de tiu infinitivo, preferinde estas uzi\nalian modon kun konvena konjunkcio (ke ...). Se la komplemento estas ankaŭ\nen akuzativo, tiam oni _devas_ fari tiun ŝanĝon por eviti malklaraĵon.\n\n E.: _Mi kredas lin esti bona_ (... ke li estas bona.)\n\n _Mi kredas lin ami sian edzinon_ (... ke li amas sian edzinon.)\n\n171. Simile tempoj malsimplaj de infinitivo estas maloftaj. (Esti amanta,\naminta, amonta.) Oni uzas pli volonte konjunkcion kun alia modo.\n\n\nXVII. PARTICIPOJ.\n\n172. Participoj adjektivaj akordiĝas kiel ordinaraj adjektivoj: _nombre kaj\nkaze_, se ili estas apudmetitaj; _nur nombre_, se ili estas uzataj\npredikate. (62, 63.)\n\n E.: _Mi ne amas infanojn bruantajn._\n\n _Ni estas lacigataj de la bruado._\n\n _Ni trovis ilin_ (estantajn) _mortintaj_.\n\n RIM. Por uzado de participoj en tempoj malsimplaj, vidu XIII.\n\n173. Estonta participo ne montras per si mem devon. Tiel »la konstruota\ndomo« ne signifas la domon, kiun oni devas konstrui, sed nur domon, kiun\noni konstruos. (Beaufront.)\n\n174. Kiam participo montras cirkonstancan komplementon kaj rilatas\nsubjekton de frazo, tiam oni plej ofte metas ĝin en adverban formon.\n\n E.: _Promenante sur la strato, mi falis._ (Z.)\n\n _Trovinte pomon, mi ĝin manĝis._ (Z.)\n\n _Li venis al mi tute ne atendite._ (Z.)\n\n RIM. 1. Tio okazas plej ofte por montri manieron (137) laŭ kelkaj uzoj de\n latina gerundivo ablativa, aŭ montri samtempecon, malsamtempecon de fakto\n kun alia.\n\n 2. Se la participo ne rilatas la subjekton de la frazo, tiam oni\n uzas modan formon kun konjunkcio, adverbo, k. c. aŭ oni ŝanĝas la\n konstruon de la frazo por ĉion rilatigi al la subjekto. E.: »_Post kiam\n la malamikoj forkuris, ni transiris la ponton._« Oni ne diras: »la\n malamikoj forkurinte, ni transiris la ponton.«—»_(Tenante) la okulojn al\n la ĉielo, li preĝis fervore_,« sed ne: »la okuloj turnite al la ĉielo, li\n ...«\n\n 3. Kiam participo rilatas rekte subjekton, (aŭ komplementon) t. e.\n estas uzata kiel apudmetita adjektivo, kompreneble ĝi ne prenas tiun\n gerundivan formon, sed akordiĝas kiel simpla adjektivo. E.: »Al homo\n pekinta senintence, Dio facile pardonas.« (Z.)—»La tempo pasinta jam\n neniam revenos; la tempon venontan neniu ankoraŭ konas.« (Z.)\n\n\nXVIII. PASIVAJ VERBOJ.\n\n175. Pasivaj verboj, estante formataj per kunligo de verbo »esti« kun\npasivaj participoj, havas nur malsimplajn tempojn. Tiuj tempoj signifas\nabsolute kiel tiuj de aktivaj verboj. (XII, XIII.)\n\n176. Pasivaj participoj sekvas regulojn de aktivaj. Iliaj komplementoj\nestas signataj per »de« aŭ »per«. (144.)\n\n177. Oni devas atenti neuzi estantan pasivan participon anstataŭ estinta,\nkaj reciproke. Participo »ata« montras, ke ago daŭras en priparolata\nmomento, aŭ ke oni konsideras ĝian daŭradon; participo »ita« montras\nfinitecon de ago.\n\n E.: _La pordo estas fermita. (Oni ĝin fermis.)_\n\n _La pordo estas fermata. (Oni ĝin fermas nun.)_\n\n _Pasero kaptita estas pli bona ol aglo kaptota._ (Z.)\n\n _Mono havata estas pli grava ol havita._ (Z.)\n\n\nXIX. REFLEKSIVAJ VERBOJ.\n\n178. Refleksiva verbo montras agon de subjekto sur sin mem. (80.)\n\n E.: _Li batis sin._ _Mi lavas min._ _Li sidigis sin._\n\n RIM. Oni do uzas ilin nur kiam subjekto vere agas sur sin mem, kaj ne,\n kiel en naciaj lingvoj, en multaj aliaj okazoj. Por esti certa, ke oni\n povas tiel ripeti personan pronomon, oni povas demandi kaj respondi jese:\n »ĉu mi povus fari tiun agon sur alian personon?« E.: »Mi lavas min« (mi\n povus lavi alian).\n\n179. Kiam subjekto fariĝas ia, oni povas uzi sufikson »iĝi« anstataŭ ripeti\npronomon personan.\n\n E.: _Li sidiĝis_ (aŭ: _li sidigis sin_). (Z.)\n\n _Li montriĝis_ (aŭ: _li montris sin_).\n\n180. Se ekzistas multenombra subjekto kaj oni volas montri, ke ago iras de\nunu al alia de tiuj subjektoj, oni uzas vorton »reciproke« aŭ esprimon »unu\nla alian«. (Kun tiu ĉi lasta oni ordinare ne ripetas personan pronomon.)\n(Beaufront.)\n\n E.: _Ili batas sin reciproke_ (aŭ: _ili batas unu la alian_.)\n\n\nXX. APARTA UZADO DE KELKAJ VERBOJ.\n\n181. »Esti« estas sola helpa verbo. Neniam oni uzas »havi« kun participo\npredikateca.\n\n E.: _Mi estas alveninta._ _Mi estis manĝinta._\n\n182. Plej ofte (159, 161) oni uzas simplajn tempojn anstataŭ verbo »esti«\nkun participo aktiva.\n\n E.: _Mi venis, vidis, venkis._\n\n _Li alvenis de du horoj._\n\n183. Kiam oni havas kelkajn participojn rilatantajn saman subjekton, kaj\nkiam la helpa verbo estas en sama tempo por ĉiu el ili, tiam oni povas ne\nripeti »esti« antaŭ ĉiuj participoj.\n\n E.: _Li estis subite alveninta kaj ekkaptinta lian kruron._\n\n184. »Igi, iĝi«, estas ofte uzataj en senco de »farigi, fariĝi«.\nKompreneble oni tiam ne trovas post ili predikaton adjektivan en akuzativo\n(63).\n\n E.: _Mi igis lin bona._ _La ĉielo iĝis luma._\n\n185. »Devi« oni ne devas konfuzi kun ŝuldi. Tiu ĉi lasta esprimas nur, ke\noni estas debitoro je iu ĉu mone ĉu dankeme, k. c. »Devi« kontraŭe montras\nmoralan devon, necesecon. Iafoje »devi« egalas »necese estas«.\n\n E.: _Mi ŝuldas al vi tri mil frankojn._\n\n _Ni ŝuldas tiun verkon al lia genio._\n\n _Mi devas vin forlasi, ĉar oni atendas min._\n\n _Oni devas ami siajn gepatrojn._\n\n _Oni devas_ (necese estas) _zorgi pri sia eksteraĵo, se oni volas\n sukcesi en la mondo_.\n\n RIM. Oni ne uzas »devi« por montri, ke eble oni faros ion, aŭ ke oni jam\n decidis ion fari. En tia okazo oni uzas »estonton en estanto« (155).\n\n186. »Kuŝi« estas uzata ne nur en senco »esti en lito« aŭ por montri\nripozadon, sed ankaŭ por esprimi ĉian ajn malstaran staton.\n\n E.: _La krajono kuŝas sur la libro._ (Z.)\n\n187. »Lasi« estas uzata ofte de D-ro Zamenhof en Hamleto anstataŭ »igi«\n(krom ĝia ordinara senco). Tion ĉi oni ĝis nun ne renkontis aliloke.\n\n E.: _Mi lasis lin alveni kaj la korpon mi lasis serĉi_ (Haml. IV. 3)\n anstataŭ: »_mi alvenigis, mi serĉigis_«. #\n\n188. »Meti« estas elasta verbo (_D-ro Zamenhof._ _Letero pri deveno de\nEsperanto._) kion oni uzas por multaj esprimoj.\n\n E.: _Mi metis la manon sur la tablon._ (Z.)\n\n _Vortoj kunmetitaj estas kreataj per simpla kunligado de vortoj._\n (Z.)\n\n _Oni metis antaŭ mi manĝilaron._ (Z.)\n\n _Se oni volus kunmeti plenan registron de liaj bonaj ecoj._ (Haml. V.\n 2.)\n\n _Metu vian ĉapelon sur sian lokon._ (Haml. V. 2.)\n\n _Neniam vi kunmetu viajn manojn en tia formo ..._ (Haml. I. 1.)\n\n _La krimulo jam estos elmetita al la meritita puno._ (Esperantisto\n 47.)\n\n _Multaj personoj estis metitaj en malliberejon._ (Esperantisto 46.)\n\n _Li metis sian atenton sur la belan Raĥelon_ (id.)\n\n _La malnoblulo metis ian reton por ŝia patro_ (id.)\n\n _Mi certe almetos ĉiujn penojn por plenumi vian komision_ (id.)\n\n189. »Sidi«, krom senco »sidi sur seĝo« estas ofte uzata ankaŭ en senco\n»esti en sia difinita loko«.\n\n E.: _La kuiristo sidas en la kuirejo._ (Z.)\n\n _La urbo sidas sur monteto._\n\n _En la kandelingo sidis brulanta kandelo._ (Z.)\n\n190. Por esprimi staton (de l' korpo, de l' animo, k. c.), oni plej ofte\nuzas verbon »esti« kun adjektivo.\n\n E.: _Mi estas varma, malvarma, malsata, soifa, sesjara, prava, malprava_,\n k. t. p.—_Miaj manoj estas malvarmaj, sed miaj piedoj estas\n varmaj._\n\n RIM. 1. Kelkaj aŭtoroj uzas verbon devenantan el tiuj adjektivoj. Tiu\n uzado fariĝis pli ofta en lasta tempo. E.: mi hontas, soifas, malsatas,\n malsanas.\n\n 2. Neniam oni diras: »mi havas varmon«, k. c.\n\n\n\n\nIX.\n\nPREPOZICIO.\n\nI. ESPLORO ĜENERALA.\n\n191. Prepozicio esprimas rilaton inter vortoj; plej ofte ĝi montras\nnerektan aŭ cirkonstancan komplementon de verbo, komplementon de\nsubstantivo aŭ adjektivo, k. t. p. ĝi anstataŭas kazojn deklinaciajn.\n\nPrepozicio en Esperanto ordinare havas sian komplementon en nominativo. Oni\nuzas akuzativon post prepozicio nur se tiu ĉi kazo estas postulata de alia\nkaŭzo. (Z.) [E.: almovo.] (36. R. 1; 127. R.)\n\n E.: _La libro estas sur la tablo, kaj la krajono kuŝas sur la fenestro._\n (Z.)\n\n _Mi trinkis teon kun kuko kaj konfitaĵo._ (Z.)\n\n _Mi vivas kun li en granda amikeco._ (Z.)\n\n192. Prepozicio estas ordinare memstara vorto; tamen kelkaj estas ankaŭ\nadverboj (210) aŭ konsistas el tuta esprimo.\n\n E.: _Kaŭze de la finiĝo de la unua dekjaro..._ (Z. en L. I. n-ro 18, pĝ.\n 83.)\n\n _Li staris meze de la malamikoj._\n\n193. Prepozicioj estas ofte uzataj kiel prefiksoj aŭ por formi kunmetitajn\nvortojn. Kiam tio ĉi okazas por verbo, oni tre ofte ripetas antaŭ nerekta\nkomplemento de la verbo la prepozicion, per kiu oni formis tiun verbon.\n\n E.: _Tio estis senutila. Mi eliris el la korto._\n\n194. En Esperanto ĉiu prepozicio havas sencon bone difinitan. Se la senco\nde frazo ne montras klare, kian prepozicion oni devas uzi, tiam oni povas\nuzi la komunan prepozicion »je«. Sed estas bone uzi la vorton »je« kiel\neble pli malofte. (Z.)\n\n E.: _Mi ridas je lia naiveco._ (Z.)\n\n _Je la lasta fojo mi vidas lin ĉe vi._ (Z.)\n\n195. Anstataŭ la vorto »je« oni povas ankaŭ uzi akuzativon sen prepozicio.\nSed oni ne uzas akuzativon tiam, kiam la klareco de la senco tion ĉi\nmalpermesas. (37, 114.) (Z.)\n\n E.: _Mi ridas lian naivecon._ (Z.)\n\n _Mi veturis du tagojn kaj unu nokton._ (Z.)\n\n _Mi pardonis mian malamikon._ (Z.)\n\n _Mi pardonis al la malamiko lian kulpon._ (Z.)\n\n196. Rilatoj plej ofte esprimataj de prepozicioj povas ordiĝi laŭ jena\ntabelo:\n\n _Loko._ (116-121.) Mi loĝas en Parizo. Li estas apud la pordo.\n\n _Tempo._ (121-131.) Mi venos post tri tagoj.\n\n _Celo._ (132.) Mi manĝas por vivi.\n\n _Kaŭzo._ (131-137.) Rabi pro malsato. Morti de febro. Flari per nazo.\n\n _Maniero._ (137-140.) Paroli pri io. Agi laŭ sia opinio.\n\n _Deveno_ (47, 133), _dependo_. Mi ricevis leteron el Parizo. Tiu libro\n estas verkita de mia frato. La birdo deflugis de la arbo.\n\n _Posedo_ (_ofte_: _genitivo_). Tio estas la libro de mia frato.\n\n _Aparteno_, _aldono_ (_ofte_: _dativo_). La rozo apartenas al Teodoro.\n Donu vestojn al la malriĉuloj.\n\n _Kunigo._ Venu kun mi. Li estas bona, kaj, krom tio, riĉa.\n\n _Disigo_, _forigo_. Metu vian manon for de mia kolo. Apartigu pajlon de\n fojno. Li fariĝis sen mono. Tri rozoj elsaltis el ŝia buŝo.\n\n _Proksimigo._ Li venis al ni. Kien ili iras? Kontraŭ Polujo. Iru ĝis la\n rivero.\n\n _Kontraŭigo._ Voĉdonu por aŭ kontraŭ la propono. Li sukcesis malgraŭ la\n malhelpoj. Anstataŭ li oni sendis lian fraton. Li estas preskaŭ\n kuracisto, kvazaŭ reĝo.\n\n\nII. LOKAJ PREPOZICIOJ. (116-121.)\n\nANTAŬ, APUD, ĈE, ĈIRKAŬ, EKSTER, EN, FOR (DE), ĜIS, INTER, JE, KONTRAŬ,\nPOST, PRETER, SUB, SUPER, SUR, TRA, TRANS ...\n\n197. Iaj lokaj prepozicioj povas havi sian komplementon en akuzativo, kiam\noni volas montri movon al ĝi. (116-121.)\n\n198. »For« (de) estas ofte uzata en senco mala de »apud«, kvankam ĝia\nordinara senco estas »disigo«.\n\n E.: _Li estas for de tie ĉi_ (aŭ: forestas de tie ĉi).\n\n199. »Ekster« estas malo de »en«.\n\n E.: _Li iris en la domon, sed mi mem restis ekster ĝi._\n\n _Starante ekstere, li povis vidi nur la eksteran flankon de nia\n domo._ (Z.)\n\n _Li loĝas ekster la urbo._ (Z.)\n\n RIM. 1. Malo de »en« povas esti »el«, nur kiam oni celas movon eniran aŭ\n eliran.\n\n 2. En devenaĵoj ofte radiko »intern'« estas uzata kiel malo de\n »ekster«. E.: _La ekstero de tiu ĉi homo estas pli bona ol lia interno._\n (Z.)—_Mi staras ekster la domo, kaj li estas interne._ (Z.)\n\n200. »Inter« diferencas de »en« per tio, ke ĝi montras staton de io rilate\nal kelkaj aferoj, en kiuj oni ne estas, sed en kies aro oni troviĝas. »En«\nsupozas, ke oni estas en interno de io; »inter« montras, ke oni restas\nekster ĉiu objekto konsiderata aparte.\n\n E.: _Inter Rusujo kaj Francujo estas Germanujo._\n\n201. »Preter« diferencas de »trans« en tio, ke ĝi montras movon de io, kio\npasas antaŭ alia afero. »Trans« signifas, ke io sin trovas sur alia flanko\nde limo ekzistanta inter du aferoj.\n\n E.: _La hirundo flugis trans la riveron, ĉar trans la rivero sin trovis\n aliaj hirundoj._ (Z.)\n\n _En tiu ĉi minuto iris preter ni du sinjorinoj._ (Mary XI. 29.)\n\n _Silente mi iris sur la bulvardo preter la fenestroj de l' domo, kie\n sin kaŝis nia belulino._ (Mary XV. 22.)\n\n RIM. 1. Devenaĵoj: preteriri, preterlasi, preterdoni. Transiri,\n transdoni, transskribi, k. t. p.\n\n 2. Malo de »trans« estas eble »ĝis« (latine: cis) kiun oni tiel uzas\n en senco loka (krom ĝia tempa). E.: Miaj fratoj akompanis la gastojn ĝis\n ilia domo. (Z.)—Franco diras, ke Parizo sidas ĝis Alpoj kaj Romo trans\n Alpoj.—Tion ni povos fari ĝis dek tagoj. (127.)\n\n202. »Sur« diferencas de »super« en tio, ke ĝi montras ordinare tuŝadon de\nobjektoj. »Super« montras, ke afero estas sub alia, sed ne devige, ke ili\nsin tuŝas reciproke; plie »sur« ne ĉiam rilatas altecon.\n\n E.: _Li staras supre sur la monto._ (Z.)\n\n _Mi metis la manon sur la tablo._ (Z.)\n\n _Sur lia vizaĝo mi vidis ĝojan rideton._ (Z.)\n\n _Super la tero sin trovas aero._ (Z.)\n\n _Super mia kapo preterflugis birdo._\n\n _Li ĵetis ŝtonon super la muron, sed li ne havis sufiĉe da forto kaj\n la ŝtono falis sur la muron._\n\n RIM. 1. Devenaĵoj: Suriri, suresti, surmeti, surpremi, k. t. p. Superi,\n supera, supereco, malsupera, malsuperi, malsupereco.\n\n 2. Adverbe oni uzas pli volonte »supre« ol »sure«. E.: Li staras\n supre sur la monto. (Z.) »Supre« montras tamen ideon apartan de alteco.\n (Komparu kun: venu kune kun via amiko. (Z.)\n\n 3. Malo de »sur« kaj »super« estas »sub«. Oni ne faras en\n multenombro saman distingon, kian en ununombro. Tamen oni povas diri\n laŭvole »malsuper«, kvankam D-ro Zamenhof uzas malofte prefikson »mal«\n por prepozicioj.\n\n 4. Malo de »supre« estas »malsupre«, kiun oni uzas ofte anstataŭ\n »sube«. E.: Li rigardas malsupren sur la kampon. (Z.) Li rapide\n malsupreniris.\n\n\nIII. TEMPAJ PREPOZICIOJ. (121-131.)\n\nANKORAŬ, ANTAŬ, APENAŬ, ĈE, ĈIRKAŬ, DE, DUM, EN, ĜIS, JE, POST, K. C.\n\n203. Pro komuna uzado de »antaŭ, post« en senco tempa kaj loka, oni devas\natenti ke oni konstruu sian frazon tiamaniere, ke ne ekzistu malklaraĵo.\n\n E.: _La gefianĉoj renkontiĝis antaŭ la gepatroj (je ĉeesto de ...)_\n\n _La gefianĉoj renkontiĝis antaŭ ol la gepatroj_ (aŭ: _antaŭ kiam_).\n\n\nIV. ALIAJ PREPOZICIOJ.\n\n204. »Krom« montras ideon aldonan. Iafoje tiu ideo povas kompreniĝi, kiel\napartigo, disigo, sed en tia okazo pli bone estas uzi »escepte« aŭ »ekster«\npor eviti ĉiun konfuzaĵon.\n\n E.: _La pli juna filino, kiu estis la plena portreto de sia patro laŭ sia\n boneco kaj honesteco, estis krom tio unu el la plej belaj\n knabinoj kiujn oni povis trovi._ (Z.)\n\n _Ekster tiuj leĝoj ne ekzistas aliaj_ (»_krom tiuj leĝoj_« estas\n direbla laŭ uzado sed videble malpli klara).\n\n _Ni devas rimarki, ke ekster la diversaj verkoj, skribitaj en la\n lingvo Esperanto mem, kaj ekster diversaj pli grandaj lernolibroj\n de tiu ĉi lingvo, ekzistas ankaŭ poŝaj lernolibroj._\n (Esperantisto, 37.)\n\n205. »Laŭ« montras: _a_) rilaton de konformeco je ia afero; _b_) devenon;\n_c_) ilon, manieron.\n\n E.: _Tiu vazo estas farita laŭ modelo el nia muzeo._\n\n _Laŭ mia opinio ..._\n\n _La pli juna filino estis la plena portreto de sia patro laŭ sia\n boneco._ (Z.)\n\n206. »Da« post ia vorto montras, ke tiu ĉi vorto havas signifon de mezuro.\n(Z.) Oni ĉiam metas ĝian komplementon en nominativon. (46.)\n\n E.: _En la ĉambro sidis nur kelke da homoj._ (Z.)\n\n _Sur la arbo sin trovis multo da birdoj._ (Z.)\n\n _Mi aĉetis dekon da ovoj._ (Z.)\n\n _Ni trovis sufiĉe da helpantoj._\n\n RIM. En »Esperantisto« (N-ro 42, pĝ. 96) D-ro Zamenhof diris: »Estas\n diferenco inter »_multaj homoj_« kaj »_multe da homoj_«: »_multaj homoj_«\n = diversaj homoj (ĉiu aparte), »_multe da homoj_« = granda nombro da\n homoj (kune).« Tiu diferenco ne estas atentita de plej multo el aŭtoroj,\n ĉar plej ofte oni uzas »multe da« anstataŭ »multaj« nur por eviti serion\n da multenombraj akuzativoj. (239.)\n\n207. »Po« estas disdona prepozicio, kiun oni uzas ordinare nur antaŭ nombra\nnomo. Tiu prepozicio montras, ke ĉiu persono aŭ ĉiu objekto havas saman\nnombron da aferoj. Oni ĉiam uzas nominativon post ĝi. (139, R. 2.)\n\n E.: _Por miaj kvar infanoj mi aĉetis dekdu pomojn, kaj al ĉiu el la\n infanoj mi donis po tri pomoj._\n\n\n\n\nX.\n\nADVERBO.\n\n208. Adverbo valoras prepozicion akompanatan de komplemento. E.: _paroli\nsaĝe_ = paroli kun saĝeco.\n\nEn Esperanto oni uzas tre ofte adverbojn, ĉar oni povas ĉiam ricevi\nadverbon de ia ajn radiko per aldono de finiĝo _e_.\n\n209. Laŭ supra difino adverbo diferencas de prepozicio en tio, ke ĝi ne\nhavas ordinare post si komplementon substantivan aŭ pronoman. Se do oni\ndeziras uzi prepozicion sen aldono de komplemento, oni devas igi ĝin\nadverbo per aldono de finiĝo _e_.\n\n E.: _Mi staras apud li. Li staras apude._\n\n RIM. Adverboj devenaj estas ofte uzataj prepozicie (kun komplemento\n substantiva). Tiel S-ro Kofman diras en antaŭparolo de »Kain«: _Konforme\n malnovajn titolojn_; _rilate vortojn_; _escepte lian biografion_, k. t.\n p. Kial en tiaj esprimoj oni uzas akuzativon post adverbo? S-ro de\n Beaufront diras: »adverboj uzataj prepozicie, kiel _koncerne_, _tuŝante_,\n _ne ofendante_, _supozinte_, _rilate al_, _proksime_, _dank' al_, _meze\n de_, _dekstre de_, _supre de_, _funde de_, _flanke de_, k. c. regas\n nominativon aŭ akuzativon, laŭ tio, ke vorto, de kiu ili devenas, regas\n mem nominativon aŭ akuzativon. La ok lastaj regas nominativon kiel\n montras la prepozicio, kiu sekvas ilin. Aliaj regas akuzativon, ĉar ili\n devenas de transitivaj verboj _koncerni_, _tuŝi_, _supozi_, _ofendi_,\n _escepti_. Tiuj adverboj-prepozicioj havas do kiel rektan komplementon la\n nomon aŭ pronomon, kiu sekvas ilin.«\n\n Facile estas vidi unue, ke formoj gerundivaj _esceptinte_, _supozinte_,\n k. a. estas veraj apartaj formoj de verbo, kaj havas de adverboj nur\n ŝajnon (174). Sed por formoj _escepte_, _rilate_, _koncerne_, _kompare_,\n k. a. oni tute ne komprenas, kial oni uzas post ili akuzativon. Eble oni\n povas diri, ke oni tiel anstataŭas per akuzativo sola nominativon kun\n prepozicio (37, 114). Tiel oni diras: »rilate al tio, rilate tion;\n konforme kun tio, konforme tion« (rekta komplemento de »konforme« estas\n ja malfacile komprenebla), k. t. p. Tiu klarigo ŝajnas malplej malbona.\n Oni povas ankaŭ demandi, kial oni simple ne donas al adverboj uzataj\n prepozicie ecojn de prepozicioj, t. e. ne uzas rekte nominativon post\n ili. Tiel oni legas en »Esperantisto« (n-ro 46, pĝ. 154): »Mi preskaŭ\n intencis resti sub regna gardo daŭre la nokto.«\n\n210. Vortoj finataj de »aŭ« estas samtempe adverboj kaj prepozicioj, kaj\ntial uzataj indiferente en ambaŭ okazoj. Tamen »kontraŭ, malgraŭ, kvazaŭ,\nanstataŭ, ĉirkaŭ« estas pli ofte uzataj prepozicie.\n\n E.: _Mi havas almenaŭ dek mil frankojn._\n\n _Mi havas dek mil frankojn almenaŭ._\n\n _Mi havas ĉirkaŭ mil frankoj_ (aŭ: frankojn).\n\n _Mi havas mil frankojn ĉirkaŭ_ (aŭ: ĉirkaŭe).\n\n\n\n\n POR TEMPAJ, LOKAJ, MANIERAJ ADVERBOJ, VIDU EN »CIRKONSTANCAJ KOMPLEMENTOJ\n DE VERBO«.\n\n\n\n\nXI.\n\nKONJUNKCIO.\n\nI. ESPLORO ĜENERALA.\n\n211. Propozicio (3, 141) estas ĉefa, kiam ĝi estas simpla eldiro sufiĉanta\nper si mem (e.: _Petro kuras_); aŭ dependa, kiam ĝi ne estas dirata por si\nmem, sed por plenigi alian propozicion. (E.: _Petro kuras, por varmiĝi._)\n\n212. Unu ĉefa propozicio povas havi kelkajn propoziciojn dependajn. (E.:\n_ĉar malamikoj proksimiĝis, oni detruis la ponton, por malhelpi ilian\ntransiron_. Al unu helpa propozicio povas rilati ankaŭ dua subhelpa. (E.:\n_oni devas labori dum juneco, por, kiam alvenos maljuneco, honeste\nripozadi_.\n\n213. Unu ĉefa propozicio, akompanata de sia (aŭ de siaj) dependa\npropozicio, formas kunmetitan propozicion, kiu enhavas plenan penson, je\nkiu parolado povas halti.\n\n214. Dependaj propozicioj estas ligataj kun ĉefa: aŭ per konjunkcio, (e.:\n_tion mi scias, ĉar tie mi estis_); aŭ per pronomo rilata, (e.: _ĉiuj, kiuj\ntie estis, konas tion_); aŭ per demanda vorto, (e.: _mi demandas, kie vi\nsciiĝis tion?_—_ĉu vi venos baldaŭ_, aŭ _ĉu vi ne venos, respondu!_)\n\n215. Kelkaj propozicioj povas, ne estante unuigataj kiel ĉefa kaj dependa,\ninterligiĝi per konjunkcioj, eĉ iafoje sen konjunkcio per simpla aldono.\nE.: _Via projekto plaĉas al mi, kaj mia patro ĝin aprobas._—_Via projekto\nplaĉas al mi, sed mia patro ĝin malaprobas._—_Mi komprenas nek kial vi tiel\naprobas tiun projekton, nek kial via patro tiel malaprobas ĝin._\n\n216. Konjunkcio estas nomata diversmaniere, laŭ rilato, kiun ĝi metas inter\nĉefa kaj dependa propozicio. Tiel oni distingas: konjunkciojn klarigajn (ke\n...), disigajn (aŭ ...), kunigajn (kaj ...), kontraŭigajn (sed, kvankam\n...), k. t. p.\n\n217. Konjunkcio povas konsisti el tuta esprimo, e.: _por ke_, _tiamaniere\nke_, _ĉu ... aŭ_, k. t. p.\n\n218. Konjunkcio Esperanta ne postulas post si difinitan modon verban.\n(141.) La modo uzota estas ĉiam montrata nur de ideo esprimota: ion certan\noni esprimas per indikativo; kondiĉon duban per kondicionalo; ordonon,\ndeziron, volon, k. t. p. per imperativo (vidu tiujn modojn en »verbo«).\nTial oni renkontas plej diversajn modojn por sama konjunkcio.\n\n E.: _Li staris, kvazaŭ li vidus teruraĵon._\n\n _... Kaj kvazaŭ malaperis subite la historio kaj la tradicioj._\n (Haml. IV. 5.)\n\n _... Li kvazaŭ mem alkreskis al la selo._ (Haml. IV. 7.)\n\n _... Mi timas, ke vi faras kun mi ŝercojn._ (Haml. V. 2.)\n\n RIM. 1. Sekvas de tio ĉi, ke »Subjunktivo« ne ekzistas en Esperanto. Tiu\n modo estas ja difinita: »modo regata de konjunkcioj«. Kelkaj aŭtoroj\n nomas »subjunktivo« formon imperativan akompanatan de »ke« (e.: _ke mi\n amu_); sed tie ĉi oni havas simplan imperativon en dependa propozicio,\n kies ĉefa ne estas esprimita. (E.: _mi volas_, _deziras_, ... _ke mi\n amu_.) Se oni ne konsentas tion ĉi, tiam tia formo »_ke mi amu_« estas\n nur nacia apartaĵo, kiun oni neniel bezonas en lingvo internacia, ĉar\n simpla imperativo »_mi amu_« esprimas tiel bone saman penson.\n\n 2. Kompreneble ĉar iaj konjunkcioj estas pli ofte uzataj por esprimi\n certan ideon, tial oni renkontas ilin pli ofte kun certa modo. Tiel\n ekzemple kun »por ke« oni renkontas tre ofte imperativon. (Mi kuras, por\n ke mi varmiĝu.) Sed se oni ne volas montri fortan celon aŭ volon (163),\n oni povas uzi ankaŭ alian modon. E.: _Kiu povis pensi antaŭ du jaroj, ke\n tiu malfeliĉulo, tiel forte laboras, nur por ke li ruiniĝos!_\n\n 3. Post konjunkcio oni uzas infinitivon, nur kiam tiu ĉi estas mem\n subjekto de dependa prepozicio (ĝenerala infinitivo. 167), sed neniam\n kiam ĝi estas komplemento. E.: _Mi diras, ke riĉiĝi estas agrable._—Sed\n oni ne diras »_ni agas, por ke fariĝi riĉaj_« aŭ »_tiamaniere, ke fariĝi\n riĉaj_«; oni devas en tia okazo uzi personan modon (_por ke ni fariĝu\n riĉaj_) aŭ se oni volas uzi infinitivon, forigi la konjunkcion: »ni agas,\n por fariĝi riĉaj.«\n\n\nII. APARTAJ KONJUNKCIOJ.\n\n219. »Kaj« (kuniga konjunkcio) unuigas du propoziciojn, du subjektojn, du\nkomplementojn, k. t. p. Oni povas ĝin forigi kaj anstataŭi per komo en\nrapidaj rakontoj, kiam tio ĉi ne difektas klarecon.\n\n E.: _Tie staris viroj, virinoj, infanoj._\n\n220. Reciproke oni povas ripetadi »kaj« por pli forte insisti.\n\n E.: _Mi vidis kaj lin, kaj lian fraton._\n\n221. »Aŭ« (disiga konjunkcio) montras diferencon inter du propozicioj aŭ\naferoj.\n\n E.: _Li ploras aŭ ridas: oni ne bone scias._\n\n222. Ripetante disigan konjunkcion, oni ricevas pli fortan apartigon. (E.:\n_aŭ ... aŭ_; _ĉu ... ĉu_; _ĉu ... aŭ_). Oni ĝis nun ne faris klaran\ndistingon inter »aŭ ... aŭ« kaj »ĉu ... ĉu«.\n\n E.: _Aŭ vi forlasis la postenon, aŭ vi ne forlasis ĝin, sed tiam\n malzorgis averti. En ambaŭ okazoj, ĉu vi forlasis, ĉu vi\n malzorgis, vi estas kulpa._\n\n223. »Ke« estas nur konjunkcio; ĝi montras, ke sekvanta propozicio klarigas\nla unuan, k. t. p. Oni ofte uzas ĝin (kun persona modo) anstataŭ\ninfinitivo. (170.)\n\n224. »Se« (kondiĉa konjunkcio) esprimas, ke ia afero estas farata nur se\nalia ekzistas, k. c. Neniam ĝi montras demandon. (98, 165.)\n\n225. Komparaj esprimoj estas »tiel ... kiel; pli ... ol; laŭ; kiel\nekzemple; kvazaŭ«, k. t. p. (66, 96. R. 1.) Por montri sekvon, rezultaton\nkomparan, oni uzas »ju pli ... des pli«.\n\n E.: _Ju pli bona, des pli amata vi estos._\n\n _Ju pli ni laboros, des pli ni havos rajton ripozadi._\n\n RIM. 1. Prefere oni alproksimigas vorton, sur kiun falas ideo. Tiel »ju\n pli bona« estas preferinde ol »ju pli vi estos bona«.\n\n 2. Ofte unua termino ne estas esprimata. E.: _Mi devas averti vin,\n ke li eble ne estos hejme._—_Des pli bone! Mi tute ne deziras lin vidi._\n\n 3. »Ju malpli« oni uzas por montri disigan rezultaton.\n\n226. Gradigo estas montrata de »ne nur, ne sole ... sed, sed ankaŭ, sed\nplie«.\n\n E.: _Ne nur li ŝtelis, sed li mortigis ankaŭ!_\n\n _Nia gazeto servas ne sole al la vastigado de nia lingvo, sed ankaŭ\n al interparolado en nia lingvo._ (Z. Esperantisto n-ro 37, 3.)\n\n RIM. Se gradigo estas nea, oni enkondukas nean vorton, ekzemple »ne«. E.:\n _Ne nur mi ne incitiĝas kontraŭ vi, sed eĉ mi ne malaprobas vian\n konduton._\n\n227. Forlaso, forkonsento, kontraŭigo estas montrataj de »kvankam«. Oni\nofte uzas »tamen« en la dua frazo, se la konsenta propozicio estas la unua.\n\n E.: _Kvankam li estas riĉa, tamen li ne estas feliĉa._\n\n _Kvankam mi konsentas vian opinion, tamen mi ne povas akordiĝi kun\n vi._\n\n _S-ro Lott diras, ke lia »Lingue« kvankam havas eble difektojn, tamen\n jam en sia nuna formo estas komprenebla._ (Dombrovski,\n Esperantisto 40, 54.)\n\n RIM. Iafoje oni uzas »kvankam« en senco de »eĉ«: _Sinjorino Anneto nur\n kun granda malfacileco povis kompreni kvankam malmulte tiun ĉi mirindan\n produktaĵon de la genia aŭtoro_. (Rak. de Devjatnin, Esperantisto, 38,\n 29.)\n\n228. »Jen ... jen« montras kontraŭigon tempan aŭ manieran.\n\n E.: _Jen li kuras forte, jen li haltas._\n\n\nIII. JESO KAJ NEO.\n\n229. Por jese respondi demandon oni uzas »jes«. Oni povas aldoni »ja,\ncerte, tamen«, k. t. p. aŭ ripeti la verbon demandan, por pli forte\ninsisti, rebati, k. c.\n\n E.: _Ĉu vi faris tion?—Jes! Jes, mi faris!_\n\n _Ĉu vi ne faris tion?—Jes, mi faris! Jes, ja! Certe mi faris! Sed ja,\n mi faris!_\n\n230. Kiel oni vidas, oni simple eldiras verbon en respondo, ne esprimante\nla komplementon.\n\n E.: _Ĉu vi deziras kafon? Jes! Mi deziras!_ aŭ: _ne! mi jam havas_.\n\n231. Por nei simple en frazo aŭ respondo oni uzas »ne«.\n\n E.: _Ĉu vi faris tion? Ne!_\n\n _Mi ne povis manĝi pro dentsufero._\n\n232. Oni uzas neon nur kiam senco de frazo estas vere nea.\n\n E.: _Mi timas, ke mia frato venos. (Mi esperas, ke li ne venos.)_\n\n _Mi timas, ke mia frato ne venos. (Mi deziras, ke li venu.)_\n\n _Li parolas ankaŭ pli bone ol li skribas_ (»_ol li ne_« estus\n nekompreneble).\n\n _Kiel ofte mi tremis!_ (»_mi ne tremis_« havus tute alian sencon).\n\n233. Oni ordinare lasas »ne« antaŭ la verbo, kiun ĝi difinas.\n\n E.: _Mi esperas, ke li ne venos. (Mi deziras, ke li ne venu.)_\n\n RIM. Se oni dirus: »mi ne esperas, ke li venos«, tio ĉi signifus: »mi\n deziras, ke li venu, tamen ne kuraĝas esperi, ke li venos, ĉar kredeble\n li ne povos veni.«\n\n234. Kiam ekzistas jam en frazo vorto nea per si mem, tiam ordinare oni ne\nuzas duan neon, ĉar tiel oni povus ricevi jesan sencon. Tio ĉi okazas plej\nofte kun »neniu, nenia, neniam, nenio«, k. t. p., »sen«, (kaj devenaĵoj de\n»sen«), »nek«, k. c.\n\n E.: _Neniu konfesos, ke ... (neniu ne konfesos = ĉiu konfesos)._\n\n _Sen helpo de iu, sen ia dubo._\n\n _Nenia homo estas pli bona ol li._\n\n _Mi renkontis nek lin, nek lian fraton._ (Z.)\n\n RIM. 1. Tamen oni trovas iafoje duoblan neon en senco de pli forta neo.\n E.: ... _metu viajn manojn denove sur la glavon kaj ripetu, ke vi neniam\n al neniu diros pri la apero de la nokto_. (Haml. I. 5.)\n\n 2. Iafoje kun »nek« oni uzas duoblan neon, kiam la dua neo ripetas\n la unuan en aparta frazero, kaj estas nur disvolvo de la ĝenerala unua\n neo. E.: _Mi ne scias francan lingvon, nek anglan, nek turkan._—_Nenio\n estas al mi pli kara nek dolĉa ol vi._—_Mi ne renkontis lin nek lian\n fraton._ (Z.)\n\n 3. Kompreneble, kiam du neoj rilatas du malsamajn verbojn\n (esprimitajn aŭ ne esprimitajn), tio ĉi ne estas duobla neo. E.: _Mi ne\n povis ne skribi._—_Ne nur ne malamiko, sed kunbatalanto li estis._\n\n\n\n\nALDONO.\n\nI. ORDIGO DE VORTOJ.\n\n235. Frazon oni aranĝas laŭvole en Esperanto, pro nekonfuzebleco inter\nsubjekto kaj komplemento.\n\n236. Oni aranĝas propoziciojn kaj vortojn tiamaniere, ke ideo estu plej\nklare esprimita kaj belsoneco plej granda.\n\n237. Sur la unuan lokon oni metas plej gravan vorton aŭ prepozicion. Iafoje\nsur la lastan, se tie atento estas pli facile altirebla. (91. R.)\n\n E.: _Lin mi renkontis, ne ŝin._\n\n _Unu aferon ni scias, ke ni konas nenion._\n\n238. Laŭ eblo oni alproksimigas vortojn rilatantajn unu al la alia. (E.\nadverbo estas apud verbo, prepozicio apud komplemento, rilata pronomo apud\nrilatanto, k. t. p.)\n\n E.: _Li tre amas kuradi._\n\n _Per letero, kiun mi konservis, li sciigis al mi kaj al mia frato, ke\n li ŝuldas ankoraŭ mil frankojn._\n\n RIM. Sekvo de tiu ĉi regulo malhelpas ofte skribi neklarajn frazojn. Se\n ne tro malbona estus frazo »li sciigis al mi kaj al mia frato per letero,\n kiun mi konservis, ke ...« kontraŭe oni tuj vidas, ke en jenaj frazoj\n senco estus tre duba: »Salomono, filo de Davido, kiu konstruigis Templon,\n ricevis viziton de reĝino.«—»Li amas multe kuradi.« Oni do devas skribi:\n »Filo de Davido, Salomono, kiu konstruigis ...« kaj: »li multe amas\n kuradi« aŭ: »li amas kuradi multe«.\n\n239. Ripetadon de multenombraj akuzativoj oni laŭ eblo evitas; aŭ almenaŭ\noni klopodas por meti ilin antaŭ vorton, kiu komencas per vokalo. Por eviti\nakuzativon, oni povas uzi esprimojn »kelke da«, »multe da« anstataŭ\n»kelkaj«, »multaj«, aŭ prepozicion »al«, k. t. p. (206. R.)\n\n E.: _Mi havas multe da hundoj, bovoj, ĉevaloj._\n\n _Mi renkontis ilin akompanantajn iliajn amikinojn_ (aŭ: kiuj\n akompanas iliajn amikinojn).\n\n\nII. INTERPUNKCIO.\n\n240. D-ro Zamenhof uzas komon inter ĉiu propozicio, t. e. antaŭ ĉiu vorto\ndemanda aŭ rilata, inter du terminoj de komparo, k. t. p. Antaŭ »kaj« oni\nplej ofte metas komon, nur se la senco estas nete haltigita. Jen estas tio,\nkion skribis D-ro Zamenhof pri tiu punkto en »Esperantisto« (44, 127):\n\n »La reguloj pri la uzado de la interpunkcioj estas en nia lingvo\n pli-malpli tiaj samaj, kiel en ĉiuj aliaj lingvoj; sekve ĉiu povas uzadi\n en Esperanto la interpunkciojn tiel, kiel li uzas ilin en sia nacia\n lingvo. Estas vere, ke en diversaj detaloj la uzado de la interpunkcioj\n estas malegala en diversaj lingvoj; sed ĉar la objekto ne estas tre\n grava, tial ni pensas, ke ne venis ankoraŭ la tempo por difini en nia\n lingvo severajn regulojn por tiuj ĉi detaloj. En tiuj ĉi dubaj detaloj\n ĉiu povas uzi en Esperanto la interpunkciojn tiel, kiel li uzas ilin en\n sia nacia lingvo, kaj nur la uzo iom post iom ellaboros por tiuj ĉi\n negravaj detaloj difinitajn regulojn.«\n\n241. »Transportante la vortojn el unu linio en la sekvantan, ni ordinare\ndividas ilin per iliaj partoj gramatikaj, ĉar ĉiu parto gramatika en nia\nlingvo prezentas apartan vorton. Tiel ni ekzemple dividas: »_Esper-anto_«,\n»_ricev-ita_« k. t. p. Sed tio ĉi tute ne estas deviga regulo; ni faras ĝin\nnur por ne rompi subite kun la kutimoj de aliaj lingvoj; efektive tiu ĉi\nmaniero havas nenian celon kaj signifon, ĉar la transportado de la vortoj\nestas afero pure papera, havanta nenion komunan kun la leĝoj de la lingvo,\nni konsilas al vi per nenio vin ĝeni en la dividado de la vortoj kaj fari\nĝin tute tiel, kiel en la donita okazo estos al vi pli oportune. Eĉ se vi\ndividos ekzemple »_aparteni-s_«, ni vidus en tio ĉi nenion malregulan,\nkvankam la aliaj lingvoj (tute sen ia logika kaŭzo) ne permesas tian\ndividadon.« (Z. _Esperantisto_, 38, 32.)\n\n[Illustration]\n\n\n\n\nLINGVO INTERNACIA\n\nmonata revuo en Esperanto\n\nVIII-A JARO—1903.\n\nOFICIALA ORGANO DE DIVERSAJ SOCIETOJ ESPERANTISTAJ.\n\nREDAKCIO:\n\n_Paris, 27, Boulevard Arago 27, Paul Fruictier, ĉefredaktoro._\n\nADMINISTRACIO:\n\n_Szekszárd, Hungarlando, Paul de Lengyel, direktoro._\n\n\nL. I. publikigas ĉiumonate artikolojn pri plej interesaj novaĵoj\n_sciencaj_, _artaj_, _literaturaj_, _teatraj_, _geografiaj_, k. t. p.\n\nLa tutmonda diseco de ĝiaj kunlaborantoj garantias pri la ĉiama diverseco\nde ĝia enhavo.\n\nEn ĉiu numero estas ankoraŭ literaturaĵo, originalaj aŭ tradukitaj el plej\nmalsamaj lingvoj, noveloj, gajaj rakontoj, versaĵoj, anekdotoj, k. t. p.\n\nFine, L. I. alportas sciigojn pri la _movado esperantista_ en la mondo,\nenhavas rubrikon specialan por la _opinioj_ kaj _demandoj_ de la legantoj,\nanalizas detale ĉiujn _Esperantajn gazetojn_ kaj librojn, klarigas\ngramatikajn demandojn, presas _adresarojn_, aranĝas _konkursojn\nliteraturajn aŭ problemajn_, k. t. p. k. t. p.\n\nSpeciala monata aldono da 12 paĝoj (Literatura Biblioteko de L. I.) estas\nspeciale dediĉita al _literaturo_ kaj enhavas romanojn, analizojn,\nrepresojn el »Esperantisto« de Doktoro Zamenhof, bagatelojn, rebusojn, k.\nt. p.\n\nUnuvorte, L. I. estas vera internacia kaj centra organo de l'\nEsperantistaro.\n\n\nJara abono: 4 frankoj.\n\nKUN »LITERATURA BIBLIOTEKO«: 6.50 FRANKOJ.\n\nOni abonas L. I.\n\nĉe l' administranto de la gazeto en SZEKSZÁRD,—ĉe la redaktoro de la gazeto\nen PARIS,—cetere:\nĉe D-ro L. ZAMENHOF, ul. Dzika Nº 9,—en VARSOVIO (= Warszawa) (Ruslando).\nĉe S-ro P. AHLBERG, Sekretario de Klubo Esperantista, en STOCKHOLM\n(Svedlando), Döbelnsgatan 50.\nĉe S-ro MANUEL BENAVENTE, Sociedad 14, en MURCIA (Hispanl.)\n\nL. I. estas plej malnova, plej internacia, plej bone informata el ĉiuj\ngazetoj Esperantistaj.\n\n\n\n\nEsperanta Kolekto de »Lingvo Internacia«.\n\nFondita en januaro 1903 tiu ĉi kolekto enhavas nur verkojn zorge elektitajn\nkaj skribitajn en plej pura Esperanta stilo, laŭ reguloj donitaj de S-ro\nD-ro Zamenhof.\n\n\n N-ro 1. KURIOZA SUNHORLOĜO, kun figuroj,\n de S-ro _S. Poljanskij_ 0 fr. 35 centimoj.\n\n N-ro 2. ESPERANTA FRAZLIBRO DE L' TURISTO,\n 400 frazoj en Esperanto kun tradukoj franca, angla,\n germana, hispana, itala, kaj adresaro de diversaj\n grupoj Esperantistaj, de S-ro _M. Merckens_ 0 fr. 50 centimoj.\n\n N-ro 3. ESPERANTA SINTAKSO, laŭ verkoj de S-ro\n D-ro Zamenhof kaj aliaj aŭtoroj, kun prezenta\n letero de S-ro P-ro Th. Cart,—verkita de S-ro\n _Paul Fruictier_, redaktoro de L. I. 1 fr. 50 centimoj.\n\n N-ro 4. ESPERANTA PROSODIO, de S-ro _Th. Cart_,\n agregato de Pariza Universitato, profesoro de\n germana lingvo ĉe Pariza Lernejo por Politikaj\n Sciencoj, k. c. (en verkado).\n\n N-ro 5. MEDICINA VORTARO, de _diversnaciaj\n aŭtoroj_ (en verkado).\n\n N-ro 6. REMEMORO PRI SOLFERINO, de _H. Dunant_,\n granda premio Nobel, promotoro de Ĝeneva\n Interkonsento, tradukita kun permeso de l' aŭtoro\n de S-ro _Paul Fruictier_ (en verkado).\n\n_Ni kalkulas: 1 franko—80 pfenigoj—10 pencoj—40 kopekoj._\n\n[Illustration]\n\n\n\n\nS. I. R.\n\n(Societo por Internaciaj Rilatoj.)\n\nFondita en januaro 1903 de »Lingvo Internacia«.\n\nProvizora sekretario:\nPaul Fruictier, 27 Boulevard Arago, Paris.\n\n\nCELO: Alporti al Esperantistoj tujan profiton per Esperanto.\n\nFAKOJ: I. Sciencoj ĉiuspecaj. II. Komerco. Industrio. III. Vojaĝoj. IV.\nKolektado. V. Artoj. VI. Literaturo. VII. Diversaj aliaj aferoj.\n\nPROFITOJ: Alporto de korespondantoj, disdono de sciigoj, grupigo de\nspecialistoj, helpo al societanoj dum vojaĝoj pri vojoj aŭ hoteloj kaj\nfirmoj, preso de komunaj utilaj verkoj, k. t. p.\n\n La societanoj povas legi senpage ĉiujn gazetojn Esperantajn kaj aliajn\n naciajn (_Revue du Touring-Club de France_, _Journal des Voyages_, _La\n Paix par le Droit_, _L' Européen_, _Revue Générale des Sciences_,\n _Revista de Ciencias_, _Korrespondens_, _Review of Reviews_, k. t. p.) La\n kuracistoj ricevas senpage cirkuleron pri verkado de medicina oficiala\n organo de l' societo,—»_Lingvo Internacia_« estas ricevebla por tri\n frankoj anstataŭ kvar.\n\nJARA KOTIZO: 3 frankoj, aŭ kun »_Lingvo Internacia_« 6 frankoj.\n\nSenpage oni sendas regularon kaj detalajn sciigojn. Sin turni al la\nsekretario.\n\n[Illustration]\n\n\nENHAVO.\n\n\n\n _Letero de S-ro Profesoro Th. Cart._ Paĝoj\n\n _Kelkaj vortoj de l' aŭtoro_ I\n\n _Tabelo de mallongigoj_ IV\n\n SINTAKSO.\n\n I. Difino de vortoj 1\n\n II. Artikolo 3\n Uzado ĝenerala: 10.—Uzoj apartaj: 11.—Propraj nomoj: 14.—\n Gradoj de komparo: 17.—Antaŭ adjektivo: 18.—Sezonoj, monatoj,\n tagoj, festoj: 22.—Aliaj okazoj: 25.—Kvanto, eco, unu, ia: 29.\n\n _Tabelo unuvida pri difino de vorto per artikolo »la«_ 10\n\n III. Substantivo 11\n Rilatoj kun verbo: 34.—Rilatoj kun aliaj substantivoj: 40.\n\n IV. Adjektivo 20\n Apudmetita adjektivo: 57.—Predikateca adjektivo: 62.—Gradoj\n de komparo: 66.—Participoj-adjektivoj: 67.—Komplementoj\n de adjektivoj: 69.\n\n V. Nombraj nomoj 25\n\n VI. Personaj pronomoj. Posesivoj 28\n Pronomoj: 78.—Posedaj adjektivoj (posesivoj): 82.—Poseda\n genitivo: 87.\n\n VII. Pronomoj-adjektivoj kaj aliaj vortoj 33\n Montraj vortoj (demonstrativoj): 88.—Rilataj vortoj\n (relativoj): 94.—Demandaj vortoj: 97.—Ne difinaj pronomoj:\n 99.—Pronomo aŭ adjektivo: 100.\n\n VIII. Verbo 38\n Subjekto: 103.—Predikato: 106.—Rekta komplemento: 109.—\n Nerekta komplemento: 113.—_Cirkonstancaj komplementoj._\n Loko: 116. Tempo: 121. Kaŭzo: 131. Maniero: 137.—\n Akuzativo post netransitivaj verboj: 140.—Modoj kaj tempoj:\n 141.—Indikativo: 143. Indikativo. Tempoj simplaj: 144.\n Indikativo. Tempoj malsimplaj: 150.—Ordona modo. (Imperativo):\n 162.—Kondiĉa modo. (Kondicionalo): 165.—Infinitivo:\n 167.—Participoj: 172.—Pasivaj verboj: 175.—Refleksivaj\n verboj: 178.—Aparta uzado de kelkaj verboj: 181.\n\n IX. Prepozicio 60\n Esploro ĝenerala: 191.—Lokaj prepozicioj: 197.—Tempaj\n prepozicioj: 203.—Aliaj prepozicioj: 204.\n\n X. Adverbo 66\n\n XI. Konjunkcio 68\n Esploro ĝenerala: 211.—Apartaj konjunkcioj: 219.—Jeso\n kaj neo: 229.\n\n ALDONO 74\n Ordigo de vortoj: 235.—Interpunkcio: 240.\n\n[Illustration]\n\n\nPRES. PAUL DE LENGYEL, SZEKSZÁRD.\n\n\n\nPIEDNOTOJ.\n\n[1] Tie ĉi estis ja neeble trovi firman regulon konstante sekvatan eĉ de\n unu aŭtoro; mi do devis doni mian personan opinion, kiun oni povas tiel\n resumi: »la« estas utila en kelkaj neoftaj okazoj, kiel mallonga kaj\n malforta demonstrativo. Ni do uzu ĝin en tiuj okazoj sed ne en multaj\n aliaj, kie ĝi ne estas nepre utila. Tiel ni evitos perdon da tempo, kaj\n precipe ni ne trudos senutilan penadon al tiuj el niaj amikoj, kiuj\n apartenas al gepatra senartikola lingvo.\n\n[2] Oni permesu al mi aparte danki nian fervoran samideanon S-ron\n Profesoron Cart, kies lingva scienco estis tiel utila por mi. Certe sen\n lia afabla konsilado, sen niaj longaj amikaj interparoladoj, mi ne\n povus nun publikigi tiun ĉi libron. Dankon ankaŭ pro la honoro, kiun li\n faras, prezentante mian verkon al la publiko,—-kaj pardonon por tiu ĉi\n neanoncita atako al lia tro granda modesteco.\n\n[3] _Objekto_ estas tio, kio ricevas agon.\n\n[4] Participoj-adjektivoj estas veraj adjektivoj, kies regulojn ili sekvas.\n\n[5] En tiu ĉi ĉapitro, »estanta, estinta, estonta« = »participo en anta,\n participo en inta, participo en onta«.—Pasinto, Estanto, Estonto« =\n tempo de helpa verbo.\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ESPERANTA SINTAKSO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":87,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Makbeto\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: Makbeto\n\nAuthor: William Shakespeare\n\nTranslator: D. H. Lambert\n\n\n \nRelease date: January 8, 2015 [eBook #47913]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/47913\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Brenda Lewis, Keith Edkins and the\n Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net\n (This book was produced from scanned images of public\n domain material from the Google Print project.)\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MAKBETO ***\n\n[Illustration]\n\nSHAKESPEARE\n\nMAKBETO\n\nTradukita de\n\nD. H. LAMBERT, B. A. (Oxford)\n\nFratulo de la Brita Esperantista Asocio\nProfesoro aprobita de la S. F. p. p. E.\n\n[Illustration]\n\nPARIS\n\nLIBREJO HACHETTE KAJ Kio\n\n79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79\n\n1908\n\nTous droits réservés.\n\n\n\n\nAL LA FRANCA ESPERANTISTARO\n\n\n\n\nANTAŬPAROLO.\n\n\n_El la kvar famekonataj tragedioj, «Hamleto» prezentas al ni la karakteron\nde homo, kontraŭbatalanta kontraŭ grava devo, por kies plenumo li sin\nsentas tro malforta, «Otelo» la terurajn rezultatojn de ĝeloza spirito,\n«Julio Cezaro» la funkciadon internan de nobla animo (tiu de Bruto), kiu\nsin dediĉas al la supermezura tasko de patrujamulo, alvokita al la\nrestarigo de popolaj rajtoj: «Makbeto» tamen ekscitas nian simpation al\nbravulo, ankaŭ patrujamulo, sed kiu, antaŭenpuŝata de sia edzino kaj de\npovoj supernaturaj, atingas la celon de sia ambicio per krimoj, spite la\navertado de sia konscienco. La moralaĵo ne bezonas klarigon, kaj\nrememorigas al ni la Nemesison de la grandaj antikvaj grekaj dramoj, kiu\nĉiam sekvas la postsignojn de malbonfarintoj. En neniu parto de nia nacia\npoeto sin trovas pli belaj frazaroj, pli brila imagado, pli profunda kono\nde la homa naturo._\n\n_Mi forlasas mian gravan taskon al la indulga tralegado de la\nEsperantistaro._\n\nD. H. LAMBERT.\n\n\n\n\nMAKBETO\n\nDramo en kvin aktoj\n\n\n\n\nPERSONOJ\n\n\n DUNKANO, reĝo de Skotlando.\n\n MALKOMO } filoj de Dunkano.\n DONALBENO }\n\n MAKBETO } generaloj de la reĝa militistaro.\n BANKVO }\n\n MAKDUFO }\n LENOKSO }\n ROSSO } nobeloj de Skotlando.\n MENTETO }\n ANGUSO }\n KATNESO }\n\n FLEANCO, filo de Bankvo.\n SIVARDO, grafo de Nordhumberlando, generalo de la angla militistaro.\n JUNA SIVARDO, filo de la grafo de Nordhumberlando.\n SETONO, oficiro el la sekvantaro de Makbeto.\n FILO DE MAKDUFO.\n ANGLA KURACISTO.\n SKOTA KURACISTO.\n SERĜENTO.\n PORDISTO.\n MALJUNULO.\n ŜIA GRAFINA MOŜTO MAKBETO.\n ŜIA GRAFINA MOŜTO MAKDUFO.\n SINJORINO el la sekvantaro de Ŝia Grafina Moŝto Makbeto.\n HEKATEO.\n TRI SORĈISTINOJ.\n Nobeloj, sinjoroj, oficiroj, soldatoj, mortigistoj, servistoj kaj\n sendatoj.\n La Spirito de Bankvo, kaj aliaj fantomoj.\n\n\n_La agado havas lokon en Skotlando; escepte je la fino de la kvara akto,\nkiam ĝi havas lokon en Anglujo._\n\n\n\n\nMAKBETO\n\n\n\n\nAKTO UNUA\n\n\nSCENO UNUA\n\nVASTA ERIKEJO. FULMOTONDRAS.\n\nVenas TRI SORĈISTINOJ.\n\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Ĉu ni, dum la fulmo skuas\n Kverkojn, kaj la tondro bruas,\n Nin revidos?\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Post movado\n Kaj batiĝ' de batalado.\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Tiam nia reeliro\n Estos antaŭ sunsubiro.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Kie?\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Sur la erikejo.\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Kun Makbet' la renkontejo.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Venas mi, ho katspirito!\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Bufspirito vokas min. Baldaŭ, baldaŭ!\n\n ĈIUJ.\n\n La malbelo estas bela\n Al ni, kaj la bel' malbela.\n Flugu ni tra la aero,\n L' abomena atmosfero.\n Sorĉistinoj malaperas.\n\n\nSCENO DUA\n\nTENDARO APUD FORESO.\n\nTrumpetado post la scenejo. Venas la reĝo DUNKANO, MALKOMO, DONALBENO,\nLENOKSO, kun sia sekvantaro. Ili renkontas vunditan serĝenton.\n\n\n DUNKANO.\n\n Ho, kiu estas tiu sangkovrito?\n Li ŝajne povos doni la plej novan\n Rakonton pri l' ribelo.\n\n MALKOMO.\n\n Tiu estas\n Serĝento, kiu kun bravec' batalis,\n Por ke mi ne kaptiĝu per la manoj\n De malamikoj.\n\n Mi salutas vin,\n Vi kuraĝulo, mia kamarado.\n Klarigu al la reĝo, kiel staris\n L' afero, kiam vi forlasis ĝin.\n\n SERĜENTO.\n\n La rezultato ŝajnis same duba,\n Ol kiam forta paro da naĝantoj,\n Plektitaj kune per la lacaj brakoj,\n Malhelpas la ekzercon de l' naĝarto.\n La senkompata Makdonaldo (inda\n Je l' nom' de ribelanto, ĉar spiriton\n Li havas la malbonan de l' diablo)\n Aregon amasigis konfuzitan\n El sia okcidenta insularo,\n Kaj per la helpo de ŝanĝema sorto\n La malbenito jam sukcesis.—Tamen\n Makbeto,—kiu plene la titolon\n Meritas de heroo,—glav' en mano,\n Jam sangkolora pro senĉesaj agoj\n De batalad', bravulo sen komparo\n Eltranĉis vojon inter batalantoj,\n Ĝis Makdonaldon li, vizaĝo kontraŭ\n Vizaĝo, ekatakis, kaj rapide\n Li senceremonie lian kapon,\n Laŭ du duonoj distranĉitan, fiksis\n Sur la remparojn de kastelo nia.\n\n DUNKANO.\n\n Ho kuraĝulo, mia brava kuzo!\n\n SERĜENTO.\n\n Kiel ŝippereigaj fulmotondroj\n Naskiĝas en kvieta regiono,\n En kiu la ĝojiga suno brilas,\n Tiel de l' fonto mem de la feliĉo\n Aperis malfeliĉo:—reĝo nobla,\n Apenaŭ la justec' la insulanojn\n Devigis kuri, kiam jen la reĝo\n De Norveguj' l' okazon profitante,\n Kun bataliloj nove poluritaj,\n Kaj fortaj kaj senlacaj soldataroj\n Komencis nin ataki.\n\n DUNKANO.\n\n Ĉu ne tio\n Timigis Bankvon kaj Makbeton?\n\n SERĜENTO.\n\n Vere,\n Sammaniere kiel la paseroj\n Timigas aglojn, la lepor' leonon!\n Por al vi doni la rakonton veran:\n Kun la fortego de l' Vulkan' forĝanta,\n Je l' malamikoj ili martelumis,\n Kvazaŭ banontaj sin en ruĝa sango,\n Kaj konstruontaj domon el kranioj;\n Sed mi ne scias—mi svenema estas—\n Alportu kuracilojn por la vundoj.\n\n DUNKANO.\n\n Paroloj viaj kaj la vundoj vin\n Honorindigas. Ho! la kuracistojn\n Venigu!\n Eniras Rosso.\n Sed kiu venas?\n\n MALKOMO.\n\n L' inda Graf' de Rosso.\n\n LENOKSO.\n\n Mieno lia montras maltrankvilon,\n Kvazaŭ strangaĵojn li rakontos.\n\n ROSSO.\n\n Dio\n La reĝon gardu!\n\n DUNKANO.\n\n Nobla graf', de kie\n Vi venas?\n\n ROSSO.\n\n De Fiflando, alta reĝo.\n Kie fiere flirtas la standardoj\n Norvegaj, insultante la landanojn\n Per la malvarma ventumado sia.\n La reĝo mem kun granda soldataro,\n Helpate de senhonta perfidulo,\n Graf' de Kordor', komencis la batalon,\n Ĝis, kvazaŭ sub la ŝildo de Belono,\n Makbeto kontraŭstaris lian forton,\n Kaj, en armaĵ' de l' kapo ĝis piedoj,\n Al glav' de l' ribelanto sian glavon\n Kuraĝe prezentante, fine restis\n Venkinto.\n\n DUNKANO.\n\n Senmezure mi gratulas.\n\n ROSSO.\n\n Nun Sveno, reĝo de la Norvegujo,\n Proponas la ĉesigon de l' batalo,\n Por enterigi siajn mortigitojn;\n Sed ni konsentis nur kondiĉe, ke\n Li el la reĝa kest' dek mil dolarojn\n Elspezu, por profito de la ŝtato.\n\n DUNKANO.\n\n Neniam plu la grafo de Kordoro\n Malbonon faros kontraŭ nia lando;\n Proklamu, ke li tuj ekzekutadon\n Suferos, kaj Makbeto anstataŭos\n Lin pri titolo kaj pri havo liaj.\n\n ROSSO.\n\n Ordonoj viaj baldaŭ plenumiĝos.\n\n DUNKANO.\n\n Makbet' rekompencinda nun posedos\n De li perditajn juste la honorojn.\n\n Ĉiuj foriras.\n\n\nSCENO TRIA\n\nERIKEJO. TONDRO BRUAS.\n\nVenas la TRI SORĈISTINOJ.\n\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Kien vi iris, fratino?\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Por mortigi porkojn.\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Fratino, kien vi?\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Maristedzino havis sur genuoj\n Kaŝtanojn, manĝadante, manĝadante.\n «Ho, al mi donu» diris mi. «Foriru»,\n Senhonte la malbelulino kriis!\n Foriris ŝia edzo al Alepo,\n Ŝipestro de la Tigro:\n Sed ha! sen velo aŭ remilo,\n Travojaĝante en kribrilo,\n Mi venĝos min al ŝi.\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Mi al vi donos fortan venton.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Koran dankon kaj konsenton.\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Duan venton donos mi.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Mi da ventoj havas pli,\n Kaj de ĉiu ĉielparto\n Mi alportos, per sorĉarto,\n La blovegon kiel vipon\n Por batadi lian ŝipon.\n Ĉiunokte vekiĝema,\n Li fariĝos malgrasema,\n Ĉar la iompostioma\n Velko estos superhoma;\n Kvankam li la vivon savos,\n Li la ŝippereon havos.\n Jen vidu!\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Montru, montru.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Dikan fingron de piloto,\n Kiu estis dronigoto!\n Tamburado post la sceno.\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Aŭdu, kia tamburado!\n De Makbeto la parado.\n Ili dancas ĉirkaŭ la kaldrono.\n\n ĈIUJ.\n\n Ĉiuloken kurieroj\n Tra la maroj kaj la teroj,\n Man' en mano, tri knabinoj,\n Ni rondiras sortulinoj.\n Fojojn tri por vi, knabino,\n Tri por ĉiu sorĉistino,\n Ĉar, vi scias, trio tria\n Estas laŭ regulo nia.\n Venas Makbeto kaj Bankvo.\n\n MAKBETO.\n\n Taghorojn tiel belajn, en malbelajn\n Ŝanĝitajn, jam neniam mi memoras.\n\n BANKVO.\n\n Kiom da mejloj ĝis Foreso?—Kiuj\n Ĉi tiuj estas, kun vizaĝoj palaj\n Kaj strangaj vestoj; kvazaŭ ili estus\n Ne terloĝantoj, tamen staras sur\n La tero? Ĉu vi vivas? Ĉu al vi\n Demandojn fari ni nun povas? Ŝajne\n Vi donas signojn de prudento homa,\n Tuŝante ĉiu la malgrasajn lipojn\n Per la maldika fingro:—Vi virinojn\n Similas, sed la barboj min kredigas,\n Ke vi ne estas tiaj.\n\n MAKBETO.\n\n Se eble diru, kiuj estas vi?\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Makbet', salutojn, grafo de Glamiso!\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Makbet', salutojn, grafo de Kordoro!\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Makbet', salutojn, la estonta reĝo!\n\n BANKVO.\n\n Sinjoro, kial tremas vi pro timo\n De profetaĵoj tiel feliĉigaj?\n Ĉu vi fantaziaĵoj de l' imago\n Nur estas, aŭ en vero tio, kio\n Vi ŝajnas esti? Vi salutas mian\n Kunulon, lin ĝentile gratulante\n Pri nuna la favor', kun antaŭdiroj\n Pri nobeliĝ' estonta, kaj esperoj\n Eĉ pri reĝeco de li atingebla,\n Igantaj lin distrita esti: vi\n Al mi nenion diras. Se vi havas\n La antaŭscion pri la estonteco,\n Do tion, kion sort' mistera naskos,\n Al mi sciigu, kiu nek petegas\n Favorojn, nek minacojn viajn timas.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Salutojn!\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Salutojn!\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Salutojn!\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Pli malgranda ol Makbeto,\n Kaj pli granda.\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Malfeliĉa,\n Tamen ol li pli feliĉa.\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Vi, ne reĝo, reĝojn naskos.\n Do Makbet' kaj Bankv', salutojn!\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Bankvo kaj Makbet', salutojn!\n\n MAKBETO.\n\n Parolintinoj pri sekretoj, haltu;\n Klarigu; pro la morto de Sinelo\n Mi nepre estas grafo de Glamiso,\n Sed kiel de Kordoro? De Kordoro\n La grafo vivas en prospero plena,\n Kaj, ke mi reĝ' fariĝos, nekredinde\n Estas egale kun la lasta diro.\n Klarigu do, de kie vi ricevis\n Novaĵon tiel strangan? kaj por kio\n Sur tiu ĉi dezerta erikejo\n Vi nin haltigas por proklamoj tiaj.\n Parolu, mi ordonas.\n La sorĉistinoj malaperas.\n\n BANKVO.\n\n La tero, same kiel l' akvo, havas\n Vezikojn; ili estas samaspecaj.\n Sed kien ili neniiĝis?\n\n MAKBETO.\n\n En\n L' aeron ĉio tio, kio ŝajnis\n Korphava, fluidiĝis, same kiel\n Vaporo en la venton. Se nur ili\n Ĉi tie restus!\n\n BANKVO.\n\n Ĉu en vero antaŭ\n Okuloj niaj ili sin prezentis,\n Aŭ ĉu ni manĝis tiun frenezigan\n Radikon, kiu la prudenton homan\n Dormigas?\n\n MAKBETO.\n\n Infanoj viaj estos reĝoj.\n\n BANKVO.\n\n Vi\n Mem reĝo estos.\n\n MAKBETO.\n\n Ankaŭ grafo de\n Kordoro, ĉu ne vere?\n\n BANKVO.\n\n Jes, precize\n Laŭ tiu melodio. Kiu venas?\n Venas Rosso kaj Anguso.\n\n ROSSO.\n\n La reĝo ĝoje aŭdis la rakonton,\n Makbet', pri la sukceso via, kaj\n Sciinte, kiel vi la vivon riskis,\n Kontraŭstarante la ribelantaron,\n Ŝanceliĝante inter la deziro\n Sufiĉe vin laŭdadi, kaj l' admiro\n Al tiaj heroaĵoj, li silentis:\n Kaj poste inter la norvegaj vicoj\n Li trovas vin senlace batalantan,\n Netimigitan per terura morto,\n Al kiu vi aliajn sendis.\n Kaj kiel dum la vintra nordblovego\n Hajlero post hajlero falas teren,\n Tiele kurier' post kuriero\n Konfirmis la novaĵon, laŭdegante\n Al nia reĝo la konduton vian\n En la defendo de reĝregno lia.\n\n ANGUSO.\n\n Ni venas por saluti vin dankeme\n De lia reĝa moŝto:\n Heroldoj kvazaŭ, por vin alkonduki\n Al li ni mem, ne por vin rekompenci.\n\n ROSSO.\n\n Kaj, kiel garantio de honoro\n Pli granda, kiu sekvos, li ordonis\n Ke mi vin nomu grafo de Kordoro:\n Per kiu do titolo nun tutkore\n Mi vin salutas, nobla grafo, ĉar\n Ĝi estas via.\n\n BANKVO.\n\n Kion! Ĉu paroli\n Al ni la veron la diablo povas?\n\n MAKBETO.\n\n La grafo de Kordoro vivas: kial\n Vi vestas min per roboj ne la miaj?\n\n ANGUSO.\n\n Jes, tiu, kiu ĝis nun estis grafo,\n Ankoraŭ vivas, kondamnito tamen\n Laŭ la verdikto justa de la reĝo.\n Ĉu kun la Norvegaro li kuniĝis,\n Aŭ per sekreta help' la ribelantojn\n Subtenis, aŭ kun ambaŭ kunlaboris,\n Por ruinigo de patrujo sia,\n Ne scias mi: sed perfidaĵoj kontraŭ\n La reĝaland' pruvitaj, kaj de li\n Eĉ konfesitaj, lin detruis.\n\n MAKBETO.\n\n (Flanken.) Ha!\n Glamiso mi, kaj grafo de Kordoro:\n Venonta tamen estas la plej granda.\n (Al Rosso kaj Anguso.) Por via ĝentileco korajn dankojn.\n Ĉu vi ne preĝas, ke infanoj viaj\n (Al Bankvo.) Regnestroj estu, kiam tiuj, kiuj\n Min nomis grafo de Kordor', promesis,\n Ke ili seĝon honorindan havos?\n\n BANKVO.\n\n Se vi al tiu diro volus fidi,\n Vi povus kredi eĉ, ke la reĝeco\n Al vi, Kordoro, estas atingebla.\n Mirinde tamen estas, ĉar tre ofte\n Por malbonigi la animojn niajn\n L' inferaj potenculoj veron diras,\n Kaj en aferoj bonaj niajn korojn\n Per malgrandaĵoj gajnas, faligontaj\n Nin poste en aliaj, kiuj traktas\n Esperojn niajn pri ĉiela vivo,\n Por pereigi nin.\n (Al Rosso kaj Anguso.)\n Kun vi parolon, kuzoj.\n\n MAKBETO.\n\n (Flanken.) Du veraĵoj\n Diritaj estas, kvazaŭ la prologoj\n Al la majesta akto, kiu faros\n La prezentadon de la reĝa temo.\n (Al Rosso kaj Anguso.)\n Mi dankas vin. (Flanken.) Ĉi tiu instigado\n Supernatura certe povas esti\n Nek bona, nek malbona;—la rezonoj\n Ĝin pruvas.—Se malbona, kial certan\n Ĝi faris jam promeson pri sukceso?—\n Mi estas grafo de Kordor';—se bona,\n Kial al sugestio cedi, kies\n Fantaziaĵ' terura rigidigas\n Hararon mian, kaj la koron igas\n Batadi nenature, malgraŭ ĝia\n Fikseco, kontraŭ miaj ripoj? Timo\n Estanta ŝajnas malpli konfuziga,\n Ol la imago pri estonta faro:\n L' ideo teruriga pri mortigo\n Animon mian tiel forte skuas,\n Ke la agado restas nur pensado,\n Kaj nur la estonteco sin prezentas\n Al la spirito mia.\n\n BANKVO.\n\n Ho kunuloj,\n Rigardu kiel nia kamarado\n Distrita estas.\n\n MAKBETO.\n\n (Flanken.) Se la sorto faros\n Min reĝo, sorto sen agado mia\n Min ankaŭ kronu.\n\n BANKVO.\n\n Vidu, li surmetas\n Honorojn novajn, kiel novajn vestojn,\n Al kiuj ni bezonas ĉiam tempon,\n Por kutimiĝi al ilia uzo.\n\n MAKBETO.\n\n (Flanken.) Okazu kio ajn, per homa forto\n Venkebla estas ĉio, krom la morto.\n\n BANKVO.\n\n Makbeto inda, ni deziron vian\n Atendas.\n\n MAKBETO.\n\n Mi pardonon vian petas,\n Sinjoroj, forgesaĵojn rememori\n Penante. Via daŭra afableco\n Sur mia koro, kvazaŭ sur registro,\n (Al Bankvo.)\n Skribita restas.—Iru ni al reĝo.—\n Pripensu la okazintaĵon; juste\n Ni, elkonsiderinte la aferon,\n Pri ĝi parolu kune nekaŝeme.\n\n BANKVO.\n\n Plezure.\n\n MAKBETO.\n\n (Al Bankvo.) Do sufiĉe. (Al ĉiuj.) Ni foriru.\n\n Ĉiuj foriras.\n\n\nSCENO KVARA\n\nFORESO. SALONO EN LA PALACO.\n\nTrumpetado. Venas DUNKANO, MALKOMO, DONALBENO, LENOKSO, kaj ilia\nsekvantaro.\n\n\n DUNKANO.\n\n Ĉu la ekzekutado de Kordoro\n Jam plenumiĝis? La komisiitoj\n Revenis?\n\n MALKOMO.\n\n Ne ankoraŭ, via Moŝto.\n Sed ĵus parolis mi kun ĉeestinto\n Ĉe lia morto, kiu al mi diris\n Ke siajn perfidaĵojn li konfesis\n Tre malkaŝeme, petis la pardonon\n De via reĝa moŝto, kaj spiriton\n Penteman montris: lia adiaŭo\n Al vivo lian vivon plej ornamis.\n La morton li renkontis tiel, kiel\n Volante la trezoron plej valoran\n Forlasi, kvazaŭ nur senutilaĵon.\n\n DUNKANO.\n\n Neeble estas el vizaĝo homa\n Diveni, kion lia kor' pripensas.\n Al li mi vere estus konfidinta\n La tutan mondon.\n Venas Makbeto, Bankvo, Rosso, kaj Anguso.\n Kuzo plej fidinda.\n La sento de maldankemeco mia\n Min malĝojigis; ne egalvaloras\n Meriton vian mia rekompenco,—\n Se inter la pezil' kaj la pesilo\n Egalapezo restus! Sed en vero\n Ne elpagebla estas mia ŝuldo.\n\n MAKBETO.\n\n Deziro mia servi mian reĝon\n Meriton sian portas. Via moŝto\n Akceptu miajn devojn, kiuj celas\n Servadi vian tronon kaj infanojn,\n Nur plenumeblajn per konstanta zorgo\n Protekti vian vivon kaj honoron.\n\n DUNKANO.\n\n Alproksimiĝu, brava militisto,\n Vi estas la plantaĵo mia, ĉiam\n Klopodos mi, ke vi kreskadu plene.\n Ho nobla Bankvo, ankaŭ meritinda\n Vi estas, kaj bonfamo via iru\n Tra l' mondo: do mi ĉirkaŭprenu vin,\n Kaj ĉe la koro tenu.\n\n BANKVO.\n\n Se mi tie\n Fariĝos fruktodona, la rikolton\n Akceptu, reĝo mia.\n\n DUNKANO.\n\n Kortuŝite\n Pro troo de ĝojeco, mi la larmojn\n De malĝojeco sentas: filoj, grafoj,\n Parencoj, kaj plej karaj, sciu ĉiuj\n Ke ni ordonas, ke reĝrajtojn niajn\n Malkomo nia fil' plejaĝa havu,\n Kaj lin ni nomas Princ' de Kumberlando,\n Kaj li ne nur titole honoriĝu.\n Sed nobeligosignojn, kvazaŭ astroj,\n Sur ĉiujn meritintojn mi lumigos.\n For, for, al Inverneso, kie ni\n Per plej intimaj sentoj kunaliĝos.\n\n MAKBETO.\n\n Mi mem fariĝos la antaŭiranto,—\n Por plezurigi la edzinon mian\n Pri la alven' de via reĝa Moŝto;—\n Do forpermeson petas.\n\n DUNKANO.\n\n Ĝis revido.\n\n MAKBETO.\n\n (Flanken.) La Princ' de Kumberlando! Tiu estos\n Nesuperebla malhelpaĵo, aŭ\n Mi povos supersalti ĝin, ĉar meze\n De vojo mia kuŝas ĝi. Vi steloj,\n Lumigu ne al miaj nigraj celoj:\n L' okulo ekdormeme palpebrumu,\n La man' dezirojn miajn elplenumu.\n Foriras.\n\n DUNKANO.\n\n Jes, nobla Bankvo, li bravulo estas:\n Kaj liajn farojn laŭdi mi laciĝos\n Neniam, kvazaŭ ĝuus mi senĉesan\n Festenon. Ni rapidu por ĉeesti\n En lia domo, kien li antaŭe\n Foriris, por gasteme nin akcepti:\n Senegalulo estas li.\n\n Tamburado. Ĉiuj foriras.\n\n\nSCENO KVINA\n\nINVERNESO. ĈAMBRO EN LA KASTELO DE MAKBETO.\n\nVenas ŜIA GRAFINA MOŜTO MAKBETO, legante leteron.\n\n\nŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n«Ili renkontis min dum la tago de mia sukceso; kaj per la rezultato mi\nkonstatis, ke ili posedas scion supernaturan;—kiam mi deziregis fari pluajn\ndemandojn, ili fariĝis aero, en kiu ili malaperis.—Dum mi staris distrite\nmiregigita, alvenis senditoj de l' reĝo, kiuj min salutis «Grafo de\nKordoro», per kiu titolo antaŭe la sortulinoj min salutis, antaŭdirinte la\nestontecon per, «Al vi salutojn, la estonta reĝo!» Ĉi tion mi kredis bone\nsciigi al vi, la plej kara partoprenantino en mia nobeliĝo, por ke vi\nkunĝoju kun mi, sciante bone la nobeligon promesitan. Tion atente pripensu,\nkaj adiaŭ.»\n\n Glamis' vi estas, kaj Kordor', kaj estos...\n Laŭ la promeso. Mi malfidas tamen\n Naturon vian, kiu tro posedas\n Da homa bonkoreco, por sin turni\n Al tia senkompata entrepreno.\n Vi celas nobelecon; la gloramo\n Al vi ne mankas, sed la harditeco\n Per kiu la gloramo devos agi.\n La altajn celojn volas vi atingi\n Honeste, vi deziras la rikolton\n Maljuste akiritan ĝui, tamen\n Vi timas entrepreni la rimedojn,\n Per kiuj havo estas atingebla.\n Ĉi tien venu, ke mi la kuraĝon\n Al vi enspiru kaj per la pikilo\n De mia lang' incitu vin al ĉio,\n Per kio vi posedos l' aŭreolon\n De l' pov' supernatura de la sorto,\n Al vi, por la kronado, promesitan.\n Venas servisto.\n Pri kio vi alkuras?\n\n SERVISTO.\n\n Nia reĝo\n Hodiaŭ nokte tien ĉi alvenos.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Vi freneziĝas: ĉu ne via mastro\n Kun li sin trovas? kaj, se estus vere,\n Li min sciigus pri la pretigado.\n\n SERVISTO.\n\n Sed, al vi plaĉu, estas vere: venas\n La grafo; unu el kunuloj miaj\n Lin antaŭiras tiel rapidege,\n Ke li apenaŭ inter la spiregoj\n Novaĵon tiun povis al mi diri.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Prizorgu lin, senditon pri gravaĵoj.\n Servisto foriras.\n Raŭkvoĉa estas eĉ la korvo, kiu\n Proklamas la eniron de Dunkano\n Sub nian remparitan fortikaĵon.\n Alproksimiĝu, vi spiritoj, kiuj\n Direktas homajn pensojn, nun, mi petas,\n Malvirinigu, kaj plenigu min\n De l' kapo ĝis piedoj je kruela\n Senkompatec'! Densigu mian sangon,\n Vi baru ĉiujn eblajn alirejojn\n Al pento, tiel ke nenia sento\n Bedaŭra pri la celo teruriga\n Ŝancelu min, nek inter ĝi kaj ĝia\n Efiko estu iu ripoztempo!—\n Vizitu miajn mamojn, kaj la lakton\n En galon ŝanĝu, vi servantspiritoj\n Mortigaj, kie ajn vi, nevideblaj\n De la okuloj homaj, konspiradas,\n La belon por difekti en naturo.\n Nebula nokto, venu, en mantelo\n De la plej densa fumo de l' infero,\n Por ke armilo mia ne ekvidu\n La ŝiron per tranĉrando sia akra\n Faritan, nek la ĉieluloj, tra\n Mallumo rigardante, ekkriegu:\n «Ho, haltu, haltu!»\n Venas Makbeto.\n Jen vi honorinda\n Glamis'! Kordoro nobla! salutota\n Estonte per eĉ pli majesta nomo:\n Leteroj viaj igis min transpasi\n La nesciantan nunon, kaj mi sentas\n Ke l' estonteco jen ĉeestas.\n\n MAKBETO.\n\n Kara\n Edzin', hodiaŭ nia reĝo venas.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Kaj kiam li foriros?\n\n MAKBETO.\n\n Li intencas\n Foriri morgaŭ.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ho, foriron lian\n Morgaŭa sun' neniam devas vidi!\n Vizaĝo via, mia Grafa moŝto,\n Similas libron, kies sur folioj\n Strangaĵojn oni legas. Por pasigi\n La tempon enmaskigu la vizaĝon,\n Kaj faru la ŝajnigon de plezuro.\n Per via mano, lango kaj okulo\n La rolon ludu de la gastiganto:\n Mienon havu de senkulpa floro,\n Sed estu la vipero subkuŝanta.\n La gaston, kiu venas, ni regalu;\n Kaj dum ĉi tiu nokto vi konfidu\n Al mi l' aferojn, kiuj dum la tagoj\n Estontaj al ni donos la mastrecon,\n Jes, la superregecon en la lando.\n\n MAKBETO.\n\n Ni plue kunparolos.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ne, konstanta\n La sintenado estu, la koloro\n Ŝanĝita ĉiam montras malfortecon.\n Al mi la faron lasu.\n\n Ili foriras.\n\n\nSCENO SESA\n\nINVERNESO. ANTAŬ LA KASTELO DE MAKBETO.\n\nTrumpetado kaj torĉoj. Venas DUNKANO, MALKOMO, DONALBENO, BANKVO, LENOKSO,\nMAKDUFO, ANGUSO, kaj ilia sekvantaro.\n\n\n DUNKANO.\n\n Kastelo tiu ĉi lokiĝis bone.\n L' aero kun varmeta dolĉa spiro\n La sentojn niajn ĉarme refreŝigas.\n\n BANKVO.\n\n Ĉi tiu vizitanto dum somero,\n Amanto de sanktejoj, la hirundo\n Konfirmas la impreson, ke ventetoj\n Ĉielaj amindumas la naturon\n Ĉi tie per spirado sia dolĉa:\n Ne estas bret', apogo, nek angulo,\n Sur kiu ĝi la neston ne konstruis,\n Lulilon kvazaŭ, kie la idaro\n Ripozas; mi observis ofte, kie\n Ĉi tiuj birdoj naskas kaj loĝadas,\n L' aero havas dolĉan bonodoron.\n Venas Ŝia grafina Moŝto Makbeto.\n\n DUNKANO.\n\n Regalantino mia jen alvenas!\n La amo nia kontraŭ vi kaj viaj\n Bezonas dankon. Tiamaniere\n Vi petu Dion, ke li rekompencu\n Nin pro penadoj viaj, kiujn kaŭzis\n La amo nia.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Al vi nia servo,\n Se eĉ pli ol centfoje plenumita,\n Ne egaligus sin al la honoroj,\n Per kies pezo via reĝa Moŝto\n Nin ŝarĝas; pri la nunaj kaj antaŭaj\n Ni ĉiam restos viaj petantuloj\n Al la ĉielo.\n\n DUNKANO.\n\n Kie nun sin trovas\n La grafo de Kordoro? Ni lin sekvis\n Post la kalkanoj, por lin anstataŭi,\n Kiel la pretigonto, sed li rajdis\n Rapide, kaj intencoj liaj karaj\n Lin antaŭ ni alportis hejmen. Nobla\n Gastigantino, ni hodiaŭ nokte\n La gasto via estas.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ni, servantoj\n De via Moŝto, metas la infanojn,\n Propraĵon, kaj nin mem en vian konton,\n Por ke, saldante ĝin dankeme, ni\n Redonu tion, kio estas via.\n\n DUNKANO.\n\n La manon donu; kaj min enkonduku\n Al mia gastiganto; ni lin amas\n Tre kare kaj al li komplezojn niajn\n Daŭrigos. Laŭ permes' afabla via.\n\n Ili foriras.\n\n\nSCENO SEPA\n\nLA KASTELO DE MAKBETO.\n\nTrumpetado kaj torĉoj. Venas festenordiganto kaj kelkaj servantoj,\nportantaj pladojn kaj manĝilaron, kiuj trapasas la scenejon. Poste venas\nMAKBETO.\n\n\n MAKBETO.\n\n Se la faraĵo estas plenumebla,\n Ju pli farota baldaŭ, des pli bone.\n Se post la mortigad' nenio restus\n Timinda, kaj ni nur la rezultaton\n De l' ago plenumita povus ĝui,—\n Se, post ĉi tiu sola frapo, ni\n Rigardi povus kun okul' trankvila\n La estontecon de la homa vivo,\n Sen tim' kaj sen teruro ni atendus\n La vivon, kiu restas trans la tombo.\n Sed eĉ sur tiu ĉi terglob' ni trovas\n La punon pro Diaĵo ofendita,\n Kaj tiuj samaj iloj, kiujn homoj\n Pretigas kontraŭ siaj kunvivantoj,\n Deturnas ofte la tranĉrandojn kontraŭ\n La elpensintoj de malbonaj faroj.\n La vinon venenitan por aliaj\n Al ni justec' severa en pokalo\n Prezentas, por ke ĝin ni mem eltrinku.\n Al mi Dunkan' duoblamaniere\n Konfidi rajtas; ĉar unue mi\n Per sangligilo, kaj per sankta devo\n Al mia reĝo estas devigata\n La rolon ludi de amik' fidela;\n Mi, due, kiel lia gastiganto,\n La pordojn devus fermi, forte bari\n Kontraŭ la mortigonto, ne mediti\n Mi mem la morton lian; jen Dunkano\n Kun tia majesteco sian tronon\n Okupis, kaj la ŝarĝon de la reĝa\n Ofico tiel sen kulpeco portis,\n Ke liaj virtoj, kvazaŭ dianĝeloj,\n Sonigus tondrobruan trumpetadon,\n Mortigon lian kontraŭprotestante;\n Kaj la kompat' enmaskigite kvazaŭ\n Infano dolĉa, aŭ la kerubaro\n Ĉiela, sur ĉevaloj nevideblaj\n Tra la aer' radjante, la malpian\n Faraĵon al la tuta mond' proklamus,\n Kaj mar' da larmoj ĉion subakvigus.\n Mi havas ne kuraĝon al l' afero,\n Nur efektive la gloramon, kaj\n Gloramo estas incitilo, kiu,\n Spronante ĝis tro alta monta pinto,\n Faligas homojn en profundegaĵon.\n Venas Ŝia grafina Moŝto.\n Ho, kio nova?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ĵus la vespermanĝon\n Li finis; kial vi de li eliris?\n\n MAKBETO.\n\n Ĉu li pri mi demandis?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Vi ne scias!\n\n MAKBETO.\n\n Ni ne antaŭeniru pri l' afero;\n Li alte min honoris; kaj de ĉiuj\n Reputacion oran mi akiris,\n Brilegon kies devus mi konservi,\n Ne lasi tiel baldaŭ makuliĝi.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ĉu vi tro multe da espero trinkis\n Hieraŭ, kaj post dormo vi vekiĝis,\n Resaniĝinta de l' esperdiboĉo,\n Pentema, palvizaĝa? De nuntempo\n Mi scios kiel taksi vian amon.\n Ĉu volas vi postmeti la kuraĝon\n Post la deziro? Ĉu vi do rezignas\n De vivo la plej noblan ornamaĵon,\n Malkuraĝul' laŭ via propra sento,\n Dirante, «volus mi, se mi kuraĝus»,\n Simile al la kato, kiu timis\n Pro piedmalsekiĝo kapti fiŝojn?\n\n MAKBETO.\n\n Mi petas vin, silentu: ĉion, kio\n De vir' farebla estas, kiel viro\n Mi farus; kiu fari pli kuraĝus\n Ne estas viro.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Tial, kia besto\n Instigis vin al tia entrepreno?\n Ĉar, kiam vi kuraĝis ĝin elfari,\n Vi estis viro; kaj ju pli vi ludus\n La rolon proponitan, des pli viro\n Vi estus. Nek la tempo nek la loko\n Konvenis tiam, kaj vi volis ambaŭ\n Eltrovi: ili nun tre decas, tamen\n Ilia konveneco vin timigas.\n Patrino mi la dolĉan senton konis,\n Donante al suĉanta infaneto\n Nutraĵon, dum ĝi ridetante kuŝis.\n Sed la mampinton mi el la sendentaj\n Dentkarnoj tirus, kaj al ĝi frakasus\n Sur ŝtonojn kapon, se mi tion estus\n Ĵurinta, kiel ĵuris vi pri l' faro.\n\n MAKBETO.\n\n Sed se ni malsukcesus.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Malsukcesus!\n Firmigu tamen la kuraĝon vian,\n Kaj ni ne malsukcesos. Dum Dunkano\n Eldormos,—ĉar vojaĝo la laciga\n Allogos dormon al okuloj liaj—\n La du servistojn, kiuj staras garde,\n Per vino kaj festeno malsobrigos\n Mi tiel, ke memoro, la gardisto\n De l' cerbo, estos vere nura fumo,\n La domo, kie la prudento loĝas,\n Similos alĥemian miksilujon.\n Do kiam ili havos la spiritojn\n En malmodera dormo entrempitajn,\n Ho kion ni ne povos pri Dunkano\n Neprotektata fari? kaj la kulpon\n Aljuĝi al servistoj liaj, kiuj\n Respondos pri ĉi tiu granda krimo?\n\n MAKBETO.\n\n Nur virinfanojn nasku, ĉar spirito\n Sentima via devus sin enigi\n En virojn sole. Ĉu ne oni kredos,\n Post kiam ni ĉi tiujn dormemulojn\n Per sang' ŝmirintaj estos, kaj iliajn\n Ponardojn proprajn estos manuzintaj,\n Ke ili estas liaj mortigintoj?\n\n ŜIA GRAFINO MOŜTO.\n\n Aliamaniere kiu kredi\n Kuraĝos, kiam ni pri lia morto\n Nekonsoleblan bruan funebradon\n Elkrios?\n\n MAKBETO.\n\n Mi sentas nun animfortecon, ĉiun\n El miaj membroj al ĉi tiu faro\n Terure fortigante. For, la tempon\n Kun ŝajno de senzorga ĝoj' pasigu,\n Ridetoj kordoloron enmaskigu.\n\n Ili foriras.\n\n\n\n\nAKTO DUA\n\n\nSCENO UNUA\n\nINVERNESO. KORTO DE LA KASTELO DE MAKBETO.\n\nVenas BANKVO, kaj FLEANCO, portante antaŭ li torĉon.\n\n\n BANKVO.\n\n Kioma horo, knabo?\n\n FLEANCO.\n\n La luno jam subiris: sed horbaton\n Mi ne ankoraŭ aŭdis.\n\n BANKVO.\n\n Lunsubiro\n Okazas je l' dek-dua.\n\n FLEANCO.\n\n Pli malfrue,\n Mi kredas.\n\n BANKVO.\n\n Bone; prenu mian glavon.\n En la ĉielo regas mastrumado\n Ŝparema, ĉiuj lampoj estingiĝis.\n Ĉi tion ankaŭ prenu. Forta voĉo\n Alvokas min ripozi, sed mi sentas\n Min maldormema: bonaj potenculoj,\n Min gardu de l' abomenindaj pensoj\n Malbonigantaj min dum la dormado!\n Eniras Makbeto, kaj Servisto kun torĉo.\n Al mi la glavon donu. Kiu venas?\n\n MAKBETO.\n\n Amiko.\n\n BANKVO.\n\n Ĉu vi ne enlitiĝis? Jam la reĝo\n Kuŝiĝis, tre plezurigita estis,\n Kaj al servistoj viaj malavare\n Disdonis el la reĝa kesto. Ankaŭ,\n Jen, per ĉi tiu diamanto vian\n Edzinon li salutas, ŝin nomante\n Gastigantino plej aminda, poste\n Li kontentege sin retiris.\n\n MAKBETO.\n\n Niaj\n Deziroj fari taŭga la akcepton\n Al lia reĝa moŝto iom mankis\n Pro malpreteco, difektanta nian\n Bonvolon.\n\n BANKVO.\n\n Ne, sufiĉas. Lastan nokton\n Al mi en sonĝo la tri sortulinoj\n Aperis: ili al vi diris veron.\n\n MAKBETO.\n\n Mi ilin ne pripensas: tamen, kiam\n Ni havos ian horon disponeblan,\n Pri tiu temo kun vi konsiliĝi\n Mi volus, se al vi agrable estas.\n\n BANKVO.\n\n Plezure.\n\n MAKBETO.\n\n Se mi povos vin enskribi\n Kun partianoj miaj, sen honoro\n Ne estos via helpo.\n\n BANKVO.\n\n Se honoron\n La mian mi konservos,—dum mi celas\n Ĝin plibriligi,—kaj senmakulite\n Neriproĉinda mian fidelecon\n Mi gardos ĉiam, mi konsilon vian\n Tre ĝoje partoprenos.\n\n MAKBETO.\n\n Bonan nokton.\n\n BANKVO.\n\n Mi dankas, kun deziro reciproka.\n Bankvo kaj Fleanco foriras.\n\n MAKBETO.\n\n Mastrinon vian petu, ke tuj kiam\n Trinkaĵo mia estos preta, ŝi\n La sonorilon sonorigu. Iru liton.\n Servisto foriras.\n Ĉu mi ponardon vidas antaŭ mi,\n Kun la tenil' facile manprenebla?\n Mi vin ekkaptu: ne, mi vin maltrafis.\n Mi tamen povas vidi vin ankoraŭ.\n Ĉu vi videbla, netuŝebla, estas,\n Vidaĵ' fatala, aŭ nur fantazia\n Ponard', kreita de l' spirit' malsana?\n Mi vin ankoraŭ povas klare vidi\n Laŭ formo, same vera kaj palpebla\n Ol tiu, kiun jen mi elingigas.\n Vi min direktas laŭ la vojo, kie\n Mi estis vojaĝonta, tian ilon\n Uzonte.\n Okuloj miaj estas aŭ mokindaj\n De la aliaj sentoj, aŭ valoras\n Ol ili pli: mi vin ankoraŭ vidas,\n Havantan la tenilon kaj tranĉrandon\n Per sangaj gutoj makulitajn, kiuj\n Antaŭe ne ĉeestis! Ne—nenio—\n Ĝi estas nur ĉi tiu entrepreno\n Sangama, kiu kreas teruraĵojn.\n Nun sur la tuta duonsfer' naturo\n Malviva ŝajnas, kaj malbonaj sonĝoj\n Malhelpas la interkurtenan dormon:\n Nun Hekateo siajn oferaĵojn\n Sorĉarte festas, kaj mortigo, kvazaŭ\n Fantom' sensanga, kun gardisto sia,\n La lupo, kies teruriga bleko\n Anoncas lin sekrete alpaŝantan,\n Simile al Tarkvino la sentama,\n Alproksimiĝas sian celon. Tero\n Senmova, ne aŭskultu miajn paŝojn,\n Pro timo, ke la ŝtonoj mem sciigu,\n Kien mi min kondukis, kaj la senton\n Sangrigidigan de la hor' forigu,\n Konvenan al la horo. Mi malsaĝe,\n Dum li ankoraŭ vivas, nur minacas:\n Malvarma spiro mia ne prezentas\n La pensojn, kiujn fajra cerbo sentas.\n Oni sonorigas.\n Mi iras laŭ la sonorilinvito:\n Ne aŭdu ĝin, Dunkano, muzikeron,\n Vokantan min ĉielon aŭ inferon.\n\n Foriras.\n\n\nSCENO DUA\n\nLA SAMA LOKO.\n\nVenas ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n La samo, kio ilin ebriigis,\n Min faris maltimema; tio, kio\n Ekkvietigis ilin, min flamigis.\n Aŭskultu! La raŭkkrio de la gufo,\n Profeto pri venontaj teruraĵoj.\n Nun li plenumas la fatalan agon.\n Tra malfermitaj pordoj la ronkado\n De la lakeoj, kiuj pro ebrio\n Malzorgas sian mastron, venas. Mi\n La forgesigan drogon en la glasojn\n Enverŝis, ĝis la mort' kaj la naturo\n Interdisputas inter si, pri kiu\n Venkonta estas.\n\n MAKBETO.\n\n (De post la scenejo.) Kiu venas? Kio!\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ho ve, mi timas, ke vekiĝis ili,\n Ke ĉio restos provo, sed ne faro.\n Aŭskultu! Mi pretigis la ponardojn;\n Li nepre ilin vidis. Se ne ŝajnus,\n Ke mi la trajtojn de la patro mia\n Rigardas, l' agon mi farinta estus.\n Revenas Makbeto.\n Ho edzo mia!\n\n MAKBETO.\n\n Mi la faron faris.\n Ĉu vi ne aŭdis bruon?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Nur la krion\n De l' strigo kaj kraketon de la grilo.\n Ĉu vi parolis?\n\n MAKBETO.\n\n Kiam?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Nun.\n\n MAKBETO.\n\n Dum mi\n Malsupreniris?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Jes.\n\n MAKBETO.\n\n Aŭskultu! kiu\n En ĉambro dua kuŝas?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Donalbeno.\n\n MAKBETO.\n\n Vidaĵo priplorinda! (Rigardante siajn manojn.)\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Malsaĝe vi ĝin nomas priplorinda.\n\n MAKBETO.\n\n En dormo unu ridis, la alia\n «Mortigo» kriis, vekiĝinte; tamen\n La preĝojn murmurante ili turnis\n Sin al ripozo.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Tie du kunloĝas.\n\n MAKBETO.\n\n La unu kriis «Dio benu nin,»\n «Amen» l' alia, kvazaŭ ili vidas\n Min, kiu kun sangmakulitaj manoj\n Iliajn voĉojn tremegantajn aŭdis.\n Sed mi ne povis «Amen» diri, kiam\n «Nin Dio benu» ili kriis.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ne\n Pripensu tiel la aferon.\n\n MAKBETO.\n\n Tamen,\n Kial ne povis mi respondi «Amen»?\n Mi plej bezonis benon, sed «Amen»\n En gorĝo sufokiĝis.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Vi ne devas\n Mediti tiamaniere, ĉar\n Pripenso tia frenezigos vin.\n\n MAKBETO.\n\n Mi kredis aŭdi voĉon, kiu kriis,\n «Ne dormu plu! Makbet' mortigis dormon,»\n Senkulpan dormon, la zorgforgesilo,\n La mort' de nia ĉiutaga vivo,\n Freŝiga bano al tro lacaj membroj,\n Balzam' saniga de l' spirit' vundita,\n Rimedo ordigita de Naturo\n Por anstataŭi la agadajn horojn,\n La ĉefnutrilo, kiu dum vivado\n Subtenas la homaron.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Kion diri\n Vi volas?\n\n MAKBETO.\n\n Ĝi kriadis, «Plu ne dormu,\n Glamis' mortigis dormon, do Kordoro\n Ne dormos plu; ne dormos plu Makbeto.»\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Sed kiu tiel kriis? Nobla Grafo,\n Animfortecon vian vi difektas,\n Dum vi rigardas preskaŭ frenezume\n La faron. Iru, kaj per manlavado\n Forigu l' abomenan kulpigilon.\n Pro kio vi reportis la ponardojn?\n Vi devus ilin tie lasi: for,\n La dormemulojn sange ŝmiru.\n\n MAKBETO.\n\n Mi\n Ne iros plu: mi timas eĉ la penson\n Pri mia faro; ĝin ankoraŭ vidi\n Mi ne kuraĝas.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Al mi la ponardojn,\n Ŝanceliĝulo, donu: la dormantoj\n Kaj la mortintoj estas ne timindaj:\n Nur la okulo de infan' rigardas\n Pentraĵon de diablo time. Se li\n Sangadas, mi makulos la lakeojn\n Por fari ŝajnon de ilia ago.\n Ŝi foriras. Oni frapas ĉe la pordego.\n\n MAKBETO.\n\n De kie venas tiu ĉi frapado?\n Kaj kial ĉiu bruo min timigas?\n Jen vidu, kiaj manoj! Ĉu la tuta\n Neptuna Oceano elpurigos\n El mia man' la sangon? Ne, la mano\n La senmezuran vaston de l' mararo\n Sangkolorigus, aliformigante\n La verdon en la ruĝon.\n Revenas Ŝia Grafina Moŝto.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Egale sangkolorajn kun la viaj\n Jen vidu miajn manojn, sed mi hontus,\n Se mia kor' la saman elrigardon\n Ol via portus. (Oni frapas ĉe l' pordego.)\n Mi frapadon aŭdas\n Ĉe l' suda enirejo: ni kuŝiĝu;\n Da akvo kelkaj gutoj nin purigos:\n Kiel facile do! kuraĝo via\n Forlasis vin. (Oni frapas ĉe l' pordego.) Aŭskultu! oni frapas;\n Do vian ĉambroveston tuj surmetu,\n Pro timo, ke okaze ni aperu\n Gemaldormuloj. Do rekonsciiĝu.\n\n MAKBETO.\n\n Ne, per rekonsciiĝo mi konscios\n La faron. (Oni frapadas.) Veku per la pordfrapado\n Dunkanon! Se nur tio estus ebla!\n Ili foriras.\n\n\nSCENO TRIA\n\nLA SAMA LOKO.\n\nPordfrapado post la scenejo. Venas PORDISTO.\n\n\nPORDISTO.\n\nJen, kia frapado! Se iu estus pordisto de l' inferaj pordegoj, ne estus\nfino al lia klopodo por ŝlosi kaj malŝlosi. (Frapado denove. Li parolas\nkvazaŭ li estus pordisto de l' inferaj pordegoj.) Frapu, frapu, frapu! Kiu\nestas, je l' nomo de la diablo? Jen farmamastro, kiu estas memmortiginto,\nantaŭtiminte tro da fruktoj: Venu frue: alportu sufiĉe da viŝiloj: ĉar, tie\nĉi, vi elŝvitos. (Oni frapas.) Frapu! frapu! Kiu estas, je l' nomo de la\nalia diablo? Vere, jen dusencaĵparolinto, kiu laŭvice povis ĵuri por aŭ\nkontraŭ tiu aŭ alia partio; kiu estis je nomo de Dio senmezura perfidulo,\nsed ne povis atingi ĉielon per dusencaĵparolado: Ho, eniru\ndusencaĵparolinto. (Frapado denove.) Frapu, frapu, frapu! Kiu estas? Jen\nangla tajloro, sendita ĉi tien, tial ĉar li ŝtelis specimenon de franca\nŝtrumpo; eniru, tajloro; tie ĉi vi povos hejti vian gladilon. (Frapado\ndenove.) Frapu, frapu; neniam trankvilo! Kia vi estas? Sed tiu ĉi loko\nestas tro malvarma por la infero. Mi ne volas ludi plu la rolon de\ndiablapordisto: Mi intencis enlasi kelkajn el ĉiuj profesioj, kiuj vojaĝas\nsur florkovrita vojo al la eterna fajrego. (Frapado denove.) Baldaŭ,\nbaldaŭ! Rekompencu la pordiston, mi petas. (Malfermas la pordegon.)\n\n Venas Makdufo kaj Lenokso.\n\n MAKDUFO.\n\n Ĉu vi hieraŭ tiom malfruiĝis,\n Ke vi ne levis vin je l' matenruĝo?\n\n PORDISTO.\n\n Ni ja festiĝis ĝis la kokkantado,\n Kaj la drinkado estas incitilo\n Al tri aferoj.\n\n MAKDUFO.\n\n Al kiuj tri?\n\nPORDISTO.\n\nJe mia honoro, al nazkolorigado, dormado, kaj urinado. Sentamon ĝi ekscitas\nkaj malekscitas; ĝi ekscitas la amdeziron, sed forigas la funkciadon; do,\npri multa drinkado oni povas diri, ke ĝi estas dusencaĵparolilo al la\nsentamulo. Ĝi faras lin, kaj malfaras lin; ĝi instigas lin, kaj malinstigas\nlin; igas lin alproksimiĝi kaj malproksimiĝi; fine trompas lin per dormo,\nkaj, kulpiginte lin, ke li ne veran vorton diras, lin forlasas.\n\nMAKDUFO.\n\nMi ja kredas, ke drinkado trompis vin per dormo kaj faris vin mensogulo\nhieraŭ nokte.\n\nPORDISTO.\n\nTion ĝi faris, sinjoro; sed mi punrekompencis ĝin pro ĝia perfido, kaj\nestante, mi kredas, pli forta ol ĝi, mi sukcesis ĝin terenĵeti.\n\n MAKDUFO.\n\n Ĉu via mastro nun leviĝas?\n Venas Makbeto.\n Frapado nia vekis lin; rigardu.\n\n LENOKSO.\n\n Al via Moŝto bonan tagon.\n\n MAKBETO.\n\n Ankaŭ\n Al ambaŭ bonan tagon.\n\n MAKDUFO.\n\n Ĉu la reĝo\n Leviĝas, nobla grafo?\n\n MAKBETO.\n\n Ne ankoraŭ.\n\n MAKDUFO.\n\n Li min ordonis frue lin viziti:\n Sed mi la horon preskaŭ preterlasis.\n\n MAKBETO.\n\n Mi vin al li konduku.\n\n MAKDUFO.\n\n Tio ĉi,\n Mi scias, al vi estas plezuriga.\n\n MAKBETO.\n\n Laboro, kiu plaĉas, portas ĝojon.\n Jen lia ĉambro.\n\n MAKDUFO.\n\n Mi kuraĝas frapi,\n Ĉar mia servo ĝin al mi permesas.\n\n LENOKSO.\n\n Ĉu ne la reĝo iros for hodiaŭ?\n\n MAKBETO.\n\n Sendube: tia estas lia volo.\n\n LENOKSO.\n\n Ventegoj reĝis lastan nokton; kie\n Ni loĝis kamenkapoj forbloviĝis,\n Kaj tra l' aer' aŭdiĝis plendoj, strangaj\n Ekkrioj de mortantoj, antaŭdiroj\n Pri ekrompiĝoj de interrilatoj\n Intimaj familiaj, ŝtatmalsanoj\n Konvenaj al la dolorigaj tempoj\n De la jarcent'; la mallumama birdo\n La tutan nokton bruis: kelkaj diras,\n Ke la terglobo, kvazaŭ februmanta,\n Ektremis.\n\n MAKBETO.\n\n Estis nokto malkvieta.\n\n LENOKSO.\n\n Junulo mi antaŭe ne memoras\n Similan nokton.\n Revenas Makdufo.\n\n MAKDUFO.\n\n Abomenaĵ' terura, de la koro\n Ne imagebla, nek de l' lang' direbla!\n\n MAKBETO kaj LENOKSO.\n\n Kio okazis?\n\n MAKDUFO.\n\n Rigardu la ĉefverkon de detruo,\n Mortigo malpiega jen perforte\n Enmarŝis la sanktejon de l' Sinjoro,\n Kaj ŝtelis la trezoron plej altprezan,\n La vivon mem.\n\n MAKBETO.\n\n Ĉu vi «la vivon» diris?\n\n LENOKSO.\n\n Vi volas diri lian reĝan Moŝton!\n\n MAKDUFO.\n\n Enpaŝu en la ĉambron por blindigi\n Okulojn viajn per la vid' de nova\n Gorgono: ne demandu la klarigon;\n Vidinte vi ĝin scios. (Makbeto kaj Lenokso foriras.)\n Ho vekiĝu!\n Alarme sonorigu. Perfideco!\n Mortigo! Bankvo, Donalben', Malkomo,\n Vekiĝu, dormon tiun ĉi plummolan,\n La nuran figuraĵon de la morto,\n Forĵetu, kaj rigardu morton mem.\n Jen kio vin terure frapos, kiel\n La veno de la tag' de l' lasta juĝo!\n Malkomo, Bankvo, kvazaŭ el la tomboj,\n Leviĝu, kiel senkorpuloj, por\n Vin konformigi al la teruraĵo!\n Ho, sonorigu. (Oni sonorigas.)\n Venas Ŝia Grafina Moŝto Makbeto.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Kia do okazo\n Pravigas tian bruan trumpetadon,\n Vekintan gedormantojn tie ĉi?\n Parolu!\n\n MAKDUFO.\n\n Ho afabla sinjorino,\n Ne dece estas, ke orelo via\n Ricevu tion, kion mi parolus.\n Novaĵo tia en la ripetado\n Mortigus aŭdantinon.\n (Venas Bankvo.) Bankvo, Bankvo!\n Mortiĝis nia reĝa mastro.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ho!\n Ho ve! ĉi tie?\n\n BANKVO.\n\n Kia kruelaĵo!\n Ho kara Dufo, kontraŭdiru vin,\n Dirante «mi eraris».\n Revenas Makbeto kaj Lenokso.\n\n MAKBETO.\n\n Se mi nur antaŭ unu horo estus\n Mortinta, mi min kredus tre feliĉa,\n Ĉar de la nuna tempo ŝajnas, ke\n Nenio seriozan elrigardon\n Prezentas en la ordo de naturo:\n En homa vivo ĉio bagatelojn\n Posedas: velkis gloro kaj beleco:\n La veran vinon de la vivo oni\n Elflui lasis, kaj sub la arkaĵo\n Ĉiela restas nur sennutra feĉo.\n Venas Malkomo kaj Donalbeno.\n\n DONALBENO.\n\n Kio malĝusta estas?\n\n MAKBETO.\n\n Vi ne scias!\n La font', la kapo, la fontano mem\n De via sang' ŝtopiĝis.\n\n MAKDUFO.\n\n Via patro\n Mortiĝis.\n\n MALKOMO.\n\n Ho, de kiu?\n\n LENOKSO.\n\n Ŝajne liaj\n Ĉambrogardistoj lin mortigis, kies\n Vizaĝoj, manoj, estis sangŝmiritaj,\n Kun la ponardoj, kiujn neviŝitajn\n Ni trovis sur la kapkusenoj: ili\n Malfermis la okulojn mirigite;\n Nenies vivon ili sciis gardi.\n\n MAKBETO.\n\n Eĉ nun mi pentas malsaĝecon mian,\n Ponardiginte la servistojn.\n\n MAKDUFO.\n\n Kial\n Vi tion faris?\n\n MAKBETO.\n\n Kiu povas esti\n Mirplena, saĝa, kolerega, kaj\n Samfoje sintenema? ne, neniu:\n La amo, kiu furioze brulis\n En mia brust', rapide preterpasis\n Prudenton, haltigilon de l' animo.\n Jen li—Dunkano—kuŝis, lia haŭto\n Arĝentkolora per la ora sango\n Strekita, kaj la tranĉoj elrigardon\n De buŝoj havis, pretaj je l' eniro\n De la ruino: jen la mortigistoj,\n Kolorigitaj laŭ metio sia,\n Ĉiu ponardo ĝis tenil' kovrita\n Per sango: kiu povus sin deteni,\n Havante koron de la am' kapablan,\n Kaj la kuraĝon, kiu tiun amon\n Vidigi povas per agado sia?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ho, helpon! helpon!\n\n MAKDUFO.\n\n Helpu la grafinon.\n\n MALKOMO, en la orelon al Donalbeno.\n\n Ĉu ni permesos per silento nia,\n Ke la plimulto kredu, ke ni mem\n Akceptas la rezonojn de Makbeto?\n\n DONALBENO, en la orelon al Malkomo.\n\n Sed ĉu ni tie ĉi parolos, kie\n La sorto, kvazaŭ el kaŝej', elsaltos,\n Kaj nin ekkaptos? For; ne estas tempo\n Indulgi niajn larmojn.\n\n MALKOMO, en la orelon al Donalbeno.\n\n Larmojn, kiuj\n Eĉ nun apenaŭ povas sin deteni\n Pro nia kordoloro.\n\n BANKVO.\n\n La grafinon\n Tuj helpu. (Oni forportas Ŝian Moŝton.)\n Kaj, post kiam ni nin estos\n Vestintaj kontraŭ la malvarmo vintra,\n Kunvenu, kaj ĉi tiun monstran faron\n Esploru per persista ekzameno.\n Ni tremas inter timoj kaj suspektoj:\n Sub la protekto Dia jen mi staras,\n Kontraŭstaronte la malicintrigojn\n De perfiduloj.\n\n MAKDUFO.\n\n Ankaŭ mi.\n\n ĈIUJ.\n\n Kaj ĉiuj.\n\n MAKBETO.\n\n Ni do surmetu viran pretigecon,\n Kaj poste ĉiuj rekunvenu.\n\n ĈIUJ.\n\n Bone.\n Ĉiuj foriras escepte Malkomo kaj Donalbeno.\n\n MALKOMO.\n\n Kion vi faros? Ne kun ili iru:\n Ŝajnigi kordoloron ne sentatan\n Facile estas al la intriganto.\n Foriros mi Anglujon.\n\n DONALBENO.\n\n Mi Irlandon.\n Aparte ni pli sendanĝere agos:\n Ĉie tie ĉiuj estas perfiduloj.\n Ju pli intima nia parenceco,\n Al la mortinta reĝo, des pli ili\n Al ni sentigos sian kruelecon.\n\n MALKOMO.\n\n Ĉi tiu sag' mortiga, ĵus pafita,\n Ankoraŭ ne atingis sian celon,\n Kaj ni, la trafon por eviti, sekvos\n La vojon plej senriskan. Al ĉevaloj:\n Ni senceremonie, forpermeson\n Ne demandante, iru: ĉiu devas\n Repagi tion, kion li ricevas.\n Ili foriras.\n\n\nSCENO KVARA\n\nSAMA LOKO. EKSTERE DE LA KASTELO DE MAKBETO.\n\nVenas ROSSO kaj MALJUNULO.\n\n\n MALJUNULO.\n\n Dum sepdek jaroj, kiujn mi memoras,\n Teruraj horoj pasis, kaj strangaĵoj\n Okazis, sed lastnoktaj mirindaĵoj\n Antaŭajn malgrandigis.\n\n ROSSO.\n\n Bona patro,\n Vi vidas, ke la tuta ĉielaro\n Minacas, ofendite de la homoj,\n Al la scenejo de la sangverŝado.\n Laŭ la horloĝ' tagiĝas, sed sufokas\n Malluma nokt' la revenantan sunon.\n Ĉu nokto kunaliĝis kun la krimo,\n Aŭ tago pri ĝi hontas, ke la tero,\n Kvazaŭ malviva, tute profundiĝis\n En la mallumo, kiam viva lumo\n Ĝin volas kisi?\n\n MALJUNULO.\n\n Estas nenature,\n Simile al la faritaĵo. Marde,\n Jen falko, per flugiloj etenditaj\n Naĝante malhumile en aero,\n De nura nizo estis atakita,\n Kaj mortigita.\n\n ROSSO.\n\n Ankaŭ la ĉevaloj\n De l' reĝo (ne ekzistas pli perfektaj,\n Rapidaj, belaj)—tio estas stranga\n Sed tute certa—pro sovaĝiĝeco\n Barilojn derompinte forgalopis,\n Malobeemaj, kvazaŭ batalontaj\n Al la homaro.\n\n MALJUNULO.\n\n Jes, kaj oni diras\n Ke ili manĝis unuj la aliajn.\n\n ROSSO.\n\n En vero, kun la senmezura miro\n De mi la rigardinto. Jen alvenas\n Venas Makdufo.\n Makdufo. Kiel kuras la aferoj,\n Amiko bona?\n\n MAKDUFO.\n\n Ĉu vi ne komprenas?\n\n ROSSO.\n\n Sed kies estas tiu sanga faro?\n\n MAKDUFO.\n\n De tiuj, kiujn ĵus Makbet' mortigis.\n\n ROSSO.\n\n Ho ve! sed kion ili fine celis?\n\n MAKDUFO.\n\n Allogis ilin ia rekompenco.\n La filoj de la reĝo, Donalbeno\n Kaj lia frat' Malkomo sin forŝtelis,\n Kaj malaperis,—kio suspektigas\n Al ili.\n\n ROSSO.\n\n Tio ankaŭ estas kontraŭ\n La voĉo de natur', Ho malŝparema\n Gloramo, kiu volis eĉ engluti\n De via propra viv' la fonton! Do\n Makbet' fariĝos la regnestro?\n\n MAKDUFO.\n\n Certe\n Li estas jam nomita, kaj irinta\n Al Skono por ricevi la honoron\n De reĝarajto.\n\n ROSSO.\n\n Kie de Dunkano\n La korpo estas?\n\n MAKDUFO.\n\n Oni portis ĝin\n Al Kolmakilo, la enterigejo\n Plej sankta, kie liaj antaŭuloj\n Ripozas pace.\n\n ROSSO.\n\n Ĉu vi Skonon iros?\n\n MAKDUFO.\n\n Ne, kuzo, Fifon.\n\n ROSSO.\n\n Tien ankaŭ mi.\n\n MAKDUFO.\n\n Nu, oni faru ĉion bone, Dio\n Protektu, kiel dum antaŭaj tempoj.\n\n ROSSO.\n\n Adiaŭ, patro.\n\n MALJUNULO.\n\n Vin benu Dio kaj la bonfarontojn\n Al mia lando, de homar' zorgantojn.\n Ili foriras.\n\n\n\n\nAKTO TRIA\n\n\nSCENO UNUA\n\nFORRESO. LA PALACO.\n\nVenas BANKVO.\n\n BANKVO.\n\n Vi la zeniton jam atingis: reĝo,\n Kordor', Glamiso, ĉio, laŭ promeso\n De l' sortulinoj, atingita tamen,\n Mi timas, per plej malhonesta ludo:\n Sed viaj posteuloj, oni diris,\n Ne estos heredantoj, sed mi mem\n Fariĝos la radiko kaj naskanto\n De reĝa dinastio. Se de ili\n La vero estas parolebla—kiel,\n Makbeto, via sorto ekzempligas—\n Do kial, laŭ la rolo plenumita\n Pri vi, ne povas ili orakoli\n Pri mia bono nepre esperinda?\n Sed—ĝis konvena horo—mi silentu!\n\n Trumpetado. Venas Makbeto, kiel reĝo; Ŝia grafina Moŝto Makbeto, kiel\n reĝino, Lenokso, Rosso, Sinjoroj, Sinjorinoj, kaj sekvantaro.\n\n MAKBETO.\n\n Jen nia ĉefa gasto.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Se li restus\n Neinvitita, al festeno nia\n Plej grava manko sin sentigus.\n\n MAKBETO.\n\n Nokton\n Ĉi tiun ni festenon reĝan havos,\n Kaj mi ĉeeston vian petas.\n\n BANKVO.\n\n Volu\n Ordoni, via Moŝto, miaj devoj\n Por tio per ligilo nerompebla\n Ligitaj estas.\n\n MAKBETO.\n\n Ĉu vi rajdos baldaŭ?\n\n BANKVO.\n\n Jes, via bona Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Ni alie\n Dezirus la konsilon vian,—kies\n Graveco helpis al prospero nia\n Ĝis nun—je l' konsiliĝo hodiaŭa;\n Ni do prokrastos ĝin ĝis morgaŭ. Ĉu\n Vi rajdos malproksimen?\n\n BANKVO.\n\n Nu, sufiĉe\n Pasigi la intervenontajn horojn\n De nun ĝis la festeno: se necese,\n Mi devos pruntepreni de la nokto\n Du horojn eble.\n\n MAKBETO.\n\n Tamen ne forgesu\n La feston.\n\n BANKVO.\n\n Ne, neniel, via Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Ni aŭdis, ke forkuris niaj kuzoj,\n Kulpplenaj, sed ne konfesinte sian\n Patromortigon strangan, pleniginte\n L' orelojn de amikoj renkontitaj\n De strangaj malveraĵoj; sed pri tio\n Ni morgaŭ priparolos, kiam kune\n Ni traktos pri aferoj reĝaregnaj.\n Adiaŭ, al ĉevalo: ĝis revido\n Hodiaŭ nokte. Ĉu vin akompanos\n Fleanc'?\n\n BANKVO.\n\n Jes, via Moŝto: do adiaŭ.\n\n MAKBETO.\n\n Rapidaj kaj nefaletemaj estu\n Ĉevaloj viaj: kaj mi vin al ili\n Konfidas. Ĝis revido.\n Bankvo foriras.\n Ĉiu homo\n Dezirojn siajn sekvu ĝis la sepa\n Hodiaŭ nokte; ni, por plidolĉigi\n Rerenkontiĝon kun amikoj niaj,\n Ĝis festenhoro restos solaj: Dio\n Vin benu!\n Ĉiuj foriras, escepte Makbeto kaj servisto.\n Unu vorton: ĉu atendas\n Ordonojn niajn tiuj viroj?\n\n SERVISTO.\n\n Ili\n Ekstere estas de l' palaco.\n\n MAKBETO.\n\n Ilin\n Al ni konduku.\n La servisto foriras.\n La reĝeco estas\n Nenio, se ĝi estus ne senriska.\n Enradikiĝis en spirito mia\n Pri Bankvo mia timo, kaj pro lia\n Grandanimeco estas li timinda:\n Ĉar, kuraĝulo, kun braveco vira\n Kunigas li prudenton, kiu gardas\n Lin de danĝero. Sole lin mi timas:\n Spirito lia ŝajnas superregi\n Spiriton mian, kiel, oni diras,\n Cezara superregis Antonian.\n La sortulinojn li riproĉis (kiam\n Unue ili min salutis reĝo),\n Kun la ordon', ke ili al li ankaŭ\n Parolu: tiam, kiel profetinoj,\n Lin ili ekproklamis antaŭulo\n De reĝa dinastio, donis kronon\n Al mi senfruktodonan, kaj enmetis\n En mian manon senutilan sceptron,\n Nur elŝirotan de princido, kiu\n Ne de mi mem devenis. Tiel, por\n Pranepoj Bankvaj mi per krim' makulis\n Spiriton mian; por idaro lia\n Dunkanon la afablan mi mortigis;\n Mi konspirantojn kontraŭ mia paco\n Starigis nur por ili: kaj eternan\n Juvelon mian al la malamiko\n Komuna de homaro mi fordonis,\n Por fari _ilin_, _la Bankvidojn_ reĝoj!\n Ne, preferinde, sorto mem alvoku\n Min kiel batalanton al decido!\n Ho, kiu venas?\n Revenas servisto, kun du Mortigistoj.\n Iru enirejon,\n Kaj tie nin atendu.\n Servisto foriras.\n Ĉu hieraŭ\n Ni interparoladis pri l' afero?\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Jes, via princa Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Bone, do\n Ĉu vi pripensis miajn argumentojn?\n _Li_ estis, kiu dum antaŭaj jaroj\n Fiere vin subpremis, kiun vi\n Supozis esti ni, senkulpaj tute:\n La jenan fakton ĉe kunveno mia\n Mi al vi pruvis, kiamaniere\n Li trompis vin per faroj kaj promesoj,\n Kaj la aŭtorojn de l' rimedoj, kiujn\n Li uzis, mi elmontris, ja sufiĉe\n Eĉ homojn plej malspritajn por konvinki,\n Ke _Bankvo_ estas la farinto.\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Vi\n Klarigis ĝin al ni.\n\n MAKBETO.\n\n Kaj nun mi venas\n Al la afero, kiun mi ekcelas\n Per nuna rekunveno. Ĉu vi trovas,\n Ke pacienco tiel superregas\n Naturon vian, ke vi tion ĉi\n Konsentas toleradi? Ĉu de longe\n Vi kristaniĝis tiamaniere,\n Ke vi al la Kreinto faros petojn\n Por tiu ĉi _bonul'_ kaj liaj idoj,\n De kiu la subpremo al infero\n Vin alpaŝigis, viajn posteulojn\n Farante almozuloj?\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Mia reĝo,\n Ni estas homoj.\n\n MAKBETO.\n\n Jes, laŭkataloge\n Vi apartenas al la klaso homa,\n Kiel ĉashundoj, leporhundoj, hundoj\n Mikssangaj, mopsoj, dogoj, kaj pudeloj,\n Postflaraj akvohundoj, kaj luphundoj\n Sin ĉiuj nomas ordinare hundoj:\n La takstabelo tamen inter ili\n Rapidajn, malrapidajn, kaj ruzemajn\n Distingas, domgardemajn aŭ ĉasemajn:\n Laŭ la talento, kiun la Naturo\n Kun malŝparema man' al ĉiu donis,\n La hunda list' diferencigas ĉiun,\n Titolon ecan alskribante: tiel\n La homoj estas diferencigeblaj.\n Nu, se vi sur la skalo de vireco\n Ne havas rangon tre malaltan, diru;\n Kaj mi al vi l' ordonon komisios,\n Plenumo kies vian malamikon\n Forigos, kaj al nia ama koro\n Kunforĝos vin, ĉar ni dum lia vivo\n Nin sentas nur malbone, nia sano\n Per lia morto plene restariĝos.\n\n DUA MORTIGISTO.\n\n Mi estas, mia reĝo, viro tiom\n Per la kruelaj batoj de la mondo\n Kolerigita, ke egale estas\n Al mi, laŭ kia maniero mi\n Min venĝos al la mondo.\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Kaj mi ankaŭ\n Pri malhelpaĵoj tiel laca estas,\n Per sorto distirita, ke mi riskus\n La vivon iel ajn, ĉu mi ĝin perdus\n Aŭ feliĉigus.\n\n MAKBETO.\n\n Nu, vi ambaŭ scias,\n Ke Bankvo estas via malamiko.\n\n AMBAŬ MORTIGISTOJ.\n\n Ni scias, Via Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Malamiko\n Li estas mia ankaŭ, kaj direktas\n Penadojn siajn kontraŭ interesoj\n Plej karaj miaj, kaj, dum li ekzistas,\n Ne povos mi atingi miajn celojn.\n Kaj, kvankam mi kun frunta senhonteco\n Lin povus forbalai de la tero,\n Respondigante mian reĝan volon,\n Farante tamen tion, mi ofendus\n Amikojn de ni ambaŭ, kies amon\n Mi altestimas, kiuj nepre plorus\n La morton de la mortigito: tial\n Mi turnas min al via help', l' aferon\n Kaŝante de l' publika observado\n Pro gravaj argumentoj.\n\n DUA MORTIGISTO.\n\n Kion vi\n Al ni ordonos, tion ni plenumos.\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Eĉ kvankam niaj vivoj, via moŝto—\n\n MAKBETO.\n\n Okuloj viaj la spiriton viglan\n Vidigas. Mi al vi klarigos baldaŭ,\n En kiu loko vi vin devos kaŝi,\n Kaj la precizan horon de la faro\n Farota iomete malproksime\n De la palaco; ĉar notinde estas,\n Ke mia nomo tie enmiksiĝu\n Neniel; kaj, por ke efektiviĝu\n Senmanke la afero, lia filo\n Fleanco devos ankaŭ partopreni\n En la malhela sort' de sia patro.\n Do interkonsiliĝu; mi revenos.\n\n AMBAŬ MORTIGISTOJ.\n\n Ni jam decidis ĉion, via Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Mi baldaŭ vin revokos do: eliru.\n La mortigistoj foriras.\n Finite estas; Bankvo, antaŭ morto\n Preparu vin por la eterna sorto.\n Foriras.\n\n\nSCENO DUA\n\nLA PALACO.\n\nVenas ŜIA GRAFINA MOŜTO MAKBETO kaj SERVISTO.\n\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ĉu Bankvo jam forlasis la kortegon!\n\n SERVISTO.\n\n Jes, Via Moŝto, sed hodiaŭ nokte\n Revenos.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Diru al la reĝo, ke\n Mi, kiam li libera estos, volas\n Paroli iom.\n\n SERVISTO.\n\n Certe, Via Moŝto.\n Foriras.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Nenion havas ni, se la akiron\n Kontente ni ne povas ĝui: estas\n Pli bone esti eĉ la mortigitoj,\n Ol, mortigintoj, vivi malĝojuloj.\n Venas Makbeto.\n Ho, kiel via Moŝto ĉiam sola\n Malgajaj kun fantaziaĵoj restas,\n Revivigante pensojn, kiuj devis\n Kun la mortintoj morti. La aferoj\n Nekuraceblaj estas pripensindaj\n Neniel; faritaĵo malfarebla\n Neniam estas.\n\n MAKBETO.\n\n Ni vundis ne mortigis la viperon:\n Ĝi resaniĝos, dum nin maliculojn\n Minacas puno pro maltrafo nia.\n Sed la terglob' diskrevu, l' universo\n Ekfalu, antaŭ ol ni tremegante\n Vivados, kaj dormante suferados\n La agonion de teruraj sonĝoj:\n Pli bone kuŝus ni kun la mortintoj,\n De ni senditaj al eterna paco,\n Por ke ni pace restu, ol tolerus\n Turmentojn de kulpiga konscienco\n En senripoza frenezeco. Kuŝas\n Dunkano en la tombo: post la febra\n Agado de la viv' li bone dormas:\n La perfideco faris sian eblon;\n Nun nek ponardo, nek veneno, fila\n Konspiro, nek armeo malamika,—\n Nenio povas ĝeni lin.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Kuraĝon;\n Lumigu la vizaĝon per ridetoj,\n Ĉar viajn gastojn devos vi gajigi.\n\n MAKBETO.\n\n Mi faros ĝin, edzino mia; ankaŭ\n Vi mem, mi petas; kaj prizorgu Bankvon,\n Lin honorante lange kaj okule\n El ĉiuj niaj gastoj speciale.\n Ĉar ni nin devas fari flatemuloj,\n Maskante la vizagojn por elkaŝi\n La sentojn, kiuj en la koro kovas.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ne, kial tiel agi?\n\n MAKBETO.\n\n Ho, edzino\n Tre kara, akraj, kiel la pikiloj\n De la kolubroj, zorgoj min turmentas,\n Dum Bankvo kaj Fleanco vivas.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Tamen\n Naturo ne al ili donis rajton\n Eternan de vivado sur la tero.\n\n MAKBETO.\n\n Ni nin konsolu; de atakoj niaj\n Ne povos ili gardi sin; do ĝoju:\n Ĉar antaŭ ol de l' tur' hedervestita\n Elflugos la vesperto, kaj vokite\n De nigra Hekateo la skarabo,\n Portate per flugiloj el armaĵo,\n Zumadon dormallogan sonorigos,\n La famo pri harstariganta krimo\n La mondon skuos.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Kion vi intencas?\n\n MAKBETO.\n\n Ne sciu, karulino, antaŭ kiam\n Aplaŭdos vi la faron. Venu, nokto\n Blindiga, kaj elkovru la afablajn\n Okulojn de la tago kompatema,\n Kaj per la mano, sanga, nevidebla,\n Forigu kaj disŝiru la ligilon,—\n La vivon de la malamata Bankvo,—\n Pro kiu mi tenata estas ĉiam\n En timo! La taglumo ekdensiĝas,\n Kaj la korniko serĉas la nestarbojn,\n Althejm' de sia raŭka kunularo,\n La tagvivuloj lace ekdormetas;\n Kaj noktvagantoj serĉas la ĉasaĵon.\n Vi miras miajn vortojn: trankviliĝu:\n Ĉar komencite la malbona ago\n Per pli malbonaj trafas la sukceson.\n Do kun mi venu.\n Ili foriras.\n\n\nSCENO TRIA\n\nPARKO PROKSIME DE LA PALACO.\n\nVenas TRI MORTIGISTOJ.\n\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Sed kiu sendis vin al mi ĉi tien?\n\n TRIA MORTIGISTO.\n\n Makbeto.\n\n DUA MORTIGISTO.\n\n Ni al li konfidi povas,\n Ĉar li rakontas ĝustajn instrukciojn\n Pri nia farotaĵo.\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Do nin helpu.\n Ankoraŭ kelkaj strioj de taglumo\n Briletas en la ruĝa okcidento;\n Nun la malfrua vojaĝanto spronas\n Ĉevalon sian, por ke li atingu\n Gastejon, kaj proksimen nun alvenas\n Li, kiun ni atendas.\n\n TRIA MORTIGISTO.\n\n Jen, aŭskultu!\n Mi aŭdas piedfrapojn de ĉevaloj.\n\n BANKVO, Post la scenejo.\n\n Alportu al ni torĉojn, ho!\n\n DUA MORTIGISTO.\n\n Li venas:\n Kaj la ceteraj kune atendataj\n Jam estas en la kort'.\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Ĉevaloj liaj\n Laŭiras la parklimon.\n\n TRIA MORTIGISTO.\n\n Preskaŭ mejlon.\n Sed li kutimas, kiel ankaŭ ĉiuj,\n Al la palaco piediri de\n Ĉi tie.\n\n DUA MORTIGISTO.\n\n Torĉon, torĉon!\n Venas Bankvo kaj Fleanco portante torĉon.\n\n TRIA MORTIGISTO.\n\n Venas li.\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Atentu.\n\n BANKVO.\n\n Hodiaŭ nokte pluvos.\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Pluvu do.\n Ili atakas Bankvon.\n\n BANKVO.\n\n Ho, perfideco! For, Fleanco, for!\n Vi eble venĝos min. Ho, sklavo?\n Li mortas. Fleanco forkuras.\n\n TRIA MORTIGISTO.\n\n Kiu la torĉon do estingis?\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Ĉu\n Ne estis tiel aranĝite?\n\n TRIA MORTIGISTO.\n\n Unu\n Nur estas mortigita; ĉar la filo\n Forkuris.\n\n DUA MORTIGISTO.\n\n Ni do nur duonon faris\n De nia tasko.\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Venu, ni sciigu\n La rezultaton.\n Ili foriras.\n\n\nSCENO KVARA\n\nSALONO EN LA PALACO.\n\nFesteno preta. Venas MAKBETO, ŜIA GRAFINA MOŜTO MAKBETO, ROSSO, LENOKSO,\nNOBELOJ kaj ilia sekvantaro.\n\n\n MAKBETO.\n\n Vi scias la rangordon, do eksidu:\n Al ĉiuj korsalutojn.\n\n NOBELOJ.\n\n Korajn dankojn\n Al via reĝa Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Partoprenos\n Ni vian interparoladon, rolon\n Ludante de humila gastiganto;\n Gastigantino nia sur la reĝa\n Seĝego restos, sed laŭ la okazo\n Ni petos, ke ŝi ankaŭ partoprenu.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Al mia amikaro via moŝto\n Proklamu miajn varmajn bondezirojn.\n Unua Mortigisto aperas ĉe la pordo.\n\n MAKBETO.\n\n Rigardu, ambaŭflanke de la tablo\n Dum ili sidas, mi je ĝia kapo\n Min metas: ĝojo ĉie superfluu:\n Ni baldaŭ trinkos toston ĝeneralan.\n Alproksimiĝante al la pordo.\n Mi vidas sangon sur vizaĝo via.\n\n MORTIGISTO.\n\n La sangon do de Bankvo.\n\n MAKBETO.\n\n Mi certege\n Sur vi pliamas ĝin, ol en la vejnoj\n De Bankvo. Ĉu li estas mortigita?\n\n MORTIGISTO.\n\n Mi, Via Moŝto, tranĉis lian gorĝon.\n\n MAKBETO.\n\n Vi estas do plej lerta gorĝtranĉisto:\n Nek malpli lerta tiu, kiu faris\n La samon por Fleanco; se vi mem,\n Senegalulo estas vi.\n\n MORTIGISTO.\n\n Fleanco\n Forkuris, Via Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n (Flanken.) Do revenas\n Al mia kor' la spasmo: mi alie\n Perfekta estus kiel la marmoro;\n Fortika, kvazaŭ sur la fundamento\n De la ŝtoneg', mi ĉirkaŭprenus ĉion\n Egale kun la vasta atmosfero:\n Sed nun mallarĝigita, limigita\n Mi estas, subpremate per petolaj\n Fantaziaĵoj kaj senfinaj timoj.\n Sed Bankvo jam ne vivas?\n\n MORTIGISTO.\n\n Vere, ne:\n Li kuŝas nun en foso, via Moŝto,\n Kun dudek grandaj tranĉoj en la kolo,\n Mortiga eĉ la malplej granda.\n\n MAKBETO.\n\n Dankon.\n (Flanken.) Serpento la plenkreska tie kuŝas;\n La serpentido forglitinte naskos\n Post ne tre longa tempo la venenon,\n Sed nun sendenta.—Vi foriru; morgaŭ\n Ni nin revidos.\n Mortigisto foriras.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Via reĝa Moŝto,\n Al ni saluto via ofta mankas,\n Sen kiu nia fest' ne diferencas\n De la manĝad' kutima; la gracia\n Ceremonio de akcepto via\n Similas al bongusta saŭc'; alie,\n Al manĝo sendeserta.\n\n MAKBETO.\n\n Ho, mi dankas\n Pro tiu memorigo. (Al la gastoj.) Akompanu\n La bona digestado apetiton,\n Kaj bona san' rezultu!\n\n LENOKSO.\n\n Via Moŝto,\n Eksidi al vi plaĉu.\n La spirito de Bankvo aperas, kaj eksidas\n sur la seĝo rezervita por Makbeto.\n\n MAKBETO.\n\n Honoro la plej alta kronus nian\n Plezuron, se ĉeestus nobla Bankvo;\n Riproĉi kiun pro malzorgo mi\n Preferus, ol kompati pro malbona\n Okazintaĵo!\n\n ROSSO.\n\n Lia neĉeesto\n Promeson lian montras senvalora.\n Al via Moŝto plaĉu nin honori,\n Sidanta kun gastaro via.\n\n MAKBETO.\n\n Restas\n Por mi neniu seĝo.\n\n LENOKSO.\n\n Via Moŝto,\n Jen estas seĝo rezervita.\n\n MAKBETO.\n\n Kie?\n\n LENOKSO.\n\n Ĉi tie, via Moŝto. Kio do\n Malhelpas vian reĝan Moŝton?\n\n MAKBETO.\n\n Kiu\n Ĉi tion faris?\n\n NOBELOJ.\n\n Kion, via Moŝto?\n\n MAKBETO.\n\n Ne povas vi certigi, ke la ago\n De mi farita estas: do ne montru\n Al mi sangmakulitajn viajn harojn.\n\n ROSSO.\n\n Leviĝu, gesinjoroj: lia Moŝto\n Malsana estas.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Sidadu, geamikoj, lia Moŝto\n Sin sentas ofte tiel: de juneco\n Li havas la malsanon, kaj la spasmo\n Ne estos longedaŭra: do sidadu;\n Li resaniĝos post momento: tamen\n Lin rigardante, vi ofendos lin,\n Kaj pligrandigos la malsanon, tial\n Festenu ĝoje. (Al Makbeto.) Ĉu vi estas viro?\n\n MAKBETO.\n\n Jes, maltimulo, kiu kun kuraĝo\n Renkontas tion, kion la diablo\n Sen tremo ne rigardus.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Sensencaĵo!\n Jen vera pentro de teruro via,\n Simila je l' ponardo fantazia,\n Kiu,—vi diris,—vin kondukis al\n Dunkano. Ho! l' eksaltoj kaj kapricoj\n De via cerbo, kiuj ne prezentas\n La veran timon, nur rememorigas\n Al mi rakontojn, antaŭ vintra fajro\n Diritajn de maljunulino, kiu\n Ricevis ilin de avino sia.\n Ho, hontu! Kial vi grimacas tiel?\n Kaj tamen nur skabelon vi rigardas!\n\n MAKBETO.\n\n Rigardu, jen, nun kion diras vi?\n (Al la spirito.) Nu, mi ne timas. Se vi povas movi\n La kapon, do parolu: se ostejoj\n Kaj tomboj sendas reen al vivuloj\n Enterigitojn, akcipitroj manĝu\n Mortintojn niajn.\n La spirito malaperas.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ho, malvirigita\n Pro malsaĝeco!\n\n MAKBETO.\n\n Se,—mi tion ĵuras,—\n Mi staras tie ĉi, mi vidis lin.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Fi, hontu!\n\n MAKBETO.\n\n Sangon en praavaj tempoj\n Laŭvole oni verŝis, antaŭ kiam\n Punleĝoj homaj moderigis morojn\n Sovaĝajn; jes, eĉ poste oni aŭdis\n Rakontojn pri mortigoj, en l' orelon\n Apenaŭ paroleblajn; tiutempe\n Post la senkapigado homoj mortis;\n Sed malgraŭ dudek mortoj en la kapo\n La mortigitoj nun sin reprezentas,\n Kaj el skabeloj niaj nin forŝovas:\n Ĉu ne ĉi tio estas plistrangaĵo,\n Ol eĉ mortigo tia!\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Via Moŝto,\n Amikoj viaj karaj vin atendas.\n\n MAKBETO.\n\n Pardonu min, mi petas, mi forgesis.\n Ne mire min rigardu, ho nobeloj;\n Amikoj, mi malsanon strangan havas;\n Al intimuloj miaj tamen tio\n Ne estas rimarkinda. Jen, salutojn,\n Kaj bonan sanon al vi ĉiuj! Mi\n Eksidu. Nun plenigu la pokalojn.\n Mi ĝoje tostos la ĉeestantaron,\n Kaj nian karan Bankvon, sopiratan\n De ĉiuj. Se nur li nun ne forestus!\n Al via san' kaj lia ni soifas.\n\n NOBELOJ.\n\n Laŭ devoj niaj toston reciprokan.\n La Spirito revenas.\n\n MAKBETO.\n\n For! de okuloj miaj! enteriĝu!\n Malvarma estas via sango, via\n Ostaro sen medolo; vi ne havas\n Vidpovon en okuloj viaj, kiuj\n Minace ĉirkaŭrulas sin.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Rigardu,\n Nobeloj bonaj, tion ĉi nur kiel\n Aferon ordinaran, ne alie;\n Sed ĝi dum sia daŭro interrompas\n Plezuron nian.\n\n MAKBETO.\n\n Mi viro tion, kion vir' kuraĝa\n Kuraĝos fari, faros.\n Alpaŝu, kiel rusa urs' dikhara,\n Armita rinocero, aŭ la tigro\n Hirkana: prenu formon kian ajn\n Alian, miaj nervoj ne tremetos:\n Aŭ reviviĝu, kaj min ekalvoku\n Al la dezerto vasta, glav' en mano;\n Se timo min ekkaptos min proklamu\n Nur infaneto. For, fantom' terura!\n Falsaĵo vanta, for!\n La spirito malaperas.\n Ha! tuj post ĝia\n Foriro mi resentas min laŭvire.\n Sidadu, mi vin petas.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n La festenon\n Vi malordigis, tute malaranĝis\n La ĝeneralan ĝojon kun mirego\n De ĉiuj.\n\n MAKBETO.\n\n Ĉu aferoj tiaj povas\n Okazi, kaj, malheliginte niajn\n Spiritojn, kvazaŭ nubo de somero,\n Forpasi, sen surprizo nekutima?\n Vi igas min miregi mian propran\n Naturon, kiam vi vidaĵojn tiajn\n Rigardas, ne ŝanĝante la rubenan\n Koloron de la vangoj, dum la miaj\n Pro timo estas blankigitaj.\n\n ROSSO.\n\n Kiajn\n Vidaĵojn, via Moŝto?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ne parolu,\n Mi petas; pli kaj pli li malsaniĝas;\n Demandoj kolerigas lin. Tuj bonan\n Vesperon: ne pripensu pri rangordo,\n Sed tuj foriru.\n\n LENOKSO.\n\n Bonan do vesperon:\n Kaj lia reĝa Moŝto resaniĝu!\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Al ĉiuj bonan nokton mi deziras!\n Ĉiuj foriras escepto Makbeto kaj Grafino Makbeto.\n\n MAKBETO.\n\n Ĝi serĉas sangon: oni diras, sango\n Bezonas sangon: ŝtonoj kelkafoje\n Sin movas, kaj parolas arboj, helpaj\n Al la venĝanto de verŝita sango,\n Antaŭdiristoj, lertaj pri la strangaj\n Interrilatoj inter dubaj signoj,\n Okazintaĵoj, kaj profetaj birdoj,\n Ekzemple, pigoj, korvoj, frugilegoj,\n Eltrovis plej sekretajn postesignojn\n De l' mortigint'. Kioma horo estas?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Neeble diri, ĉu la nokt' finiĝis,\n Aŭ la taglumo venas.\n\n MAKBETO.\n\n Ĉu Makdufo\n Inviton nian reĝan ne akceptis?\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Ĉu vi, sinjoro, sendis ĝin al li?\n\n MAKBETO.\n\n Mi aŭdis onidire, sed mi baldaŭ\n Ĝin certe scios, ĉar en ĉiu domo\n De l' tuta nobelaro mi pagitan\n Serviston havas. Mi vizitos morgaŭ\n Je frua hor' la sortulinojn: ili\n Paroli devos pli al mi, avida\n Ekscii per rimedoj plej malbonaj\n La sorton plej malbonan. Mi devigos\n Al mia celo ĉiujn aĵojn cedi:\n Mi estas jam tra sango trairinta\n Profunde tiel, ke antaŭeniro\n Sin trovas pli facila ol reveno:\n Ideoj strangaj sin al mi prezentas,\n Praktikigotaj neekzamenite.\n\n ŜIA GRAFINA MOŜTO.\n\n Bezonas vi la fortigilon, dormon.\n\n MAKBETO.\n\n Kuŝiĝu ni. La strangaj iluzioj\n Kaj memmalkonfidemo miaj pruvas\n La eklernanton en aferoj krimaj.\n Ekzerco faros nin plipraktikuloj.\n Ili foriras.\n\n\nSCENO KVINA\n\nERIKEJO.\n\nTondras. Venas la TRI SORĈISTINOJ kaj HEKATEO.\n\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Nu, Hekateo, kiel vi koleran\n Mienon havas?\n\n HEKATEO.\n\n Kial ne, malbelulinoj,\n Malĝentilpetolulinoj?\n Kiel vi per babileto\n Vanta traktis kun Makbeto\n Pri aferoj de la sorto,\n Dusencaĵoj, kaj eĉ morto?\n Vi kuraĝis! Dum, mastrino\n Via mi, l' elpensintino\n De malbono, mi ne parton\n Prenis por vidigi l' arton\n Nian gloran! Kaj vi ĉion\n Faris por—atentu tion—\n Iu, kiu ŝanceliĝas\n Ĉiam, kaj ekkoleriĝas,\n Por atingi celojn siajn,\n Ne antaŭenpuŝi viajn.\n Por forigi la eraron,\n Mi renkontos la triaron\n Je la kvina kaj duono\n Ĉe l' kavern' de Aĥerono.\n Dum ruĝiĝas la mateno,\n Mi, atende je l' alveno\n De Makbeto, tie restos,\n Ĝis li ankaŭ mem ĉeestos,\n Ĉar li, tre timante morton,\n Venos scii sian sorton:\n Ĉiujn vazojn do magiajn,\n Kaj sorĉaĵojn fortajn viajn\n Tuj provizu. Pro fatala\n Cel' pasigos mi sub pala\n Lun' la nokton, ĉar la ago\n Antaŭ mezo de la tago\n Estas plenumota; eron\n De vaporo sur la teron\n Ĵus falontan de la luno\n Mi rimarkas: ĝin la suno\n Estos ne fluidiginta,\n Antaŭ ol mi ĝin kaptinta\n Estos: mi per distilado\n Arta, kaj per ensorĉado\n El ĝi formos koboldetojn,\n Kiuj, prezentante petojn\n Al spirito lia, povos\n Lin influi, ĝis li trovos\n Sin en stranga dub' pri ĉio,\n Kaj prizorgos pri nenio;\n Malestimos li la sorton,\n Saĝon, timon, kaj la morton.\n Kaj la hom', plej fortigita\n Sin kredante, plej trompita\n Estas. Lia ŝajnfortiko\n Estas nia bonamiko.\n\n Post la scenejo Muziko kun kanto: «Forvenu, forvenu, k.c.»\n\n Aŭskultu: vidu, mia spiriteto\n Atendas min, sidante sur nubeto.\n Ŝi foriras.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Rapide venu: ŝi revenos baldaŭ.\n Ili foriras.\n\n\nSCENO SESA\n\nFORESO. LA PALACO.\n\nVenas LENOKSO kaj alia NOBELO.\n\n\n LENOKSO.\n\n Antaŭaj paroladoj miaj eble\n Esprimis viajn pensojn, kaj klarigis\n Okazintaĵojn strangajn. Jen Makbeto\n Dunkanon la afablan tre kompatis,\n Post lia morto! kaj la brava Bankvo\n Promenis tro malfrue, kiun—diru,\n Se al vi plaĉos—lia fil' mortigis,\n Ĉar li forkuris: homoj ne malfrue\n Promeni devas; kiu ne kondamnas\n La monstrajn agojn de Malkomo kaj\n De Donalbeno, kiuj sian patron\n Mortigis? fakto malbenita! kiom\n Da kordoloro al Makbeto ĝi\n Sentigis! ĉu li ne la du krimulojn\n Distranĉis pro kolero pia, kiuj\n La sklavoj de drinkad' neliberuloj\n De dormo estis? ĉu ne estas tio\n Farita noble? Jes, kaj saĝe ankaŭ;\n Ĉar kiu ne ekkoleriĝus, kiam\n Li aŭdas la farintojn de la faro\n Ĝin nei? Do laŭ mi li faris ĉion\n Tre lerte: kaj, mi pensas, se li havus\n En fortikaĵo malliberigitajn\n La filojn de Dunkano,—kio ne\n Okazos dank' al Dio,—ili sentus\n La honton de l' abomeninda ago:\n Fleanco ankaŭ; sed, atentu! ĉar\n Pro klareparolitaj vortoj, ankaŭ\n Pro sia neĉeesto ĉe l' festeno\n De l' uzurpinto, ŝajnas ke Makdufo,\n Laŭ lia ordo, vivas finobelo;\n Ĉu vi, Sinjoro, povas diri, kie\n Li trovas sin?\n\n NOBELO.\n\n La filo de Dunkano,\n De kiu l' uzurpinto nun fortenas\n Reĝrajton lian, iris al la angla\n Kortego de la pia Eduardo,\n Tutkore akceptate; malfeliĉa\n Ekzilo lia ne ekmalbriligas\n Honoron lian: kaj Makdufo tien\n Vojaĝis por demandi ĉu la sankta\n Regnestro volas helpi lin influi\n La Grafon de Nordhumberlando kun\n Sivardo brava, por ke, kun la helpo\n De tiuj,—se la ĉiopova Dio\n Konfirmos ĝin,—ni ree manĝos pace,\n Kaj dormos, regalante nin liberajn\n Je sangaj mortigiloj, nian reĝon\n Per amo subtenante, por ricevi\n De li honorojn de la liberuloj:\n Je ĉio ĉi ni nun sopiras; kio\n La uzurpinton tiom kolerigis,\n Ke li militajn preparaĵojn faras,\n Por gardi sian regnon de atako.\n\n LENOKSO.\n\n Ĉu li samtempe sendis al Makdufo\n Inviton?\n\n NOBELO.\n\n Jes, kaj li al la sendito\n Respondis malĝentile, «Mi neniel»\n Malbonhumore la sendito turnis\n Al li la dorson, kantetante, kvazaŭ\n Li dirus, «Ha, vi pentos pri respondo\n Dirita tiel».\n\n LENOKSO.\n\n Tio eble faros,\n Ke li ankoraŭ restos kiel eble\n Plej malproksime de la lando de l'\n Tirano. Dume, preĝu ni, ke sankta\n Anĝelo flugu al la angla reĝo,\n Por lin sciigi pri l' respondo, kiun\n Makdufo sendis, antaŭ ol ĝi venu\n Al la oreloj de Makbeto; tiel\n Rezultos al la subpremata lando\n Bonaĵo dia!\n\n NOBELO.\n\n Mi kun li kunpreĝos.\n Ili foriras.\n\n\n\n\nAKTO KVARA\n\n\nSCENO I\n\nKAVERNO. EN MEZO, KALDRONO PLENA JE AKVO BOLANTA. TONDRAS.\n\nVenas la TRI SORĈISTINOJ.\n\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Trifoje miaŭis la kat' dukolora.\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Kaj la erinaco kvarfoje ekblekis.\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Ekkrias harpio, «Nun estas la horo».\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Ĉirkaŭ la kaldron' vin metu,\n L' internaĵojn tuj enĵetu\n Venenitajn,—rondirante,\n La miksaĵon kunfarante;—\n Bufon, kiu noktojn tremis\n Tridek-unu, dum ĝin premis\n Peza ŝtono; ĵetu ĝian\n Ŝvitvenenon en magian\n Poton; jen l' unua faro\n Inter la ensorĉilaro.\n\n ĈIUJ.\n\n Fabrikilo de malbono,\n Elhejtiĝu la kaldrono;\n Kiel eble plej penadu,\n Bolu akvo, fajr' bruladu.\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n De la marĉserpent' tranĉaĵo\n Helpu al kaldronmiksaĵo,\n Piedfingro de la rano,\n Kaj de la vespert' la lano,\n Poste lango de hundido,\n Kaj pikilo de aspido,\n De lacerto la krureto,\n Kaj flugilo de gufeto,\n La infera sup' boladu,\n L' ensorĉil' plifortiĝadu.\n\n ĈIUJ.\n\n Fabrikilo de malbono,\n Elhejtiĝu la kaldrono;\n Kiel eble plej penadu,\n Bolu akvo, fajr' bruladu.\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Skvam' ŝlimhava de drakego,\n Kaj de lupo la dentego,\n Mum' de sorĉistin' trompema,\n Faŭko de la ŝark' glutema,\n La radik' de malbenita\n Herbo nokte elfosita,\n Malboniga, la hepato\n De hebrea advokato,\n De taksuso tre maljuna\n Ŝelo, kiu, dum la luna\n Mallumiĝ' post lasta fazo,\n Falis teren, ankaŭ nazo\n De sovaĝa Turko faros\n La miksaĵon pli ŝlimplena.\n Ankaŭ tigran internaĵon\n Ĵetu en l' infermiksaĵon.\n\n ĈIUJ.\n\n Fabrikilo de malbono,\n Elhejtiĝu la kaldrono;\n Kiel eble plej penadu,\n Bolu akvo, fajr' bruladu.\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Per mandrila sang' frostigu,\n Por ke vi ĝin plibonigu.\n Venas Hekateo.\n\n HEKATEO.\n\n Ho brava! Mi laŭdas penadojn la viajn,\n Kaj vi partoprenos premiojn la miajn:\n Kaj nun la kaldronon vi kunrondirante,\n Simile al elfoj kaj feoj kantante,\n Ensorĉu l' inferan miksaĵon.\n Muziko kaj kanto, «Nigraj spiritoj», k. c. Hekateo malaperas.\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Pro pikdoloretoj en dikfingro mia\n Mi sentas, ke venas nun malbonaĵ' ia.\n Kiu ajn alproksimiĝu;\n Vi seruroj, malfermiĝu!\n Venas Makbeto.\n\n MAKBETO.\n\n Ho vi sekretaj noktomezulinoj!\n Kion vi faras?\n\n ĈIUJ.\n\n Faron ne direblan.\n\n MAKBETO.\n\n Mi petas vin, pro via profesio,\n De kie ajn vi tian antaŭscion\n Akiris, al mi nun respondu: kvankam\n La uragano levos sin, preĝejojn\n Per furioza fort' ruinigante;\n Kaj kvankam la ŝaŭmantaj monstraj ondoj\n Konfuzos kaj englutos la ŝiparon;\n Kaj kvankam nematura gren' disfalos,\n Kaj arboj forbloviĝos; kaj kasteloj,\n Per tondra sago disfenditaj, rompos\n La kapojn de gardistoj siaj; kvankam\n Palacoj kaj la altaj piramidoj\n Ĝis siaj fundamentoj ekskuiĝos,\n Kaj kvankam eĉ la semoj de Naturo\n Fariĝos sendistinge kunmiksitaj,\n Ĝis memdetruo kontraŭ siaj faroj\n Ribelos, al mi klare nun respondu.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Parolu.\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Nin demandu.\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Ni respondos.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Sciigu, ĉu vi volas la respondon\n De ni, aŭ niaj mastroj.\n\n MAKBETO.\n\n Voku ilin.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Enverŝu sangon de porkino,\n Kiu estas manĝintino\n De naŭ idoj; en la flamon,\n Por pliigi la malamon,\n Ĵetu grason, kiu fluis—\n Dum la pendigilo bruis,\n Tra l' aero svingiĝanta—\n De la mortigint' pendanta...\n\n ĈIUJ.\n\n Ho spiritoj nun alvenu;\n Je l' soleno partoprenu.\n Tondras. Unua Aperaĵo: kapo en armaĵo leviĝas.\n\n MAKBETO.\n\n Sciigu al mi, ho vi potenculo\n Mistera,—\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Silentu; ĉar li scias ĉion,\n Kion ajn vi eĉ pensas; do diru nenion.\n\n UNUA APERAĴO.\n\n Makbeto, de l' grafo de Fif' gardu vin,\n Makdufo. Sufiĉas: forpermesu min.\n Malleviĝas.\n\n MAKBETO.\n\n Mi dankas, ke vi min antaŭsciigas;\n Suspektojn miajn vi konfirmas: tamen,—\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Li ne obeos al ordonoj: jen,\n Alia pli potenca ol la lasta.\n Tondras. Dua Aperaĵo. Infano sangkovrita leviĝas.\n\n DUA APERAĴO.\n\n Makbeto! Makbeto! Makbeto!\n\n MAKBETO.\n\n Se tri orelojn havus mi, mi aŭdus.\n\n DUA APERAĴO.\n\n Sangama bravul', kun mokema rideto\n La homan potencon rigardu Makbeto,\n Ĉar lin de virino neniu naskita\n Difektos.\n Malleviĝas.\n\n MAKBETO.\n\n Makdufo, vivu do: mi vin ne timas.\n Sed mi certigon faros pli certiga,\n Ligante Sorton al promeso ŝia.\n Makdufo, vi ne vivos; tiel mi\n Al miaj timoj diros, «Vi mensogas»,\n Kaj dormos, kiom ajn la tondro bruu.\n Tondras. Tria Aperaĵo: Infano kronita leviĝas,\n tenante arbon en la mano.\n Ho, kio estas tio, leviĝante,\n Kun la mieno de infano reĝa,\n Portante sur l' infana frunto rondon,\n Montrilon de reĝeco?\n\n ĈIUJ.\n\n Aŭskultu, ne parolu.\n\n TRIA APERAĴO.\n\n Leonkora, ne zorgu, ĉu ekkoleriĝas\n Furioze regatoj, aŭ nokte kaŝiĝas\n La ekkonspirantoj, ĉar militistaro\n Ne venkos Makbeton, ĝis kiam arbaro\n Birnama milite sin movos al li.\n Malleviĝas.\n\n MAKBETO.\n\n Ha, neeble; kiu\n L' arbaron povas varbi? elradiki\n La kverkon el la tero? Antaŭsentaj\n Bonaĵoj! Ribeleco, ne leviĝu,\n Ĝis kiam ankaŭ la arbar' Birnama\n Leviĝos, kaj sidante sur la trono\n Makbeto fine pagos sian ŝuldon\n Kutiman al Naturo.—Tamen mi\n Korbatojn sentas pri la jeno: diru,\n Se via arto havas la kapablon,\n Ĉu en ĉi tiu lando iam filoj\n De Bankvo reĝos?\n\n ĈIUJ.\n\n Pli ne volu scii.\n\n MAKBETO.\n\n Vi devas kontentigi min: se tion\n Vi ne malkaŝos, malbenaĵ' eterna\n Vin frapu! Diru,—kial malleviĝas\n Kaldrono via? Kial tiu bruo?\n Trumpetado post la scenejo.\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Vidigu!\n\n DUA SORĈISTINO.\n\n Vidigu!\n\n TRIA SORĈISTINO.\n\n Vidigu!\n\n ĈIUJ.\n\n Ho, vidigu, ho, vidigu:\n La vualon tuj forŝiru,\n Lian koron dolorigu,\n Venu, ombroj, kaj foriru!\n Aperas parado de ok Reĝoj, la lasta tenas\n per mano spegulon: sekvas la Fantomo de Bankvo.\n\n MAKBETO.\n\n Vi tro similas la spiriton Bankvan;\n For! Rigardante vian kronon miaj\n Pupiloj turmentiĝas. La hararo\n De l' dua orkronito je l' unua\n Similas, jen, la tria je la dua.\n Abomenindulinoj! Kial tion\n Vidigas vi al mi? Nun kvara! Mi\n Blindiĝu! Ho, ĉu la parad' senfina\n Etendos sin ĝis la renverso tondra\n De l' mondo? Jen alia! nun, la sepa!\n Mi pli ne vidu: tamen oka venas,\n Portante per la man' spegulon, kiu\n Al mi vidigas pli ankoraŭ, kiuj\n Duoblajn globojn kaj trioblajn sceptrojn\n Mantenas: teruraĵ'! Mi nun rekonas\n La veron: ĉar sangmakulita Bankvo\n Per montra fingro kun ridet' fiera\n Almontras ilin kiel siajn. Kio!\n La Aperaĵoj malaperas.\n Ĉu tio estas vera?\n\n UNUA SORĈISTINO.\n\n Jes, vera tiu antaŭdiro:\n Sed kial de Makbet' la miro!\n Nun lian koron ni ĝojigu,\n Kaj mirindaĵojn ekvidigu:\n Tra la aero melodia\n Muziko sonu, dum en nia\n Antikva danco ni rondiros:\n Kaj nia glora reĝo diros:\n La ruzaj artoj, kiujn uzis\n La sortulinoj, min amuzis.\n Muziko. La Sorĉistinoj dancas, kaj poste malaperas kun Hekateo.\n\n MAKBETO.\n\n Do kie estas ili? Foririntaj?\n Ĉi tiu malfeliĉa horo estu\n Plej malbenota en la kalendaro!\n Eniru!\n Venas Lenokso.\n\n LENOKSO.\n\n Kion via Moŝto volas?\n\n MAKBETO.\n\n Ĉu vi la sortulinojn vidis?\n\n LENOKSO.\n\n Ne.\n\n MAKBETO.\n\n Ĉu ili ne renkontis vin?\n\n LENOKSO.\n\n Envero,\n Ne, via Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Estu la aero\n Infektodona, kie ili rajdas;\n Kaj malbenitaj estu ĉiuj, kiuj\n Al ili fidas! Mi piedfrapadon\n Ekaŭdis de ĉevaloj: kiuj estis?\n\n LENOKSO.\n\n Nur du aŭ tri, por vin sciigi, ke\n Makdufo rapidiris al Anglujo.\n\n MAKBETO.\n\n Anglujo!\n\n LENOKSO.\n\n Jes, Anglujo, via Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Ho tempo, vi malhelpas miajn farojn\n Terurajn: cel' rapide elpensita\n Postulas rapidiran plenumadon:\n De tiu ĉi momento miaj pensoj,\n Apenaŭ naskiĝintaj, sian volon\n Efektivigos, kaj eĉ nun, por vesti\n Per faroj miajn pensojn, la kastelon\n Makdufan mi ekkaptos, la graflandon\n Okupos; per la glavo mi mortigos\n Edzinon lian, liajn geinfanojn,\n Kaj ĉiujn, kiuj nomas sin parencoj.\n Mi ne intencas vante fanfaroni;\n Mi tion faros antaŭ malvarmiĝo\n De mia celo. For, vidaĵoj ĉiaj!\n Nu, min konduku tien, kie trovas\n Sin la sinjoroj.\n Ĉiuj foriras.\n\n\nSCENO DUA\n\nFIFO. LA KASTELO DE MAKDUFO.\n\nVenas GRAFINO MAKDUFO kun sia FILO kaj ROSSO.\n\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Sed kion do li faris, por ke li\n De l' lando rapidiru?\n\n ROSSO.\n\n Pacience\n Atendi oni devas.\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Pacienco!\n Sed kie estis lia? Li foriris\n Malsaĝe: se ne agoj niaj, timoj\n Nin ofte faras ŝajne perfiduloj.\n\n ROSSO.\n\n Vi scias ne, ĉu timo aŭ prudento\n Influis lin.\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Prudento! La edzinon\n Forlasi, kaj infanojn, kaj kastelon,\n Kaj ĉiujn signojn de la nobeleco,\n En land', de kiu li forkuris! Li\n Ne amas nin: al li la sento mankas\n Natura: ĉar la eta troglodito\n La plej malaltekreska el la birdoj,\n Patrino de idaro en la nesto,\n Kuraĝas kontraŭstari al la strigo.\n En la pezado multe superpezas\n La timo lian amon; kie estis\n Prudento, kiam tiel senracie\n Li forrapidis?\n\n ROSSO.\n\n Ho kuzino mia,\n Sindetenema estu: via edzo,\n Prudenta, saĝa, nobla, bone konas\n La krizojn de la tempoj. Mi ne pli\n Kuraĝas diri, sed kruelaj estas\n Ĉi tiuj tempoj, kiam oni taksas\n Nin, senkulpulojn, kiel perfidantojn;\n Kaj ni la onidirojn akordigas\n Kun niaj timoj, sur sovaĝa maro\n De malcertec' enŝipiĝinte, tien\n Kaj reen moviĝante. Forpermeson\n Mi petas, post ne longe revenonte;\n Aferoj povas ne plimalboniĝi,\n Sed nun atingos baldaŭ la antaŭan\n Nivelon. Ĉiujn miajn bondezirojn,\n Kuzeto bela.\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Li senpatra estas\n Kvankam li havas patron.\n\n ROSSO.\n\n Miaj sentoj,\n Se mi pli longe restos, malvirigos\n Min, malhelpante vin, kaj hontigante\n Min mem. Mi tuj foriras.\n Li foriras.\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Via patro\n Jam mortis. Kiel do vi povos vivi?\n\n FILO.\n\n Mi faros same kiel la birdetoj.\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Manĝante vermojn aŭ muŝetojn?\n\n FILO.\n\n Sole\n Per tio, kion mi akiros, kiel\n La birdoj.\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Kompatinda birdo, vi\n Neniam timos la kaptilon.\n\n FILO.\n\n Kial\n Mi timos ĝin, patrino? Oni faras\n Kaptilojn ne por la malriĉaj birdoj.\n Sed mia patro ne en vero mortis.\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Jes, vere; kiel vi alian gajnos?\n\n FILO.\n\n Ne, kiel vi alian edzon gajnos?\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Mi povus cent aĉeti ĉe l' vendejo.\n\n FILO.\n\n Do vi aĉetos ilin por revendo.\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Vi havas pli da sprito ol da jaroj.\n\n FILO.\n\n Ĉu mia patro estis perfidulo?\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Jes, vere.\n\n FILO.\n\n Kio estas perfidulo?\n\nGRAFINO MAKDUFO.\n\nTiu, kiu ĵuras kaj mensogas.\n\nFILO.\n\nĈu estas ĉiuj, kiuj tion faras, perfiduloj?\n\nGRAFINO MAKDUFO.\n\nĈiu, kiu tion faras, estas perfidulo, kaj pendiginda.\n\nFILO.\n\nĈu ĉiuj estas pendigindaj, kiuj ĵuras kaj mensogas?\n\nGRAFINO MAKDUFO.\n\nĈiuj.\n\nFILO.\n\nKiu devos pendigi ilin?\n\nGRAFINO MAKDUFO.\n\nLa honestuloj.\n\nFILO.\n\nDo la mensoguloj kaj ĵuruloj estas malsaĝuloj, ĉar la mensoguloj kaj\nĵuruloj sufiĉas por venki la honestulojn kaj pendigi ilin.\n\nGRAFINO MAKDUFO.\n\nNu, Dio helpu vin, petoluleto! Sed kion vi faros, por havigi patron?\n\nFILO.\n\nSe li estus mortinta, vi lin plorus, se ne, tio vidigus al mi, ke mi baldaŭ\nricevos novan patron.\n\nGRAFINO MAKDUFO.\n\nBabiluleto, kiom vi parolas!\n\n Venas Sendito.\n SENDITO.\n\n Saluton, via Moŝto! Vi ne konas\n Min, kvankam mi perfekte scias vian\n Altrangon, sed mi timas, ke danĝero\n Alproksimiĝas vin: se vi konsilon\n De neinstruitulo volas sekvi,\n Ne restu tie ĉi; for, kun la filoj.\n Mi ŝajnas sovaĝul' vin timigante:\n Sed ne antaŭsciigi vin pli estus\n Kruele. Dio vin protektu! Ne\n Kuraĝas mi plu resti.\n Li foriras.\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Sed kien povas mi foriri? Kion\n Malbonan faris mi? Sed mi memoras,\n Ke sur ĉi tiu ter' malbono ofte\n Laŭdata estas, kelkafoje fari\n Bonaĵojn oni nomas malsaĝeco:\n Do kiel mi virinan senkulpigon\n Pretendas, ke malbonon mi ne faris?\n Venas Mortigistoj.\n Kiuj estas tiuj ĉi?\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Kie estas via edzo?\n\n GRAFINO MAKDUFO.\n\n Mi kredas, ne en tia malsanktejo,\n En kiu tia homo, kia vi,\n Lin povos trovi.\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Li perfida estas.\n\n FILO.\n\n Harega sentaŭgulo, vi mensogas!\n\n UNUA MORTIGISTO.\n\n Kokido, kion?\n Frapanto lin por ponardo.\n Fiŝid' de perfideco!\n\n FILO.\n\n Mi mortiĝis,\n Patrino: kuru for, mi petas vin!\n Li mortas.\n\nGrafino Makdufo foriras, kriegante «Mortigo!» La mortigistoj foriras post\nŝi.\n\n\nSCENO TRIA\n\nANGLUJO. ANTAŬ LA REĜA PALACO.\n\nVenas MALKOMO kaj MAKDUFO.\n\n\n MALKOMO.\n\n Ni trovu dezertejon, por ellasi\n La larmojn, kiuj premas niajn brustojn.\n\n MAKDUFO.\n\n Plibone ni mantenu niajn glavojn\n Mortigajn, por defendi la patrujon,\n Kuŝantan sub kalkano de tirano.\n Plivastiĝadas ĉiutage krioj\n De l' buŝoj de vidvinoj kaj de orfoj,\n Frapante la ĉielon, kiu eĥas\n Responde, kunplorante kun Skotlando.\n\n MALKOMO.\n\n Mi ekproklamos ĉie la bezonojn\n De mia lando, laŭokaze ilin\n Plenumos. Tio, kion vi ĵus diris,\n Antaŭenpuŝos eble l' entreprenon\n De ni celatan. Tiun ĉi tiranon\n Abomenindan oni kredis justa\n Antaŭe: vi lin amis, li malbonon\n Al vi ĝis nun ne faris. Mi nur estas\n Junulo; kaj vi eble konsideros,\n Ke saĝe estos min oferi, kiel\n Ŝafidon, por eviti la koleron\n De tiu ĉi demono.\n\n MAKDUFO.\n\n Mi ne estas\n Perfida.\n\n MALKOMO.\n\n Sed Makbeto estas. Foje\n Grandanimulo povus deflankiĝi,\n Por elplenumi reĝan komision.\n Sed min pardonu; mi ne povas ŝanĝi\n Naturon vian; la anĝeloj havas\n Brilecon, kvankam la plej brila falis:\n Se eĉ malvirto portus veston helan,\n Mienon sian propran havus virto.\n\n MAKDUFO.\n\n Mi malesperas.\n\n MALKOMO.\n\n Viaj agoj igis\n Min dubi vian viran fidelecon;\n Ĉar kial vi la filon kaj edzinon—\n Ligilojn alteprezajn de la amo—\n Forlasis, ne dirinte adiaŭon?\n Nur miaj timoj, ne suspektoj miaj,\n Vin malhonori ŝajnas—kion ajn\n Mi pensu, eble vi justulo estas.\n\n MAKDUFO.\n\n Sangadu, kompatinda patrolando!\n Starigu, tiraneco, vian bazon,\n Justeco vin ne povas kontraŭstari;\n Ĉar la suferoj de patrujo nia\n Prezentas garantion de titolo\n Al la tirano; nobelul', adiaŭ:\n Mi ne la rolon ludus de l' fripono,\n Al kiu vi aludas, por ricevi\n La tutan havon de la uzurpinto,\n Kun la riĉaĵoj de la oriento.\n\n MALKOMO.\n\n Ne ofendiĝu. Mi ne diris tion\n Pro timo kontraŭ vi. Patrujo nia,\n Ho ve! sub peza jugo subpremiĝas;\n Ĝi ploras, ĝi sangadas, ĉiutage\n La sum' de ĝiaj vundoj pliiĝadas:\n Mi kredas, ke por la subten' de miaj\n Reĝrajtoj amikaro tuj sin levos,\n Ĉar multaj miloj jam de Anglolando\n Promesis sindoneme sian helpon.\n Sed, malgraŭ ĉio, kiam mi la kapon\n De la tirano havos sub piedoj,\n Aŭ portos ĝin je l' pinto de la glavo,\n La kompatinda patroland' enhavos\n Pli da malvirtoj ol antaŭe, pli\n Da suferado pro la malbonaĵoj\n De la reĝonto.\n\n MAKDUFO.\n\n Kia estas li!\n\n MALKOMO.\n\n Min mem pridiras mi, mi, kiu havas\n Enradikitajn tiamaniere\n La malpuraĵojn de malvirto mem,\n Ke, kiam ili estos malkaŝitaj,\n La nigra koro de Makbeto ŝajnos\n Neĝblankan veston porti, kaj regatoj\n Lin taksos kiel ŝafon, en komparo\n Kun la senmezuregaj kruelaĵoj\n De mi, la lupo.\n\n MAKDUFO.\n\n Ne el la legioj\n De la infer' flamanta povas veni\n Diablo pli praktika je malbono,\n Ol mem Makbeto.\n\n MALKOMO.\n\n Mi lin konas kiel\n Sangaman, avareman, perfidulon,\n Malican, kulpan je la tuta aro\n De pekoj: sed al mia volupteco\n Ne estas lim': edzinoj kaj filinoj,\n Patrinoj kaj fraŭlinoj viaj povus\n Ne kontentigi miajn amdezirojn;\n Kaj ĉiujn malhelpaĵojn, eĉ plej fortajn\n Por kontraŭstari ilin, mi disbatus\n Laŭ mia volo: ja plibone estus\n Ke eĉ Makbet', ol tia, reĝu.\n\n MAKDUFO.\n\n Vere\n Senlima malĉasteco la naturon\n De tiraneco havas: jam ĝi kaŭzis\n La fruan nenecesan renversiĝon\n De l' tron' de multaj reĝoj. Sed ne timu\n La vian supreniri: ĉar vi povos\n Indulgi en sekreto viajn pekojn,\n Dum vi ŝajnigas rolon de ermito.\n Sufiĉe da virinoj plej cedemaj\n Ni havas; kiuj ĝoje sin dediĉos\n Por plaĉi vian malĉastecon,—kiu\n Similas al vultur' glutama,—kiam\n L' amindamanto estas la reganto.\n\n MALKOMO.\n\n Kun tio en mi kreskas avareco\n Supera, tia ke, se mi fariĝus\n Regnestro, mi forigus la nobelojn,\n Por ke proprigu mi al mi iliajn\n Bienojn; mi de tiu la juvelojn\n Dezirus, de alia la domegon.\n Ju pli mi havus des pli mi sopirus:\n Falsanto, mi per novaj dokumentoj\n Pretendus punojn kontraŭ la justuloj,\n Per konfiskado de la posedaĵoj\n Pliriĉigante min.\n\n MAKDUFO.\n\n La avareco\n Ol malĉastec' radikon pli profundan\n Prezentas, kiu pasas kun juneco,\n Kaj jam regnestrojn multajn ĝi detruis:\n Ne timu tamen, ĉar Skotlando havas\n Sufiĉe por vin kontentigi: ĉio\n Eltolerebla estas kunigate\n Kun kelkaj bonaj ecoj.\n\n MALKOMO.\n\n Mi neniajn\n Posedas: tiujn, kiuj plinobligas\n Animon reĝan, kiel la justeco,\n Vereco, modereco, sindoneco,\n Persisto, kompateco, humileco,\n Kuraĝo, pacienc', animforteco,\n Ne ŝatas mi, kontraŭe, al mi plaĉas\n De ĉiu krim' la formojn diversigi\n Multmaniere. Se mi povus, mi\n Preferus la ĉielon kun infero\n Kunmiksi, ĉiujn homojn malpacigi,\n Internacian pacon elforigi.\n\n MAKDUFO.\n\n Skotlando, ho Skotland'!\n\n MALKOMO.\n\n Ĉu tia viro\n Regnestri devus, diru, ĉar mi havas\n Naturon vere tian.\n\n MAKDUFO.\n\n Tia viro\n Ne devus vivi. Ho naci' mizera,\n Kun uzurpinto sangtrempita, kiam\n Feliĉajn tagojn vi revidos, kiam\n La vera heredant' de via trono,\n Kalumniante sian rason, staras\n Memkulpiginto? Via patro estis\n Sanktulo: la reĝin', patrino via,\n Pli ofte sur genuoj ol piedoj,\n Senvivan vivon vivis, diservante.\n Adiaŭ! La rakonto pri vi mem\n Kaj viaj ecoj min ekzilas de\n Skotlando. Mia kor', esperoj viaj\n Ĉi tie mortas!\n\n MALKOMO.\n\n Ho Makdufo, via\n Pasio nobla, de bonec' naskito,\n Elviŝas el animo mia nigrajn\n Suspektojn, min certigas pri honoro\n Kaj fidindeco via. Jam Makbeto\n Penadis per ĉi tiuj allogaĵoj\n Min fari sia, kaj prudento vera\n Malhelpas min tro rapidege agi:\n Sed Dio ĉiopova traktu inter\n Ni ambaŭ! Ĉar ŝip' mia velveturos\n Laŭ via direktilo: mi maldiras\n Kalumniaĵojn miajn ĵus diritajn,\n Kaj neas ilin kiel malveraĵojn:\n Virinon mi neniam malĉastigis;\n Neniam mi ĵurrompis, mi apenaŭ\n Avaris miajn proprajn heredaĵojn;\n Neniam trompis per parolo mia,\n Nek la diablon mem perfidi volus\n Al lia egalulo; al mi plaĉas\n Ne malpli vero, ol la vivo mem.\n Kaj ĉio estis nur kalumniaĵoj\n Kontraŭ mi mem: nun tio, kio vere\n Mi estas, de vi restas disponebla,\n Kaj de patrujo mia kara, kien\n Sivardo, kun dek mil armitoj, iris,\n Ĵus antaŭ ol vi tien ĉi alvenis.\n Nun ni ekiru kune, kaj sukceso\n Respondu al apero nia justa!\n Sed kial vi silentas do?\n\n MAKDUFO.\n\n Diraĵoj,\n Jen plezurigaj al mi kaj jen male\n Samfoje, ŝajnas preskaŭ mirrakontoj.\n Venas Kuracisto.\n\n MALKOMO.\n\n Nu, ĝis revido. Ĉu la reĝ' eliros?\n\n KURACISTO.\n\n Sinjoro, jes: nun kompatindularo\n Atendas, por ke li mantuŝu ilin:\n Plej fortaj provoj de la kuracarto\n Iliajn malsanegojn malsukcesis\n Formovi; sed je la mantuŝo reĝa—\n Ĉar Di' sanigan povon al li donis—\n Ekresaniĝos ili.\n\n MALKOMO.\n\n Mi vin dankas.\n La kuracisto foriras.\n\n MAKDUFO.\n\n Kiel sin nomas tiu malsanego?\n\n MALKOMO.\n\n Ĝin oni nomas la «malsano reĝa»;\n Mi vidis tie ĉi la bonan reĝon\n Miraklojn fari. Kiamaniere\n De Dio li ĉi tiun povon havas,\n Nur scias li: sed multajn malsanulojn,\n Ŝvelintajn per ulceroj, kompatindajn,\n Pri kiuj malesperis kuracistoj,\n Li resanigas, pendigante ĉirkaŭ\n Iliaj koloj specon da monero,\n Samtempe al la sankta Di' preĝante,\n Kaj oni diras, ke l' heredontaro\n Sinsekve tiun benon kuracartan\n Ricevos. Kun ĉi tio li posedas\n La dian profetarton, kaj per dotoj\n Similaj rimarkindaj de persono\n Kaj de spirito estas li benita.\n Venas Rosso.\n\n MAKDUFO.\n\n Rigardu, kiu venas tien ĉi.\n\n MALKOMO.\n\n Sampatrujano mia; sed mi ne\n Lin konas.\n\n MAKDUFO.\n\n Mia kuzo tre afabla,\n Ĝojege mi revidas vin.\n\n MALKOMO.\n\n Mi nun\n Lin konas. Bona Dio laŭokaze\n Finigu nian longan apartiĝon!\n\n ROSSO.\n\n Amen, sinjoro.\n\n MAKDUFO.\n\n Ĉu Skotlando statas\n Kiel antaŭe?\n\n ROSSO.\n\n Kompatinda lando,\n Ho ve! ĝi, sin apenaŭ rekonante,\n Ne povas nomi sin patrujo nia,\n Sed nia tombo; kie nur ridetas\n Pri ĝia malfeliĉo nesciantoj,\n Kaj kie oni ne rimarkas ĝemojn\n Kaj korŝirantajn kriojn, sed singultoj\n De kordoloro ŝajnas ordinara\n Eksento, ordinara de mortintoj\n Funebro, kaj bonuloj, kiuj sentas\n En si la ĝojon de la viv', ne scias\n Ĉu morto per perforto aŭ perfido\n Neatendite frapos ilin, antaŭ\n Ol velkos la floretoj, kiujn ili\n Sur siaj ĉapoj portas.\n\n MAKDUFO.\n\n Ho, rakonto\n Preciza, sed tro vera!\n\n MALKOMO.\n\n Ĉiu horo\n Malfeliĉaĵojn novajn gravediĝas.\n\n MAKDUFO.\n\n Kiel edzino mia statas?\n\n ROSSO.\n\n Bone.\n\n MAKDUFO.\n\n Kaj la infanoj?\n\n ROSSO.\n\n Bone ankaŭ.\n\n MAKDUFO.\n\n Do ne\n Maltrankviligis ilin la tirano?\n\n ROSSO.\n\n Trankvilajn tute mi forlasis ilin.\n\n MAKDUFO.\n\n Ne estu vortŝparema, sed parolu.\n\n ROSSO.\n\n Je l' tempo, kiam mi ĉi tien venis,\n Por diri la rakonton kortuŝantan,\n Mi aŭdis, ke arego da bravuloj\n Jam interligis sin ribele—kion\n Al mi konfirmis forte la vidaĵo\n De granda soldataro de l' tirano:\n Nun helpon ni bezonas; via sola\n Ĉeesto en Skotlando amasigus\n Soldatojn, bataligus eĉ virinojn,\n Malfeliĉaĵojn nunajn por eligi.\n\n MALKOMO.\n\n Konsolu ilin per sciigo, ke\n Ni tien iras: ĉar la bona reĝo\n De Anglolando al ni komisiis\n Sivardon bravan kun dek mil armitoj,\n Kaj nek pliaĝa ol li, nek pli sperta,\n Soldato estas inter kristanaro.\n\n ROSSO.\n\n Mi volas, ke respondan konsoladon\n Mi povus doni! Sed paroloj miaj\n En la aero de l' dezerto volus\n Kriiĝi, kie ne ekaŭdus ilin\n Orelo homa.\n\n MAKDUFO.\n\n Ĉu rilatas ili\n Al la afero ĝenerala, aŭ\n Privata?\n\n ROSSO.\n\n Ĉiujn honestulojn ili\n Koncernas, sed vin ĉefe.\n\n MAKDUFO.\n\n Se min mem,\n Eldiru al mi tuj novaĵon vian.\n\n ROSSO.\n\n Oreloj viaj ne al lango mia\n Malamon sentu, kiu nun aŭdigas\n Al ili la plej malĝojigan sonon\n Elparoleblan.\n\n MAKDUFO.\n\n Hm! mi ĝin divenas.\n\n ROSSO.\n\n Kastelon vian oni ekokupis\n Subite, kaj edzinon vian kaj\n Infanojn oni buĉis kruelege.\n Se mi aldirus la detalojn, tio\n Aldonus ŝajne vian morton ankaŭ\n Al la buĉad' de la gemortigitoj.\n\n MALKOMO.\n\n Ho bona Dio! Sed ne kovru tiel\n Per la ĉapelo, kamarad', la frunton;\n Esprimu buŝe kordoloron, kiu\n Ne parolate pruvas, ke la koro\n Elkrevas.\n\n MAKDUFO.\n\n Ĉu vi diris ankaŭ miajn\n Infanojn?\n\n ROSSO.\n\n Jes, edzinon, kaj infanojn,\n Servistojn, ĉiujn, kiujn oni trovis.\n\n MAKDUFO.\n\n Kaj mi forestis! La edzinon ankaŭ?\n\n ROSSO.\n\n Mi diris.\n\n MALKOMO.\n\n Konsoliĝu: kuracilojn\n Ni faru el ĉi tio, por kuraci\n Per venĝo nia kordoloron nian\n Mortigan.\n\n MAKDUFO.\n\n Li infanojn ne posedas.\n Ho, ĉiujn miajn gekarulojn? Ĉu\n Vi diris, ĉiujn? Akcipitr' infera!\n Ho, tutan mian belan kokidaron\n Kun la patrino, senkompate?\n\n MALKOMO.\n\n Devas\n Vi kiel viro ĝin batali.\n\n MAKDUFO.\n\n Certe\n Mi tion faros, sed mi kiel viro\n Ĝin devas senti. Mi ne povas ne\n Memori, ke ĉi tiuj geamatoj\n Ekzistis, al mi pli ol viv' karegaj.\n Ĉu Dio rigardante ne protektis\n La senkulparon? Oni frapis ilin\n Pro vi, Makdufo kulpa, kiu estas\n Nenio; ĉar ne pro iliaj krimoj\n Okazis la buĉado, sed pro miaj.\n Ripozu ili nun en paco!\n\n MALKOMO.\n\n Tio\n Ĉi estu do al vi la akrigilo\n De via glavo: kordoloro vin\n Ekkolerigu, al vi ne dormigu\n La sentojn, ilin veku.\n\n MAKDUFO.\n\n Ho, mi povus\n Virinan rolon ludi je l' okuloj,\n Kaj venĝon fanfaroni per la lango!\n Sed, kompatema Dio, mallongigu\n La intertempon, kaj vizaĝo kontraŭ\n Vizaĝo tiun ĉi demonon skotan\n Al mi konduku; en la tuja trafo\n De mia glavekbato lin starigu:\n Se li el pun' severa elturniĝos,\n Lin ankaŭ Dio senkulpigu!\n\n MALKOMO.\n\n Bravan\n Arion vi nun kantas. Ni rapidu\n Al reĝ'; soldatoj niaj estas pretaj:\n Ni nur bezonas forpermeson. La\n Rikolto maturiĝas al la manoj\n De ni, de l' ĉiopova Di' la iloj.\n Kuraĝon: ĉar laboron kronas pago:\n Post longa nokto venas fine tago.\n Ili foriras.\n\n\n\n\nAKTO KVINA\n\n\nSCENO UNUA\n\nDUNSINANO. VESTIBLO EN LA KASTELO.\n\nVenas DOKTORO DE MEDICINO kaj serva SINJORINO.\n\n\nDOKTORO.\n\nMi maldormis kun vi du noktojn, sed mi ne trovis vera vian raporton. Kiam\nla lastan fojon ŝi somnambulis?\n\nSINJORINO.\n\nDe la tempo, kiam lia reĝa Moŝto foriris al la milito, mi vidis ŝin\nellitiĝi, surĵeti sur sin la ĉambroveston, malfermi la tirkeston de sia\nskribtablo, eltiri paperon, faldi ĝin, skribi sur ĝi, legi la skribaĵon,\nposte ĝin sigeli, kaj reenlitiĝi; sed la tutan tempon profunde dormantan.\n\nDOKTORO.\n\nVere, jen nenatura tumulto en la homa nervaro, ricevi samfoje la utilon de\ndormo, kaj efektivigi la farojn de maldormo! Dum tiu dormema ekscitiĝo,\nkrom la somnambulo kaj aliaj aferoj, kion iafoje vi aŭdis ŝin dirantan?\n\nSINJORINO.\n\nTion, sinjoro, kion mi ne volas raporti.\n\nDOKTORO.\n\nAl mi vi povas, kaj decas, ke vi faru tion.\n\nSINJORINO.\n\nNek al vi nek al alia, ĉar mi ne havas atestanton, por konfirmi tion, kion\nmi certigas.\n\nVenas Grafino Makbeto portante kandelon.\n\nJen, ŝi venas! Ŝi havas la kutiman mienon; kaj, pro mia honoro,\nsomnambulino. Observu ŝin proksime.\n\nDOKTORO.\n\nKiamaniere ŝi ricevis tiun kandelon?\n\nSINJORINO.\n\nNu, ĝi staris apude: ŝi ĉiam havas lumaĵon apude, laŭ sia ordono.\n\nDOKTORO.\n\nVi vidas, ke ŝiaj okuloj estas ne fermitaj.\n\nSINJORINO.\n\nJes, sed sen vidpovo.\n\nDOKTORO.\n\nKion ŝi nun faras? Rigardu, kiel ŝi frotas la manojn.\n\nSINJORINO.\n\nĜi estas ŝia kutima ago, tiamaniere ŝajnlavi la manojn: mi vidis ŝin tion\nfaradi dum plena kvaronhoro.\n\nGRAFINO MAKBETO.\n\nJen ankoraŭ makulo.\n\nDOKTORO.\n\nAŭskultu! Ŝi parolas; mi skribos tion, kion ŝi eldiros, por helpi pli bone\nmian memoron.\n\nGRAFINO MAKBETO.\n\nFor, malbenita makulo! for, mi diras! Unu; du; bone, estas la horo por fari\nĝin.—La infero estas malhela! Fi, via Moŝto, fi! Vi, soldato, timplena?\nKial ni devus timi, ke tion sciu la tuta mondo, ĉar povas kulpigi nin\nneniu? Sed, kiu kredus, ke la maljunulo havas tiom da sango en la korpo?\n\nDOKTORO.\n\nĈu vi rimarkas tion?\n\nGRAFINO MAKBETO.\n\nLa Grafo de Fifo havis edzinon; kie nun ŝi estas? Kio do, ĉu tiuj ĉi manoj\nneniam estos puraj? Ĉesigu tion, via Moŝto, ĉesigu tion: pro viaj eksaltoj\nvi difektas ĉion.\n\nDOKTORO.\n\nFor, for; vi eksciis tion, kion vi ne devis scii.\n\nSINJORINO.\n\nEstas certe, ke ŝi priparolis tion, kion ŝi ne devis priparoli; nur Dio\nscias tion, kion ŝi spertis.\n\nGRAFINO MAKBETO.\n\nJen, ankoraŭ restas la odoro de l' sango: la tuta parfumaro de Arabujo ne\npovus bonodorigi tiun ĉi maneton. Ho, ho, ho!\n\nDOKTORO.\n\nKia sopirego! Ŝi havas la koron zorgpremitan.\n\nSINJORINO.\n\nMi ne volus havi en la brusto tian koron pro kia ajn korpa nobeliĝo.\n\nDOKTORO.\n\nBone, bone, bone.\n\nSINJORINO.\n\nDio volu, ke tiel estu, sinjoro.\n\nDOKTORO.\n\nTiu ĉi malsano estas de mi tute nekuracebla: tamen mi konis kelkajn\nsomnambulintojn, kiuj dece mortis en lito.\n\nGRAFINO MAKBETO.\n\nLavu la manojn, surmetu la ĉambroveston. Ne paliĝu.—Mi ankoraŭ diras, ke\nBankvo enteriĝis: li ne povas eliri el la tombo.\n\nDOKTORO.\n\nĈu vere?\n\nGRAFINO MAKBETO.\n\nAl lito, al lito! Oni frapas ĉe la pordego: venu, venu, venu, donu al mi la\nmanon. Faro farita ne estas malfarebla. Al lito, al lito!\n\nŜi foriras.\n\nDOKTORO.\n\nĈu ŝi nun enlitiĝos?\n\nSINJORINO.\n\nJes, tuj.\n\n DOKTORO.\n\n Strangaĵojn oni diras: nenaturajn\n Suferojn naskas nenaturaj faroj.\n Spiritoj kulpaj diras la sekretojn\n Al siaj kapkusenoj: ŝi bezonas\n La pastron, pli ol kuraciston. Dio\n Pardonu ĉiujn nin! Pri ŝi atentu;\n De ŝi formovu ĉiujn difektilojn,\n Kaj ŝin prizorgu. Tiel, bonan nokton:\n Ŝi min mirigis, kaj vidadon mian\n Konfuzis. Miajn pensojn mi retenas.\n\n SINJORINO.\n\n Doktoro, bonan nokton.\n Ili foriras.\n\n\nSCENO DUA\n\nKAMPARO APUD DUNSINANO.\n\nTrumpetado antaŭ standardoj. Venas MENTETO, KATNESO, ANGUSO, LENOKSO, kaj\nSOLDATOJ.\n\n\n MENTETO.\n\n L' armeo angla nun alproksimiĝas,\n Je la komando de l' reĝid' Malkomo,\n Sivardo lia onklo, kaj Makdufo:\n Flamigas ilin venĝa sangavido,\n Ĉar la insultoj, kaj suferoj gravaj\n De ili subtenitaj eĉ monaĥon\n Al la alarmo sanga, senkompata,\n De la milito pikus.\n\n ANGUSO.\n\n Jes, ni ilin\n Renkontos apud la arbar' Birnama,\n De kie ili venas.\n\n KATNESO.\n\n Kiu scias,\n Ĉu Donalben' kun sia frato venos?\n\n LENOKSO.\n\n Sinjoro, certe ne: mi havas liston\n De l' eminentularo: de Sivardo\n La filo, kaj aliaj senbarbuloj\n De lia fruvireco, kiuj venas\n La provon fari.\n\n MENTETO.\n\n Kion la tirano\n Ekfaras?\n\n KATNESO.\n\n Li fortigas Dunsinanan\n Kastelon. Kelkaj diras, ke li estas\n Freneza; kaj aliaj, kiuj malpli\n Malamas lin, ĝin nomas furioza\n Kuraĝo; sed li siajn partianojn\n Ne povas fari obeemaj.\n\n ANGUSO.\n\n Liaj\n Mortigoj nigraj ligas liajn manojn,\n Ĉar novaj ribelantoj riproĉadas\n Perfidon lian; tiuj, kiuj servas\n Lin, tion faras nur pro la servado,\n Kaj ne pro amo: li la reĝan kronon\n Tro peza tro glitema trovas, kiel\n Ŝtelisto malgrandega la mantelon\n De grandegulo.\n\n MENTETO.\n\n Kiu tial povas\n Riproĉi tiun, kiu, disŝirate\n Pro devo al regnestro, kaj teruro\n Al la kruelaj faroj de l' tirano,\n Ekdeflankiĝas por ribeli?\n\n KATNESO.\n\n Ni\n Antaŭen marŝu, por prezenti nin\n Al nia rajta reĝo obeemaj: ĝoje\n La kuraconton de patrujo nia[1]\n Malsana ni renkontu, pretaj verŝi\n Sangeron nian lastan, por forigi\n El nia lando la tiranon.\n\n LENOKSO.\n\n Verŝi\n Almenaŭ ĉiom, kiom ĝi bezonos,\n Ke l' floro vivu, kaj la herboj dronu\n Malbonaj. Ĝis Birnamo do ni marŝu.\n\n\nSCENO TRIA\n\nDUNSINANO. SALONO EN LA KASTELO.\n\nVenas MAKBETO, DOKTORO, kaj SEKVANTARO.\n\n\n MAKBETO.\n\n Ne pli da «onidiroj»: ĉiuj for!\n Ĝis la arbar' Birnama formoviĝos\n Al Dunsinan', mi ne al timo cedos.\n Malkomo, kia estas li! Ĉu ne\n Naskita de virino? La spiritoj,\n Spertuloj pri okazontaĵoj homaj,\n Al mi proklamis: «Timu ne, Makbeto,\n Neniu de virin' naskita povos\n Fariĝi via superanto». Iru,\n Perfidaj grafoj, kaj aligu vin\n Al anglaj manĝeguloj, se vi volas,\n Ĉar mia kor' kaj forto de animo\n Skuiĝos nek per dubo nek per timo.\n Venas Servisto.\n Vizaĝon vian blankan la diablo\n En nigran ŝanĝu, vi malbravegulo!\n Kial vi tian elrigardon havas\n Anseran?\n\n SERVISTO.\n\n Estas dek mil—\n\n MAKBETO.\n\n Ĉu anseroj,\n Fripono?\n\n SERVISTO.\n\n Militistoj, via Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Pikigu la vizaĝon, por ruĝigi\n Teruron vian, vi blankhepatulo.\n Sed kiaj militistoj, malsaĝulo?\n Animo via mortu! viaj vangoj,\n Pro timo, senkoloraj konsilantoj\n Al timo ŝajnas. Kiaj militistoj,\n Blankulo?\n\n SERVISTO.\n\n La militistaro angla.\n\n MAKBETO.\n\n Vizaĝon vian for de tie ĉi.\n Servisto foriras.\n Seton'! Pli ol malĝoja mi min sentas,\n Ĉar rigardante—ho, Setono!—Krizo\n La nuna min por ĉiam aŭ starigos\n Aŭ malstarigos. Jam sufiĉe longe\n Mi vivis: mia vivsezon' atingas\n L' aŭtunon kun la flava foliaro\n Velkinta, kaj benaĵojn, kiuj devus\n La maljunecon akompani, kiel\n Honoro, amo, obeemo, aroj\n Da geamikoj, mi ne povas havi,\n Sed anstataŭe fortajn malbenaĵojn\n Mallaŭte elspiratajn, buŝlaŭdadon,\n Flatadon, kiujn la mizera koro\n Rifuzi volus, tamen ne kuraĝas.\n Setono!\n Venas Setono.\n\n SETONO.\n\n Kion deziras via Moŝto?\n\n MAKBETO.\n\n Kio\n Da nova?\n\n SETONO.\n\n Ĉio estas konfirmita.\n\n MAKBETO.\n\n Mi batalados, ĝis de miaj ostoj\n La karno falos dehakita. Donu\n Al mi armaĵon mian.\n\n SETONO.\n\n Ne ankoraŭ\n Vi ĝin bezonas.\n\n MAKBETO.\n\n Sed mi ĝin surmetu.\n Pli da rajdistoj sendu for, la tutan\n Kamparon por esplori; la timulojn\n Pendigu. Donu al mi la armaĵon.\n Doktoro, kiel la malsanulino\n Nun statas?\n\n DOKTORO.\n\n Ŝi ne havas, via Moŝto,\n Malsanon tiom, kiom korpremantajn\n Fantaziaĵojn, kiuj la ripozon\n Al ŝi malhelpas.\n\n MAKBETO.\n\n Tion do kuracu.\n Ĉu vi ne povas al spirit' malsana\n Almeti kuracilon, elradiki\n El la memoro korŝirantan zorgon,\n Forigi el la cerbo malĝojaĵojn,\n Kaj per dormiga dolĉa forgesilo\n Eligi el la brusto tiun ŝtofon\n Premigan al la koro?\n\n DOKTORO.\n\n Pri ĉi tio\n La malsanulo devas sin kuraci.\n\n MAKBETO.\n\n Forĵetu drogojn al la hundoj, mi\n Malŝatas ilin. Vestu min per mia\n Armaĵo, donu al mi la bastonon.\n Setono, sendu for; Doktor', la grafoj\n Forlasas min.—Rapidu.—Se vi povus,\n Doktoro, analizi la urinon\n De mia lando, kaj diagnozante\n Eltrovi la malsanon, kiun ĝi\n Suferas, per laksiloj purigante,\n Ĝis kiam ĝi perfekte resaniĝos,\n Mi vin aplaŭdus, ĝis ĉiel' eĥante\n Rebatus miajn vortojn. Senvestigu\n Min je l' armaĵo, kia do seneo[2],\n Rabarbo, aŭ laksiga drogo povus\n La anglojn fortimigi el la lando?\n Ĉu vi jam aŭdis pri ilia veno?\n\n DOKTORO.\n\n Jes, via Moŝto; viaj preparigoj\n Sentigas sin.\n\n MAKBETO.\n\n Alportu ĝin post mi[3].\n Ne timos mi pri morto aŭ veneno,\n Ĝis de l' arbar' Birnama la alveno.\n\n DOKTORO. (Flanken).\n\n Se nur de Dunsinano mi forirus,\n Nenia pago reen min altirus.\n Ili foriras.\n\n\nSCENO KVARA\n\nKAMPARO PROKSIME DE LA BIRNAMA ARBARO.\n\nTamburado antaŭ standardoj. Venas MALKOMO, maljuna SIVARDO, kaj lia FILO,\nMAKDUFO, MENTETO, KATNESO, ANGUSO, LENOKSO, ROSSO, kaj soldatoj, kiuj\nmarŝas.\n\n\n MALKOMO.\n\n Ho kuzoj, mi esperas, ke la tagoj\n Alproksimiĝas, kiam ĉiu homo\n Kastelon sian trovos sendanĝera.\n\n MENTETO.\n\n Ni ne ĝin dubas.\n\n SIVARDO.\n\n Kiel oni nomas\n Arbaron tiun?\n\n MENTETO.\n\n La arbar' Birnama.\n\n MALKOMO.\n\n Soldatoj, vi dehaku ĉiu branĉon,\n Kaj antaŭ vi ĝin portu: tiel ni\n Elkaŝos de militistaro nia\n La vicojn, kaj la malamikoj faros\n Malĝustan takson pri ilia nombro.\n\n SOLDATOJ.\n\n Ni tion faros.\n\n SIVARDO.\n\n Oni diris, ke la\n Tirano tromemfida sin fortigas\n En Dunsinano, preta por toleri\n Sieĝon.\n\n MALKOMO.\n\n Jen la ĉefa defendilo\n Por li: ĉar ĉiam, kiam la okazo\n De ribelado sin prezentas, ĉiuj,\n Ĉu altranguloj aŭ aliaj, ĝoje\n Profitas ĝin, neniu la servadon\n Daŭrigas, krom nur tiuj, kies koroj\n En vero abomenas la aferon.\n\n MAKDUFO.\n\n Ni niajn juĝojn registrigu nur\n Post la okazintaĵo, penadante,\n Laŭ maniero de soldatoj viglaj,\n Ke ni atingu nian celon.\n\n SIVARDO.\n\n Baldaŭ\n La hor' al ni sciigos ĉion, kion\n Ni havas, kion ne—atentu tion.\n Laŭvole pensoj vagu en la kapoj,\n La rezultaton nur decidos frapoj:\n Al kiu la milito paŝu.\n Ĉiuj formarŝas.\n\n\nSCENO KVINA\n\nDUNSINANO. LA INTERNAĴO DE LA KASTELO.\n\nVenas MAKBETO, SETONO, kaj SOLDATOJ. Tamburado antaŭ standardoj.\n\n\n MAKBETO.\n\n Pendigu la standardojn de l' eksteraj\n Muregoj, la ekkrioj timaj bruas\n Senĉese, «Ili venas»: la antikvaj\n Fortikaj bastionoj de ĉi tiu\n Kastel' de sieĝantoj la penadojn\n Mokridos: tie ĉi kuŝadu ili,\n Ĝis malsatego kaj tremfrosta febro\n Konsumos ilin: se ne jam kun ili\n Multegaj el aliĝintaro nia\n Kunigis sin, ni barbo kontraŭ barbo\n Renkontus maltimuloj la friponojn\n Kaj reen batus ilin.\n Ekkrioj de virinoj aŭdiĝas post la scenejo.\n Kian bruon\n Mi aŭdas?\n\n SETONO.\n\n La ekkriojn, via Moŝto,\n De la virinoj.\n Li foriras.\n\n MAKBETO.\n\n Preskaŭ mi forgesas\n La timan senton: estis tempo, kiam\n Nervaro mia nepre glaciiĝus\n Je l' son' de noktomeza ekkriego,\n Kaj, kvazaŭ vivoplenaj, miaj haroj\n Ekrigidiĝus je rakont' timiga:\n Sed vespermanĝis mi kun teruraĵoj,\n Kun kiuj kutimiĝis miaj pensoj\n Mortigaj loĝi, kaj nenio nun\n Min eksaltigas.\n Setono revenas.\n Kial tiu krio?\n\n SETONO.\n\n Ĵus mortis la reĝino, via Moŝto.\n\n MAKBETO.\n\n Ŝi devus morti pli malfrue, kiam\n Ni havus tempon por novaĵo tia.\n La temp' senhalte glitas, glitas, glitas,\n Apenaŭ rimarkebla de la homoj,\n Ĝis kiam eĉ la lasta hor' finiĝos,\n Kaj la pasintaj tagoj nur kondukas\n Blindulojn al la tombo. Mallongviva\n Kandelo, estingiĝu! Ĉar la homo\n Promenas kvazaŭ moviĝanta ombro,\n La rolon ludas de aktor' mallerta,\n Sur la scenej' ne longe grimacanta,\n Kaj poste malaperas. Homa vivo\n Nur estas la rakont' de malsaĝulo,\n Freneze sensencaĵojn krieganta\n Sen ritmo kaj sen celo.\n Venas Sendito.\n Vi venas por paroli; tuj eldiru.\n\n SENDITO.\n\n Apenaŭ povas mi rakonti tion,\n Kion mi vere vidis.\n\n MAKBETO.\n\n Tamen diru.\n\n SENDITO.\n\n Dum mi sur la monteto staris garde,\n Birnamon rigardante, al mi ŝajnis,\n Ke la arbaro sin ekmovas.\n\n MAKBETO.\n\n Sklavo,\n Kaj mensogulo!\n\n SENDITO.\n\n Mi koleron vian\n Toleru, se ne estas vere: de\n Malproksimeco de tri mejloj ĝi\n Videbla estas,—ŝajne, arbareto\n Senhalte moviĝanta.\n\n MAKBETO.\n\n Se vi diras\n Malvere, de la arbo plej proksima\n Pendiĝos vi vivante, ĝis malsato\n Velkigos vin: se vere, mi ne plendus,\n Se vi la samon al mi farus. Al mi\n Ekmankas memfideco, mi ekdubas\n La dusencaĵojn de l' diablo, kiu\n Mensogas, kvazaŭ li la veron diras:\n «Ne timu, ĝis al Dunsinano venos\n L' arbar' Birnama»: kaj al Dunsinano\n Alproksimiĝas nun arbaro. Armu\n Vin, armu vin, antaŭen! Se ĉi tio\n Veraĵo estas, nin egalvaloros\n Aŭ resto aŭ foriro. Mi komencas\n Enui eĉ pri l' brilo de la suno,\n Deziri la renverson de la mondo.\n Alarmon sonorigu! Vento, blovu!\n Ruino, venu! kiom ajn ni povu,\n Ni faru tiom, en armaĵ' mortante,\n Kaj brave ĝis la fino batalante.\n Ĉiuj foriras.\n\n\nSCENO SESA\n\nDUNSINANO. ANTAŬ LA KASTELO.\n\nTamburado antaŭ standardoj. Venas MALKOMO, MALJUNA SIVARDO, MAKDUFO kun sia\nmilitistaro portanta arbbranĉojn.\n\n\n MALKOMO.\n\n Sufiĉas: nun deĵetu la foliajn\n Ŝirmilojn, kaj malkaŝu viajn nombrojn.\n Vi, inda onklo, kun la helpo de\n Tre nobla filo via, la atakon\n Kondukos: dum ni kune kun Makdufo\n Laŭ la komand' plenumos niajn devojn.\n Ĉe vi l' afero restas.\n\n SIVARDO.\n\n Bonan ŝancon.\n Se ni hodiaŭ la tiranon trovos,\n Ni velku, se batali ni ne povos.\n\n MAKDUFO.\n\n Elspiru nian bruan trumpetadon,\n De sanga batalmorto minacadon.\n Ili foriras.\n\n\nSCENO SEPA\n\nALIA PARTO DE LA KAMPO.\n\nTrumpetado. Venas MAKBETO.\n\n\n MAKBETO.\n\n Ligite al la fosto, kiel urso,\n Ne povas mi forkuri, sed deviĝas\n Batali. Kiu estas nenaskito\n De la virino? Tian, aŭ neniun,\n Mi timas.\n Venas juna Sivardo.\n\n JUNA SIVARDO.\n\n Kiel vi nomas vin?\n\n MAKBETO.\n\n Junul', vi tremos,\n Aŭdinte ĝin.\n\n JUNA SIVARDO.\n\n Ne, kvankam vi vin nomus\n Per nomo pli terura, ol infero\n Enhavas.\n\n MAKBETO.\n\n Mi Makbeto nomas min.\n\n JUNA SIVARDO.\n\n La mem diablo povas ne eldiri\n Titolon de mi pli abomenatan.\n\n MAKBETO.\n\n Nek pli timigan.\n\n JUNA SIVARDO.\n\n Vi mensogas, nigra\n Tirano; mi per mia glavo pruvos,\n Ke mensogulo estas vi.\n Ili batalas, kaj juna Sivardo falas mortigite.\n\n MAKBETO.\n\n Vi estis\n Naskita de virino, do vi falis.\n Mi ridas je la glavoj manuzitaj\n De homoj naskiĝintaj de virino.\n Li foriras. Trumpetado. Venas Makdufo.\n\n MAKDUFO.\n\n Ĉi tie mi la bruon aŭdis. Monstro,\n Malkaŝu vin: se ne per mia mano\n Vi falus, la spiritoj de edzino\n Kaj de infanoj miaj min riproĉus\n Ankoraŭ. Mi ne volas insulanojn\n Batali, kiuj estas nur dungitaj\n Por la milito, sed vin mem, Makbeto;\n Se ne, mi mian glavon eningigos,\n Senmakulitan: laŭ la bruo, kiun\n Mi aŭdas, kredas mi, ke altrangulo\n Proksime marŝas. Sorto, mi lin trovu!\n Kaj mi ne petos pli.\n\nLi foriru. Trumpetado post la scenejo. Venas Malkomo kaj maljuna Sivardo.\n\n SIVARDO.\n\n Ĉi tien, via Moŝto; la kastelon\n Trankvile ekokupis ni; la aroj\n De la tirano, vidu, ambaŭflanke\n Batalas; brava estas la mieno\n De l' grafoj en la batalado: ŝajnas,\n Ke nun ni povas nin gratuli kiel\n Venkintojn, ĉar la fin' alproksimiĝas.\n\n MALKOMO.\n\n Pli de la malamikoj ĉiuhore\n Fariĝas niaj partianoj.\n\n SIVARDO.\n\n Plaĉu\n Al vi eniri la kastelon.\n Ili foriras. Trumpetado post la scenejo.\n\n\nSCENO OKA\n\nALIA PARTO DE LA KAMPO.\n\nVenas MAKBETO.\n\n\n MAKBETO.\n\n Sed kial ludi rolon de Romano,\n La malsaĝulo, kiu memmortigis,\n Falante sur la pinton de la glavo?\n Dum malamikoj restas, tranĉoj havas\n Sur ili pli agrablan elrigardon.\n Venas Makdufo.\n\n MAKDUFO.\n\n Infera hundo, cedu vin!\n\n MAKBETO.\n\n El ĉiuj\n Mi vin evitis; sed retiru vin;\n Animo mia pezan la riproĉon\n Jam sentis pri mortigo de la viaj.\n\n MAKDUFO.\n\n Parolojn mi ne havas: mia glavo\n Enhavas la respondon: for, fripono!\n Sangsoifecon vian por esprimi,\n Paroloj mankus.\n Ili batalas.\n\n MAKBETO.\n\n Vane vi klopodas:\n Egale vi l' aeron netranĉeblan\n Impresus per tranĉrando via, kiel\n Vi al mi sangellasus: vian glavon\n Faligu sur vundeblajn kapojn; vivon\n Mi havas ensorĉitan, sin cedontan\n Neniam al naskita de virino.\n\n MAKDUFO.\n\n Forĵetu la esperojn pri l' sorĉaĵo:\n Sciigu la demonon, kiun ĉiam\n Vi servas, ke el la patrina ventro\n Makdufo tromature elŝiriĝis.\n\n MAKBETO.\n\n La lango estu malbenita, kiu\n Al mi proklamis tion, ĉar la parton\n Pli viran de spirito mia ĝi\n Difektis! kaj ĉi tiujn diablinojn\n De nun neniu kredu, kiuj trompas\n Per dusencaĵoj de sorĉart' la homojn,\n Laŭvorte plenumante la promeson,\n Sed kontraŭ tio, kion ni esperas.\n Je vi mi ne batalu.\n\n MAKDUFO.\n\n Do vin cedu,\n Timulo, kaj vivadu, por fariĝi\n Spektaklo plej ridinda de homaro:\n Ni vin pentrigos sur tolaĵo, kiel\n La plej maloftajn monstrojn, subskribita,\n «Jen vidu la tiranon».\n\n MAKBETO.\n\n Ne, neniel\n Mi cedos min, por kisi la teraĵon\n Je la piedoj de Malkomo, aŭdi\n Ekkriojn malbenantajn de l' tumulta\n Popolamaso. Kvankam la Birnama\n Arbaro venis Dunsinanon, malgraŭ\n Ke vi min kontraŭstaras,—vi naskita\n Ne de virino—tamen mian eblon\n Mi provos, protektante mian bruston\n Per mia ŝild'. Makdufo, faru samon,\n Kaj havu la venkit' eternmalamon!\n Ili foriras, batalante. Trumpetado.\n\nRetirado. Trumpetado. Venas, inter tamburado kaj standardoj, MALKOMO,\nMALJUNA SIVARDO, ROSSO, la ceteraj GRAFOJ, kaj SOLDATOJ.\n\n MALKOMO.\n\n Al niaj forestantoj mi deziras\n Feliĉan venon.\n\n SIVARDO.\n\n Kelkaj devis fali:\n Sed tiuj, kiuj restas, pruvas nian\n Triumfon aĉetita tre malkare.\n\n MALKOMO.\n\n Makduf' kaj via nobla filo mankas.\n\n ROSSO.\n\n La ŝuldon de soldato via filo\n Jam pagis, via Moŝto: li nur vivis\n Ĝis la printempo de la vira stato;\n Apenaŭ tiun staton li atingis,\n Senŝanceliĝe batalante, kiam\n Li kiel viro mortis.\n\n SIVARDO.\n\n Ĉu li estas\n Mortinta?\n\n ROSSO.\n\n Jes, kaj for de l' kamp' portita.\n Funebro via ne egalvaloru\n Indecon lian: tiamaniere\n Ĝi ne posedus limon.\n\n SIVARDO.\n\n Vundojn antaŭe?\n\n ROSSO.\n\n Vere, sur la brusto.\n\n SIVARDO.\n\n Do li de Dio estu la soldato!\n Se miaj filoj kun la haroj miaj\n Egalenombraj estus, mi dezirus\n Al ĉiu finon tiel noblan: jen\n Pri lia mort' sonorigado mia.\n\n MALKOMO.\n\n Sed pli da funebrado li meritas,\n Kaj mia devo estu ĝin plenumi.\n\n SIVARDO.\n\n Li ne meritas pli: laŭ la rakonto,\n Li ludis inde sian rolon, kiam\n Ĉi tiun terscenejon li forlasis.\n Lin Dio benu! Ne senkonsoleblaj\n Ni restu, ĉar jen venas pli da niaj.\n Revenas Makdufo, portante sur fosto la kapon de Makbeto.\n\n MAKDUFO.\n\n Salutojn, reĝo! ĉar vi estas tia.\n Jen, kie staras de la uzurpinto\n La malbenita kapo: ĉiuj estas\n Nun liberuloj: mi vin ĉirkaŭitan\n De l' juvelar' de via regno trovas:\n Mi do iliajn pensojn nur esprimas\n Kaj bondezirojn, laŭte proklamotajn,\n Kriante: «Reĝo de Skotland', salutojn!»\n Trumpetado.\n\n ĈIUJ.\n\n Salutojn, Reĝo de Skotlando!\n\n MALKOMO.\n\n Ni ne intencas preterlasi multe\n Da tempo, antaŭ ol ni nian konton\n De amo saldos, kun vi kvitiĝante.\n Vi grafoj kaj parencoj miaj, mi\n Plinobeligas vin per la titolo\n De lordoj, la unuaj, kiujn tiel\n Skotland' honoris. Ĉion, kio restas\n Farinda, ni ekfaru kiel eble\n Plej frue, nome, la rehejmigadon\n De ekzilitoj niaj, forkurintaj\n De ruza tiraneco la intrigojn,\n La kulpigadon de la ministraro\n De tiu ĉi buĉist' mortinta kaj\n Reĝino lia diabliniĝinta,\n Memmortiginta, laŭ popola voĉo;\n Kun helpo de la kompatema Dio\n Atentu ni pri tio ĉi, kaj ĉio\n Elplenumota, laŭ la tempo, loko,\n Kaj la okazo de la devalvoko;\n Al ĉiuj dankon, al ĉiu persono\n Inviton al la reĝkronad' en Skono.\n Trumpetado. Ĉiuj foriras.\n\n[Illustration]\n\n\n\n\nPIEDNOTOJ.\n\n[1] T. e. Malkomo.\n\n[2] Seneo = senna, _séné fr._\n\n[3] Kompreneble tiu ĉi parolado direktiĝas jen al la doktoro jen al Setono.\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MAKBETO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":88,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Paĝoj el la Flandra Literaturo\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: Paĝoj el la Flandra Literaturo\n\nEditor: Maurice Seynaeve\n Raymond van Melckebeke\n\n\n \nRelease date: January 20, 2015 [eBook #48033]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/48033\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Brenda Lewis and the Online\n Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net.\n Thanks to the Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for\n providing the original book.\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK PAĜOJ EL LA FLANDRA LITERATURO ***\n\nKOLEKTO ESPERANTA APROBITA DE D-O ZAMENHOF\n\n PAĜOJ\n EL LA\n FLANDRA LITERATURO\n\n _Kolektitaj kaj tradukitaj_\n DE\n D-ro Maurice SEYNAEVE\n kaj\n D-ro Raym. VAN MELCKEBEKE.\n\n BRUĜO (Belgujo),\n _Eldonisto: A.-J. WITTERYCK_\n Nouvelle Promenade, 4.\n\n\n\n\n AL\n Nia Majstro D-ro L. ZAMENHOF,\n AL\n S-oj de BEAUFRONT kaj\n Komandanto Ch. LEMAIRE,\n APOSTOLOJ DE ESPERANTO,\n LA JENAN VERKON NI DANKEME DEDIĈAS.\n\n\n\n\nANTAŬPAROLO.\n\n\nLa Belga Literaturo, ĉar Belgujo dividiĝas en francan kaj flandran\npartojn, konsistas el francaj kaj flandraj verkoj.\n\nLa interrilatojn de la flandraj kaj holandaj verkistoj kiuj kune,\nuzante la saman lingvon, donas la Nederlandan Literaturon, oni vidos\nsur la sekvantaj paĝoj.\n\nPrezentante la jenan libron al la Esperantistaro, ni celas konigi al\nĝi en maniero iom plena la konindan flandran literaturon. Jam, el\ndiversaj flankoj kaj precipe en la nuna tempo, oni presigis tradukaĵojn\nel apartaj verkistoj sed, neniam ĝis nun, oni publikigis aron da\nfragmentoj el samnaciaj literaturistoj, aron kapablan konigi, kion ne\npovis fari apartaj tradukaĵoj, la esencon, la emojn, la ecojn de ia\nnacia literaturo.\n\n_Nia verko neniel celas montri plenan vidaĵon de la flandra\nliteraturo_, neniel celas prezenti ĉiujn konindajn verkistojn, eĉ\nneniel celas prezenti ĉiujn plej bonajn: ĝi elektis ĉiuspecajn\nverkistojn, precipe inter tiuj kies famon jam firmigis la kritiko kaj\nla tempo, sed ankaŭ inter la nunaj plej junaj literaturistoj.\n\nLa tradukintoj plej zorge klopodis por traduki kiel eble plej laŭvorte\nla flandrajn fragmentojn, tiel prozajn kiel poeziajn.\n\nLa Esperanta versofarado povas uzi ĉiuspecajn taktojn de la ritmo kaj,\nen ĉi tiu rilato, ĝi alproksimiĝas plej multe al la plej harmoniaj\nlingvoj; sed, pro la esenco mem de nia lingvo, ĝi multe pli malfacile,\nprecipe en la tradukado, povas uzi la rimojn: tio estas tute sengrava\nĉar la ritmo treege superas la rimon kaj neniel bezonas ĝin.\n\nEn ĉi tiu libro, la versaĵoj estas ĝenerale verkitaj laŭ ritmo simila,\neĉ kelkafoje tute identa al la ritmo de la originalo sed, nur en kelkaj\nversaĵoj, oni entute aŭ duone uzis la rimon.\n\nLa literaturistoj, kies verkojn ni ĉi tie tradukis, akceptu nian\nsinceran dankon tial ke ili afable permesis al ni la tradukon de siaj\nverkoj.\n\nAnkaŭ ni plezure esprimas niajn plej korajn danksentojn al ĉiuj kiuj\nhelpis nin por la kolektado de ĉi tiuj paĝoj. Speciale ni dankas\nsinjorojn A. Cassiers, L. Cogen, J. Goorieckx, L. Lucas, A. kaj D-ro\nW. Van der Biest, W. Van Eeckhout, O. Van Schoor, kiuj ageme kunlaboris.\n\nNi esperas ke, laŭ nia unua ekzemplo, fremdlandaj samideanoj donacos la\nesperantistaron per similaj kolektoj el malmulte konataj literaturoj.\n\nSe nia verko povus diskonigi en la fremdaj landoj nian belan Flandran\nLiteraturon kaj ankaŭ klare montri tiel en Belgujo kiel eksterlande\nkiom multe utilos en la literaturo nia lingvo internacia, niaj\nkunlaborantoj kaj ni estus certe atingintaj tre kontentigan rezultaton.\n\n D-ro M. Seynaeve\n D-ro Raym. Van Melckebeke.\n\nLa 1an de Aŭgusto 1904.\n\n\n\n\n RAPIDA ĈIRKAŬRIGARDO\n DE LA\n _Nederlanda Literaturo en Flandro_.\n\n\nLa deveno de la Nederlanda Literaturo, kies mallongan priskribon ni\nintencas ĉi tie verki, datumiĝas je la XIIa jarcento.\n\nEn niaj flandraj provincoj ĝi komence malvolviĝas en formo de epopeo aŭ\nde kavalirtempa romano kaj poste de fabelo.\n\nLa XIVa jarcento alportis al ni siajn rapsodojn kiuj sonigis la amajn\nkantojn ĉe l' princaj palacoj kaj ĉe la landsinjoraj kasteloj.\n\nAlvenis la Burgundia epoko: estas la jarcento kiam la komercaj\ninterrilatoj prezentas al la homa agemo novan laborejon; rapide la\nFlandranoj ekkaptas la komercadon; Antverpeno baldaŭ fariĝas centro por\nla internaciaj rilatoj kaj, ĉe la Bruĝa vendoplaco, sin interrenkontas\nĉiuj Eŭropaj popoloj: estas granda, poste grandega riĉeco en niaj\nprovincoj.\n\nSed tiun prosperecon ne ĝuis ĉiuj laŭ sama mezuro: la homaj klasoj\npli multe, pli malkonfuze disiĝis: el tio devenis afektado, montrado\nde sciencaj konoj per kiuj la riĉaj klasoj celis, en la literaturo,\ndiferenci de la popolo kaj kiuj malebligas ĉian naturan, simplan kaj\noriginalan verkon; estas la tempo de l' «Retorikaj Societoj[1]» kiuj,\npretekstante plipurigon de la lingvo, longatempe sufokis ĉian poezian\ninspiraĵon, kunliginte la naturan emon per siaj senraciaj kaj mallarĝaj\nreguloj.\n\nĜis nun la Nederlanda Literaturo havis sian ĉefan sidejon en niaj\nflandraj provincoj; sed, je l' mezo de l' XVIa jarcento, sekve de l'\nreligiaj militoj, multo da literaturaj eminentuloj migris al la Nordo,\ndezirante pli da sendanĝereco kaj da libereco: la literatura centro\nalilokiĝis. Cetere, la komerco ŝajnis laŭiri la saman vojon: Amsterdamo\nriĉiĝis malprofite de Antverpeno; al tio oni aldonu la tiaman naskiĝon\nde tiu nepereema skolo de holandaj pentristoj kies nekompareblajn\nmajstraĵojn ĉiu konas, kaj oni prezentos al si tiun epokon gloregan\npor Holando, dum kiu ĝi definitive forĵetis la hispanan dependecon kaj\nhumiligis la arogantan Albion'on per tiel egaj surmaraj venkoj. De tiu\nmomento, Holando siavice regis la Nederlandan Literaturon.\n\nLa Nordaj provincoj estis disiĝintaj de la Sudaj: en la Nordaj\nekkreskis originala, freŝa, sendependa literaturo, dum la Sudaj dum du\njarcentoj elportos la fremdulan aŭtoritaton.\n\nĈu nia literaturo eliris, difektita, el tiu longa dependeco: pri\ntio oni ne povas dubi! La francaj civilizacio kaj literaturo kune\ntransiris niajn limojn: ilin gajkore akceptis la riĉa burĝaro ĉar ĝi\nestis blindigita de l' tiama gloro de tiu granda Nacio kaj tiel celis\ndistingiĝi de l' malpli altranga klaso.\n\nLa popolo, kontraŭe, ne forĵetis la gepatran lingvon: la franca\ninfluo ne tiel profunde enpenetris kaj tiamaniere, kiam Willems, je\nl' komenciĝo de la XIXa jarcento, faris alvokon por veki la nacian\nsenton, ĉi tiun li trovis ankoraŭ vivoplenan ĉe la popolo sed\ndormetantan ĉe la riĉaj klasoj.\n\nKiam, en 1815, la frataj provincoj denove unuiĝis sub la aŭtoritato\nde Wilhelmo IIIa, ili certe memoris pri sia parenceco, sed longa\ndujarcenta disiĝo, dum kiu ili al malsamaj flankoj direktis sian\ncivilizacion kaj sian spiritan malvolviĝadon, naskis inter ili\nprofundan malsamecon.\n\nTial, oni povas paroli pri Flandra literaturo kaj pri Holanda\nliteraturo: tiuj ambaŭ literaturoj fundamente kuniĝas en unu solan:\nla Nederlandan literaturon, sed ĉi tiu lasta, de la XIXa jarcento,\nreprezentas du malsamajn civilizaciojn: el kio devenas malgrandaj\ndiferencoj en la esprimado kaj frazkonstruado, kiuj tuj distingigas en\ntiu literaturo du branĉojn: la branĉon flandran kaj la branĉon holandan.\n\nDe tiu unuiĝo, la animo de Flandro vekiĝis el sia longa dormado sub\nla alvokoj de Willems, de Ledeganck, de Conscience kaj nia literaturo\npovis libere moviĝi kaj atingi sian plenan kreskon antaŭ dudeko da\njaroj. Ĝis tiam, esceptinte kelkajn eminentulojn, ni devas konsideri\nniajn literaturistojn nur kiel barilojn kontraŭ la francaj influoj\npli kaj pli enpenetrantaj; sed de tiu tempo aperis vico da junaj sed\nkelkafoje plej indaj literaturistoj.\n\nAntaŭ ĉiuj, ni citu la grandan poeton okcidentflandran: Guido Gezelle,\nkiun tuta Nederlando alsalutis kiel sian plej grandan lirikan poeton\nkaj kiu certe povas sin trovi inter la plej grandaj lirikaj poetoj el\nĉiuj landoj kaj tempoj. Stijn Streuvels, nevo de Guido Gezelle, tute\nnekonata antaŭ ses jaroj, subite ekaperis en nefama okcidentflandra\nangulo kaj nun estas ŝatata kiel la plej granda flandra prozverkisto.\n\nOni trovos pli da detaloj en la malgrandaj biografioj, kiujn enhavas ĉi\ntiu verko.\n\nNi nur diru ke tiun junan aron karakterizas pli granda deziro de vereco\nkaj sincereco, la forlaso de l' malnovaj «retorikaj» rezonoj, la\nreveno al la naturo rekte influanta sur impresiĝeman karakteron kaj en\nĝi naskanta sentojn ĝuste kaj sincere esprimotajn.\n\nTiuj belaj flandraj verkoj estas do esence flandraj: ili portas la\nmarkon de la flandra naturo, de la ideoj, antaŭjuĝoj, moroj de l'\nflandra popolo. Tio ne malhelpas ke niaj flandraj literaturistoj ĉiam\nintime rilatas al la holanda literaturo, kaj tiel same niaj verkistoj\nde longatempe transiris la «Moerdijk»[2] kaj en Holando estas ŝatataj\ntiel multe kiel la tieaj literaturistoj. Tiu literatura kuniĝo de l'\ndu partoj de l' Nederlanda popolo, ĉiutage pli kaj pli kreskanta, por\nĉiuj havos tre efikan rezultaton: Flandro donos la varmecon de siaj\nsentoj kune kun la simpleco kaj naiveco de sia poezio al Holando, kies\nliteraturo tro pripensita kaj tro prilaborita suferas pro supermezura\ndelikateco; aliparte, la Norda lando riĉigos la Sudan per altaj ideoj\nkaj donacos ĝin per pura kaj firmigita lingvaĵo. Tiele, ne unuiĝante,\nambaŭ partoj de Nederlando klopodas por daŭrigi sian spiritan kuniĝon\nplejfavore por ĉiu el ili: jen estas la direkto de la nuna literaturo\nkaj ni opinias ke ĝi ebligas aliri plej konfideme al la estonteco.\n\n Willem Van Eeckhout.\n\n tradukis\n Maurice Seynaeve.\n\nPiednoto [1] Literaturaj Societoj.\n\nPiednoto [2] Limo inter Holando kaj Belgujo.\n\n\n\n\nJ. B. DAVID\n\n1801-1866.\n\n\nKanoniko Jan-Baptist David estis profesoro en la Antverpena Ateneo,\nestro de Mehlena kolegio kaj poste profesoro ĉe la Lovena Universitato.\nĈiam li incitadis ĉe siaj lernantoj amon al la patrujo kaj al la\ngepatra lingvo kaj tiel li tre helpis la revivigon de l' Flandra\nLiteraturo.\n\nLi estas precipe ŝatata kiel filologo, kritikisto kaj skribisto de\nhistoriaj verkoj.\n\nEn la ĵurnalo «De Middelaar» (la Perilo) kiun li fondis li iafoje\nmontris ke ia ŝerco ne maldecas ĉe la studo de la Historio.\n\nLa jena rakonteto estas specimeno de lia humoraĵa stilo.\n\n\nDuko Filipo kaj la drinkulo.\n\nLa sekvanta rakonteto estas en Belgujo ĉie konata; la tradicio\ntransdiris ĝin de generacio al generacio, kaj ankoraŭ nun oni trovus\nneniun kiu ne aŭdis ĝin. Kvankam la cirkonstancoj ne restis ĉiam\nnedifektitaj, kvankam oni preterlasis aŭ aldonis ion, tamen la ĉefa\nokazintaĵo ĉiam restas la sama. Nur oni ne konas plu tre precize ĝian\ndevenon. La popolo kiu el la nomoj de la belgaj regintoj rememoriĝas\nnur unu: tiun de Imperiestro Karolo[3], alskribis ankaŭ al li tiun\nhistorion des pli facile ke ĉiuj scias ke tiu fama Gentano sin ofte per\npetolaĵoj amuzis. Tamen la okazintaĵo estas pli malnova: ĝi okazis dum\nla regno de Duko Filipo la Bona, kaj ĝi estas rakontita en la leteroj\nde Ludoviko Vives preskaŭ tiamaniere:\n\nFilipo la Bona loĝis nenie kun pli granda plezuro ol en sia urbo\nBruĝo. Tie li ĝuis la ĝojojn de l' paco, tie li vivis senzorge laŭ la\nfantazioj de sia gajemeco, tie li pasigis la tempon per tiuj amuzaĵoj\nkiuj ripozigas plej bone la lacan spiriton: interparoladoj kaj ludadoj,\nŝercoj, spritaĵoj ĉiuspecaj sed sen malico.\n\nIam, sidinte kun siaj plej fidelaj amikoj pli longe ol kutime\nje l' manĝotablo, kaj ne sentante dormemon, kvankam la meznokto\nalproksimiĝis, li proponis al siaj kunuloj ke ĉiuj kune faru\npromenadeton tra la urbo. Tio nature estis aprobita de ĉiuj ĉar, se\neble iu el la gastoj estis trinkinta troan pokalon kaj estis pro\ntio pli dormema ol amuziĝema, li tamen tion ne aperigis; plie oni\nantaŭsciis ke oni ridos, ĉar la duko kiam li estas ekscitita ĉiam\nelpensas ian ŝercaĵon.\n\nLa kunularo eliris do ŝercante kaj unu avertadis la alian ke ĉiu sin\ngardu pri nokta bruado por ke ili ne estu arestitaj de la policanoj kaj\nne alvenu tiamaniere kune kun la duko en la malliberejon.\n\nTrapromeninte kelkajn stratojn ili alvenis sur la placon, kaj jen!\ntie kuŝas viro kiu ŝajnas malaltranga, estas ebria kvazaŭ skolopo kaj\nronkas kiel Turko. Neniu timas ĉar la drinkulo tre laŭte sciigas ke li\nne estas oferaĵo de krimulo sed nur de tro seka hepato. Tamen li ne\npovis resti tie kuŝanta ĉar eble tio estus danĝera por li; sed ĉu oni\nskuis lin, ĉu oni tiris aŭ trenis lin oni ne sukcesis veki ĉe li ian\nsignon de sento aŭ de movo.\n\nUnu el la sinjoroj memorigis kiel dum la interparoladoj ĉe l' tablo\nili komparis la homan vivon kun sonĝo, kaj li proponis provi la verecon\nde tiu diro per ĉi tiu viro pro ebrieco nesentema. Tio plaĉis al la\nduko kiu tuj vokis kelkajn lakeojn, kiuj de malproksime sekvis la\npromenantojn, kaj ordonis ke ili forportu la drinkulon al la palaco.\nTio fariĝis.\n\nLa servistoj prenis lin sur la ŝultrojn dum li eĉ ne malfermis okulon\nkaj ili paŝetadis al la palaco kie ili, laŭ ordono de l' duko kuŝigis\nlin sur ia princa luksa lito en riĉe meblita dormoĉambro.\n\nLa drinkulo dormegadis. La servistoj metis sur lian kapon kufon kun ora\nglano, forŝiris liajn ĉifitajn kaj kotajn vestaĵojn, kaj tiujn ĉi iom\npuriginte per bonodoraĵoj, ili vestis lin per neĝblanka batista ĉemizo,\nper silka nokta surtuto kun grandaj floroj, ĉirkaŭis la kolon per\natlasa koltuko kaj lasis lin ripozantan. Ĉiam dormegadis la drinkulo...\n\nLia nedeca ronkado estis ja iafoje interrompata aŭ anstataŭata\nper profunda sopiro; sed cetere li estis ĉiam sub la influo de la\nbiervaporoj same kiel antaŭ unu horo sur la placo de Bruĝo.\n\nJam de longe venis la mateno antaŭ ol la ebrieco elvaporiĝis. La\ndormado fariĝis pli malprofunda. La almozulo ekmalkvietiĝis, kaj post\nĉirkaŭ unu horo li malfermis duonan okulon. Nun ankoraŭ longan tempon\nli oscedis kaj dormetis antaŭ ol li rekonsciiĝis, kaj konstatis ke la\ntaglumo estas reveninta. La viro miregis, rigardis ĉirkaŭaĵon kaj sin\nmem, ekkaptis sian nazon kaj pensis ke li ankoraŭ sonĝas. Interne li\nklare sentas ke li estas si mem sed ekstere li sin ne rekonas plu kaj\nne sukcesas per tuta sia prudento certiĝi pri sia memeco.\n\nOni ne rakontas ĉu li iom bruetis dum ekvekiĝo sed tio estas kredebla\nĉar tuj alkuris multaj servistoj kaj ĉambristoj por demandi ĉu plaĉas\nal Lia Moŝto (kiel ili kutimis nomi la dukon de Burgundio) sin levi kaj\nkian vestaĵon li deziras vesti la hodiaŭan tagon.\n\nLa viro malfermis okulojn kvazaŭ ia falko sed nesciis eldiri unu vorton\nkaj pinĉis en sian brakon por certiĝi ĉu li efektive estas vekiĝinta.\nEstis ja neeble ke pri tio li pli longe dubu. Li ne dormas plu sed li\nne estas sufiĉe sagaca por ion kompreni pri la cetero. En lia kapo\nflugetis konfuza rememoro pri diboĉadoj dum la pasinta vespero, li\nkonsciis ke Johano aŭ Nikolao (aŭ kiel li estis nomata) kiu hieraŭ tre\nsoifis ekzistas ankoraŭ en si, sed li vidis antaŭ siaj okuloj ke tamen\nio estas ŝanĝita, kvankam li ne ĝuste scias kio, kiel aŭ kiam. Malgraŭ\nĉio li ne povis malkonfesi ke la ŝanĝo fariĝis laŭ bona flanko kaj\ndum lia mirego, eĉ lia konfuzo, li ĝuis ja ian senton de kontenteco.\nUnuvorte, ŝajnis ke io diris en li mem: se devas esti tiel, estu! Kiam\nla servistoj, kiuj faris paŝon malantaŭen mordetante siajn lipojn, ree\nalproksimiĝis kaj ree demandis kian robon kaj kian kapuĉon li deziris,\nli senĝene respondis: «La plej bonan!»\n\nNun la ĉambristoj rapidis kaj kuregis por alporti ĉion por la vestado\nkaj la tualeto de la ensorĉita duko. Ĉi tiu estis tiel lavita, tondita,\nŝmirita, pudrita ke li brilis kiel ŝinko kaj bonodoris kiel floraro.\nTiamaniere ornamita li eliris el la dormoĉambro kiam la korteguloj\nalkuris renkonten, deziris al li bonan matenon kaj, post kelkaj aliaj\nkomplimentoj kiuj ŝajnis plaĉi sufiĉe al la naivulo, ili kondukis lin\nal la palaca kapelo por plenumi liajn kristanajn devojn. Kvankam la\nŝerco ne tiel bone decis, tamen ĉio simple kaj kredeble senskandale\npasis. Li ĉeestis do en la Diservo, preĝis kiel eble plej atente sur\nsiaj fingroj ĉar legi en la preĝaro kiu kuŝis sur lia seĝo, tio ne\nestis tiel rapide lernebla. Poste li estis sanktfumaĵita, oni prezentis\nal li la kisotan Evangelion, li ricevis la «Pax tecum»[4] kaj tiel\nplu, kiel kutimis la Duko de Burgundio. Ja pli longe tio daŭris, des\npli la ŝajna duko akceptis ĉion serioze; kaj kiam li eliris el la\nkapelo li portis la kapon jam pli rekte kaj paradis kiel koko.\n\nNun venis la horo por la tagmanĝo. La pordoj de la festa salono\nmalfermiĝis kaj tie la tablo estis preparita kaj ŝarĝita per ĉio kion\nla tri tiam konataj terpartoj povis liveri plej bongustan kaj plej\nmultekostan. La ŝajna mastro kiu laŭ la bonodoroj jam antaŭgustumis la\nfestenon eksidiĝas en veluran apogseĝon, kaj korteguloj ĉirkaŭas lin,\nla tranĉisto refaldas siajn manikojn, ĉien kuradas aro da servistoj\nen solena livreo vestitaj kaj portantaj kukaĵojn po plenaj manoj.\nPaĝio servas lian moŝton kiu bedaŭrinde ne kutimis manĝi tian strangan\nnutraĵon kaj penadis engluti la pecojn. Pokalo da hipokraso[5] kaj\nglaso da vino ĉiam malplenigitaj kaj tuj replenigitaj helpis lin por\nforigi postgustumon kaj pli gravan malfeliĉon.\n\nUnuvorte, la festeno pasis sufiĉe bone kaj la nova duko pensis: eble\ntio ankoraŭ pliboniĝos.\n\nNun la ĉambristo alportis la ludkartojn kaj starigis grandan amason da\noraj ŝildmoneroj[6] je dekstra flanko de l' duko kiu kun siaj nobelaj\ngastoj gaje ekludis, kaj uzis la kartojn eble pli lerte ol kuleron aŭ\nforkon.\n\nIom post iom la novulo pli kutimis kaj la vivmaniero ekplaĉis al li.\nĈirkaŭ la kvara aŭ kvina horo li faris promenadon tra la ĝardeno; poste\nli iris kun sia kunularo al la leporejo por ĝui la ĉason, kaj li finis\nla tagon per birdkaptado.\n\nJe l' vespero, novaj festoj!\n\nRiĉa festeno allogis ĉiujn gastojn al la manĝosalono; la amuzaĵoj dum\nposttagmanĝo estis ekscitintaj la stomakojn kaj precipe elvokintaj\nsoifon. La manĝaĵoj, kvazaŭ ili havas guston malpli strangan ol ĉe\nl' tagmanĝo, malaperis kiel fumo; la Malvazio[7], la bonega Bon'a\naŭ Romane'a vinoj[8] ŝajnis forflugantaj el la glasoj kaj tiom\nrefortigantaj por la koro kaj la spirito ke jam la vido mem de la\nfesteno donus veran ĝuon.\n\nDum la vespermanĝo oni alpendigis ankoraŭ novajn lumigilojn kun\nvakskandeloj. Nun eniris la muzikistoj; ilin sekvis, kun gajaj vizaĝoj,\ngedancontoj, ĉiuj gefiloj de la plej nobelaj familioj de l' urbo. Oni\nkantis, ludis kaj dancis; la sinjoroj deklamis versaĵojn laŭ la kutimo\nde la Retorikejanoj[9], la sinjorinoj kantadis kvazaŭ ili volus hontigi\nla najtingalojn; ĉiuj kune prezentis spritajn ludaĵojn versitajn de la\nanoj de la Bruĝa Retorikejo «la tri Sanktulinoj.»\n\nUnuvorte, en la tera Paradizo neniam okazis tia festo: ĝi forgesigus la\nĉielon. La horoj forflugis kvazaŭ oni per vipoj forpelas ilin, kaj kiam\nla horloĝo sonoris dekdu frapojn ĉiu pensis ke ĝi eraras kaj mensogas\nalmenaŭ pri tri horoj. Nun ankoraŭ oni trinkis je reaj bonfartoj;\ngrandega pokalo plena je muskatvino rondiris kaj ĝi estis ĝis la fundo\nmalplenigota de ĉiuj gastoj, komencante de l' duko.\n\nLa duko drinkis senmezure, senkalkule; falis ja plengorĝo sur la\napogilojn de lia seĝo, sed oni ne atentis je tio, ĉar tiun ĉi fojon,\npro lia persono oni ne fiksis monpunon. Tiu gajega trinko finis la\nfeston kaj estis ja tempo!\n\nLa ŝerco finiĝis; la feliĉa duko ne povis plu multe rakonti sed\noscedis des pli laŭte, kaj fine sin dediĉis al la dolĉa nokta ripozo,\nkiu forpelas ĉian zorgon kaj sanigas ĉian vundon; la dormemo fermas\nliajn okulojn, li ekdormas; kaj, se post kelkaj minutoj la mondo estus\ndetruiĝanta, li certe ne vekiĝus nek scius la okazintaĵon.\n\nĜis tiu punkto estis daŭronta la ludo. Duko Filipo, kiu en fremdaj\nvestaĵoj ĉion ĉeestis kaj bonege sin amuzis, nun malensorĉigis la viron.\n\nOni forprenis la riĉe ornamitan robon, forportis la multekostan, nun\niom ĉifitan, kapuĉon kaj ĉion kiun oni estis uzinta, kaj anstataŭe oni\nalportis la laboristan vestaĵon per kiu oni revestis la mizerulon: oni\nalligis lian eluzitan malbonodoran tolan pantalonon, oni metis liajn\nŝtrumpetojn kaj lignajn ŝuojn kaj poste, vestitan kiel li estis la\nhieraŭan vesperon, oni reportis lin en la saman lokon kie oni kunprenis\nlin.\n\nRee kuŝis tie la drinkulo dormanta; eble ne tiel mole kiel sur la luksa\nlito en la palaco, sed kiel li ne ŝatis la lanugan matracon tiel li ne\nsentis nun la malmolecon de la ŝtona kapkuseno aŭ de la malglata pavimo\nsur kiu ripozis lia korpo.\n\nKredeble li vekiĝis iom pli frue ol la lastan matenon; sed nun li\nĉirkaŭrigardis ne malpli miregante kiam li kvazaŭ kontuzita sidiĝis en\nla strata defluilo. Lia propra memeco ne kaŭzis tiun ĉi fojon dubon\naŭ miron: li eĉ ne pensis pri tio; ĉar sen ia pripensado li sentis\nsin mem laŭ internaĵo kaj eksteraĵo la sama kiel li ĉiam konis sin.\nTamen dum li frotis siajn dolorantajn kaj rigidajn membrojn, ĉio kio\nokazis la lastan tagon traflugis lian spiriton: tiu bela vestaĵo,\ntiuj korteguloj, tiuj respektaj salutoj, tiuj ceremonioj en preĝejo,\ntiu tagmanĝo, tiuj promenadoj, tiu ĉasado, tiu birdkaptado, tiu\nvespera festeno, tiuj bongustaj vinoj, tiu ludado, kantado, dancado de\nsinjoroj, sinjorinoj, gejunuloj, kaj tiu lukso, kaj tiu riĉeco de...\nli ne scias ĉu kies, ĉu kie? Tamen li ne dormis plu, ne, li estis\nvekiĝinta; li leviĝis laca, rigida kaj kun kapo peza kiel muelilŝtono.\nKio do estis okazinta? Ĉu li ne estis reĝo, aŭ duko, aŭ io simila?\nĈu li ne sidis en apogseĝo? Ĉu li ne vidis centon da servistoj\nĉirkaŭirantaj, ĉu li ne manĝis el ornamitaj teleroj kaj trinkis el\nkristalaj pokaloj? Jes, tion li memoris tiel vivoplene kvazaŭ tio\nokazas en la nuna momento. Sed, ĉu eble li estas sonĝinta? Li efektive\nsonĝis iam pri aferoj tiel neeblaj kiel fariĝi reĝo. Tio tamen estis\nmalfacile kredebla, ĉar ĉio tiel longe daŭradis, li tiel bone aŭdis\nkaj vidis tion, kaj ĉio estis tiel belega, tiel mirinda kaj ankaŭ tiel\nagrabla?\n\nPer tiaj pensoj li vane turmentis sian cerbon; ju pli li pripensis kaj\npripensadis, des pli ĉio fariĝis pli malklara. Dume li trapaŝis la\nplacon kaj aldirektiĝis al strateto kie li jam de longaj jaroj loĝas.\n\nDum la irado la rememoroj ĉirkaŭflugis lian spiriton kaj fine,\nkonsiderinte ĉion, li konkludis ke li nur sonĝis.\n\nNun li rakontis kun ia elokventeco al sia edzino, al siaj infanoj, al\ngenajbaroj la miregan sonĝon kun ĉiuj ĝiaj detaloj, kaj ĉiuj aŭdintoj\nunuvoĉe ekkriis: «Ho! kia bela sonĝo! sed sonĝo estas trompiĝo!»\n\n _Tradukis_\n Raym. Van Melckebeke.\n\nPiednoto [3] Karolo Va (Charles-Quint) 1500-1558.\n\nPiednoto [4] En solenaj Diservoj la pastro diris al la diakono, metante\nla manojn sur liajn ŝultrojn, «Pax tecum» (Pacon al vi). Same oni agis\nkontraŭ la duka moŝto.\n\nPiednoto [5] Vino kun cinamo kaj sukero, trinkaĵo tre ŝatata dum la\nMezepoko.\n\nPiednoto [6] Moneroj sur kiuj estas gravurita ŝildo.\n\nPiednoto [7] Delikata vino el la ĉirkaŭaĵo de Greka urbo _Napoli de\nMalvasia_.\n\nPiednoto [8] Burgundvinoj de _Beaune_ kaj _Romanée_.\n\nPiednoto [9] _Rederykkamer_, _Chambre de Réthorique_, Retorikejo, tiel\noni nomis en Nederlando la literaturajn societojn kiuj sin okupis\nprecipe pri la versfarado.\n\n\n\n\nK. L. LEDEGANCK\n\n1805-1847.\n\n\nLedeganck naskiĝis en Eekloo (Eklo) en 1805 kaj mortis en Gento en\n1847. Li estis dum longaj jaroj kaj estas ankoraŭ nune la plej amata\nflandra poeto. Liaj versaĵoj estas plenaj je ĉarmega harmonio kaj\nsenafekta amindeco; li per simpla, dolĉa, popola lingvaĵo priskribas\nplej amindajn subjektojn kaj li ludis vere en la flandra poezio la\nrolon kiun ludis H. Conscience en la proza literaturo: ambaŭ estis\npopolaj verkistoj. Ledeganck mortis tro juna, antaŭ ol li povis\nefektivigi kion esperigis liaj unuaj verkoj.\n\nLia majstraĵo estas: «La tri fratinaj urboj», en kiu li prikantas\nla devenon kaj la estontecon de la tri gloraj flandraj urboj: Bruĝo,\nGento, Antverpeno. Jen estas la parto kiu prikantas Bruĝon: en ĝi la\nverkinto plendas pri la iama gloro de Bruĝo, kies morton kaŭzis la\nalpreno de la francaj lingvo kaj moroj; poste, vidinte ke Bruĝo estis\nbaldaŭ starigonta kun granda festo statuon de unu el siaj plej gloraj\nidoj: Simon Stevin, tre fama matematikisto, li antaŭsentas la estontan\nreviviĝon kaj gloriĝon de tiu urbo.\n\n\nAl Bruĝo.\n\n(_Aan Brugge_).\n\n «Kiu virgulinon senvivan\n Iam vidis, ĵus post la morto,\n Antaŭ ol Fingro de l' Neniigo\n Trajtojn difektis belajn kaj ĉastajn,\n Tiu ekmiris kiel anĝele kaj dolĉe,\n Sur la vizaĝo, montras sin paco senfina;\n Kaj se okulon tiun senbrilan, senmovan,\n Kaj se la vangon per la funebro kovritan\n Li ne ekvidus, de la doloro premate,\n Longe li dubus. Tiel kvieta kaj duba\n Ŝajnas la morto kun la ekstero de l' vivo:\n Kaj tiel vidiĝas tiu marbordo!»\n\n Tiel kantis l' Angla Rapsodo[10]\n Kiam, sub la suno Hellada,\n Akre plendante gloron pasintan,\n Li Grekolandon vidis senviva.\n Tiel malĝoja, tiel ploranta kantado\n Premas min kiam murojn la viajn mi vidas,\n Ho vi, de longe, urbo plej multe glorita!\n Signojn ankoraŭ de nobeleco vi portas,\n Brilon de glor' antikva vi havas ankoraŭ,\n Sed vin premegas forte la mano de l' morto:\n Kaj ĉe vi Bruĝon belan mi vidas ankoraŭ,\n Sed Bruĝon vivantan mi plu ne trovas!\n\n Kial kuŝas vi nun ankoraŭ\n En la glora flandra ĝardeno,\n Dum, la majestan kronon perdinte,\n Vi belulino ŝajnas lasita?\n Kion utilas ke, nun ankoraŭ, vi Maron\n Vidas, se ŝipoj fremdaj vin plu ne salutas?\n Kion utilas stratoj riĉegaj kaj larĝaj,\n Se jam de longe ilin forlasis la vivo,\n Kaj se la herbo ilin jam tute kovradas?\n Kion utilas viaj belegaj domegoj,\n Se malfermiĝas ties pordegoj neniam\n Ho, kvazaŭ en ĉiu estus mortinto!\n\n Kial staras temploj riĉegaj,\n Kiam viaj grafaj geedzoj\n Tie en kupraj tomboj kuŝadas[11]\n Kvazaŭ glorante vian pereon?\n Kion utilas ke vi plej artajn trezorojn\n Montras, dum vin de longe forlasis la Arto?\n Kion utilas fama belec' de virinoj\n Viaj, dum ili fremdan vantecon kaj fremdajn\n Gestojn al amindeco flandrana preferas?\n Kion utilas ke de la lipoj ankoraŭ\n Ili fluigas dolĉe la lingvon gepatran,\n Dum ili preferas fremdan lingvaĵon?\n\n Ho, reĝurbo tiel falinta,\n Antaŭ ol mi en vin alvenis,\n Nur la gloregon de vi mi konis:\n En la mallum' antikva vi brilis\n Kiel steleto, poste tagruĝo, eĉ suno\n El la nubar' rampanta kaj Nokton pelanta.\n Tiam mi vidis viajn Kristanajn armeojn\n Brave aliri Sanktan Tombejon de Kristo,\n Tien la famon porti de l' flandra standardo\n Kaj diskonigi vojon al via haveno.\n Tuta Eŭropo vian agemon laŭdegis,\n Kaj tiam vin nomis Tyr'o alia.\n\n L' orientan lukson en viajn\n Murojn alportitan mi vidis\n Kun la sciencoj, kiujn de longe\n En Oriento oni gardadis.\n La laboremon, fonton de la komercado,\n Ĉe vi mi vidis grandan estigi prosperon.\n La kreopovon, fonton de l' artoj, mi vidis\n Tiun prosperon die mirinde briligi;\n Kion kuraĝis via idaro mi miris;\n Kaj eĉ reĝinon ekkolerantan mi vidis,\n Ĉar en la sekvantaro de viaj virinoj\n Ŝi nur da reĝinoj aron ekvidis!\n\n Sed la kaŭz' de l' ĝojo plej granda\n Por mi estas via braveco;\n La liberecon, kiel la ĉastan\n Lingvon patrujan, ĉiam vi amis:\n Ĉia insulto, unu el ili frapanta,\n Tuj en armeon aliformigis l' idaron;\n Tie mi vidas kiel du flandraj paroloj,\n Kiuj sonegis tondre por la malamikoj,\n Estis signalo de la plej glora milito;\n Tie mi vidas kiel ekkrio por venĝo\n La militamon naskis en la Kortrejkkampoj[12]\n Kaj ĵetis al tombo francan potencon.\n\n Tiam oni vin gloregadis\n Kiel flandran floron plej belan;\n Tiam, de ĉiuj urboj reĝino,\n Kronon majestan vian vi portis,\n Kaj komercurboj ĉiuj en Mondo-Malnova\n Al vi alportis sian gefratan saluton.\n L' urbo de l' Doĝoj, la fianĉino de l' ondoj,\n Sola kuraĝis vian prosperon imiti.\n Tiam vi trovis fonton de gloro en vi mem;\n Tiam vi pruvis ke ĉe ni Lumo naskiĝi\n Povas; kun ĉiuj reĝe vi tiam rilatis;\n Vi estis, ho Bruĝo, granda!--sed nune!\n\n Nun, ho nun vi estas plorinda!\n Tion korpremate mi diras:\n Akraj sen ploroj povas neniu\n Vera Flandrano vin rigardadi,\n Ĉar vi, de tiam, ombro ridinda fariĝis.\n Kio do kaŭzis tiun malĝojan ekziston?\n Vin ne deĵetis ia terura milito,\n Vin ne deĵetis bato de l' dia kolero,\n Sed, ve! la senton de memstareco kaj vian\n Flandran esencon vi senatente forpelis\n Kaj al brilaĵoj fremdaj vi ĉion oferis;--\n Kaj tial vi estas vere plorinda!\n\n Tial via regno perdiĝis,\n Kiel fruktoriĉa kamparo,\n Kiun vivigis beno ĉiela\n Dum la kampestro mem ĝin kulturis,\n Sed kiun fremda semo kaj lolo mortigis,\n Kiam zorgadon lian ĝi ne plu ricevis.\n Tial la dormo de la mortintoj vin premas\n Kiel fraŭlinon kiun premadas ornamoj\n Fremdaj, pelantaj de ŝi la florojn de l' vivo.\n Ho, se ebliĝus dubo! se tiu teruro\n De l' ĉirkaŭanta tombo fariĝus verŝajna,\n Ne vera! ho, se dormanta vi estus!\n\n Eble tio estas kredebla,\n Ĉar tra Flandro kuris novaĵo\n Gaja: ĝi diris ke vi, aŭdinte\n Nomojn de filoj por vi gloregaj,\n Vi, virgulino reviviĝanta, ektremis\n Kaj ke la eĥo de la glorkanto al ili\n Ĵus dediĉita, vekis l' animon de vi kaj\n Vivoradion naskis en viaj okuloj;\n Ke vi nun prepariĝas al festoj belegaj\n Por malzorgitan devon nun fine elpagi;\n Ke vi honoros l' ombron de unu[13] el ili\n Per glora la ŝtono de l' senmorteco!\n\n Ho, doloron tio dolĉigas!\n Ho, animon tio ĝojigas!\n Vin do ornamu laŭ la antikva\n Gloro; per floroj tute vin kovru!\n Pendu al domoj viajn riĉegajn tapiŝojn!\n Lasu la «gildojn»[14] iri festege tra l' urbo\n Kun la blazonoj, kun la trofeoj kaj flagoj!\n Venkan sonadon kriu trumpetoj kaj harpoj!\n Venkan sonadon bruu la sonorilaro!\n Ankaŭ kuniru tondra la militilaro!\n Voku la landon tutan por ke ĝi vin povu\n Admiri en via gloro restanta!\n\n Sed, en tiu festo belega,\n Ankaŭ vidu la lecionon,\n Ho, vi el dormo ĵus vekiĝinta!\n Vidu la filon kiun vi festas,\n Kaj pripensadu ke nur la flandra naturo\n Klare al li montradis la vojon de l' gloro;\n Ke pri genio li la fremdulojn ne petis;\n Ke nur l' animo flandra direktis spiriton\n Lian, ke tiu fonto neniam sekiĝis;--\n Ke por la flandra glor' li senĉese fervoris\n Kaj ke li sian lingvon neniam malŝatis,\n Eĉ kiam li alparolis la mondon!\n\n Se vi ne atentus je tio,\n Ho, rapide tiam vi mortus!\n Via ekbrilo estus radio\n Lasta de l' suno tuj kuŝiĝonta,\n Kaj vi fremdulo en la patrujo fariĝus,\n Kiel malriĉa kampo en flandraj paŝtejoj.\n Sed ne......, vidinte kiel agadis la avoj,\n Via idaro tiun genion imitos,\n Celos per sia virto natura la gloron\n Kaj vin briligos per nemortonta brilado;\n Tiam ĝi vidos Bruĝon ne sole belegan\n Sed ankaŭ, denove, Bruĝon vivantan!\n\n _Tradukis_\n Maurice SEYNAEVE.\n\nPiednoto [10] Vidu «Giaour» de Lord Byron.\n\nPiednoto [11] Aludo al la belegaj kupraj tomboj de\n«Charles-le-Téméraire» kaj «Marie de Bourgogne» en la ĉefpreĝejo de\nBruĝo.\n\nPiednoto [12] Aludo al la sanga «Batalo de l' Oraj Spronoj» kiu okazis\nĉe la kamparo de Kortrejko (Courtrai).\n\nPiednoto [13] Aludo al la statuo de Simon Stevin, fama matematikisto,\nnaskiĝinta en Bruĝo en 1571.\n\nPiednoto [14] «Gildo» = flandre kaj france: _gilde_; tiel oni nomis la\nantikvajn societojn da samprofesianoj.\n\n\n\n\nHENDRIK CONSCIENCE\n\n1812-1883.\n\n\nHendrik Conscience estas rajte ŝatata kiel la restariginto de la proza\nliteraturo en nia Flandro. Li sukcesegas en skizado de scenoj el\npopola vivo. Li pentras la naturon kun mirindaj ĝusteco kaj simpleco\nper helaj kaj lumaj koloroj; tamen li apartenas pli al la idealista\nromanverkistaro ol al la realista: liaj herooj restas ĉiam iom super la\nreala proza vivo.\n\nPer la esprimo, eĉ naiva, de la plej altaj kaj puraj sentoj, li ofte\neligas larmon el okulo de la leganto. Liaj verkoj estas himno al\nkampara vivo; li enigis senton al boneco, al idealo, en la animon de l'\npopolamaso kaj altiris kaj ravis ĝin. La Flandranoj sincere amas sian\nConscience.\n\nMalgraŭ la jaroj liaj verkoj restas ĉiam legataj kaj gazetoj ankoraŭ\nnun sukcese publikigas liajn romanojn kiel folietonojn.\n\nSe ia romanverkisto--en kia ajn lingvo aŭ ĉe kia ajn popolo li\nskribis--estas rekomendinda al la gejunuloj, estas certe nia\nConscience.\n\n\nLa letero al la rekruto.\n\nApud la Zoersela arbaro staris, flanko ĉe flanko, du argilaj dometoj,\nizolitaj kaj nerimarkataj.\n\nEn unu el ili loĝis malriĉa vidvino kun sia filino; ili posedis, kiel\nsolan bienon sur la tero, nur unu bovinon. En la alia dometo loĝis\nankaŭ vidvino kun sia maljunega patro kaj du filoj el kiuj nur unu\nestis jam junulo.\n\nIli estis pli riĉaj ol iliaj najbaroj ĉar ili posedis bovon kaj\nbovinon, kaj ili farmluis pli vastan kampon. Tamen la loĝantoj de la du\ndometoj ŝajnis de longaj jaroj nur unu familio, amantaj unu la alian\nkaj donantaj al si laŭ bezono riciprokan helpon. Johano kaj lia bovo\nlaboris ofte sur la kampo de la malriĉa vidvino; Katarino, siaflanke,\nkolektis herbaĵon por la bovo, kaj ŝi elsarkis la malutilajn kreskaĵojn\nĉe siaj najbaroj, kaj helpis ilin dum la rikolto; kaj neniam tiuj\nkamparanoj ekpensis kalkuli kiu el ili pli helpis la alian.\n\nSimplaj, nesciantaj ĉion kio okazas ekstere inter la laboradanta\nhomaro, ili vivadis kontentaj je la peco da sekala pano donacita de\nDio. Ilia mondo havis mallarĝajn limojn: unuflanke la vilaĝo kun ĝia\nhumila preĝejeto, aliflanke la senfina erikejo, kaj super ĉio la\nsenlima ĉielarkaĵo.\n\nKaj tamen ĉio ridis kaj kantis en kaj ĉirkaŭ la izolita loĝejo: tie\nĉeestis plenmezure ĝojo kaj ĝuo, kaj neniu el tiuj malriĉuloj ekvolus\ninterŝangi sian sorton kontraŭ alia ŝajne pli bona.\n\n * * * * * * *\n\n...Sed tiu ĉi kvieta, feliĉa vivado estis interrompita per la foriro\nde la rekrutoj. Johano ankaŭ devis foriri kun la aliaj junuloj. Li\nofte skribadis al sia familio sed subite la korespondado ĉesis. La\nloĝantoj de la du dometoj pli kaj pli malkvietiĝis kaj tiam Katarino\nprenis la heroan decidon skribi leteron al Johano. Ŝi ja de longe estis\nforgesinta la lecionojn pri skribarto kiujn ŝi ricevis, sed ŝi reprenis\nsiajn kajerojn el la malnova kesto kaj relernis la skribadon.\n\nPoste ŝi aĉetis en la vilaĝo leterpaperon, inkon kaj plumon...\n\n * * * * * * *\n\nLa du vidvinoj sidis apud la tablo, senpacience atendante la revenon\nde Katarino. La maljuna avo suferanta pro malvarmo kuŝis en la lito en\nla alkovo kaj montris la kapon el la kurtenoj por ĉeesti, almenaŭ per\nokuloj kaj oreloj, ĉe la grava ekfarota laboro.\n\nTuj kiam la filino sin montris sur la sojlo, la virinoj rapidege\nkolektis la diversajn objektojn kuŝantajn sur la tablo, kiun ili per\nantaŭtuko purigis.\n\n«Venu, Katarino» diris la patrino de Johano «sidiĝu sur la seĝon de la\navo; ĝi estas pli komforta.»\n\nLa junulino silente eksidiĝis apud la tablo, kuŝigis la paperfoliojn\nantaŭ si kaj, revanta, ŝi metis la pinton de la anserplumo inter siajn\nlipojn...\n\nDume la virinoj kaj la avo sciame alrigardis la pripensantan junulinon.\nLa frateto estis apoginta la brakojn sur la tablo kaj mire rigardis ŝin\npor observi tion kion ŝi estas faronta per la plumo.\n\nSed Katarino sin levis kaj, ĉiam silente, prenis el la ŝranko taseton,\nverŝis en ĝin la inkon el la boteleto kaj residiĝis apud la tablo, kie\nŝi multfoje turnis kaj returnis la paperon.\n\nFine ŝi glitigis la plumon en la inkon kaj kliniĝis kvazaŭ ŝi estis\nekskribonta. Post momento ŝi levis la kapon kaj demandis:\n\n«Nu, diru nun kion mi devas skribi?»\n\nLa du vidvinoj demande rigardis unu la alian kaj sin turnis al la\nmalsana avo, kiu, streĉinta la kolon el la kurtenoj, fiksis nun la\nrigardon sur la manon de Katarino.\n\n«Nu, skribu ke ni ĉiuj bone fartas...» diris la maljunulo tusante\n«letero ĉiam tiel komenciĝas.»\n\nLa junulino rimarkigis kun dolora rideto:\n\n«Ho! kion vi volas! skribi ke ni ĉiuj bone fartas... kaj vi kuŝas tie\nmalsana jam de dekkvin tagoj.»\n\n«Sed vi povas tamen diri tion en la fino de la letero, Katarino.»\n\n«Ne, filino, jen kiel vi devas fari» diris la patrino de Johano\n«komencu, demandante kiel li fartas. Kiam tio estos skribita, ni\naldonos iom post iom aliajn novaĵojn.»\n\n«Ne, infano mia,» diris la alia vidvino «skribu unue ke per la mano\nvi prenas la plumon por peti informojn pri lia saneco. Tiamaniere\nkomenciĝis ankaŭ la letero de Baptisto, la filo de Petro-Johano, kiun\nhieraŭ mi aŭdis legatan ĉe la muelisto.»\n\n«Tiel ja konsilis al mi Katarino, la filino de la ŝuisto, sed mi neniel\nfaros tion ĉar tio estas tro ridinda infanaĵo,» senpacience diris la\njunulino «Johano nature scias ke mi ne povas skribi per la piedoj!»\n\n«Skribu nun unue lian nomon supre sur la papero» diris la avo.\n\n«Kian nomon? _Braems?_»\n\n«Tute ne: _Johano!_»\n\n«Vi estas prava, patro» respondis la junulino. «For, Paŭĉjo! formetu\nviajn brakojn de la tablo, kaj vi, patrino, sidiĝu iom malantaŭe, ĉar\nmi konvinkiĝas ke vi puŝos min.»\n\nŜi direktis la plumon al la papero kaj, elektante la lokon kie ŝi\nekskribos, ŝi mallaŭte silabis la nomon de la forestanta amiko.\n\nLa patrino de Johano subite stariĝis kaj kaptis la manon de la junulino\ndirante:\n\n«Atendu iom, Katarino, ĉu vi ne opinias ke _Johano_ tutsole ne taŭgas?\nEstas tiel mallonge; oni devus aldoni ion. Ĉu vi ne skribus prefere:\n_Amata filo_ aŭ _Kara infano_?»\n\nKatarino preskaŭ ne aŭdis tiujn vortojn; ŝi okupadis sin lekante la\npaperon,--kaj ŝi kriis iom kolere:\n\n«Nu, jen estas la rezultato: grandega makulo sur la papero! kaj la\nlekado ne utilas: ĝi tamen ne malaperas. Mi uzos do alian folion.»\n\n«Nu, kion vi diras pri tio: _Amata filo?_ Ĉu tio ne estas multe pli\nbela?»\n\n«Ne, tion ankaŭ mi ne volas skribi» murmuris malkontente Katarino. «Ĉu\nmi do skribus al Johano kvazaŭ mi estas lia patrino?»\n\n«Sed kion vi skribos do?»\n\nIa rozkoloro aperis sur la vangoj de la junulino dum ŝi respondis:\n\n«Se mi skribus: _Kara Amiko?_ Ĉu tio ne ŝajnas al vi la plej bona\nesprimo?»\n\n«Miaflanke mi ne volas tion» diris ŝia patrino «diru tiam prefere nur\n_Johano_.»\n\n«_Kara Johano?_» demandis la junulino.\n\n«Jes, tiel estas bone!» respondis ĉiuj kune, kvazaŭ ili estas ĝojaj pro\nla solvo de tiu malfacila problemo.\n\n«Nun! ne tuŝu la tablon» kriis la junulino «kaj tenu Paŭĉjon por ke li\nne puŝu min!»\n\nKatarino eklaboris. Post unu minuto ŝvitgutetoj ekbrilis jam sur ŝia\nfrunto; ŝi haltigis la spiradon kaj ŝia vizaĝo varmiĝis. Ŝi profunde\nekspiris kaj, kvazaŭ liberigita de peza ŝarĝo, ŝi gaje ekkriis:\n\n«Uf! Tiu _K_ estas vere la plej malfacila letero el ĉiuj! Sed tamen ĝi\nkuŝas tie kun sia longa buklo!»\n\nLa ambaŭ virinoj leviĝis kaj mirantaj rigardis la literon, kiu estis\nalmenaŭ tiel granda kiel fingroparto.\n\n«Tio estas stranga!» kriis la patrino de Johano «ĝi estas objekto kiel\nvespo; kaj tio signifas _Kara Johano_! Skribi estas tamen mirinda scio;\noni dirus preskaŭ ke tio estas sorĉaĵo!»\n\n«Nu, nu, lasu min daŭrigi» diris Katarino kun kuraĝo «mi atingos la\ncelon. Se tiu plumo ne tiel ŝprucigus!....»\n\nKatarino, spiregante kaj ŝvitante, ree laboradis. Dume la avo tusetis,\nla virinoj silentis kaj ne kuraĝis movetiĝi; la frateto sin amuzis\nmetante sian fingron en la inkon kaj punktante per nigraj makuloj sian\nnudan braketon.\n\nKiam, post kelka tempo, la unua linio estis plenskribita per grandaj\nliteroj, la junulino haltis en sia laboro.\n\n«Diru, Katarino, ĝis kie vi jam alvenis?» demandis la patrino de Johano\n«Vi legu do al ni ĉion kion vi jam skribis sur la papero.»\n\n«Kiel vi rapidas!» ekkriis Katarino «Sur la papero sin trovas nur\n_Kara Johano_. Tio ŝajnas jam multe al mi. Vidu nur kiel la ŝvito\nekelspruĉas! Mi preferas elpreni la sterkon el la stalo! Ĉu vi do\npensas ke la skribado ne estas laboro?--Paŭĉjo, ne tuŝu plu la inkon,\naŭ tuj vi elverŝos la taseton.»\n\n«Sed vi daŭrigu nun, filino» rimarkigis la avo aŭ la letero ne estos\nskribita la proksiman semajnon.»\n\n«Jes, mi scias tion» respondis Katarino «sed vi diru kion mi devas\nskribi.»\n\n«Nu, demandu unue kiel li fartas.»\n\nLa junulino ree skribis dum kelka tempo, elviŝis du aŭ tri erarajn\nliterojn per la fingro, ege klopodis por ekkapti ian hareton el sia\nplumo, murmuris kontraŭ la vendisto pro la tro malfluida inko kaj tiam\nlaŭte legis:\n\n«_Kara Johano_, kiel vi fartas nun?»\n\n«Tiel estas bone;» diris la patrino «skribu nun ke ni, ĉiuj, homoj kaj\nbrutoj, bone fartas, kaj ke ni salutas lin.»\n\nKatarino iom pripensis kaj daŭrigis sian skribadon. Kiam ŝi estis\nfininta, ŝi legis:\n\n«Dank' al Dio ni ĉiuj ankoraŭ bone fartas kaj la bovo kaj la bovino\nankaŭ, esceptinte tamen la avon, kiu estas malsana, kaj ni ĉiuj ni\ndeziras al vi bonan tagon.»\n\n«Sed, ho, ĉielo!» kriis ŝia patrino «Katarino, infano mia, kie vi\nlernis tion? La instruisto........»\n\n«Ne alparolu al mi» interrompis la junulino «aŭ vi igas min ĉion\nforgesi. Nu, mi sentas ke nun la laboro akurate antaŭeniros.»\n\nDum duonhoro ĉiuj silentadis. Ŝajnis ke la laboro pli facile daŭriĝas,\nĉar la junulino iafoje ridetis dum sia skribado.\n\nŜin nur distris Paŭĉjo, kiu estis kolorinta sian tutan brakon nigra\nkaj metis nun siajn kvin fingrojn samtempe en la inkon. Jam dekfoje\nKatarino glitigis la taseton de unu al alia rando de l' tablo, sed la\nknabeto estis tiel allogata de la inko ke estis neeble forteni lin de\nĝi.\n\nTamen la du unuaj paĝoj de la papero estis plenskribitaj. Cedante al la\npostuloj de la virinoj, Katarino kun ia fiereco eklegis sian skribaĵon,\nkiu estis la jena:\n\n_Kara Johano._\n\n«Kiel vi fartas nun? Dank' al Dio ni ĉiuj ankoraŭ bone fartas kaj la\nbovo kaj la bovino ankaŭ, esceptinte tamen la avon, kiu estas malsana,\nkaj ni ĉiuj ni deziras al vi bonan tagon. Jam de ses monatoj ni nenion\naŭdis pri vi. Sciigu do al ni, ĉu vi vivas ankoraŭ. Viaflanke ne estas\nĝentile ke vi forgesas nin, kiuj tiel amis vin ke via patrino dum\ntuta la tago parolas pri vi, kaj ke mi ĉiunokte pri vi sonĝas ke vi\nestas malfeliĉa--kaj tiam mi aŭdas vian voĉon vokantan: _Katarino,\nKatarino_, tiel forte ke mi eksaltas en mia dormado... kaj la\nkompatinda bovo, kiu ĉiam el la stalo rigardas kaj tiel sopiras ke oni\npreskaŭ ekverŝus larmojn! kaj estas ega malĝojo tial ke neniu el ni\nion scias pri vi: vi devas kompati je ni, Johano, ĉar via bona patrino\npro tio certe ekmalsaniĝos; kiam la kompatinda malfeliĉulino aŭdas eĉ\nnur vian nomon, ŝi ekĝemas kaj tiel ploras ke mia koro disrompiĝas...»\n\nDum la legado de ĉi tiuj linioj, la okuloj de la aŭskultantoj iom post\niom malsekiĝis; sed, ĉe la malĝoja tono de la lastaj vortoj, neniu\npovis kontraŭstari la kortuŝecon; kaj la junulino estis haltigita de la\nlaŭtaj ĝemspirado kaj plorado.\n\nLa avo reklinis sian kapon sur la kapkusenon por kaŝi siajn larmojn, la\npatrino de Johano, troege kortrafita por venki siajn sentojn, eksaltis\nde sia seĝo kaj silente ĉirkaŭprenis la junulinon, kiu mirante rigardis\nla efikon de sia skribaĵo.\n\n«Katanjo, Katanjo, kie vi ĉerpas la vortojn?» kriis la alia vidvino\n«Ho! ili estis kvazaŭ tranĉiloj, kiuj traboras la koron! Sed estas\ntamen belege!»\n\n«Ho! tio estas nur la vero» ĝemis la patrino de Johano. «Ha! se li\nscius kion mi suferas en mia koro!... Daŭrigu vian legadon, kara\nKatarino; mi miregas pro tio kion vi skribis: neniam io simila estis\naŭdata; viaj manoj estas certe tro lertaj por melki la bovinon aŭ\nlabori en la kampo; sed Dio toleras multe en la mondo!...»\n\nGaja pro tiuj laŭdoj la junulino diris kun fiera rideto:\n\n«Se la skribarto estus nur tio! Ĉiu ajn venu: mi skribos pli bone ol\niu! Nun mi trovis la bonan vojon. Nu, aŭskultu, mia letero ne estas\nankoraŭ finita:\n\n«Ho! Johano, se vi scius tion, tuj vi donus al ni sciigojn! La\ntrifolioj malsukcesis pro la malbona semo kaj plie tial ke ili estas\nfrostitaj; sed nia spergulo[15] alridetas al vi: ĝi estas tiel mola\nkiel butero; kaj la sekalo suferis iom pro la sekeco, sed Nia Sinjoro\ndonacis al ni belan herbaĵon kaj multe da frumaturaj terpomoj. Kaj la\nkampogardisto edziĝis kun vilaĝanino el Pulderbosch: ŝi estas straba\nsed posedas multe da mono. Francisko la masonisto falis de la tegmento\nde la bierfaristo sur la dorson de nia maljuna forĝisto, kaj la\nforĝisto estis preskaŭ mortigita, malfeliĉe!»\n\nLa junulino silentis.\n\n«Ĉu tio estas ĉio?» demandis la patrino malĝoje. «Ĉu vi ne sciigus al\nli ke la bovino naskis idon?»\n\n«Ho jes! tion mi forgesis... Jen, tio sin trovas jam sur la papero:\n\n«Nia flavruĝa bovino naskis idon; ĉio bone sukcesis, kaj la bovido\nestas jam vendita.»\n\n«Ĉu vi ne dirus ion pri niaj kunikloj, Katarino?» demandis la avo.\n\nPost la ĉeso de sia skribado, la junulino legis:\n\n«La avo konstruis kuniklejon en la stalo; ili estas tiel grasaj kiel\nmarmotoj, sed la pli dika kuniklino devas vivadi ĝis kiam vi estos\nreveninta, Johano, tiam ni frande festenos!»\n\nĈiuj gaje ekridis; la knabeto, vidante la komunan ĝojon kaj trafita per\nla vorto _festeni_, bruege ekaplaŭdis. Sed malfeliĉe lia maneto trafis\ntiel forte la taseton ke ĝi ruliĝis sur la tablo, elverŝante la inkon\nkiel nigran riveron sur la belan leteron.\n\nLa rido tuj malaperis de ĉiuj vizaĝoj; unu rigardis la alian timeme kaj\nsilente; oni levis la okulojn ĉielen dum Paŭĉjo, timegante la baton,\njam ekploregis kaj kriis tiel forte ke la oreloj estis surdigitaj.\n\nDum longa tempo oni riproĉis la knabeton kaj oni plendis malĝojege pri\nla katastrofo, ĝis kiam oni konkludis per la demando:\n\n«Dio! kion ni faros nun?»\n\n«Nu, nu,» diris Katarino kun decideco «la malfeliĉo ne estas tiel\ngrava; mi intencis tamen reskribi la leteron, ĉar en la komenco la\nafero ne bone prosperis; la literoj estis tro grandaj kaj la skribaĵo\nestis tro malrekta. Nun mi faros tion pli bone, mi ja ekkuraĝiĝis. Lasu\nmin rapide kuri al la vilaĝo por aĉeti paperon kaj inkon, kaj por ke\noni ree tranĉu mian anserplumon ĉar ĝi fariĝis multe tro fleksebla.»\n\n«Nun, tuj foriru, infano mia,» respondis la patrino «jen estas la\nkvinfranka monero de la bovido: vi ŝanĝigu ĝin ĉe la instruisto, ĉar mi\ndevos kredeble sendi al mia kompatinda Johano almenaŭ du frankojn.\n\n--Paŭĉjo, for! el la domo! kaj ne kuraĝu reveni antaŭ la vespero!»\n\nKatarino, kun kontenta rideto sur la vizaĝo, elpaŝis rapide el la\npordo, sin direktante al la vilaĝo. La triumfo kiun ŝi akiris, la\nkonvinko ke de nun ŝi povos skribi al Johano kaj precipe ia fiereco pro\nsia scienco, plenigis ŝian koron je dolĉa ĝojo.\n\nEl «De Loteling» (La Rekruto.)\n\n _Tradukis_\n Raym. Van Melckebeke.\n\nPiednoto [15] _Spergula arvensis_, furaĝa kreskaĵo.\n\n\nEn vilaĝa tombejo.\n\nLa kursoj en la vilaĝa lernejo finiĝis.\n\nJen hejmen iras Manjo, la aminda blonda knabino, portante sub brako\nsian skribardezon. La nigra buklhara Janko de la najbaraĵo ŝin sekvas.\n\nVojirante, ili deŝiras bluajn cejanojn kaj ruĝajn papavojn el la\nsekalaj kampoj...\n\nSur la ŝtona ŝtupo, apud la enirejo de la tombejo, ili kunsidas. Janko\nkunplektas kronon el la floroj. Ŝajnas al la knabino, ke tio tro longe\ndaŭras, kaj ŝi aperigas sian malpaciencon por posedi la kronon.\n\nSed Janko laboradas kun fervora agemeco. Nesciante tion kio lin\nincitas, li ordigas, li interŝanĝas la florojn, li serĉas la harmonion\nde l' koloroj, kaj diversfoje li mezuras la kronon sur la kapo de sia\ndolĉa kunulino. Ĉu ia amika aŭ ama sento tiel frue faris tiun knabon\nartisto?\n\nProksime de ĉi tiuj naivaj ludoj sin etendas la kampo de eterna dormado\nkun sia neinterrompita silento, kun siaj verdantaj tomboj kaj siaj\nfalintaj krucetoj. Alte staras sur la kampo de la morto la humila\npreĝejeto: ĝia malnova turo, masiva kaj sengracia je sia malsupro,\nsimilas al maljunulo malgajanta pro la morto de infanoj; sed je la\nsupro ĝiaj formoj maldikiĝas kaj ĝia pintforma tegmento, kvazaŭ sago,\nsupreniras al la ĉielo kaj aperigas la oran esperan stelon, brilegantan\nsuper la mortintoj, kiuj dormas sub la verda herbaĵo.\n\nLa suno disverŝas sian gajigan lumon sur la tombejon; floroj balanciĝas\nsur la tomboj pro la varmeta venteto; birdoj kantas sur la tilioj\nsuperombrantaj la sanktan herbaron; diverskoloraj papilioj flirtas\nĉirkaŭ la lignaj krucetoj.... sed nenio rompas la impresan silentadon\naŭ la kortuŝantan solecon de la mortkampo.\n\nJanko finis sian laboradon. Sur la kapo de Manjo paradas nun la\nruĝablua krono, kiun li kunplektis por ŝi.\n\nAmbaŭ eniras en la vojeton zigzagantan tra la tombejo.\n\nJanko ekvidas floron de Sankta Johano[16] briletantan sur ia tombo kiel\narĝenta stelo. Li flanken saltas, deŝiras la floron de ĝia trunketo kaj\nfiksas ĝin sur la frunton de sia amikineto.\n\nĜi estas la centra juvelo en la diademo de reĝino, kies komenciĝanta\nregno estas la vivo, kies sceptro estas la beleco, kies trezoro estas\nla simpleco kaj la kredo.\n\nManjo ĝojante marŝas antaŭen; en ŝiaj bluaj okuloj brilas infana\nfiereco, kaj ili miksas sian dolĉan helon kun tiu de beletaj cejanoj\nbalanciĝantaj sur ŝia frunto.\n\nSed ŝi haltas en la tombejo kaj ekrigardas ridetante lignan kruceton,\nkies freŝa florkrono montras tombon antaŭ nelonge plenŝutitan.\n\n--«La krono, kiun vi portas, estas multe pli bela!» diras Janko.\n\n--«Tie kuŝas entombigita Karolinjo de la ĉarfaristo» murmuras la\nrevanta knabino.\n\n--«Malfeliĉa Karolinjo» kompatas la knabeto «nun ŝi ne povos iri plu\nkun ni en la lernejon».\n\n--«Ĉar ŝi estas, ĉu ne vere, en la ĉielo?»\n\n--«Jes, ŝi estas en la ĉielo, domaĝe!»\n\n--«Kial do vi estas malgaja, ĉar Karolinjo estas en la ĉielo?» demandas\nla knabino mirante «En la ĉielo estas tamen tiel bone! Tie oni povas\npromenadi de lama teno ĝis la vespero kun la karaj anĝeletoj! Tie oni\nricevas sukeraĵojn po plenaj antaŭtukoj; tie ĉiu tago estas dimanĉo\nkaj oni ludadas kaj kantadas ĉiam;--kaj kiam oni laciĝis de ludado,\ntiam la bona Dio nin sidigas sur siajn genuojn kaj kisas nin ĝis\nekdormo.»\n\n--«Jes, jes, estos nepre bonege en la ĉielo!» sopirante murmuras Janko.\n\n--«Mi vidis Karolinjon, kiam ŝi fariĝis jam anĝeleto kaj ŝi ankoraŭ\ndormis longan dormadon antaŭ ol ŝi estis flugonta al la ĉielo.»\nReparolas Manjo «Ha! kiel bela ŝi estis! Vestita ŝi estis per\nfreŝa blanka robeto, kaj ŝia vizaĝo kaj ŝiaj manetoj estis eĉ pli\nblankaj ol la robeto;--kaj sur sia kapo ŝi portis kronon el oraj kaj\narĝentaj floroj kun steletoj kaj perloj, kiel la infaneto Jesuo en la\npreĝejo;--kaj Karolinjo ridetis tiel dolĉe dum sia dormado kvazaŭ ŝi\njam sonĝis pri la ĉielo. Mi ne vidis ŝiajn flugilojn; sed mia patrino\nklarigis al mi, ke ili estas falditaj sub ŝia dorso, por ke ili ripozu\npor la longa vojaĝo.... Ĉar la ĉielo estas tre malproksime de ĉi tie,\nJanko.»\n\n--«Venu, Manjo» murmuretas la knabeto, forigante ŝin de la tombeto «Mi\ntamen ne dezirus jam morti, ĉar tiam mi ne povus plu ludi kun vi....»\n\nEl «Het ijzeren graf» (La fera tombo.)\n\n _Tradukis_\n Raym. Van Melckebeke.\n\nPiednoto [16] Popola nomo de la lekanto.\n\n\nMortigo de Jakobo Van Artevelde.\n\nEn la unua etaĝo de la domo de Jakobo Van Artevelde fenestro estas\nmalfermata.\n\nTie aperas nun la Saĝa Viro mem, apoganta sin sur la fera\nbalkonbalustrado kaj faranta signon per mano ke li tuj ekparolos.\nTial ke li estas hele lumata de la fajrbrilo de l' torĉoj oni povus\nfacile distingi sur lia vizaĝo kortuŝecon eĉ plej malgrandan. Sed nenia\nkorpremeco, nenia timo estas sur ĝi videbla; ĝi atestas nur trankvilan\nĉagrenon kaj sinceran kompaton.\n\nEn la komenco estis neeble ke li parolu sufiĉe laŭte por ke li estu\nkomprenata; ĉar la popolamaso el ĉiuj flankoj kriegante alproksimiĝis,\nkaj levis minace torĉojn kaj armilojn.\n\nFine la bruegado ĉesas kaj Van Artevelde ekparolas:\n\n«Kunuloj, kion vi deziras de mi? Kial vi estas tiel incititaj kontraŭ\nmi? Diru kion mi eble malbonfaris, mi rebonigos tion laŭ mia povo.»\n\n«Ni postulas kalkulraporton pri la granda Flandra trezoro kiun vi\nrabis!» tumulte kriis ĉiuflanke la ribelantoj.\n\n«Oni vin trompas, kunuloj,» respondis Van Artevelde, «el la Flandra\ntrezoro mi neniam forŝtelis la plej malgrandan moneron. Returne iru\nhejmen kviete; mi petas vin, revenu morgaŭ dum la tago: por via\nkontentigo mi senkulpigos min pri ĉio kion vi povas deziri.--Vi\nkonstatos ke oni vin trompis.»\n\n«Ne, ne!» ekkriis Gerardo Denys, minacante Artevelde kaj perfide\nridante, «ni volas tuj ricevi klarigojn! Ni scias ke vi ŝtelis la\ntrezoron, kaj, kiel malnobla fripono, ĝin forsendis en Anglujon. Ni ne\npermesos ke vi forkuru! Vi devas morti, landperfidulo!»\n\n«Li devas morti!» rekriegis la partianoj de Gerardo. «Malsupreniru kaj\nne parolu plu de tiu altaĵo, tirano!» kriis brute alia ribelanta bando.\n\nArtevelde, plifortigante kaj pliakcentante sian voĉon, reparolis:\n\n«Ho, kunuloj, vi postulas mian morton! Ĉu vi ne memoras do plu, ke mi\noferadis mian ripozon, mian bienon kaj mian vivon por la liberigo de\nFlandro kaj por via prospereco? Ĉu vi ne scias plu ke sur tiu ĉi sama\nplaco, kie nun vi volas verŝi mian sangon, vi ĵuris defendi kaj helpi\nmin ĝis la morto? Ĉu ne estas vi, kiuj petegis min, kun levitaj brakoj,\ndoni al vi liberecon kaj negocon? Ho, atestu almenaŭ, kunuloj, ke mi\nplenumis mian promeson! Mi savis Flandron de la malsatego, mi liberigis\nĝin el la sklaveco, mi revivigis kaj brilegis ĝin en prospero, en gloro\nkaj en grandeco...\n\n«Ĉu vi volus nun maljuste mortigi min, trempi viajn manojn en sangon de\nsenkulpulo?\n\n«Malĝoja rekompenco de l' bono kiun mi penadis fari, kaj kiun mi\nplenumis dank' al Dia helpo!\n\n«Disponi je mia vivo vi povas, ĉar mi estas tute sola kontraŭ ĉiuj: sed\nmi petegas vin, kunuloj, antaŭ ol malhonori vin per tia krimo, pripensu\nkies ilo vi estas; atestu ke la malamikoj de nia libereco vin trompas,\npor interne disigi nian karan Flandron, por ke ĝi falu senforta kaj\nke ĝi neniigita kurbiĝu sub la plej hontinda jugo. Ĉu vi ne estas do\nplu idoj de Flandro? Ĉu Gento ne enhavis viajn lulilojn? Kial do vi\nforĵuras patrujon, liberecon kaj gloron por amuzi vin verŝante fratan\nsangon?\n\n«Ne, ne, vi ankoraŭ aŭskultos min; la kriego de mortanta Flandro el\nmia buŝo ankoraŭ resonos en viaj koroj. Ĝi fortiregos de viaj okuloj\nblindigintan vualon kaj al vi rememorigos la plej sanktan devosenton.\n\n«Ve! Ve! por ni, kunuloj, se surdaj vi estas por tiu ĉi solena voko...»\n\nJam la elokventa parolado de Van Artevelde ekkaptis la atenton de l'\naŭskultantoj kaj potence ekkvietigis la pasiojn.\n\nEnvia bedaŭro kovris la vizaĝon de Gerardo Denys, kiu, kolerege,\nrimarkis ke lia ofero foriĝos.\n\nDenys kun siaj konspirantoj, nerimarkite, alproksimiĝis al la malantaŭa\npordo de l' Artevelda domo, kaj tie ili ekbruegis kaj ekatakis la\nmalfortikan pordon per marteloj kaj hakiloj.\n\nEn ĉambro, kies pordo troviĝis flanke de l' strateto nomata:\n«Paddenhoek» (angulo de la bufoj), la Arteveldaj amikoj atendis tenante\narmilon en pugno, kaj decidinte morti por lia defendo.\n\nAtentege kaj sin incitante reciproke al kuraĝo, ili aŭdis la fortegajn\nmartelbatojn kaj la kriegojn, kiuj tiel minace resonis antaŭ la\neksterpordo de l' Paddenhoek.\n\nFine la mortigontoj dispecigis la pordon kaj triumfe ensaltegis la\nkoridoron. Nun ili ekatakis per siaj marteloj la pordon de l' ĉambro\nkaj ĝin eligis el la hokoj. Post malmultaj momentoj la malforta\nbarikado falis sur la pargeton, donante trairejon al la furiozaj\natakantoj.\n\nLa glavo de Ghelnot[17] tendis la kapon de l' unua, la ponardo de\nLieven[17] traboris la bruston de l' dua. Tuj ĉiu el iliaj amikoj\nelektis mortigoton: preskaŭ samtempe kvin aŭ ses ribelantoj falis teren\nen sango.\n\nVidante tion, la aliaj rapide ekiris returnen. Ĉar la atakantoj povis\nenpaŝi nur duope aŭ triope la mallarĝan koridoron, ili estis trafotaj\nantaŭ ol ili povos uzi siajn armilojn; ili do bone komprenis ke nur\nmalmultaj penetros en la ĉambron, kaj ke ili renkonten iras al certa\nmorto, volante alveni ĝis Artevelde per tiu vojo. Sekve ili volis\nreeliri..... sed, plimalproksime en la koridoro, bruegis antaŭenpuŝanta\nmaso, kiu kun nevenkebla penado enpuŝis la plejantaŭestantojn en la\nĉambron, kiel faleganta fluo.\n\nKvankam Ghelnot kaj liaj amikoj furioze faligis teren la unuajn\nmalamikojn kaj per glavoj fendis iliajn kapojn aŭ per ponardoj traboris\niliajn brustojn, la atakantoj estis tro multnombraj, por ke la amikoj\nde Van Artevelde kontraŭstaru la puŝon de l' korpoj: ili devis paŝi\nmalantaŭen kaj lasi sian favoran lokon.\n\nBaldaŭ la ĉambro estis plenigita de mortigantoj. Ghelnot kaj liaj\nkunbatalantoj ĉirkaŭataj ĉiuflanke, venkataj kaj puŝataj kontraŭ la\nmuron, sin defendis kiel leonoj, kaj frapadis kaj tranĉadis kvankam la\nsango disfluis el vundoj multnombraj.\n\n * * * * * * *\n\nKelkaj partianoj kaj servistoj de Artevelde, vidante ke la aliaj estas\nblokitaj, atakis la ribelantojn je l' posta flanko.\n\nSed malgraŭ ĉiuj kuraĝaj kaj heroaj miregindaĵoj, kiujn ili faris,\nili ne povis havi la plej malgrandan esperon pri la venko. Ili devis\nkontraŭbatali tro multe da malamikoj.\n\nGerardo Denys kun triumfa ĝojo rimarkis ke la ŝtuparo fariĝis alirebla.\n\nLasante la batalon, li marŝis al tiu direkto kaj ekkriis:\n\n«Ni supreniru! ni supreniru!»\n\nLi antaŭiris antaŭ siaj kunuloj sur la ŝtuparon.\n\nEnirante la ĉambron, li vidis Artevelde'n ankoraŭ parolantan al la\npopolo.\n\nEn lia gorĝo stertoris kriego simila al blekado de tigro, kiu sentas\nsangadantan tremantan kaptaĵon sub siaj piedegoj; furioza rido, kiel\ntiu de demono, iluminis lian vizaĝon per infera brilo. Triumfante\nli saltis al Artevelde, kaj frapis lin per sia hakilo tiel forte, ke\nJakobo falis, kun fendita kapo, sur la balustradon.\n\nLa senkulpa sango, elfluanta el larĝa vundo, ŝprucis sur la\naŭskultantan popolamason.\n\n«Popolo!... Gento!... Flandro!...» tia estis la lasta ĝemo de l' Saĝa\nViro!\n\nEl «Jacob Van Artevelde.»\n\n _Tradukis_\n E. Lucas.\n\nPiednoto [17] Amiko de Artevelde.\n\n\n\n\nRENIER SNIEDERS.\n\n1812-1888.\n\n\nDoktoro Renier Snieders estis kuracisto en Turnhout (en la Antverpena\nprovinco). Liaj grandnombraj rakontoj, ĉiuj bonmoraj kaj interesaj,\nestas skribitaj en pura flandra lingvo, kaj la plimulto el ili estas\nkalkulindaj inter la bonaj produktaĵoj de nia literaturo. Precipe en la\npriskribo de la vivo de vilaĝanoj li ofte proksimiĝas al Conscience.\n\n\nBruselaj veturigistoj.\n\nDum kelkaj minutoj tien kaj tien ĉi kurinte, mi subite ekvidis sur ia\nlarĝa, vasta placo du lueblajn kaleŝojn. Mi estis tro rapide kurinta\npor ke mi povu laŭte kriegi, tial mi ekfajfis per miaj du fingroj (kiam\nmi estis knabo mi estis ĉiam amanto de la fingrofajfado) kaj per mia\ndeprenita ĉapelo mi alvokis unu el la veturigistoj.\n\nŜajnis ke ili bone komprenis mian signalon, ĉar mi vidis ke tuj la du\nveturigistoj alprenas rapide la falintajn bridojn, sursaltas sur la\nseĝon kaj algalopas al mi.\n\n«Mi bezonas nur unu kaleŝon!» alkriis mi jam de malproksime.\n\nLa veturigistoj vipis la ĉevalojn kaj kriegis kiel frenezuloj por ke la\nbestoj pli rapide kuru. Ambaŭ haltis samtempe antaŭ mi.\n\n«Eniru, sinjoro,» diris unu, kiu portis sur la kapo grizan ĉifitan\nfeltan ĉapelon, kaj li desaltis de la seĝo kaj malfermis la pordeton.\n\n«Min la sinjoro alvokis!» kriis la alia, ia malĝentila viro vestita per\nvelkita verda livreo.\n\n«Ne! min li alvokis!» rekriegis la alia.\n\n«Cetere mi alvenis la unua» aldonis la livrevestito.\n\n«Vi kun via lama besto!» ŝercis la felta ĉapelo.\n\n«Kion vi scias pri mia ĉevalo? vi, kiu per malsato mortigas vian\nmaljunan eluzitan beston» kontraŭŝercis la alia «kaj ree: mi alvenis\nla unua. Sinjoro, kiun vi alvokis? kaj kiu alvenis la unua al vi?»\ndemandis la alia, iom pli malrektigante sian ĉifitan ĉapelon.\n\nMi estis devigita respondi per ŝultromovo.\n\n«Enpaŝu nur, sinjoro» diris al mi la felta ĉapelo delikate min puŝante\nal la pordeto de sia kaleŝo.\n\n«Malbonulo!» ekkriis lia kontraŭulo «Ĉu vi ne lasos la sinjoron libera?»\n\n«Ne, vi mem estas malbonulo!» kriis la felta ĉapelo «Eniru do, sinjoro.»\n\nDum mi eniris la veturilon, mi aŭdis ke unu vipas la alian. La atakito\nrebatis per la pugno kaj, kriante ĉiuspecajn malbenojn kaj alnomojn,\nili forĵetis la reciprokajn ĉapelojn, frapis la okulojn bluaj kaj fine\nteren ruliĝis sub la ĉevalojn.\n\nLa ĉifita ĉapelo, kiu estis la pli malgranda sed ankaŭ la pli vigla,\nforrampis inter la radoj kaj eksaltis sur la seĝon de sia veturilo en\nkiu mi iom timema sidis rigardante la iradon de la batalo.\n\n«Kaj tamen vi ne veturos!» kriis la per verda livreo vestita\nveturigisto, tuj distranĉante per rapidega movo unu el la tirŝnuroj.\n\nLa ĉifita ĉapelo blekegante kiel sovaĝa besto, desaltis de la seĝo,\nekkaptis je la gorĝo sian kontraŭulon: tiam la batalo fariĝis tiel\nfurioza kvazaŭ oni interbatalus ĝis morto.\n\n«Mi pagos al vi ambaŭ, sed pro l' amo al ĉielo, ne sufoku unu la\nalian!» ekkriis mi, saltante el la veturilo.\n\nMi pagis al ĉiu la salajron difinitan laŭ la urba regularo, kaj\naldirektis min al la alia veturilo.\n\n«Antaŭe vi pagos mian tirŝnuron!» kriis la ĉifita ĉapelo, kaj li prenis\nsian kontraŭulon je la brako.\n\n«Forveturu senprokraste, ĉar tre urĝas!» kriis mi el la veturilo.\n«Forveturu! Al la Ekspozicio!»\n\n«Unue vi pagos mian tirŝnuron!» rekriegis la ĉifita ĉapelo.\n\n«For!» mi ordone komandis «tre urĝas!»\n\n«Ne, unue pagi!» kriis la ĉifita ĉapelo: li elprenis sian tranĉilon kaj\nsiavice kaptis unu el la ŝnuroj por ĝin detranĉi.\n\n«Ne tuŝu mian jungaĵon» kriis la livrevestito, dum li minace svingis\nsian tranĉilon...\n\n«Pagu mian tirŝnuron!...» kriegis obstinege la alia...\n\nĈar mi klare vidis ke la malamikaĵoj rekomencis, mi saltis el la kaleŝo\nkaj intermetis min kiel arbitracionto inter la du veturigistoj.\n\n«Nu,» diris mi al la ĉifita ĉapelo «kiom kostas tiu tirŝnuro?»\n\n«Kvar frankojn» respondis li «sed, ĉar mi povas rebonigi mian jungaĵon,\nmi kontentiĝas per du frankoj.»\n\n«Du frankoj!» mokis la alia «la tuta via jungaĵo ne valoras kvinfrankan\nmoneron!»\n\n«Ĉu iam vi surmetis sur vian ĉevalon alian ol ŝtelitan jungaĵon?»\nriproĉis la alia.\n\n«Li forkuru al la luno! sinjoro, ne permesu ke li vin tiel trompu!...\naŭ ĉu eble ia ligotubero plia difektos lian jungaĵon?»\n\n«Mi ne toleros tion pli longe!» kriegis la ĉifita ĉapelo, ruĝa je\nkolerego.\n\nVidante la monujon kiun mi prenis el mia poŝo, li ekkvietiĝis.\n\n«Jen estas du frankoj» mi diris «kaj nun forveturigu min rapidege!»\n\nLa viro tuj sin montris tiel ĝentila ke li deprenis sian ĉapelon antaŭ\nmi, malfermis la pordeton kaj, kiam mi sidis, refermis ĝin. Ambaŭ estis\npaciĝintaj kaj fine mi povis forveturi.\n\n«Ĉu mi renkontos vin hodiaŭ vespere ĉe la vespermanĝo?» demandis la\nĉifita ĉapelo, kvazaŭ nenio malagrabla okazis.\n\n«Ĉu vi gajnis la veton?» sciame demandis la alia.\n\n«Certe! Vi zorgu ke vi frue ĉeestu!»\n\n«Konfidu je tio!»\n\n«Atendu iom por ke mi alligu la ĉeneton de via brido.--Nu, antaŭen\nveturu!»\n\n«Ĝis hodiaŭ vespere!»\n\nLa kaleŝo ekruliĝis.\n\nLa amikaj paroloj, kiujn la du veturigistoj interŝanĝis je l' disiro,\ntreege mirigis min. Antaŭ du minutoj la agado de tiuj maldelikatuloj\nestis tiel minaca, ke mi jam ektimis malfeliĉojn; apenaŭ ili\ninterpaciĝis, kaj tuj ĉio ŝajnas forgesita kaj la interparolado\nrefariĝis ordinara kaj konfida--kaj tamen mi devis konfesi ke la\nveturigistoj agis nur tiel kiel la potenculoj, kies agadon ni ĉiutage\nmalsprite admiras. Unu reĝo distranĉas la tirŝnuron de la ŝtatveturilo\nde la alia, zorge batas lin kaj la sekvantan tagon nomas lin tre amike:\n«Mia frata Moŝto! Mia kuza Moŝto!» Ĉu ne tiel la regantoj sin nomas\nreciproke?\n\n _Tradukis_\n Raym. Van Melckebeke.\n\n\n\n\nJAN VAN RIJSWIJCK.\n\n1814-1869.\n\n\nTiu ĉi verkisto estis precipe popola kantisto. Se liaj versoj estas\niafoje nepoluritaj kaj malglataj laŭ vidpunkto de la gramatiko, ili\nestas ĉiam naturaj kaj vivoplenaj.\n\nLiaj kantoj enhavas ofte pikemajn ŝercojn kontraŭ tiuj, kiuj malŝatas\nsian gepatran lingvon; tiel li incitis la popolon al revivigo kaj\nglorigo de l' Flandra lingvo.\n\n\nJohano Senpatrujo.\n\n(Jan Zonderland).\n\n _Johano Senpatrujo_ hejmon\n Ne havis, sed li volis tamen\n Ekloĝi ialoke. Li\n Pripensis longe por ekscii\n En kiu lando oni vivas\n Trankvile kiel eble plej.\n\n Dum pensis li kaj pripensadis,\n Venantan viron li ekvidis,\n Kun longa barbo kaj bastono\n Kaj preĝetantan en l' arbombro.\n\n _L' Israelid' Vaganta_ estis\n La alvenanto. Proksimiĝis\n Johano kaj demandis lin:\n --«Amiko, kien iras vi?\n Mi serĉas patrolandon. Diru,\n Ĉu vi ne povus montri ian\n Al mi? Konsilu min, mi petas.\n\n Ĉu mi ne irus Italujon,\n En tiun sanigantan landon,\n En la ĝardenon de Eŭropo?\n Mi ĉiam aŭdis priparoli\n Pri tiu lando ĉi kun laŭdo...»\n\n --«Ho!» diris la alia, «kara\n Johano! mi de tie venas.\n Malsprita estas la popolo,\n Malbona, fanatika ankaŭ.\n Kaj tie, kiam iu ŝtelis,\n Fajrigis aŭ mortigis, li\n Pardonas tuj sin mem, preĝante\n Nur «_Mi salutas vin, Mario_»\n Aŭ eĉ farante krucosignon!»\n\n --«_Corpo di Bacco!_ mi ne iros!»\n Johan' respondis, «mi elektos\n Do Hispanujon; tie estas\n Agrabla la vetero; eĉ\n Je l' vintro oni promenadas,\n En tiu lando, sen ĉapelo.\n La _Senorinoj_ havas brunajn\n Harligojn kaj beletajn trajtojn:\n Mi amas la virinojn brunajn\n Kaj tie eĉ edziĝus eble!»\n\n --«Ho!» estis la respond', «amiko,\n Mi iris tien ankaŭ jam,\n Sed kia danĝerplena lando!\n Eksciu, ke por kelkaj _duroj_\n Tra via haŭto oni pikas\n Ponardon, ĉu vi estas kulpa\n Ĉu ne! Kaj la virinoj, kara,\n Mortigas sian edzon... Nu,\n Ĉu vi intencas iri tien?\n\n --«_Caramba_, ne!» Johano diris,\n «Mi iros en Anglujon; tie\n Mi manĝos _beafsteak_ ĉiutage....»\n\n --«Ho, kio! ĉe _John Bull!_ ĉu amas\n Vi politikajn perfidaĵojn?\n Vi sciu, ke la riĉaj _lordoj_\n Vivadas en palacoj, dum\n La Iroj restas malsategaj!»\n\n --«_Stop, stop!_ mi ŝatas egalecon...\n Vivadi ĉe la Angloj! Ne!\n Sed kie? Ni pripensu! Eble\n Francujo estus bona lando:\n Nenion kostas tie vino;\n Mi ĝuus tre agrablan vivon!»\n\n --«Francujo! ĉu vi freneziĝas?\n Forĵetu tiun malspritaĵon;\n Ne iru tien, ne, neniam!\n La Francoj estas ĉarlatanoj\n Kaj arlekenoj. Plie, ili\n Neniam estas pacaj; ĉiam\n La stratlanternojn ili rompas\n Kaj faras ŝtonajn _barikadojn_!»\n\n --«_Ah! zut alors!_ Sed kie trovos\n Mi patrolandon! Ho! mi scias!\n Mi iros en Holandon. Tie\n La Libereco sidas sur\n Fromaĝa trono, la komerco\n Prosperas, la loĝantoj\n Parolas sian propran lingvon...»\n\n --«Holando estas kiel la\n Aliaj landoj. Oni estas\n Ankoraŭ riĉa, sed ne plu\n Libera! Multekosta estas\n La vivo tie; la estraro\n Malkontentigas la loĝantojn;\n La gejunuloj imitadas\n La francajn uzojn; inter kvindek\n Junuloj oni trovas kvardek\n Simiojn... Plie, religiaj\n Disputoj estas ĉiutagaj.»\n\n --«_God sta me bij_...[18] Sed en Ruslando\n Mi trovos mian idealon.\n Ĝi estas pli malvarma, sed\n Mi portos felojn...»\n\n --«Kio! Vi\n Ne konas tiun landon. Tie\n Mortiga estas la malvarmo!\n Vagadas lupoj kaj eĉ ursoj!\n Tuj kiam oni ekparolas\n Pri libereco, oni estas\n Ĵetata en malliberejon,\n _Knutata_ ĝis la sango fluas\n Kaj forsendata Siberujon\n En minojn kiuj malsanigas!\n\n --«_Mordjuzikof!_ Mi dankas vin!\n Mi trovos do neniam!.... Sed\n Aŭskultu... Estas feliĉega\n Landeto, kie oni plantis\n Liberecarbojn: se mi irus\n Belgujon?»\n\n --«Frenezul', silentu!\n La Belgoj min ridigas... Tie\n Vi vidus francajn parazitojn,\n Pelitajn el ilia lando,\n Kaj francflatantojn hipokritajn.\n Eĉ, kiu vivas bonkondute\n Ankoraŭ estas malhelpata\n De tiuj sentaŭguloj ĉiam.\n Ve! la Valonoj[19] regas jam\n De multaj jaroj, kaj, nature,\n Plenigas siajn poŝojn dume.\n L' aliaj devas silentadi\n Kaj... ĉiam pagi. Kiu skribas\n En flandra lingvo, legas aŭ\n Parolas, estas vilaĝano,\n Malsprita besto. Flandra lingvo\n Eĉ ne ekzistas. Jen la idoj\n De _Zannekin_ kaj _Artevelde_!...\n Kaj ĉiam oni priparolas\n Pri politiko! Liberaloj\n Kaj Katolikoj disputadas!\n Sed vi ne serĉu konvinkiĝon:\n Neniu havas ĝin. Se iu\n Kuraĝus havi opinion,\n Li restus sola kaj mokata!»\n\n --«Ho, tondro! tio estas troa!»\n Johano diris, «volas mi\n Nenian landon! Kiel nun,\n Mi restos ĉiam sen patrujo!\n Adiaŭ!»\n\n La Vagulo tiam\n Salutis mane lin, foriris,\n Kaj malaperis en l' arbombro.\n\n _Tradukis_\n D-ro W. Van der Biest.\n\nPiednoto [18] T. e.: «Min helpu Dio!»\n\nPiednoto [19] _Les Wallons_, kiuj parolas francajn dialektojn.\n\n\n\n\nJAN VAN BEERS.\n\n1821-1889.\n\n\nJan Van Beers estas unu el la plej gloraj poetoj kaj verkistoj de\nflandra lando. Liaj versoj estas simplaj, graciaj kaj belsonaj. Tre\nofte li pentras la simplan vivon de vilaĝanoj, iom poetigitan; sed ĉiam\neĉ en la plej vivoplenaj rakontoj aperas io revema, io dolĉe malgajeta.\nLa verkoj de Van Beers estas tre legataj en Belgujo kaj en Holando.\n\n\nLa malsana junulo.\n\n(De zieke jongeling).\n\nFojnigita jam estis la herbo, kaj rikoltita la greno; la aŭtuna\nsuno per festa helo brilis: estis festtago en la vilaĝo; la blondaj\nvilaĝaninoj akompanis al la danco la gajegajn junulojn.\n\nKaj tie, ĉe la fenestro, sidis malfeliĉa je ftizo malsana junulo, kiu\nde Kristnasko ne eliris plu. Apud li patrino lia preĝis rozarion,\nkviete rigardante jen sian filon, jen la ĉielan arkaĵon, kaj ŝi ploris.\n\nLa junulo ekparolis, dum sur liaj palaj lipoj aperis ia malĝoja rideto:\n«Ho! kia bela tago, patrineto! Rigardu: kiel blua estas la ĉielo, kiel\nvarma la sunbrilo! Estas vera festtago! Rigardu, kiel gajaj ili tie\nestas, kiel ili ĉirkaŭ la budoj ĉirkaŭiradas! Jen komencas jam la\ndanco!--Ha! tio estas bela!--Ĉu estas vere, patrineto, ke mi estas jam\nmortonta?»\n\nKaj ŝi ekĝemis, la malfeliĉa patrino: «Henriĉjo, mia kara, ne parolu\ntiel. Dio estas bona kaj ĉiozorganta. Efektiviĝu lia sankta volo!...»\n\n Sub la tilioj tie grincadas\n La violonoj, bruas tamburoj,\n Tie turniĝas kaj balanciĝas\n La gaja rondo; ĉie saltanta\n Popolamaso brue moviĝas.\n --Sed pri la morto aŭ suferado\n Tie ĉe l' danco, pensas neniu!...\n\nKaj la junulo reparolis: «Patrineto, jes, la Dia boneco ĉion ordigas;\nsed tamen ne kredigu min, ke mi ankoraŭ resaniĝos! Rigardu miajn\nmanojn, kiel malgrasaj, kiel diafanaj ili estas!--Ha! mi sentas, ke mi\nmalrapide, malrapide formortadas, dum mi sidas en mia seĝo, ĉar... mi\nhavas ftizon, patrineto! kaj tamen... mi estas nur dudekjara;--kaj, la\npasintan jaron, rememoru, je la sama tago, estis ankaŭ festtago,--tie\nmi ankaŭ partoprenis en la danco, gaja kaj freŝkolora, kantema,\ndancema, plena je espero kaj kuraĝo;--kaj nun... Ha! tiuj laŭtaj\nĝojkriadoj, kaj tiu dancado premas kaj vundas mian koron, patrineto,\nkiel kruela ŝerco!»\n\nKaj ŝi ploris, la malfeliĉa patrino: «Henriĉjo, silentu, mi petas, ne\nmalbenu! Pensu ke Dio tion volas! Efektiviĝu lia sankta volo!»\n\n Sub la tilioj tie grincadas\n La violonoj, bruas tamburoj,\n Tie turniĝas kaj balanciĝas\n La gaja rondo; ĉie saltanta\n Popolamaso brue moviĝas.\n --Sed pri la morto aŭ suferado,\n Tie ĉe l' danco, pensas neniu!...\n\nKaj li reparolis: «Jes, mi devus peni plikvietiĝi, vi estas prava.\nSed, dum ĉi tiu festtago ĉiam mi pensas pri tiu de la lasta jaro:\nkaj,--neniam, patrineto, mi kuraĝis tion al vi diri--sed, ĉu vi ne\nkonas Rozinjon, la plej junan filinon de la muelisto? Ĉu jes?...\nNu, mi nur kun ŝi ĉiam dancis; sed kiam alproksimiĝis la nokto, ŝi\ndiris: «Henriĉjo, mi devas reiri hejmen» kaj mi ŝin kondukis. Ni\nambaŭ iris silente. Ho! mi volus ekparoli, sed mi ne povis, ĉar mia\nkoro tiel forte batis! Fine, kiam ni alvenis tien apud la kapelo de\nla Sankta Virgulino en la arbaro: «Henriĉjo,» ŝi diris, «nun adiaŭ!»\nSed mi ĉiam premis ŝiajn manojn kaj mi petege alrigardis ŝin, kaj\nŝi ekruĝiĝis;--kaj niaj du koroj unu la alian subite komprenis. Ni\namis... kaj nun, patrineto, kiam mi estos mortinta, ĉu vi tiam Rozinjon\nkonsolos? Ĉu vi fariĝos ŝia patrino?»\n\n Sub la tilioj tie grincadas\n La violonoj, bruas tamburoj,\n Tie turniĝas kaj balanciĝas\n La gaja rondo; ĉie saltanta\n Popolamaso brue moviĝas.\n --Sed pri la morto aŭ suferado\n Tie ĉe l' danco, pensas neniu!...\n\nKaj li reparolis: «Ho! kiu scias, ĉu eble ŝi ne sidas sola revante\npri la pasinta jaro, ĉu tie ŝi ne ploras kaj preĝas en la kapelo de\nla Sankta Virgulino, kaj kiu scias ankaŭ, ĉu eble ŝi ne forgesis\nmin!--Sed, ho ĉielo! ne, tio ne, neniam! ĉar ŝi..... sed..... vidu\ntien! patrino, patrineto, ĉu tie ne partoprenas ŝi en la danco? Ha!...\nforgesita antaŭ ol mi estas mortinta..... Dio!... lasu min morti nun!»\n\nKaj lia kapo svene falis posten en lia apogseĝo, kaj lia patrino ĝemis:\n«Henriĉjo, Henriĉjo!... Dio!... li ne parolas plu!...»\n\n Sub la tilioj kie grincadas\n La violonoj, bruas tamburoj,\n Tie ĉeestas ankaŭ Rozinjo,\n Tie turniĝas kaj balanciĝas\n Ŝi kun la gaja popolamaso.\n --Sed pri mortanta aŭ suferanta\n Henriĉjo sia ne pensas ŝi plu!...\n\nEstis je l' vespero;--kviete kaj majeste la luno en la orienta arkaĵo\nleviĝis, dolĉe superlumante la tutan vilaĝeton per arĝenta magia brilo.\nKaj ankaŭ tien tra la vitretoj de la mallarĝa fenestro, kie sidis\nHenriko kun sia patrino, eniĝis ĝia melankolia lumo, malvarma kaj hela;\nkaj se iu, reirante de la festado, ekstarus tie, li povus ekvidi certe\nkorŝirantan vidaĵon.\n\nJen kuŝas Henriko pala kaj senmova sur la malriĉa lito; kaj tie sur la\ntero genufleksas, ankaŭ senmova, lia patrino, kaj nenio eĉ bruetas en\nla ĉambro, kien la luno direktas siajn lumradiojn, nur iafoje voĉo:\n«Dio!... Mia filo!... Mia filo mortis!...»\n\n En la vilaĝo ĉiam grincadas\n La violonoj, bruas tamburoj,\n Tie dancadas ĉiam ankoraŭ\n La gaja rondo; popolamaso\n Jen disiĝas, jen kuniras.\n --Sed pri la morto aŭ suferado\n Tie ĉe l' danco, pensas neniu...\n\n _Tradukis_\n Raym. Van Melckebeke.\n\n\nLa Merlonesto.\n\n(Van 't Merelnestje).\n\n La suno sendis tra l' fenestro\n La plej varmigajn lumradiojn\n Dum Paŭlo kaj Johano sidis\n Sur la genuoj de l' avino.\n\n Rakonti, ĉiam rakontadi!\n Avino estis jam senspira,\n Sed la petolaj krispharuloj\n Al ŝi neniun tempon lasis.\n\n Feliĉe aliaĵo tiris\n Al si l' atenton de l' infanoj:\n --«Jen granda birdo, vidu, vidu,\n Ekstere, en la florĝardeno!»\n\n --«Jes, infanetoj, estas merlo.\n Ĝi fajfas ĉiutage, kiam\n Vi kuŝas en la lit' ankoraŭ\n Kaj malfermetas la okulojn.»\n\n --«Ĝi fajfas, tiu merlo! Ho,\n Karega avineto, diru\n Al ni nun ion pri la merlo!\n Ni tenos nin trankvile ĉiam!»\n\n --«Nu, vidu, kiel ĝi saltetas\n De arb' al arbo, teren, ĉie;\n Ĝi serĉas muskon kaj pajlerojn,\n Foliojn kaj malgrandajn branĉojn.\n\n Ĝi prenas ilin en la bekon\n Kaj ĉiufoje portas ilin\n Sur la ĝardenan muron, tie,\n Sub la folioj de l' hedero.\n\n Ĝi faras tie sian neston,\n Kaj baldaŭ venas la merlino,\n Demetas siajn ovojn, kaj\n Kun patrinamo ilin kovas.\n\n La merloviro dume sidas\n Sur branĉo, kantas kaj fajfadas.\n Post iu tempo, la patrino\n Ekliberigas la idetojn.\n\n Sed povas tiuj ĉi nek flugi\n Nek kuri; ili kuŝas tie\n Tutnudaj... Baldaŭ pro malvarmo\n Kaj pro malsato ili mortus,\n\n Se ne patrino sub flugiloj\n La idojn tenus kaj zorgadus,\n Kaj se la patro ne elflugus\n Kaj ne alportus la manĝaĵojn.\n\n Kaj tiel kreskas la birdetoj,\n Akiras plumojn, rampas supren\n Kaj ekrigardas tuj sentime\n La senlimaĵon ĉirkaŭ si.\n\n La ido plej kuraĝa, fine,\n Malfermas la flugilojn kaj\n Elflugas... Baldaŭ ĉiuj nun\n Forlasas la gepatrojn solaj.\n\n Kaj tiuj ĉi malfeliĉuloj\n Malĝoje flugas ĉirkaŭ nesto\n Serĉante la idetojn ĉie\n Sed vane... ne revenas iu!»\n\n Avino silentiĝis. Larmoj\n Ekfalis el okuloj ŝiaj\n Kaj la infanoj ankaŭ time\n Kaj laŭte ekploregis kune.\n\n Sed ŝi, viŝante siajn larmojn:\n --«Ho! anĝeletoj, vi ne ploru\n Ĉar kelkafoje la avinon\n Vi vidas iom kortuŝata...\n\n Mi pensis nur: ĉe l' homoj ĉio\n Okazas kiel ĉe la birdoj.\n Unue domo estas plena\n Je infanetoj, ridoj, vivo;\n\n Sed la infanoj kreskas. Kaj\n Tro baldaŭ, unu post alia\n Forlasas neston... Kaj silente,\n Malĝoje restas la gepatroj.\n\n Jes, tiel iris via patro\n Kaj viaj onkloj kaj onklinoj,\n Dum ni...»--Sed Paŭlo diris tuj:\n «Avino, ne, ne estas vere!\n\n Ĉar ili baldaŭ ja aĉetas\n Infanojn, kiuj venas al\n L' avino por kunludi kune;\n Kaj la infanoj... estas ni!»\n\n Kaj ambaŭ tuj ĉirkaŭis kolon\n De la avin' per siaj brakoj\n Kaj kisis kaj karesis ŝin,\n Ho! tiel longe, tiel ame!\n\n Kaj ŝajnis, ke neniam suno\n Pli brilajn lumradiojn sendis\n Ol tiuj, kiuj la avinon\n Kaj ŝiajn nepojn ĉirkaŭdancis.\n\n _Tradukis_\n D-ro W. Van der Biest.\n\n\n\n\nGUIDO GEZELLE.\n\n1830-1899.\n\n\nAbato Guido Gezelle estas la plej rimarkinda poeto kiun posedis Flandro\ndum ĉi tiuj lastaj jaroj; li estis ankaŭ renoviganto de la poezia\nliteraturo kaj fondis skolon kiun gloradas aliĝantoj ĉiutage pli\ngrandnombraj. Li estis juna profesoro de la Poezia Klaso ĉe la Kolegio\nde Ruslaro[20] kiam li publikigis siajn unuajn verkojn: forlasinte la\nprincipojn ĝis tiam instruitajn kaj devigantajn priskribi per severa\nkaj streĉa lingvo klasikajn subjektojn, li kuraĝis prikanti per sia\ngepatra lingvo: la idiomo okcidentaflandra, ĉiujn subjektojn, kiujn la\nnaturo, ne fremda aŭ neklara naturo sed la flandra naturo, prezentis\nantaŭ liaj okuloj. Sed tiu maltimo, kiun montris ankaŭ liaj lecionoj,\nmalplaĉis al liaj estroj, kiuj lin forsendis en Kortrejkon[21] por\ntie plenumi sengloran funkciadon. Dum dekoj da jaroj, li tie vivadis\nsilente, akre suferante ĉar li ne estis komprenata, konsoliĝante apud\nkelkaj fidelaj amikoj kaj per malavareco kiun ankoraŭ ne forgesis la\nKortrejkaj malriĉuloj. Kiom da fojoj mi lin renkontis, jam maljunan,\nmalĝoje laŭirantan la gajan bordon de la Lejo[22] kiun li tiel\nofte gloris en siaj kantoj. Sed, je l' fino de lia vivo, li denove\npublikigis verkojn skribitajn per lingvo matura, nekonsumeble riĉa kaj\nkiu disvastigis lian famon. Li mortis en 1899 kaj, jam en 1903, liaj\nsamlandanoj feste starigis lian statuon en Kortrejko. Ĉiuj verkoj de\nGezelle preskaŭ tute konsistas el sola glorado de la naturo, en kiu\nsenĉese li serĉas kaj gloras la manon de sia Dio. Li amegis la florojn,\nla birdojn kaj ĉiujn aliajn estaĵojn kaj pri ili li verkis admirindajn\npoeziojn, ankoraŭ ne sufiĉe konatajn eĉ en Flandro.\n\nLa unuaj poezioj sube presitaj devenas de la unua periodo de lia\nliteratura vivo, la lastaj devenas de la dua.\n\nPiednoto [20] Ruslaro = france: Roulers, flandre: Rousselaere.\n\nPiednoto [21] Kortrejko = france: Courtrai, flandre: Kortrijk.\n\nPiednoto [22] Lejo = rivero trairanta Kortrejkon; flandre = Leij,\nfrance = Lys.\n\n\nFragmento el «Tombejaj Floroj».\n\n(_Uit: Kerkhofbloemen_).\n\nSur la unuaj paĝoj de tiu libro, la verkisto priskribas la enterigon,\nen flandra vilaĝo, de unu el siaj lernantoj, je la tempo kiam li estis\nKolegia profesoro. Kune kun siaj lernantoj, li alestis tiun enterigon\nkaj en kortuŝanta maniero ĝin poste rakontis. Jen fragmento el tiu\nrakonto: tiu parto komenciĝas per la momento kiam ili de la stacio\naliras la kamparan domon de la mortinto:\n\n Estis la horo kiam l' alaŭdo dolĉa\n Volas ekiri en la aeron altan\n Kaj, surtere serĉinte\n Sian manĝaĵon, sen prokrastado kanton\n Ree sonigas, belajn flugilojn levas\n Kaj alflugas ĉielon.\n\n Estis la horo kiam la voĉo via\n Kantas kaj krias, ridas kaj fajfas laŭte,\n Najtingalo ĝojiga,\n Ho muzikilo, kiun, en la kamparo\n Dolĉe bruanta, certe mi amas pli ol\n Ĉiajn kantojn aliajn.\n\n Estis la horo kiam vekiĝas vento\n Kaj la moveman kampon karesas longe\n Kaj brueti ĝin igas;\n Kiam la fruktoriĉaj herbaĵoj pelas\n Tiun aeron kiu enigas vivon\n En la sangon rapidan.\n\n Estis la horo kiam kampano venas\n Kaj tuj alĵetas, krucosigninte sin mem,\n Krucosignon sur kampon;\n Kaj paŝadante preĝas, suferas, semas\n Kion alia eble rikolti povos\n Kaj deportos ridante.\n\n Semo, ho semo! dia majstraĵo kiun,\n Eĉ se duoble forta li estus, homo\n Fari povus neniam:\n Kiu pereos antaŭ ol reviviĝi,\n Kiu revivos kie ĝi mortis iam\n Kaj, mortante, vivadas!\n\n Ankaŭ ni estis gloran semon ĵetontaj:\n Korpon de nia kara kolego, ĉiuj\n Gajaj kvankam plorantaj,\n Estis ĵetontaj ankaŭ en teron sanktan,\n Kiu, en grava tago fiksita certe,\n Frukton ĝin revivigos!\n\nIom post iom, ni alproksimiĝis al la domo de l' mortinto. La suno\nbataladis kontraŭ la nokta nebulo kaj ŝajnis al ni ne klare ĉu ĝi\npovos venke sin montri; sed la saĝaj kamparanoj, kiuj de sur sia\nkampo rigardadis nin pasantajn kaj interŝanĝis kun ni «al ĉiu bonan\ntagon», tre konvinkite certigis al ni, pro sia ĉiutaga kunvivado kun\nla ventoj kaj vetero de Dio, ke Nia Sinjoro donacos al la laboremulo\nbelan tagon. Tio okazis. Dume, en la duba mallumo de la nebulo, al\nni ekaperis la farmodomo kaj ni jam vidis la blankan kovrilon de l'\nveturilo, kiu estis preta por, laŭ antikva flandra kutimo, alveturigi\nal la preĝejo, la mortinton kune kun ĝia ploranta kaj preĝanta familio.\n\n Malrapide ruliĝadas\n La funebra veturilo,\n Kaj nur plendojn, kaj nur plorojn\n Oni aŭdas sub kovrilo.\n\n Malrapide kaj senbrue\n La ĉevaloj paŝetadas,\n Ofte sin al mastro turnas\n Malĝojege kaj... sensaĝe,\n\n Mastro kiu je l' mateno\n Ĵus al kara ĉevalparo,\n Ilin dum li zorge kombis,\n Dolĉe diris la novaĵon:\n\n «Baj'», li diris, «Baj' kaj Bleso,\n Al funebro... ne moviĝu!\n Ni hodiaŭ iri devas\n Kun mortinto, Bles' kaj Bajo».\n\n Kaj, la manon eniginte\n En sanktakvon, li pieme\n Benis la du altajn kapojn\n De l' ĉevaloj neatentaj;\n\n Kaj, kisinte ilin ambaŭ,\n «Vi», li diris, «Bles' kaj Bajo,\n Devas iri al tombejo\n Kun mortinto, Baj' kaj Bleso.\n\n Ho, terure vi penadus,\n Kaj vi falus se novaĵon\n Tiun mi ne dirus kaj se\n Krucosignon mi ne donus.»\n\n Kaj sin mem li krucosignas,\n Antaŭ ol li jungas ilin,\n Per sanktakvo alpendanta\n Al mizera lito sia,\n\n Ĉar li dormas apud karaj\n Siaj bestoj, pli zorgema\n Je l' karuloj ol patrino\n Je l' idaro povus esti;\n\n Kaj per sankta buksobranĉo\n Li ĉevalojn krucosignas\n Por forigi de l' funebro\n Malfeliĉon kaj malbenon\n\n Malrapide, malĝojege\n Ruliĝadas blanka ĉaro,\n Kaj nur plendojn, kaj nur plorojn\n Oni aŭdas sub kovrilo;\n\n Paŝ' post paŝo paŝetadas,\n Kapon ofte returnante,\n Paŝ' post paŝo la ĉevaloj,\n Malĝojege kaj... sensaĝe!\n\n\nLa Skribisteto.[23]\n\n(Het Schrijverke).\n\n Ho, moviĝadanta akvobesteto\n Kun via nigra vesteto,\n Mi amas kapeton vian glitantan\n Sur l' akvaj ondoj skribante!\n Vi kuras, moviĝas tiel rapide\n Sen kruroj iaj nek brakoj;\n Vi konas la vojon tiel bonege\n Sen ia, vere, okulo.\n Sed kio vi estas, estis aŭ estos?\n Klarigu tion kaj diru!\n Ho, brila aĵeto, nelaciĝebla\n Por skribi, kio vi estas?\n Vi kuras sur l' akvo hela kaj freŝa,\n Kaj ĝi ne pli movetiĝas\n Ne pli ol se estus dolĉa venteto\n Sur l' ondo dolĉe glitanta.\n Skribistoj, skribistoj, al mi do diru,\n --Vi estas, ja, dudekope\n Kaj ĉu do neniu tion klarigos--\n Vi kion tie skribadas?\n Vi skribas, sed akvo tion ne montras;\n Vi skribas: jam ĝi foriĝas;\n Neniu kristano tion komprenas;\n Ho, skribisteto, klarigu!\n Ĉu do pri fiŝetoj skribi vi devas?\n Aŭ ankaŭ pri herbaĵetoj?\n Ĉu do pri ŝtonetoj, floroj, folioj,\n Pri akvo kie vi kuras?\n Ĉu do pri birdetoj dolĉe kantantaj,\n Aŭ pri la blua ĉielo\n Profunde brilanta super kaj sub vi,\n Aŭ, skribistet', ĉu pri vi mem?»\n --Kaj la turniĝema lerta besteto\n Kun sia nigra kapoto,\n Jen ĝi fierete levis l' orelojn,\n Momenton unu ĝi haltis:\n «Ni skribas», ĝi diris, «turniĝadante,\n Nur kion iam la Majstro,\n Kreante kaj instruante, ordonis:\n Nur unu, ja, lecionon;\n Ni skribas..... sed ĉu vi tion ne legas?\n Vi estas tiel neklera?\n Ni skribas, reskribas, ĉiam reskribas\n La sanktan nomon de Dio!\n\nPiednoto [23] Flandra nomo de malgranda nigra besteto: _Gyrinus\nnatans_, kiu per tre rapidaj movoj ĉiuflanken glitadas sur la akvo.\n\nBirdoj, forflugu!\n\n(_Uit Tijdkrans: Dollemaand_)\n\n Birdoj, forflugu!\n Estas malvarme\n Kaj malgaje.\n Flugu, ho birdoj,\n For de l' malvarmo,\n For de la homoj,\n Ĉar la homo\n Vin ne amas.\n\n Flugu: li volas\n Per la pafilo\n Vin mortigi:\n Tion li revas.\n Ho! vi forflugu\n Kie ne povos\n Vin atingi\n La saĝulo!\n\n Flugu altegen\n Kaj ripozadu\n Nur vidante\n Landon senhoman;\n Flugu: dufoje\n Vi ne aliru\n Al malbona\n Tiu homo.\n\n Al li vi donis,\n Dum via vivo\n Longa aŭ ne,\n Karaj birdetoj,\n Ĉion vi donis\n Kion vi havis:\n Ĉu dankema\n Estas li? Ne!\n\n Li vin spionas,\n Karaj bestetoj,\n La mortigan\n Ilon tenante:\n De la bestaro\n Ho, kiel granda,\n Kiel granda\n La reganto!\n\n\nUnuaj folioj.\n\n(_Uit Tijdkrans: Wonnemaand_).\n\n Flaveverdaj kaj sennombraj\n Soldataroj, vi folioj\n Forte alligitaj, kiel\n Sur la arbojn vi alvenis?\n\n Gaje du printempajn sunojn\n Ĵus la mondo eksalutis,\n Kaj kalkuli kiu povus\n La armeon jam kreskintan?\n\n Laboremaj, dum vin lulas\n La fortegaj matenventoj,\n Sur betuloj, sur tremoloj,\n Militire vi ordiĝas.\n\n Bruas ĉie fortaj voĉoj\n Kaj milita kriegado,\n Kuregante tra la valoj,\n Silentigas voĉojn ĉiujn.\n\n Vi de kie, tiel gaje\n Alvestitaj, vi alvenis?\n Kiu povas nutri tiel\n Potencegan soldataron?\n\n Ĉu vi el aer' konsistas?\n Ĉu vi estas sunradioj\n Kaj el lumo kunteksitaj,\n Ho, vi miloj da folioj?\n\n Ĉu vi estas arba sango,\n Arba cerbo, aŭ alia\n Io, kio devas ŝpruci\n Kiam ĝi la sunon vidas?\n\n Ĉu... Sennombraj viaj bandoj\n Alsimilas al armeo,\n Batalante forpreninta\n La palacon de la Vintro:\n\n Vane la mizera lando\n Longe atendadis helpon:\n Vi, alkuru kaj mortigu\n La falintan malamikon;\n\n Frapu ĉefojn, fortikaĵojn;\n Ŝiru flagojn; bruu tiel\n Ke plej malproksimaj kampoj\n Pro l' kriegoj tremos; venku!\n\n Ĝi forkuru; kaj venkita,\n Senarmila, nuda tien\n Ĝi aliru kie kuŝas\n Ĝiaj glaciiĝaj urboj!\n\n Nun, bruegu, soldataroj;\n Kantu, kriu, ĉar vi venkis,\n Ho, someraj foliaroj:\n Morgaŭ malaperos Vintro!\n\n\nLa ventoj.\n\n(De winden).\n\n Maro, maro ne bruegas\n Tiel forte kiel arboj,\n Kiam ventoj furioze\n Kaj senbride trarajdegas.\n\n Tie ekkriegas miloj,\n Milionoj da folioj,\n Kvazaŭ estus milionoj\n Da kriantaj frenezuloj.\n\n Pluvo ronkas, defluegas,\n Frapegante ĉiuflanken;\n Arboj devas sin kurbigi,\n Kaj kriegas, kaj plendegas.\n\n Aŭdu: ree en l' arbaro\n Ekbruegas kaj ekmuĝas\n La frenezaj ventoj;\n Ĝi ronkegas kiel maro.\n\n Ĉiam daŭras!... Ekforflugas\n Birdoj,... trarompiĝas branĉoj;\n Voĉo mia foriĝinta\n Estas!--Ventoj sin aŭdigas.\n\n\nVintromuŝetoj.\n\n(Wintermuggen).\n\n Vintromuŝetoj flirtadas,\n Intermiksitaj kaj blankaj\n Kiel muela faruno,\n Kiel laktaĵa flokaro.\n\n Altaj en ondo forflua\n Kaj en alflua malaltaj,\n Ili balance teksadas\n Blankan la vintroteksaĵon.\n\n Tiu ĉi vintroteksaĵo,\n Nemakulata tukego,\n Ĉastan la bruston de nia\n Tera patrino surkovras.\n\n Tie ŝi[24] kuŝas dormante:\n Kaj ŝi sonĝadas la dolĉan,\n La virgulinan sonĝadon\n Novaj pri rozoj printempaj;\n\n Tie ŝi kuŝas dormante:\n Kaj ŝi sonĝadas la belan,\n La ĉarmoplenan sonĝadon\n Pri la kantistoj someraj;\n\n Tie ŝi kuŝas sonĝante,\n Sonĝas pri riĉa vivado,\n Sonĝas pri vera feliĉo,\n Ĉie, por homoj kaj bestoj.\n\n Ho, ŝin ne veku; ne lasu\n Ian brueton ŝin igi\n Tiel rapide vekiĝi\n El la dolĉega dormado!\n\n Tie ŝi dorme ripozas;\n Kaj blankan litokovrilon\n Sur ŝi etendas silente\n Tie la vintromuŝetoj:\n\n Ili flirtadas, dancadas\n Supren, malsupren kaj ree,\n Kiel farunaj kaj laktaj,\n Kaj laktoflokaj blankaĵoj!\n\n _Tradukis_\n Maurice Seynaeve.\n\nPiednoto [24] Tero personigata.\n\n\n\n\nFR. DE CORT.\n\n1834-1878.\n\n\nFrans De Cort sin dediĉis pli al la ĵurnalismo ol al la literaturo; li\nestis ĉefredaktoro de diversaj gazetoj; la ĉiutagaj artikoloj ensorbis\npreskaŭ tute lian tempon. Li ne skribis grandampleksajn verkojn sed nur\nmallongajn versaĵojn, precipe en la formo de kantetoj.\n\nKvankam li ne estas granda poeto, liaj kantoj estas tamen ŝatataj kiel\nskribitaj en facila kaj pura lingvo.\n\n\nLa maljuna kantistino.\n\n(De oude zangster).\n\n Plena je bruo kaj fumo estas la vasta ĉambrego.\n Sin trenadante enpaŝas maljunulino kun harpo:\n Ŝian animon plenigas penso pri riĉa almozo,\n Ĉar, nun ankoraŭ, ŝi devas gajni vesperan panpecon;\n Raŭka aŭdiĝas la voĉo, ...kiel funebro eksonas\n Tiu gajiga trinkkanto de ŝi... ho! mizerulino!\n\n Kiel la tuta kunveno mokas la maljunulinon!\n «For, for!» ekkrias ĉi tiu, «for, for!» rekrias alia;\n Ŝia mizera vivado naskas nenies kompaton\n Kaj al la grizharulino donas neniu moneron,\n Ve! kaj neniu ekvidas ke ŝi defalas ĉe l' pordo,\n Kiun kun brua perforto oni post ŝi ĵus reĵetis.\n\n Aŭdu! nun tie ekkantas juna, beleta knabino\n Kiu kunigas la ĉarmon de l' violon' kaj de l' voĉo.\n Tiel ŝi ankaŭ, ja, estis: kronon brilegan de gloro\n Ĉirkaŭ la ora hararo tiam kunplektis la Arto.\n Kiam ŝi, die belega, sur la scenejo montriĝis,\n La aŭdantaro senspire ŝian aŭskultis kantaĵon.\n\n Tio de longe forpasis... Ho! ŝi suferas akrege!\n Sed la okulo de Dio gardas la mizerulinon.\n Vidu do: jen genufleksas apud ŝi la kantistino,\n Kiu per sia kantado tutan kunvenon ĉarmegis,\n «Al vi mi donas» ŝi diras dolĉe «la mian akiron:\n Kiel vi nune montriĝas, eble mi baldaŭ fariĝos!»\n\n _Tradukis_\n Maurice Seynaeve.\n\n\n\n\nTONY BERGMANN.\n\n1835-1874.\n\n\nTony Bergmann, advokato en Liero, dediĉis sian libertempon al la\nliteraturo, skizante figurojn kaj scenojn el la ĉirkaŭanta vivado. Lia\nĉefverko «Ernest Staas» estas nek romano nek poeziigita rakonto,\nsed ĝi konsistas el pentraĵoj aŭ rememoroj el liaj junaj jaroj. Ili\nestas tiel nature, tiel simple rakontitaj, kun tiu respekto kiun ni\nsentas por antikvaĵoj, ke ĉiu leganto plezure retrovas en ili ion el\nsia pasinta juneco. Tio eble kaŭzis la sukceson de tiu verko, ĉar ni\nordinare rimarkas tiujn simplajn, ĉiutagajn okazintaĵojn nur kiam ili\njam de longe estas pasintaj kaj sin montras al ni kun la sorĉigaj\nkoloroj de l' forfluginta feliĉo.\n\n\nLa unuaj klientoj.\n\n...Dume, mia provtempo proksimiĝis al sia fino, kaj kiam mi reiris\nBruselon, mi devis ekloĝiĝi kiel _Majstro Staas, advokato_.\n\nMi elektis ĉambraron je l' angulo de l' Imperiestrostrato, ĉe _Monsieur\nLefinaud, tailleur de Paris_, naskiĝinta en Schaarbeek[25], kiu sin\nvestadis kvazaŭ ambasadoro, kaj akceptadis siajn klientojn en salono\nkun tapiŝoj, orumitaj speguloj kaj veluraj seĝoj.\n\nEn la unua etaĝo li havis ĉambraron lueblan, konsistantan el du grandaj\napudaj ĉambroj, flanke de la strato, kaj malgranda ĉambreto, je l' alia\nflanko.\n\nTiu ĉi divido estis bonege farita. La unua ĉambro, havanta amerikledajn\nmeblojn, tapetita per bruna papero kaj malhelaj kurtenoj, estos la\nparolejo. En la duan ĉambron oni povas meti bibliotekon kaj, meze,\nskribotablon: tiu ĉi estos la studoĉambro de l' advokato, kiu dormos en\nla ĉambreto.\n\nJe l' unua ekvido mi estis venkita.\n\n_Monsieur Lefinaud_ tuj vidis tion.\n\n--«Vi ne povus loĝi plibone, Sinjoro,» li diris tiel konvinke, ke li\npermesis nenian kontraŭdiron. «Via Sinjora Moŝto diris al mi, ke Li\nestas advokato. Nu, bonvolu nur elvidi tra tiu ĉi fenestro: la marmoraj\nkolonoj, kiujn vi vidas tie, estas la enirejo en la juĝejon. Ĉiu,\nkiu havas ian rilaton kun la juĝistaro, devas antaŭpasi tie ĉi, kaj,\nkompreneble, sonorigas ĉe l' unua leĝisto, kiun li renkontas sur sia\nvojo.»\n\nĈu tio estas tiel klare komprenebla, estas alia demando, sed la\nargumento faris impreson sur mian onklinon, kiu entreprenis, por mia\nekloĝiĝo, la grandan vojaĝon al Bruselo. Ŝi kuraĝis fari nur malgrandan\nrimarkon pri la prezo. Ŝi devis marĉandi, kiel ĉiuj virinoj.\n\n_Monsieur Lefinaud_ metis siajn dikfingrojn sub la brakojn kaj ekludis\nper la aliaj fingroj galopon sur sia fajroruĝa veŝto.\n\n--«Sed la situacio, Sinjorino!» li ekkriis. «Mi diras al vi nur tiun ĉi\nunu vorton: la situacio! Tio estas ĉio en granda urbo. Bona situacio:\nriĉeco;--malbona: malriĉiĝo kaj bank...roto!»--Kaj la tajloro, fiera,\nĉar li konas tiajn sonorajn vortojn, kiel eble plej multe longigis la\nvorton.\n\n--«Kaj bankroto!» li diris denove, dum liaj fingroj reekludis sian\ndancon sur la ruĝa veŝto.\n\nMia onklino ŝanceliĝis; la prezo superis ŝiajn kalkulaĵojn; kaj ŝi\nekrigardis ĉirkaŭ si, por vidi ĉu nenio estas kritikebla aŭ mallaŭdebla.\n\n_Monsieur Lefinaud_ vidis ke la momento venis por frapi grandan frapon.\n\n--«Sinjorino», li diris grave, levante siajn fingrojn kaj ĉesigante\nĉian malseriozan movon, «nur por via profito mi ja parolas. Luigi mian\nĉambraron mi povas centfoje, se mi volas. Sed tio estus bedaŭrinda.\nTiuj ĉi ĉambroj estas kvazaŭ faritaj por leĝisto. Antaŭe, ankaŭ nova\nadvokato loĝis tie ĉi. Li estis nekonata kaj devis atendi klientaron,\nsed li estis laborema kaj lerta kiel Via Moŝto,--kaj ĉiu, kiu konas\nla ĉefurbon, povos diri al vi, kia fama advokato S-ro Duruisseau\nfariĝis, kiu humile komencis tie ĉi.»\n\nTiu ĉi argumento estis decidiga.\n\nTie, kie Majstro Duruisseau fariĝis fama, kial ne sukcesus Ernest\nStaas? Mia onklino konsentis: la nova advokato ekloĝiĝis.\n\nApud la muro estis metita la biblioteko, en la mezo de l' ĉambro la\nskribotablo, kaj malantaŭ ĝi en larĝa apogseĝo la leĝisto, havanta la\nplumon sur la orelo, la leĝolibron en la mano, preta por doni avizojn,\nskribi aktojn, fari procesojn, redakti konkludojn kontraŭ ĉiu.\n\nNur mankis al li... aferoj kaj klientoj.\n\nCerte, la situacio estis bonega.\n\nLi vidis la kolonojn de l' juĝejo, li vidis la pli maljunajn kunfratojn\nsuprenirantajn la ŝtupojn, kliniĝante sub la pezo de la procesaktoj; li\nvidis eĉ la procesantojn... preterpasantajn lian domon; sed tio estis\nĉio: neniu frapis ĉe lia pordo.\n\nLa kvaronjaro proksimiĝis al sia fino.\n\n_Monsieur Lefinaud_ alportis sian kalkulon, sed devis ankoraŭ anonci la\nunuan vizitanton.\n\n--«Eble la situacio ne estas tiom bona kiom vi pensis», mi rimarkis.\n\n--«Ho, _Monsieur_!» respondis la tajloro.\n\n--«La klientoj tamen ne ŝajnas koni la tien kondukantan vojon», mi\ndiris ridetante.\n\n--«Tio ne povas veni tiel rapide,» rediris la dommastro, «sed se Via\nMoŝto ĝin permesas al mi--estas nur demando--ĉu Via Moŝto ne tenas\nsin tro humile, tro trankvile? En granda urbo oni bezonas iom da\nbruo, iom da orumaĵo, da pligrandigo. Vidu, Sinjoro, kiam mi tie ĉi\nkomence loĝiĝis, okazis al mi samaĵo kiel al vi. Ŝajnas al mi, ke dum\ndek-kvar tagoj mi ne prenis mezuron eĉ por du personoj, mi, kiu havis\nen Schaarbeek tiajn bonajn klientojn...» kaj _Monsieur Lefinaud_ ĉarme\nekludis kun sia metra rubando, kiu ĉiam pendis ĉirkaŭ lia kolo.\n\n--«Sed, amiko Lefinaud,» diris al mi unu el ili, «mi eraris almenaŭ\ntrifoje, antaŭ ol trovi vian domon. Kiu, ĉielo! povas diveni, ke vi\nloĝas tie ĉi?»\n\n«Tiu ĉi rimarko estis por mi lumradio.»\n\n«La sekvantan tagon, ĉiuj fenestroj estis plenaj je modfiguroj kaj sur\nmia pordo brilis kupra lado kun la vortoj: _Tajloro por civiluloj kaj\nmilitistoj_... kaj de tiu tago mi igis alpentri ankoraŭ multon germane\nkaj angle,» diris ridante la tajloro.\n\n--«Mi tamen ne povas anonci _Advokato por civiluloj kaj militistoj_,»\nmi rimarkis.\n\n--«Tion ja mi scias, Sinjoro, io simila estas bona por nia metio.\nAdvokato devas agi pli diskrete, kaj lado ŝajnus tro komerca. Sed\nvi pentrigus ekzemple per malgrandaj literoj vian nomon ĉirkaŭ la\nsonorileto aŭ sur la pordfosto, tiel ke tio ŝajnus pli averto por\npersonoj, kiuj povus erari, ol alvoko al la publiko. Se Via Moŝto\nvolas?...»\n\nMi iom kontraŭparolis, sed _Monsieur Lefinaud_ opiniis, ke li povas\npreterpasi, kaj la sekvantan tagon oni legis, ĉirkaŭ la domsonorileto,\nen skribitaj literoj: _Sonorigu dufoje por S-ro E. Staas, Advokato_.\n\nDu horoj ne estis pasintaj, kiam mi aŭdis la sonorileton tinti dufoje,\nkaj ĉe la ŝtuparo eksonis la voĉo de _Monsieur Lefinaud_: «Sinjoro\nAdvokato, en la unua etaĝo.»\n\nMi sidiĝis rapide malantaŭ mia skribotablo, malfermis multepezan Roman\nleĝolibron kaj metis la manojn en la hararon, kiu, malordigita kaj\ninterplektita, atestis zorgadon kaj studon.\n\nIa sinjoro, kun granda paperujo sub la brako, alproksimiĝis, tenante\nsian ĉapelon en la mano.\n\nMi stariĝis duone el la apogseĝo kaj petis mian vizitanton ke li sidiĝu\nkaj klarigu al mi sian aferon.\n\n--«Sinjoro,» li diris iom time, «mi estas la riprezentanto de l' firmo\n_Raibaud kaj K-io_, el Parizo, kiu eble estas konata de vi.»\n\n«Bonege!» mi pensis, «Pariza firmo kiel unua kliento, tio faros min\nkonata de ĉiu.»\n\n--«Certe,» mi aprobis, «tiu ĉi nomo ne estas nekonata de mi,» kvankam\nmi sciis nenion pli pri la firmo Raibaud, ol se ĝi estus sur la luno.\n\n--«Ni havas,» li daŭrigis, «ĉiujn verkojn pri la leĝoscienco kaj estas\nla ĉefaj vendantoj de l' granda _Enciklopedio de la Leĝoscienco_, la\nĝenerala leĝa vortaro, kiun ĉiu advokato, ĉiu juĝisto, eĉ ĉiu juĝa\npersekutisto bezonas» kaj li ekrigardis ironie mian bibliotekon, en kiu\nkelke da verketoj maldikaj kaj malnoviĝintaj havis pli ol la necesan\nspacon.\n\nMi ne volis nei la utilon de l' _Enciklopedio_, sed en la tiama momento\nmi opiniis, ke mi ne tiom bezonas ĝin.\n\nKiel ĉiuj verkoj pri leĝoscienco, la Enciklopedio estis treege\nmultekosta. Tiu sinjoro estis sufiĉe senhonta por proponi ĝin al mi\npor okcent frankoj. Okcent frankoj! kaj mia onklino faris tiom da\nmalfacilaj oferoj por aĉeti miajn mebletojn!\n\n--«Se vi ne prenas la Enciklopedion, vi sendube bezonas la _Novan\nKomentarion pri la civila leĝaro_?»\n\n--«Senutile,» mi respondis.\n\n--«Binditan, kun ĉiuj notoj?»\n\n--«Ankaŭ ne.»\n\n--«Almenaŭ la _Klarigojn pri la punleĝaro_ kun ĉiuj raportoj... aŭ la\n_Verkojn pri la propreco_... aŭ ĉiuokaze la _Novan Hipotekleĝon_ kun\nĉiuj paroladoj kaj diskutoj... aŭ...»\n\nMi ĉiam kape neis; sed li ne tiel facile ĉesis, kaj mi estis devigata\naŭdi ankoraŭ la titolojn de dudeko da verkoj, ĉiuj necesegaj por\nadvokatoj kaj juĝistoj, notarioj kaj juĝaj persekutistoj, binditaj kaj\nne binditaj, kun kaj sen notoj, antaŭ ol li kolektis siajn paperojn kaj\nforiris, lasante sur mia tablo dekon da prospektoj.\n\n--«Nu?»--Kaj _Monsieur Lefinaud_ pasigis sian buklharan kapon tra\nla pordofendo.--«Kion mi diris al vi? Ĉu la literoj ne faras sian\nimpreson?»\n\nLi frotis siajn manojn kaj ridante paŝis tra la ĉambro.\n\n--«Jes, sen bruo, sen reklamo,» li daŭrigis, «oni restas forgesita,\nperdita en la mondo. La anonco estas la reĝo de nia centjaro kaj la\nladeto estas lia ĉefministro!» Kaj Sinjoro Lefinaud fine haltis,\natendante ke mi festos kun li la venkon de la nompentrigo.\n\nEstis tre malagrable por mi, ke mi devis forpreni la iluzion de la\nravita viro.\n\nKaj kiam mi klarigis al li, ke la sinjoro, kiun li anoncis tiel brue,\nestis nur librovendisto, kiu volis perlabori ion--akurate kiel mi,--lia\nentuziasmo subite falis kaj li ne sciis, kion li devas eltrovi por ke\nmi daŭrigu mian konfidon al liaj rimedoj.\n\nTiaj klientoj ne mankis plu al mi.\n\nPianistoj kiuj organizas koncerton, verkistoj kiuj presigas sian\nunuan libron, Flamingantoj[26] kun monoferlisto, Izraelidoj kun nova\neltrovaĵo, vinvendistoj ĵus alvenintaj el Bordeaux, malfeliĉuloj\nkiuj nur sincere petas almozon, malriĉuloj kiuj tiras je ĉiu\nsonorileto,--neniu el ili preterpasis la Imperiestrostraton, ne\nsonorigante dufoje al _S-ro E. Staas, Advokato_.\n\nEl _Ernest Staas_.\n\n _Tradukis_\n A. Van der Biest-Andelhof.\n\nPiednoto [25] Antaŭurbo de Bruselo.\n\nPiednoto [26] t. e. Flandramuloj, kiuj defendas la rajtojn de l'\nflandra lingvo.\n\n\n\n\nROSALIE kaj VIRGINIE LOVELING.\n\nEstas neeble en biografia skizo apartigi tiujn du fratinojn kiuj dum\nla tuta vivo havis samajn emojn, saman vivmanieron, saman celon. La\nsubjektoj, pri kiuj ili ambaŭ verkis, ne multe diferencas kaj la stilo\nestas ankaŭ preskaŭ la sama.\n\nKutime la poetinoj delikate priskribas scenojn el ordinara vivo.\nSimpleco kaj freŝeco estas la ĉefa karaktero de iliaj verkoj.\nBedaŭrinde ia religia aŭ supreniga sento preskaŭ tute mankas: tial\niliaj verkoj ne estas ĉiuj legindaj.\n\n\nROSALIE LOVELING.\n\n1834-1875.\n\nLa donaco.\n\n(Het geschenk).\n\n La tirkesteton li malfermis\n Dum staris apud li knabeto\n La poŝhorloĝon rigardanta\n «Ho! donu ĝin al mi, aveto!»\n\n «Al vi mi ĝin donacos iam,\n En la proksima jaro eble,\n Kondiĉe ke vi bone lernu.»\n Al li la maljunul' parolis.\n\n «Proksima jaro!» knabo diris,\n «Aveto mia, eble estas\n Ke tiam estos vi mortinta;\n Vi estas tiom ja maljuna!»\n\n La maljunulo ekpripensis\n Kaj al si diris: estas vere!\n Dum liaj fingroj karesadis\n La buklhararon de l' knabeto.\n\n Li prenis tuj la poŝhorloĝon\n Kun peza ĉeno kaj, en manojn\n Avidajn ĝin metante, diris:\n «De via patro tio venas.»\n\n * * * * * * *\n\n Tombeto estas nun fosita;\n La lernejanoj ĉirkaŭstaras,\n Kaj maljunulo pene fleksas\n Genuon unu sur la teron.\n\n La malvarmeta matenvento\n Tra liaj haroj dolĉe blovas;\n Ĉerketo flava teren glitas.\n Knabeto, kiu pensis tion?\n\n Kaj hejmen la maljuna avo\n Reiras kaj plorante metas\n L' arĝentan poŝhorloĝon ree\n En la malnovan tirkesteton.\n\n _Tradukis_\n Raym. Van Melckebeke.\n\n\nLa orfa knabo.\n\n(Het Weeskind).\n\n Tie li kuris per nudaj piedoj\n Antaŭ fenestro sur sablo varmega,\n Hundo saltadis sur lian vesteton\n Kaj la maneton karese lekadis.\n\n Li al la maljunulino ridetis:\n Lia knabkoro batadis varmete,\n Tiel kaprica kaj lerta li estis,\n Tiel malgranda sed tiel malriĉa.\n\n Ĝis la okuloj surpendis la haroj,\n Suno bruladis la nudajn braketojn;\n «Ho, li min amas korege», ŝi diris,\n «Li tiel saĝa kaj tiel, jam, granda!»\n\n * * * * * * *\n\n Hejme la maljunulino teksadas...\n Antaŭ fajrejo sin streĉas la hundo...\n Ruĝe la flamo lumigas la domon\n Kaj sur la verda vitraĵo rebrilas.\n\n Hundo senbrue alrampas al ŝi, kaj\n Ŝin rigardante la voston ekmovas\n «Jes, li foriris», ŝi diras plendante\n Brila kun larm' en l' okulo malbrila.\n\n «Nun li fariĝis anĝelo ĉiela;\n Vi, mizerulo, jes vi min komprenas»\n Diras ŝi dum la tre glatan hararon\n Ŝi per la fingroj malĝoje karesas.\n\n _Tradukis_\n Maurice Seynaeve.\n\n\nVIRGINIE LOVELING.\n\n1836.\n\nLa portreto de l' avino.\n\n(Grootmoeders portret).\n\n En ĉambro de l' avino\n Jen pendas la portreto\n El ŝiaj junaj jaroj\n Kun buŝo ridetanta\n Kun perlokulo brila\n Kaj bruna buklhararo.\n\n L' infanoj miregantaj\n Admiras ĝin dum unu\n Al la alia diras:\n «Se estus nun ĉi tie\n La bela infaneto,\n Ni tiam kune ludus.»\n\n Kaj la maljunulino\n En la seĝeg' sidanta\n Rigardis al l' infanoj:\n «Divenu: kiu estas\n La bela knabineto?\n Vi ĉiam kun ŝi ludas.»\n\n _Tradukis_\n Raym. Van Melckebeke.\n\n\nLa tutkora donaco.\n\n(Het geschenk des harte.)\n\nIan belan posttagmezon en komenco de l' septembra monato ili traveturis\nla arbaron, sidante en malkovrita veturilo: la riĉa orfino apud sia\nzorganto, kaj kontraŭ ili la franca oficiro, ŝia fianĉo.\n\nDe kelkaj jaroj ŝi pasigis la libertempajn tagojn en la domo de sia\nzorganto, kaj tiamaniere, de la morto de ŝia patro, ŝi eĉ ne vizitis\nplu la gepatran kastelon.\n\nNun ili veturis tra la arbaro kun ĝiaj altaj kverktrunkoj, ĝia densa\narbetaro kaj ĝiaj larĝaj aleoj. Jen ili rigardis la ombron kaj la\nsunlumon sur la verda je l' vojrando kreskanta herbaro, kiu, tie\nĉi en septembro, estas dolĉa kiel veluro; jen ili vidis la pigojn\nforflugantajn el la altaj arboj kaj la leporojn triope aŭ kvarope\nsaltantajn ĉe la flankaj aleoj aŭ, kun stariĝintaj oreloj, sidantajn\nsur la sablo.\n\nLa ĉevaloj paŝe marŝadis.\n\nLa junulino estis ravata: «Ho» ŝi diris, «kiom da fojoj, kiam mi estis\nmalgranda, tie ĉi mi rajdis sur mia ĉevaleto laŭlonge la aleoj ĝis la\ndomo de l' arbaristo!... Rigardu», kaj ŝi montras per fingro malgrandan\nruiniĝantan loĝejon, kiu staris je kelkaj paŝoj pli malproksime, inter\nla densa ombro ĉe la vojrando, kie la tero fariĝis ondema, kaj kie\nkomencis la malhelaj abiaroj, «Rigardu, tie ĝi staras, kaj ŝajnas al mi\nke la maljuna Tomas'o ankoraŭ sidas ĉe la pordo kiel antaŭe».\n\nĜi estis li mem... Eble li estis vidinta la alvenantan veturilon, kaj\napenaŭ ŝi eksilentis, kiam la maljunulo kun sia ĉapeto en la mano\nproksimiĝinte al la veturila pordeto goje ekkriis:\n\n«Bonvenon! Bonvenon!» kaj kvazaŭ propramove la veturigisto haltigis la\nĉevalojn, kaj la juna oficiro elsaltis el la veturilo kaj helpis sian\nfianĉinon kaj ŝian onklon por la elpaŝo.\n\n«Kiom vi grandiĝis, mia juna kara mastrino» diris la arbaristo tute\nkortuŝita, kaj ŝi pensis. «Kompatinda viro! kiom vi ŝajnas maljuna kaj\nmalfortiĝinta».\n\n«Ho», li daŭrigis, «mi ja sciis ke vi intencis veni tien ĉi, de l'\nmomento kiam la gardisto al mi diris ke vi intencas viziti hodiaŭ la\nkastelon post via longa forestado. Al tiu ĉi malgranda bubo mi ankoraŭ\ndiris antaŭ duonhoro ke vi ne forgesis Tomas'on», kaj ĉe tiuj vortoj\nli, ridante, skuegis per lia ŝultro sian okjaran nepon, kiu miregis ke\nlia avo alitempe ĉiam tiom silenta, nun estas tiom vivega kaj bruema.\n\n«Ne, ne, Tomas'o», diris la junulino, afable ridante, «mi certe ne\nforgesis tion, kiel vi bone scias», kaj ŝi elparolis tiun ĝentilan\nmensogon kun sincera memriproĉo, ĉar ŝi ektimis pensante ke nur okazo\nkondukis ŝin tien ĉi, kaj ŝi preskaŭ forgesis la bonan viron, kiu\nplenumis nur malgrandan rolon ĉe la memoraĵoj el ŝia infaneco kaj kiu\ntamen estis tiom sindonema por ŝi.\n\nLa franca oficiro kiu ne komprenis tion kion ili diris, sed rimarkis\nla amikan manieron per kiu ŝi parolis al la arbaristo, tuŝetis lian\nŝultron kaj prezentis al li cigaron.\n\n«Li estas ŝia fianĉo», diris la zorganto.\n\n«Jes, mi jam pensis tion, mi aŭdis pri tio», diris la maljunulo kun\nruza rideto, kvazaŭ li volis montri ke ĉiuj novaĵoj koncerne ŝin\npenetris ĝis li; kaj sin turnante al ŝi, li daŭrigis:\n\n«Rakontu do al li kiel vi venis tien ĉi, kiam vi ankoraŭ estis\nveturigata per via malgranda ĉareto, kaj kiel vi rajdis sur miaj\ngenuoj, kaj kiel Tomas'o tiam ĉerpis por vi glason da akvo el la\nfonto... Jes, ekrakontu tion al li...»\n\n«La fonto», interrompis la junulino, kaj kelkaj duonforgesitaj\nokazintaĵoj el ŝia infana vivo klarege reviviĝis en ŝia memoro, «Ho,\njes, Tomas'o, la fonton mi volas vidi», kaj tiam, sekvata de ĉiuj\naliaj, per ŝi faris kelkajn paŝojn malantaŭ la domon ĝis malgranda\nlageto ombraĵita per branĉaĵoj, kaj el kiu la klara akvo defluis de la\nŝtona bordo kovrita per musko, kaj riverete forfluis tra l' abiaro.\n\n«Kie estas la buksarbeto? Kie estas _mia_ buksarbeto?» demandis la\njunulino, «ĉar ŝi memoris ke, iam, tie kreskis granda buksarbeto, kiun\nla arbaristo nomis la ŝia, ĉar ŝi tiel amis ĝin.\n\n«La bukso estas sekiĝinta kaj elterigita», diris la maljunulo, «sed\natendu momenton», kaj per rapidaj, faletantaj paŝoj li eniris la domon\ntra la malantaŭa pordo.\n\nTuj li revenis, tenante en sia mano malgrandan, dubeflavan, lignan\npokaleton. «Tio», li diris, «estas eltranĉita el la buksa ligno, kaj ĝi\nestas por vi».\n\nKaj kiam la junulino volis danki lin kaj esprimis sian plezuron pri\nla donaco, li diris: «Jes, eble vi pensis ke Tomas'o ne povas fari\nion belan?» kaj memkontente li frotis siajn manojn. «Rigardu», kaj li\nmontris kelkajn literojn senarte entranĉitajn en la pokaleto «tio estas\nvia nomo, mia kara juna mastrino».\n\nPoste li subakvigis la pokaleton en la fonton, ĝin tenis dum unu\nmomento en la mano antaŭ ol prezenti ĝin al ŝi kaj diris: «Trinku tion,\nmia kara infano, je via feliĉa edziniĝo, via longdaŭronta vivo, kaj nia\nmalnova amikeco!»\n\nKaj eble neniam ia elokventa tosto estis elparolata kun pli granda\nbonkoreco, kaj eble ankaŭ ia glaso da vino multekosta neniam estis\nprezentata kun pli da grandanimo, ol la plengorĝo da fontakvo de l'\nmalriĉa arbaristo!\n\nLa juna fianĉino ankoraŭ tenis la pokaleton en sia mano kiam ili diris\nadiaŭ, kaj ree sidiĝis en la veturilon.\n\n«Tio estas donaco de l' bona maljunulo», elparolis ŝia fianĉo, kaj\nafable ŝi respondis:\n\n«Jes, vere tutkora donaco!»\n\nPro sia edziniĝo la riĉa orfino estis sufiĉege dotigita per donacoj:\nluksaj aĵoj malavare donacitaj de onkloj kaj onklinoj, donacoj de\ngravegaj amikoj kun fiereco elmontritaj de ŝia zorganto, donacoj pro\nhumana respekto kaj sociala devigo prezentitaj kun kaŝita kontraŭvolo\nkaj ŝajna koreco kaj akceptitaj kun kaŝita embaraso, kaj eĉ ankaŭ\ndonacoj kaj donacetoj pro amemo de amikinoj, sed el ĉiuj eble troviĝis\nneniu kiu estis prezentita al ŝi el pli sincera korsento kaj kiun ŝi\nakceptis kun pli dankema surprizo, ol la buksligna pokaleto el la manoj\nde l' malriĉulo!\n\n Tradukis\n A. Cassiers.\n\n\n\n\nG. T. ANTHEUNIS.\n\n1840.\n\n\nG. Th. Antheunis, nune honora pacjuĝisto en Bruselo, estas unu el la\nplej bonaj «lirikaj» poetoj en la Nederlanda Literaturo. Li inter aliaj\nverkis aron da amaj kantoj kaj da familiaj pentraĵetoj, kompareblaj\nkun la plej bonaj tiaspecaj versaĵoj de l' aliaj lingvoj; ankaŭ liaj\ninfanaj kantoj plejmulte estas brilaj majstraĵoj. Per sia edziĝo, li\nfariĝis la bofilo de la fama flandra verkisto, H. Conscience.\n\n\nApud la lulilo.\n\n(Bij de wieg).\n\n Helege briladis la steloj\n Kaj la najtingalo triladis.......\n Interne de l' paca dometo\n La blanka lulil' moviĝadis.\n\n Li diris: «Ho, kiom malfruas!\n Ĵus batis la horo dekdua.\n Nu, kara edzino, sufiĉe\n Ni lulis: ni ankaŭ ekdormu».\n\n Tuj ili sen bru' la lulilon\n Proksimen de l' lito altiris.\n «Rigardu», ŝi diris montrante\n L' infanon, «ĝi, vere, ridetas».\n\n Ĝi dormis kaj ridis dolĉege,\n --Ĝin oni, ja, povus forŝteli--\n Kun unu braketo malkaŝe\n Kaj kun la alia ĉe l' kapo.\n\n La dolĉa spirado similis\n Al vesperpreĝado murmura,\n La mano kun etaj malŝveloj\n Al io, laŭ ŝajno, streĉiĝis.\n\n Ŝi ĝin rigardadis feliĉe,\n Je ĝuo pleniĝis la koro\n Kaj, antaŭ ol tion ŝi pensis,\n Ŝi estis kisinta l' infanon.\n\n «Vi vekas ĝin! Kion vi faras?»\n Riproĉis li sian edzinon,\n Kaj........., ankaŭ klininte sin, ankaŭ\n Li kisis rapide l' etulon;\n\n Kaj ŝin li rigardis: belete\n Ŝi ridis dum larmoj briletis;\n Li ĝoje ŝin kisis kaj supren\n Li levis dankeman okulon.\n\n\nLa Neĝo.\n\n(De sneeuw).\n\n Neĝo, neĝo, blanka neĝo,\n De kie vi alflugas?\n Neĝo, neĝo, ĉasta neĝo,\n En nia sanga, ŝlima jarcento,\n Ĉu via blankeco ne estas mensogo?\n\n Kie vagas ankoraŭ aera peceto\n Kiun la homaj blasfemo kaj ploro kaj plendo\n En ĉiu tago ne enspiris?\n Kie kuŝas ankoraŭ, en tuta la mondo,\n Iom da tero\n Kiun ne tuŝis sango,\n Sur kiu ne restas peco\n Da homaj korpoj traboritaj, distranĉitaj,\n Da homaj koroj de l' doloro rompitaj?\n\n Tamen vi falas tra blasfemoj kaj dankoj,\n Tamen vi falas, tiel virga kaj blanka,\n Ĉiujn sur vojojn, sur malbonon kaj bonon;\n Kaj sur la tero, laciĝinta kaj nuda,\n Vi etendiĝas kaj ĝin tute kovradas\n Kaj sur ĝi, kiel Dia beno, vi kuŝas.\n\n Kiam la brulo la ruinojn dissemis,\n Kiam la morto la soldatojn deĵetis,\n Kiam infanoj mortis apud patrinoj,\n Tiam vi venas, kiel vesto ĉiela,\n Kovras la sangon, la ruinojn, la larmojn\n Kaj silentigas neprelastan la ploron.\n\n Jen estas batalkamp'...... plibone jen estis!\n Jen falis viroj kunĵetitaj amase;\n Tie la pafilegojn, ŝarĝon pezegan,\n Oni trenadis tra la korpoj tremantaj.....\n Jen estas batalkamp'...... plibone jen estis!\n\n Nun ĉio silentas;..... ĝis kie l' okuloj vidas\n Ĉio estas senmova kaj blanka,.... sen ia ŝanĝo;\n Kelkfoje la tero ŝveliĝas aŭ piedo kontraŭpaŝas ion,\n Sed ne haltu: ĉar vi ne povos veki la senvivulojn.\n\n Neĝas; dense faladas la neĝeroj;\n Foriru, vi, kiu vivas ankoraŭ,\n Ne movu tion kio kuŝas tie\n Kaj lasu la blankan neĝon de Dio\n Surkovri la fratmortigon!\n\n _Tradukis_\n Maurice Seynaeve.\n\n\n\n\nD-ro E. VAN OYE.\n\n1840.\n\n\nD-ro E. Van Oye (loĝas en Ostendo) publikigis pasintatempe kelkajn\nbonegajn poeziajn verkojn, rimarkindajn pro la belsoneco de l' versoj\nkaj la ĉarmo de l' priskribitaj subjektoj. Li prefere malvolvas la\ndolorajn kaj amajn sentojn.\n\n\nSekreta Vivado.\n\n(Heimelijk leven).\n\n Multaj floretoj vivas kaŝate\n En la herbo de l' kampo;\n Multaj perletoj restas lasate\n Sur la fundo de l' maro.\n\n Vagas sennombraj miloj da sunoj\n En ĉielo vastega,\n Neekvideblaj kaj senradiaj\n Por l' okul' senfortega.\n\n Kiom da floroj estas florantaj\n Mute mia en brusto;\n Kiom da perloj estas fluantaj\n En la mia korsango!\n\n Ne, vi neniam sunon ekvidos,\n Floroj de la doloro....\n Oni neniam povos ekpreni\n Tiujn perlojn de l' maro....\n\n Tamen vin, kantojn, florojn, mi amas,\n Perlojn de la sentemo,\n Plendon, vin kiun eĉ mi ne nomas,\n Stelmoviĝon sekretan!\n\n Vin mi salutas, vin nevideblajn,\n Ĉar vin Dio estigas,\n Ĉar vi altege, vi malaltege,\n Steloj, perloj brilegas!\n\n Via Kreinto, nur Li, vin konas,\n Noktajn stelojn, ho kantojn\n Kiuj neniam lipojn alvenas,\n En la koro droninte!\n\n Floroj kaŝitaj for de l' okuloj\n Kaj vi, plendoj silentaj,\n Estas vivantaj en ĉiopova\n Dio--kaj Lin dankantaj!\n\n\nEl «Noktoj Senstelaj.»\n\n(Uit: Sterrelooze nachten).\n\n Malakre muĝas griza maro sian\n Plendadon plenan je potenca ĉarmo;\n Animo mia plendas dezirante\n Kantadon malĝojegan kiel ĝia.\n\n Ho maro, ho grandega maro!--Larĝa\n Kaj tiel profundega, kiel via\n La fundo, estas la doloro mia\n Akrega, kiu teren min deĵetas!\n\n Kaj ve! Nenio.... Nek parol', nek plendo\n Lumigas, ho doloro! al l' animo!\n Ho maro! kial la sufero mia\n Ne havas vian potencegan voĉon?\n\n _Tradukis_\n Maurice Seynaeve.\n\n\n\n\nHUGO VERRIEST.\n\n1840.\n\n\nNaskiĝis en Deerlijk; estas fama paroladanto, tre ŝatata en Holando\nkaj Flandro. Li publikigis nur malmultajn verkojn sed ĉi tiuj montras\nla samajn ecojn kiel liaj paroladoj: lia stilo estas tute speciala,\nkarakteriza, originala kaj eĉ stranga, plena je vivo kaj brilo; li\nplejsukcese priskribas la pejzaĝojn kaj la kamparajn strangulojn.\n\n\nVagantaj Ombrorandoj[27].\n\n(Dolende Schaduwboorden).\n\nĈu vi konas tiun maljunuleton, kiu, de tiom da jaroj, en la daŭro de\npreskaŭ sia tuta vivo, en ĉiuj tagoj trapaŝadas la ĉirkaŭaĵon kaj ĉie\npetadas pri almozo.\n\nRonda ĉapeleto, kiu falas ĝis sur lian nukon kaj surkovras liajn\nokulojn; malstreĉa kravato, kiu pendas aŭ balanciĝas sur lia brusto aŭ\nliaj ŝultroj; ia longmanika jako; moviĝanta kaj iom dika pantalono, tro\nlonga, tro larĝa, kaj malpura kie ĉio alia; truitaj treniĝantaj ŝuoj.\n\nSur siaj kurbiĝantaj ŝultroj, li portas grandan sakon kutime duone\nplenan je terpomoj, pano, napoj kaj ĉio ajn imagebla.\n\nLa vireton, tiun vireton oni ne renkontas, ne rimarkante lin. Sub\ntiu ĉapeleto kaŝiĝas dika, ronda vizaĝo, streĉa kaj tamen sulkita,\ngriza, bruna, kun ruĝaj makuloj. Du malgrandaj okuloj briletas duone\nmalfermitaj, kaj dikaj lipoj murmuradas. El l' ekstremo de l' manikoj\naperas malgrandaj, grasaj, sulkitaj manoj: bufomanoj. «Li englutis la\nstraton»[28].\n\nLi estas maljuna, tre maljuna.\n\nLi paŝadas balanciĝante kaj dolĉe kapmovetante, kaj malrigidiĝas liaj\nkruroj kaj genuoj. Li babiletas kaj murmuras mallaŭte en si mem, kaj\nhaltas unu momenton de tempo al tempo, bonhumore, kaj pensas, kaj\nparoletas.\n\nKiam li ricevas bierglason aŭ prefere brandglaseton, li facile ebriiĝas\nkaj iradas kun kvazaŭ eklumiĝo ĉirkaŭ la kapo kaj varmego en sia\nbrusto. Se tiam li renkontas min, li levas la kapon flanken, rigardas\nmin per palpebrumantaj okuloj, haltas, ĵetas eksteren la manon ĝis la\nĉapeleto kaj diras iom salutante: _Serviteur, Mesieur, Serviteur!_[29]\nLi reekbabiletas, foriras, levas per rigida brako la bastonon en la\naeron, ĝin subtenas sur alteco de l' kapo per premanta pugno, kaj\nŝajnas laŭ muzikludo per pugno kaj bastono sekvi ian takton kaj ritmon.\n\nStranga vireto!\n\nLi havas konstantan loĝejon ĉe malriĉaj laboristoj, je l' malsupro de\nl' monto. Sed kutime li dormas en la garbejoj; li vagas, vagadas ĉie,\nkaj lin minacas la danĝero ke ian matenon oni lin trovos mortintan en\nfosaĵo laŭlonge de l' strato.\n\nLa malsaton li suferas kelkafoje, ne ofte; sed li manĝas modere, tre\nmodere. Soifanta li estas kaj deziranta bierglason kaj prefere ankoraŭ\nbrandglaseton, ĉiam; sed li ne trinkas tro multege. Malbonajn vestojn\nli portas dum la varmo kaj malvarmo.\n\nVagista vivado!\n\n--Ĉu li ne povus eniri maljunulejon?\n\n--Tie li trovus komforton kaj bonajn zorgojn.\n\nPor nenio en la mondo li tion ĉi konsentus.\n\n«Li englutis la straton» kaj kreskis en kaj laŭ tiu vivado.\n\nTiuj longaj ŝtonvojoj estas alligitaj al liaj okuloj. Tiuj stratoj kaj\nvojetoj, kun maldeklivoj kaj deklivoj, alkreskis al liaj piedoj. Tiuj\narboj, tiuj trunkoj, tiuj branĉobariloj, tiuj kampoj fariĝis parto de\nlia korpo, kaj koro, kaj animo.\n\nLa somersuno lin devas bruligi; la vintra malvarmo lin tremigi; la\nvento sibli ĉirkaŭ lia kapo, lia ĉapelo kaj tra liaj vestoj; la pluvo\ndevas lin akvumi; se ne, li estas en senkomforto.\n\nKiam de rondvagado en la somervarmego li estas laca, li deziras ke li\npovu sidi, pendigante la krurojn en la fosaĵon sub la alnotrunkoj,\nmalfermi sian sakon kaj malrapide tramordi buterpanon.\n\nDum vintraj tempoj, kiam ventas, kaj pluvas, kaj neĝas, li devas\nankoraŭ vagadi, dorlote vestita en siaj ĉifonaĵoj. Li nek serĉas,\nnek deziras ŝirmilon aŭ protekton, sed, vespere, li eniras kamparan\nfarmodometon, kie li povas sidi en la angulo de l' fajrejo kaj dormi\nsur la fojno.\n\nLi estas timema, timema, timema ke iu penetrus en lian vivadon, kaj\nvolus aranĝi, aŭ reguligi, aŭ ŝanĝi ion de lia farado aŭ nefarado, de\nlia bon- aŭ malbonfarto, de lia irado aŭ ripozado, de lia parolado aŭ\nmurmurado, de lia dormado aŭ maldormado, de lia pureco aŭ malpureco.\n\nLi vivadas sola, sola, sola, kaj tamen ne sola, ĉie en la mondo, sur\nla stratoj, apud la domoj, kaj en la popolo: «_Serviteur, Mesieur,\nServiteur!_»\n\nSed li foriras kiam kaj kiel li volas; aŭ plibone, kiam nekonata\ninterna naturo lin premas, aŭ devigas, aŭ kiam ekstera naturo\nsignodonas, aŭ lin alvokas.\n\nKiel li en tiu naturo kreskis?\n\nKiel li en tiu malriĉeco kreskis?\n\nKiel li en tiu vivado kreskis?\n\nLi portas kun si kaj en si mem la aeron supran, la malproksimaĵojn, la\nebenaĵojn, la montetojn kaj valojn.\n\nEnŝlosiĝi aŭ vivadi sub tegmento estus malliberejo aŭ tombejo.\n\nLi portas en si la kampojn kun iliaj verdaĵoj, kaj herbejoj, kaj\nbranĉobariloj, kaj anguloj;\n\nLa arbarojn, la arbojn, kaj arbetojn;\n\nLa birdojn, la kornikojn, kaj pigojn, kaj paserojn, kaj la tutan\nkantantan kaj krietantan flugantaron;\n\nLa katojn kaj hundojn de la tuta regiono, ĉio estas por li konato kaj\namiko.\n\nTra la kampoj li vagas, laŭlonge de l' stratoj kaj vojetoj: li konas\nkaj alparolas ĉion: Al sekalo, kaj tritiko, kaj aveno kiu kliniĝas kaj\nkies spikoj frapas lian vizaĝon, li ĝemas: «Tro da pluvo, tro da pluvo,\nĉu ne?» Sian bastonon li trenas tra la terpomkampoj «Tro malseke, ne\nvere?» La nigra korniko krias al li «Ŝparu» kaj tra la ruĝa nazo li\nnazkrias gajkore «Ŝparu vi mem, vi nigra korniko!» La pigon kiu laŭte\nkrias en la arboj je l' maldekstra flanko de la strato, kaj antaŭdiras\nmalbonan tagon, li malamas: «Ho, vi malbela sorĉistino!»\n\nLa kato estas lia amiko: «Ho, vi beleta besteto, ruza Katcĵo!» Kaj la\nhundon, kiu bojas kaj kriegas, li alparolas: «Sst, sst, ĉu vi mordus\ndo? Sst, sst, Barono? Sst, sst, trankvile!»\n\nLi portas en sia kapo kaj koro la domojn kaj farmobienojn, kaj stalojn\nkaj garbejojn, kaj la almozojn, kaj monerojn kaj pantranĉaĵojn, kaj la\nbonan parolon, la murmuron kaj la malfavoran «Vin Dio konservu»[30].\n\nTio estas pli multe ol lia vestaĵo;\n\nEstas pli ol lia haŭto;\n\nEstas lia karno, kaj ostoj, kaj cerbo.\n\nLi sentas per ĝi, kaj ĉion-ĉi aŭ parton de tio forpreni, estus lin\nsenhaŭtigi, estus lin dissekci, kaj tute distranĉi.\n\nAl kio estas li fiksita?\n\nEn tiu grandega, nemezurebla mondo ĉio estas kunligita, ĉio havas\nsian lokon, kaj estas direktata kaj regata de potencoj kaj leĝoj. Ĉio\nbalanciĝas kaj moviĝas egalpeze «_in pondere et mensura_»: la irantaj\nsunoj, la flugantaj nuboj kaj la polvero en la aero; sed tie ĉi aŭ tie\nkuras, je la plej malproksimaj limoj de l' universaj potencoj, vaganta\nstelo aŭ ŝtono.\n\nEn nia komuneco kaj societo, ĉio vivadas kune kaj solidare, ĝuste\nalmezurita, subtenata kaj apogata, libera kaj interligita, harmonie kaj\negalpeze «_in pondere et mensura_», en bonfarto kaj feliĉo aŭ en penado\nkaj doloroj, laŭ rajta mezuro aŭ malrajta perforte superanta premado.\nSed ĉi-tie aŭ tie, je l' ekstrema rando de l' regantaj potencoj, estaĵo\nvagadas interne kaj ekstere de l' komuneco. Ĝi ŝajnas aparteni al\nnenio, kaj estas al nenio fiksita.\n\n«--Vidu lin! Tie li min renkontas ree antaŭ la monaĥejeto: _Serviteur,\nMesieur, Serviteur!_»\n\nLi murmuras, kaj foriras iom malrapide sur la deklivo.\n\nMi rigardas posten.--Li tenas ree la bastonon supre, kaj turnas\nkaj returnas la streĉan pugnon laŭ la takto de muzikaĵo kiu, el la\nmalproksimo de lia juneco, en lia memoro zumas.\n\nLi staras sur la supro, kaj desegniĝas nigre, kiel nigra aranea\nmoviĝado, sur la ruĝa brilo de la kuŝiĝanta suno.\n\n _Tradukis_\n J. Goorieckx.\n\nPiednoto [27] El la libro: _Regenboog_ (Ĉielarko). En tiu verko, H.\nVerriest priskribas diversajn kamparanajn pentraĵetojn, kies titoloj\nestas, rilate al la naturo de l' priskribo, unu el la koloroj aŭ\nnuancoj de la ĉielarko.\n\nPiednoto [28] Engluti ion: = flandra imaga esprimo signifanta: tre ami\nion, france: _être entiché de...._\n\nPiednoto [29] = Via servisto, sinjoro, servisto.\n\nPiednoto [30] Flandra esprimo kiun oni uzas kiam oni rifuzas almozon al\nmalriĉulo.\n\n\n\n\nALBRECHT RODENBACH.\n\n1856-1880.\n\n\nAlbrecht Rodenbach gloris la plej gravajn agojn de la historio de\nFlandro, en versaĵoj kies stilo estas brilanta kaj energia. Li skribis\nankaŭ versaĵetojn diversajn tre poezioplenajn.\n\nLia precipa verko estas historia dramo en versoj: «Gudrun». Tiu ĉi\ntre promesoplena poeto, kiu dum sia tuta vivo laboris por revivigi\nFlandron, naskiĝis en Roeselare (Roulers) kaj mortis bedaŭrinde en la\n24a jaro de sia ekzisto.\n\nLi estas la kuzo de la franclingva verkisto belga, ankaŭ jam inter la\nmortintoj: Georges Rodenbach.\n\n\nFantazio.\n\n Preterflugas vataj nubetoj\n Tralumataj de sunaj radioj.\n Ilin vidas preterflugantajn\n Revanta junulo....\n Kaj senkonscie, post ĉiu nubeto\n Dolĉe flugas for fantazio;\n Jen en la spaco ambaŭ foriĝas\n For, for,\n Forege.\n\n Preterflugas blankaj veletoj\n Kie tuŝas ĉielon la maro.\n Ilin vidas preterflugantajn\n Revanta junulo....\n Kaj senkonscie, post ĉiu ŝipeto\n Dolĉe flugas for fantazio;\n Jen trans la maro ambaŭ foriĝas\n For, for,\n Forege.\n\n Preterflugas miraj figuroj\n Posedantaj la forton de sorĉo.\n Ilin vidas preterflugantajn\n Revanta junulo....\n Kaj post brilanta post ĉiu figuro\n Vive flugas for fantazio;\n Sed al la Leto ambaŭ rapidas\n For, for,\n Forege.\n\n\nO Nokto.\n\n Nokto, o nokto, bela vi nokto!\n Malsupreniris en radiaro\n Ruĝa la suno kaj malaperis\n En la brilado de l' horizonto...\n Kaj jen subite venis la nokto!\n\n Kiel de l' nokt' reĝino, la luno\n En la sennuba, pura ĉielo,\n Naĝas en mezo de la stelaroj,\n Siaj gvardioj palpebrumantaj.\n\n Kaj la ĉielo, kie ridetas\n Luno, rebrilas en riveretoj,\n Kiuj videblaj hele fariĝas\n Tra la mallumo de l' Nokto.\n\n Kaj intertempe, dolĉe, tre dolĉe,\n Supre, en altaj pintoj de l' arboj\n Venas brueti tremaj ventetoj\n En la silento de l' Nokto.\n\n Tuj silentiĝas ĉio atente\n Kaj tra l' silento voĉoj mirindaj\n Flugas al Dio: estas la kanto\n De la kantisto de l' Nokto.\n\n Vi najtingalo, dolĉa venteto,\n Vi rivereto, pura ĉielo,\n Lunolumado, stelmoviĝado,\n Estas vi laŭdo, Di' al potenca.\n\n\nLa lasta Ventego.\n\n Je la malnova ŝipo ludas la maro, muĝante.\n Energie, kviete la grizhara maristo\n Kun la ventego batalas. Sed ĉiuflanke fendiĝas\n La rompiĝema kilo malnova, terure krakante.\n Pale, tremante, la maristoj ronde rigardas\n Jen la krakantan ŝipkonstruaĵon, jen la ŝipestron.\n Li ordonas: «Boatojn en maron, kaj savu l' virinojn!»\n La boatoj balanciĝas kaj dancas en la ventego!\n Maltrankvile rapidas la aro en la boatojn,\n Sole staras sur ŝipo la maljuna maristo.\n «Plena!» ekĝemas li, «Fartu bone, vin savu, ŝipanoj!»\n Tra la ventego jen nun foriĝas liaj boatoj!\n Je l' fendiĝanta ŝipo ludas la maro, muĝante.\n Dolĉe, kviete, preĝas la grizhara maristo\n Ĉirkaŭpreninte maston. Kaj tiel longe vojaĝis\n Ŝipo kaj maristo kune tra la ventego!\n Griza ĝi fariĝis la kapo de la maristo!\n Eluzita, krakanta, la fortika ŝipego!....\n O la vento, la maro kaj la lasta ventego!\n La sovaĝaj ondegoj, ŝaŭmante, bruante atingas\n Liajn piedojn! Krakante, disrompiĝante la ŝipo\n Enturniĝas en la terurajn akvoturniĝojn.\n Kune subiĝas, englutataj, ŝipo kaj viro!\n Muĝas potence la maro, impresema, senhoma!...\n\n _Tradukis_\n L. Cogen.\n\n\n\n\nPOL DE MONT.\n\n1857.\n\n\nPol de Mont, profesoro ĉe la Antverpena Ateneo estas talenta poeto\nhavanta vivan imagon kaj rimarkindan facilecon por la versfarado. Li\nverkas prefere mallongajn versaĵojn, scenojn el ordinara vivo, en kies\npriskribo li ofte uzas la infanajn aŭ popolajn naivajn esprimojn. Tio\nokazas precipe en liaj ĉarmaj junecaj versaĵoj, kiuj estas plenaj je\npoezio kaj belete verkitaj.\n\nIuj riproĉas al liaj verkoj, almenaŭ al la lastaj ke ili ne ĉiam\nsuprenigas la koron aŭ la spiriton kaj estas sencelaj priskriboj.\n\n\nKrepusko.\n\n(Valavond).\n\n Nesenteble, post l' abioj, mortas tago.....\n Kiel ĝi flavruĝe brilas, l' _erikejo!_\n Per pli pala rido radiadas suno\n Al purpuraj floroj kaj maldensaj herboj.\n\n Vasta ebenaĵo. Kaj nubetoj kiel\n Blankaj tukoj suprenrampas okcidente.\n Arboj kelkaj, alten almontrantaj, levas\n Rozkoloran pro l' sunbrilo altan pinton.\n\n Ne spiradu! Aŭdu! Eĉ nenia bruo\n En la branĉoj kie revas paseretoj.\n Jen grincetas grilo sub kreskaĵ' maldensa....\n Dolĉe, kvazaŭ en dormado, zumas arboj.\n\n Ĉio tre silentas......--Kvazaŭ ŝi marŝadi\n Timus, muta kiel l' erikejo, paŝas\n Bovingardistin' malgranda, kun brutaro\n Ŝin sekvanta, hejmen, en la vesperbrilo.\n\n\nNeĝa tago.\n\n(Sneeuwdag).\n\n Netravideble malluma aer' etendiĝas,\n Supre kovrita senlime de griza nubaro.\n De la tagiĝo ne unu peceto da bluo!\n --Neĝo, de frue, faladas per dikaj neĝeroj.\n\n Nun la nordvento ekĝemas. Kaj arboj sur pezaj\n Trunkoj skuiĝas. Dolora plendado agitas\n Supron ilian, kaj akra malvarmo traboras\n Jakon kaj jupon mizerajn de l' almozulino.\n\n Tamen, ŝi vagas kviete tra ventoj kaj neĝo\n Kun kapuŝeto sur kapo kaj korbo je l' brako,\n Dolĉe pensante pri l' kara kaj paca dometo!\n\n Tie lamulo gardadas lulante infanon,\n Kies vizaĝo remontras l' edzinan mienon.......\n Spiron detenas, silente kaj....... kiel museto!\n\n _Tradukis_\n Maurice Seynaeve.\n\n\n\n\nHILDA RAM.\n\n1858-1901.\n\n\nPer tiu nomo estas konata la Antverpena poetino Mathilda Ramboux. Tiu\ntalenta verkistino donacis al la flandra literaturo aron da delikataj\npoezioj, plenaj je delikatkoloraj pentraĵoj kaj suprenigaj sentoj; ŝiaj\nprozaj noveletoj diferencas nur de ili laŭ la formo. La temoj de ŝiaj\nverkoj estas ĉerpitaj precipe el la vivo de infanoj. Hilda Ram pentras\ntial ke nature ŝi estas pentristino: ŝi pentras eĉ kiam ŝi rakontas.\n\n\nLa Grenmakleristo.\n\n(De Graanmakelaar).\n\nLa makleristo _Holdings_, kruciginte la brakojn, sidiĝis pripensanta\nen la domo de _Schrikkel_, en lia specimenĉambro. Li pripensadis kaj\ntio ne ofte okazis. Kutime li ne havis tempon por pensi. Komercisto li\nestis, grenkomercisto, kaj ĝis antaŭ kelkaj monatoj en tuta la mondo\nestis nur unu afero, kiu posedis la eblecon interesi lin, kaj tiu afero\nestis _greno_. Li estis ĉirkaŭata per la _greno_ ĝis super la oreloj;\nnur _grenon_ li konis; la mondo por li estis _greno_.\n\n_Greno_, _greno_, ĉiam _greno_. Ne nur lia specimenĉambro sed lia\nskribotablo, liaj ŝrankoj kaj tabuletoj estis superŝutitaj per ĝi; la\n_greno_ estis dissemita tra lia ĉambro; ĝis en lia kuŝejo oni trovis\n_grenon_. Kiam li elpoŝigis sian naztukon, la _greno_ ekpluvis; kiam li\nforprenis sian ĉapelon, la _greneroj_ falis el la ĉapelbordoj, kaj la\nservistino, kiu brosis liajn ŝuojn, kutimis zorge skui ĉiun ŝuon antaŭ\nol meti la manon en ĝin kaj ekbrosi. Ĉu do estas mirige ke ankaŭ en lia\nkapo restis loko nur por greno? Lia malgrasa, seka, pergamena vizaĝo\nestis por la komercistoj, kiuj kun li interrilatis, pli bona sciigilo\nol ĉiaj eblaj komercaj telegramoj kaj borsaj avizoj. Sur lia vizaĝo,\nĉia plikariĝo aŭ malplikariĝo estis legebla kiel nigre sur blanke;\nefektive, lia pinta mentono iris supren aŭ malsupren laŭ la _greno_,\nkaj mallongigis aŭ plilongigis lian vizaĝon, tiel farante ĝin pli aŭ\nmalpli severa, ĉar serioze streĉita ĝi restis ĉiam.\n\nKaj tamen, tiu homo estis ankoraŭ en la floreco de la jaroj, en la\ntempo kiun la aliaj homoj uzas por la plezuroj, por nehaltigebla ĉaso\nal diversaj kontentiĝoj kaj vanaĵoj. Li estis apenaŭ tridekjara. Sed,\nde liaj plejjunaj jaroj, la _greno_ senigis lin je ĉia vivoĝojo.\nLi estis unu el tiuj homoj kiuj povas vivi nur por unu afero, kies\nspiritakreco ne estas sufiĉe forta por atingi larĝan horizonton; li\nkonis nur unu aferon: _Greno_, _greno_. Tiu viro sin trovis do en\nla ĉambro kaj pripensadis. Kaj tiufoje ne pri greno li pensis; li\npensis pri virino! Pri virino jes! Li estis edziĝonta, li devis edziĝi,\nli ne povis fari alie.\n\nAntaŭ kelkaj monatoj lia patrino estis mortinta. Kiam ŝi sentis ke la\nfino alproksimiĝas, ŝi alvokis sian filon kaj diris al li:\n\n«Antonio, mia filo, mi baldaŭ lasos vin sola sed aŭskultu mian konsilon\nkaj sekvu ĝin. Ne lasu ekspluati vin de fremduloj: via nescieco pri\nmastraĵaj aferoj povos kaŭzi tro da malprofito al vi. Serĉu seriozan,\nfervoran edzinon, ne tro junan, ne tro superegan al via rango; virinon\nkiu okupas sin tute pri sia mastraĵo. En la trovo de tia virino, mia\nfilo, sin trovos por vi la feliĉo.»\n\nKaj Holdings, kiel bona filo, akceptis la patrinan konsilon, kaj nun li\nestis baldaŭ plenumonta ŝian deziron. Unue li ne sciis kiel entrepreni\nla aferon. Li ja renkontis tie aŭ tie ĉi fraŭlinojn kiuj ŝajnis plenumi\nĉiajn postulojn, sed kiamaniere akiri certecon? Holdings, kiel ĉiu\nhonesta komercisto, ne amis spekulaciojn. Edziĝi kun iu ajn, je l'\ntrafo, tio tute ne allogis lin. Cetere, li estis timema rilate la\nvirinojn. Li ne sciis kiel alproksimiĝi al ili, kiel ekinterrilati. Tio\nestis malagrabla tempo por Holdings: por la unua fojo vekiĝis en li la\nkonscio ke ekzistas en la mondo io alia krom _greno_.\n\n _Tradukis_\n O. Van Schoor.\n\n El «De Familie Schrikkel.»\n (La familio Sĥrikel.)\n\n\nSankta Nikolao[31].\n\n(Sinter Klaas).\n\n «Patrineto, korbon mian malplena\n Trovis mi en la kameno!\n Kial Sankta Niĉjo por mi ne volis\n Nun alporti sukeraĵojn?»\n\n «Mi zorgadis ke mi estu pli saĝa\n Ol la knaboj de l' najbaro;\n Tamen kukojn kaj ludilojn ricevis\n Ili, kaj mi ve! nenion....»\n\n «Patro estas en ĉielo, vi diras;\n Kial li ne zorgas por mi?\n Ĉu li Sanktan Niĉjon peti ne povis:\n «Ho! ĝojigu filineton!»\n\n «Ĉu li karulinon eble forgesis?\n Tio estus ne ĝentila!\n Diru, patrineto, kial vi ploras?\n Kiom plende sonas voĉo!»\n\n «Ho! mi ŝmacu vin, en brakojn min premu!\n Malgajecon ni forgesos!\n Gaja tuj mi estos kaj mi neniam\n Plendos... se nur vi min amas!»\n\n Dolĉe en la brakoj de l' patrineto\n La knabino endormiĝis.\n Kaj sur lit'--malmola pajla kuseno--\n Nun kviete ŝi ripozas.\n\n Estas la sabato: kudraĵlaboro\n Je l' vespero estas liverota.\n De l' semajno la senhalta penado\n Kelkan monon nun havigos.\n\n Ha! Malmulte estas! Eĉ tro malmulte\n Por la karboj kaj la pano....\n Savi devas ĝi patrinon kaj idon\n De malvarmo kaj malsato!\n\n Sed ho! tion eĉ ne pensis vidvino.\n Gaje batis ŝia koro\n Kiam ŝi en la butiko aĉetis\n Sukeraĵojn kaj kuketojn.\n\n Kaj, morgaŭan tagon, en la ĉambreto\n Estis festo, rava ĝojo,\n Kiu post la suferado sanigis\n Korojn de l' mizerulinoj.\n\n Vere estas ke dum tuta semajno\n La patrin' apenaŭ manĝis.\n Ŝi plu ne malsatas, dolĉe ŝi diris,\n Dum ŝi provis ekrideti.\n\n _Tradukis_\n Raym. Van Melckebeke.\n\nPiednoto [31] Laŭ legendo Sankta Nikolao, dum la nokto de la 6a\nDecembro, traflugas l' aeron kaj ĵetas en la kamentubojn donacojn por\nla bonkondutaj infanoj, kiuj metas ŝuon aŭ korbon en la kameno; al la\nmalbonaj li donas vergojn.\n\n\n\n\nJ. NOTERDAEME.\n\n1862.\n\n\nJ. Noterdaeme (loĝas en Bruĝo) presigis kelkajn poeziajn verkojn, kiuj\nĉarmas la spiriton per la freŝeco kaj amindeco de la ideoj kaj la ecoj\nde l' versoj.\n\n\nKion vi deziras?\n\n(Wat wilt gij?)\n\n Kion, ho rivereto,\n Kion do vi deziras?\n Kial tie sen halto\n Vi plendante forkuras?\n --«Ke de mia la brusto,\n Ke la ŝlimo foriĝu!»\n\n Kion kaj vi, rozeto,\n De l' abel' amatino?\n Kial via kapeto\n Pro malĝojo kliniĝas?\n --«Ke l' vespero proksima\n Kaj la nokto foriĝu!»\n\n Kaj vi, steloj kaj suno,\n Kion ankaŭ vi petas?\n Via brila mieno\n Ŝajnas tiel malgaja.\n --«Ke nebuloj kaj nuboj\n De l' ĉielo foriĝu!»\n\n Vi, Flandrano el Flandro,\n Ĉu vi ion deziras?\n Kial kapon vi klinas\n Kial tiel malĝoje?\n --«Mia Flandro revivu\n Kaj glorega fariĝu!»\n\n _Tradukis_\n Maurice Seynaeve.\n\n\n\n\nSTIJN STREUVELS.\n\n1871.\n\n\nFrank Lateur, pseŭdonome Stijn Streuvels, estas juna panisto loĝanta en\nla malgranda urbeto: Avelghem, ĉe la bordo de l' Skeldo[32]. Li estas\nla nevo de G. Gezelle, glora flandra poeto. De kvin aŭ ses jaroj, li\npublikigas prozajn verkojn kiuj ĝuas entuziasman sukceson, precipe en\nHolando. Kaj, efektive, la verkoj de tiu miriga panisto meritas tiun\nsukceson: liaj rakontoj estas skribitaj per lingvo tre riĉa je impresaj\nvortoj kaj figuroj, ĉarmoplena kaj belsona. Li sekvas en la proza\nliteraturo la vojon, kiun majstre montris por la poezio G. Gezelle, sed\nli tute ne imitas la religian idealismon de sia glora parenco: kelkaj\neĉ jam riproĉis al li liajn materialistajn emojn. Ŝajnas ke oni povos\nkonsideri lin kiel iniciatoron de nova, vivoplena kaj glora skolo en la\nproza flandra literaturo.\n\n\nFragmento el «La Rikolto».\n\nEn la verko «La Rikolto», Stijn Streuvels priskribas la vojiradon kaj\nteruran laboradon de l' flandraj laboristoj kiuj, ĉiujare, piedire\niras Francujon por tie, dum varmegaj longaj tagoj, fari la rikolton\nde l' vastegaj francaj kampoj. Sendube, la Esperantistoj de Norda\nFrancujo memoras pri tiuj grupoj da rapidantaj homoj kiuj, ĉirkaŭ\nla jarmezo, ŝarĝitaj per pakaĵoj kaj rikoltiloj, sentime marŝas al\nnekonata lando celante perlabori la necesan monon por travivi, en\nsiaj vilaĝoj, la longajn vintrojn. Nuntempe, plimulto da ili uzas la\nvagonarojn.\n\nSur la unuaj paĝoj de la verko, la aŭtoro priskribas la enamiĝon de\ntimema junulo: Rik, al Lida, fratino de lia amiko: Wies[33]. Poste\nRik, kvankam tro juna kaj tro senforta, obstinas akompani Wies'on\nkaj grupon da vilaĝanoj, direktataj de Krauwel[34], al Francujo. La\nvirinoj akompanas la grupon ĝis la limoj de l' vilaĝo kaj tie, post\nlongaj adiaŭaĵoj, lasas la forirantojn:\n\n«Tiele, ili kuraĝe paŝadis el sia vilaĝo en alian, ĉiam antaŭen dum\nla tuta tago ĝis kiam, vespere kaj jam en nekonata lando, ili petis\nfremdan farmulon pri loko por dormi.\n\nRik sentis kun teruro kiel la interspaco ĝis lia hejmo pligrandiĝas;\nli plejofte paŝadis mute kaj premite kune kun la grupo, pensante pri\nla fremda lando kien li venis kaj pri ĉiuj ĝiaj teruraĵoj, kiujn liaj\nkunuloj sentime priparolis; tiam ree li sonĝis pri la hejmo kaj pri\nĉio kio nun vivadis tie dum lia forestado. Tio ŝajnis nun al li tiel\nkvieta, feliĉa loko, en kiu li dum la lasta mallonga antaŭsomero\ntravivis sian tutan feliĉon. Tiujn vesperojn ĉiujn li sentis kun ilia\nfeliĉiga dolĉeco, kaj ĉi tie, en la nekonata senhoma lando, atakis\nlin granda ĉagreno pro tiu pasinta ĝuado.--«Kion ili faros al mi?» li\npensis, kaj la grandaj okazontaĵoj de l' malfacila somero, kun ĝia\nterura brulego, ekaperis antaŭ li. Boele[35] estis rakontinta al li\ntimigajn aferojn pri la sundancado sur la grenkampo! Sed poste, li\ntrovis ree novan kuraĝon pro la forta konfido de l' kunuloj kiuj apud\nli marŝadis. «Ha, ha!» ekridis Wies, «ni estas la du plej junaj, ili\niom indulgos nin kaj kiam ni ne povos plue elporti, ni faligos nin kaj\nŝajnigos nin mortintaj dum duono da tago!»\n\nLa aliaj paŝadis, antaŭenpuŝataj de l' deziro komenci la laboron.\n\n--«Tie ni povos fine doni liberecon al la brakoj! Ĉi tie ĉiujn\ngrenkampojn ni alrigardas kaj, antaŭ ol komenciĝus la ludo, ĉio estus\njam rikoltita! Tie estas io alia,--greno, ĉie greno vaste kiel maro!»\n\nRik mirigita rigardis tiujn virojn en iliajn okulojn: ili ĉiuj nun\nfariĝis liaj grandaj fratoj kaj de ili li esperis grandan helpadon.\nUnu longan vojirtagon sekvis alia: ili mallongigis la noktojn kaj frue\nrapidis, ĉiam puŝataj malproksimen al Sudo. Sur la ebena erika vojo,\nili ŝajnis nigra moviĝo de homoj, forpelitaj vagistoj ĉasantaj la\nfeliĉon. Ili laciĝis fine, kaj bruoj kaj kantoj jam ĉesis de longe;\nili paŝadis nerigardante kaj malofte parolis. Post ĉiuj tiuj tagoj\nde irado, ili vidis dekstre kaj maldekstre, flanke de l' larĝa vojo,\nsenlimon da neriĉaj fruktokampoj kaj en ili, ĉi tie kaj tie dislokitaj,\nĉie samajn preĝejturojn altiĝantajn el aro da malaltaj domoj. Pli\nmalproksime, la spacoj estis malplenaj kaj la horizonto etendiĝis\nsuper nemezureblaj riĉaj kampoj kaj marĉejoj. Ili iradis, en ĉiuj\nintersekvaj tagoj, laŭ la sama direkto, ne haltante, manĝis je fiksitaj\nhoroj sur la vojo kaj dormis en grenejo aŭ sub la ĉielo. Tage la suno\nfariĝis timinde varma, la noktoj fariĝis nemalvarmaj kaj, pli kaj pli,\nili sentis ke la Sudalando jam ne kuŝis malproksime. Je l' tagiĝo de\nia tago, ili vidis la turojn de urbo tra la nebulo;--laŭ la diro de\nKrauwel, ili devas ĝin lasi je l' maldekstra flanko, poste ili devos\ntrairi alian pli grandan kaj, post ĝi, kuŝis la kampoj kie ili estas\nfalĉontaj kaj rikoltontaj.\n\nKun granda sciamo, la rikoltistoj eniris tiun urbon; per grandegaj\nokuloj ili rigardis tiujn riĉajn stratojn, ne povis plu spiradi meze\nde ĉiuj tiuj homoj kaj domoj. Ili volus ĉi tie restadi longatempe\nkaj ĉiujn tiujn mirindaĵojn ĉiel rigardadi, sed la laboro atendis\npli malproksime kaj Krauwel ordonis ne disiĝi por ke neniu perdiĝu.\nPost la urbo, ili eniris novan landon; la bluaĵo de l' ĉielo pendis\nŝajne pli alte super spacego plena je fruktoj: larĝaj gren-, aven-\nkaj horde-kampoj kaj herbejoj, ne limigitaj per vojetoj aŭ limfostoj,\ndekstre kaj maldekstre de la larĝa vojo kiun borderis kvar vicoj da\narbegoj: ili ŝajnis marŝadi sub la navo de grandega preĝejo kaj, inter\nla trunkoj, staris la altaj fenestrofostoj, post kiuj kuŝis tiu tuta\nsunplena mondo.\n\nJe l' fino de l' tago, ili alvenis al farmodomo.\n\n--«Ĉi tie,» diris Krauwel, «ni komencas la unuan laboron» kaj li\nrakontis multe da detaloj pri la farmulo kun kiu preskaŭ ĉiuj estis\nkonatiĝontaj».\n\n(Tiam la aŭtoro priskribas la falĉadon de kampoj de trifolioj; poste\nla grupo aliras alian farmodomon kie ĝi komencos la veran rikoltadon.)\n\n«Estis ankoraŭ meze en la nokto kiam ili, leviĝinte, ree staris ekster\nla dormotendo, tute pretaj por la laboro, vestitaj per sia larĝa\nmallonga pantalono kaj blua lana kamizolo, kiu la larĝan bruston\nsenpreme ĉirkaŭprenis kaj ĝin kun la rondaj brakoj lasis nudaj.\n\nĈi tie kaj tie, iu frotis la dormodeziron for el l' okuloj kaj demande\nrigardis al la ĉielo. La lastaj steloj ankoraŭ montriĝis kaj ankaŭ\nsenlaca luno, en la vasta palebluaĵo super iliaj kapoj.\n\n--«Rapide, viroj, ekkaptu viajn rikoltilojn, ni ekiras.»\n\nFreŝeta blankaĵo etendiĝis super la kampoj kaj ne unu grena ŝtipeto\nmoviĝis; kelkafoje grilo ekgrincis kaj en la malproksimo kriis\narbarstrigo.\n\n--«Ni estas ĉi tie tute solaj», diris Kretse[36].\n\n--«Jes, kaj en nian aron venos tuj la suna moŝto», moke ekridis\nSneyer[36], «ĉu vi vidas tie kiel ĝia pordo malfermiĝas?»\n\nLi montris la ruĝiĝan brilon kiu, simila al altiĝanta polvofumo, en la\nOriento kolorigis la ĉielon.\n\n--«Mi unua!» diris Boele, kaj lia rikoltilo deĵetis plenbrakon da\ngrenŝtipetoj.\n\nTio estis la signalo: ĉiu faris krucosignon por bona komenco, kraĉis en\nla manojn kaj jen komenciĝis la ĉiea batalado de l' rikoltilo kaj de l'\nzumanta deĵetata greno. La viroj staris laŭ longa vico, tre malproksime\nunu de la alia, tiel ke ili apenaŭ povis sin reciproke vidi,\nkliniĝantaj al sia laboro en senĉesa korpa balanciĝo. La taglumo jam\nsuprenrampis super iliaj dorsoj, dum ili ne aliigis la rigardon aŭ la\nspiradon. Malrapide alvenis la suno kiu ensorbis la matenfreŝeton kaj\nla varmego baldaŭ komencis pezi sur iliaj korpoj. Kun la elŝpruco de la\nŝvito, la rikoltistoj unuafoje sentis la alvenon de sia tuta forto; ili\nfirmigis la krurojn, tenis la kapon rekta super la kurbigita korpo kaj\nde nun la ŝvito povis facile deflui de ili; neniaj varmofortoj povis\nĝin difekti. Ili balancegis la brakojn movitajn de potenca ekmovo:\nla maldekstra hokis la ondefluantan grenon, dum la dekstra ĵetis la\nrikoltilon per fulma movo supren, kaj kun subita zumo malsupren, tiel\nke la tuta plenhoko detranĉita zumante defalis teren. Bestojn similis\nili, tiel starantaj, kvarpiede moviĝantaj en sia libera lerta agado,\nekscitataj kaj superŝutataj de la turmentanta brulego de l' suno, ĉiam\nantaŭenrampantaj kaj frapantaj, terure frapantaj sen ia plej mallonga\nĉeso, ĝis la rikoltilo malakriĝis. Tiam ili ĝin batis per la martelo,\nakrege bruigis la ŝtalon per la akrigilo kaj rekomencis per reakrigita\nilo.\n\nDum la posttagmezoj, estis terure. La tuta kampo estis trabrulegata\nde krieganta suno, kiu nun kiel brulanta fajro rekte defalis de la\nĉielo. La plej junaj rikoltistoj ĉiufoje sentis timan korpremon, kiam\nili devis aliri al tiu brulego kaj ekataki tiun varmegon kaj la grenan\nforton. La aliaj nenion pripensis kaj kviete iris antaŭen; ili tiris\nla randon de l' ĉapelo antaŭ la okulojn kaj, kun klinita kapo, ili\nsin ĵetis antaŭen kaj per la hoko kaptis la grenon, por pligrandigi\nla breŝon en la dika muro de fojnŝtipoj, kiu, kun homa alto kaj ĉiam\nnetravidebla, tie antaŭ ili staradis.\n\n--«Kie vi preferus nun vin trovi, Kretse,» mokante demandis Sneyer,\n«flanke de via Karolinjo kun freŝa bierglaso en la «Herbeja Floro[37]»\naŭ ludante en la Skeldaj ondoj, vespere, apud la hejmo?»\n\nNeniu havis sufiĉe da kuraĝo por ridi pro la ŝerco de Sneyer;--la suno\nĉi tie fajlis tiel terure, ilia gorĝo fariĝis tiel seka ke ili ne\npovis plu spiradi, kaj la ŝvito degutis fluante el la haŭto. Kiu estis\nla sensaĝulo kiu nun ekparolis pri biero, pri tiu bona, malvarmeta,\nŝaŭmanta biero el la freŝa kelo de la «Herbeja Floro» kaj pri la dolĉaj\nSkeldaj ondoj en la vespero! Dio de l' ĉielo! Vidu kiel ili penas por\nne fali.\n\nRik spiregis kiel kuradinta hundo, li ne sentis plu la teron sub siaj\npiedoj; liaj okuloj ne vidis la brilan lumon de l' tago kaj lia korpo\nestis tute rostata. Liaj brakoj senĉese balanciĝadis, sed li ne sciis\nkiu movas ilin. De tempo al tempo, li viŝis per la ĉemizmanikoj la\ntedan ŝviton el la okuloj kaj rigardis dekstren kaj maldekstren, por\nvidi ĉu apud li neniu kunulo falis mortinta.\n\n--«Ĉu neniam pluvas en ĉi tiu lando?» li mallaŭte diris al Labbe[38]\nkiu, simila al vivanta diablo, je lia dekstra flanko svingegis la\nbrakojn.\n\n--«Jes, pluvi, knabo, povas ĉi tie pluvegi dum kvin semajnoj, tiel same\nkiel hejme, sen ĉeso, kaj tiam ni povas nin etendi en la tendo kaj\nkonsumi nian tutan monon. La vetero estas bona, knabo, iom akra sed kun\nla tempo vi certe kutimos je ĝi».\n\n--«Pluvi, ho, se pluvus nur unu tagon!» deziris Rik, «mi ne scias kiom\nmulte mi donus por unu guto da akvo el la ĉielo aŭ fragmento da nubo\nantaŭ la suno».\n\nSed la brulegantaj radioj akre kriegis kiel insultkria turmentado.\n\nLa junulo tamen estis konsolita de Labbe kaj li ekhavis novan kuraĝon\nĉar li esperis ke, post iom da tempo, li hardiĝos kontraŭ tiu suferego\nde l' varmo kaj ke li povos facile laboradi kiel la aliaj rikoltistoj.\n\nLida, la hejmo kaj lia tuta amo, ĉio jam estis ennebuliĝinta, duone\ndroninta en netuŝebla malproksima pasinteco; li jam ne trovis ian\nmomenton aŭ plezuron por pripensi tiajn objektojn; la tagoj estis ne\nnur varmaj kaj lacigaj sed tiel ege longaj: la tutan tagon ili devis\nlabori kaj, post kelka tempo, li fariĝis tiel lacega kaj lamigita ke li\nekmiris ke la kruroj sub lia korpo ne malfirmiĝis; li estis turmentata\nde grandega dormodeziro kaj jam petis nenion alian ol ripozon; krom tio\nĉio montriĝis vana kaj senracia: dormi, dormi, dormadi! fariĝis lia\nsola deziro. «Metu min ien sub arbo aŭ sur la sterkamason, por ke mi\nmortu, sed ripozi, ho ripozadi mi povu!» li pensis, sed nenion diris,\nĉar li volis, kiel la aliaj, montri sin forta.\n\n--«Ĉu la suno nun jam dancis?» li demandis Wies'on. Ŝajnis al li neeble\nke pli varme fariĝos. Eĉ nokte ili ne trovis plu la sanigan freŝecon;\nneniu guto da akvo falis plu el la polvoplena aero. Estis kvazaŭ tempo\nsen tagoj: longa daŭro de brulega sunbrilado sen vespero aŭ matendolĉo.\nLa mallumo kaj la steloj, kiuj antaŭe tiel bone povis estingi la\nvarmegfajron, nun sulfuriĝis kaj la ĉielo malfermiĝis kaj refermiĝis,\nŝirita de timigaj fulmosagoj. Antaŭ la tago kaj la lumo, ree alvenis\nla nova varmo, kiu nenie trovis venton aŭ truon por esti forblovita kaj\nĉiam amasiĝis, kiel en hejtata forno. Kiam alvenos liberigo aŭ freŝeco?\naŭ ĉu ni ĉiuj bruliĝos ĉi tie, Dio mia? Kaj nenie ia ĉeso aŭ fino; ili\nrestis ĉiam enŝlositaj per tiu terura ĉirkaŭbarilo de l' greno: ŝajnis\nke ĝi senĉese el la tero kreskadis, dum ili antaŭ si ĝin deĵetis.\n\nNeniu rikoltisto ankoraŭ parolis aŭ rakontis dum la laborado: ili\ntimis tiun potencan supran malamikon kaj mute daŭrigis labori, dum ili\ntimante atendis ĝis unu el tiuj radioj alportos la morton.\n\nRik sentis, ĉi tiun tagon, ke li malsaniĝis kaj ke granda malforto lin\nsubpremis. Vespere, li malrapide sekvis la grupon al la pajla tendo kaj\ntie falis senforta sur sian liton.\n\n--«Mi povu longe restadi ĉi tie ne vidante denove la tagan lumon», li\ndeziris.\n\nTiuj malmultaj horoj estis por li tiel strangaj: li ne sciis plu ĉu lia\nestado estis dormo aŭ maldormo. Li loĝis denove en sia vilaĝo sed ne\nkuraĝis tion kredi.\n\nMirinde: tie, apud la tilio, li estis atendanta Lida'n. Li vidis ŝin\nalvenantan en la blanka, hela sunlumo kaj rimarkis tiel klare la\nkliniĝon de ŝia talio kaj la moviĝadon de ŝiaj vestaĵoj dum la marŝo.\nMajeste blovis ĉi tie la vento tra la nova printempo; estis saniga\nfreŝeco en la ombro sub la verdaj folioj.\n\nVento kaj ombro! ĉu de longe ĉio tio ne neniiĝis? Lida staris kaj\nekzamenis lin per siaj mirinde profundaj okuloj, demandantaj lin kion\nli estas dironta. Ŝi ne estis plu tiu Lida, la kaprica knabino, kiu\nkelkfoje lin malhumile alrigardis, sed la bona aldonita fratino, kiu\nkonsentis doni al li ĉion kion li deziris, Lida kiu lin amis ekstreme\nkaj, dum lia tuta vivo, estis lin intime koninta. Li serĉis apogon sur\nŝi kaj ĉirkaŭprenis per sia brako tiun gracian talion. Tie ili nun\nstaris, vizaĝo ĉe vizaĝo, tiel ke li sentis ŝian frunton kiu premis\nlian. Ŝiaj du manoj tenis liajn ŝultrojn kaj li fermis la okulojn, ĉar\nli ne povis elporti nek sorbi ŝian fortan rigardon nek ĝian bonecon.\nSento de amemo freŝigis lian internaĵon: estis la multekosta plengorĝo\nda akvo--kiel freŝa!--post tiu longa soifiga tago.\n\n--«Lida, Lida, kiel bona por mi vi estas! dum tiu varmega somero, mi\nestis sufokiĝanta for de vi».\n\nNun, kiam li estis satigita, li malfermis la brakojn kaj ŝi murmuris ĉe\nlia orelo:\n\n--«Rik, kial de longe vi ne diris al mi ke vi suferis pro soifo: mi\natendis por trinkigi vin».\n\nTie ili ambaŭ sidis kune sur la benko. Lida sin klinis posten kaj\nkrucigis la manojn sur sia levigita genuo, kiu ĉarme montriĝis sub la\nfaldoj de ŝia vestaĵo. Tie ili estis tute solaj; someris ekstere sed\nĉi tie pendis la saniga someraero kaj ili sentis la certiĝon, ke neniu\nĝenus ilin dum ilia kunestado.\n\n--«Tio treege plaĉas al mi» pensis Rik, «kaj ni longatempe restados ĉi\ntie».\n\nMultefoje li aŭdis, el la malproksimo, la voĉon de Wies kiu lin\nalvokis, sed:\n\n--«Ni lasos lin krii kaj ni ne aŭskultos lin, ĉu ne, Lida?»\n\nLida jesis kaj nun li vidis ŝiajn belajn okulojn, plenajn je sufero.\n\nLi frotis la restantan dormodeziron kaj tutan la feliĉon el siaj okuloj\nkaj, anstataŭ Lida, Wies staris antaŭ li, lin skuante kaj kriante:\n\n--«Nu, knabo! la kamaradoj jam de longe ekiris al la kampo».\n\nDum la unua momento de ektimiĝo, li preferus esti mortinta por povi\nvivadi en sia sonĝa mondo. Tamen li volonte akompanis kaj sekvis\nWies'on. Senĉese li sentis en sia korpo la sanigon kaj freŝecon de\ntiu granda feliĉo, kaj esperis ke hodiaŭ li elportos pli facile la\nvarmegon, ĉar li certiĝis pri la granda aldoniteco de Lida al li.\n\n--«Ĉu vi restis por atendi la sunon?» mokis Sieper[39].\n\nRik diris nenion; li kaptis rapide sian rikoltilon kaj kuraĝe ekfrapis\npor kompensi la malfruon.\n\n--«Vidu, tie ĝi ekmontras sin», diris Boele, «ĝi brilis tiel ruĝe ĉi\ntiun matenon; ĝi dancos hodiaŭ; fortaj fariĝu, viroj! ĝi portas sian\noreborderitan kufon, vidu ĝin!»\n\nFlamsimile blanka estis la aero kaj tie, inter la ondefluanta herbaro,\nekbrilis duona suno, ĉirkaŭita de pura ora hararo. Kaj ĝi rapide kaj\nvideble kreskis, ĝi tute eniris la malplenan ĉielon kaj plenigis ĝin\nper akraj sagoj.\n\n--«Nun certe fariĝos gajige», kriis Sneyer. «Mi kontraŭ la suno! unu\nkontraŭ unu; vespere ni vidos kiu gajnis kaj meritis premion; lasu ĝin\npremadi: ni des pli forte frapados!»\n\nKaj la suno fortege ekpremis, sed la rikoltistoj ne malfortiĝis. Ili\nsentis ĝin piki tra la malpezaj, larĝaj vestaĵoj kaj mordi iliajn\nkapojn, sed tamen ili kontraŭstaris; ili klinis la kapon kaj la\nrikoltilo, supren kaj malsupren ĵetita, ĉe ĉiu frapo fulmebrilis.\nKun la kreskanta varmego eniĝis furiozeco en iliajn brakojn, kaj ili\nstreĉis la membrojn. Ankoraŭ pli malalte ili kliniĝis al la tero,\nkunpremis la dentojn kaj lasis la ŝviton libere deflui. Unu fojon Rik\nkuraĝis levi la kapon sed li ektimegis pro tio kion vidis liaj okuloj.\nLa suno estis ne plu la mordanta ronda fajrbulo ĉe ia punkto de la\nĉielo sed la tuta granda ĉielkupolo estis flamanta: nenio alia ol ĉielo\nkaj fajro! Ne pluvis varmego: estis rekte desegnitaj flamoj kiuj, en la\nalto, moviĝis kaj malsupreniris por ludi inter la greno, ĉirkaŭ kaj\napud li kaj super la tuta tondita kampo.\n\nLa viroj, Sieper kaj Boele kaj la aliaj, ĉie kien li rigardis sur la\ntuta vico, ili frapis laboreme kaj kriis sian kanton per raŭka gorĝo.\nIlia ilo batis timeginde, ili naĝis en sia ŝvito, sed la brakoj des pli\nrapide balanciĝis, dum la flamoj ĉirkaŭprenis ilian korpon.\n\n--«Nun dancas la suno», pensis Rik, «kio mi nun fariĝos?!»\n\nForta vento alvenis kaj disĵetis tiujn flamojn: ili bukliĝis kaj\ntreniĝante turniĝis supren! alte eksplodantaj en akrajn fulmosagojn,\nfortaj kiel festa fajro.\n\nLi profunde kaŝis la kapon en la grenon kiu, kiel mirinde! tie en la\nflamoj netuŝite balanciĝadis.--Li eĉ ne sciis plu ĉu li ankoraŭ laboris\naŭ ĉu de longe li deĵetita ripozadis. La kanto de l' viroj ĉiam terure\nsonadis kaj, kiam li ree ĉirkaŭrigardis, li vidis ilin laborantajn,\nsenvestiĝintajn, kun nudaj kruroj kiuj alte dancadis laŭ la takto de l'\nrikoltilo. Ĉio ŝajne movetiĝis ĉirkaŭ li, ekmovita de l' potenca vento\nkun ĝiaj, kelkfoje, tremebruantaj batoj. Tiu kruromoviĝado kaj kantado\nfariĝis tiel sensaĝaj, tiel mirindaj en tiu terurega brulado, kiu\nper akrekrieganta fulmolumo surŝutis la tutan mondon. Li provis voki\nal Wies, al Boele, al Krauwel por esti helpata kaj kuraĝigata en sia\ntimego, sed la kunuloj staris malproksime je mejloj de li kaj ne aŭdis\nlian voĉon. La tero formoviĝis de liaj piedoj kaj liaj oreloj rompiĝis\npro timinda bruego. Jen estis la granda sunofesto, la somerdancado,\nla interfrapego de l' mondo kaj de l' suno kiu, tie proksimege\nĉirkaŭflamigis la grenon.\n\nRik sentis ke ĉio tuj finiĝos en lia vivo; fajrosago ekfrapegis lin\nkaj, fulmotuŝite, li falis posten--tiam, nenio plu.\n\n _Tradukis_\n Maurice Seynaeve.\n\n(Uit «De Oogst».)\n\nPiednoto [32] Skeldo = riverego; flandre = Schelde, france = Escaut.\n\nPiednoto [33] Elparolu: Ŭis.\n\nPiednoto [34] Elparolu: Kraŭèl.\n\nPiednoto [35] Elparolu: Bulè.\n\nPiednoto [36] Elp.: Kretsè, Snejèr.\n\nPiednoto [37] Trinkejo.\n\nPiednoto [38] Elp. Labè.\n\nPiednoto [39] Elp.: Sipèr.\n\n\n\n\nRENÉ DE CLERCQ.\n\n1877.\n\n\nJuna poeto kies jam eldonitaj verkoj pravigas gravan esperon por\nla estonteco. Li plej bone priskribas la kamparajn vidaĵojn kaj la\nkamparanan vivadon. Lia stilo, iafoje iom triviala, same bonege sin\nalmezuras al ideala sentado kaj popola dirado aŭ farado. Li tamen kun\nspeciala lerteco verkas popolajn ĉu energiajn kamparanajn ĉu ĉarmajn\nknabinajn kantojn. Li nune ĝuas grandan sukceson en sia lando.\n\nJen du fragmentoj el unu el liaj lastaj kaj plej rimarkindaj verkoj:\n«La Linkampo» (_De Vlasgaard_).\n\n * * * * * * *\n\n Vespero fluas kiel beno\n Sur arbojn kaj herbejojn,\n Kaj ĉiuj vojoj konfuziĝas\n Kun kampoj samkoloraj.\n\n Alvenas griza malproksimo\n Kviete, pace, dolĉe;\n En dubebluan foliaron\n Eniĝas noktopaco.\n\n Ĉielo teron ĉirkaŭprenis\n Karese kaj senbrue,\n Kaj kun volupto ŝin kisadas,\n Silenta en soleco.\n\n * * * * * * *\n\n La lino estas floranta\n Verde kaj blue,\n Venteto ĉirkaŭfluganta\n Ame, senbrue.\n\n Trunketoj lerte altigas\n Molajn pintetojn,\n Maldekstren, dekstren kurbigas\n Siajn kapetojn;\n\n Sensaĝaj kaj malhumilaj\n Pro la flagetoj,\n Al blua silko similaj\n Sur verd-ŝtipetoj!\n\n Abelo tie mordetas.....\n Vidu do tien:\n Insekto blanka saltetas\n Nun for, nun reen!\n\n Ĝis kie tiu bluaĵo,\n Kiu verdiĝas,\n Al grena cindra-grizaĵo\n Vage perdiĝas,\n\n Ĝis la okulo vidadas\n Plilarĝiĝante,\n La lino ĉie floradas\n Balanciĝante.\n\n _Tradukis_\n Maurice Seynaeve.\n\n\n\n\nHERMAN BROECKAERT.\n\n1878.\n\n\nJuna pentristo el Derdermond'o; kiel li poete pentras per peniko, tiel\nankaŭ li pentras per la plumo la kampajn aŭ vilaĝajn scenojn en kies\nmezo li vivas.\n\n\nPluvetado.\n\n(Stille regen).\n\n Longan straton de l' vilaĝo pluvnebulo kovras\n Dum bruete elgutadas el ĉiuj defluiloj.\n Gutoj de l' tegmentoj ĉie saltas en lagetojn:\n Soldatetoj en vicaro ĝoje forrajdantaj.\n Pluvetadas, kaj la domoj\n Ĉiam restas nun fermitaj.\n Malproksime grincas orgeneto:\n Ĝi postulas monereton\n Kaj peceton por maljuna\n Kaj malriĉa mizerulo.\n Ĉirkaŭ preĝejeto paŝas\n Virineto kurbiĝanta.\n Mallaŭtete eksonoras vespersonorilo,\n La preĝeja pordo malfermiĝas...\n\n _Tradukis_\n Raym. Van Melckebeke.\n\n\n\n\nĈEFAJ REGULOJ DE LA ESPERANTA VERSOFARADO.\n\n\nLa ritmon oni ricevas en Esperanto per la harmonia alternado de silaboj\nakcentitaj kaj neakcentitaj, kunigitaj en «_piedojn_».\n\nLa kuniĝo de unu silabo akcentita (ˉ) kun unu aŭ kelkaj silaboj\nneakcentitaj (˘) estas nomata «piedo».\n\nLa plej uzataj piedoj estas: troĥeo ˉ ˘, iambo ˘ ˉ, daktilo ˉ ˘ ˘,\namfibraĥo ˘ ˉ ˘, anapesto ˘ ˘ ˉ.\n\n\nVersaĵo povas esti skribita aŭ per piedoj unuspecaj (ĉiuj piedoj estas\nsamspecaj) aŭ per piedoj miksitaj (la piedoj estas diversaspecaj): ĉi\ntie sennombraj kombinoj estas eblaj.\n\nLa antaŭlasta silabo de la vortoj estas ĉiam akcentita: Ekz.: vo̅rto,\nparo̅l'.\n\nEstas ĉiam neakcentitaj la silaboj kiuj kuŝas antaŭ aŭ post akcentita\nsilabo. Ekz.: ărba̅rŏ.\n\nEn vortoj havantaj pli ol 3 silabojn, la silaboj (krom la 3 lastaj)\nestas akcentataj laŭvole; sed ĉiam staras la ĝenerala regulo:\nke ne povas esti akcentitaj la silaboj kiuj kuŝas antaŭ aŭ post\nakcentita silabo. Ekz.: oni povas uzi: so̅nŏri̅lŏ kaj sŏnŏri̅lŏ.\n\nLa unusilabaj vortoj estas akcentataj aŭ neakcentataj laŭvole.\n\nKiam unusilaba vorto antaŭiras dusilaban, la akcento de la dusilaba\nvorto povas esti forportata sur la unusilaban vorton. Ekz.:\n\n Fŏr, fo̅r lĭă sce̅ptro kăj tro̅nŏ.....\n Ăl vi̅ mĭă so̅lĕ ăma̅tă.\n\n (D-ro Zamenhof--En sonĝo).\n\nTiu ĉi lasta regulo, laŭ nia opinio, devas esti rigardata kiel poezia\npermeso, kiun oni devas uzi kiel eble plej malofte kaj nur kiam la\nsenco de la frazo aljuĝas gravan signifon al la unusilaba vorto.\n\n_Ekzemploj._\n\na/ Versaĵo unuspeca: nur troĥeoj (ˉ ˘); ĉiuj versoj estas similaj:\n\n Ma̅rŏ, ma̅rŏ ne̅ brŭe̅găs\n Ti̅ĕl fo̅rtĕ ki̅ĕl a̅rbŏj\n Ki̅ăm ve̅ntŏj fu̅rĭo̅zĕ\n Ka̅j sĕnbri̅dĕ tra̅răjde̅găs!\n\n (Paĝoj el fl. literat.; paĝo 72).\n\nb/ Versaĵo mikspieda: 2 daktiloj (ˉ ˘ ˘) kaj 1 troĥeo (ˉ ˘).\nĈiuj versoj estas similaj:\n\n Vi̅ntrŏmŭŝe̅tŏj flĭrta̅dăs\n I̅ntĕrmĭksi̅tăj kăj bla̅nkăj\n Ki̅ĕl mŭe̅lă făru̅nŏ, k. c. k. c.\n\n (Paĝoj el fl. literat.; paĝo 73).\n\nc/ Versaĵo mikspieda kun versoj regule malsimilaj: estas similaj la\nversoj 1 + 3 (: 1 amfibraĥo ˘ ˉ ˘, 1 daktilo ˉ ˘ ˘ kaj 1 troĥeo ˉ ˘)\nkaj la versoj 2 + 4 (: 1 daktilo kaj 1 troĥeo).\n\n Lă li̅nŏ e̅stăs flŏra̅ntă\n Ve̅rdĕ kăj blu̅ĕ,\n Vĕnte̅tŏ ĉi̅rkaŭ̆flŭga̅ntă\n A̅mĕ, sĕnbru̅ĕ.\n\n (Paĝoj el fl. literat.; paĝo 129).\n\nK. c., k. c.[40].\n\nPiednoto [40] Tiuj ĉi reguloj estas ĉerpitaj el la verkoj de D-ro\nZamenhof; ankaŭ el la regularo proponita de S-ro Vaillant en\n«Elektitaj Fabloj de Lafontaine».\n\n\n\n\nTABELO DE LA ENHAVO.\n\n\n Paĝo\nAntaŭparolo 5\n\nRapida ĉirkaŭrigardo de la Nederlanda Literaturo\n en Flandro, W. Van Eeckhout 7\n\nJ.-B. David (1801-1866).\n Duko Filipo kaj la drinkulo, R. Van Melckebeke 11\n\nK. Ledeganck (1805-1847).\n Al Bruĝo, M. Seynaeve 19\n\nH. Conscience (1812-1883).\n La letero al la rekruto, R. Van Melckebeke 27\n En vilaĝa tombejo, R. Van Melckebeke 36\n La mortigo de Van Artevelde, E. Lucas 39\n\nR. Snieders (1812-1888).\n La Bruselaj veturigistoj, R. Van Melckebeke 44\n\nJan Van Ryswyck (1814-1869).\n Johano Senpatrujo, W. Van der Biest 48\n\nJan Van Beers (1821-1889).\n La malsana junulo, R. Van Melckebeke 54\n La merlonesto, W. Van der Biest 58\n\nGuido Gezelle (1830-1899).\n El «Tombejaj Floroj», M. Seynaeve 63\n La skribisteto, M. Seynaeve 67\n Birdoj, forflugu! M. Seynaeve 68\n Unuaj folioj, M. Seynaeve 70\n La ventoj, M. Seynaeve 72\n Vintromuŝetoj, M. Seynaeve 73\n\nF. De Cort (1834-1878).\n La maljuna kantistino, M. Seynaeve 75\n\nTony Bergmann (1835-1874).\n La unuaj klientoj, A. Van der Biest 77\n\nR. Loveling (1834-1875).\n La donaco, R. Van Melckebeke 84\n La orfa knabo, M. Seynaeve 86\n\nV. Loveling (1836).\n La portreto de l' avino, R. Van Melckebeke 87\n La tutkora donaco, A. Cassiers 88\n\nG. Antheunis (1840).\n Apud la lulilo, M. Seynaeve 92\n La neĝo, M. Seynaeve 94\n\nE. Van Oye (1840).\n Sekreta vivado, M. Seynaeve 96\n El «Noktoj Senstelaj», M. Seynaeve 98\n\nHugo Verriest (1840).\n Vagantaj ombrorandoj, J. Goorieckx 99\n\nA. Rodenbach (1856-1880).\n Fantazio, L. Cogen 105\n Ho, nokto! L. Cogen 107\n La lasta ventego, L. Cogen 108\n\nPol de Mont (1857).\n Krepusko, M. Seynaeve 109\n Neĝa tago, M. Seynaeve 110\n\nHilda Ram (1858-1901).\n La grenmakleristo, O. Van Schoor 111\n Sankta Nikolao, R. Van Melckebeke 114\n\nJ. Noterdaeme (1862).\n Kion vi deziras, M. Seynaeve 116\n\nStijn Streuvels (1871).\n Fragmentoj el «La Rikolto», M. Seynaeve 118\n\nR. De Clercq (1877).\n Fragmentoj el «La Linkampo», M. Seynaeve 129\n\nH. Broeckaert (1878).\n Pluvetado, R. Van Melckebeke 131\n\n_Aldono pri la Esperanta Versofarado._\n\n\n\n\nNoto de transskribinto:\n\nDiversajn mispresaĵojn de la originalo mi senrimarke ĝustigis.\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK PAĜOJ EL LA FLANDRA LITERATURO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":89,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of \"Verdaj fajreroj\": Kolekto da versaĵoj\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: \"Verdaj fajreroj\": Kolekto da versaĵoj\n\nAuthor: Roman Frenkel\n\n\n \nRelease date: May 8, 2015 [eBook #48896]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/48896\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Mark C. Orton, Marc Vanden Bempt\n and the Online Distributed Proofreading Team at\n http://www.pgdp.net\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK \"VERDAJ FAJREROJ\": KOLEKTO DA VERSAĴOJ ***\n\nROMANO FRENKEL.\n\n“VERDAJ FAJREROJ”\n\nKOLEKTO DA VERSAĴOJ.\n\n_AL VERDA STELO -- ETERNA FIDELO._\n\nPrezo: 40 Spesdekoj = 1.00 franko = 80 pfenigoj.\n\n\n AL LA MEMORO\n DE MIA ĴUS MORTINTA DE NEKONATA\n KRIMA MANO,\n KARA, NEFORGESEBLA EDZINO\n MI DEDIĈAS ĈI-TIUN VERKETON.\n\nLA AŬTORO.\n\n12, VI, 1908.\n\n\n\n\n Nur antaŭ apenaŭ dek jaroj\n Sub la fianĉina vualo,\n Kun flora ornamo en haroj\n Ŝi staris kun mi ĉe altaro;\n\n Kaj estis senvivaj la floroj\n Faritaj per manoj de l’ homo,\n Sed ĝojis en ni niaj koroj\n Malgraŭ de la vintra malvarmo....\n\n Kaj nun post apenaŭ dek jaroj\n Kaj preskaŭ en sama ornamo\n Kun floroj vivplenaj en haroj\n Revenis ŝi al la altaro;\n\n Per volo mistera de l’ sorto\n Ŝi kuŝis malviva en ĉerko,\n Kaj ploris mi, ploris senforta,\n Sed ĝojis la verdo de majo...\n\n12. VI. 1908.\n\n\n\n\nKREDU!...\n\n\n Kiam bruas la mar’, kiam batas la ond’,\n Kiam ĝemas ventego terura, --\n Kredu: venos la hor’ -- trankviliĝos la mond’,\n Glata estos la maro lazura.\n\n Kiam ploras l’ anim’, kiam premas dolor’,\n Kiam ĉia forestas espero, --\n Kredu: venos la hor’ -- kaj paciĝos la kor’,\n Via tute foriĝos sufero!\n\n4, VII, 1905.\n\n\n\n\nDU MINIATUROJ POR ENMUZIKIGO.\n\n(Dediĉitaj al S-o J. Rozits).\n\n\n1.\n\n Ĉarmega nokt’... briletas lun’...\n Trilkantas najtingalo...\n Ho for, dolor’! Ripozu kor’\n Por taga vivbatalo!\n\n2.\n\n De arba juna folieto al ekflorinta floro\n Rosguto falis: ĉu estas ĝi saluto gaja,\n Feliĉdezira al naskito maja --\n Ĉu pri baldaŭa florpereo antaŭsenta ploro?!...\n\nVI, 1907.\n\n\n\n\nAL ŜI.\n\n\n Ho, jes! Mi amas vin:\n Do kial ĉiam duboj?\n Belega sur fruntet’\n Do kial ĉiam nuboj?\n\n Rigardu, ho anĝel’:\n Ĉirkaŭe reĝas gajo!\n Ĉu estas la natur’\n Alia dum la Majo?\n\n Ĉu estas mia sent’\n Alia ol la ama:\n Ĉar estas la belec’\n Kaj vi -- afero sama!?\n\n Se eĉ ne amus mi,\n Ridet’ malgaja sole\n Sur via vizaĝet’\n Amigus min nevole.\n\n19, XI, 1907.\n\n\n\n\n Ne povas ĉiam nubo griza\n Bar’ esti al sunlumo:\n Ĝi devas: ĉu sur teron fali\n Per fulmotondra pluvo,\n Ĉu malaperi, kiel fumo,\n Venkita de sunvarmo.\n\n9. VI. 1907.\n\n\n\n\nAL SIRIUS’O.\n\n\n Ho sankta stel’ de Egiptuj’ antikva,\n Plej bela stel’ sur vintra la ĉiel’,\n Dum la malvarm’ de longa frosta nokto\n Vi memorigas pri eterna cel’!\n Ĉirkaŭe -- neĝ’, ĉirkaŭe -- rigideco\n En la silent’ profunda de l’ natur’, --\n Sed ĉarme vi radias, stelo suda:\n Kaj scias mi, ke ĉio dormas nur;\n Ke estas land’ en kiu ĉielmeze\n Vi brilas al ĉiamevarma ter’.\n Kaj sentas mi: ekzistas font’ eterna\n De l’ am’ de bel’ de l’ vivo kaj esper’!\n\n9, VI, 1907.\n\n\n\n\nANKAŬ...\n\n\n Ankaŭ dum vintro frostega\n Troviĝas birdet’, kiu trilas;\n Ankaŭ dum nokto malhela\n Troviĝas stelet’, kiu brilas!\n\n Inter la nuboj grizegaj\n Ankaŭ traiĝas la suno;\n Portas venteto la suda\n Varmon eĉ dum la aŭtuno!\n\n Ankaŭ en mond’ egoista\n Troviĝas la kor’, kiu amas;\n Ankaŭ dum hor’ de l’ mizero\n Konsolas esper’, kiu flamas.\n\n\n\n\nKANTO SOMERA.\n\n\n Pasie tremetas varmega aero\n La teron ĉiel’ ĉirkaŭprenas,\n En brila ornamo\n Ĝi svenas de l’ amo,\n Kaj kreas la Forto-Mistero!\n\n Kaj estas venkita la morta fantomo,\n Ĉirkaŭe la vivo festenas,\n Kaj ĉio obeas\n Al Fort’, kiu kreas\n Por cel’ nekonata al homo!\n\n6, V, 1908.\n\n\n\n\nKANTO AŬTUNA.\n\n\n Jam spiras aŭtuno\n Per sia malvarmo kruela;\n Malgaje, malbrile rigardas la suno\n Kaj ploras pluvanta ĉielo...\n\n Kaj ĉiam minace\n Alrampas grizegaj la nuboj;\n De pensoj malgajaj jam estas mi laca,\n Penetras animon la duboj...\n\n6. V. 1908.\n\n\n\n\nVINTRA KANTETO.\n\n\n Tuta vestis sin ter’ per mantelo,\n Pli brila, ol blanka lili’;\n Kiel plej pitoreska juvelo\n Radias arbar’ sen foli’.\n\n Kiel kron’ diamanta de l’ reĝo,\n De l’ suno sub hela radi’\n Brilas ĝia ornamo el neĝo;\n Glorkantas la kor’ al la Di’,\n\n Ĉar mi sentas Lin en la aero,\n En frosta vigliga ventet’\n Kaj en ĉiu glacia larmero,\n En gaja pasera kantet’.\n\n11. III. 1908.\n\n\n\n\nKANTETO PRINTEMPA.\n\n\n De tago al tago\n Jam pli kaj pli varma\n Fariĝas la suno, kaj ĉarma;\n Glacio sur lago\n Nun jam ekdegelas,\n La vintron printempo forpelas.\n Al mia orelo\n Arbar’ el apuda\n Alflugas kaj kantas vent’ suda:\n Pri bono kaj belo,\n Pri am’ kaj espero,\n Pri baldaŭ venonta somero;\n Kaj, kiel kis’ dolĉa\n De ĉarma knabino,\n De l’ sud’ malproksima filino,\n Kares’ per ensorĉa\n En mian animon\n Ĝi verŝas feliĉon senliman.\n\n21. I. 1908.\n\n\n\n\nLA ROSERO\n\n(Varianto).\n\n\n De ametrema kverkfolio juna\n Ekfalis al floranta violfloro\n Ĉarma\n Da ros’ brilanta ero...\n Ĉu ĝojo estas ĝi pri amo nuna\n Ĉu pri baldaŭa florpereo ploro\n Larma\n De kora malespero?\n\n3. V. 1908.\n\n\n\n\nLA LILIO.\n\n\n En ombra varmet’ de tilio,\n Kun plora malĝoj’, sub foli’\n Sopiras pri suno lilio --\n Petplendas al la papili’:\n\n «Ho, kara flirtul’ de l’ aero, --\n «De l’ kampo verdeta sur ter’\n «Floretas sen ia sufero\n «Lilio en plena liber’;\n\n «Kisetas ĝin suno karese,\n «Ĝi svenas en ama forges’,\n «Kaj kantas ĝi dolĉe, senĉese\n «Kun ame-ebria ekspres’.\n\n «Rakontu do, ho papilio,\n «Al tiu feliĉa lili’\n «Ke ploras mi sub la folio\n «En ombro de granda tili’.\n\n6. III. 1908.\n\n\n\n\nLA ŜAŬMO DE L’ ONDO.\n\n\n La reĝo de l’ tago, en togo purpura\n Jam finis iradon ĉielan\n Kaj laca baniĝis en akvo lazura\n Verŝante la lumon ruĝhelan;\n\n La mano en mano, ni sidis trankvile\n Sur bordo de l’ maro kvieta,\n Al ŝiaj koralaj lipetoj simile\n Ruĝetis nubeto strieta...\n\n Subite alkuris la ond’ diafana\n Kaj bordon kun am’ ĉirkaŭprenis, --\n Sed ĝia sopir’ al feliĉ’ estis vana:\n De l’ forta ekbato ĝi svenis.\n\n Kaj mortis la ondo, nur ŝaŭmo neĝbrila\n Perliĝis en ruĝ’ de l’ vespero;\n La lastan saluton venteto facila\n Alportis de l’ sun’ al la tero.\n\n Kaj jen malaperis la ŝaŭmo ruĝpala\n Kun ĝema plaŭdson’ de pasio;\n De l’ suno, droninta en akvo kristala,\n Trakuris la lasta radio.\n\n Ho, ĉu ne simile al ŝaŭmo de l’ ondo\n Pasi’ malaperis de l’ amo?!\n Nun sola, solega mi restis en mondo,\n Finbrulas de l’ viv’ mia flamo...\n\n20. I. 1908.\n\n\n\n\n«AL VERDA STELO -- ETERNA FIDELO»\n\n\n1. LA KORO FIDELA.\n\n Sincera fervoro\n Fidela de koro\n Pli bone, ol oro,\n Nin helpos atingi la celon!\n En ĉia danĝero\n La sankta espero,\n Pli forta, ol fero,\n Nin helpos konservi fidelon!\n\n24. I. 1908.\n\n\n2. DEZIRU -- VI POVOS!\n\n Se dum la batalo\n Por la idealo\n Laciĝis labori vi sola,\n Kaj se el la koro\n Forflugis fervoro --\n Por helpo kaj vorto konsola\n Nur serĉu amikon --\n Vi trovos!\n\n Se cel’ estas bela\n Kaj koro fidela,\n Se vojon nur rektan vi iros,\n Se nur vi ne cedos,\n Kuraĝon posedos,\n Ĝis lastan vi spiron elspiros --\n Deziru nur venki --\n Vi povos!\n\nII. 1908.\n\n\n3. AL EDZO FIDELA.\n\n Ĉu vi memoras, kiel unufoje\n Vi ĵuris al la amatino?\n Ĉu vi forgesis, kiel gaje, ĝoje\n Promesis amon vi sen fino?\n\n La blua maro estis atestanto\n De via vort’ sincera, ĵura!\n Aŭ ĉu ne sonis sankta himno-kanto\n Al via am’ ĉielepura?\n\n Ĉu vi memoras, kiel venis tago\n De la renkonto via dua?\n Ĉu inter montoj ĉe lazura lago\n Ne sonis via ĵuro plua?\n\n Ĉu vi forgesis, kiel trans la maro\n Ĉe la altar’ de majstroj fama\n Kuniĝis vi, mirinde bela paro,\n Por amo kaj fidel’ ĉiama.\n\n Kaj nun parencoj viaj vin admonas,\n Ke vi forlasu la edzinon;\n Al la orel’ delogaj vortoj sonas:\n «Jen vidu veran belulinon!\n\n «Ne estas ĵur’ deviga kaj sufiĉa,\n «Malbona estis la elekto --\n «Nur kun alia estos vi feliĉa:\n «Beleco mem -- ŝi, kaj perfekto!\n\n Ĉu restos, diru, io pensŝancela\n En la amanta via koro?\n Ho, diru tuj, ĉu restos vi fidela\n Dum la danĝera nuna horo?\n\n_Dum la Kristnaska nokto 1907. (maln. st.)_\n\n\n4. BATALA KANTO.\n\n_Al nia glora armeestro, Th. Cart, dediĉas tiun-ĉi kanton\nlia sincera admiranto._\n\n Eksonu trumpetoj, ektondru tamburoj\n Kaj laŭte ekkantu, armeo!\n Kun kant’ tiu ĵetu vin kontraŭ la muroj --\n Atendas vin glora trofeo!\n\n Vi ĵuris batali, vi ĵuris labori:\n Nun venis la hor’ de l’ batalo!\n Ĉu igos malĝoji, ĉu igos vin plori\n Unua ekbat’ de l’ fatalo?!\n\n Glor’ al batalintoj unua de horo!\n Imitu ekzemplon ilian:\n Kun kredo en koro, kun ega fervoro\n Vi montru kuraĝon eĉ plian.\n\n Ho, ekrememoru, kioman nun fojon\n Vi ĵuras: «Ni restos fidelaj!»\n Al vi nia Majstro ĵus montris la vojon,\n Do for, malamikoj ribelaj!\n\n Kaj jam armeestro trumpetas atakon,\n Komandas al siaj soldatoj:\n Kuraĝe antaŭen, forpelu la drakon\n De viaj plej sanktaj Penatoj!\n Do for la ŝanceloj, do for ĉiuj duboj!\n Leviĝu la verda standardo!\n Ekbrilos la suno, disiĝos la nuboj;\n Antaŭen do la avangardo!\n\n Kaj post l’ avangardo, kun ĝoja spirito,\n Sin ĵetu la tuta armeo\n Kun krioj de venko, kun kant’ de l’ milito --\n Atendas ĝin glora trofeo!\n\n6, IV. 1908.\n\n\n\n\nAl la gazeto «BRAZILA ESPERANTISTO»\n\n(okaze de ĝia apero).\n\n\n Se povus la sento,\n Simile al vento,\n Flugi mistera kun forto;\n\n Se tra la aero\n Tra tuta la tero\n Povus sin porti kantvorto;\n\n Se estus nur kordo\n Son’ kies el nordo\n Povus atingi la sudon --\n\n Al nova standardo\n Mallerta mi bardo\n Sendus glorkanton kaj ludon!\n\n Sed falis la baro\n Dum longa jararo\n Senton tuthoman kaŝanta;\n\n Ekzistas nun kordo\n De l’ kor’, en agordo\n Kor’ kun tutmonda, sonanta.\n\n Ekzistas jam vorto,\n Sonanta kun forto,\n Aŭdas ĝin tuta homaro:\n\n Per vort’ esperanta\n Saluto glorkanta\n Iru en landon trans maro!\n\n El land’ malvarmega\n Al lando varmega,\n Flugu al bordoj Brazilaj,\n\n En lando varmega\n Kaj en malvarmega\n Koroj ĉar estas similaj --\n\n Por tion ekkoni\n Nur devas eksoni\n Lingvo komuna en mondo...\n\n Sed nun ĝi jam sonas\n Kaj homojn admonas\n Vivi amika en rondo --\n\n Kaj tial la sento\n Simile al vento\n Flugas mistera kun forto\n\n Kaj tra la aero\n Tra tuta la tero\n Portiĝas mia kantvorto --\n\n Kaj tial la kordo\n De l’ koro en nordo\n Sonas amike al sudon,\n\n Al nova standardo\n Mallerta mi bardo\n Sendas glorkanton kaj ludon!\n\n3. VI. 1907.\n\n\n\n\nTRADUKAĴOJ EL LA LATVA LINGVO\n\n\nLa sekvantajn du tradukaĵojn mi dediĉas al mia amiko S-ro J. Rozits,\nkiu helpis al mi la tradukadon el la tute nekonata de mi lingvo latva.\n\n\n1. PRINTEMPO DE L’ AMO.\n\nDe latva poetino Aspazia.\n\n Per trisuna varmo,\n Per triventa blov’\n Tuŝita neĝ’ en flirta mov’!\n Dum via pas’, dum via pas’\n Hirundoj flugas en amas’;\n Premride batas kor’ sen las’\n Dum via pas’, dum via pas’;\n Tremetas kor’ dum via pas’!\n\n3, V. 1907.\n\n\n2. SUB VERDA LAŬBO.\n\nDe latva poeto J. Rainis.\n\n Sin fermas malrapide vund’:\n Ĝi longe, forte doloretis\n Dum longaj jaroj vanaj...\n Mi ŝian blankan manon petis --\n Ŝi ĝin al kor’ tremanta metis:\n Fajreras ree pens’; en fund’\n De l’ kor’ jam forgesita -- vund’.\n Ripozu koro!\n Voj’ via -- longa;\n Baldaŭ vekos vin hor’ de laboro!\n\n7. VI. 1907.\n\n\n\n\nORO KAJ ŜTALO.\n\nEl Puŝkin.\n\n\n Ĉio -- mia! diris oro\n Ĉio -- mia! diris ŝtal’.\n Mi aĉetos! diris oro\n Kaj mi prenos! diris ŝtal’.\n\n9. VI. 1907.\n\n\n\n\nHISPANA ROMANCO.\n\nEl Puŝkin.\n\n\n En noktzefir’ --\n De l’ vento ir’.\n Kun bru’\n De l’ flu’ --\n Gvadalkvivir’[1].\n\n Jen sin levis luno hela...\n Aŭdu!... ĉu... gitara son’?\n Jen la hispanino bela\n Sin apogis sur balkon’.\n\n En noktzefir’\n De l’ vento ir’.\n Kun bru’\n De l’ flu’ --\n Gvadalkvivir’.\n\n For mantel’, anĝelo vera,\n Kaj aperu, ho sunet’!\n Tra la balustrado fera\n Elŝoviĝu, piedet’!\n\n En noktzefir’ --\n De l’ vento ir’.\n Kun bru’\n De l’ flu’ --\n Gvadalkvivir’.\n\n11. VI. 1905.\n\n[1] _«Gvadalkvivir» -- konata rivero en Hispanujo._\n\n\n\n\nLULKANTO.\n\nLaŭ A. Kruglov.\n\n\n Ĉarme sonas lula kant’,\n Movas sin lulilo;\n Dolĉe kantas la patrin’\n Al malgranda filo:\n\n «Dormu, kara, ho anĝel’,\n «Griza kolombeto,\n «Matenruĝa mia stel’,\n «Kampa belfloreto!\n\n Ĉarme sonas lula kant’\n Lumas lun’ sen fino...\n Kia estos la respond’\n Fila al patrino?\n\n1. VI. 1907.\n\n\n\n\nEL LERMONTOV.\n\n\n Ĉe sanktloĝej’, ĉe la pordeg’\n Almozon petis vir’ staranta,\n Senforta kaj pro malsateg’,\n Pro la soifo suferanta.\n\n Peceton nur ja da la pan’\n Turmenta kun rigard’ li petis!...\n Kaj iu ŝtonon en la man’,\n De la petanto tiu metis!\n\n Petegis tiel ankaŭ mi\n Kun larmoj kaj kun la turmento\n La amon vian... kaj de vi\n Trompita estis mia sento.\n\n11. VI. 1905.\n\n\n\n\nSONĜO.\n\nEl Lermontov.\n\n\n En sunvarmeg’, en valo Dagestana\n Kun plumb’ en brust’ senmova kuŝis mi;\n Ankoraŭ fumetadis vund’ malsana,\n Po gutoj fluetadis sang’ el ĝi.\n\n Mi kuŝis sola sur la sablo vala,\n Ŝtonegoj staris en malvasta form’;\n Sun’ min kaj ilin per varmeg’ egala\n Bruligis; mortprofunda estis dorm’.\n\n Festen’ sonĝiĝas al mi, briligita\n Per fajroj, en la hejma mia land’;\n Pri mi parolas oni en kronita\n Virina ar’ el floroj per girland’.\n\n De gaja la parol’ en malproksimo\n Enpense tie sola sidas ŝi,\n En la malgaja sonĝo la animo\n Trempite, sed pri kio? -- scias Di’!\n\n Kaj sonĝas ŝi: Jen valo Dagestana,\n Jen malvivulo kuŝas en kviet’;\n En lia brust’ nigretas vund’ malsana,\n Eliras sang’, malvarma per fluet’.\n\n12. VIII. 1905.\n\n\n\n\nEL NEKRASOV.\n\n\n Ne pri amik’ ĉe mortofer’\n Domaĝas mi dum hor’ batala.\n Nek pri edzina larmsufer’\n Aŭ de l’ hero’ pri mort’ fatala:\n Por edzinplor’, ve, estos lim’,\n Amik’ plej bona lin forgesos;\n Sed estas ie la anim’ --\n Ĝis tomb’ memoron ĝi karesos.\n En hipokrita homa rond’\n Mez’ la kolero kaj malbeno\n Kaj inter larmoj de la mond’\n Sincera estas sole jeno:\n Pri sia id’ patrina plor’\n Ĉar ne forgesos ŝia kor’,\n Se morton sangan filo trovos, --\n Kiele plorsalik’ ne povos\n Surlevi branĉojn eĉ por hor’!\n\n9. V. 1908.\n\n\n\n\nEL A. TOLSTOJ.\n\n\n Okaze, dum bala vespero\n Mi vin mez’ de brua vantec’\n Ekvidis, -- sed kovris mistero\n La trajtojn de via belec’.\n\n Malgaj’ sur okuloj -- senlima,\n Belsonis la voĉ’ sen kompar’,\n Son’ kvazaŭ de ŝalm’ malproksima\n Aŭ mara ludanta ondar’.\n\n Min ĉarmis talio gracia\n Kaj via enpensa elvid’;\n Malgaje el koro pasia\n Sonoras en mi via rid’.\n\n Se, laca, mi serĉas trankvilon\n Dum nokta silento, en sol’, --\n Mi vidas malgajan pupilon,\n Aŭdiĝas la gaja parol’.\n\n En sonĝo malĝojo sin plias,\n Sin trudas la revoj sen ĉes’...\n Ĉu amas mi vin, mi ne scias --\n Al mi tamen ŝajnas, ke jes!\n\n7. IV. 1908.\n\n\n\n\nLA MAŬRINO.\n\nDe Ĵadovskij (el rusa lingvo).\n\n\n Kiel fajro -- kisoj miaj,\n La tali’ -- fleksebla kan’;\n Iĝos for suferoj viaj:\n De brust’ mia venas san’.\n\n Kiel plumb’ fandita, bolas\n Sang’ en vejnoj kaj en kor’;\n Amvenenon kiu volas, --\n Kaptu kronon mian for!\n\n De l’ dezerto bruligeca\n Flor’ aroma estas mi,\n Sed trunk’ -- dorna, veneneca\n Kaj danĝera -- la foli’;\n\n Amas mi, kaj mi perfidas,\n Sed min sekvas granda ar’;\n Ĵetas kisojn mi kaj ridas, --\n Kaj malpac’ -- ilia far’.\n\n Se vort’ mia nur eksonus,\n Tuj ekfluus sangriver’;\n Sed fajreron aman donus\n Mi al ĉiu sur la ter’.\n\n31. V. 1908.\n\n\n\n\nEL HEINE.\n\n\n1.\n\n Ne amas vi, ne amas vi --\n Malĝojas mi neniel:\n Ĉar se nur vin rigardas mi,\n Mi ĝojas, reĝo kiel!\n\n Eĉ pri malam’ la ruĝbuŝet’\n Parolas ĉiam via --\n Ho, donu ĝin nur post kiset’:\n Konsol’ tuj venos mia!\n\n\n2.\n\n Timetas lotosfloro\n Luksbrilon de la sun’,\n Kapeton sian klinas\n Kaj revas pri la lun’.\n\n Amanto ĝia luno\n Ĝin vekas per radi’,\n Vizaĝon virgan turnas\n Kun am’ la flor’ al ĝi.\n\n Kaj mute ardas, lumas\n Al la ĉiel’ la flor’,\n Aromas ĝi kaj ploras\n Pro am’ kaj amdolor’.\n\n9. V. 1908.\n\n\n3.\n\n En verdo la ter’ dolĉe svenas,\n Sonoras alaŭda la tril’ --\n Printemp’ bonodora alvenas\n Kun lumo, koloroj kaj bril’\n\n De kanto alaŭda moliĝas\n La froste rigida humor’,\n Plendkanto ĉielen leviĝas\n El mia malgaja la kor’.\n\n Kaj trilas l’ alaŭd’ delikate:\n «Pri kio de l’ kanto sopir’?» --\n Ĝin kantis mi, ho plejamata\n Dum longa de jaroj pasir’!\n\n Mi kantis ĝin, mia etulo,\n Dum koron premegis ĉagren’,\n Al av’ jam -- de vi antaŭulo,\n De verda arbar’ en solen’.\n\n5. III. 1908.\n\n\n\n\nNERIKOLTITA TERSTRIO.\n\nEl Nekrasov.\n\n\n Venis aŭtuno. Arbar’ senvestiĝis,\n Flugis for birdoj, la kampoj nudiĝis;\n\n Restis kun greno jam unu nur stri’ --\n Kaŭzas ĝi penson malgajan al ni!\n\n Ŝajnas, ke spikoj diretas tra l’ vento:\n «Premas malĝoja aŭtuna nin sento:\n\n «Tedis kliniĝi al ni ĝis la ter’ --\n «Grasa baniĝas, en polvo, grener’!\n\n «Bird’ nin difektas dum sia trapaso,\n «Tute malsata, en granda amaso,\n\n «Batas venteg’ nin, mordetas lepor’...\n «Kial prokraste la mastr’ estas for?\n\n «Ĉu ni ne kiel ceteraj naskiĝis?\n «Ĉu ni malbone el floroj spikiĝis?\n\n «Same bonega, matura por pren’\n «Nia delonge ŝveliĝis ja gren’.\n\n «Ĉu do por tio li semus kaj plugus,\n «Ke ni kun vento aŭtuna disflugus?...\n\n Venas de l’ vento malĝoja redir’:\n -- Nun de l’ malsano ekkaptis lin spir’.\n Bone li sciis por kio li semis,\n Sed malfacila laboro lin premis:\n\n La mizerul’ jam ne manĝas, dolor’ --\n Verm’ malsaniga -- suĉegas en kor’;\n\n Man’ vin seminta, vip’ kvazaŭ je l’ tero,\n Pendas, sekega, kiele lignero;\n\n Voĉ’ malaperis, malbrilas pupil’,\n Kaj plu ne sonos post akra plugil’\n\n Bela, enpensa, malgaja la kanto,\n Kiun kantadis mizera pluganto!\n\n2. I. 1908.\n\n\n\n\nKANT’ PRI SORĈPOVA OLEG’O.\n\nDE A. PUŜKIN.\n\n\nANTAŬPAROLO DE LA TRADUKINTO.\n\n\nOleg’o estas la unua Kiev’a princo el la dinastio de Rjurikidoj. La\nrusa kroniko rakontas, ke princo Rjurik mortante transdonis la tronon\nal sia parenco Oleg’, ĉar Igorj, la filo de Rjurik estis ankoraŭ\nneplenaĝa. Oleg’o submetis al sia potenco la urbon Kiev, kuŝantan ĉe\nla dekstra bordo de l’ rivero Dnjepr kaj en la jaro 883 p. K. preskaŭ\nĉiujn slavajn popolojn, loĝintajn apud Dnjepr’o.\n\nFarinte Kiev’on sia ĉefurbo Oleg’ diris: «Estu ĝi la patrino de rusaj\nurboj». En la jaro 907, lasinte en Kiev Igorj’on, Oleg’ ekiris batali\nkontraŭ la grekoj kun militistaro el slavoj kaj skandinavoj. Oni iris\nsur ĉevaloj kaj sur ŝipoj. Laŭ la vortoj de la kroniko estis 2000\nŝipoj po 40 homoj en ĉiu. Legendo diras, ke Oleg’ venkinte la grekojn\nkaj pendiginte sur la pordego de Konstantinopolo (kiun la rusoj nomas\nankaŭ «Car-Grad’» = «Reĝo-Urbo») sian ŝildon kaj la ŝildojn de siaj\nmilitistoj kiel signon de la venko, reiris hejmen kun riĉegaj donacoj,\nricevitaj de la grekoj. La rusa popolo, mirigita de liaj sukcesoj\nnomis lin «Sorĉpova».\n\n_Olga_ (Oljga) -- estas nomo de la edzino de l’ princo Igor (Igorj).\n\n_Ĥozaroj_ -- estis popolo loĝinta en la suda Rusujo, pri kiu la\nhistoriistoj ne estas inter si konsentaj, ĉu ili estis hungaroj, ĉu\nfinoj, ĉu ia alia popolo, kaj kiuj ofte atakadis la slavajn gentojn.\n\n_Peruno_ -- estas la ĉefa idolo de la antikvaj slavoj.\n\n * * * * * * *\n\nPri la morto de Oleg’o la rusa kroniko rakontas legendon, kiun la\nfama rusa poeto Puŝkin prenis kiel temon por la sekvanta balado.\n\n\nKANT’ PRI SORĈPOVA OLEG’O.\n\nBalado de A. PUŜKIN.\n\n\n Jen kiel intencas sorĉpova Oleg’\n Nun venĝi malsaĝajn Ĥozarojn:\n Atak’ pro ilia per glav’ kaj flameg’\n Detrui vilaĝojn, kamparojn.\n Kun la kolegar’, en armaĵo, sur val’\n Princ’ rajdas sur sia fidela ĉeval’.\n\n Arbar’ el malluma renkonte al li\n Saĝega jen iras sorĉanto --\n Humila nur antaŭ Peruno -- la di’,\n De la estontec’ sciiganto;\n Nur lia afer’: antaŭdir’ kaj preĝeg’;\n Al saĝmaljunulo alrajdis Oleg’.\n\n -- «Ho, diru, sorĉisto, amat’ de diar’\n Viv’ kion por mi do pretigos;\n Je ĝojo ĉu de malamika najbar’\n Tombtero min baldaŭ kuŝigos?\n Malkaŝu la veron sen timo je mi,\n Plej bonan ĉevalon mi donos al vi». --\n\n -- «Sorĉistoj ne timas potencon de rang’,\n Donacon de princ’ ne bezonas;\n Profeta libera ilia la lang’\n Per volo ĉiela nur sonas.\n Kaŝiĝas profunde estonta la sort’,\n Sed vidas mi ĝin, mia vera -- la vort’,\n\n Sur frunto. Ho, princ’, tenu ĝin en memor’:\n La glor’ al venkinto -- ĝojego!\n Nom’ via famiĝis per venka honor’:\n Car-Grada sur fama pordego --\n Ŝild’ via; kaj akvo, kaj ter’, ĉia fort’\n Obeas al vi, ho mirinda jen sort’!\n\n De ondo trompema en blua la mar’\n En hor’ de ventego fatala\n Ne ĉesos la fluo de via jarar’,\n Nek ankaŭ de sago batala;\n La batojn forŝirmos armaĵa persist’\n Ĉar la nevidebla vin servas gardist’.\n\n Ne vian ĉevalon timigas danĝer’,\n Al via obeas ĝi volo;\n Ne tremas ĝi en la batala afer’\n La sagoj fajfante ĉe kolo.\n Nenio por ĝi -- ĉu malvarm’, ĉu batal’ --\n Sed morton vi havos de via ĉeval’.»\n\n Ekridis Olego, sed tuj post moment’\n Kovriĝis vizaĝ’ per malhelo.\n Ĉeval’ forlasite en pens’ kaj silent’,\n La man’ apogite sur selo,\n Amikon fidelan per mano kun mol’\n Karesas, frapetas li kruta je kol’.\n\n «Adiaŭ, kolego, fidela servant’,\n Disiĝi por ni venis horo,\n Ripozu, neniam plu tuŝos rajdant’\n De vi piedingon el oro.\n Adiaŭ, ho kara, memoru do min.\n Amikoj -- junuloj nun prenu vi ĝin!\n\n Tapiŝ’ per haraĵa ĝin kovru kun pen’,\n En mian herbejon irigu,\n Banigu kaj nutru plej bona per gren’,\n Per akvo el fonto trinkigu».\n Junuloj kondukis ĝin tuj al la stal’\n Por princo jam preta alia ĉeval’.\n\n * * * * * * *\n\n Festenas Olego kaj la kolegar’\n Kun gaja sonoro pokala;\n Kaj blanka jam estas ilia buklar’,\n Sur mont’ kiel neĝo kristala.\n Pri tagoj pasintaj -- ilia parol’,\n Pri kunaj bataloj rakontas popol’.\n\n «Sed kie do estas nun mia koleg’,\n «Ĉeval’ mia forta, flamema?\n «Ĉu sana?» -- demandis la princo Oleg’,\n «Ĉu same rapida, ludema?»\n -- «Ho, princ’, ĝi ne estas jam plu en la mond’,\n «Ĝi dormas sur mont’.» -- tia estis respond’.\n\n -- Mallevis la kapon Oleg’-potencul’,\n Kaj pensis: «Do kio -- sorĉado?\n «Sorĉist’, vi mensogis, ho vi, frenezul’!\n «Ne estus se antaŭdirado,\n «Ĝis nune ĉeval’ mia portus ja min.» --\n La ostojn ekvidi -- de l’ princo inklin’.\n\n Jen rajdas potenca Oleg’ el la kort’\n Kun Igor, maljunaj kun gastoj.\n Sur kruta monteto, de Dnepro ĉe bord’\n La ostoj jen kuŝas nur lastaj.\n Kaj pluvon, kaj polvon portant’ en silent’\n Nur ŝtipon mez’ ili ŝancelas la vent’.\n\n Surpaŝis la princ’ sur ĉevalan krani’\n Kaj diris: «Amiko modesta,\n Ve, vivas la mastro pli longe ol vi:\n En mia proksima mortfesto\n Ne via, fluante kolhara de vil’,\n Sang’ tombon varmigos sub akra hakil’.\n\n Jen kie sin kaŝas pereo por mi --\n Min osto je mort’ minacadis!...»\n Sed dume serpent’ el la morta krani’\n Siblante al li elrampadis\n Vindante piedon per nigra ruband’ --\n Ekkriis pikite la princ’ de Rusland’...\n\n * * * * * * *\n\n Dum festo post mort’ de Olego pokal’\n Ŝaŭmante rondiras en ordo.\n Princ’ Igor kaj Olga -- sur monto; en val’\n Jen sidas kolegoj ĉe bordo,\n Kaj de batalintoj amika en rond’\n Batal’ pri pasinta laŭtsonas rakont’.\n\n20. I. 1906.\n\n\n\n\nENHAVO.\n\n Paĝoj\n Nur antaŭ apenaŭ dek jaroj 4\n Kredu! 5\n Du miniaturoj 6\n Al ŝi 7\n Ne povas ĉiam nubo griza 8\n Al Siriuso 9\n Ankaŭ 10\n Kanto Somera 11\n Kanto Aŭtuna 12\n Vintra Kanteto 13\n Kanteto Printempa 14\n La Rosero 15\n La Lilio 16\n La Ŝaŭmo de l’ ondo 17\n «Al Verda Stelo -- Eterna Fidelo»\n 1. La Koro fidela 18\n 2. Deziru -- vi povos 18\n 3. Al Edzo Fidela 19\n 4. Batala Kanto 20\n Al «Brazila Esperantisto» 22\n Tradukoj el la latva lingvo:\n 1. Printempo de l’ amo (Aspazia) 24\n 2. Sub verda laŭbo (Rainis) 24\n Oro kaj ŝtalo (Puŝkin) 25\n Hispana Romanco (Puŝkin) 26\n Lulkanto (Kruglov) 27\n Ĉe sanktloĝej’ (Lermontov) 28\n Sonĝo (Lermontov) 29\n Ne pri amik’... (Nekrasov) 30\n Okaze, dum bala vespero... (Grafo A. Tolstoj) 31\n La Maŭrino 32\n El Heine:\n 1. Ne amas vi... 33\n 2. Timetas lotosfloro... 33\n 3. En verdo la ter’ dolĉe svenas... 34\n Nerikoltita terstrio (Nekrasov) 35\n Kant’ pri Sorĉpova Olego (Puŝkin) 37\n\n\n ESPERANTISTA PRESEJO\n de A.-J. WITTERYCK\n -- Bruĝo, (Belgujo). --\n\n\n\nNotoj de transskribinto:\n\nMi aldonis mankitajn apostrofojn kaj ĝustigis kelkajn aliajn\nmispresaĵojn. Mi konservis la malsaman interpunkcion en la\ndatolinioj. La poemo _Kant’ pri Sorĉpova Olego_ aperis en la\noriginala libro plejparte sen spaco inter linioj. Mi apartigis\nla liniojn en strofojn laŭ la rusa originalo.\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK \"VERDAJ FAJREROJ\": KOLEKTO DA VERSAĴOJ ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":90,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Tiel do: Rakontoj por malgrandaj infanoj\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\n*** This is a COPYRIGHTED Project Gutenberg eBook. Details Below. ***\n*** Please follow the copyright guidelines in this file. ***\n\n\nTitle: Tiel do: Rakontoj por malgrandaj infanoj\n\nAuthor: Rudyard Kipling\n\nTranslator: Wouter F. Pilger\n\n\n \nRelease date: May 8, 2015 [eBook #48900]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/48900\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK TIEL DO: RAKONTOJ POR MALGRANDAJ INFANOJ ***\n\nNUR POR SENPAGA ELEKTONIKA DISTRIBUADO\n - ALIMANIERA DISTRIBUADO MALPERMESITA\nALLEEN VOOR GRATIS ELEKTRONISCHE VERSPREIDING\n - ANDERE VERSPREIDING VERBODEN\nSEULEMENT POUR DISTRIBUTION ÉLECTRONIQUE GRATUITE\n - TOUTE AUTRE EST INTERDITE\nFOR FREE ELECTRONIC DISTRIBUTION ONLY\n - ALL OTHER DISTRIBUTION IS FORBIDDEN\n....................................................\n\n Versio por Esperanto-bultenejoj.\n Kursivaj partoj indikitaj per _antaŭ kaj post_.\n Disponigis, nome de eldonejo Vulpo-Libroj kaj la tradukinto:\n Wouter F. Pilger.\n\n\nĈi tiu ekzemplero estas ekskluzive celita por via persona privata\nutiligo. Ĉia alia komerca aŭ nekomerca utiligo de ĉi tiu teksto,\ntute aŭ parte, ĉu en elektronika aŭ en surpapera aŭ en kia ajn\nalia formo, sen anticipa skriba permeso de la rajtantoj pri aŭtoraj\nrajtoj estas kontraŭa al leĝoj kaj konvencioj! Ĉiuokaze ĉia\nmultobligo aŭ publikigo - krom senpagaj alŝuto al bultenejo aŭ\nftp-ejo, transŝuto inter bultenejoj aŭ ftp- ejoj, kaj elŝuto el\nbultenejo / ftp-ejo por persona utiligo - estas malpermesita.\nEksplicite ĉia disponigo de surpapera versio al triaj personoj,\neĉ se senpage, kaj ĉia disponigo de ajna versio kontraŭ pago, sen\nanticipa skriba permeso de la rajtantoj pri aŭtoraj rajtoj, estas\nmalpermesitaj.\n\nSe vi ŝatus disponi pri dece presita ekzemplero, kun la bildoj kiujn\ndesegnis la aŭtoro, simple mendu la libron ĉe via kutima libroservo.\n\n\n\n\n TIEL DO\n --------------\n\n RAKONTOJ\n\n por malgrandaj infanoj\n\n\n de\n Rudyard Kipling\n\n ilustris la aŭtoro\n\n 1992\n Vulpo-Libroj -- Lelystad\n\n El la Angla tradukis kaj adaptis por Esperanto: Wouter F. Pilger.\n Kun danko al Douglas S. Williams pro liaj klarigoj.\n\n\n\nKipling, [Joseph] Rudyard (1865-1936)\n\nTiel do. Rakontoj por malgrandaj infanoj / Rudyard Kipling; tradukis\n[el la Angla al Esperanto] Wouter F. Pilger. - Lelystad: Vulpo-Libroj.\n- Il. Traduko [parta] de: Just so stories for little children.\n\nISBN 90-70074-36-2 (la libroforma eldono!)\n\n(C) 1992 Wouter F. Pilger, Lelystad, NL Ĉiuj rajtoj rezervitaj.\nNenion el ĉi tiu eldonaĵo oni rajtas multobligi, kopii, enigi en\nserĉdokumenton aŭ rikordaron por (tele)konsultado, aŭ publikigi, en\najna formo aŭ per ajna rimedo, sen la anticipa skriba permeso de la\ntradukinto/adaptinto.\n\n\n\n ENHAVO\n\n\n Kiel la baleno ekhavis sian gorĝon\n Kiel la kamelo ekhavis sian ĝibon\n Kiel la rinocero ekhavis sian haŭton\n Kiel la unua letero estis skribata\n Kiel la alfabeto estis farata\n\n\nKiam niaj infanoj estis malgrandaj, mi kutimis \"traduk-legi\" al ili\nrakontojn en la lingvo kiun ili tiumomente deziris. Tiel, ĉi tiuj\ntradukoj ekestis kiel _parolaj_ tradukoj. Laŭ mi, la rakontoj plej bone\nefikas kiam vi -- post iom da ekzercado, eble -- laŭtlegas ilin al iu.\nSe vi pensas ke vi trovis eraron, unue rigardu al paĝo 63.\n\n La tradukinto.\n\n\nJoseph Rudyard Kipling (1865-1936), Brito, naskiĝis en Bombajo en la\ntiama Brita Hindujo kaj edukiĝis tie kaj en Britujo. Li laboris kelkajn\njarojn kiel ĵurnalisto en Hindujo kaj poste loĝis en Usono kaj Britujo.\nLi famiĝis per noveloj kaj per patriotismaj, imperiismaj poemoj. Nun li\nestas ankoraŭ fama pro siaj infanlibroj: \"Ĝangalo-libroj\", \"Kim\", \"Tiel\ndo-rakontoj\". Li ricevis la Nobelpremion por literaturo en 1907.\n\n\n TIEL DO\n RAKONTOJ\n\n\n_Malnovaj mezuroj:_\nmejlo proksimume unu kaj duona kilometro\njardo proksimume unu metro\nfuto proksimume tridek centimetroj\nfunto proksimume duona kilogramo\nunco proksimume tridek gramoj\n\n\n_Al la plenkreskuloj:_ Antono de Sankta Eksopiro atentigis ke \"la\ngrandpersonoj ĉiam bezonas klarigojn\". Jen do: En la rakontoj foje\ntroviĝas vortoj kaj frazaĵoj uzataj ne-tute-laŭ-PIV-kaj-PAG. Ekzemple:\n\"incitiĝi\" por \"ekscitiĝi\", \"tikli\" por \"juki\", \"nek\" por \"ne\".\nKaj krome iuj rektaj \"prononc-eraroj\". Tiel estas en la originalo.\nEĉ pli. Tiel estas intencite. Tiel faris la Majstro, tiel faris la\nNobel-premiito kaj tiel faras Infanoj -- kaj la lingvo estas ankaŭ\nilia propraĵo. Do \"grandpersonoj\" eventuale atentigu pri la \"ĝusta,\nnuntempa, plenkreskula\" lingvo-uzo, sed ne tro ... incitiĝu. Krome, iuj\nvortoj kaj esprimoj estas \"magiaj\" -- vi povas serĉi ilin en vortaroj\nkaj enciklopedioj, sed ĉu tio kion vi trovos, klarigos ion, restas la\ndemando. La \"magiajn\" runo-tekstojn vi povas provi deĉifri (kaj estos\ns'prizo, kiel dirus Tafinjo) -- aŭ ne.\n\nLa tradukinto.\n\n\n\n\nKIEL LA BALENO EKHAVIS SIAN GORĜON\n\n\nIam, en la maro, Ho mia Plej Amata, estis Baleno, kaj ĝi manĝis\nfiŝojn. Ĝi manĝis la barbofiŝon kaj la kardofiŝon, kaj la marstelon\nkaj la sardelon, kaj la plateson kaj la fleson, kaj la blikon kaj ties\namikon, kaj la soleon kaj la klupeon, kaj la verdire veran lirla-kirlan\nangilon. Ĉiujn fiŝojn kiujn ĝi povis trovi en tuta la maro ĝi manĝis\nper sia buŝo -- tiel! Ĝis fine restis en tuta la maro nur unu malgranda\nfiŝo, kaj ĝi estis eta Ruza Fiŝo, kaj ĝi naĝis iom malantaŭ la dekstra\norelo de la Baleno, por esti ekster danĝero. Tiam la Baleno ekstaris\nsur sia vosto kaj diris: \"Mi malsatas.\" Kaj la eta Ruza Fiŝo diris per\neta ruza voĉo: \"Nobla kaj larĝanima Cetaco, ĉu vi iam gustumis Homon?\"\n\n\"Ne,\" diris la Baleno. \"Kia ĝi estas?\"\n\n\"Plaĉa,\" diris la eta Ruza Fiŝo. \"Plaĉa sed tenaca.\"\n\n\"Tiam havigu al mi iom da,\" diris la Baleno, kaj ĝi ŝaŭmigis la maron\nper sia vosto.\n\n\"Po unu sufiĉas,\" diris la Ruza Fiŝo. \"Se vi naĝos al latitudo Kvindek\nNorde, longitudo Kvardek Ŭeste (tio estas Magio), vi trovos, _sur_\nfloso, _en_ la mezo de la maro, kun nenio vestita krom blua drelika\nkalsono, paro da ŝelkoj (vi _ne_ forgesu la ŝelkojn, Plej Amata), kaj\npoŝ-tranĉilo, unu ŝippereintan Mariston, kiu, ja mi honeste diru al vi,\nestas viro de senfina-eltrovemo-kaj-sagaceco.\"\n\nTiel do la Baleno naĝis kaj naĝis al latitudo Kvindek Norde, longitudo\nKvardek Ŭeste, tiel rapide kiel ĝi povis naĝi, kaj _sur_ floso, _en_ la\nmezo de la maro, _kun_ nenio alia por vesti ol blua drelika kalsono,\nparo da ŝelkoj (vi precipe memoru la ŝelkojn, Plej Amata), _kaj_\npoŝ-tranĉilo, ĝi trovis unu solan, solecan ŝippereintan Mariston, kiu\ntrempis siajn piedfingrojn en la akvo. (Li havis permeson de sia Panjo\npor eniri la akvon, aliokaze li neniam estus farinta, ĉar li estis viro\nde senfina-eltrovemo-kaj-sagaceco.)\n\nTiam la Baleno malfermis sian buŝon malantaŭen kaj malantaŭen\nkaj malantaŭen ĝis ĝi preskaŭ tuŝis la voston, kaj ĝi glutis la\nŝippereintan Mariston, kaj la floson sur kiu li sidis, kaj lian bluan\ndrelikan kalsonon, kaj la ŝelkojn (kiujn vi _nepre_ ne forgesu), _kaj_\nla poŝ-tranĉilon. -- Ĝi glutis ilin en siajn varmajn, mallumajn,\ninternajn ŝrankojn, kaj tiam ĝi lekis siajn lipojn -- tiel, kaj\nturniĝis trifoje sur sia vosto.\n\nSed tuj kiam la Maristo, kiu estis viro de\nsenfina-eltrovemo-kaj-sagaceco, trovis sin vere interne de la varmaj,\nmallumaj, internaj ŝrankoj de la Baleno, li tretis kaj li ĵetis kaj\nli impetis kaj li baletis, kaj li dancis kaj li prancis, kaj li paŝis\nkaj li draŝis kaj li ĉardaŝis, kaj li frapis kaj li skrapis, kaj li\ntuŝis kaj li puŝis, kaj li taktis kaj li baraktis, kaj li spasmis kaj\nli entuziasmis, kaj li menuetis kaj li piruetis, kaj li popoldancis\nkie li ne devus, kaj la Baleno sentis sin _tute_ ne komforte. (_Ĉu_ vi\nforgesis la ŝelkojn?)\n\nDo ĝi diris al la Ruza Fiŝo: \"Ĉi tiu homo estas tre tenaca, kaj krome\nli kaŭzas al mi singulton. Kion mi faru?\"\n\n\"Diru al li ke li eliru,\" diris la Ruza Fiŝo.\n\nDo la Baleno vokis en sian propran gorĝon al la ŝippereinta Maristo:\n\"Eliru kaj kondutu bone. Mi havas singulton.\"\n\n\"Ne, ne!\" diris la Maristo. \"Ne tiel, sed tute alimaniere. Alportu min\nal mia naskiĝo-bordo kaj la blankaj-klifoj-de-Albiono, kaj tiam mi\nkonsideros.\" Kaj li komencis danci pli ol iam.\n\n\"Vi prefere alportu lin hejmen,\" diris la Ruza Fiŝo al la\nBaleno. \"Mi estus devinta averti vin ke li estas homo de\nsenfina-eltrovemo-kaj-sagaceco.\"\n\nDo la Baleno naĝis kaj naĝis kaj naĝis, per ambaŭ siaj naĝiloj kaj sia\nvosto, tiel rapide kiel ĝi povis, pro la singulto; kaj finfine ĝi vidis\nla naskiĝo-bordon de la Maristo kaj la blankajn-klifojn-de-Albiono, kaj\nĝi rapide glitis duonvoje sur la strandon, kaj ĝi malfermis sian buŝon\nlarĝe kaj larĝe kaj larĝe, kaj ĝi diris: \"Ĉi tie ŝanĝi por Vinĉestro,\nAŝveloto, Naŝuo, Keno, kaj stacioj je la _Fiĉ_burga Vojo;\" kaj precize\nkiam ĝi diris \"Fiĉ\", la Maristo promenis el ĝia buŝo eksteren. Sed\ndum la Baleno estis naĝanta, la Maristo, kiu vere estis persono de\nsenfina-eltrovemo-kaj-sagaceco, estis preninta sian poŝ-tranĉilon kaj\ntranĉinta el la floso malgrandan kvadratan kradon kun tralioj laŭlarĝe\nkaj laŭlonge, kaj li estis liginta tiun firme per siaj ŝelkoj (_nun_ vi\nscias kial vi devis ne forgesi la ŝelkojn!), kaj li trenis tiun kradon\nbone kaj firme en la gorĝon de la Baleno, kaj tie ĝi fiksiĝis! Tiam li\nrecitis la sekvantan _Slokaon_, kiun mi, ĉar vi ankoraŭ ne aŭdis ĝin,\nnun deklamos al vi: --\n\n Pere de tiu mia krado\n Venis halto al via manĝado.\n\nĈar la maristo estis ankaŭ Hi-ber-ni-ano. Kaj li ekpaŝis sur la\nkajobreton, kaj iris hejmen al sia Patrino, kiu estis permesinta al li\ntrempi siajn piedfingrojn en la akvo; kaj li edziĝis kaj vivis feliĉe\nĉiam plue. Tiel ankaŭ la Baleno. Sed ekde tiu tago, la krado en ĝia\ngorĝo, kiun ĝi sukcesis nek eltusi nek engluti, preventis ke ĝi manĝu\nion krom tre, tre malgrandaj fiŝetoj; kaj pro tio balenoj nuntempe\nneniam manĝas virojn aŭ knabojn aŭ knabinetojn.\n\nLa eta Ruza Fiŝo foriris kaj kaŝis sin en la koto sub la Sojlo de la\nEkvatoro. Ĝi timis, ke la Baleno koleras al ĝi.\n\nLa Maristo kunprenis la poŝ-tranĉilon hejmen. Li surhavis la bluan\ndrelikan kalsonon kiam li surpaŝis la kajobreton. La ŝelkojn li estis\nlasinta ĉar, ĉu ne, li utiligis ilin por ligi la kradon; kaj jen la\nfino de _tiu_ rakonto.\n\n --------------\n\nJen la bildo de la Baleno kiu glutas la Mariston kun ties\nsenfina-eltrovemo-kaj-sagaceco, kaj la floson kaj la poŝ-tranĉilon\n_kaj_ liajn ŝelkojn, kiujn vi devas _ne_ forgesi. La butonecaj aferoj\nestas la ŝelkoj de la Maristo, kaj vi povas vidi la tranĉilon tuj\napud ili. Li sidas sur la floso, sed ĝi turniĝis iom flanken, do vi\nne vidas multon de ĝi. La blankeca afero ĉe la maldekstra mano de la\nMaristo estas peco de ligno per kiu li provis remi la floson kiam la\nBaleno alvenis. La peco de ligno nomiĝas gafo-beko. La Maristo lasis\nĝin ekstere kiam li eniris. La Baleno nomiĝis Ridulo, kaj la Maristo\nnomiĝis S-ro Henriko Adalberto Bivenso, MJ. La eta Ruza Fiŝo kaŝiĝas\nsub la ventro de la Baleno, aliokaze mi estus desegninta ĝin. La kialo\nke la maro aspektas tiel tuŝe-fuŝe estas ĉar la Baleno estas suĉanta\nĝin tutan en sian buŝon por ensuĉi S-ron Henriko Adalberto Bivenso kaj\nla floson kaj la poŝ-tranĉilon kaj la ŝelkojn. Vi neniam forgesu la\nŝelkojn.\n\n[bildo]\n\nJen la Baleno serĉanta la etan Ruzan Fiŝon, kiu kaŝiĝas sub la Sojlo\nde la Ekvatoro. La eta Ruza Fiŝo nomiĝis Pinglo. Ĝi kaŝiĝas inter la\nradikoj de la granda algo kiu kreskas antaŭ la Pordoj de la Ekvatoro.\nIli estas fermitaj. Ili estas ĉiam fermitaj, ĉar pordo ĉiam devus esti\nfermita. La ŝnureca afero transe estas la Ekvatoro mem; kaj la aferoj\nkiuj aspektas kiel rokoj estas la du gigantoj Moaro kaj Koaro, kiuj\ntenas la Ekvatoron en ordo. Ili desegnis la siluetojn sur la Pordoj de\nla Ekvatoro, kaj ili ĉizis ĉiujn tiujn interplektiĝantajn fiŝojn sub la\nPordoj. La beko-fiŝoj nomiĝas beko-Delfenoj kaj la aliaj fiŝoj kun la\nstrangaj kapoj nomiĝas Martelo-kapaj Ŝarkoj. La Baleno neniam trovis la\netan Ruzan Fiŝon ĝis post kiam ĝi estis retrovinta sian bonhumoron, kaj\ntiam ili fariĝis denove bonaj amikoj.\n\n[bildo]\n\n\n\n\nKIEL LA KAMELO EKHAVIS SIAN ĜIBON\n\n\nNun venas la sekvanta rakonto, kaj ĝi rakontas pri kiel la Kamelo\nekhavis sian grandan ĝibon.\n\nEn la komenco de la jaroj, kiam la mondo estis tiel-nova-kaj-freŝa,\nkaj la Bestoj ĵus komencis labori por la Homo, estis Kamelo, kaj ĝi\nvivis en la mezo de la Hurla Dezerto ĉar ĝi ne volis labori; kaj\ncetere, ĝi estis mem Hurlanto. Do ĝi manĝis branĉojn kaj dornojn kaj\ntamarikojn kaj lakto-kaj-silko-planton kaj pikilojn, plej 'strordinare\nnenionfarante; kaj kiam iu parolis al ĝi, ĝi diris \"Ĝif!\" Nur \"Ĝif!\"\nkaj ne pli.\n\nOkazis ke la Ĉevalo venis al ĝi, iun lundon matene, kun selo sur sia\ndorso kaj bridstango en sia buŝo, kaj diris: \"Kamelo, ho Kamelo, elvenu\nkaj trotu kiel ni ĉiuj aliaj.\"\n\n\"Ĝif!\" diris la Kamelo; kaj la Ĉevalo foriris kaj rakontis al la Homo.\n\nOkazis ke la Hundo venis al ĝi, kun bastono en sia buŝo, kaj diris:\n\"Kamelo, ho Kamelo, venu kaj prenu kaj portu kiel ni ĉiuj aliaj.\"\n\n\"Ĝif!\" diris la Kamelo; kaj la Hundo foriris kaj rakontis al la Homo.\n\nOkazis ke la Bovo venis al ĝi, kun jugo sur sia nuko, kaj diris:\n\"Kamelo, ho Kamelo, venu kaj plugu kiel ni ĉiuj aliaj.\"\n\n\"Ĝif!\" diris la Kamelo; kaj la Bovo foriris kaj rakontis al la Homo.\n\nJe la fino de la tago la Homo kunvokis la Ĉevalon kaj la Hundon kaj la\nBovon, kaj diris: \"Triopo, ho Triopo, mi tre bedaŭras por vi (en mondo\ntiel nova-kaj-freŝa); sed tiu Ĝif-afero en la Dezerto ne povas labori,\naliokaze ĝi jam estus nun ĉi tie, do mi lasos ĝin tie, kaj vi devos\nlabori duoblan tempon por kompensi.\"\n\nTio tre kolerigis la Triopon (en mondo tiel nova-kaj-freŝa),\nkaj ili faris palavron, kaj _indaba_-on kaj _panĉajet_-on, kaj\n_paŭ-vaŭ_-on je la rando de la Dezerto; kaj la Kamelo venis maĉante\nlakto-kaj-silko-planton _plej_ 'strordinare nenionfarante, kaj ridis\npri ili. Tiam ĝi diris \"Ĝif!\" kaj foriris denove.\n\nOkazis ke preterpasis la Ĝino respondeca pri Ĉiuj Dezertoj, ruliĝante\nen polvo-nubo (Ĝinoj ĉiam vojaĝas tiumaniere ĉar tio estas magio), kaj\nli haltis por palavri kaj paŭvaŭi kun la Triopo.\n\n\"Ĝino de Ĉiuj Dezertoj,\" diris la Ĉevalo, \"_ĉu_ estas ĝuste ke iu ajn\nestu nenionfaranta en mondo tiel nova-kaj-freŝa?\"\n\n\"Certe ne,\" diris la Ĝino.\n\n\"Nu,\" diris la Ĉevalo, \"estas afero tie en la mezo de la Hurla Dezerto\n(kaj ĝi estas mem Hurlanto) kun longa kolo kaj longaj kruroj, kaj ĝi ne\nfaris ian ajn laboron depost lunde matene. Ĝi ne volas troti.\"\n\n\"Feŭ!\" diris la Ĝino, fajfante, \"tio estas mia Kamelo, je ĉiu oro en\nArabujo! Kion ĝi diras pri tio?\"\n\n\"Ĝi diras 'Ĝif'!\" diris la Hundo; \"kaj ĝi ne volas preni kaj porti.\"\n\n\"Ĉu ĝi diras ion alian?\"\n\n\"Nur 'Ĝif'!; kaj ĝi ne volas plugi,\" diris la Bovo.\n\n\"Tre bone,\" diris la Ĝino. \"Mi ĝifos ĝin se vi bonvolos atendi minuton.\"\n\nLa Ĝino volvis sin en sian polvomantelon, kaj prenis biron trans la\ndezerto, kaj trovis la Kamelon, plej 'strordinare nenionfarantan,\nrigardantan sian propran bildon en flako da akvo.\n\n\"Mia longa kaj bobela amiko,\" diris la Ĝino, \"kion do mi aŭdas pri vi\nfaranta neniun laboron, en ĉi tiu mondo tiel nova-kaj-freŝa?\"\n\n\"Ĝif!\" diris la Kamelo.\n\nLa Ĝino eksidis, kun la mentono en sia mano, kaj komencis pensi Grandan\nMagion, dum la Kamelo rigardis sian propran rebrilon en la akvoflako.\n\n\"Vi kaŭzis al la Triopo ekstran laboron depost lunde matene, nur pro\nvia 'strordinara nenionfarado,\" diris la Ĝino; kaj li daŭrigis pensi\nMagiaĵojn, kun la mentono en sia mano.\n\n\"Ĝif!\" diris la Kamelo.\n\n\"Mi ne denove dirus tion se mi estus vi,\" diris la Ĝino; \"vi povus diri\ntion unufoje tro. Bobelo, mi volas ke vi laboru.\"\n\nKaj la Kamelo diris \"Ĝif!\" denove; sed apenaŭ ĝi estis dirinta tion\nkiam ĝi vidis ke la dorso, pri kiu ĝi tiel fieris, pufiĝas kaj pufiĝas\nkaj fariĝas granda ĝeleca ĝifo.\n\n\"Ĉu vi vidas tion?\" diris la Ĝino. \"Tio estas via tute propra ĝifo\nkiun vi kaŭzis al vi mem per ne-laborado. Hodiaŭ estas ĵaŭdo, kaj vi\nne faris ajnan laboron depost lundo, kiam la laboro komenciĝis. Nun vi\neklaboros.\"\n\n\"Kiel do mi povas?\" diris la Kamelo, \"kun ĉi tiu ĝifo sur mia dorso?\"\n\n\"Estas tiel celite,\" diris la Ĝino, \"ĝuste ĉar vi maltrafis tiujn tri\ntagojn. Vi nun kapablos labori tri tagojn sen manĝado, ĉar vi povas\nvivi de via ĝifo; kaj neniam diru ke mi nenion faris por vi. Venu el la\nDezerto kaj iru al la Triopo, kaj kondutu bone. Ĝifu vin!\"\n\nKaj la Kamelo ĝifis sin, kune kun sia ĝifo, kaj foriris al la Triopo.\nKaj ekde tiu tago ĝis la nuna, la Kamelo ĉiam portas ĝifon (ni nun\nnomas ĝin \"ĝibo\", por ne dolorigi ĝiajn sentojn); sed ĝi neniam\nsukcesis kompensi la tri tagojn kiujn ĝi maltrafis en la komenco de la\nmondo, kaj ĝi neniam ĝis nun lernis konduti bone.\n\n --------------\n\nJen la bildo de la Ĝino faranta la komencojn de la Magio kiu alportis\nla Ĝifon al la Kamelo. Unue li desegnis linion en la aero per sia\nfingro, kaj tiu fariĝis firma; kaj tiam li faris nubon, kaj tiam li\nfaris ovon -- vi povas vidi ilin je la subo de la bildo -- kaj krome\nestis magia kukurbo kiu ŝanĝiĝis al granda blanka flamo. Tiam la Ĝino\nprenis sian magian ventumilon kaj ventumis tiun flamon ĝis la flamo\nŝanĝiĝis al iu Magio tute per si mem. Estis bona Magio kaj fakte tre\namikeca Magio, kvankam ĝi devis doni Ĝifon al la Kamelo ĉar la Kamelo\nestis mallaborema. La Ĝino respondeca pri Ĉiuj Dezertoj estis la plej\namika de ĉiuj Ĝinoj, do li vere neniam farus ion malamikecan.\n\n[bildo]\n\nJen la bildo de la Ĝino respondeca pri Ĉiuj Dezertoj kondukanta la\nMagion per sia magia ventumilo. La Kamelo manĝas branĉon de akacio,\nkaj ĝi ĵus finis diri \"ĝif\" unu fojon tro (la Ĝino estis dirinta ke ĝi\nfaros), kaj tial la Ĝifo estas alvenanta. La longa sekigtukeca afero\nkreskanta el la cepo-simila afero estas la Magio, kaj vi povas vidi la\nĜifon sur ĝia ŝultro. La Ĝifo akordiĝas al la plata parto de la dorso\nde la Kamelo. La Kamelo estas tro okupita per rigardado al sia propra\nmemo en la flako da akvo por rimarki tion kio estas okazonta al ĝi.\n\nSub la vera bildo estas bildo de la Mondo-tiel-nova-kaj-freŝa. Estas\ndu fumantaj vulkanoj en ĝi, iuj aliaj montoj kaj iuj ŝtonoj kaj lago\nkaj nigra insulo kaj serpentumanta rivero kaj multe da aliaj aferoj,\nkaj ankaŭ la Arkeo de Noa. Mi ne povis desegni ĉiujn dezertojn pri kiuj\nla Ĝino respondecis, do mi desegnis nur unu, sed ĝi estas tre dezerta\ndezerto.\n\n[bildo]\n\n\n\n\nKIEL LA RINOCERO EKHAVIS SIAN HAŬTON\n\n\nOrigine, iam antaŭ longe, sur neloĝata insulo ĉe la bordo de la\nRuĝa Maro, vivis Parsio de kies ĉapelo la sunradioj rebrilis en\npli-ol-orienta pompo. Kaj la Parsio vivis ĉe la Ruĝa Maro kun nenio\nkrom sia ĉapelo kaj sia tranĉilo kaj kuir-forno de la tipo kiun vi\nprecipe neniam tuŝu. Kaj en iu tago li prenis farunon kaj akvon kaj\nrosinojn kaj prunojn kaj sukeron kaj aferojn, kaj faris por si unu\nkukon kiu mezuris du futojn transe kaj tri futojn dika. Ĝi ververe\nestis Supera Komestiblo (_tio_ estas Magio), kaj li metis ĝin sur\nla fornon ĉar al _li_ estis permesate kuiri sur tiu forno, kaj li\nbakis ĝin kaj bakis ĝin ĝis ĝi estis tute brune bakita kaj odoris\nplej sentimentale. Sed ĝuste kiam li estis manĝonta ĝin, venis sur\nla strandon el la Komplete Neloĝata Interno unu Rinocero kun korno\nsur sia nazo, du porko-okuloj, kaj malbona konduto. En tiuj tagoj la\nhaŭto de la Rinocero sufiĉe glate akordiĝis al ĝia korpo. Ĝi ekzakte\naspektis kiel Rinocero el la Arkeo de Noa, sed kompreneble multe pli\ngranda. Tamen, ĝi ne bone kondutis tiam, kaj ĝi ne bone kondutas nun,\nkaj ĝi neniam bone kondutos. Ĝi diris: \"Haŭ!\" kaj la Parsio lasis tiun\nkukon kaj grimpis al la supro de palmo-arbo kun nenio vestita krom sia\nĉapelo, de kiu la sunradioj rebrilis en pli-ol-orienta pompo. Kaj la\nRinocero renversis la oleo-fornon per sia nazo, kaj la kuko ruliĝis\nen la sablon, kaj ĝi pikis tiun kukon sur la kornon de sia nazo, kaj\nĝi manĝis ĝin, kaj ĝi foriris, svingante sian voston, al la forlasita\nkaj Ekskluzive Neloĝata Interno kiu oftas sur la insuloj Mazanderano,\nSokotro, kaj la Promontoroj de la Plilarĝa Ekvinokso. Tiam la Parsio\ndeiris de sia palmo-arbo kaj metis la fornon sur ĝiajn piedojn kaj\nrecitis la sekvantan _Slokaon_, kiun mi, ĉar vi ankoraŭ ne aŭdis ĝin,\nnun deklamos al vi: --\n\n Kiu la kukojn atakas\n Kiujn la Parsio-viro bakas\n Tiu la malfeliĉon elpakas.\n\nKaj estis multe pli da signifo en tio ol vi pensus.\n\n_Ĉar_, kvin semajnojn poste, okazis varmo-ondo ĉe la Ruĝa Maro, kaj\nĉiuj malvestis ĉiujn vestaĵojn kiujn ili surhavis. La Parsio formetis\nsian ĉapelon; sed la Rinocero demetis sian haŭton kaj portis ĝin sur la\nŝultro kiam ĝi venis al la strando por baniĝi. En tiu tempo la haŭto\nbutoniĝis malsupre per tri butonoj kaj aspektis kiel pluvmantelo. La\nRinocero diris tute nenion pri la kuko de la Parsio, ĉar ĝi estis\nmanĝinta ĝin tute; kaj ĝi neniam bone kondutis, nek tiam, nek poste,\nnek estonte. Ĝi vadis rekte en la akvon kaj blovis bobelojn tra sia\nnazo, lasinte sian haŭton sur la strando.\n\nOkazis ke la Parsio preteriris kaj trovis la haŭton, kaj li ridis unu\nridon kiu dufoje ĉirkaŭis lian vizaĝon. Tiam li dancis trifoje ĉirkaŭ\nla haŭto kaj frotis siajn manojn. Tiam li iris al sia kampadejo kaj\nplenigis sian ĉapelon per kukeroj, ĉar la Parsio manĝis neniam ion krom\nkukojn, kaj neniam balais sian kampadejon. Li prenis tiun haŭton, kaj\nli trenis tiun haŭton, kaj li trotis tiun haŭton, kaj li frotis tiun\nhaŭton kaj plenigis ĝin per malnovaj, malfreŝaj, sekaj, tiklaj kukeroj\nkaj kelkaj bruligitaj rosinoj, tiom kiom ĝi _entute_ povis enhavi. Tiam\nli grimpis al la supro de sia palmo-arbo kaj atendis ĝis la Rinocero\nvenos el la akvo kaj surmetos ĝin.\n\nKaj la Rinocero surmetis sian haŭton. Ĝi butonis ĝin per la tri\nbutonoj, kaj ĉio tiklis kiel kukeroj en lito. Tiam ĝi volis grati sin,\nsed tio nur malbonigis la aferon; kaj tiam ĝi ekkuŝis sur la sablojn\nkaj ruliĝis kaj ruliĝis kaj ruliĝis, kaj ĉiufoje kiam ĝi ruliĝis la\nkukeroj tiklis ĝin pli kaj pli kaj pli. Tiam ĝi kuris al la palmo-arbo\nkaj frotis kaj frotis kaj frotis sin kontraŭ tiu. Ĝi frotis sin tiel\nmulte kaj tiel forte ke pro la frotado ekestis granda faldo en la\nhaŭto super la ŝultroj, kaj alia faldo malsupre, kie la butonoj antaŭe\nestis (sed la butonoj estis forfrotitaj), kaj pro la frotado ekestis\npliaj faldoj sur ĝiaj kruroj. Kaj tio fuŝis ĝian humoron, sed ne faris\najnan diferencon al la kukeroj. Ili estis interne de ĝia haŭto kaj ili\ntiklis. Do ĝi iris hejmen, vere tre kolera kaj terure gratema; kaj ekde\ntiu tago ĝis la nuna ĉiu rinocero havas grandajn faldojn en sia haŭto\nkaj tre malbonan humoron, ĉio pro la kukeroj interne.\n\nSed la Parsio deiris de sia palmo-arbo, surhavante sian ĉapelon, de kiu\nla sunradioj rebrilis en pli-ol-orienta pompo, prenis sian kuir-fornon,\nkaj foriris en la direkto de Orotavo, Amigdalo, la Supraj Paŝtejoj de\nAnantarivo, kaj la Sonaputaj Marĉoj.\n\n --------------\n\nJen la bildo de la Parsio kiu komencas manĝi sian kukon sur la Neloĝata\nInsulo en la Ruĝa Maro en vere varmega tago; kaj de la Rinocero kiu\nvenas el la Komplete Neloĝata Interno, kiu, kiel vi laŭvere povas\nvidi, estas tute roka. La haŭto de la Rinocero estas tute glata,\nkaj la tri butonoj per kiu oni butonas ĝin estas malsupre, do vi\nne povas vidi ilin. La kirlaĵoj sur la ĉapelo de la Parsio estas\nla sunradioj rebrilantaj en pli-ol-orienta pompo, ĉar se mi estus\ndesegninta verajn radiojn ili estus plenigintaj la tutan bildon. En\nla kuko estas rosinoj; kaj la rado-afero kiu kuŝas sur la sablo en la\nantaŭo apartenis al unu el la batalĉaroj de la Faraono kiam tiu provis\ntransiri la Ruĝan Maron. La Parsio trovis ĝin, kaj konservis ĝin por\nludi. La nomo de la Parsio estis Pestalĝi' Pugalĝi', kaj la Rinocero\nnomiĝis Strorkso, ĉar ĝi spiris tra sia buŝo anstataŭ tra sia nazo. Mi\nne demandus ion pri la kuir-forno, se _mi_ estus vi.\n\n[bildo]\n\nJen la Parsio Pestalĝi' Pugalĝi' sidanta en sia palmo-arbo kaj\nrigardanta la Rinoceron Strorkso kiu baniĝas apud la strando de\nla Komplete Neloĝata Insulo post kiam Strorkso estis forpreninta\nsian haŭton. La Parsio jam frotis la kukerojn en la haŭton, kaj li\nridas pensante pri kiel ili tiklos Strorkson kiam Strorkso denove\nsurmetos ĝin. La haŭto estas tuj sub la rokoj sub la palmo-arbo en\nmalplivarma loko; tial vi ne povas vidi ĝin. La Parsio surhavas novan\npli-ol-oriente-pompan ĉapelon de la speco kiun Parsioj surhavas; kaj\nli havas tranĉilon en sia mano por tranĉi sian nomon en palmo-arbojn.\nLa nigraj aferoj sur la insuloj en la maro estas pecoj de ŝipoj kiuj\npereis ŝipante laŭ la Ruĝa Maro; sed ĉiuj pasaĝeroj estis savitaj kaj\niris hejmen.\n\nLa nigra afero en la akvo proksime de la bordo tute ne estas pereinta\nŝipo. Tio estas Strorkso la Rinocero baniĝanta sen sia haŭto. Strorkso\nestis sub sia haŭto same nigra kiel ekstere. Mi ne demandus ion pri la\nkuir-forno, se _mi_ estus vi.\n\n[bildo]\n\n\n\n\nKIEL LA UNUA LETERO ESTIS SKRIBATA\n\n\nOni ne scias antaŭ kiom longe -- en tre frua tempo estis Neolitika\nviro. Li ne estis Juto aŭ Anglo, aŭ eĉ Dravido, kio li bone\nestus povinta esti, Plej Amata, sed ne zorgu kial. Li estis\nPrimitivulo, kaj li loĝis kavece en Kavo, kaj li surhavis tre\nmalmulte da vestaĵoj, kaj li ne povis legi kaj li ne povis skribi\nkaj li eĉ ne volis ion tian, kaj escepte kiam li estis malsata\nli estis sufiĉe feliĉa. Lia nomo estis Tegumaj Bopsulaj, kaj tio\nsignifas: \"Viro-kiu-ne-metas-sian-piedon-antaŭen-tro-rapide\";\nsed ni, ho Plej Amata, nomos lin Tegumo, mallonge do. Kaj la\nnomo de lia edzino estis Teŝumaj Tevindraŭ, kaj tio signifas:\n\"Sinjorino-kiu-demandas-tre-multajn-demandojn\"; sed ni, ho\nPlej Amata, nomos ŝin Teŝuma, mallonge do. Kaj la nomo de lia\nmalgranda knabino-filino estis Tafimaj Metalumaj, kaj tio signifas:\n\"Malgranda-persono-sen-bonaj-manieroj-kiu-devus-esti-frapata\"; sed\nmi nomos ŝin Tafinjo. Kaj ŝi estis la Plej Amata de Tegumaj Bopsulaj\nkaj la Plej Amata de sia propra Panjo, kaj ŝi ne estis frapata eĉ\nduonon da fojoj kiom estus bone por ŝi; kaj ili ĉiuj tri estis tre\nfeliĉaj. Kiam nur Tafinjo povis kuri ĉirkaŭe, ŝi iris ĉien kun sia\nPaĉjo Tegumo, kaj foje ili ne venis hejmen al la Kavo ĝis ili estis\ntre malsataj, kaj tiam Teŝumaj Tevindraŭ kutime diris: \"Kie en la\nmondo vi du estis, ke vi fariĝis tiel ŝoke malpuraj? Vere, Tegumo\nmia, vi ne estas pli bona ol mia Tafinjo.\"\n\nNun atentu kaj aŭskultu!\n\nEn iu tago Tegumaj Bopsulaj foriris tra la kastoro-marĉo al la rivero\nVagajo por sage kapti karpo-fiŝojn por vespermanĝo, kaj ankaŭ Tafinjo\niris kun li. La sago de Tegumo estis farita el ligno kun ŝarko-dento je\nla fino, kaj antaŭ ol li kaptis iujn ajn fiŝojn, li rompis ĝin tute,\nfrapante ĝin tro forte al la fundo de la rivero. Ili estis multajn\nmejlojn for de la hejmo (kompreneble ili kunhavis lunĉon en malgranda\nsako), kaj Tegumo estis forgesinta kunpreni rezervajn sagojn.\n\n\"Jen tre fiŝodora afero!\" diris Tegumo. \"Mi bezonos duonon de la tago\npor ripari ĝin.\"\n\n\"Estas hejme via granda nigra sago,\" diris Tafinjo. \"Mi rekuru al la\nKavo kaj petu Panjon por doni ĝin al mi.\"\n\n\"Estas tro malproksime por viaj malgrandaj grasaj kruretoj,\" diris\nTegumo. \"Cetere, vi povus fali en la kastoro-marĉon kaj droni. Ni\ndevos fari plej bonan el malbono.\" Li eksidis kaj elprenis malgrandan\nledan riparo-saketon, plenan de rangifero-tendenoj kaj strioj da ledo,\nkaj buletoj da abelo-vakso kaj rezino, kaj komencis ripari la sagon.\nTafinjo eksidis ankaŭ, kun siaj piedfingroj en la akvo kaj sia mentono\nen la mano, kaj pensadis tre forte. Tiam ŝi diris: --\n\n\"Mi diru, Paĉjo, estas terura ĝeno, ke vi kaj mi ne scias skribi, ĉu\nne? Se ni kapablus ni povus sendi mesaĝon por ekhavi la novan sagon.\"\n\n\"Tafinjo,\" diris Tegumo, \"kiom ofte mi diris al vi ne uzi slangon?\n'Terure' ne estas plaĉa vorto, -- sed ja _estus_ tre utile, nun kiam vi\ndiras, se ni povus skribi hejmen.\"\n\nĜuste tiam iu Fremdulo-viro venis laŭlonge de la rivero, sed li\napartenis al malproksima tribo, la Tevaroj, kaj li ne komprenis eĉ\nvorton de la lingvo de Tegumo. Li staris sur la bordo kaj ridetis\nal Tafinjo, ĉar li havis sian propran knabino-filinon hejme. Tegumo\neltiris fasketon da rangifero-tendenoj el sia riparo-saketo kaj\nkomencis ripari sian sagon.\n\n\"Venu ĉi tien,\" diris Tafinjo. \"Ĉu vi scias kie mia Panjo loĝas?\" Kaj\nla Fremdulo-viro diris \"Um!\" -- estante, kiel vi scias, Tevaro.\n\n\"Stulte!\" diris Tafinjo, kaj ŝi stamfis per sia piedo, ĉar ŝi vidis\naron da tre grandaj karpoj suprennaĝantaj la riveron ĝuste nun kiam ŝia\nPaĉjo ne povis uzi sian sagon.\n\n\"Ne ĝenu al plenkreskuloj,\" diris Tegumo, tiel okupata de sia\nsago-riparado ke li eĉ ne turnis sin.\n\n\"Mi nek ĝenas,\" diris Tafinjo. \"Mi nur volas ke li faru kion mi volas\nke li faru, kaj li ne komprenas.\"\n\n\"Do ne ĝenu _min_,\" diris Tegumo, kaj li daŭrigis tiradon kaj streĉadon\nde rangifero-tendenoj kun sia buŝo plena de pecetoj. La Fremdulo-viro\n-- vera Tevaro li estis -- eksidis sur la herbo, kaj Tafinjo montris al\nli kion faras ŝia Paĉjo. La Fremdulo-viro pensis: \"Ĉi tio estas mirakla\ninfano. Ŝi stamfas per sia piedo antaŭ mi kaj ŝi faras grimacojn. Ŝi\ndevas esti la filino de tiu nobla Tribestro kiu estas tiel eminenta, ke\nli ne volas rimarki min.\" Do li ridetis ankoraŭ pli ĝentile.\n\n\"Nu,\" diris Tafinjo, \"mi volas ke vi iru al mia Panjo, ĉar viaj kruroj\nestas pli longaj ol miaj, kaj vi ne falos en la kastoro-marĉon, kaj\ndemandu pri la alia sago de Paĉjo -- tiu kun la nigra tenilo kiu pendas\nsuper nia fajrejo.\"\n\nLa Fremdulo-viro (_kaj_ li estis ja Tevaro) pensis: \"Ĉi tio estas\ntre, tre mirakla infano. Ŝi svingas siajn brakojn kaj ŝi krias al\nmi, sed mi komprenas neniun vorton de tio kion ŝi diras. Sed se mi\nne faros kion ŝi volas, mi forte timas ke tiu memfiera Tribestro,\nViro-kiu-turnas-sian-dorson-al-vizitantoj, estos kolera.\" Li ekstaris\nkaj deŝiris grandan platan pecon da ŝelo de betulo-arbo kaj donis ĝin\nal Tafinjo. Li faris tion, Plej Amata, por montri ke lia koro estas\ntiel blanka kiel betula ŝelo kaj ke li intencas nenion malbonan; sed\nTafinjo ne tute komprenis.\n\n\"Ho!\" ŝi diris. \"Mi komprenas! Vi volas la loĝ-adreson de mia Panjo?\nKompreneble mi ne povas skribi, sed mi povos desegni bildojn se mi\nhavos ion akran por grati. Bonvolu prunti al mi la ŝarkodenton de via\nkolĉeno.\"\n\nLa Fremdulo-viro (kaj _li_ estis ja Tevaro) ne diris ion\najn, do Tafinjo levis sian maneton kaj tiris je la belega\nbido-kaj-semo-kaj-ŝarkodenta kolĉeno ĉirkaŭ lia kolo.\n\nLa Fremdulo-viro (kaj li _estis_ ja Tevaro) pensis: \"Ĉi tio estas\ntre, tre, tre mirakla infano. La ŝarkodento sur mia kolĉeno\nestas magia ŝarkodento, kaj oni ĉiam diris, ke se iu tuŝas ĝin\nsen mia permeso tiu senprokraste ŝvelos kaj eksplodos. Sed ĉi\ntiu infano ne ŝvelas kaj eksplodas, kaj tiu eminenta Tribestro,\nViro-kiu-atentas-ekskluzive-siajn-proprajn-aferojn, kiu tute ne atentis\nmin ĝis nun, ŝajne ne timas ke ŝi ŝvelos aŭ eksplodos. Mi prefere estu\npli ĝentila.\"\n\nDo li donis al Tafinjo la ŝarkodenton, kaj ŝi ekkuŝis plate sur la\nventro kun la kruroj en la aero, kiel iuj homoj kuŝas sur la planko en\nla loĝoĉambro kiam ili volas desegni bildojn, kaj ŝi diris: \"Nun mi\ndesegnos kelkajn belegajn bildojn por vi! Vi povas rigardi trans mia\nŝultro, sed ne puŝu kontraŭ mi. Unue mi desegnos mian Paĉjon fiŝanta.\nNe tre similas al li; sed Panjo scios, ĉar mi desegnis lian sagon\nrompita. Nu, nun mi desegnos la alian sagon kiun li volas havi, la\nsagon kun nigra tenilo. Aspektas kvazaŭ ĝi pikas en la dorson de Paĉjo,\nsed tio estas ĉar la ŝarkodento glitis kaj ĉi tiu peco da ŝelo ne estas\nsufiĉe granda. Tio estas la sago kiun mi volas ke vi alportu; do mi\ndesegnos bildon de mi mem 'splikanta tion al vi. Miaj haroj ne tiel\nelstaras kiel mi desegnis ilin, sed estas pli facile desegni tiel. Nun\nmi desegnos vin. _Mi_ pensas ke vi estas tre plaĉa, vere, sed mi ne\npovas desegni vin plaĉa en la bildo, do ne estu 'fendita. Ĉu vi estas\n'fendita?\"\n\nLa Fremdulo-viro (kaj li estis _ja_ Tevaro) ridetis. Li pensis: \"Ŝajnas\nke granda batalo estas okazonta iuloke, kaj ĉi tiu eksterordinara\ninfano, kiu prenas mian magian ŝarkodenton sed ne ŝvelas aŭ eksplodas,\ndiras al mi ke mi alportu la tutan tribon de la eminenta Tribestro. Li\n_estas_ eminenta Tribestro, aliokaze li estus rimarkinta min.\"\n\n\"Vidu,\" diris Tafinjo, desegnante tre forte kaj sufiĉe skrape, \"nun\nmi desegnis vin, kaj mi metis la sagon kiun Paĉjo volas havi en vian\nmanon, nur por memorigi ke vi alportu ĝin. Nun mi montros al vi kiel\natingi la loĝ-adreson de Panjo. Vi iru ĝis vi alvenos ĉe du arboj (jen\nla arboj), kaj tiam vi transiros monteton (jen monteto), kaj tiam vi\nvenos al kastoro-marĉo plena de kastoroj. Mi ne enmetis la tutajn\nkastorojn, ĉar mi ne povas desegni kastorojn, sed mi desegnis iliajn\nkapojn, kaj pli de ili vi ne vidos kiam vi trairos la marĉon. Atentu ke\nvi ne enfalos! Kaj tiam nia Kavo estas tuj malantaŭ la kastoro-marĉo.\nĜi ne estas tiel alta kiel la montetoj, fakte, sed mi ne povas desegni\naferojn tre malgrande. Tio estas mia Panjo ekster la Kavo. Ŝi estas\nbelega. Ŝi estas la plej plejbelega Panjo kiu iam ajn estis, sed ŝi ne\nestos 'fendita kiam ŝi vidos ke mi desegnis ŝin tiel krude. Ŝi estos\nkontenta de mi ĉar mi scias desegni. Nu, por la kazo ke vi forgesus, mi\ndesegnis la sagon kiun Paĉjo volas _ekster_ nia Kavo. Ĝi fakte estas\n_interne_, sed vi montru la bildon al mia Panjo kaj ŝi donos ĝin al\nvi. Mi desegnis ŝin kun levitaj brakoj, ĉar mi scias ke ŝi estos tre\nkontenta vidi vin. Ĉu ne belega bildo? Kaj ĉu vi bone komprenas, aŭ ĉu\nmi 'spliku denove?\"\n\nLa Fremdulo-viro (kaj li estis ja _Tevaro_) rigardis al la bildo kaj\ntre forte kapjesis. Li diris al si mem: \"Se mi ne alportos la tribon\nde ĉi tiu eminenta Tribestro por helpi lin, li estos mortigita de\nsiaj malamikoj kiuj venas de ĉiuj flankoj kun sagoj. Nun mi komprenas\nkial la eminenta Tribestro ŝajnigis ne rimarki min! Li timis ke liaj\nmalamikoj kaŝiĝas en la arbustoj kaj vidus ke li donas mesaĝon al mi.\nTial li turnis sian dorson al mi, kaj lasis la saĝan kaj miraklan\ninfanon desegni la teruran bildon montrantan liajn malfacilaĵojn. Mi\niros kaj alportos helpon de lia tribo.\" Li eĉ ne demandis Tafinjon\npri la vojo, sed forrapidis en la arbustojn kiel la vento, kun la\nbetulo-ŝelo en sia mano, kaj Tafinjo eksidis plej kontenta.\n\nKaj jen la bildo kiun Tafinjo desegnis por li!\n\n\"Kion vi estis faranta, Tafinjo?\" diris Tegumo. Li estis riparinta sian\nsagon kaj singarde svingis ĝin tien kaj reen.\n\n\"Estas iu priaranĝo de mia flanko, kara Paĉjo,\" diris Tafinjo. \"Se vi\nne faros demandojn al mi, vi ekscios pri ĝi post mallonga tempo, kaj vi\nsurpriziĝos. Vi ne scias kiel multe vi surpriziĝos, Paĉjo! Promesu ke\nvi surpriziĝos.\"\n\n\"Tre bone,\" diris Tegumo, kaj daŭrigis fiŝkaptadon.\n\nLa Fremdulo-viro -- ĉu vi sciis ke li estis Tevaro? -- forrapidis\nkun la bildo kaj kuris kelkajn mejlojn, ĝis tute hazarde li trovis\nTeŝumaj Tevindraŭ sidantan ĉe la pordo de sia Kavo, parolantan al\nkelkaj aliaj Neolitikaj sinjorinoj kiuj estis alvenintaj por Primitiva\nlunĉo. Tafinjo tre similis al Teŝuma, precipe pri la supra parto de\nla vizaĝo kaj la okuloj, do la Fremdulo-viro -- daŭre pura Tevaro --\nridetis ĝentile kaj transdonis al Teŝuma la betulo-ŝelon. Li estis\nkurinta rapide, kaj tial li anhelis, kaj liaj kruroj estis gratitaj pro\nrubusoj, sed li tamen provis esti ĝentila.\n\nTuj kiam Teŝuma vidis la bildon ŝi ekkriĉis kiel io kaj saltis kontraŭ\nla Fremdulo-viron. La aliaj Neolitikaj sinjorinoj subite frapis lin\nsur teron kaj eksidis sur lin en longa vico sesope, dum Teŝuma tiris\nliajn harojn. \"La konkludo elstaras kiel la nazo sur la vizaĝo de ĉi\ntiu Fremdulo-viro,\" ŝi diris. \"Li plenpikis mian Tegumon per sagoj, kaj\ntimigis povran Tafinjon tiel ke ŝiaj haroj ekstaris; kaj ne kontenta\npri nur tio, li alportas al mi korŝiran bildon pri tio kiel estis\nfarite. Vidu!\" Ŝi montris la bildon al ĉiuj tiuj Neolitikaj sinjorinoj\nkiuj trankvile sidis sur la Fremdulo-viro. \"Jen mia Tegumo kun rompita\nbrako; jen sago pikas lian dorson; jen viro kun sago preta por ĵeti;\njen alia viro ĵetanta sagon el Kavo, kaj jen tuta aro da homoj\" (tio\nestis la kastoroj kiujn desegnis Tafinjo, fakte, sed ili pli similis al\nhomoj) \"venantaj malantaŭ Tegumo. Ĉu ne ŝoke!\"\n\n\"Treege ŝoke!\" diris la Neolitikaj sinjorinoj, kaj ili plenigis la\nharojn de la Fremdulo-viro per koto (kio surprizis lin), kaj ili batis\nla Reeĥajn Tribajn Tamburojn, kaj kunvokis ĉiujn Estrojn de la Tribo\nde Tegumo, kun iliaj Hetmanoj kaj Dolmanoj, ĉiujn Negusojn, Vunojn\nkaj Aĥundojn de la organizaĵo, aldone al la Varlokoj, Angekokoj,\nJuju-viroj, Bonzoj, kaj la resto, kiuj decidis ke antaŭ ol ili forhakos\nla kapon de la Fremdulo-viro, li senprokraste konduku ilin al la rivero\nkaj montru kie li kaŝis la povran Tafinjon.\n\nIom post iom la Fremdulo-viro (kvankam li estis Tevaro) fariĝis vere\nĝenita. Ili estis plenigintaj liajn harojn sufiĉe dense per koto; ili\nestis rulintaj lin supren kaj malsupren sur akraj ŝtonetoj; ili estis\nsidintaj sur li en longa vico sesope; ili estis frape tuŝintaj kaj bate\npuŝintaj lin ĝis li apenaŭ povis spiri; kaj kvankam li ne komprenis\nilian lingvon, li estis preskaŭ certa ke la nomoj kiujn la Neolitikaj\nsinjorinoj donis al li ne estis tre sinjorinecaj. Tamen, li nenion\ndiris ĝis la tuta Tribo de Tegumo estis kolektiĝinta, kaj tiam li\nkondukis ilin al la bordo de rivero Vagajo, kaj tie ili trovis Tafinjon\nkiu faris lekanteto-ĉenojn, kaj Tegumon kiu zorge sagis malgrandajn\nkarpojn per sia riparita sago.\n\n\"Nu, vi _ja_ estis rapida!\" diris Tafinjo. \"Sed kial vi kunportis tiom\nmulte da homoj? Kara Paĉjo, jen mia surprizo. _Ĉu_ vi surpriziĝis,\nPaĉjo?\"\n\n\"Tre,\" diris Tegumo; \"sed tio fuŝis mian fiŝadon por la tuta tago.\nKial la tuta kara, afabla, plaĉa, pura, trankvila Tribo estas ĉi tie,\nTafinjo?\"\n\nKaj ili ja estis. Unuaj promenis Teŝumaj Tevindraŭ kaj la Neolitikaj\nsinjorinoj, firme tenantaj la Fremdulo-viron, kies haroj estis plenaj\nde koto (kvankam li estis Tevaro). Post ili venis la Ĉefa Estro,\nla Vica Estro, la Deputitaj kaj Asistaj Estroj (ĉiuj armitaj ĝis\nla supraj dentoj), la Hetmanoj kaj Centestroj, Rotestroj kun siaj\nRotoj, kaj Dolmanoj kun siaj Taĉmentoj; Vunoj, Negusoj, kaj Aĥundoj\niom pli malantaŭe (ankaŭ ili armitaj ĝis la dentoj). Post ili la\nTribo en hierarĥia ordo, ekde posedantoj de kvar kavoj (po unu por\nĉiu sezono), privata rangifero-stalo, kaj du salmo-saltejoj, ĝis\nfeŭdaj kaj prognataj Komunuloj, semi-rajtantaj je duona ursofelo por\nvintraj noktoj, sep jardojn for de la fajro, kaj asignitaj servutuloj,\nrajtantaj je transproprietigo de skrapita medol-osto subherede (Ĉu\nĉio tio ne estas belegaj vortoj, Plej Amata?). Ili ĉiuj estis tie,\nsaltantaj kaj vokantaj, kaj ili timigis ĉiujn fiŝojn je dudekmejla\ndistanco, kaj Tegumo dankis ilin per flua Neolitika oratoraĵo.\n\nTiam Teŝumaj Tevindraŭ alkuris kaj kisis kaj ĉirkaŭbrakis Tafinjon vere\ntre multe; sed la Ĉefa Estro de la Tribo de Tegumo ekkaptis Tegumon ĉe\nla verto-volvaĵaj plumoj kaj skuis lin severe.\n\n\"Ekspliku! Ekspliku! Ekspliku!\" kriis la tuta Tribo de Tegumo.\n\n\"Je la bona ĉielo!\" diris Tegumo. \"Lasu mian verto-volvaĵon! Ĉu iu ne\npovas rompi sian karpo-sagon sen ke la tuta kamparanaro ĵetas sin al\nli? Vi estas tre enmiksiĝema popolo.\"\n\n\"Mi ne kredas ke vi fakte alportis la nigratenilan sagon de mia Paĉjo,\"\ndiris Tafinjo. \"Kaj _kion_ vi faras al mia kara Fremdulo-viro?\"\n\nIli estis batpuŝantaj lin duope kaj triope kaj dekope ĝis liaj okuloj\nturniĝis kaj turniĝis. Li povis nur spasme spiri kaj montri al Tafinjo.\n\n\"Kie estas la malbonaj homoj kiuj pikis vin per sagoj, mia kara?\" diris\nTeŝumaj Tevindraŭ.\n\n\"Ne estis ajn,\" diris Tegumo. \"Mia sola vizitanto ĉi-matene estis la\npovra homo kiun vi klopodas sufokigi. Ĉu vi ĉiuj malbone sentas, aŭ ĉu\nvi estas malsanaj, ho Tribo de Tegumo?\"\n\n\"Li alvenis kun terura bildo,\" diris la Ĉefa Estro, -- \"bildo kiu\nmontris ke vi estas plena de sagoj.\"\n\n\"E... um... -- Eble mi p'fere 'spliku ke _mi_ donis al li tiun bildon,\"\ndiris Tafinjo, sed ŝi ne sentis sin tre komforte.\n\n\"Vi!\" diris la Tribo de Tegumo ĉiuj kune.\n\"Malgranda-persono-sen-bonaj-manieroj-kiu-devus-esti-frapata! Ĉu vi?\"\n\n\"Tafinjo kara, mi timas ke ekestos iom da problemoj,\" diris ŝia Paĉjo,\nkaj li metis sian brakon ĉirkaŭ ŝin, por ke ŝi ne zorgu.\n\n\"Ekspliku! Ekspliku! Ekspliku!\" diris la Ĉefa Estro de la Tribo de\nTegumo, kaj li saltetis sur unu piedo.\n\n\"Mi volis ke la Fremdulo-viro alportu la sagon de Paĉjo, do mi dezegnis\nĝin,\" diris Tafinjo. \"Ne estis aro da sagoj. Estis nur unu sago. Mi\ndezegnis ĝin trifoje por esti certa. Mi ne povas helpi ke aspektis\nkvazaŭ ĝi trafis la kapon de Paĉjo -- ne estis sufiĉe da loko sur la\nbetulo-ŝelo; kaj tiuj aferoj kiujn Panjo nomas malbonaj homoj mi celis\nkastoroj. Mi dezegnis ilin por montri al li la vojon tra la marĉo; kaj\nmi dezegnis Panjon ĉe la buŝo de la Kavo kun ĝoja aspekto ĉar li estas\nkara Fremdulo-viro, kaj _mi_ pensas ke vi ĉiuj estas la plej plejstulta\npopolo en la mondo,\" diris Tafinjo. \"Li estas tre plaĉa viro. Kial vi\nplenigis liajn harojn per koto? Lavu lin!\"\n\nNeniu diris ion ajn dum longa tempo, ĝis la Ĉefa Estro ekridis; tiam la\nFremdulo-viro (kiu almenaŭ estis Tevaro) ekridis; tiam Tegumo ekridis\nĝis li falis dorse sternite sur la bordon; tiam la tuta Tribo ekridis\npli multe kaj pli fuŝe kaj pli laŭte. La solaj homoj kiuj ne ridis\nestis Teŝumaj Tevindraŭ kaj ĉiuj Neolitikaj sinjorinoj. Ili estis tre\nĝentilaj al ĉiuj siaj edzoj, kaj diris \"idioto!\" sufiĉe ofte.\n\nTiam la Ĉefa Estro de la Tribo de Tegumo kriis kaj diris kaj kantis:\n\"Ho, Malgranda-persono-sen-bonaj-manieroj-kiu-devus-esti-frapata, vi\ntrafis grandiozan inventon!\"\n\n\"Mi ne planis; mi nur volis la sagon kun nigra tenilo de Paĉjo,\" diris\nTafinjo.\n\n\"Sed tamen. Ĝi _estas_ grandioza invento, kaj iam estonte la homoj\nnomos ĝin skribado. Nun temas ankoraŭ nur pri bildoj, kaj, kiel ni\nvidis hodiaŭ, bildoj ne estas ĉiam ĝuste komprenataj. Sed venos tempo,\nho Bebo de Tegumo, kiam ni faros literojn -- ĉiujn dudek ses aŭ dudek\nok aŭ kiom do -- kaj tiam ni kapablos kaj legi kaj skribi, kaj tiam ni\nĉiam diros precize kion ni celas sen ajnaj eraroj. Nun la Neolitikaj\nsinjorinoj ellavu la koton el la haroj de la fremdulo!\"\n\n\"Mi ĝojos pri tio,\" diris Tafinjo, \"ĉar, finfine, kvankam vi alportis\nĉiun unuopan alian sagon de la Tribo de Tegumo, vi forgesis la\nnigratenilan de mia Paĉjo.\"\n\nTiam la Ĉefa Estro kriis kaj diris kaj kantis: \"Tafinjo kara,\nsekvontfoje kiam vi skribos bildo-leteron, vi prefere sendu kun ĝi\nhomon kiu povas paroli nian lingvon, por klarigi pri kio temas. Al mi\nmem ne gravas, ĉar mi estas Ĉefa Estro, sed estas tre malbone por la\nresto de la Tribo de Tegumo, kaj, kiel vi vidas, estas surprizo por la\nfremdulo.\"\n\nTiam ili adoptis la Fremdulo-viron (vera Tevaro el Tevarujo) kiel\nmembron de la Tribo de Tegumo, ĉar li estis ĝentilhomo kaj ne faris\nproblemojn pri la koto kiun la Neolitikaj sinjorinoj estis metintaj en\nliajn harojn. Sed de tiu tago ĝis la nuna (kaj mi supozas ke pri tio\nkulpas Tafinjo), tre malmulte da malgrandaj knabinoj iam ŝatis lerni\nlegadon kaj skribadon. Plej multaj preferas desegni bildojn kaj ludi\nkun siaj Paĉjoj -- precize kiel Tafinjo.\n\n --------------\n\nTio ĉi estas la historio de Tafimaj Metalumaj ĉizita sur malnova\ndentego antaŭ tre longa tempo fare de la Antikvaj Popoloj. Se vi\nlegas mian rakonton, aŭ laŭtlegigas ĝin, vi povas vidi kiel ĉio estas\nrakontata sur la dentego. La dentego estis parto de malnova triba\ntrumpeto kiu apartenis al la Tribo de Tegumo. La bildojn oni gratis en\nĝi per najlo aŭ io alia, kaj tiam la gratojn oni plenigis per nigra\nvakso, sed ĉiujn dividajn liniojn kaj la kvin malgrandajn rondetojn\nmalsupre oni plenigis per ruĝa vakso. Kiam ĝi estis nova, estis iuspeca\nretaĵo de bidoj kaj konkoj kaj valoraj ŝtonoj je la fino; sed tio\nrompiĝis kaj perdiĝis -- ĉio krom la malgranda iometo kiun vi vidas.\nLa literoj ĉirkaŭ la dentego estas magio -- Runa magio, -- kaj se vi\npovas legi ilin vi eltrovos ion iom novan. La dentego estas ebura --\ntre flava kaj defrotiĝinta. Ĝi mezuras du futojn laŭlonge kaj du futojn\nĉirkaŭe, kaj pezas dek unu funtojn kaj naŭ uncojn.\n\n[bildo]\n\n\n\n\nKIEL LA ALFABETO ESTIS FARATA\n\n\nTiam, unu semajnon post kiam Tafimaj Metalumaj (ni daŭre nomos ŝin\nTafinjo, Plej Amata) faris tiun malgrandan eraron pri la sago de sia\nPaĉjo kaj la Fremdulo-viro kaj la bildo-letero kaj ĉio tio, ŝi denove\niris fiŝi karpojn kun sia Paĉjo. Ŝia Panjo volis ke ŝi restu hejme kaj\nhelpu pendigi pelto-felojn sur la grandajn sekigo-fostojn ekster ilia\nNeolitika Kavo, sed Tafinjo kaŝe foriris al sia Paĉjo tre frue, kaj\nili fiŝkaptis. Subite ŝi komencis fari ridajn sonetojn, kaj ŝia Paĉjo\ndiris: \"Ne faru stulte, infano.\"\n\n\"Sed ĉu ne estis incite!\" diris Tafinjo. \"Ĉu vi ne memoras kiel la Ĉefa\nEstro blovigis siajn vangojn, kaj kiel ridiga aspektis la Fremdulo-viro\nkun la koto en siaj haroj?\"\n\n\"Mi memoras,\" diris Tegumo. \"Mi devis pagi du cervo-felojn -- molajn\nkun franĝoj -- al la Fremdulo-viro pro ĉio kion ni faris al li.\"\n\n\"_Ni_ nenion faris al li,\" diris Tafinjo. \"Estis Panjo kaj la aliaj\nNeolitikaj sinjorinoj -- kaj la koto.\"\n\n\"Pri tio ni ne parolu,\" diris ŝia Paĉjo. \"Ni lunĉu.\"\n\nTafinjo prenis medol-oston kaj sidis muse silenta dum dek tutaj\nminutoj, dum ŝia Paĉjo gratis sur pecoj da betulo-ŝelo per ŝarkodento.\nTiam ŝi diris: \"Paĉjo, mi penzis pri sekreta surprizo. Vi faru sonon --\niun ajn sonon.\"\n\n\"Aa!\" diris Tegumo. \"Ĉu tio sufiĉas kiel komenco?\"\n\n\"Jes,\" diris Tafinjo. \"Vi aspektas precize kiel karpo-fiŝo kun buŝo\nmalferma. Diru ĝin denove, mi petas.\"\n\n\"Aa! aa! aa!\" diris ŝia Paĉjo. \"Ne estu malĝentila al mi, filino mia.\"\n\n\"Mi ne celas esti malĝentila, vere kaj senmensoge,\" diris Tafinjo.\n\"Estas parto de mia sekreta-surprizo-pensaĵo. _Ja_ diru _aa_, Paĉjo,\nkaj tenu vian buŝon malferma en la fino, kaj pruntu al mi tiun denton.\nMi desegnos buŝon de karpo-fiŝo plene-malferman.\"\n\n\"Kial?\" diris ŝia Paĉjo.\n\n\"Ĉu vi ne komprenas?\" diris Tafinjo, gratante plu sur la betulo-ŝelo.\n\"Tio estos nia malgranda sekreta s'prizo. Kiam mi desegnos karpo-fiŝon\nkun malferma beko en la fulgo je la fundo de nia Kavo -- se Panjo ne\nprotestos -- ĝi memorigos vin pri tiu _aa_-sono. Tiam ni povos ludi\nkvazaŭ estas mi, saltinta el la mallumo kaj s'prizinta vin per tiu sono\n-- same kiel mi faris en la kastoro-marĉo pasintvintre.\"\n\n\"Ĉu vere?\" diris ŝia Paĉjo, per la tono kiun plenkreskuloj uzas kiam\nili vere atentas. \"Daŭrigu, Tafinjo.\"\n\n\"Aĥ fuŝe!\" ŝi diris. \"Mi ne povas desegni tutan karpo-fiŝon, sed mi\npovas desegni ion kio indikas buŝon de karpo-fiŝo. Ĉu vi ne scias\nkiel ili staras kun la kapo malsupre serĉantaj en la koto? Nu, jen\nestas kvazaŭa karpo-fiŝo (ni povas ludi ke la resto de ĝi ankaŭ estas\ndesegnita). Jen nur ĝia buŝo, kaj tio signifas _aa_.\" Kaj ŝi desegnis\njenon. (1)\n\n\"Ne malbone,\" diris Tegumo, kaj gratis ankaŭ mem sur sia propra peco\nda betulo-ŝelo; \"sed vi forgesis la sento-fadenon kiu pendas trans ĝia\nbuŝo.\"\n\n\"Sed mi ne kapablas desegni, Paĉjo.\"\n\n\"Vi bezonas desegni nenion krom la malfermaĵo de ĝia buŝo kun la\nsento-fadeno transe. Tiam ni scios ke estas karpo-fiŝo, ĉar perkoj kaj\ntrutoj ne havas sento-fadenojn. Rigardu nur, Tafinjo.\" Kaj li desegnis\njenon. (2)\n\n\"Nun mi kopios ĝin,\" diris Tafinjo. \"Ĉu vi komprenos tion _ĉi_ kiam vi\nvidos ĝin?\" Kaj ŝi desegnis jenon. (3)\n\n\"Perfekte,\" diris ŝia Paĉjo. \"Kaj mi estos same s'prizita kiam mi vidos\nĝin ie ajn, kvazaŭ vi estus elsaltinta de malantaŭ arbo kaj dirinta\n'Aa!'\"\n\n\"Nun vi faru alian sonon,\" diris Tafinjo, tre fiera.\n\n\"Jaa!\" diris ŝia Paĉjo, tre laŭte.\n\n\"H'm,\" diris Tafinjo. \"Tio estas miksa sono. La fina parto estas la\n_aa_-karpo-fiŝo-buŝo; sed kion ni povas fari pri la komenca parto?\n_Je-je-je_ kaj _aa! Jaa!_\"\n\n\"Ĝi ja similas al la karpo-fiŝo-buŝo-sono. Ni desegnu plian parton de\nla karpo-fiŝo kaj ligu ilin,\" diris ŝia Paĉjo. Ankaŭ _li_ estis sufiĉe\nincitita.\n\n\"Ne. Se ili estas ligitaj, mi forgesos. Prefere desegnu ĝin aparte. Kaj\nprefere ne parton de karpo-fiŝo, sed la hokon per kiu ni foje kaptas\nĝin,\" diris Tafinjo.\n\n\"Bona ideo,\" diris Tegumo. \"Jen fiŝ-hoko por la _je_-sono.\" Kaj li\ndesegnis jenon. (4)\n\n\"Nun mi provos,\" diris Tafinjo. \"'Moru ke mi ne povas desegni kiel vi,\nPaĉjo. Ĉu sufiĉos se mi desegnos nur la hokon, sen la truo por meti la\nfadenon?\" Kaj ŝi desegnis jenon. (5)\n\nŜia Paĉjo kapjesis, kaj liaj okuloj estis lume brilaj pro 'citiĝo.\n\n\"Belege,\" ŝi diris. \"Nun vi faru alian sonon, Paĉjo.\"\n\n\"Oo!\" diris ŝia Paĉjo, tre laŭte.\n\n\"Tio estas tre facila,\" diris Tafinjo. \"Vi faras vian buŝon ronda kiel\novo aŭ ŝtono. Do ovo aŭ ŝtono taŭgos por tio.\"\n\n\"Oni ne ĉiam povas trovi ovon aŭ ŝtonon. Ni devos grati ion\nrondan-similan.\" Kaj li desegnis jenon. (6)\n\n\"Kara ĉielo!\" diris Tafinjo, \"kiom multe da sono-bildoj ni jam faris,\n-- karpo-buŝo, fiŝ-hoko, kaj ovo! Nun vi faru alian sonon, Paĉjo.\"\n\n\"Ssŝ!\" diris ŝia Paĉjo, kaj kuntiris siajn brovojn, sed Tafinjo estis\ntro incitita por rimarki tion.\n\n\"Tio estas tre facila,\" ŝi diris, gratante sur la arboŝelo.\n\n\"E... kio?\" diris ŝia Paĉjo. \"Mi celis ke mi estas pensanta, kaj ne\nvolas esti ĝenata.\"\n\n\"Tamen estas sono. Estas la sono kiun serpento faras, Paĉjo, kiam ĝi\npensas kaj ne volas esti ĝenata. Ni faru por la ssŝ-sono serpenton. Ĉu\ntio taŭgos?\" Kaj ŝi desegnis jenon. (7)\n\n\"Jen,\" ŝi diris. \"Jen plia s'prizo-sekreto. Kiam vi desegnos siblan\nserpenton ĉe la pordo de via malgranda krom-kavo kie vi riparas la\nsagojn, mi scios ke vi forte pensas; kaj mi eniros tute muse-kviete.\nKaj se vi desegnos ĝin sur arbo ĉe la rivero kiam vi estos fiŝanta, mi\nscios ke vi volas ke mi paŝu _plej_ muse-kviete, por ne skui la bordon.\"\n\n\"Tute tiel,\" diris Tegumo. \"Kaj estas pli en ĉi tiu ludo ol vi pensas.\nTafinjo kara, mi havas impreson ke la filino de via Paĉjo trafis je\nla plej bela afero kiu iam estis post kiam la Tribo de Tegumo ekuzis\nŝarkodentojn anstataŭ iuj akraj ŝtonfrapaĵoj kiel pintojn por la sagoj.\nMi kredas ke ni trovis _la_ grandan sekreton de la mondo.\"\n\n\"Kial?\" diris Tafinjo, kaj ankaŭ ŝiaj okuloj brilis pro incitiĝo.\n\n\"Mi montros,\" diris ŝia Paĉjo. \"Kio estas akvo en la Tegumo-lingvo?\"\n\n\"Kompreneble _ja_, kaj tio signifas ankaŭ 'rivero' -- kiel Vagaj-_ja_\n-- rivero Vagajo.\"\n\n\"Kio estas malbona akvo kiu donas al vi febron kiam vi trinkas ĝin --\nnigra akvo -- marĉo-akvo?\"\n\n\"Kompreneble _jo_.\"\n\n\"Nun vidu,\" diris ŝia Paĉjo. \"S'pozu ke vi vidus ĉi tion gratitan\nflanke de akvo-truo en la kastoro-marĉo?\" Kaj li desegnis jenon. (8)\n\n\"Fiŝ-hoko kaj ronda ovo. Du sonoj miksitaj! _Jo_, malbona akvo,\" diris\nTafinjo. \"'Preneble mi ne trinkus tiun akvon ĉar mi scius ke vi diras\nke ĝi estas malbona.\"\n\n\"Sed mi ne bezonus esti ĉe la akvo, tute ne. Mi povus esti mejlojn for,\nĉasante, kaj tamen --\"\n\n\"Kaj _tamen_ estus precize same kvazaŭ vi starus tie kaj dirus: 'For,\nTafinjo, aŭ vi havos febron.' Ĉio tio en fiŝ-hoko kaj ronda ovo! Ho\nPaĉjo, ni devas rakonti tion al Panjo, rapide!\" Kaj Tafinjo dancadis\nĉirkaŭ li en tuta rondo.\n\n\"Ne jam,\" diris Tegumo; \"ne ĝis ni havos pli. Ni vidu. _Jo_ estas\nmalbona akvo, sed _so_ estas manĝo kuirita sur fajro, ĉu ne?\" Kaj li\ndesegnis jenon. (9)\n\n\"Jes. Serpento kaj ovo,\" diris Tafinjo. \"Do tio signifas ke manĝo estas\npreta. Se vi vidus tion gratitan sur arbo, vi scius ke estas tempo por\nveni al la Kavo. Ankaŭ mi.\"\n\n\"Ververe!\" diris Tegumo. \"Ankaŭ prave. Sed atendu momenton. Mi vidas\nproblemon. _So_ signifas 'venu kaj manĝu', sed _ŝo_ signifas la\nsekigo-fostojn kie ni pendigas niajn pelto-felojn.\"\n\n\"Aĉaj aĝaj sekigo-fostoj!\" diris Tafinjo. \"Mi tre malŝatas kiam Panjo\npetas min por pendigi pezajn pluŝajn peltojn sur ilin. Se vi desegnus\nserpenton kaj ovon, kaj mi pensus ke temas pri manĝo, kaj mi venus el\nla arbaro kaj rimarkus ke ĝi signifis ke mi helpu al Panjo pendigi la\npelto-felojn sur la sekigo-fostojn, kion _tiam_ mi farus?\"\n\n\"Vi estus kolera. Panjo ankaŭ. Ni devas fari novan bildon por _ŝo_. Ni\ndevas desegni makulitan serpenton kiu faras _ŝ-ŝ_, kaj ni ludos ke la\nsenmakula faras nur _ssss_.\"\n\n\"Mi ne certus kiel meti la makulojn,\" diris Tafinjo. \"Kaj eble kiam\n_vi_ rapidus vi forgesus meti ilin, kaj mi pensus ke estas _so_ dum\nestas _ŝo_, kaj tiam Panjo kaptus min tamen. _Ne!_ Mi pensas ke ni\naldonu tiujn aĉajn altajn sekigo-fostojn _mem_, por esti _tute_ certaj.\nMi metos ilin malantaŭ la siblan serpenton. Rigardu!\" Kaj ŝi desegnis\njenon. (10)\n\n\"Mi pensis ke vi celas malantaŭ kiel _post_,\" diris ŝia Paĉjo. Kaj li\ndesegnis jenon. (11)\n\n\"Ankaŭ eblus,\" diris Tafinjo. \"Sed tiam ni eble pensus ke temas pri\n_du_ sonoj, dum temas pri _unu_.\"\n\n\"Eble vi pravas. Ĉiuokaze tre similas al niaj sekigo-fostoj,\"\ndiris ŝia Paĉjo, ridanta. \"Nun mi faros novan sonon kun la\nserpento-kaj-sekigo-fosto-sono en ĝi. Mi diras _ŝi_. Tio estas Teguma\npor sago, Tafinjo.\" Kaj li ridis.\n\n\"Ne ridu pri mi,\" diris Tafinjo, pensante pri sia bildo-letero kaj la\nkoto en la haroj de la Fremdulo-viro. \"_Vi_ desegnu ĝin, Paĉjo.\"\n\n\"Ni ne aldonos kastorojn aŭ montetojn ĉi-foje, ĉu?\" diris ŝia Paĉjo.\n\"Mi desegnos nur rektan linion por mia sago.\" Kaj li desegnis jenon.\n(12)\n\n\"Eĉ Panjo ne povus erare pensi ke oni mortigas min,\" li diris.\n\n\"Mi _petas_, ne faru, Paĉjo. Mi eksentas malkomforte pro tio. Faru iom\npli da sonoj. Ni tiel bele progresas.\"\n\n\"E... h'm!\" diris Tegumo, supren rigardante. \"Ni diru _ŝu_. Tio\nsignifas 'ĉielo'.\"\n\nTafinjo desegnis la serpenton kaj la sekigo-foston. Tiam ŝi haltis. \"Ni\ndevas fari novan bildon por tiu fina sono, ĉu ne?\"\n\n\"_Ŝu-ŝu-u-u-u!_\" diris ŝia Paĉjo. \"Kial? Ĝi tre similas al tiu\nronda-ovo-sono iom maldikigita.\"\n\n\"Do s'pozu ke ni desegnos maldikan rondan ovon, kaj kvazaŭos ke ĝi\nestas rano kiu dum jaroj nenion manĝis.\"\n\n\"Ne-ne,\" diris ŝia Paĉjo. \"Se ni desegnus tion haste ni povus\nmiskompreni kaj pensi ke temas pri la ronda ovo mem. _Ŝu-ŝu-ŝu!_ _Mi_\ndiros al vi kion ni faros. Ni faros malgrandan truon je la fino de la\nronda ovo por montri ke la o-sono prononciĝas maldike kun malgranda\ntruo de buŝo, _oo-uu-uu_. Tiel.\" Kaj li desegnis jenon. (13)\n\n\"Tre bone kaj bele! Multe pli bone ol maldika rano. Daŭrigu,\" diris\nTafinjo, utiligante sian ŝarko-denton.\n\nŜia Paĉjo daŭrigis desegnadon, kaj lia mano skuiĝis pro incitiĝo. Li\ndaŭrigis ĝis li estis desegninta jenon. (14)\n\n\"Ne rigardu supren, Tafinjo,\" li diris. \"Provu eltrovi kion tio\nsignifas en Teguma lingvo. Se vi povas, ni ja trovis la Sekreton.\"\n\n\"Serpento -- fosto -- rompita-ovo -- fiŝ-hoko kaj karpo-buŝo,\" diris\nTafinjo. \"_Ŝu-ja_. Ĉiel-akvo (pluvo).\" Ĝuste tiam guto falis sur ŝian\nmanon, ĉar la ĉielo plennubiĝis. \"Nu, Paĉjo, pluvas. Ĉu _tion_ vi volis\ndiri al mi?\"\n\n\"Kompreneble,\" diris ŝia Paĉjo. \"Kaj mi diris tion al vi ne dirante eĉ\nunu vorton, ĉu ne?\"\n\n\"Nu, mi _pensas_ ke mi estus eksciinta post minuto, sed tiu pluvoguto\ncertigis. Mi nun por ĉiam memoros. _Ŝu-ja_ signifas 'pluvo', aŭ\n'pluvos'. Nu do, Paĉjo!\" Ŝi ekstaris kaj dancis ĉirkaŭ li. \"S'pozu ke\nvi elirus antaŭ ol mi vekiĝis, kaj dezegnis _ŝu-ja_ en la fulgo sur\nla vando, tiam mi scius ke pluvos kaj mi prenus mian kastoro-felan\npluvo-ĉapon. Ĉu Panjo ne estus surprizita!\"\n\nTegumo ekstaris kaj dancis. (Paĉjoj ne hontis fari tiajn aferojn en\ntiuj tempoj.) \"Pli ol! Pli ol!\" li diris. \"S'pozu ke mi volus diri al\nvi ke ne multe pluvos kaj ke vi venu al la rivero, kion ni desegnus?\nDiru la vortojn en Tegumo-lingvo unue.\"\n\n\"_Ŝu-ja-las, ja maru_. (Ĉiel-akvo finiĝas. Rivero venu.) _Kiom_ da\nnovaj sonoj! _Mi_ ne scias kiel ni povos desegni ilin.\"\n\n\"Sed mi ja -- sed mi ja!\" diris Tegumo. \"Nur atendu momenton, Tafinjo,\nkaj ni ĉesos por hodiaŭ. Ni jam havas _ŝu-ja_, ĉu ne? sed tiu _las_\nestas enigma. _La-la-la!_\" kaj li svingis sian ŝarkodenton.\n\n\"Estas la sibla serpento je la fino kaj la karpo-buŝo antaŭ la serpento\n-- _as-as-as_. Ni nur bezonas _la-la_,\" diris Tafinjo.\n\n\"Mi scias, sed ni devas fari tiun _la-la_. Kaj ni estas la unuaj homoj\nen la mondo kiuj iam ajn provis fari tion, Tafimaj!\"\n\n\"Nu,\" diris Tafinjo, oscedanta, ĉar ŝi estis sufiĉe laca. \"_Las_\nindikas krom finon aŭ finiĝon ankaŭ rompon, ĉu ne?\"\n\n\"Tiel estas,\" diris Tegumo. \"_Ja-las_ signifas ke ne estas akvo en la\nrezervujo por ke Panjo kuiru kun ĝi -- ankaŭ kiam mi estas ĉasonta.\"\n\n\"Kaj _ŝi-las_ signifas ke via sago estas rompita. Se mi nur estus\npripensinta _tion_ anstataŭ desegni stultajn kastoro-bildojn por la\nFremdulo-viro!\"\n\n\"_La! La! La!_\" diris Tegumo, svingante sian bastonon kaj kuntirante\nsiajn brovojn. \"Ho ĝeno!\"\n\n\"Mi estus povinta desegni _ŝi_ tute facile,\" daŭrigis Tafinjo. \"Kaj\ntiam mi estus desegninta vian sagon tute rompita -- tiel!\" Kaj ŝi\ndesegnis jenon. (15)\n\n\"Tiel do,\" diris Tegumo. \"Tio precize estas _la_. Ĝi krome ne similas\nal iu el la aliaj signoj.\" Kaj li desegnis jenon. (16)\n\n\"Nun sekvas _ja_. Ho ne, tiun ni jam antaŭe faris. Do sekvas _maru_.\n_Mum-mum-mum._ Por _mum_ oni devas fermi la buŝon, ĉu ne? Ni desegnos\nfermitan buŝon kiel ĉi tiu.\" Kaj li desegnis. (17)\n\n\"Tiam la karpo-buŝo malferma. Tiel ekestas _Ma-ma-ma!_ Sed kio pri tiu\n_rrrrr_-afero, Tafinjo?\"\n\n\"Ĝi sonas tute krude kaj angule, kiel via ŝarkodenta segilo kiam vi\nsegas breton por la kanuo,\" diris Tafinjo.\n\n\"Vi celas ke tute akre ĉe la randoj, kiel ĉi tio?\" diris Tegumo. Kaj li\ndesegnis. (18)\n\n\"'Zakte,\" diris Tafinjo. \"Sed ni ne bezonas ĉiujn tiujn dentojn: metu\nnur du.\"\n\n\"Mi metos unu,\" diris Tegumo. \"Se ĉi tiu nia ludo fariĝos tio kion mi\npensas ke ĝi fariĝos, tiam ju pli facilaj estos la son-bildoj, des pli\nbone por ĉiuj.\" Kaj li desegnis. (19)\n\n\"_Jen_ ni sukcesis,\" diris Tegumo, starante sur unu kruro. \"Mi desegnos\nilin ĉiujn kune kiel ĉeno da fiŝoj.\"\n\n\"Ĉu ni ne prefere metu peceton da bastono aŭ ion similan inter ĉiu\nvorto, tiel ke ili ne interfrotiĝu kaj interpuŝiĝu kvazaŭ estus karpoj?\"\n\n\"Ho, mi lasos spacon por tio,\" diris ŝia Paĉjo. Kaj tre incitite li\ndesegnis ilin ĉiujn senhalte, sur granda nova peco da betulo-ŝelo. (20)\n\n\"_Ŝu-ja-las ja maru_,\" diris Tafinjo, legante ĝin sonon post sono.\n\n\"Tio sufiĉas por hodiaŭ,\" diris Tegumo. \"Cetere, vi laciĝas, Tafinjo.\nNe gravas, kara. Ni finos la tuton morgaŭ, kaj tiam ni estos\nrememorataj dum jaroj kaj jaroj ĝis post kiam la plej grandaj arboj\nkiujn vi povas vidi estos ĉiuj dehakitaj por brulligno.\"\n\nDo ili iris hejmen, kaj dum tuta tiu vespero Tegumo sidis je unu flanko\nde la fajro kaj Tafinjo je la alia flanko, desegnante _ja_-ojn kaj\n_jo_-ojn kaj _ŝu_-ojn kaj _ŝi_-ojn en la fulgo sur la vando kaj faris\nridajn sonetojn kune ĝis ŝia Panjo diris: \"Vere, Tegumo, vi estas eĉ\npli malbona ol mia Tafinjo.\"\n\n\"Bonvolu ne ĝeniĝi,\" diris Tafinjo. \"Estas nur nia sekreta s'prizo,\nPanjo kara, kaj ni rakontos al vi pri ĝi en la momento kiam ĝi estos\npreta; sed mi _petas_, ne demandu nun kio ĝi estas, ĉar aliokaze mi\ndevus diri.\"\n\nDo ŝia Panjo tute zorge ne demandis; kaj tute frue la sekvantan\nmatenon Tegumo iris al la rivero por pensi pri novaj son-bildoj, kaj\nkiam Tafinjo ellitiĝis ŝi vidis _Ja-las_ (akvo finiĝas aŭ elĉerpiĝas)\nkalkita sur la flanko de la granda ŝtona akvo-rezervujo, ekster la Kavo.\n\n\"Um,\" diris Tafinjo. \"Ĉi tiuj son-bildoj estas fakte ĝenaj! Paĉjo tute\nbone estus povinta veni ĉi tien mem por rakonti ke mi prenu pli da akvo\npor ke Panjo povu kuiri kun ĝi.\" Ŝi iris al la fonto malantaŭ la domo\nkaj plenigis la rezervujon per arboŝela sitelo, kaj tiam ŝi kuris al la\nrivero kaj tiris la maldekstran orelon de sia Paĉjo -- la orelo kiun ŝi\nrajtis tiri kiam ŝi estis obeema.\n\n\"Nun sidu apud mi kaj ni desegnos la restantajn son-bildojn,\" diris ŝia\nPaĉjo, kaj ili havis tre incitan tagon da tio, kaj belegan lunĉon en la\nmezo, kaj ili dufoje petololuktis. Kiam ili alvenis al T, Tafinjo diris\nke ĉar ŝia nomo, kaj tiu de ŝia Paĉjo, kaj de ŝia Panjo ĉiuj komenciĝas\nper tiu sono, ili desegnu ian familian grupon, ilin mem, man-en-mane.\nTio estis taŭga por desegni unufoje aŭ dufoje; sed kiam ili devis\ndesegni ĝin sesfoje aŭ sepfoje, Tafinjo kaj Tegumo desegnis ĝin pli kaj\npli skize, ĝis finfine la T-sono estis nur iu maldika longa Tegumo kun\netenditaj manoj por teni Tafinjon kaj Teŝuman. De ĉi tiuj tri bildoj vi\nvidos parte, kiel tio okazis. (21, 22, 23)\n\nMultaj el la aliaj bildoj estis multe tro belaj en la komenco, precipe\nantaŭ la lunĉo; sed kiam ili estis desegnataj denove kaj denove sur\nbetulo-ŝelo, ili fariĝis pli krudaj kaj pli facilaj, ĝis fine eĉ Tegumo\ndiris ke li ne trovas eraron en ili. Ili turnis la siblan serpenton por\nla Z-sono, por montri ke ĝi siblas malantaŭen en malforta kaj milda\nmaniero (24); kaj ili faris nur iun kirlon por E, ĉar ĝi tiom ofte\naperis en la bildoj (25); kaj ili desegnis bildojn de _Biba_, la sankta\nKastoro de la Tegumoj por la B-sono (26, 27, 28, 29); kaj ĉar temis\npri naza sono, ili nur desegnis nazojn por la N-sono, ĝis ili laciĝis\n(30); kaj ili desegnis bildon de la buŝo de la granda laga ezoko por la\ngraka G-sono (31); kaj ili desegnis la ezokan buŝon denove kun sago ĉe\nĝi por la kraka K-sono (32); kaj ili desegnis pecon de Vagajo-rivero\npor la V-sono (33, 34); kaj tiel plu kaj tiel pli kaj tiel ankoraŭ ĝis\nili faris kaj desegnis ĉiujn son-bildojn kiujn ili volis, kaj jen la\nAlfabeto, kompleta kaj preta.\n\nKaj post miloj kaj miloj da jaroj, post la Hieroglifaj, kaj Demotaj,\nkaj Nilotaj, kaj Kriptaj, kaj Kufaj, kaj Runaj, kaj Doriaj, kaj Ioniaj,\nkaj Ĉiaj Aliaj skribaĵoj kaj signoj (ĉar la Vunoj, kaj la Negusoj, kaj\nla Aĥundoj, kaj la Gardantoj de la Tradicio neniam lasis ion bonan\nsenŝanĝa kiam ili rimarkis ĝin), la bona malnova simpla, komprenebla\nAlfabeto -- A, B, C, kaj ĉiuj aliaj literoj -- ekhavis denove siajn\nĝustajn formojn por ke ĉiuj Plej Amataj lernu ilin kiam ili estas\nsufiĉe aĝaj.\n\nSed _mi_ memoras pri Tegumaj Bopsulaj, kaj Tafimaj Metalumaj kaj\nTeŝumaj Tevindraŭ, ŝia kara Panjo, kaj ĉiuj forpasintaj tagoj. Kaj tiel\nestis -- tiel do -- antaŭ longa tempo -- sur la bordo de la granda\nVagajo!\n\n --------------\n\nUnu el la unuaj aferoj kiujn Tegumaj Bopsulaj faris post kiam Tafinjo\nkaj li estis produktintaj la Alfabeton, estis farado de magia\nAlfabeto-kolĉeno de ĉiuj literoj, tiel ke ĝi povis esti metita en la\nTemplon de Tegumo por esti konservata por ĉiam kaj eterne. La tuta\nTribo de Tegumo alportis siajn plej valorajn bidojn kaj belaĵojn, kaj\nTafinjo kaj Tegumo dediĉis kvin tutajn jarojn por pretigi la kolĉenon.\nJen bildo de la magia Alfabeto-kolĉeno. La ŝnuro estas farita el la\nplej bonkvalita kaj fortika rangifero-tendeno, ĉirkaŭvindita per\nmaldika kuprofadeno.\n\nKomence ĉe la supro, la unua bido estas iu malnova kaj arĝenta kiu\napartenis al la Ĉefa Pastro de la Tribo de Tegumo; tiam venas tri\nmitulo-perloj; poste argila bido (blua kaj griza); poste bula ora bido\nsendita de tribo kiu ĝin ricevis el Afriko (sed ĝi devis esti veninta\nel Hindujo origine); la sekvanta estas longa, platflanka vitra bido\nel Afriko (la Tribo de Tegumo akiris ĝin per batalo); tiam venas du\nargilaj bidoj (blanka kaj verda), kun punktoj sur unu, kaj punktoj kaj\nstrekoj sur la alia; poste tri sufiĉe defrapitaj sukcenaj bidoj; tiam\ntri argilaj bidoj (ruĝa kaj blanka), du kun punktoj, kaj la granda en\nla mezo kun dento-motivo. Tiam la literoj komenciĝas, kaj inter la\nliteroj estas ĉiufoje malgranda blankeca argila bido kun la litero\nripetita malgrande. Jen la literoj: --\n\n A estas gratita en denton -- eono-dento, mi kredas.\n B estas la Sankta Kastoro de Tegumo sur peco de malnova eburo.\n C estas perleca ostro-konko -- interno antaŭe.\n D devas esti iuspeca mitulo-konko -- ekstero antaŭe.\n E estas kirlaĵo el arĝento-fadeno.\n F estas rompita, sed kio restas estas peco de cervo-korno.\n G estas pentrita nigre sur peco da ligno. (La bido post G estas\n malgranda konketo, kaj ne argila bido. Mi ne scias kial.)\n H estas iuspeca bruna kaŭrio-konko, ankaŭ nomata monkonko.\n I estas la interno de longa konko permane ŝlifita. (Tegumo\n bezonis tri monatojn por ŝlifi ĝin.)\n J estas fiŝ-hoko el perlamoto.\n L estas la rompita sago, el arĝento. (K devus sekvi al J,\n kompreneble; sed la kolĉeno iam rompiĝis kaj oni neĝuste\n riparis ĝin.)\n K estas maldika tranĉaĵo de osto, gratita kaj per nigra\n vakso enfrotita.\n M estas sur pale-griza konko.\n N estas peco de io kion oni nomas porfiro kun nazo gratita sur\n ĝi.(Tegumo bezonis kvin monatojn por poluri ĉi tiun ŝtonon.)\n O estas peco de ostro-konko kun truo en la mezo.\n P mankas. Ĝi perdiĝis antaŭ longa tempo en granda milito, kaj\n la Tribo riparis la kolĉenon per sekigitaj knariloj de\n knaroserpento; pri la perdo kaj serĉado de la P ili faradis\n kantojn kaj versaĵojn, kiujn ili nomis _po-emoj_.\n R estas, kompreneble, simple ŝarko-dento.\n S estas malgranda arĝenta serpento.\n T estas la fino de malgranda osto, bruna kaj brile polurita.\n U estas denove peco de ostro-konko.\n Ŭ estas du pecoj de perlamoto kiujn ili trovis en granda\n perlamoto-konko, kaj elsegis per fadeno trempita en\n sablo-kun-akvo. Tafinjo bezonis unu kaj duonan monaton por\n poluri ilin kaj bori la truojn.\n ^ estas du kunligitaj arĝentaj fadenoj kiuj rememorigu la\n super-signajn sekigo-fostojn, kiuj jam ne plu similis al H.\n Kial ĝi troviĝas en tiu loko, mi ne scias.\n V estas desegnita sur peco de eburo.\n Z estas sonoril-forma peco de agato kiu surhavas Z-formajn\n striojn. Ili faris la Z-serpenton el unu el la strekoj\n forpikante la pli molan ŝtonon kaj enfrotante ruĝan sablon\n kaj abelvakson. En la buŝo de la sonorilo vi vidas la argilan\n bidon kun ripeto de la litero Z.\n\nJen ĉiuj literoj. La sekvanta bido estas malgranda verdeca bulo da\nkupro-erco; poste bulo da kruda turkiso; poste kruda peco da oro (kion\noni nomas akvo-oro); poste melonforma argila bido (blanka kun verdaj\npunktoj). Tiam venas kvar plataj eburaj pecoj, kun punktoj sur ili\nkvazaŭ domeno-brikoj; tiam venas tri ŝtonaj bidoj, tre foruziĝintaj;\ntiam du bidoj el mola fero kun rusto-truetoj ĉe la anguloj (ili devis\nesti magiaj, ĉar ili aspektas tre nespecialaj); kaj fine estas tre tre\nmalnova Afrika bido, kvazaŭ vitra -- blua, ruĝa, blanka, nigra, kaj\nflava. Tiam venas maŝo por ligi tiun finon al la granda arĝenta butono\nje la alia flanko, kaj jen ĉio.\n\nMi kopiis la kolĉenon tre zorgeme. Ĝi pezas unu funton kaj sep uncojn\nkaj duonon. La nigra makulaĵo malantaŭ ĝi estas metita nur por ke la\nbidoj kaj aliaj aĵoj pli bone aspektu.\n\n[bildo]\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK TIEL DO: RAKONTOJ POR MALGRANDAJ INFANOJ ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\nThis particular work is one of the few individual works protected\nby copyright law in the United States and most of the remainder of the\nworld, included in the Project Gutenberg collection with the\npermission of the copyright holder. Information on the copyright owner\nfor this particular work and the terms of use imposed by the copyright\nholder on this work are set forth at the beginning of this work.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":91,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 10\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: The Esperantist, Vol. 2, No. 10\n\nEditor: H. Bolingbroke Mudie\n\n\n \nRelease date: June 18, 2015 [eBook #49232]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/49232\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Louise Hope and the Online\n Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This\n book was produced from scanned images of public domain\n material from the Google Print project.)\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK THE ESPERANTIST, VOL. 2, NO. 10 ***\n\nTranscriber's Notes\n\nA few minor typographical errors have been corrected without notice.\nHowever, many grammatical errors and odd spellings have been left as\nin the original.\n\n\n\n\nSINGLE COPIES PRICE FOURPENCE NET.\n\n_24._ (Vol. II., No. 10.)\n\n_Oktobro, 1905._\n\n THE\n ESPERANTIST\n\n La Esperanta Gazeto por la\n Propagando de la Internacia Lingvo.\n\nANNUAL SUBSCRIPTION: 3/- (4 francs; 1-1/2 roubles; 75 cents).\n\nWholesale Agents: 41, Outer Temple, London, W.C.\n\nAll Communications should be sent to THE EDITOR, 67, Kensington\nGardens Square, London, W.\n\n\n\n\nCONTENTS.\n Page\n Report of the Congress, Latter Part (A. Blott) 145\n Saved from Death (Serial by General George Cox) 149\n Notes on the Orient, Part IV. (Col. H. K. Gordon) 150\n Sundry Notes 151\n Woman, The Incomprehensible (translated by G. C. Law),\n continued from page 142 152\n Reminiscences, Part X. (Edward Metcalfe, M.A., Oxon) 154\n A Poem from Lermontov (translated by R. Frenkel) 155\n The Pope is Dead (translated by A. Baissac) 156\n The Oak and the Reed (translated from La Fontaine\n by A. Motteau) 157\n Authoritative Teaching (Martyn Westcott) 158\n A True Story (P. Chalmers Taylor) 158\n Notes on the Arts (Walter Dexter, R.B.A.) 159\n A Snow Peak, Poem (translated by J. Parisot) 159\n Field Sports (F. A. Meigh) 160\n\n\n\n\n MARQUE DÉPOSÉE,\n No. 13195.\n\n THE ...\n ESPERANTO\n BLEND.\n\n Registered Trade Mark, No. 270,042.\n Registered Label, No. 272,434.\n\nTHE ESPERANTO BLEND is a combination of the finest Whiskies from the\nHighlands of Scotland, and is of special interest to Esperantists,\nas the label has been designed to serve as a \"propagandilo.\" A\nliberal CASH DISCOUNT will be allowed to bona-fide Esperantists\nwho comply with the conditions, which can be ascertained on\napplication to the Sole Proprietors--\n\nBUCHANAN, SCOTT & CO.,\n Garthland Street, Glasgow,\nScotland.\n\nTelegraphic Address: \"ESPERANTO, GLASGOW.\"\n\n\n\n\n ĈIUJ, NI POVOS\n PARADIZON IRI.\n\n Kiu bone trinkas,\n Tiu bone dormas.\n Kiu bone dormas,\n Tiu ne pensas malbone.\n Kiu ne pensas malbone,\n Tiu certe ne pekas.\n Nu, ĉar kiu ne pekas.\n Paradizon eniros.\n De nun, bone trinku.\n Kaj vi paradizon iros.\n\n * * *\n\nPor tio ĉi, oni devas aĉeti bonajn vinojn, kaj sin turni al:—\n Sro. Ch. Jadeau en Mercurey (S. & L.) France.\n\n\n\n\nThe \"Review of Reviews\"\n\n _Is the Best Magazine for Busy People.\n And it is read by 'Esperanto' Students._\n\nThe aim of this Magazine is to make the Best Thoughts of the Best\nWriters universally accessible at a Trifling Cost.\n\nThe busiest and poorest in the community may here follow with\nintelligent interest the great movements of Contemporary History.\n\n Post Free for Twelve Months, 8/6,\n 10 fr. 75c., or 8.50 marks.\n\nOffice: MOWBRAY HOUSE, NORFOLK ST., LONDON.\n\n\n\n\nESPERANTIST WEEK-ENDS.\n\nA Fellow of the B.E.A. Highly Recommends ...\n\n\"Westbury,\" Robertson Terrace, HASTINGS, as a week-end resort\nthroughout the winter.\n\nSpecial Inclusive Week-end Terms to Esperantists, 13/-.\n\n\n\n\nCorrespondence Lessons in Esperanto\n\n ARE GIVEN BY\n\nMr. A. MOTTEAU, Certified Teacher of Esperanto, 157, Earlham Grove,\nForest Gate, London, E.\n\n_7/6 the Quarter._\n\n\n\n\nKOLEKTANTOJ.\n\nFinlandaj poŝtmarkoj, 20 malsamaj, afrankite, por 1m. 50 pennia (2/-,\naŭ 2 fr. 25 c.), 25 malsimilaj por 2m. (2/3, aŭ 2 fr. 75 c.). Pagon\nvolu sendi per poŝtmandato. Rusaj poŝtmarkoj akceptaj laŭ efektiva\nvaloro.\n\nADOLF REINBERG. Osterlanggatan, 39, Abo, Finland.\n\n\n\n\nAL STUDENTOJ ĈIULANDAJ.\n\nGestudentoj dezirante studi la Artojn aŭ la Sciencojn\nĉe London University estas invitataj aliĝi je 3 aŭ\n4 aliaj studentoj, kiuj prenas la sciencan kurson ĉe\nUniversity College, London.\n\nRespondu al 24, COLBERG PLACE, Stamford Hill, N.\n\n\n\n\nAdresareto de Personoj kiuj deziras Korespondadi.\n\nSro. D. Canedo, Casilla 17, La Paz, Bolivia, S.A. Deziras\ninterŝanĝi vidaj-kartojn kun alilandanoj.\n\nSro. C. E. Heroux, Box 211, Three Rivers, Canada. Deziras\ninterŝanĝi ilus. p-k. kun ĉiulandanoj.\n\nSro. Paul Hillriegel, Kasernen Str. 20, Stuttgart, Germany.\nDeziras koresp. kun ĉiulandaj filatelistoj. Interŝanĝo, aĉeto kaj\nvendo.\n\nSro. R. W. Kenderdine, 147, Mere Road, Leicester. Deziras\nkoresp. kun Franca Esperantisto kiu deziras plikonatiĝi kun la Angla\nlingvo.\n\nSro. W. Miles, Inĝeniero, 80, Station Road, Petersfield,\nHants. Deziras koresp. per leteroj & koloritaj p-k. kun samideanoj.\nAnkaŭ kun Germanoj pri Art-forĝaĵoj. (Kundschmiedearbeiten).\n\nLa Kosto de la Enskribo estas 6d. (70c. poŝtmarkoj).\n\n\n\n\nTHE ESPERANTIST\n\nThe Esperanto Gazette for the Spread of the International Language.\n\n ABONPAGOJ ESTAS RICEVEBLAJ ĈE\n SUBSCRIPTIONS SHOULD BE SENT TO\n\n H. Bolingbroke Mudie, Esq., 67, Kensington Gardens Square, London. W.\n AUSTRIA.--Sro. T. Cejka, Bystrice Hostyn, Moravia.\n BELGIUM.--M. M. Seynaeve, 3, Rue de l'Avenir, Courtrai.\n FRANCE.--Grupo Pariza, 28, rue Serpente, Paris.\n GERMANY.--Doktoro Mybs, 68, Markt Strasse Altona, Elbe.\n NEW ZEALAND.--Esperanto Society, P.O. Box 50, Auckland.\n RUSSIA.--Societo Espero, Bol Podjaceskaja 24, log 12, St. Petersburg.\n SWEDEN.--Sro. P. Ahlberg, 50, Döbelnsgatan, Stockholm.\n\nN.B.\n\n_Nepresitajn manuskriptojn la Redakcio resendos se oni aldonis\npoŝtmarkon._\n\n_Alsendatajn artikolojn la Redakcio laŭ bezono korektos._\n\n_Oni povas sendi la abonpagon per poŝtmarkoj, kiuj estas akceptataj\nlaŭvaloro._\n\n_Oni sendu ĉiujn artikolojn, demandojn kaj avizojn al La Redaktoro, 67,\nKensington Gardens Square, London, W._\n\nN.B.\n\n24. [Vol. II., No. 10.]\n\n Subscription, 3s. Per Annum.\n Single Copies, 4d. net. Nos.\n 2 to 13, 6d. each; Later Issues\n 4d. each, net.\n\nOKTOBRO, 1905.\n\n\n\n\nSCIIGO PRI LA DUA PARTO DE LA KONGRESO.\n\nVerkita de Arthur Blott.\n\n\n_Lundo, Aŭgusto 7._--La Granda Balo en la Kazeno je la vespero de la\n7a estis grandega sukceso. La vasta salonego difinita por la ceremonio,\nkvankam taŭga pro aliaj aferoj, ja estis tro malgranda por la\nmultenombraj gajevestitaj Esperantistoj, kiuj kunveniĝis por dancadi\nkaj ekzameni la fantaziajn kaj naciajn vestojn per kiuj kelkaj inter\nilia nombro vestiĝis. Oni estis petinta ke la ĉeestantoj venu en\nkostumoj indikantaj iliaj nacieco aŭ loko, kaj kelkaj Esperantistoj\nkompleze tion faris. Plej notinde inter la fantazi-vestoj estis tiu de\nAngla fraŭlino kiu reprezentis Britannia, kun kasko kaj ŝildo\nkonvenaj, kaj longa ruĝa-kaj-blanka robo. Skotlando estis reprezentata\nde sinjoro kaj fraŭlino, ambaŭ vestitaj en _tartano_. Unu sinjoro\naperis en la vesto de Alĝera Arabo, kaj du junaj knabinoj vestitaj laŭ\nTurkinoj estis tre imponaj. Juna fraŭlino vestita kiel Hispanino el\nCatalonia, Sveda fraŭlino en plena nacia vesto, kaj Svisa knabo estis\nspeciale ĉarmaj. Ĉi tie kaj tie oni renkontis beletajn knabinojn\nvestitaj kiel Bulonjaj fiŝist-edzinoj, kaj kamparanoj el Holando aŭ\nBritanujo.\n\nLa kunvenintaj gastoj energie dancadis, sed malfacile, pro la\nmultenombra ĉeestantaro, kaj la programo diversiĝis per malvarmetaj\npromenadetoj en la ĝardenoj, aŭ vizitoj en la apudajn restoraciojn,\naŭ per rigardado de la vet-ludantoj ĉe la hazard-tabloj. Je la eniro\nde D-ro Zamenhof, kondukata de la Gesinjoroj Michaux, la orĥestro\nludis \"La Marseillaise,\" kaj la gastoj aranĝis sin en duobla vico meze\nde la salonego kaj krie aplaŭdis la Doktoron kaj lia edzinon\npromenadantajn ĝis seĝoj sur la altigita estrado ĉe la alia fino.\nDiversaj amikoj prezentiĝis al li, inter ili kelkaj ĉarmaj knabinetoj,\nel kiuj unu deklamis al li iujn versaĵetojn Esperantajn.\n\nEl la okazoj de la vespero, unu el la plej interesa estis Ĉirkasja\nnacia danco de du prave vestitaj geesperantistoj el tiu regiono.\n\n_Mardo, Aŭgusto 8._--La Mard-matena Kunveno en la teatro estis bone\nĉeestata, kaj lerte prezidata de Rektoro Boirac, de la Diĵona\nUniversitato, maldekstre de kiu sidiĝis D-ro Zamenhof, kaj eminenta\nEsperantistaro troviĝis sur la estrado. Akra disputado pri la\ndezirindeco de la proponita _Esperanta Ligo_ okazis, kaj multaj opinioj\nesprimiĝis. Sed la kunveno ja estis interesega eĉ por la neesperanta\nanimo, ĉar ĝi ilustris la praktikecon de Esperanto kiel internacia\nkomprenilo; ĉar ĉi tie oni aŭdis gesinjorojn el diversaj landoj nur\niomete, aŭ tute ne, komprenante diversajn lingvojn, klare kaj senhalte\nesprimi siajn ideojn en publika konstruaĵo, kaj nepre esti instante\nkomprenataj de la aŭskultantoj. La disputado estis lerte daŭrigata,\nkaj ofte oni vidis du aŭ eĉ pli da Esperantistoj stari kaj alteteni\nmanon, kriante al la Prezidanto: \"_Mi petas paroladon._\" Oni nenion\ndecidis, ĉar ne estis la intenco de la kunveno-organizintoj plu fari je\ntiu ĉi okazo, ol nura disputado.\n\nTiun posttagmezon la Kongres-agado refreŝiĝis per plezurplena\nekskurseto al la vilaĝeto _Le Portel_, ĉirkaŭ du mejloj malproksime,\nper la marbordo. Esperantistoj kunveniĝis ĉe la teatro, kaj promenadis\nlaŭlonge la havenon kaj krutaĵojn, amike babiladante kara-lingve. Ĉe\n_Le Portel_ oni vidis gebanantaro kaj siaj tendetoj, kaj la sablaĵo\nkovriĝis de infanoj, ĝuadante sin laŭ la kutima maniero. Kelkaj\nEsperantistoj allogiĝis de la akvo, kaj aliĝis je la gebanantaro.\nAliaj vizitis la vilaĝon kaj kafejojn, kaj poste S-ro Michaux anoncis\nla reven-tempon. Malmultaj elektis reveni trame, sed ĉiuj ŝajne\npasigis tre ŝatatan posttagmezon.\n\nTeatre, ĉe la vesper-kunveno, S-ro Boirac prezidis, kaj la paroladoj\nklopodis pri la _elparolada demando_, kaj oni donis specimenojn de la\nĝusta Esperanta akcento. Oni treege esperis ke Esperanto baldaŭ estos\ninstruata en la lernejoj kaj kolegioj, kie, pro ĝia gramatika simpleco,\nkaj la logikeco de ĝia strukturo, ĝi fariĝos gravega ilo por edukadi\nla junan animon.\n\n_Merkredo, Aŭgusto 9._--La Kunveno daŭriĝis Merkredon, sekvata de\nvespera koncerto, kiam tre interesa humora ludo, titolata \"Edziniĝo per\nTelefono,\" ludiĝis de du Parizanoj. Al rigardanto ŝajnis ke ili ambaŭ\nparolis en sia nacia lingvo, tamen efektive nur en Oktobro de la lasta\njaro ili ekstudis Esperanton! Jen denove la praktikeco de Esperanto\npruviĝis.\n\n_Jaŭdo, Aŭgusto 10._--Granda nombro da Geesperantistoj partoprenis je\nla amika enkurso en Anglujon, kiun aranĝis la Bulonja Napoleono de\nEsperanto, Maître Michaux, kaj liaj kolegoj. Surirante la ŝipon\n_Onward_, kiu portis la Esperantan flagon ĉe la mast-supro, ili\nekvojaĝis Folkestonen. La mar-trans-iro estis sufiĉe trankvila, kaj\nŝajne preskaŭ ĉiuj Esperantistoj restis sur la ferdeko. Tamen D-ro\nZamenhof, kies ĝi estis la unua sur-mara vojaĝo, elektis resti en la\nkajuto kaj konservi sian forton por la sekvanta parto de la programo de\nla tago.\n\nAlvenante ĉe Folkestone, la loka grupo kunveniĝis, kaj ĝia prezidanto\nlegis bonvenigan paroladon al D-ro Zamenhof, kiu respondis. La\nEsperantistaro tiam marŝis en la urbon, furaĝis en diversaj\nrestoracioj, poste kunveniĝis ĉe la Urbestrejo je la tria horo, kiel\nestis aranĝite. Tie okazis oficialan akceptadon de la Urbestro, kiu\nbonvenigis D-ron Zamenhof per taŭga Angla parolado, tradukita en\nEsperanton de S-ro Finez (Dover). D-ro Zamenhof respondis, kaj la\ntoasto de \"Lia Reĝa Moŝto\" kaj aliaj toastoj sekvis. Forlasinte la\nUrbestrejon, la aro eriĝis sur la _Lees_, admirante la plej belan\nparton de Folkestone, kaj fine kunvenante ĉe la stacidomo por amasiĝi\nen rapidegan vagonaron al Dover. Tie la loka grupo renkontis nin ĉe la\nstacidomo, kaj ankaŭ tie la Doktoro bonveniĝis de novaj aliĝantoj.\nJe la naŭa horo, en la Konsilanta-Ĉambro, laŭ la programo, Sir\nWilliam Crundall, la Urbestro de Dover, akceptis D-ron Zamenhof kaj\nla Esperantistoj. Tiu ĉi ne estas la unua fojo kiam tiu ĉi antikva\nĈambrego pleniĝis de niaj samideanoj, kaj kiam paroladoj, kaj toastoj\naŭdiĝis per la Internacia Lingvo. Ĉampanvino kaj refreŝigoj estis\nĉirkaŭirigitaj, kaj parolado kaj kantado pasigis por la kunvenintoj\ntre plezurplenan horon kaj duonon. Tiam kelkaj amikoj forveturis al\nCalais sur la nokta-ŝipo, kaj aliaj restis en Dovero por vidi iom plu\nde la urbo en la mateno.\n\n_Vendredo, Aŭgusto 11._--La Esperantistoj kolektiĝis sur la _Admiralty\nPier_ (Elŝipirejo) por vidi la grandegan ŝipegon _Deutschland_, kiu\nestis alligita tie, kaj kiu iom poste forvojaĝis, portante multajn\nelmigrantojn kaj aliajn en Amerikon. La energiuloj tiam vizitis Dover\nKastelon, kaj fine suriris la tag-mezan ŝipon al Calais. Tie alveninte,\ntre kora akcepto doniĝis de la tiea forta grupo. Ni vizitis la Elektran\nPov-domon kaj la Komercan Ĉambron, kie okazis bone aranĝita kunveno.\nĜentilaj paroladoj aŭdiĝis, kaj afablecoj interŝanĝiĝis laŭ la\nmaniero en kiu niaj Francaj amikoj superas. La grupo tiam disiĝis por\nviziti la urbon, kunveniĝi ĉe la Kazeno, kaj fine ĉeesti la\nMuzik-Salonegon ĉe la Kazeno, kie, krom la ordinara programo de la\nvespero, oni estis aranĝinta interludon nur por Esperantaj verkoj.\nVagonaroj reportis nin malfruege en Bulonjon.\n\n_Sabaton, Aŭgusto 12._--Nenia programo estis difinita por la mateno kaj\nposttagmezo, pri kio la vizitantoj sekvis siajn proprajn inklinojn\nĝis la vespero, kiam ili rekunveniĝis en la teatro por mallonga\nĝis-la-revida-koncerto je la honoro de la Doktoro. Ĉe tiu ĉi\nkoncerto, kiu estis tre mallonga, kelkaj infanoj partoprenis, kaj tre\nĉarme deklamis Esperantajn poemojn. Tiam kvar el ili donis grandegan\nfloraron al S-rino Zamenhof. Invitita de S-ro Michaux, la aro tiam\niris al la apuda kafejo por trinki adiaŭan ion kun la Doktoro kaj\nDoktoredzino.\n\n_Dimanĉo, Aŭgusto 13._--Tagmeze la Esperantistoj kunvenis ĉe la\nCentra Stacidomo por forsendi la Gesinjorojn Zamenhof je ilia revena\nveturado hejmen. Por homoj kiuj kutimiĝas je vivado tre trankvila la\nekscitiĝo de la lasta semajno devas esti estinta tre taksanta por ili,\nkaj ni kredas ke, kvankam kontentegaj pro la nedubebla sukceso de la\ntuta Kongreso kaj ĉarmataj de la korega akceptado kiun ili ĉie\nricevis, ili devas multe kontentiĝi, revenante al la trankvileco de\nilia Varsovia hejmo.\n\nTiun posttagmezon, sub la kondukado de M-e Michaux, Esperantistaro\nvagonare veturis al _La Arbaro_, kaj marŝis sur verdaj vojetoj kaj\nfoliplenaj ombrejoj al nevizitata loko. Tie la nemetiaj fotografantoj\nofte vidiĝis, tiel kiel ja estis okazinta dum la tuta daŭro de la\nKongreso, kaj la multegaj grupetoj da Esperantistoj famigitaj de la\nfotografilo devas esti nekalkuleblaj. Nenia espero por ke ia\nEsperantisto estonte penados pruvi ke li _ne_ ĉeestis la unuan\nKongreson! La atestoj kontraŭ li ja estos subpremigaj. La ŝatinda\npromenado daŭriĝis ĝis la vilaĝo _La Capelle_, teo kaj manĝaĵoj\nriceviĝis ĉe kafejo, kaj la familio revenis domen vagonare.\n\nTiel finiĝis ago-plena semajno, plena je grava klopodado kaj multe da\nagrablega ekscitiĝo.\n\n\n_Monday, 7th August._--The Grand Ball in the Casino on the evening of\nthe 7th was a huge success. The large hall appropriated for the purpose,\nthough suitable in other respects, was far too small for the numerous\ngaily-dressed Esperantists who assembled to dance and inspect the fancy\nand national costumes in which some of their number were dressed. Those\nattending had been requested to come in costumes indicative of their\nnationality or locality, and a fair number of Esperantists had complied.\nForemost amongst the fancy dresses was that of an English young lady who\nappeared as Britannia, with helmet and shield correct, and a flowing\nrobe of red and white. Scotland was represented by a lady and gentleman,\nboth in tartan costume. A gentleman appeared in the costume of an\nAlgerian Arab, and two young girls dressed as Turkish ladies were\nextremely effective. A young lady dressed as a Spanish girl from\nCatalonia, a Swedish girl in full national costume, and a Swiss boy were\nparticularly charming. Here and there one ran against pretty girls\nrepresenting fishwives of Boulogne, and peasants from Holland or\nBrittany.\n\nThe assembled guests danced energetically, but with difficulty owing to\nthe numbers present, and the programme was varied by cool walks in the\ngrounds or visits to the adjoining restaurant, and by watching the\nplayers at the gaming tables. On the entrance of Dr. Zamenhof, led by M.\nand Mme. Michaux, the orchestra played \"The Marseillaise,\" and the\nguests formed a double line down the middle of the hall and cheered the\nlittle Doctor and his lady as they walked to a seat on the raised\nplatform at the other end. Several friends were presented to him,\nincluding some little girls, one of whom recited some Esperanto verses\nto him.\n\nOne of the most interesting events of the evening was the execution of a\nCircassian national dance by a lady and gentleman from that region,\nappropriately dressed.\n\n_Tuesday, 8th August._--The Convention on Tuesday morning, held in the\ntheatre, was well-attended, and ably presided over by M. Boirac, Rector\nof Dijon University, Dr. Zamenhof sitting on his left, and a number of\ndistinguished Esperantists were on the platform. A keen discussion as to\nthe propriety of the proposed Esperanto League and kindred subjects took\nplace, and many opinions were expressed. But the meeting was extremely\ninteresting even to the non-Esperantic mind, as illustrating the\npracticability of Esperanto as an international medium of expression;\nfor here one heard ladies and gentlemen from various countries, having\nlittle or no knowledge of each others language, clearly and fluently\nexpressing their ideas in a public building, and being evidently\npromptly understood by those listening. The discussion was\nwell-sustained, and one often saw two or more Esperantists on their feet\nholding up a hand and crying to the chairman: \"Mi petas paroladon.\" No\nconclusions were arrived at, it not being the intention of the\norganizers of the meeting to proceed further than a discussion on that\noccasion.\n\nThat afternoon the business of the Congress was varied by a pleasant\ntrip to the little village of Le Portel, some two miles along the coast.\nEsperantists assembled at the theatre, and walked by the harbour and\nalong the cliffs, engaging in friendly conversation in the _Lingvo_. At\nLe Portel were to be seen a crowd of bathers with their tents, and the\nsands covered with children enjoying themselves in their usual way. A\nfew Esperantists were attracted by the water, and joined the bathers.\nOthers inspected the little town and cafés, and then M. Michaux\nannounced the homeward journey. A few preferred to return by tram, but\nall appeared to have spent a very enjoyable afternoon.\n\nAt the evening meeting in the theatre that day M. Boirac presided, and\nthe discussion turned upon questions of pronunciation, and examples were\ngiven of the precise Esperanto accent. Strong hopes were expressed that\nEsperanto would soon be taught in the schools and colleges, where, on\naccount of the simplicity of its grammar and the logicalness of its\nconstruction, it would be an invaluable element in the training of the\nyouthful mind.\n\n_Wednesday, 9th August._--The Convention was continued on Wednesday,\nfollowed by a concert in the evening, when a very interesting comic\nplay, entitled \"Edziniĝo per Telefono,\" was performed by two gentlemen\nfrom Paris. To the onlooker it would have appeared that they were\nspeaking in their own language, whereas, in point of fact, only in\nOctober of last year did they turn their attention to Esperanto! Here\nagain was the efficiency of Esperanto demonstrated.\n\n_Thursday, 10th August._--A large number of Esperantists took part in\nthe friendly invasion of England, which had been planned by the Boulogne\nNapoleon of Esperanto, Maître Michaux, and his colleagues. Going on\nboard the ship _Onward_, which carried the Esperanto flag at her\nmasthead, they started for Folkestone. The passage was fairly calm, and\nit appeared that nearly all the Esperantists remained on deck. Dr.\nZamenhof, however, whose first sea-trip this was, chose to rest in his\ncabin and reserve his strength for the latter part of the programme of\nthe day.\n\nOn arriving at Folkestone, the local group met us, and its President\nread an address of welcome to Dr. Zamenhof, who replied. The band of\nEsperantists then marched up into the town and sought refreshments in\nvarious cafés, afterwards assembling at the Town Hall at 3 o'clock, as\narranged. There a formal reception was given by the Mayor, who welcomed\nDr. Zamenhof with an appropriate speech in English, translated into\nEsperanto by Mr. Finez (Dover). Dr. Zamenhof replied, and the toast of\n\"The King\" and other toasts followed. Leaving the Town Hall, the party\nscattered over the Lees, admiring the best part of Folkestone, and\neventually assembling at the railway station to crowd into the express\ntrain to Dover. Here the local group met us at the station, and here\nagain the Doctor was welcomed by new disciples. In the Council Chamber\nat the Town Hall, at 9 o'clock, according to programme, Sir William\nCrundall, the Mayor of Dover, welcomed Dr. Zamenhof and the\nEsperantists. This is not the first time that this venerable Chamber has\nbeen filled by our samideanoj, or that speeches have been made there,\nand toasts proposed in the Internacia Lingvo. Champagne and refreshments\nwere handed round, and speeches and song helped the assembled guests to\npass a very pleasant hour and half. Then some of the friends departed\nfor Calais by the night boat, and others remained in Dover to see\nsomething more of the town the next morning.\n\n_Friday, 11th August._--The Esperantists gathered on the Admiralty Pier\nto see the huge ship _Deutschland_, which was moored alongside, and\nwhich shortly departed, bearing a large number of emigrants and others\nto America. The energetic ones then visited Dover Castle, and eventually\nwent on board the mid-day boat for Calais. Arriving there, a very\ncordial reception was given by the strong group there. The party then\nvisited the Electric Power House and the Chamber of Commerce, and there\na nicely arranged reception took place. Polite speeches were made and\ncourtesies exchanged in the manner in which our French friends excel.\nThe party then scattered to inspect the town, to gather at the Casino,\nand eventually to attend the Music Hall at the Casino, where, in the\nevening's programme, an interlude had been arranged for Esperanto pieces\nonly. Late trains conveyed us back to Boulogne.\n\n_Saturday, 12th August._--No programme for the morning and afternoon had\nbeen arranged, so the visitors followed their own devices until the\nevening, when they assembled again in the theatre for a short farewell\nconcert in honour of the Doctor. In this concert, which was a short one,\nseveral children took part, and recited very prettily some poetry in\nEsperanto. Then four of them handed a huge spray of flowers to Madam\nZamenhof. On the invitation of M. Michaux, the assembly then adjourned\nto the adjoining café to drink a farewell cup with the Doctor and his\nwife.\n\n_Sunday, 13th August._--At mid-day the Esperantists assembled at the\nCentral Station to give the Doctor and his lady a good send-off on their\nreturn journey home. For persons who are used to a very quiet life the\nexcitement of the last week must have proved somewhat trying to them,\nand we think that although pleased with the undoubted success of the\nwhole Congress and charmed with the cordial reception they had\neverywhere met, they must feel considerable satisfaction in returning to\nthe quiet restfulness of their home in Warsaw.\n\nThat afternoon, under the guidance of M. Michaux, a party of\nEsperantists took the train to the Forest, and tramped through green\npathways and leafy glades to a secluded spot. Here the amateur\nphotographers were very much in evidence, as indeed they have been all\nthrough the Congress, and the number of groups of Esperantists\nimmortalised by the camera must be legion. No hope for any Esperantist\non any future date to try and prove that he was _not_ at the first\nCongress! The evidence against him would be overwhelming. The pleasant\nwalk was continued to the village of La Capelle, tea and refreshments\nobtained at a café, and the party returned home by rail.\n\nSo ended an eventful week, fraught with serious business and much\npleasurable excitement.\n\n\n\n\nSAVITA DE MORTO.\n\nOriginale verkita de Generalo George Cox.\n\n\nĈAPITRO VI.\n\n\"Mi arestas vin pro la mortigo de Vilhelmo Thompson,\" diras raŭka voĉo\nĉe mia orelo, kaj samtempe mi sentas ke mia ŝultro estas malĝentile\nskuata.\n\n\"Vilhelmo kiu?\" mi murmuras sonĝe.\n\n\"Vilhelmo Thompson,\" ripetas la voĉo.\n\nPloreganta krio aŭdiĝas en la koridoro; la pordo duonmalfermiĝas, kaj\nmia patrino ekkrias \"Mia knabo! mia knabo! mia karega knabo!\"\n\n\"Mi bedaŭras, sed vi ne povas eniri, sinjorino,\" diras voĉo ĉe mia\nkubuto, kaj la pordo estas fermata kaj ŝlosata.\n\nLa voĉo de mia patrino revekas min al konscieco, kaj mi\nĉirkaŭrigardas la ĉambron. La posttagmeza suno hele enfluetas tra la\nfenestroj. Apud mia lito staras policano, kaj sekretpolicisto en civila\nvestaĵo.\n\nLa plena terureco de mia situacio min ekkaptas, kaj mi levas min de la\nlito kun ĝemo de malespero.\n\n\"Nun, sinjoro, se plaĉos al vi, leviĝu kaj vestiĝu, kiel eble plej\nrapide; fiakro atendas ĉe la pordo,\" diras la policano.\n\nPreskaŭ nekonscie mi leviĝas kaj komencas min vesti.\n\n\"Atendu momenton!\" diras la sekretpolicisto, \"Permesu al mi ekzameni\ntiun pantalonon kaj veston, antaŭ ol vi surmetos ilin?\"\n\nLi ŝovas la manon en la poŝojn, kaj elprenas diversajn aĵetojn unu\npost la alia.\n\n\"He! _du_ monujoj! Ne multe en tiu ĉi!\" li daŭrigas, malplenigante la\nenhavon sur la tualet-tablon.\n\n\"Ha! kio estas tio ĉi?\" li ekkrias, ekzamenante la alian. \"Tricent\nlivra bankbileto! Ĝuste la sumo! Atesto sufiĉa, tie ĉi, kio ajn\nokazos!\"\n\nMi estas simple terurigita de mirego! _Du_ monujoj! kaj unu enhavanta\ntricent livran bankbileton! Kiamaniere ĝi povis eniri tien? \"Ĉielo!\"\nmi ekkrias, \"mi devas esti preninta ĝin de la sidejo, erare por la\nmia!\"\n\n\"Mi devas averti vin, sinjoro, ke ion, kion vi diras oni povos uzi kiel\natesto kontraŭ vi,\" diras la sekretpolicisto.\n\nMi ne faras respondon, sed tute eluzata en spirito kaj korpo, mi finas\nvesti, kaj tiam diras, ke mi estas preta.\n\n\"Mi bedaŭras, sinjoro, sed estas mia devo,\" diras la policano,\nelmontrante paron da mankatenoj.\n\nMi etendas la manojn: la feraĵoj estas lerte alligataj, kaj ni eliras\nla ĉambron, la policano antaŭiranta kaj la sekretpolicisto sekvanta\nmin.\n\nDum ni trapasas la koridoron, mia malfeliĉega patrino kaj miaj fratinoj\nĉirkaŭprenas min freneze, kaj iliaj ploregoj estas korŝirantaj.\n\n\"Unu parolo, antaŭ ol vi foriros, mia karega knabo,\" diras mia\nploreganta patrino; \"Diru, ho! diru al mi, ĉu tiu ĉi terura kulpigo\nestas iel vera?\"\n\n\"Vere estas, mia kara patrino, ke mi trovis min en la vagono kun la\nmalfeliĉulo, sed nenia faro mia kaŭzis lian morton; li pafis sin\nhazarde.\"\n\n\"Dankon al Dio,\" ploregas mia patrino, donante al mi unu lastan,\namindan, daŭrantan kison.\n\nMi pasas tra la dompordo, eniras la fiakron, kaj ni forveturas....\n\n\nĈAPITRO VII.\n\n\"Kiel vi decidas, ho juĝantaro? Ĉu vi trovas la kulpigito kulpa aŭ\nsenkulpa je la krimo de mortigo?\"\n\n\"Kulpa,\" respondas la juĝantestro, en silento tiel profunda en ĝia\negeco, ke la plej mallaŭta murmureto de iu el la amaso de homoj kiuj\nplenigis la juĝejon, estus estinta klare aŭdebla.\n\nNepriskribebla sono, simile al murmuro de miksita doloro kaj\nliberspirado post longa necerteco, leviĝas el la homamaso, kiu plenigis\nla juĝejon; kaj tiam reĝas ega silento.\n\nLa juĝisto ekrigardas min momente, kiel mi staradas en la kulpulejo,\nkaj tiam en voĉo tremanta de kortuŝeco, parolas jene:--\n\n\"Francesco Middleton,--Vi estas trovita kulpa je la krimo de mortigo,\nper juĝantaro de viaj samlandanoj. Estis dum nenia subita frenezkolero,\nke vi faris la kruelegan agon, ĉar estas pruvite per la plej klara\natestado, ke via celo estis rabado; kaj pro tio, vi ne ŝanceliĝis\noferi la vivon de tielulo via. Via advokato en sia lertega parolado,\npenis alkonduki la juĝantaron doni juĝon, ke vi ne estas responda pri\nviaj faroj pro frenezeco, sed li ne povis produkti ion por subteni tiun\npretendon, kaj la juĝantaro estis tute prava ne influiĝi per lia\nelokventeco. Nur restas al mi la devo dolora elparoli la solan\nsentencon, kiun permesas la leĝo. \"Ĉu vi havas ion por diri, kial la\nmortsentenco ne estu elparolata?\"\n\n(_Daŭrigota_).\n\n\n\n\nORIENTAJ MEMORAĴOJ.\n\nOriginale verkita de Kolonelo H. K. Gordon.\n\n\nDum la tri-taga vojiro de \"Hongkong\" al \"Shanghai,\" la temperaturo\nŝanĝis en vera malvarmego.\n\nTiu ĉi internacia urbo estas kelkaj mejloj de la enfluo de la granda\nrivero, la \"Yangtsekiang,\" kaj tie oni nin kondukas per vaporŝipeto. Se\nvi loĝas ĉe la Klubo, vi ĝin trovos la plej komforta ie orientflanke\nde \"London.\"\n\nSur la manĝotablo troviĝas ĉiaspeco de ĉasaĵo: fazano, leporo,\ncervaĵo, sovaĝanaso, skolopo, kaj skolopeto; la tagmezmanĝo daŭras\nordinare de tagmezo ĝis la dua kaj multe da negocistoj alestas, kvazaŭ\nĉe vera Borso.\n\nMalmulte da mejloj ekster la urbo estas tiu bona orienta institucio, la\nKampa-klubo, kie oni veturas vespere por lud-tempo.\n\nVinberoj estas tre oftaj, kaj pro tia kaŭzo tre malkaraj: la Ĥinoj\nilin antaŭgardas en silojn por ilin konservi. Oni trovas strangan\npuŝ-veturilon de nur unu rado, uzata por homoj, kaj pakaĵoj. La utilaj\nĤinaj ĉevaletoj ja ne estas belaj, sed ili povas porti grandan pezon:\nkaj, plue, galopi ĉe kursoj pli rapide ol oni kredus. Vintra-sezonaj\npartioj ekskursas per kanaloj kaj riveroj sur loĝboatoj por ĉasi.\n\nPasante preter la insulo de \"Quelpart,\" apartenanta al \"Korea,\" ni\ntrairis la markolojn de \"Shimonasaki,\" kiuj estas fortege fortikigitaj.\nNune, ni estas en la interlanda maro, la fama \"Inland Sea\" de Japanujo:\nla arbare-vestitaj montoj, valoj, kaj insuloj estas treege pentrindaj,\nsed la ŝipo, pasante meze, estas tro malproksima de ambaŭ bordoj por\nilin efektive vidi.\n\n\"Kobe\" ne estas granda haveno laŭ larĝeco, tamen estas tre negocema:\nkonstruaĵoj, kaj stratoj troviĝas en bonega ordo. Japanaj\npuŝveturiloj, nome \"Jinrickshaw\" (ĝinrikŝa, aŭ, ŝerce, kvankam\nlitere, \"pull-man-car\"), estas komfortaj rimedoj por vojaĝi tra la\ntiamaj krudaj enlandaj vojoj, kaj la \"kuli\" trenistoj kuras rapide po\nĝis eĉ kvardek mejlojn ĉiutage. Aranĝinte pri prezo ĉe la estro, la\ntrenistoj sin tenas honeste kontraŭ kontrakto: ili malmulte manĝas,\nkaj trinkas nur buŝumetojn da \"Saki,\" speco de rizbiero, ordinare\ntrinkata varme: mi ĝin trovis tre plaĉan kiam bone fabrikita. Mi ofte\nmiras, kial oni ne ĝin enkondukas en Hindujon; estus multe pli saniga\nol la nunaj krudaj alkoholaj likvoroj, kiel, \"_Toddy_,\" kaj \"_Arrack_.\"\n\nOni ĉiam uzas tiujn puŝveturilojn por enlandaj ekskursoj; unu por si\nmem, kaj alia por porti nutraĵojn, pakaĵojn, k.t.p.\n\nEstas iom strange, sed tiuj ĉi trenistoj povas fari kurson pli rapide\nkun sia veturilo, ol sen ĝi.\n\nKlimato estas tre agrabla. Kompreneble troviĝas multaj butikoj por\nvendo de ĉiaspecaj kuriozaĵoj. Manko de sciado de la Japana lingvo\nestas ja bedaŭrinda, kaj oni sopiras je la divastigado de Esperanto,\nkiam la graciaj servistinoj ĉe la \"Tea-houses\" (te-servejoj) rideme\noferas nutraĵon.\n\nMultaj vidindaj ekskursoj troviĝas apude: ekzemple, al \"Ozaka\" la\n\"Birmingham\" kaj \"Venezia\" de Japanujo, kie estas multe da fabrikejoj:\nankaŭ la Monerfabrikejo imperia.\n\nOni devus neniam fari tiajn ekskursojn ne portante sian pasporton, preta\npor montri kontraŭ postulo de policano, hotelestro, stacidomestro,\nk.t.p.: alie, oni eble forkondukos vin al ia urbomagistrato por\nekzameno.\n\nLa Kastelo, kun ĝia milita garnizono kaj armilejo, ne devus esti\nforgesata. Kelkaj ŝtonoj uzitaj por ĝia konstruaĵo estas mirinde\ngrandaj, malfacile estas figuri kiel oni povis ilin meti en ilian lokon,\nĉar ili estas multe pli grandaj ol tiuj en la piramidoj de Egiptujo:\ntamen, oni parolas pri ankoraŭ pli grandaj en \"Korea.\" La banejoj de\n\"Arima\" estas apude, kaj donas okazon por provi vian taŭgecon pri\nmarŝi, kun \"kuli\" portanta viajn necesaĵojn, pakitajn en Japanaj\nkorboj. Tie la du seksoj kune banas, kaj tre modeste: strange estas,\nkontraŭ Eŭropa sperto, ke ĉie nudaj popoloj estas pli modestaj ol\ntiuj vestitaj: tio estas mia propra sperto en Hindujo, ĉe la insuloj de\n\"Andamans\": kaj mi vidas ke Sir Charles Eliot simile rimarkas rilate la\nenlandaj loĝantoj de Orientafriko, en sia ĵus-eldonita verko.\n\nLi ankaŭ skribas pri la lingvo \"Swahili,\" kiu tie estas la Esperanto\ninter la enlandaj gentoj, kiel \"Hindustani\" inter tiuj de Hindujo.\n\nLa banoj mem estas tre delogantaj pro la ruĝkoteco de la varma akvo:\ntamen, multe da Japanoj tie kunvenas.\n\nSendube, kiel multe da aliaj malagrablaj aferoj, ili estas bonaj por la\nsano.\n\nLa vojirado de \"Kobe\" al la haveno de \"Yokohama\" daŭras dudekkvar\nhorojn: oni povas ankaŭ tien iri per fervojo. Dum preskaŭ la tuta\ndaŭro laŭ la marbordo, oni rigardas la sanktan monton de \"Fuji\"\n(_yama_ signifas monto: Fujiyama).\n\nTie ĉi ni lasis la vaporŝipon, ĝis reveno tempo.\n\nHoteloj, Kluboj, konstruaĵoj, stratoj, elektralumo, tramvojoj, butikoj,\nk.t.p, estas ĉiuj laŭdindaj. Kuriozaĵoj el elefantosto, ĉizita\nligno, kuprafundaĵoj, lakaĵoj, porcelano de \"Satsuma,\" \"Cloisonne,\"\nk.t.p., estas montrataj por vendi ĉe multaj superaj magazenoj, kaj oni\npovas aĉeti ĉiaspecojn da Eŭropaj provizaĵoj kaj vestaĵoj.\n\nĈe la publika Vendejo frue matene oni certe devus iri vidi la lokajn\nspecojn da nutraĵoj, ekzemple, fiŝoj, legomoj, k.t.p.: oni tie\nrimarkas kankrojn de malgrandaj korpoj kaj treege longaj kruroj,\nfazanojn kun dudekfuta mez-vosta plumo.\n\nEstas multe da vidindaj lokoj apude: la \"Daibuts\" ĉe \"Kamakura,\"\ngrandega kuprafandaĵo, reprezentanta \"Buddha,\" montranta la saman\ntrankvilan pripensan vizaĝon, kiel tiu Dio ĉe la Birmanaj \"Pagodas.\"\nAnkoraŭ la temploj de \"Hachiman\": la insulo de \"Enoshima,\" k.t.p.:\nkvankam iaj temploj estas treege belaj, kaj multekostaj, eĉ ĝis\nmilionoj da livroj, tamen, ĉiodirite, oni iom laciĝas je tia aro de\nvidaĵoj.\n\nSed unu, nur videbla ĉiujare je fino de Oktobro, nin allogas: t.e., la\nvivantaj floraj \"tabloj,\" kiel teatraĵoj, fabrikitaj el kreskantaj\n\"Chrysanthemums\": per kiuj la koloro de vizaĵoj, kaj vestaĵoj, kaj eĉ\nla formoj de la aktoroj estas fidele imititaj.\n\nPasante trans la ponto, super la fosaĵo kiu kuras ĉirkaŭ \"Tokio\" oni\nadmiros la amason en somero, de rozkolore randitaj \"Lotus\" floroj\n(akvolilioj), starantaj el malpalaj grandaj folioj kiuj kovras la\nsupraĵon de la akvo.\n\nOni devus viziti la novan teatron, enhavante 2,500 personojn, el kiuj\nplimulto sidiĝas sur planko en malgrandaj loĝioj: laŭ Eŭropa\nvidpunkto, la Japanaj teatraĵoj estas tro daŭrigataj, kaj pro tia\nkaŭzo tre enuigantaj.\n\nLa vidinda Muzeo troviĝas en la Parko de \"Ueno,\" kiu estas vere simila\nal ia Angla Parko.\n\n\n\n\nDIVERSAJ AVIZOJ.\n\n\nSur paĝo 68 de nia nuna Volumo ni presigis \"Antaŭ la Rigardo de la\nVivo.\" De tiu ĉi la originalo estis verkita de la fama Rusa verkisto,\nMaxim Gorky.\n\n * * *\n\n\"Ĉielo kaj Tero\" estas tre belforma traduko de la poemo de Byron,\nverkita de D-ro Noel, la eminenta Esperantisto en Nancy. (54 grandaj\npaĝoj. Kosto 1 ŝilingo, ricevebla de S-ro Frecot, 35, rue Ste.\nCatherine, Nancy, France).\n\n * * *\n\n\"Esperanta Fonografio, Alfarado de la Sistemo Pitman,\" verkita de A. W.\nLyndridge, estas 24 paĝa verkito, kosto 1 ŝilingo, de la Aŭtoro,\nEsperanto House, Southend-on-Sea.\n\n * * *\n\nTiuj Esperantistoj kiuj interesiĝas je la diversaj fonografiaj sistemoj\nankaŭ plezure legos la \"Lernolibro de Esperanta Stenografio\" (Unuiga\nsistemo Stolze-Schrey), verkita de nia agema amiko, Pastro F.\nSchneeberger. Kosto 1 franko, de la Aŭtoro (Laufen, Svisujo), aŭ de la\nfirmo Hachette, la eldonistoj.\n\n * * *\n\nLa \"Kurso Tutmonda de la Lingvo Internacia Esperanto,\" verkita de Emilo\nGasse, nia sindona Havra kunbatalanto (elpensinto de la bela internacia\nsigno, k.t.p.), estas valora aldono al nia jam granda lernolibraro.\nVerkita laŭ la Berlitza sistemo, ĝi estas ne nur por Francaj\nlernantoj, sed, kiel la titolo montras, por tiuj de la tuta mondo. Kosto\n9d., de la firmo Hachette.\n\n * * *\n\n\"Matematika Terminaro kaj Krestomatio,\" verkita de Raoul Bricard, estos\nutila teknika verko por matematikistoj tutmondaj. Kosto 9d., 60 paĝoj,\nde la firmo Hachette.\n\n * * *\n\nNi deziras kore danki la multajn amikojn, kiuj sendis al ni\nKongres-fotografojn kaj lokajn gazetojn kun raportoj pri la Kongreso.\nNeniam antaŭe la afero estas ricevinta tian bonegan reklamadon, kaj\nĉiamaj devas esti ĝiaj fruktoj.\n\n * * *\n\nLa tria numero de _Tra la Mondo_ enhavos pli ol 40 ilustraĵoj, el kiuj\ndek estas pri la Kongresvojaĝo al Anglujo. Oni povas ricevi la gazeton\nĉe la B.E.A., 13, Arundel Street, Strand. Jara abonpago, 6 frankojn.\n\n * * *\n\nNi plezure anoncas, ke la venonta eldonado de _Cassell's Popular\nEducator_, kiu aperos je Sept. 25, enhavos serion da Esperanto lecionoj,\nverkitaj de S-roj G. W. Bullen & E. A. Millidge.\n\nSendube la akcepto de Esperanto en tiu ĉi revuo, kiel egalulo kune kun\nla aliaj lingvoj, antikvaj & modernaj lernotaj, multe helpos al la\ndisvastigado de Esperanto en Angle-parolantajn landoj.\n\n\n\n\nVIRINO LA NEKOMPRENEBLA. (Parto II.).\n\nEl \"De Omnibus,\" humora verko de Barry Pain.\n\nTradukis Geo. C. Law, kun afabla permeso de la verkisto, kaj\nT. Fisher Unwin, la eldonisto.\n\n\nMi kutimas je la virinoj kiuj daŭrigas la faradon de demandoj, sed tiu\nkiu daŭrigas respondi kiam oni ne demandas pri io--mi opinias ke ŝi\nestas pli malbona.\n\n\"Mi volas paroleti kun vi,\" diris unu el tiu gento al mi, \"kiam vi\nfinigis la disdonon de biletoj.\"\n\n\"Vi komencu,\" diris mi.\n\n\"La maniero laŭ kiu la interno de tiuj ĉi omnibusoj estas meblitaj\nestas tre malsaĝa,\" ŝi diris.\n\n\"Mia koro, dum multaj jaroj rompiĝas pro tio,\" mi diris.\n\n\"Ĉu vi ne komprenas ke ŝtofo kun tia supraĵo kaptas la polvon kaj\nkoton? Mi hontas sidiĝi sur ĝi.\"\n\n\"Mi mem,\" mi diris, \"mi stariĝas. Mi evitas tion tiamaniere.\"\n\n\"Tio kion oni bezonas en Londona omnibuso,\" diris ŝi, \"estas\napartigeblaj kusenoj kun moveblaj kaj laveblaj kovriloj, kaj kun glata\nkaj polurita supraĵo kiu ne tenas la polvon.\"\n\n\"Se vi rediros tion malrapide mi elskribos ĝin kaj donos ĝin al la\nestro kiam mi revenos al la omnibusejo, tiun ĉi nokton. Sed ne tre\nutilas paroli al li. Vi komprenos ke kiam infanoj rompas la kolon en tiu\nĉi omnibuso la kompanio devas kompensi; kiel estas nur juste.\"\n\n\"Kiel tio rilatas je la afero?\" diris ŝi.\n\n\"Tiel maniere,\" diris mi. \"Kiam oni metas infanojn sur glatan supraĵon\nen saltanta omnibuso, ili malsupren glitas kaj rompas sian kolon sur la\nplanko. Ni provis ĝin kaj ni devis kompensi.\"\n\n\"Vere?\" diris ŝi.\n\n\"Vi povas veti vian vivon pro ĝi,\" diris mi. \"Poste ni provis nian\nnuntempan ideon, kiu estanta velura, aŭ iom velurema, tenas la\nvestaĵojn de infano kiu ne povas gliti. Se oni metas infanon sur unu el\ntiuj ĉi seĝoj, la sola metodo movi lin estos ke la patrino devos levi\nlin en suprena direkto. Tiu ĉi metodo estis speciale elpensita por ni.\"\n\n\"Nu, mi ĝis nun ne sciis tion,\" diris ŝi, kaj mi ankaŭ tiel opiniis.\n\nNu, eble vi imagos ke tio sufiĉis, sed ne. Tiuj spertaj personinoj\nscias preskaŭ ĉion, kaj ili ne povas enteni ĝin,--ili devas disdoni\nkelkon.\n\n\"Ĉu vi scias,\" diris ŝi, \"ke mi estas elpensinta planon kiu devas\ninteresi la omnibusistojn? Ĝi senigas la eblecon malhonestiĝi, kaj\ntiel evitas ĉiujn tentojn.\"\n\n\"Jes,\" diris mi, \"ni terure suferas pro tento, sed ne estas\nmalhonestiĝi.\"\n\n\"Vi intencas diri--ebriiĝi?\"\n\n\"Ne,\" diris mi, \"estas mortigi, kune kun la uzo de malbona lingvaĵo.\"\n\n\"Ho! vi ŝercas!\" diris ŝi.\n\n\"Nu,\" diris mi, \"tia interparolado igas viron ŝercema, ĉu ne!\"\n\nNe, mi ne komprenas la virinojn.\n\nUnu el la temoj de ilia kredo estas, ke io kio okazas sur omnibuso estas\nla kulpo de la omnibusisto. Virino eniras blankan _Putney_ omnibuson kun\n_Putney_ presita ĉie sur ĝi, kaj la omnibusisto preskaŭ eksplodanta\nkriegante _Putney_. Ŝi pagas la monon, ne demandas, sidadas ĝis la\nvetura fino, kaj tiam ŝi diras:--\"Tiu ĉi ne estas _Kilburn_. Kaj kial\nvi ne diris ke tiu ĉi ne estas _Kilburn_ omnibuso kiam mi eniris?\"\n\nHo, jes, ni estas kutimataj je tio. Kia ajn okazas, ni estas kulpaj. Nu,\nokaze, poŝo estas rabata sur mia omnibuso, la seĝoj estantaj\naranĝitaj tre oportune por poŝrabado. Ne estas ĉiam eviteble.\nKompreneble mi malfermadas miajn okulojn, kaj kiam mi opinias ke ia viro\nestas suspektinda, li ne ricevas ian oportunon sur mia omnibuso. Tamen,\nla poŝrabistoj estas tiel ruzaj ke okaze estas neeble observi ilin.\n\nAntaŭ ne longe, dum mi estis staranta sur la omnibuso, mi sentis\nombrelon tiklantan post mian kolon. Mi turniĝis, kaj estis ekscitata\nvirino malsupreniranta kaj ekkrianta, \"Haltigu la omnibuson! mia monujo\nestas ŝtelita!\" Nu, mi haltigis la omnibuson. Estis tri viroj sur la\nomnibusa supraĵo, krom tiu ĉi maljunulino, kaj ŝi kulpigis ĉiun\nŝtelinte ŝian monujon.\n\nTiam ŝi turniĝis al mi kaj diris ke estas mia kulpo permesinte\npoŝrabistojn suriri la omnibuson, kaj ke eble ili pagis min por la\npermeso, kaj ke eble mi mem estis ŝtelinta ŝian monujon. Policano\nalproksimiĝis, kaj ŝi demandis lin kial li estis tie se la sinjorinoj\nperdas monujojn. Li eltiris sian notlibron kaj elskribis ĉion--nombrojn\nkaj nomojn kaj adresojn, kaj la kolorojn de la ĉevaloj. La Ĉielo scias\ntion kion li ne elskribis. Post ĉirkaŭ kvin minutoj, ni ree formovis\nkaj la homamaso malaperis. Ni ne estis veturintaj pli ol 100 jardoj kiam\ntiu benata ombrelo frapis min denove sur la kolo. \"Nu, sinjorino,\" mi\ndiris, pacience, \"kaj kion vi perdis nun?\"\n\n\"Ho,\" ŝi diris, \"mi estas trovinta mian monujon. Almenaŭ, mi ĵus\nmemoras ke mi ne alportis ĝin tien ĉi, nur la pencojn por la vetura\nkosto. Kia malsaĝulino mi estas! Sed kial vi ne memoris ke mi ne havis\nmian monujon kiam mi pagis vin?\" Mi ne respondis unu vorte. Mi malestime\nrigardis ŝin, turnis mian dorson, kraĉis sur la straton, kaj komencis\nfajfi. Se io instruos viron pri ĝentileco sub enuigaj cirkonstancoj,\nestas estante omnibusisto.\n\nOkaze, mi utiligas sarkasmon. Mi memoras ke mi tiel agis kun unu el tiuj\ndimanĉaj fraŭlinoj. La maniero en kiu fraŭlinoj vestiĝas nuntempe\nestas nekomprenebla je mi. Ekzemple, ordinara fraŭlino kiu perlaboras\npo 10 livroj kun manĝadoj ĉiujare. Rigardu ŝin dum ŝia libera\ndimanĉo kiam ŝi estas eniranta omnibuson ĉe la _Marble Arch_. Ho,\nestas mirindege! Pri vestaĵoj kaj stilo ŝi kaŭzus la Imperiestrinon\nde Ĥinujo malesperi kaj forlasi la veŝtiĝarton. Nu, mi ne intermetas\nmin en aliaj viraj aferoj. Kiam 'Ankin venas al mi kaj demandas ĉu la\narbitra konduto de la Regnestraro ne boligas mian sangon, mi diras al\nli--ne--, ĉar mi opinias ke mia sango nek estas afero de la\nRegnestraro, nek la Regnestraro afero de mia sango. Kiel mi diris, mi ne\nintermetas min, kaj se ordinara fraŭlino preferas vesti sin per la tuta\nmono kiun ŝi povas prunte preni, ne estas mia afero, kaj mi esperas ke\ntio estas plezuro al ŝi. Sed la fierecon de tia gento mi ne povas\nŝati, kaj mi vidas ke fraŭlinoj kiuj kondutas sin ordinare, tuj kiam\nili orname vestiĝas, fariĝas fieraj. Kia estas la kaŭzo? Mi scias\ntion kio mi estas kaj mi scias tion kio ili estas. Ili povas vestiĝi\nĝis ilia vizaĝo nigriĝas, kaj ili ne trompas min. Tial ĉu estas eble\nke mi permesos tian genton marŝi super mi? Certe ne.\n\nIan dimanĉan nokton unu el tiu ĉi gento altiris la omnibuson. Ni pli\nmalrapidiĝis, kaj eble estis movantaj po unu colo hore. Sed tio ne\nkontentigis ŝin, kvankam ŝi povis eniri tiel facile kiel kisi vian\nmanon, kaj tie mi estis staranta kun mia brako etendata preta entiri\nŝin por ke ŝi ne difektiĝu. Ho, ne! Ne estis sufiĉe bone por ŝia\nfraŭlina moŝto.\n\n\"Kiam vi haltigos la omnibuson,\" ŝi diris, \"mi eniros, kaj ne antaŭe.\"\n\nHumile kaj pacience mi haltigis la omnibuson, kaj ŝi eniris. Ŝi\nsidiĝis kaj elmontris sian pencon. \"Jen, prenu ĝin,\" ŝi diris.\n\n\"Dankon, fraŭlino, mi prenos ĝin kiam mi kolektas la monpagojn, kaj ne\nantaŭe,\"--tiel maniere eĥoanta ŝiajn vortojn en ruza maniero.\n\nTiel, por pli enuigi min, ŝi diris, \"Tiu ĉi omnibuso iras malrapide.\nĈu vi ne bonvolas supreniri kaj peti la veturigiston plirapidigi la\nĉevalojn?\"\n\n\"Ne,\" mi diris, \"mi ne bonvolas. Sed se vi deziras rapidi por remeti la\nvestaĵojn en komodon, antaŭ ol via mastrino revenos kaj eltrovos ke vi\nprunte prenis ilin, mi havos plezuron alvokante fiakron.\"\n\nHo, ŝi tute ne ŝatis tion, mi sciigas vin. Ŝi povis diri nenion,\nalmenaŭ nenion gravan. Kompreneble, ŝi komencis kalumnii min, sed mi\nbaldaŭ haltigis ŝin. Mi diris al ŝi ke mi neniam permesis tian\nlingvaĵon en mia omnibuso, kaj mi ne komencus pro ŝi. Ŝi devos aŭ\nfermi la buŝon aŭ eliri.\n\nNe, mi ne volis esti malĝentila, kaj mi malamas esti malĝentila. Ne\nestas trovebla pli trankvila viro ol mi kiam mi estas servata juste. Sed\nkiam homoj kiuj ne estas pli bonaj ol mi komencas ordoni min, ne estas\nia kialo doni plezuro je mia elspezo. Se okaziĝas ke estas viro mi\nrespondas rekte por lia klara nacia lingvo.\n\nSe estas virino tiam mi provas sarkasmon.\n\nJen estas alia okazo.\n\nMi estis promenanta en la strato, preteriranta fruktistejon, kiam subite\ngranda amaso da grajnoj kaj ŝimo (kiu estis oranĝo en siaj pli bonaj\nkaj feliĉaj tagoj) venis fluganta tra la aero kaj eksplodiĝis sur mia\nvizaĝo. Feliĉe mi ne estas kion oni nomas pasia viro. Mi ĵus rigardis\nen la butikon kaj vidis la virinon kiu ĵetis ĝin. Tiel mi diris\nsarkasmeme: \"Ĉu estas vi, sinjorino, disdonanta viajn senpagajn\nfruktojn?\"\n\n\"Ho, la Ĉielo!\" ŝi diris, \"ĉu vi intencas diri ke ĝi frapis vin?\"\n\n\"Jes,\" mi diris, \"tia estas la fakto de la okazo.\"\n\n\"Ho, nu,\" ŝi diris, \"mi estis sidanta tie ĉi eltiranta la putrajn, kaj\nmi vidis neniun preterirantan. Mi intencis ĵeti ĝin en la defluilon.\nMi ne celis ĝin al vi; mi estas certa ke ne.\"\n\n\"Ne,\" diris mi, \"mi ne estis via celo. Tio estas la kialo de mia plendo.\nLa plej proksiman tempon, kiam vi estas forĵetanta unu el tiuj ĉi\npecegoj da malsana oranĝaĵo, mi estimos ĝin kiel personan favoron se\nvi celos ĝin al mi. Tiam vi ne frapos min!\" Nu, tio kolerigis ŝin. Ŝi\nlevis unu el la putraj kaj demandis ĉu mi donos aminde al ŝi oportunon\npor instrui min pli bone. Pro kuraĝo, mi diris, \"Tute bone, ĵetu!\" Mi\nestis staranta en la enirejo, kaj ŝi elĵetis. Ĝi maltrafis min kaj\nfrapis junan policanon starantan ekstere tute en la okulo. Tio donis al\nmi bonan ridegon. Kaj jen estas alia ekzemplo simila, kie mi sufiĉe\nsuferis por sarkasmigi bovinon.\n\nMi estas omnibusisto, tio kio mi estas. Ŝajnas simple, ĉu ne? Iel, mi\nmem ne malfacile komprenas miajn devojn. Mi scias por kio mi estas\npagata, kaj mi faras tion.--(_Daŭrigota_).\n\n\n\n\nFRAGMENTAJ MEMOROJ.\n\nOriginale verkita de Edward Metcalfe, M.A. (Oxon).\n\n_La aŭtoro rizervas ĉiajn rajtojn._\n\n\n\"Ĉe la tablo vi trovos ke via plej proksima najbaro estas treege\nsilentema. Ĉiuj ni estos al vi tre dankaj se pri io ajn vi povos lin\ninteresigi. Sed vi devas komenci la aferon. Se vi ne unue parolos al li,\nli certe ne parolos al vi.\"\n\n\"Ĉu estas tiel?\" mi respondis. \"Nu, mi mem estas silentema.\"\n\nMi vizitis akvosanigejon en unu el la Nordaj partoj de Anglujo. La\nkarakteron de mia tiea tablokunsidanto tiu ĉi fragmento de konversacio\nsufiĉe montros. Tutan semajnon ni sidis flanko ĉe flanko kaj\ninterŝanĝis ne eĉ unu vorton. Lin mi estis decidinta ataki per lia\npropra armilo. Mi uzis ununombron ĉar li posedis nur tiun solan armilon\nde silento. Unu sentencon li fine elŝutis al mi: \"Umph! ŝajnas ke ni\nestas ambaŭ silentemaj.\"\n\n\"Jes,\" kaj kontraŭ _li_ mi refalis en unu silenton kiu daŭris ankoraŭ\ntri tagojn. Eble mi devas diri ke mi \"falegis\" en silenton, se nur por\nmontri la profundegecon de tiu silento.\n\nLi kapitulacis. Unu tagon kiam ni ĵus estis finontaj la tagmanĝon\nsubite li demandis: \"Ĉu vi ludas la ŝakludon, sinjoro?\"\n\n\"Jes, sinjoro, mi ĝin ludas.\"\n\n\"Bone! Mi pensis tion; vi tre scias silenti. Se vi konsentos ni ĝin\nludos kune.\"\n\nKaj ni faris tion, ludante ne unu solan ludon sed multajn ludojn. Mian\niam silentan kunsidanton mi trovis tre lerta, tre informplena kaj tre\naminda.\n\n_El plenega karafo oni malfacile elverŝas la akvon._\n\nInter tiu aminda silentemulo kaj la Amerika babilulo, kia kontrasto!\n\nOkcidenten rapidas la vagonaro. La Amerikano dum kelka tempo rigardadas\nal mi. Subite li diras:\n\n\"Diru, fremdulo; vi estas _Britisher_, ĉu ne?\"\n\n\"Pro kio vi pensas tion?\"\n\n\"Ho, kredeble vi estas la sola viro en tiu ĉi vagonaro, kiu portas\nflanelan ĉemizon.\"\n\n[Memorante la varmegecon de la vetero mi mem miras pri tiu vestaĵo].\n\n\"De kie vi venas?\"\n\n\"Vi diras ke mi estas Anglo; tial kredeble mi venas de Anglujo.\"\n\nAnglon tia respondo estus tuj kaj tute silentigita. Ŝajne ĝi nur vekis\nla sciamon de Amerikano.\n\n\"Ho, jes, ĝuste; sed de kie vi _nun_ venas?\"\n\nTia direkta demando ŝajnis al mi neĝentila. Mi memoris la infanan\nludon \"Direkta demandaro kaj malrektaj respondoj.\" Kaj ekkaptis min\nspirito de kontraŭeco.\n\n\"Ĉar la vagonaro iras okcidenten,\" mi respondis per voĉo malvarma kiel\nglacio, \"mi supozas ke mi venas de la oriento.\"\n\nMi admiris lian persistecon. Neniel hontigita li senŝancele daŭrigis\nla demandaron.\n\n\"Kien vi iris?\"\n\n\"Okcidenten.\"\n\n\"Sed, sed--vi _Britishers_ neniam ŝajnas kompreni simplan demandon. Mi\nintencis demandi, \"Al kiu urbo vi _nun_ iras?\"\n\n\"Jes; mi supozis tion. Ĉu estas multaj interesindaj urboj sur tiu ĉi\nfervojo?\"\n\n\"Ho, jes.\" Kaj li komencis longan, kaj (mi devas ĝin konfesi) tre\ninteresan priskribon pri sia lando kaj tute forgesis demandi kion mi\nmanĝis je la matenmanĝo.\n\nPoste mi bedaŭris mian rezervemon. Mi rakontis al Amerikano pri la\nscivolulo. \"Ne,\" ŝi diris, \"li ne estis scivolema. Li estis nur\nbonkora, kaj vidante ke vi estas fremdulo li deziris helpi al vi. Se vi\nestus dirinta al li viajn intencojn vi de li estus ricevinta tre utilajn\nkonsilojn. En la ŝtatoj ni havas multajn tiajn personojn.\"\n\nTiam mi hontiĝis pri mia malboneco kontraŭ li. Tamen ne estas ago de\nsaĝulo malŝtopi botelon per tranĉilego. La korktirilo agas iom malpli\ndirekte sed multe pli efike.\n\nTra la vagono konstante trapasas kolportistoj kiuj vendas la plej\ndiversajn objektojn. Mi jam antaŭe aĉetis libron. Kaj nun, kiam sur\ntiun malmolan benkon mi vane serĉas lokon sur kiun mi povos restigi la\nkapon, mi vidas vendiston de kapsubportiloj. Al li mi signalas, kaj sur\nla postan parton de la benko li surfiksas ilon kiu laŭ formo similas al\ntreege malgrandigita dormĉambra spegulo. Al si per aksoj alfiksita\nkvazaŭ duonkadro entenas la iom kurbitan subportilon sur kiun,\nrestiginte la kapon, mi sentas tiel kiel se mi ĝin metis sur la kusenon\nde luksa seĝego.\n\nNun la kondukisto eniras por ekzameni la biletojn, kaj tie ĉi mi diros\nparenteze ke Amerikano ofte aĉetas duone uzitan bileton. Ni supozu ke\nvojaĝanto aĉetas de la fervoja kompanio bileton rajtigantan veturi de\nA ĝis C, sed, pro ia kaŭzo li ĉesigas sian vojaĝon ĉe B. Ĉu li,\npro tio, devas perdi sian _rajton_ daŭrigi la vojaĝon de B ĝis C?\nNeniel!\n\nLi vendas la bileton (kompreneble ĉe tre malkara prezo) al (ni diru),\nla plej proksima tabakvendisto, kiu siavice faras sian profiton vendante\nĝin al iu vojaĝonta ĝis C. Tiamaniere aĉetante bileton Amerikano\nofte vojaĝas tre malkare. Mi citas tabakvendiston kiel ebla aĉetinto,\nĉar ofte mi vidis anoncojn pri duoneuzitaj biletoj en la fenestroj de\ntabakvendejoj, sed kredeble ili ne estas la solaj personoj kiuj aĉetas\nkaj vendas tiajn biletojn.\n\nEble la sekvanta rakonteto lumigos sur tiun kutimon. Ĉar la onklino kaj\nmi mem ofte interrompis la vojaĝadon por vidi la diversajn urbojn kiuj\ntroviĝas sur la vojo, mi komencis timi ke ni atingus la templimon de\nniaj biletoj antaŭ ol atingi la finon de nia vojaĝo.\n\nMi, tial, iris al la stacidomo kaj trovinte biletiston montris al li la\nbiletojn kaj demandis: \"Ĉu vi bonvolos diri al mi ĝis kiam mi povos\nuzi ĉi tiujn biletojn?\"\n\nJen lia respondo: \"Nu, fremdulo, mi kalkulas ke vi povos ilin uzi ĉe iu\najn tago dum la venontaj centjaroj.\"\n\nMi pensas ke tio plene klarigas la aferon. Biletoj estas (aŭ tiam\nestis) transporteblaj kaj ne havas templimon.\n\nLaŭ formo la biletoj estas longaj. Tiujn kiujn mi aĉetis estis strioj\nde papero kiuj tre utilus por montri la pagon en libro. La ekzameno de\nili estas afero tre facila, ĉar ĉiu vojaĝanto portas la sian en la\nbando de sia ĉapelo. La kondukisto ne bezonas demandi la biletojn, sed\nfoje li rektigas unu kiu estas kurbiĝinta aŭ kies surskribon li ne\npovas facile legi. Se la vojaĝanto estas metinta sian ĉapelon sur la\nretbreton li nur montras sur ĝin per la fingro, sed plej ofte la\nkondukisto ne bezonas tiun montron. Ŝajnas al mi ke li scias al kiu\napartenas ĉiu ĉapelo.\n\nDum kelka tempo la fumo de la lokomotivo eniras la vagonon, sed la tago\nestas tiel varmega ke oni ne kuraĝas fermi la fenestrojn. Sur la\npaĝojn de mia libro fummakuloj kolektiĝas pli rapide ol mi povas ilin\nforbrosi. Ili ankaŭ kolektiĝas sur la palajn vestojn de nigrulo, kiu\nestas tre bele, eĉ elegante vestita. Subite li sin levas, el iu loko\neltiras broseton kaj zorgege sin brosas.\n\nTiun zorgan brosadon li refaras ĉiu kvarono da horo, ankaŭ donante al\nsi kelkajn intertempajn brosetojn, tiel ke, kiam finas la vojaĝo, oni\nvidas multajn fumenigritajn blankulojn kaj unu belege kaj pure vestitan\nnigrulon. Sur lia vizaĝo fummakuloj ne vidiĝas.\n\nMi dubas ĉu en la Sudaj Statoj estus permesite eĉ al tiel eligante\nvestita nigrulo veturi en tiu sama vagono kun blankuloj. Ĉe unu suda\nstacidomo mi vidis la avizon: \"Salono de atendo por koloritaj virinoj.\"\n\n_Klang!_ Sur la bolilego de ĉiu Amerika lokomotivo troviĝas granda\nflavkupra sonorilo de kiu ŝnuro eniras en la lokomotivestrejon. Mi ofte\naŭdas tiun sonorilon ĉar se eĉ bovino eraras sur la rejlojn oni tiras\nla ŝnuron.\n\n_Klang, klang, klang!_ Ni trapasas negrandan urbon. Ĉevalojn,\nveturilojn, virojn, virinojn, geinfanojn mi vidas, kiujn neniu barilo\napartigas de la ega kaj rapida vagonaro.\n\nKiel en Anglujo tramveturilo trakuras stratojn tiel tie ĉi la vagonaro\ntrakuras ilin. Nur la sonorilo, per laŭtega voĉo, kriegas: _Klang!_\nJen la vagonaro! _Klang!_ Flanken ĉiuj! _Klang!_ Mi rapidas! Mi ne\npovas halti! Flanken! Flanken! _Klang, klang, klang!_\n\nMi ne diros ke mia koro estis en la buŝo sed certe mi pli trankvile\nspiradis kiam ni estis ankoraŭ en kamparo.\n\nEĉ tiuj ĉi ordinaraj vagonoj enhavas lavejon kaj ujon de glaciigita\nakvo, k.t.p. En la proksima fragmento mi esperas ion diri pri la\n_Pulman'a_-vagono.\n\n\n\n\nEL LERMONTOV.\n\nTradukite de R. Frenkel (Siberia).\n\n\n Ĉe sanktoloĝeja la pordeg'\n Almozon petis la staranto,\n Senforta kaj de malsateg',\n De la soifo suferanto.\n\n Peceton nur ja da la pan'\n Tremanta kun rigard' li petis,\n Kaj ŝtonon iu en la man'\n De la petanto tiu metis!\n\n Petegis tiel ankaŭ mi\n Kun larmoj kaj kun la turmento\n La amon vian--kaj de vi\n Trompita estis mia sento.\n\n\n\n\nLA PAPO MORTIS.\n\nAlphonse Daudet.--Esperantigis A. Baissac (Constantine).\n\n\nMi vivis dum mia infaneco en granda Franca urbo dividita en du partojn\nde tre obstrukcata, tre movema rivero kiu junfrue naskis en mi emon por\nla vojaĝoj kaj pasion por la marveturo. Precipe estis surbordangulo\napud ponteto St. Vincent kiu neniam mi memoras eĉ hodiaŭ senekscite.\nMi revidas la surskribon najlitan pinte de stango: \"Cornet: Ŝipoj por\nlui\" kaj la ŝtupareton kiu atingis la akvon, tute glitigan kaj\nnigrigitan de akvumaĵo, la aron da ŝipetoj freŝe pentritaj de helaj\nkoloroj, ordigitaj malsupre de la ŝtupareto, kviete balanciĝantaj\nbordo kontraŭ bordo, kvazaŭ malpezigitaj de la beletaj nomoj blanke\ndesegnitaj sur lia posto \"La Muŝbirdo,\" \"La Hirundo.\" ...\n\nPoste, inter la longaj remiloj ankaŭ tutblanke pentritaj kiuj sekiĝis\nkontraŭ la deklivo, la nomitan patron Cornet kun lia pentrujo, liaj\ngrandaj penikoj, lia vizaĝo tanita, fendetita, sulkigita de mil\nsulketoj kiel la rivero dum blovas malvarmeta vespera vento. Ho, tiu\npatro Cornet! Li estis la Satano de mia infaneco, mia dolora pasio, mia\npeko, mia riproĉo de konscienco. Kiom da krimoj liaj ŝipetoj incitis\nmin por fari! Mi forlasis la lernejon, mi vendis miajn librojn. Kion mi\nne estus vendinta por surakvoveturi posttagmezon.\n\nĈiuj miaj lernokajeroj funde de la ŝipo, mia jako demetita, mia\nĉapelo kapmalantaŭe kaj tra la haroj la bona ventumilbato de la akva\nventeto, firme mi tiris miajn remilojn sulkigante la brovojn por tute\nŝajni maljunan marlupon.\n\nDum la tuta tempo kiam mi estis en urbo mi restis meze de la rivero,\nsamspace de la du bordoj kie la maljuna marlupo povis esti rekonata.\n\nKia triumfo partopreni al tiu granda movado de barkoj, flosaĵoj,\nvaporŝipmuŝoj kiuj ĉiuflanken moviĝis kaj ne tuŝiĝis unuj la\naliajn, nur malkunigitaj de mallarĝa ŝaumobanderolo. Tie estis pezaj\nboatoj kiuj turniĝis por eniri la fluon, kaj tio delokigis multajn\naliajn. Subite vaporŝipaj radoj batis la akvon apud mi; aŭ dika ombro\nalvenis min, tio estis la antaŭo de boato ŝarĝita de pomoj. \"Atentu\ndo, muŝido!\" ekkriis al mi raŭka voĉo; kaj mi ŝvitis, mi baraktis,\nimplikita en la iro--deiro de tiu rivera vivo kiun la strata vivo\ntrasuperis senĉese, per ĉiuj tiuj pontoj aŭ pontetoj kiuj aperigis\nomnibusojn en la spegulan akvon sub miaj remiloj. Kaj la fluo tiel forta\nĉe la pinto de la pontarkaĵoj, kaj la akvoturniĝoj, la fama truo de\nla \"Morto-kiu-trompas!\"\n\nPensu ke tio ne estis malgranda afero por gvidi sin meze de ĉio tio per\ndekdujaraj brakoj kaj neniu por teni la direktilon.\n\nKelkafoje, feliĉe, mi renkontis la _ĉenon_. Rapide mi alkroĉiĝis\npost tiuj longaj ŝiparoj kiujn ĝi posttiris kaj, la remiloj senmovaj,\nsternitaj kiel flugiloj alte flugante, mi lasis min veturi je tiu\nsilenta rapideco kiu ŝajnis tranĉi la riveron per longaj\nŝaŭmorubandoj kaj malaperigis ĉiuflanke la surbordajn domojn. Antaŭ\nmi, malproksime, tre malproksime mi aŭdis la unutonajn batojn de la\nŝipŝraŭbego; hundo kiu bojas sur unu el la ŝipoj kie forflugas el\nmalalta kamentubo, iom da fumo, kaj ĉio kredigis al mi kvazaŭ grandan\nvojaĝon kun la mara ŝipvivado.\n\nBedaŭrinde tiuj renkontoj maloftaj estis. Plej ofte estis necese ke mi\nremu kaj remu dum la sunaj horoj. Ho tiuj tagmezoj kun la suno alfalante\nrekte sur la riveron; ŝajnas al mi ankoraŭ ke ili min bruligas. Ĉio\nflamis, ĉio rebrilis. En tiu atmosfero blindiganta kaj suna kiu flosas\nsuper la ondoj kaj vibras je ĉiuj iliaj movoj, la mallongaj subakvigoj\nde miaj remiloj, la ŝnuraĵo de la ŝiptiristoj eltiritaj el akvo tute\ndisfluantaj, pasigis helajn polurarĝentajn lumojn. Kaj mi remis\nfermante la okulojn. Iafoje pro miaj energiaj penadoj, pro la\nantaŭensalto de la akvo sub mia barko, mi imagis ke rapidege antaŭen\nmi iris; sed levante la kapon, ĉiam mi vidis la saman arbon, la saman\nmuron kontraŭ mi.\n\nFine post multaj fortuzoj, tute ŝvita kaj ruĝa pro varmeco mi sukcesis\nforiri el la urbo.\n\nLa bruego de la malvarmaj banejoj, lavŝipejoj, enŝipigejoj\nmalpligrandiĝis. La pontoj maloftiĝis sur la bordoj plilarĝigitaj.\nKelkajn posturbajn ĝardenojn, fabrikejajn kamentubegojn nur oni vidis\nde tempo al tempo. Sur la horizonto verdaj insuloj ŝajnis tremi. Tiam\nkonsumita de laciĝo, mi rifuĝis apud la bordo, meze de la\nkankreskaĵoj tute zumaj, kaj tie, duonesveniĝinta de la suno, la\nlaceco, tiu multepeza varmeco kiu supreniris el akvo stelumita de\nlarĝaj flavaj floroj, la maljuna marlupo eksangadis el la nazo kaj\nlonge tio daŭris. Neniam miaj vojaĝoj havis alian finiĝon. Sed kion\nvi volas! mi trovis ilin ĉarmegaj.\n\nIo terura estis la realveno, la reeniro. Kvankam mi revenis per\nrapidegaj remilbatoj mi alvenis ĉiam tro malfrue, post la eliro el\nlernejoj. La impreso de la tago krepuskiĝanta, la unuaj flamingoj en la\nnebulo, la militaj trumpetaj sonoj por reeniri en soldatejojn, ĉio\npligrandigis miajn timojn, miajn bedaŭrojn. Mi enviis la homojn kiuj\npasis, trankvile reenirante en sian hejmon; kaj mi kuris havante mian\nkapon pezan kvazaŭ ĝi estas plena je suno kaj akvo kun konkaj ronkoj\nen la oreloj, kaj jam sur mia vizaĝo la ruĝigo pro mensogo kiun mi tuj\ndiros.\n\nĈar tio estis necesa por ĉiufoje respondi al tiu terura \"El kie vi\nvenas?\" kiu atendis min ĉe la pordo. Estis tiu demando, tuj je mia\napero, kiu plej min timigis. Mi devis respondi tie, sur la sojlo, ne\natendante, ĉiam havi ian historion pretan, ion por diri, kaj tiel\nmirigan, tiel mirigegan ke, pro surprizo oni forgesu demandi aliaĵojn.\n\nTio al mi donis tempon por eniri, retrovi spiradon, kaj por tiun celon\natingi, ĉion mi estus farinta. Mi elpensis malfeliĉegojn, revoluciojn,\nterurajn fariĝojn; tuta urba kvartalo kiu brulas, la fervoja ponto\nelfalinte en la riveron ... Sed jen tio kion plej forte mi trovis.\n\nTiun ĉi vesperon mi alvenis tre malfrue. Mia patrino kiu min atendis de\nunu longa horo, staris supre de la ŝtuparo. \"El kie vi venas,\" ŝi\nekkriis.\n\nDiru al mi kiaj diablaĵoj povas naskiĝi en infana kapo. Nenion mi\ntrovis, nenion mi preparis; tro rapide mi estis alveninta. Subite min\nalvenis ideo freneza. Mi sciis ke la kara virino estis tre pia,\nkatolikino enradikita kiel Romanino kaj mi respondis al ŝi, spiregante\nkvazaŭ pro granda eksciteco: \"Ho patrineto ... se vi scius!...\" \"Kion\ndo?... Kio okazas ankoraŭ?...\" \"La Papo mortis.\" \"La Papo mortis!...\"\nrediris la kompatinda patrino, kaj tre pala ŝi apogis sin kontraŭ la\nmuro. Rapide mi alpaŝis en mian ĉambron, iom timigita de mia sukceso\nkaj la grandegeco de mia mensogo, tamen mi maltimis subteni ĝin ĝis\nfino.\n\nMi memoras vesperon funebran kaj kvietan, la patro kun malĝoja\nseriozeco, la patrino premegita.... Mallaŭte oni parolis ĉirkaŭ la\ntablo. Mi mallevis la okulojn, sed mia aventuro estis tiel forgesita pro\nla ĝenerala ĉagrenego ke iu ne pensis plu pri ĝi.\n\nĈiu, vice, citis ian virtagon de tiu kompatinda Pio IXa; kaj iom post\niom la interparolado perdiĝis en la historio de la Papoj. Mia onklino\nRozo parolis pri Pio VIIa kiun ŝi tre memoris esti vidinta, trairante\nla Sudfrancujo en tiama veturilo inter ĝendarmaro. Oni memorigis la\nfaman scenon kun la Franca Imperiestro: \"_Komediante_!...\n_traĝediante_!...\"\n\nEble estis la centa fojo kiam oni rakontis tiun teruran scenon; ĉiam\nper la samaj tonaĵoj, la samaj gestoj, kaj tiu neŝanĝebleco de\nfamiliaj tradicioj kiuj, alprenitaj de la posteularo tiaj kiajn ĝi\naŭdis ilin, restas tie, infanaj kaj lokaj kiel monaĥaj historioj.\n\nMalgraŭ ĉio, iam ĝi ne ŝajnis al mi tiel interesa.\n\nMi ĝin aŭskultis kun hipokritaj ekĝemoj, demandoj, ŝajno de malvera\nintereso, kaj konstante mi diris al mi: \"Morgaŭ matene, sciiĝante ke\nla Papo ne mortis, ili estos tiel kontentaj ke iu ne kuraĝos min\nriproĉi.\"\n\nTion pensante, malgraŭ mi, miaj okuloj fermiĝis kaj mi vidis,\nduondorme, blukolorajn ŝipetojn kun angulo de Saonorivero varmegigita\nde la suno, kaj grandajn akvaraneajn piedegojn ĉien kurantajn kaj\nsulkigantajn la vitran akvon kiel diamantaj pintoj.\n\n\n\n\nLA KVERKO KAJ LA KANO.\n\nFablo de La Fontaine.--Esperantigita de A. Motteau.\n\n\n En tago, kverko diris al kaneto:\n \"Vi estus prava pri naturo plendi;\n Eĉ peza estas por vi regoleto.\n Simpla blovo de ventet'\n Aŭ sur lag' aŭ sur laget'\n Malsupren vian kapon povas sendi;\n Dum mia supro, simil' al Kaŭkazo,\n Ne nur haltigas la sunradiegojn\n Sed (se por mi prezentas sin l' okazo)\n Kontraŭbatalas grandajn la ventegojn.\n Nordblovado tio ŝajnas al vi,\n Kion mi apenaŭ sentas blovi.\n Almenaŭ se vi kreskus sub l' ombraĵo\n Streĉata de mi sur la najbaraĵo,\n Ne tiel certe tiam vi suferus:\n Vento ŝirmilon al vi mi oferus.\n Sed vi naskiĝas sur malseka bordo\n Aŭ de river', aŭ de torentmalordo,\n Al vi maljusta ŝajnas la naturo.\"\n\n L' arbeto diris:--\"Estas ne teruro\n En mia sorto; nobla kamarado,\n Bonvolu pri mi de nun zorgi ne tro.\n Malpli ol por vi estas la ventado\n Por mi timinda. Vento, mia mastro,\n Min certe fleksas, sed neniam rompas:\n Vi baldaŭ vidos ke mi vin ne trompas.\n Jam ventoj ne kurbigis vian spinon:\n Atendu ni la finon.\"\n Ĵus kiam kano tiel paroladis,\n Plej terura venta blovo,\n Kiun naskis norda kavo,\n El horizontekstremo alflugadis.\n La kverko staras, la kanet' kurbiĝas:\n Ventblovego duobliĝas,\n Atakas kverkon longe por faligi,\n Kaj fine povas ĝin elradikigi!\n Ĝin, kies kapo preskaŭ trafis nubojn,\n Dum ĝi piedojn sendis en la tombojn!\n\n\n\n\nAUTHORITATIVE TEACHING IN ESPERANTO.\n\n\nThose who teach Esperanto to English-speaking students often find\nthemselves called upon to _explain_ certain generally-accepted modes of\nexpression in the international language. There is no doubt that a\nstudent is perfectly justified in expecting, and should be encouraged to\nask for, a logical explanation and a justification of anything which his\nteacher tells him is \"good Esperanto.\" The principles and rules which\nDr. Zamenhof has given us in the _Fundamento de Esperanto_ form the\nwhole of the _essentials of the language_. No one is entitled to call\nhimself an Esperantist until he has carefully studied those few\ngrammatical rules and exercises, and has resolved never wilfully to\ndisobey them. The excellent _Sintakso_ of Dr. Paul Fruictier and the\nwidely read _Commentaire_ of the Marquis de Beaufront are _aprobitaj_ by\nDr. Zamenhof, and are now generally accepted as standard works in the\nEsperanto Language. There are others, of course; but he who _knows_ the\nthree books named knows Esperanto well.\n\nBut the _Commentaire_ is in French, and useful only to those who can\nread French easily; the _Sintakso_ is in Esperanto, and does not treat\nof Esperanto from an English point of view; and the _Fundamento_ is\nmerely \"law-giving\" and not explanatory. We need a good Commentary very\nbadly in England, for a very large number of our students know too\nlittle of French to derive full advantage from the _Commentaire_.\n\nTo write and speak Esperanto really well one should have a knowledge of\nFrench, or, failing that, should be ever on the alert for the occasional\ncontributions to the magazines of English commentators. Doubtless a time\nwill come when the English student will be as well off as the French one\nfor really reliable and well-written commentaries and dictionaries; at\npresent he must do the best he can.\n\nNo student need suppose, then, that if he comes across some Esperanto\nconstruction, even in a book which is _aprobita_, that he is compelled\nto accept it, if it appear to him to be either illogical, insufficient,\nor idiomatic. He must study the books mentioned above, and then use his\ncritical judgment. This doctrine is not the writer's own; it emanates\nfrom Dr. Zamenhof himself.\n\nThe English student may find, for example, the clumsy expression\n_li rompis al si la kruron_, which means to most foreigners \"he broke\nhis leg,\" but which to the young English student means \"he broke to him\nthe leg,\" and which is, after all, _idiomatic_. No foreign Esperantist\ncould misunderstand _li rompis sian kruron_, and there is no reason\nwhatever why that form of expression should not be good, nay excellent,\nEsperanto. _It is clear, and it is logical, and the best Esperanto style\nis that which best fulfils these requirements._ The phrase _kiel eble\nplej baldaŭ_ (or _plej baldaŭ kiel eble_) at first sight looks\nidiomatic, but is in reality not so. It does require explanation,\nhowever.\n\nWe are accustomed, in English, to say \"as soon as possible\" when we mean\n\"the soonest possible.\" Careful thought will enable anyone to arrive at\nthe slight difference in meaning between the two expressions. In \"_as_\nsoon _as_ possible\" we use the same form of words as in an ordinary\ncomparison--_e.g._, \"she is _as_ good _as_ she is beautiful\"--but we are\nspeaking of something in the superlative, and not in the comparative,\ndegree all the time. Thus \"_tiel_ baldaŭ _kiel_ eble\" is not bad\nEsperanto; it means literally \"_as_ soon _as_ possible\"; but whenever we\nreally mean \"the soonest possible\" we ought to write \"_plej_ baldaŭ\n_kiel_ eble.\"\n\nMartyn Westcott, F.B.E.A.\n\n\n\n\nVERA RAKONTETO.\n\nDe P. Chalmers Taylor (9929).\n\n\nKnabeto, kiu havis nur kvin jarojn, estis staranta apud sia patrino, kiu\nfaras pasteĉon. La patrino diris al li: \"Zorgu, Perĉjo, ke vi ne petu\npor iom da tiu ĉi pasteĉo, ĉe la noktomanĝo, ĝi estas sole por la\ngevizitantoj.\" \"Jes, patrineto mia,\" respondis la fileto, \"mi zorgos.\"\n\nJe la vespero, la patro revenis de sia oficejo, la gastoj alvenis, kaj\nĉiuj sidiĝis por partopreni el la manĝaĵoj kiuj estis pretigitaj por\nili. Post la viandaĵoj, la pasteĉo aperis, kaj la fileto per avidaj\nokuloj rigardadis ĝin, sed memorante la matenajn vortojn de sia\npatrino, li ne kuraĝiĝis peti por iom. La patro iom post iom disdonis\nla pasteĉon; fine, turnante sin al sia fileto li diris, \"Perĉjo, ĉu\nmi donos al vi porcion da tiu ĉi pasteĉo?\"\n\nLa kompatinda filo rigardis, unue la patron, poste la patrinon,\nnesciante tion, kion li devas diri. La patro ree demandis, \"Perĉjo,\nkial vi ne respondas? Ĉu vi deziras porcion da tiu ĉi pasteĉo?\"\n\nTiam la fileto ekplorante diris, \"Se vi plaĉos,--patreto,--patrineto\ndiris,--ke ĝi estas,--sole por la--gevizitantoj!!\"\n\n\n\n\nDIVERSAĴOJ PRI LA ARTOJ.\n\nDe Walter Dexter, R.B.A.\n\n\nKe la plej granda nombro de niaj nuntempaj konstruaĵoj estas ordinaraj,\nkaj eĉ vulgaraj, ne estas neigeble. Pasos multaj jaroj, eble, antaŭ la\nstratoj en niaj urboj fariĝos tiel pentrindaj kiel la _Chester Vicoj_,\naŭ la domoj de la negocistoj, kiuj staras laŭborde de la _Amsterdam_\nkanaloj. Ĝis tia tempo alvenos, ni devas fari ĉion kion ni povas, por\nmontri al aliaj homoj la belecojn de la konstruaĵoj mezepokaj, kaj de\nla _Renaskiĝo_, kaj tiel ni helpos fari amason de opinio publika, kiu\nne volos permesi ke oni detruu tiujn memorigojn de tempo pli pentrinda\nol la nia.\n\nEstus bone, en multe da ekzemploj por la urbkonsilantaroj (konsilata de\nkomitatoj de lokaj historiskribantoj, artistoj, arĥeologiantoj kaj\naliaj kapabluloj) aĉeti la malnovajn konstruaĵojn kiuj staras interne\nde la urbaj limoj. Jam tiaj konstruaĵoj estas la solaj vizitindaĵoj\npor la tuta mondo, kiujn havas multe da malgrandaj urboj. Kaj, en la\nvenontaj tagoj, \"la viro sur la strato\" lernos ami la artajn\narĥitekturaĵojn kiuj estis produktataj de liaj praavoj, kaj ne restos\nkontenta ĝis lia propra domo ankaŭ estas interesa kaj bela.\n\n * * *\n\nS-ro Harry Quilter diras, en sia ensorĉa verko _Sententiæ\nArtis_:--\"Granda lernejo de pentrarto estas neebla en la nuntempo,\nesceptinte ke ni povos aliigi, _unue_, la spiritajn kutimojn de la\nartistoj, _due_, la spiritajn kutimojn de la societo, _trie_, esceptinte\nke ni povos provizi la popolon kun instinkto kiun ili ne posedas,\n_kvare_, esceptinte ke ni povos ŝanĝi la kondiĉojn de la moderna\nvivo.\"\n\n * * *\n\nSkizanta en la \"lando de Nelson\" mi estas surprizita je la beleco kaj\ndiverseco de la pejzaĝo apud la marbordo, inter _Hunstanton_ kaj\n_Cromer_. Al multaj homoj _Norfolk_ estas sinonima kun plateco, sed ĝia\nnorda bordo estas tute neplata. Inter la imposa perpendikulara\nmarkrutaĵo de Hunstanton kun siaj multkolora tavoloj, kaj la\nverdvestitaj montetoj de Cromer estas vastaj regionoj de sablo, kaj\nŝlimaj platoj kuŝantaj je la piedoj de malgrandaj montetoj. Tie ĉi\nkaj tie estas ĉarmaj malnovaj urbetoj kaj vilaĝoj--memorigoj de la\nmarhavenoj kiuj franĝis la bordon en la estinta tempo.\n\nBurnham-Thorpe, la naskiĝloko de nia plej granda admiralo, estas lokata\nen valo ĉirkaŭ ses mejloj for de la marbordo. La tradicio diras ke ĝi\nfoje estis haveno, kaj loko estas montrata al vizitantoj kie, oni diras,\nŝipoj ricevis kaj senŝarĝis siajn ŝarĝojn je la urba bordmarŝejo.\nSed, nuntempe, Burnham-Thorpe estas vilaĝo kvieta kaj stranga, kie la\nkredo en sorĉo tamen daŭriĝis, kaj kies loĝantoj nomas la loĝantojn\nde vilaĝoj apudaj--\"alilanduloj!\"\n\n\n\n\nNEĜA SUPRO.\n\nEl Leconte de Lisle, Derniers Poemes (Le Piton des Neiges).\n\nVerso kvinakcenta, dekunusilaba.\n\n\n De l' oriento mondon lumo vekas;\n Je disiĝantaj fajraj garboj strekas\n L' aeron klaran. Supre, altaĵaro\n Per neĝ' kovrita hele lumas; maro,\n Malsupre, kuŝas, kvazaŭ kurbiĝinte,\n Kun la senfina spaco kuniĝinte.\n Simile ambaŭ ora je rivero,\n Senlime fluas blua en aero.\n Ĉe l' okcidento nebuleg' foriĝas;\n Arĝenta stelo kiel larm' ruliĝas\n El la okuloj noktaj elirante,\n Tremetas super akvoj pendiĝante.\n L' antikva Supro, reĝo de l' montaro,\n Ĉiela gasto, mastro de l' akvaro,\n Krutegajn flankojn alte malkaŝante\n Senmove staras, tempon malŝatante.\n Ĝi silentegas, kiam ektagiĝas:\n Pepantaj birdoj tie ne aŭdiĝas,\n Neniam blovas sur ĝi la ventetoj\n Parfumaj, kiuj flirtas en valetoj,\n Nek murmuradas maro, karesante\n Koralajn rifojn, kvazaŭ revadante.\n Ĝi, nesciante teran la bruadon,\n Nenion nian, homan nek vivadon,\n L' eternan vekon sole rigardadas,\n Je neĝ' vestita Sunon atendadas.\n\nJ. Parisot.\n\n\n\n\nKAMPARAJ AMUZAĴOJ.\n\nOriginale verkita de F. A. Meigh.\n\n\nOfte estas enigme je multaj homoj kiel obteni monon por bonfaradaj\nceloj, sed la vikaro de malgranda Angla vilaĝo elpensis sukcesan\nmetodon antaŭ ne longe. La preĝejo bezonis renovigon, kaj la\nmalgrandaj monaj kolektadoj kiujn oni semajne kolektis ne sufiĉis pagi\npor la necesaj riparaĵoj. Post multa pensado li decidis organizi\nteo-manĝon kaj sportojn en kampo pruntedonita je la okazo de farma\nmastro, kaj demandi po unu ŝilingo por ĉiu persono kiu eniris.\n\nAnoncoj laŭe estis alsenditaj al la proksimaj vilaĝoj kaj urbetoj, kaj\nla premioj kiujn oni oferis al la gajnistoj de la sportoj altiris\ngrandan amason da homoj.\n\nFrue je la nomita tago kelkaj virinoj sin okupis tranĉi kukojn kaj\nbuteritan panon, ĝis ŝajnis ke ili havis sufiĉan nutraĵon\nkontraŭstari dekdumonatan sieĝon. Sed kelkaj el la gastoj ŝajnis\nposedi nesatigeblan apetiton kaj peceto post peceto da kuko malaperiĝis\nkvazaŭ magie; dum la tasoj da teo estis trinkataj ne malpli rapide.\n\nIu rimarkis ke eble kelkaj el la viroj ne estis matenmanĝintaj, sed\nalia voĉo ridinde respondis \"Ne! kaj mi pensas ke ili ankaŭ ne bezonos\nmatenmanĝon morgaŭ.\"\n\nĈiu estis tre bonhumora kaj multa gajeco okazis kiam kelkaj malbonemaj\njunuloj subite duonlevigis la finon de benko sur kiu (ĉe la alia fino)\nsidis dika farma mastro kaj lia edzino. Tiu ĉi malfeliĉa paro ekrulis\nteren, kaj ne trovante la epizodon tiel ridinda kiel la\nĉirkaŭstarantoj tuj komencis riproĉi unu la alian por la okazo.\nSuprenrigardante la farma mastro subite ekvidis la verajn kulpulojn kaj\npenis ilin kapti, sed lia dikeco malfeliĉe malhelpis lian progreson kaj\nli baldaŭ revenis ruĝavizaĝa kaj senspira, sed samtempe promesante\nestontan venĝon al la ofendintoj.\n\nPost mallonga tempo la sportoj komencis kaj la manĝantoj baldaŭ\nforlasis la te-tablojn. El la konkuroj por geknaboj inter la aĝoj de\ndekdu kaj dekkvar jaroj estis la jena.\n\nOni alligis ŝnuregon al du arboj kaj pendante de ĝi estis fadenoj kun\nbunoj je la finoj. Tiam geinfanoj kun la manoj kunligitaj malantaŭe\nstaris apude kaj je signalo ili devis komenci manĝi la bunojn. Sed tiu\nĉi ŝajnis esti malfacila tasko ĉar la malplej movado de la ŝnurego\nbalancigis kaj saltigis la bunojn kaj la infanoj ilin sekvantaj\nmalfermbuŝe ne povis ilin mordi. Anstataŭ, la bunoj frotadis la\nvizaĝojn kaj surmetis multe da sukero kaj glueco sur la vangoj. Subite\nunu buno falis teren kaj la konkuranto genufleksante, faris multan\nprogreson mordante kaj englutante pecegojn kiel malsata hundo. Sed la\nridado de la rigardantoj infektiĝis, ĝis eĉ la geknaboj mem apenaŭ\npovis manĝi.\n\nTamen la knabo kiu manĝis genuflekse finiĝis unue sed juĝante per la\nvizaĝo li ne estis gajninta la premion sen iom da nekonveneco al si\nmem. Post du-tri kuroj por la malgrandaj geknaboj unu sekvis por la\nedzinoj (junaj aŭ maljunaj) kiu estis vere amuziga.\n\nOni desegnis grandan rondon sur la tero sur kiu staris la edzinoj\n(blindigitaj bandaĝe per naztukoj). Meze de rondo estis viro, kaj kiu\najn marŝis tien kaj lin tuŝis unue estis la gajnistino.\n\nAntaŭ ol ekiri ĉiu virino devis sin turniĝi unufoje kaj tiu ĉi tiel\nkonfuzigis kelkajn ke ili vagis ĉie.\n\nPost mallonga tempo la viro estis tuŝita de unu el la edzinoj, tiam\nalia kaj alia ĝis baldaŭ li ŝajnis kompatindan objekton. Kvin virinoj\nlin tenis kvazaŭ iliaj vivoj dependis sur la ago. Li estis preskaŭ\nsenvestigita de sia vesto kaj ne povis movi. Ĉiu virino kredante ke ŝi\nestis la unua alvokis ĝojege al ŝiaj amikoj.\n\nSinjoro kiu malatente tro proksime marŝis al tiu ĉi interesa vidaĵo\nsubite ĉirkaŭpreniĝis ĉirkaŭ la kolo de virino kaj malgraŭ la\nripetadaj certigoj ke li ne estis la prava viro ŝi daŭris lin teni\nĝis per rapida movo li forkuris.\n\nEl aliaj eroj sur la programo estis \"Barela Kuro.\"\n\nLa bareloj estis tre malgrandaj kaj oni devis ilin ruli 300 futojn per\nla manoj. Ĉiuj la viroj komencis vice sed la bareloj nemanregiĝis kaj\nmalrekte ruliĝis. Jen ili kune ruliĝis pinĉante multajn fingrojn kaj\njen ili ruliĝis kontraŭ la kruroj de viro faligante lin teren. Sed\nkiam tere, viro ne havis baldaŭ la okazon sin releviĝi ĉar tiuj kiuj\nestis malantaŭ ankaŭ falis sur lin kaj viroj kaj bareloj tre\nkonfuziĝis.\n\nPost la daŭrigo de tiuj ĉi viglaj okazoj dum kelkaj horoj la dancarto\nkomencis.\n\nOni ne ofte kreditas homojn je timemo sed mi rimarkis ke kelkaj kamparaj\njunuloj kune dancis ĉar ili estis tro timemaj por inviti la\nfraŭlinojn. Ĉiu persono dancis malsimile. Iuj sin turniĝis rapide\nkiel \"teetotum\" aliaj sin movis kun la gracio de la minueto. Iuj dancis\nsur la tero sed multaj ŝajnis paŝi pleje sur la piedfingroj de iliaj\nkunuloj!!\n\nĈiu zorgo forgesiĝis kaj eĉ la maljunuloj penis remontri la\nfacilmovojn de juneco. Sed ĉio finiĝas kaj antaŭ ol la amaso disiris\nili donis tri korajn aplaŭdegojn por la vikaro kiu estis tiom farinta.\n\n\n\n\n\n\n\nEnd of Project Gutenberg's The Esperantist, Vol. 2, No. 10, by Various\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK THE ESPERANTIST, VOL. 2, NO. 10 ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":92,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 11\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: The Esperantist, Vol. 2, No. 11\n\nEditor: H. Bolingbroke Mudie\n\n\n \nRelease date: June 18, 2015 [eBook #49233]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/49233\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Louise Hope and the Online\n Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This\n book was produced from scanned images of public domain\n material from the Google Print project.)\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK THE ESPERANTIST, VOL. 2, NO. 11 ***\n\nTranscriber's Notes\n\nA few minor typographical errors have been corrected without notice.\nHowever, many grammatical errors and odd spellings have been left as\nin the original.\n\n\n\n\nSINGLE COPIES PRICE FOURPENCE NET.\n\n25. (Vol. II., No. 11.)\n\n_Novembro, 1905._\n\n THE\n ESPERANTIST\n\n La Esperanta Gazeto por la\n Propagando de la Internacia Lingvo.\n\nANNUAL SUBSCRIPTION: 3/- (4 francs; 1-1/2 roubles; 75 cents).\n\nWholesale Agents: 41, Outer Temple, London, W.C.\n\nAll Communications should be sent to THE EDITOR, 67, Kensington\nGardens Square, London, W.\n\n\n\n\nCONTENTS.\n Page\n The Congress of 1906 161\n Notes on the Orient, Part V. (by Col. H. K. Gordon) 162\n A Double Acrostic (by Clarence Bicknell) 163\n Woman, The Incomprehensible\n (translated by G. C. Law), concluded 164\n Jacko (by E. W.) 165\n Boulogne Reminiscences (by Clarence Bicknell) 168\n The Caucasus, a Poem (translated by A. Nippa) 168\n Our Land, Live On, Poems (by 4686) 169\n The Esperanto Subjunctive\n (by R. J. Lloyd, D. Lit., M.A., F.R.S.E.) 170\n Buddha, The Sower (by A. Simon) 171\n Reminiscences, Part XI. (by E. Metcalfe, M.A., Oxon) 172\n Saved from Death, Serial\n (by General George Cox), concluded 174\n The Congress Committee 176\n The Inferno of Dante (by D. H. Lambert, B.A.) 176\n Last Rose of Summer (by A. Grabowski) 176\n\n\n\n\n MARQUE DÉPOSÉE,\n No. 13195.\n\n THE ...\n ESPERANTO\n BLEND.\n\n Registered Trade Mark, No. 270,042.\n Registered Label, No. 272,434.\n\nTHE ESPERANTO BLEND is a combination of the finest Whiskies from the\nHighlands of Scotland, and is of special interest to Esperantists, as\nthe label has been designed to serve as a \"propagandilo.\" A liberal\nCASH DISCOUNT will be allowed to bona-fide Esperantists who comply\nwith the conditions, which can be ascertained on application to the\nSole Proprietors--\n\nBUCHANAN, SCOTT & CO.,\n Garthland Street, Glasgow,\nScotland.\n\nTelegraphic Address: \"ESPERANTO, GLASGOW.\"\n\n\n\n\nLA PLEJ NOVA KAJ PLEJ BONA PROPAGANDILO ...\n\nCigaredo Esperanto\n\n(Speciale Elektita Tabako de Virginio).\n\nBonvolo skribi por detaloj al:\n\nTABAKA SINDIKATO ESPERANTISTA, GLASGOW, SCOTLAND.\n\n\n\n\n ĈIUJ, NI POVOS\n PARADIZON IRI.\n\n Kiu bone trinkas,\n Tiu bone dormas.\n Kiu bone dormas,\n Tiu ne pensas malbone.\n Kiu ne pensas malbone,\n Tiu certe ne pekas.\n Nu, ĉar kiu ne pekas.\n Paradizon eniros.\n De nun, bone trinku.\n Kaj vi paradizon iros.\n\n * * *\n\nPor tio ĉi, oni devas aĉeti bonajn vinojn, kaj sin turni al:—\n Sro. Ch. Jadeau en Mercurey (S. & L.) France.\n\n\n\n\nThe \"Review of Reviews\"\n\n _Is the Best Magazine for Busy People.\n And it is read by 'Esperanto' Students._\n\nThe aim of this Magazine is to make the Best Thoughts of the Best\nWriters universally accessible at a Trifling Cost.\n\nThe busiest and poorest in the community may here follow with\nintelligent interest the great movements of Contemporary History.\n\n Post Free for Twelve Months, 8/6,\n 10 fr. 75c., or 8.50 marks.\n\nOffice: MOWBRAY HOUSE, NORFOLK ST., LONDON.\n\n\n\n\nESPERANTIST WEEK-ENDS.\n\nA Fellow of the B.E.A. Highly Recommends ...\n\n\"Westbury,\" Robertson Terrace, HASTINGS, as a week-end resort\nthroughout the winter.\n\nSpecial Inclusive Week-end Terms to Esperantists, 13/-.\n\n\n\n\nCorrespondence Lessons in Esperanto\n\n ARE GIVEN BY\n\nMr. A. MOTTEAU, Certified Teacher of Esperanto, 157, Earlham Grove,\nForest Gate, London, E.\n\n_7/6 the Quarter._\n\n\n\n\nPOŜTMARKOJ.\n\nGranda pakaĵo da novaĵoj; 50 nove eldonitaj raraj Koloniaj &\nAlilandaj Markoj, enhavanta multajn \"Reĝ-Kapojn\" Koloniajn;\nrimarkinda valoro; kosto 1 f. 50 afrankite (1s. 1d.). Aroj por elekti\nsendataj je aprobo. Por komencantoj aŭ progresintaj kolektantoj.\n\nWINCH BROTHERS, COLCHESTER, ENGLAND.\n\n\n\n\nSTAMPS.\n\nGrand Novelty Packet; 50 recent issue rare Colonial and Foreign\nStamps, including many King's heads; marvellous value; 1s. 1d. post\nfree; selections on approval; suit beginners or advanced collectors.\n\nWINCH BROTHERS, COLCHESTER.\n\n\n\n\nAdresareto de Personoj kiuj deziras Korespondadi.\n\nSro. W. Huddy, Fore Street, Liskeard, Cornwall. Deziras\ninterŝanĝi poŝtmarkojn kun samideanoj en Maltujo, Bulgarujo,\nTurkujo and Persujo. Ankaŭ sendos belajn ilus. p-k. por poŝtmarkoj.\n\nSro. James Krogman, 15, Tilney Street, Walton, Liverpool.\nDeziras interŝanĝi ilus. p-k. kun alilandaj Geesperantistoj.\n\nSro. W. Miles, Inĝeniero, 80, Station Road, Petersfield, Hants.\nDeziras koresp. per leteroj & koloritaj p-k. kun samideanoj.\nAnkaŭ kun Germanoj pri Art-forĝaĵoj. (Kundschmiedearbeiten).\n\nSro. T. Newburgh, Gasa Kompanio, Christchurch, New Zealand.\nDeziras kores. kun alilandanoj.\n\nSro. Waldemar Pfeiffer, Poste Restante, Lodz, Poland.\nDeziras interŝanĝi poŝtmarkojn aŭ p-k. kun Esperantistoj\nne-Eŭropaj.\n\nLa Kosto de la Enskribo estas 6d. (70c. poŝtmarkoj).\n\n\n\n\nTHE ESPERANTIST\n\nThe Esperanto Gazette for the Spread of the International Language.\n\n ABONPAGOJ ESTAS RICEVEBLAJ ĈE\n SUBSCRIPTIONS SHOULD BE SENT TO\n\n H. Bolingbroke Mudie, Esq., 67, Kensington Gardens Square, London, W.\n AUSTRIA.--Sro. T. Cejka, Bystrice Hostyn, Moravia.\n BELGIUM.--M. M. Seynaeve, 3, Rue de l'Avenir, Courtrai.\n FRANCE.--Grupo Pariza, 28, rue Serpente, Paris.\n GERMANY.--Doktoro Mybs, 68, Markt Strasse Altona, Elbe.\n NEW ZEALAND.--Esperanto Society, P.O. Box 50, Auckland.\n RUSSIA.--Societo Espero, Bol Podjaceskaja 24, log 12, St. Petersburg.\n SWEDEN.--Sro. P. Ahlberg, 50, Döbelnsgatan, Stockholm.\n\nN.B.\n\n_Nepresitajn manuskriptojn la Redakcio resendos se oni aldonis\npoŝtmarkon._\n\n_Alsendatajn artikolojn la Redakcio laŭ bezono korektos._\n\n_Oni povas sendi la abonpagon per poŝtmarkoj, kiuj estas akceptataj\nlaŭvaloro._\n\n_Oni sendu ĉiujn artikolojn, demandojn kaj avizojn al La Redaktoro, 67,\nKensington Gardens Square, London, W._\n\nN.B.\n\n25. [Vol. II., No. 11.]\n\n Subscription, 3s. Per Annum.\n Single Copies, 4d. net. Nos.\n 2 to 13, 6d. each; Later Issues\n 4d. each, net.\n\nNOVEMBRO, 1905.\n\n\n\n\nLETERO DE D-ro ZAMENHOF AL S-ro SCHNEEBERGER PRI LA DUA\nUNIVERSALA KONGRESO DE ESPERANTO EN SVISUJO, 1906.\n\n\nKara Sinjoro,--Kun granda plezuro mi legis en via letero, ke la\nSvisaj Esperantistoj decidis inviti la 2an kongreson en Svisujon. Tre\nbone, bonege! Svisujo, kiu, ne havante ian nacian lingvon, estas la\nplej neŭtrala lando en la tuta Eŭropo, estas la plej bona loko por\nkongreso neŭtrale-homa, kaj mi esperas, ke tie ĉiuj Esperantistoj\nsentos sin bonege. Mi eĉ antaŭvidas, ke venos iam la tempo, kiam\nSvisujo fariĝos la natura konstanta centro de la tuta Esperantistaro.\n\nMi persone ne povas nun decidi, ĉar la decidado pri la kongreso\napartenas nun al la \"Komitato de Organizado\" elektita en la unua\nkongreso; sed mi esperas, ke la komitato nenion havos kontraŭ\nSvisujo kaj akceptos la inviton de la Svisoj kun plej granda plezuro\nkaj danko.\n\nMi esperas, ke la Svisaj Esperantistoj faros ĉion kion ili povas,\npor bonege prepari la kongreson kaj fari el ĝi imponantan grandiozan\nmanifestacion de interpopola frateco, grandan feston, en kiu krom la\nEsperantistoj partoprenos ankaŭ miloj da ne-Esperantistoj, kiuj\nvenos kiel gastoj serĉantaj impreson kaj foriros entuziasmigitaj kaj\nEsperantigitaj. Mi esperas, ke la Svisaj Esperantistoj nun ofte\nkunvenados kaj korespondados inter si, por pretigi ĉion kiel eble\nplej bone, plej majeste kaj plej frue.\n\nKompreneble, la Svisaj Esperantistoj devas agadi en plena\ninterkonsento kun la \"Provizora Komitato de Organizado.\" Ili devas\nankaŭ peti konsilojn de S-ro Michaux, kiu havas jam kelkan sperton.\n\nĈar la plej grava celo de niaj kongresoj estas la _propagando_, tial\nlaŭ mia opinio la afero nepre devas esti aranĝita tiamaniere, ke en\nĉiuj kunvenoj kaj solenoj krom la Esperantistoj povu partopreni\nankaŭ kiel eble plej multe da _ne_-Esperantistoj (kompreneble ne\nkiel membroj de nia familio, sed nur kiel _gastoj_, por difinita\npago). Por tio oni devus kiel eble plej frutempe veki la intereson de\nla tuta mondo por nia kongreso per lerte kaj alloge verkitaj gazetaj\nartikoloj, pri kiuj kredeble zorgos la \"Provizora Komitato de\nOrganizado.\" La komitato kompreneble ne devas forgesi dissendi kiel\neble plej frutempe inviton al ĉiuj plej gravaj gazetoj de la mondo\nkaj ripeti tiun inviton (eble kun peto pri definitiva respondo) 6-8\nsemajnojn antaŭ la kongreso.\n\n Via,\n Zamenhof.\n\nVarsovio, 2. 10. 05.\n\nN.B.--\"Private ni aŭdis, ke D-ro Zamenhof ne sole venos al la\nkongreso, sed proponos tie tre gravan aferon, pri kiu li revis en la\ndaŭro de tre multaj jaroj kaj kiu, malgraŭ sia granda graveco\nelvokos tamen nenian disputadon, ĉar ĝi konsistos nur en la kreado\nde aparta _sekcio_, al kiu ĉiu Esperantisto povos aliĝi aŭ ne\naliĝi laŭ sia propra bontrovo.\"\n\n\n\n\nORIENTAJ MEMORAĴOJ.\n\nOriginale verkita de Kolonelo H. K. Gordon.\n\n\nEn Japanujo, oni diras, \"Ne parolu la vorton, 'belega,' ne vidinte\n'Nikko'n'\": kiu ja estas vera!\n\n\"_Nikko_\" certe estas paradizo de pejzaĝo Japana: la vilaĝo sidas\npreskaŭ cent mejlojn de \"Tokio,\" sesdek per vagonaro, kaj dudek per\nvojo, tra la fama aleo de \"_Cryptomeria_\" arboj. La propra vilaĝo ja\nne estas granda, sed estas la ĉirkaŭa arego da temploj, antikvaj,\nmultekostaj, kaj speciale sanktaj. Vi rimarkos la ruĝan ponton trans\nla rivero de \"_Daiyagawa_\" trans kiu neniu, escepte Lia Moŝto\nImperia, havas la rajton pasi.\n\nLa bela Lago de \"_Chiuzenji_,\" sidante 4375 futoj da alteco super la\nmarnivelo, kaj ĉirkaŭita de altaj montpintoj da ok--kaj naŭmil\nfutoj, estas atingebla por pied-irantoj. La laga supraĵo estas longa\npo ok mejloj, kaj larĝa po tri. Salmoj kaj trutoj troviĝas en ĝiaj\nakvoj, kapteblaj per reto pli ol per hoko. Sur la vojiro, vi pasas la\n350-futa akvofalo de \"_Kegon-no-Taki_.\" Apude troviĝas la sanigaj\nsulfurŝprucoj de \"_Yumoto_.\"\n\nTamen, el ĉiuj tiuj lokoj jam vizititaj la plej ŝatita estas\n\"_Miyanoshita_\" monteta saniga vilaĝo, atingebla de \"_Yokohama_\": 31\nmejlojn per relo, kaj poste marŝante, aŭ portate supren. Hoteloj\nbonege mastrumataj per Japanoj estas multaj kaj tre favoritaj de\nvizitantoj: la kuirado estas laŭ la Franca modo: la aero estas\nĝojiga kaj saniga: kaj troviĝas multe da banoj de ambaŭ natura\nvarma kaj malvarma akvo, alkondukataj per bambuaj tuboj de\n\"_Ojigoku_.\" Ĉirkaŭe troviĝas ekskursoj sufiĉaj por vi dum du\nsemajnoj aŭ eĉ pli. Kiam vi intencas iri iom malproksime, memoru\nĉiam kunpreni gvidon: alie, kredeble vi troviĝus danĝere\nkonfuzata, precipe en nevizitaditaj lokoj.\n\nLa ĉefa apuda vidaĵo estas tiu de la bolantaj sulfurŝprucoj de\n\"_Ojigoku_,\" vojirante al la Lago de \"_Hakone_\": oni bezonas paŝi\ntre singardeme: malmulto estas inter viaj pied-plandoj kaj la\nbolantaj akvoj malsupre: vaporo ĉie leviĝas ĉirkaŭe: la vidaĵo\ndo estas stranga kaj vere mistera.\n\nĈe la vilaĝo de \"_Atami_\" malsupre sur marbordo, troviĝas unu\n\"_Gejzir_,\" simila al tiuj kiuj oni rimarkas en Islando.\n\nDe la alta mont-kolo de \"_Otome toge_\" belegaj vidoj estas troveblaj\nde la ĉiam mirinda konuso de Fuji.\n\nLonge marŝinte, tre plaĉas reveni Hotelon por varma bano, kaj\nkviete ripozi antaŭ vespermanĝo.\n\nPrintempe, ĉerizarbaroj estas gloraj kun neĝa floraĵo: produktante\nneniun frukton, la Japanoj ilin kreskigas nur por la plezuro de ilin\nrigardi. Aŭtune, la folioj de \"_Acer_\"-arbaroj belege fariĝas\nflavaj kaj purpuraj kaj karminaj.\n\nKiel Ĥinoj, la Japanoj uzadas tian sterkon por nutri siajn kampojn\nkia farigas ilin tre malplaĉaj por pasantoj.\n\nLa pli malriĉuloj, kiuj ne povas eĉ sin doni ofte la lukson de bano\naperas kontraste malpuraj, precipe la infanoj.\n\nLa arbaroj estas rimarkinde malplenaj de birdoj kaj bestoj; ni diras\n\"Adiaŭ\" al _Miyanoshita_ tre bedaŭre.\n\nKioto estas granda loko por artfabrikaĵejoj: ĝis kiam oni vidas la\nklopodon kaj tempon necesajn por fabriki la \"Cloisonné,\" k.t.p., oni\nmankos formigi ideon nek pri modelo de ilia boneco, nek de ilia\nvaloro.\n\nDe tie ĉi vi povas viziti la Lagego de \"_Biwa_\": kaj la trairo de la\nakvorapidaĵoj de \"_Katsura_\" estas spertaĵo rimarkinda; la novaĵo\nkaj ekscitiĝo vojaĝante tra oftaj serioj de ŝtonegplenaj kaj\nbolantaj akvegoj estas memorindaj: la boatoj estas tre maldikaj, kaj\nla malplej granda eraro vin pensigas ke vi iras ĝuste al detruiĝo!\ntamen malfeliĉoj oni diras estas maloftaj.\n\nLa pejzaĝo tra tiuj river-valegoj estas vera kalejdoskopo de natura\nbeleco.\n\nLa plej belaj kaj bonevestitaj \"Geisha\" virinoj troviĝas en Kioto:\nsed Orientaj dancoj kaj muziko nepre ne estas interesaj por\nEŭropanaj okuloj kaj oreloj.\n\nLa Japanoj, tiel ni ĉiuj scias, estas grandamantoj de fizika beleco:\nĉe vojaj kurbiĝoj kie troviĝas belaj vidoj, vi preskaŭ ĉiam\nvidos bastonetojn, enmetitajn tere, portantajn paperetojn, sur kiuj\nestas skribitaj de pasantoj poetaj kaj imagaj versetoj. Ili estas\nlertaj ĝardenistoj, precipe je miniaturaj ĝardenoj: ili fariĝis\nadeptoj por malgrandigi arbojn, kaj krei monstraĵojn el la oraj\nkarpfiŝoj: ankaŭ por formigi artan pejzaĝon de _ŝtonetaĵoj_,\nakvofaletoj, lagetoj, pontetoj, k.t.p.\n\nNi mankis renkonti la rimarkindajn antikvajn gentojn, la \"_Aïnus_.\"\n\n\"_Nagasaki_\" estas nia forira haveno, reirante al Hindujo. La fjordo,\nĉe kies supro sidas la urbo, estas bela. Treege bedaŭrinde ni ne\nplu vidis la \"_Pappenberg_\" insulon ĉe la horizonto, sciante ke kun\nĝi fine velkis de niaj okuloj la plaĉa lando de Japanujo.\n\nKaj, tiamaniere, kiel diras mallonge Samuel Pepys, hejmen: kaj ree\nlabori ĉe Hindujo.\n\nĜenerale, la Japanoj estas bonegaj kuiristoj laŭ Franca modelo: sia\npropra nutraĵo ne konvenas al Eŭropanaj gustoj: oni ne manĝas kun\ntranĉiloj kaj forkoj, sed kun \"_lignetoj_\" kiel Ĥinoj.\n\nIli estas tre sobraj: tre puraj ĉe siaj domoj: kaj ĉiam atendas ke\nvizitantoj forprenu siajn ŝuojn enirante la domon. Ne troviĝas\nmeblaro: nek litoj, nek tualettabloj. Fenestroj kaj pordoj estas nur\nkadroj papere streĉitaj.\n\nNeniam oni koleras, nek blasfemas: sed ĉiam kulturas ĝentilecon.\n\nAlilandanoj ordinare devas pagi ĉion duoble kaj trioble pli ol\npatrujanoj.\n\nAnglaj ĉashundoj baldaŭ mortas por internaj vermoj, supozeble\ntrinkinte akvon de rizkampoj.\n\nNune, Japanoj feliĉe uzadas Romajn literojn por presi kaj skribi,\nanstataŭ Ĥinajn: ili ne elparolas la literon \"l,\" kaj Ĥinoj ne\nelparolas \"r\": tamen en Korea, oni ambaŭ uzadas.\n\nJapanaj vizaĝoj ĝis nun ne plene montras sekvojn de edukado kaj\nĝentileco: sed sendube tiu ĉi rezultos post iom da tempo. Mi mem\nrimarkis kio povas deveni de prudenta penado tiun direkton: Marton,\n1871, mi alestis en Parizo, kaj vidis ducentmilojn da Germanaj\nsoldatoj marŝi sub la \"Arc de Triomphe\": antaŭ ne longe, mi estis,\npasinte 33 jaroj, unu plena generacio, ĉe la Ekspozicio de\nDüsseldorf, ankaŭ Cologne, k.t.p., kaj tiamaniere havis okazon\nrimarki la grandan plibonigon je fizika sintenado kaj mieno de la\npopularo Germana:--laŭdindan celon tre pliigata per la nuna lerta\nImperiestro.\n\nVera enigmo estas, kial nacio, nome tiel aferema kiel la nia, ne\npovas tion samon efektivigi!\n\n\n\n\nDUOBLA AKROSTIKO.\n\nVerkita de Clarence Bicknell.\n\n\n MI PER L' UNUA FREMDOLANDOJN VIDAS;\n LA DUA MIN EN HOMAJN KOROJN GVIDAS.\n\n\n 1. AL _ĝi_ virinoj iras ĝoje. 1. Kaj _ŝi_ aĉetas ĉiufoje.\n 2. _Insulo_ en la norda maro. 2. _Arbeto_ de l' insulkamparo.\n 3. Fumiĝas _ĝi_ en homa buŝo. 3. Kaj _ĝi_ per montrafingrotuŝo.\n 4. Tre ofte _ili_ sur la tero. 4. _Ĝin_ malbonigas dum somero.\n 5. Vi vidas _ĝin_ je tago frosta. 5. _Ĝi_ estas unu multekosta.\n 6. Trinkaĵo _ĝi_ ne higiena. 6. Trinkaĵo _ĝi_ la plej venena.\n 7. _Ĝi_ portas lumon al la domo. 7. Pro _ĝi_ hom' ŝajnas nur fantomo.\n 8. Se _ĝin_ kunporti vi kuraĝus. 8. _Vi_ piedire bonvojaĝus.\n 9. Vi vidas _ĝin_ en la preĝejo. 9. Kaj aŭdas _ĝin_ ĉe l' operejo.\n\n_N.B.--La unuaj literoj el la vortoj divenotaj alformas enmetitaj la\nvortojn de la akrostiko._\n\n_La plej bona versigita solvo ricevos premion._\n\n_Sendu la solvojn al S-ro Clarence Bicknell, Bordighera, Italia._\n\n\n\n\nVIRINO LA NEKOMPRENEBLA. (Parto III.).\n\nEl \"De Omnibus,\" humora verko de Barry Pain.\n\nTradukis Geo. C. Law, kun afabla permeso de la verkisto, kaj\nT. Fisher Unwin, la eldonisto.\n\n\nSed ŝajnas esti kelkaj homoj kiuj pensas ke omnibusisto estas io\ninter ordinara servistino sensalajra, universala demandejo, kaj\nsenpaga portisto de pakaĵoj. Jes, mi estas pacienca viro, kaj mi\nestas tiel volema fari komplezon al iu kiel iu al mi, sed estas limo\nkie homa naturo haltiĝas, tiel oni diras.\n\nLa antaŭhieraŭan tagon, mi konatiĝis kun tro multe da tiu gento\npri kiu mi aludas; ili venis en amaso. Unue estis maljunulino kiu\npostulis pinglon kaj demandis ĉu mi povas prunti unu al ŝi. Mi\neltiris pinglon el mia veŝto kaj donis ĝin al ŝi kun afabla\nrideto. Poste sinjoro demandis ĉu mi povas diri la korektan horon.\nEstis du publikaj horloĝoj kontraŭ li, preskaŭ mordantaj lin, sed\nmi supozas ke estis pli malkare enuigi min ol rigardi ilin. Mi diris\nal li la horon. Ne estis afabla rideto, sed mi sciigis lin, kaj ne\nricevis dankon. Tiam knabo haltigis la omnibuson por demandi ĉu ĝi\nestas iranta kien li scias ke ĝi ne iras, kaj ĉu mi havas peceton\nda fadeno. Mi ĵus estis trankviliĝanta kiam dua maljunulino\nturmentis min. Tio kion ŝi volis, mi imagas, estis kvieta hora\ninterparolado, kaj ŝi elektis min por la honoro ĉar mi estis la\nplej oportuna. Ŝi komencis demandante ĉu mi povas diri al ŝi kiom\nda poŝtmarkoj ŝi devas meti sur ian benitan koverton kiun ŝi tenis\nen la mano. Tamen, mi estis bonhumora kun ŝi. Sed mi sciis ke la\nplej posta ricevos esprimon de mia opinio. Tiu ĉi estis junulino.\nŜi estis bela, ŝi estis bone vestita, kaj mi imagis ke ŝi estis\npura; sed ŝi estis la speco da malsaĝulino kiu turmentas miajn\nnervojn. Ŝi diris kun malsaĝa ekrido, \"Ho! ĉu vi povas sciigi min,\nS-ro Omnibusisto, se la pelto iam malaperas de viaj ĉevaloj?\"\n\n\"Mi ne havas ĉevalojn,\" mi respondis.\n\n\"Mi signifas la ĉevalojn de tiu ĉi omnibuso,\" ŝi diris.\n\n\"Ho,\" diris mi, \"ili ne estas miaj; ili apartenas al la Kompanio.\"\n\n\"Kaj ĉu la pelto iam malaperas?\"\n\n\"Ne,\" mi diris, \"ĉar ili ne havas pelton; ĉevaloj havas haron; de\ntio la vorto--ĉevalharo.\"\n\n\"Kaj kion vi farus se la haro malaperas?\" ŝi demandis.\n\n\"Mi farus nenion,\" mi diris.\n\n\"Ne eĉ se ĝi malaperas tre rapide?\" diris ŝi.\n\n\"Ne,\" diris mi, \"ne eĉ se la ĉevaloj fariĝas tiel senharaj kiel\nmia mano, ĉar ne estus mia afero.\"\n\n\"Mi bedaŭras sciiĝi tion,\" ŝi diris, \"ĉar mi volis demandi al vi\npri mia katido kiu----.\" \"Sufiĉe, fraŭlino,\" mi ekdiris, \"sufiĉe.\nOni imagas ke mi estas fadenujo, kaj poŝtoficejo, kaj tualetejo por\nsinjorinoj, k.t.p., sed mi blindu, se mi estos imagata hospitalo por\nmalsanaj katoj! Ne, estas limo, kaj via piedo estas sur ĝi.\"\n\n\"Ho, vi estas malagrabla!\" diris ŝi.\n\nĈu ili ne estas mirindaj kreitaĵoj? Kaj kiam okazas oportuno gajni\nion, ili povas alteni sin.\n\nIan tagon, viro donis al mi malgrandan fremdan moneron, havantan la\nŝajnon de arĝento, kio ĝi ne estis, kaj ne malsimila je la\nordinara sespenco.\n\nĜi havis trueton kaj tiu ĉi donis al mi penson. Mi metis najleton\ntra la trueto, kaj kunigis la moneron al la omnibusa planko. Kaj nun,\nmi pensis, ni vidos tion kion ni vidos. Unue, maljunulo eniris,\nekrigardis la moneron, ĉirkaŭobservis ŝajne virteme, kaj komencis\nzumi. Tiam li observis min, sed mi ŝajnis ne vidi lin. Malrapide li\nmovigis sian piedon super la moneron, kaj kurbiĝis por kunligi sian\nbotfadenon. Mi vidis lin serĉantan tie, klopodantan levi la moneron;\ntiam li lasis ĝin kaj residiĝis. Post momento, li eliris.\n\nAntaŭ ol mi finis ridegon, du sinjorinoj eniris. Ambaŭ el ili vidis\nla moneron kaj tuŝetas unu la alian. Baldaŭ unu el ili kurbiĝis\npor levi ĝin. Mi haltigis ŝin. \"Pardonu min,\" mi diris, \"sed kion\nvi faras?\"\n\n\"Eklevonta sespencon kiun mi faligis iom antaŭe,\" diris ŝi, tute\nkuraĝe.\n\n\"Pardonu min,\" diris mi; \"ĉu vi estas certa ke tio estas ĝi?\"\n\n\"Kompreneble, jes,\" diris ŝi.\n\n\"Mi mem vidis ŝin faligantan ĝin,\" diris la alia sinjorino, \"kaj mi\nvidis ĝin rulantan tien. Tial ne penu preteksti ke ĝi estas via,\nS-ro Omnibusisto.\"\n\n\"Certe ne,\" diris mi. \"Se ĝi estas ŝia, ŝi levu ĝin. Mi nur\ndemandas ĉar mi neniam vidis ŝin faligantan ion.\"\n\nTiam ŝi penadis levi ĝin, kaj la komedio komencis.\n\n\"Ĝi eble gluiĝas al io,\" ŝi diris.\n\n\"Jes,\" diris mi, \"ĝi estas gluata per najleto tra la mezo. Sendube\nvi faligis la martelon kaj najleton samtempe kiam vi faligis la\nsespencon--sed se vi observos ĝin, vi vidos ke ĝi ne estas\nsespenco. Ĉu mi haltigos la omnibuson kaj alportos eltirilon por\nlevi ĝin? Estas domaĝe forlasi ĝin, vi scias.\" La sinjorinoj\nspiregis, mi povas diri.\n\n\"Nu,\" diris unu el ili, \"mi raportos vin pro insultemeco.\"\n\n\"Raportu min,\" mi diris.\n\n\"Kaj estas la lasta tempo ke ni rajdos en tiu ĉi omnibuso,\" diris la\nalia.\n\n\"Nu, tio estas grava afero por la Kompanio,\" diris mi. \"Sed, tamen,\nestas kelkaj personoj en Londono krom vi, kaj mi pensas ke ni povos\nprogresi iel sen via favoro.\"\n\nNu, pensu pri tio--du ŝajne respektindaj, bele vestitaj sinjorinoj,\nkaj ambaŭ el ili mensogantaj kiel soldatoj por po tri pencoj!\n\nPor pasigi la enuigon de ĉiutaga laborado, mi ne pensas ke mi iam\ntrovis ion pli bonan ol la monero najlita al la omnibuso planko. Sed\npost duonhoro, mi eltiris ĝin. Mi pripensis, iom pli da tio kaj mi\nne konfidos al mia patrino du pencojn por alporti al mi bieron sur\nmia mortlito.\n\nIan tagon, mi memoras ke dum mi atendis en la \"Circus,\" sinjorino kun\nhundo volis eniri la omnibuson.\n\n\"Ĝi estas tute sendanĝerema,\" ŝi diris.\n\nJe tiu momento, ŝia hundo atakis mian kruron. \"Tio estas nur ĝia\nludeto,\" ŝi diris.\n\n\"Ne grave, sinjorino,\" mi rimarkis, piedfrapante la hundon en apudan\nstraton, \"same tio ĉi estas mia ĝoja koreco. Kaj mi esperas ke via\nhundo akceptos tion laŭ la intenco.\"\n\nŜi volis daŭrigi la argumenton, kaj la hundo ankaŭ, sed ni\nformovis.\n\nLa policanoj ne ŝatas la senmovadon.\n\nSed ne imagu ke mi volas ataki la belan sekson. Tute ne; se virinoj\nne ekzistas, ni ne estus tie ĉi. Estas bonaj kaj malbonaj--simile\nviroj, kaj la sola malsimileco estas ke la virinoj estas malpli\nfacile kompreneblaj. Nature, estas la plej malbonaj kiujn oni plej\nlonge memoras.\n\n\n\n\nĜAKO.\n\nVeraĵo, rakontata de E.W.\n\n_La aŭtorino rizervas ĉiajn rajtojn._\n\n\nMi estis ĉe bo-onklo kaj onklino kiuj filigis unu el miaj fratoj kaj\namis ĉiujn siajn genevojn. Ni ilin amis, precipe la edzinon, kaj\nĉiu el ni pasigis jare kelke da semajnoj en ilia granda gastama\ndomo. Tiu ĉi staris sur la deklivo de iom longa montetaro, ĝia\nantaŭa parto havis nur du etaĝojn, kies fenestroj rigardis la\nĉefvojon kaj la supron de la monteto; ĝia posta flanko havis\nmalsupre trian etaĝon, kaj videgon trans longa bela ĝardeno, sur\nlarĝa fertila platlando. La tuta ĝardeno kuŝis sur la monteto kaj\npreskaŭ tute estis kampara, ĉar inter ĝi kaj la najbaroj staris\nmuroj kune kun altaj arboj kaj arbetoj; somere ĝi estas tute\nnevidebla krom el ĝiaj propraj fenestroj.\n\nNiaj geonkloj havis multajn dorlotojn, hundon, katon, katidojn,\ngrandan blankan kokatuon, kolombojn kun iliaj idoj, kanariojn flavajn\nkaj verdajn, dormuson, sciuron kaj erinacon.\n\nTiujn ĉi estaĵojn mi konis, kaj pli malpli mi ilin ametis, sed ĵus\nantaŭ la vizito pri kiu mi skribas, alvenas nova gasto pri kiu oni\nal mi rakontis nenion bonan. Ĝako estis aĉetita de mia onklino de\nkrueloj knaboj, kiuj, rompigintaj ĝian flugilon per ŝtonbatoj, lin\nkaptis.\n\nĈe ŝi, Ĝako unue estis malĝoja sed pacema, poste li ja amis la\nbonfareman mastron, toleris la mastrinon kaj la kuiristinon, kaj\nneobservis la geservistojn kaj malamis aŭ malestimis ĉiujn aliajn,\nhomojn kaj bestojn.\n\nEstis ja mirinde ke unu sola birdo povu elpensi tiom da rimedoj\ndiversaj por turmenti siajn kunkreitojn. Ĉiumatene li ĉiam staris,\nkaŝata per folioj, sur branĉo de arbeto apud la flankpordo al kiu\nla vilaĝanoj alportis korbojn da viando, fiŝoj, kortbirdaro,\nlegumoj, butero, kremfromaĝoj kaj fruktoj. Tial ke estis en la\nurbeto nur unu butiketo, oni aĉetis kaj pagis preskaŭ ĉion ĉe tiu\nĉi pordo. Malbona afero por la senzorga komercisto, kiu ĉesis\nrigardi sian korbon! Ĉar en unu minuto ĝia enhavo malgrandiĝis,\nvundiĝis, dispeciĝis aŭ kovriĝis de koto.\n\nSe veturilo starus antaŭ la pordego, aŭ se rajdanto tie lasus\nĉevalon, Ĝako sin trovas bekfrapante la piedojn de la besto, aŭ\nsur ĝia kapo, akre pikante la internon de ĝiaj molaj oreloj, aŭ\neltirante ĝiajn kolharojn. La ĝardenisto ofte plendadis ke la\ndiableto lin sekvis horon post horo, kun la sola celo vidi en kia\nmaniero plej malhelpi lian laboron. Kiam li revenis de sia\nmeztagmanĝo, ofte li trovis elteratajn la bulbojn kiujn li ĵus\nantaŭe enterigis, kaj la semojn disĵetitajn. Li tamen neniam povis\ntre koleriĝi kontraŭ tiel lerta friponeto.\n\nĜako ne pardonis mem al la geinfanoj kiuj, elveninte el la lernejo\nparoĥa, estis invitataj eniri dekope aŭ dekduope en la ĝardenon\nkaj tie kolekti kaj manĝi la tre sufiĉajn fruktojn. Iliaj\nkompatindaj malgrandaj kruroj montris multe da cikatroj antaŭ ol ili\nplendis pri siaj suferoj.\n\nPoste Ĝako ĉiam malliberiĝis matene dum kelkaj horoj; tiu ĉi\ndisciplino tamen ne plibonigis lian karakteron, sed li havis unu\nmeriton, amon fidelan por la mastro, kies reciproka amo savis lin de\nekzilo. Ĝakon mi ne ŝatis; al mi la boneco sen inteligenteco estas\nalmenaŭ respektinda, sed spirito lerta unuiĝinta kun koro malmola\nmin ĉiam repelas; ankaŭ mi tute malamas bekbatojn kaj gratojn tial\nke mi neniam min alproksimigis al li. Videble mia evito lin allogis.\nKiam ajn mi promenis en la ĝardeno aŭ fruktarbejo li min sekvis.\nEnfine mia onklino diris: \"La birdeto deziras ke vi lin flatu, certe,\nvi ne ĝin timas.\" Mi hontis rifuzi, mi do min kurbigis, kaj plezure\nmi vidis la kapplumojn ekvertikaliĝi kaj la flugilojn ĝoje flirti\ntiam, kiam mia mano tuŝetas la glatan nigran kapeton.\n\nDe tiu momento ni fariĝis amikoj, iom poste li ĝoje saltadis sur\nmian manon kaj permesis al mi lin altlevi kaj forporti kiam ajn kaj\nkien ajn mi volis. Mi ĝuis tion ĉar mi malŝatas esti antipatia al\nia kreito de Dio, kaj mi pasis kun li multe da belaj horoj. Vere mi\nne aprobis liajn morojn, sed mi kredis povi instrui al li la\nhonestecon la bonecon kaj eble eĉ la sindonemon. Unufoje mi diris:\n\"Pensu, kara mia eto pri via vivo estinta, estanta kaj estonta. Vi\nestis suferanto senhelpa, inter la manoj de knaboj senpensaj,\nsensentaj. Vi estas iom feliĉa nenion perdinta krom la amo de viaj\nkunvivantoj kaj la plenuzo de via dekstra flugilo. Vi havas ĉi tie\nalmenaŭ tri amikojn, la geonklojn kaj min. Vi estos ĉiam bone\nzorgata, en hejmo komforta, gaja, kaj sana. Forlasinte viajn\nkrimetojn, iĝinte bonfarema kaj ĝentila kontraŭ ĉiuj tiel, kiel\nvi jam estis kontraŭ mi, vi estos tre feliĉa, amata de ĉiuj, kiuj\nvin konos. Mi do vin petas, estu tiel bona, estiminda kaj honesta\nkiel vi estas lerta kaj amuziga, por ke vi fariĝu laŭdilo kaj\nhonaro al la gemastroj kaj al mi.\"\n\nĜako ŝajnis kortuŝita per miaj paroloj, sin premante al mia brako\nkiu ripozis sur ŝtona tablo li rigardis aminde kaj scivole en miajn\nokulojn. Mi lin kredis pentigintan, mi trompiĝis. Sed ankaŭ li ne\nvolis min trompigi, ĉar li tute ne estis trompulo, eble pro manko de\nlingvo universala ni malkomprenis unu la duan.\n\nApenaŭ mi lin lasis, kiam li suprenrampis sur la tegmenton de la\nkolombejo kie perfortege frapante li furiozigis la virbirdojn kaj\nfortimigis iliajn ĝentilajn edzinojn el la nestoj.\n\nDu tagojn post tio, okazis la plej granda malbono el la tuto. Mi\nsidis en laŭbo, kaj Elfio belega hundo (kies haroj estis longaj kaj\nfrizaj kaj kies oreloj estis longegaj) min vidis kaj ĝoje kuris al\nmi! Vidante Ĝakon sur arboreto tre proksima al mia kapo, li metis\nsiajn antaŭpiedojn sur miajn genuojn kaj riproĉe min rigardis\nkvazaŭ aminde kaj humile min demandi: \"Kiel ajn vi povas kuraĝigi\ntiun netaŭgulon? Vi scias ja ke li tute estas malbona.\" Mi\nrespondis, \"Nur troe mi tion scias, Karulo, sed ankaŭ mi scias ke ni\ndevas penadi per bonaĵoj plibonigi la malfeliĉulojn kiuj ne estas\nankoraŭ bonaj.\"\n\nMi estus plu dirinta sed tiel subite ke mi apenaŭ havis tempon kovri\nper unu mano la helbrunajn okulojn de Elfio kiam Ĝako jam staris sur\nlia kapo furioze ĝin batante per beko kaj flugilojn. Mi rapide\nforpuŝis la birdon kaj eniris kun la hundo en la domon. Mi decidis\nke dum tri tagoj mi tute ne parolos al la kulpuleto, sed la duan\nmatenon, sciiĝante ke li nenion manĝis mi dolĉiĝis kaj pardonis\nlin.\n\nMi restis ankoraŭ duon-monaton ĉe miaj geonkloj; tuttempe estis\nĜako tiel kvieta kaj ĝentila, ke mi kore min gratulis pri lia\nplibonigo, kredanta ke ĝi daŭros kaj ke mi vidos miajn esperojn\ntute plenumigitajn.\n\n\nII.\n\nKompreneble mi ricevis en ĉiu letero sciigon pri Ĝako: dum multaj\ntagoj post mia foriro li estis tre kvieta sed li fariĝis poste pli\nol antaŭe petolema; li eniris mem en apudan ĝardenon kie li treege\nofendis nejunan oficiron kies lakeo rakontis al servisto de mia\nbo-onklo tion, kion mi nun skribos.\n\nMultaj el la detaloj ŝajnas al mi nekredeblaj sed nesciante la veron\nmi skribas la tuton tiel kiel mi ĝin sciiĝis. La kolonelo, kiu\nestis dando kaj tre fiera pro sia grandeco kaj sia mieno, havis nur\nkoroneton da grizharoj, zorge koloritaj brune; la verton de lia kapo\nkovris peruko bruna. Dum li sidis en laŭbo kune kun tri fraŭlinoj,\nĜako, nevidita malsupreniris el arbo, ekprenis la perukon kaj ĝin\nbekotenante flirtis longe la ŝtoneta vojeto ne sin permesante\nkaptiĝi. La kolonelo tiel furioziĝis pri la ekspozicio de sia\nduonsenhareco ke li ordonis al sia lakeo mortigi senprokraste la\nbirdon. Tiu deviĝis ŝajne obei al sia Estro, sed antaŭ ol serĉi\npafilon li diris al ĝardenisto de miaj geonkloj, \"Mi petas, diru al\nlia respektega Moŝto ke li ne timu pro pafado; mi bone zorgos Ĝakon\nne trafi.\"\n\nSupozeble la lerta friponeto sciis pri la kruela celo de sia milita\nmalamiko kaj faris projekton revenĝan. Okazo baldaŭ alvenis kaj li\nĝin utiligis. Unu postmeztagon la sinjoro eliris rajdante kaj ne\nrevenonte ĝis tiam kiam li sin vestos por granda adiaŭa\nvespermanĝo al kiu li invitis siajn multajn gekonatojn.\n\nLia fidata servisto profitis de lia longa foresto por viziti sian\nduonpatrinon kaj ŝiajn naskitojn, antaŭe pretiginte ĉion, kion\nbezonos sia estro.\n\nSur la lito kuŝis neĝblanka ĉemizo kies brusto diafaniĝis per\npasamento, kaj trukudraĵo, paro da travideblaj strumpetoj de blua\nsilko, paro da dancŝuetoj tre delikataj, kaj multekosta vesto\nbrodita de arĝento kaj perloj.\n\nSur tablo staris ujoj enhavantaj vasojn da pomadoj, pudroj, sapoj kaj\nkaloroj, por beligi vizaĝharojn kaj haŭton. La servisto estis\nformovinta la orajn kovrilojn de ĉiuj tiuj ĉi ujoj, de multe da\nodorboteloj kaj mem de juvelujeto, por ke sia iom malpacienca estro\npovu preni rapide ĉion, kion li volos. En la vestejo li pretigis la\nbanilon kaj ĉirkaŭ trionon pleniĝis per akvo el kiu li aldonos\nakvon varmegan tiam kiam ĝi diziriĝos. Alfine li eliris, ŝlosis\nzorge la eksterajn pordojn de la du ĉambrojn, enpoŝis la ŝlosilojn\nkaj gaje formarŝis al sia patradometo.\n\nMizerulo! li sin gardis kontraŭ homa trudo sed tute ne pensis pri\nbirdoj. La dormo ĉambro havis tri fenestrojn, el kiuj unu estas\nmalferma; ekster ĝi kreskis branĉetoj de arbo kies aliaj branĉetoj\ntuŝis al la vestibla fenestro de la dua etaĝo. Ĝako eble\nsupreniris la ŝtuparon, eliris tra unu fenestro kaj enirinte tra la\ndua sin trovis en la litĉambro de la kolonelo. Certe estas ke oni\nlin vidis malsupreniri per la ŝtuparo kiam li forlasis la domon.\n\nReveninte post du horoj kaj tri kvaronoj la servisto alportis akvon\nbolantan por la bano. Gaje fajfante li malŝlosis pordon, subite\naŭdiĝis ekkrio kaj ĝemego. Unue li vidis sur skribtablo\nrenversitan inkujon, kies enhavo estis nigriginta plumujon de\nelefantosto kaj veluran tablo-kovrilon. Ora ringosigelilo kaj du\nebonaj plumingoj mankiĝis, sed pli malfrue troviĝis en la banilo,\nkune kun dancŝuo, vazkovriloj, multe da iloj da ŝtalo utilaj por la\nsciensa kulturo de okulharoj, brovoj, vangharoj, dentoj kaj ungoj:\nplie, ĉeno de virinaj haroj kun pendaĵo de diamantoj en blua\nŝtrumpeto multe ŝirita.\n\nPoste sin turninte al lito li vidis la ĉemizbruston tute ĉifitan\nkaj per inko makulitan. Sur la tualettablo estis la difektaĵo\nankoraŭ pli granda; multaj el la odorboteloj renversiĝis kies\nfluidaĵoj intermiksitaj kun pudroj multekoloraj, malpurigis la\nmuslinon kaj paron da gantoj arĝentegrizaj.\n\nMulte da juveloj, nome, butonoj ringoj, medalionoj riĉege ĉizitaj\naŭ emajlitaj, kaj antikvaj moneroj el oro mankis. Tiuj ĉi en la\ndaŭro de kelkaj tagoj troviĝis sub mebloj en diversaj ĉambroj aŭ\nsubŝtuparaj tapiŝoj.\n\nLa servisto ne ankoraŭ reordigis la duonon da la objektoj kiam\ntondris ĉe la pordego la frapo de lia estro. Bonŝance tiu ĉi\nrevenis tiel malfrue ke li ne havis (kiel rakontis la lakeo) eĉ\nsufiĉe da tempo por blasfemi. Iu diris ke la lakeo ĝuis la\nmalpravaĵon de tiu tago almenaŭ tiom kiom la faranto mem.\n\nKompreneble Ĝako malliberiĝis ĝis la postmorgaŭa foriro de la\nkolonelo.\n\nLi tiam estinte liberigita paradadis fiera kiel ia venkinta heroo kaj\noni lin rigardis kun admiro preskaŭ egala, ĉar lia kontraŭulo tute\nne estis idolo popola. Tempe li vivadis kviete, sed granda ŝanĝo\nlin estis atendanta.\n\nLaŭ konsilo medicina miaj geonkloj decidis sin transloki en pli\nvarman klimaton, kaj dum jaro vojaĝi. Tial ke ili devis disiĝi de\nsiaj bestoj kaj birdoj. Ĝako donaciĝis al ĝardenistedzino, kies\nJoĉjo, Manjo, Viĉjo Sonjo kaj iliaj kvar pli junaj gefratoj lin\ntreege deziris, ilia patro ĉiam estis bonfarema kontraŭ li, kaj\nilia dometo staris malproksime de la ĉefvojo kaj de malbonaj knaboj:\ntial ke ni povus kredi ke nia Ĝako tie estos feliĉa.\n\n\nIII.\n\nPost proksimume tri jaroj mi trapasis la graflandon, kaj mi haltis\ntri tagojn ĉe antikvaj amikoj en la urbeto. La duan tagon mi marŝis\nmalsupren en la platlandon por vidi Ĝakon kaj liajn gemastrojn, sed\nili ĉiuj forestis. La dometo staris apud arbeto en kiu la birdo\nĉiutage restis multajn horojn; kelkafoje en la somero li ne revenis\neĉ nokte hejmen. Tie li nun estis.\n\nLa infanoj min brue kaj gaje bonvenigis kaj multe al mi rakontis pri\nla superhoma lerteco kaj amuzigeco de mia amiko, ilia birda\nkunludanto. Ili diris ke li sendube havas edzinon kaj idojn en la\narbetaĵo, kaj ili atendas ke tiuj ĉi baldaŭ venos al la dometo,\npor prezentiĝi al la familio.\n\nDum nia parolado pri Ĝako alvenis la patrino, kiu tute certigis tion\nkion ŝiaj gefiloj al mi rakontis pri lia plibonigo. \"Vere estas ke\nli kelkfoje disŝiras butonojn el kolumoj aŭ manumoj, pendigitaj sur\nbranĉoj por sekiĝi, foje li enmetas sablerojn aŭ polverojn en la\nbuteron aŭ fruktaĵon, ankaŭ li tro amas tiri harojn kaj tordigi\nĉapon aŭ buklojn. Malgraŭ tiuj ĉi esceptetoj,\" diris la aminda\nvirino, \"li estas tiel virta kiel ia Kristano, ĉar ni ĉiuj havas\nniajn proprajn kulpojn.\" Tiam Manjo memorigis sian patrinon ke S-o D.,\nmaljuna fraŭlo, volis aĉeti Ĝakon po dek-kvin ŝilingoj, granda\nprezo por monedo, kaj poste proponis livron, tamen ŝia patro\nrifuzis, dirante ke neniam, neniel li vendos la friponeton, eĉ ne po\ndekoble, ne po centoble la kosto nomita. Ankaŭ ŝia praavo diris ke\nneniu devas tion vendi kion donace iu ricevis; plie li diris ke la\nĉeestado de tia birdo alportas bonŝancon al la hejmo, samtempe\nasekuranta ĝojan vivadon al ĉiuj la tieaj loĝantoj. Kaj tiel\nplu, denove, denove, en simpla boneco la honesta familio penadis\ntrankviligi mian koron rilate al la feliĉecon de Ĝako kaj al la\nalta estimado por liaj mirindaj virtoj sentita de liaj najbaroj,\nlaboristoj, kaj farma mastroj, la forĝisto la kuracisto, pastro,\npoŝtisto, policanestro. Egale lin amegis la lavistinedzo kaj ĉiuj\nvirinoj en la ĉirkaŭaĵo, sen escepto eĉ de la malgaja, severa\nlernejestredzino, la teruro de la tuta paroĥo.\n\nKompreneble mi ne kredis ĉiun vorton el iliaj laŭdegoj, mi\naŭskultis tamen plezure, kaj plezurege mi enŝutis en la manetojn de\nla infanoj la enhavon de mia monujo, donacon de po ok pencoj, kiun\nili ĝoje ricevis kaj mi diris \"adiaŭ.\"\n\nApenaŭ alveninte al fino de la ĝardena plektobarilo mi subite\naŭdis ekkrion, \"Ho! fraŭlino! jen estas Ĝako! revenu! revenu!\" Mi\nrigardis, mi vidis mian amikon fiere saltantan de la arbeto al\ndometo. Mi vidis sed mi ne iris returnen. Mi estis jam malfrua, mi\ndevis rapide marŝi. Se li min vidus, se li min rekonus, vere la\nredisigo estus por ambaŭ tre doloriga. Se, kontraŭe, li min\nforgesis....\n\nNeniam mi revidis Ĝakon, nek la ĝardenistan familion.\n\n\n\n\nMEMORAĴOJ PRI LA BULONJA KONGRESO.\n\nClarence Bicknell.\n\n\nTiun agrablan Dimanĉan posttagmezon, kiam ni ĉiuj iris al la\nWimereux ĉevalkuradoj, mi renkontis, apenaŭ alveninte, malnovan\namikon, kiun mi ne estis vidinta de multaj jaroj.\n\nLi estis ĉiam viro gaja kaj ŝercema, kaj tuj mi ekvidis ke li estas\nneniel ŝanĝiĝinta. \"Ho!\" mi diris, \"kia plezuro rerenkonti vin.\nKiam vi alvenis? kial? kun kiu? Eble vi partoprenas je la ĉiusabata\nAngla ekskurso.\" \"Jes,\" li respondis, \"jes vere, ekskurso, ĉar\nVendredon mi finis mian kurson de Esperantaj lecionoj; tial nun mi\nmem estas eks--kurso.\"\n\n\"Do vi estas Esperantisto,\" mi ekkriis.\n\n\"Kompreneble,\" li diris, \"kiel ĉiuj saĝuloj. Ĉu vi ne vidas mian\nsteleton?\"\n\nSed, la ĉevalkurejo estis kovrata de steletoj, kiel la nokta ĉielo,\nkaj unu pli malpli ne diferenciĝis, ĝis tiu momento mi ne rimarkis\nĝin.\n\n\"Mi kore gratulas vin,\" mi diris. \"Ĉu la ĉevalkuradoj vin\ninteresas?\"\n\n\"Jes, sufiĉe,\" li diris, \"sed estas tre strange ke la hipodromo\nkuŝas sur la montetoj.\"\n\n\"Kial?\" mi demandis.\n\n\"Ĉar mi ĉiam pensis,\" li respondis, \"ke oni neniam konstruis ilin\nsur la montetoj; vi sciis ke la bestoj kiuj kuras estas ĉiam\nĉe-valoj.\"\n\n\"Bone, bone,\" mi respondis, ridante; \"mi memoras ke foje ni kune iris\nal Angla kurado, ne vere?\"\n\n\"Certe,\" li respondis, \"kaj ĉevalo falis kaj sia kruro rompiĝis,\naŭ, kiel niaj Francaj amikoj diras, iom idiome, _li rompis al si la\nkruron_.\"\n\n\"Jes,\" mi diris, \"mizera besto; _almenaŭ li mem ne rompis sian\nkruron_ kiel diras, iomete idiomege niaj Anglaj amikoj, la malfeliĉo\nokazis pro nezorgo de la rajdanto. Sed li ne povis partopreni poste\nĉe la ĉevalkuradoj.\"\n\n\"Necese,\" mia amiko respondis, \"ĉar li ne estis plu ĉevalo.\"\n\n\"Mi ne komprenas,\" mi diris, \"ne plu ĉevalo, kial? Li estis ĉevalo,\nkvankam lama.\"\n\n\"Precize,\" li diris, \"la ĉevalo kun rompiĝinta kruro fariĝas\nla-mulo, kaj mulo ne estas ĉevalo.\"\n\n\"Sufiĉe, sufiĉe,\" mi ekkriis, \"vi mem estas ĉiam serĉe-mulo! sed\nnun adiaŭ. Ni nin revidos vespere, aŭ kredeble morgaŭ ĉe la\nbalo.\"\n\n\"Jes, ĉe la balo,\" li diris, \"sed vi ne serĉu min sur la planko de\nla salono! Mi estos supre en la balkono. Ni ne iros por danci sed por\ntrovi konatojn, aŭ konatiĝi kun nekonataj Esperantistoj; pro tio ni\nelektos la balkonon! Adiaŭ ĝis morgaŭ.\"\n\nKaj ni disiĝis.\n\n\n\n\nKAŬKAZO.\n\nEl Puŝkin.--Tradukita de A. Nippa (Ivanino).\n\n\n Sub mi la Kaŭkazo. Mi sola staradas\n Sur neĝoj ĉe rando de la profundaĵo:\n La aglo, fluganta de ŝtona altaĵo,\n Proksime de mi en aero naĝadas.\n De tie mi vidas de fluoj naskiĝon,\n Unuan de neĝaj lavangoj moviĝon.\n\n Malsupre la nuboj, humile irantaj;\n Tra ili faladas la fontoj bruegaj,\n Sub ili la nudaj ŝtonegoj grandegaj;\n Pli sube la musko, arbaĵoj rampantaj,\n Kaj poste la verdaj ombrplenaj arbaroj\n Kun cervoj saltantaj, pepanta birdaro.\n\n Kaj poste jam homoj en montoj nestiĝas,\n Kaj ŝafoj sur montaj deklivoj rampadas,\n Kaj valon paŝtistoj malsupreniradas,\n Rapida rivero Aragvo vidiĝas;\n Rajdanton malriĉan per ŝtonoj kaŝanta\n Kaj teren ludadas bruege ĝojanta.\n\n Ĝi ludas kaj bruas, la besto kaptata,\n La manĝon el kaĝo el fero vidanta,\n En vana malamo la bordon batanta,\n Lekanta ŝtonegojn per ondo malsata....\n Sed vane! nek manĝon, nek ĝojon havadas\n Senvorte ĝin mutaj granduloj premadas.\n\n\n\n\nHO! LANDO NIA.\n\nOriginale verkita de Esperantisto 4686.\n\n\n Nur unu sola lando estas\n De paco, de frateco\n En kiu la frataro ĝojas\n Pro lingva unueco;\n En kiun ĉiuj povas veni\n Sen ia ajn demando\n Pri raso, kredo, opinioj--\n La Esperanto-lando.\n\n_Ĥoro._ Ho lando via, mia, nia,\n Ho tutamonda lando.\n Ni kore, ĝoje vin salutas,\n Ho Esperanto-lando!\n\n Ne por si mem, por famo sia\n La anoj klopodadas.\n Por cel' pli glora, nobla, ili\n Senĉese laboradas.\n Por paco, ĝojo en la mondo\n Por amo al homaro\n Pripensas, penas kaj suferas\n La Esperantistaro.\n\n_Ĥoro._ Ho lando via, mia, nia,\n Ho lando de l' frataro.\n Ni vin salutas, kore, ĝoje\n Ni, l' Esperantistaro.\n\n Do al ni venu ĉiuj homoj\n El ĉiu eksterlando\n Kuniĝi vi kuraĝe, saĝe,\n Kun nia frata bando.\n Jen nun foliojn, florojn portas\n La branĉoj de l' fruktujo,\n La frukt-rikolto vin atendas\n En Esperantistujo.\n\n_Ĥoro._ Ho! lando via, mia, nia,\n De l' paca olivujo.\n Ni vin salutas kore, ĝoje,\n Ho, Esperantistujo!\n\n\n\n\nHO, VIVADU!\n\nOriginale verkita de Esperantisto 4686.\n\n\n Vivu, vivu, Esperanto!\n Kara lingvo nia,\n Kunligilo por homaro\n Lingv' internacia.\n Kaj vivadu l' Elspensinto\n Zamenhof Doktoro,\n Al li donu ĉiuj homoj\n Dankojn kaj honoro.\n\n_Ĥoro._ Do vivadu l' Elpensinto\n Zamenhof Doktoro,\n Kies nomon li laŭdadu\n Per korega ĥoro.\n\n Oceanoj kaj montaroj\n Ne plu nin disigos\n Unu lingvo, Esperanto,\n Forte nin kunligos.\n Kien ajn ni vojaĝados\n Trovos ni frataron\n Unulingvan familion\n L' Esperantistaron.\n\n_Ĥoro._ Do vivadu, k.t.p.\n\n Ne okazos plu malpacoj\n Pro malkompreniĝoj\n Ne plu interklarigistoj\n Estos por sciiĝoj,\n Ĉiu povos al alia\n Esti bonhelpanto,\n Ĉiuj interparolados\n Meze Esperanto.\n\n_Ĥoro._ Do vivadu, k.t.p.\n\n Do gefratoj, laboradu\n Por la celo glora,\n Per senlaca pacienco\n Kaj kuraĵ' fervora.\n Vi la tagon de la venko\n Tiel rapidigos\n Kaj la tutan mondon baldaŭ\n Esperantistigos.\n\n_Ĥoro._ Do vivadu, k.t.p.\n\n\n\n\nLIMERICK.\n\n\n Estis iatempe fraŭlino\n Troe bongustamulino;\n Per spicaj manĝaĵoj\n Kaj multaj frandaĵoj,\n Ŝi iĝis internpeklitino.\n\nG. D. Lewis.\n\n\n\n\nLA ESPERANTA SUBJUNKTIVO.\n\nVerkita de R. J. Lloyd, D.Lit., M.A., F.R.S.E.\n\n\nLa plej timeginda malamiko de nia kara lingvo estas la lingva herezo,\nt.e., la propagando de falsaj kredoj pri la gramatiko. La plej\ndanĝera el tiuj ĉi falsaj kredoj estas hodiaŭ la neo de la\nekzistado de Subjunktiva modo en Esperanto. La granda miraĵo tamen\nestas, ke en Esperanto, ĝuste tiom kiom en aliaj subjektoj, la\nherezo elvenas ĝuste el tiuj samaj personoj, kiuj sin rigardas kiel\nla plej fidelaj sekvantoj de la sankta kaŭzo.\n\nMi unue vidis tiun ĉi herezon en la paragrafo 218 de la Sintakso\nde tiu energiega Esperantisto, Doktoro Fruictier: kaj mi reĵetis\nĝin tuj. Sed mi silentis: ĉar mi sciis bone ke Sinjoro de\nBeaufront diris ĝuste la kontraŭon, kaj diris ĝin tiel klare kaj\nkonvinkante, ke neniu, kiu scias vere kio Subjunktivo estas, povas\nĝin disputi. Tial mi ne sentis iun timon pro la kara lingvo, kaj\nsilentis.\n\nSed nun ankoraŭ oni predikas fervore la manko de Subjunktivo, kaj\npredikas ĝin kiel senca artikolo de la vera Esperanta kredo. Unue mi\nvolis lasi la tutan aferon al la Centra Lingva Komitato, kaj\nintertempe ankoraŭ silenti. Sed la herezuloj ne silentas, kaj la\nkomitato ne komencas ankoraŭ verki. Mi skribas tial kun duobla celo,\nrespondi al la herezuloj, kaj elvoki baldaŭan decidon de la Centra\nKomitato.\n\nLa argumentoj per kiuj oni penas pravigi tiun ĉi opinion estas tiel\ninfanaj, ke mi preskaŭ hontas ilin rakonti. Mi tial nur signalas la\nunu el ili, kiun mi trovas la plej bona. Se tiu ĉi falos, la aliaj\nnepre falos ankaŭ. Oni diras simple ke nia glora Majstro neniam uzas\nla vorton Subjunktivo, kaj tial Subjunktivo ne ekzistas! La bela, la\nbelega argumento!\n\nKion taŭgas la neuzadon de la nomon, se li uzas ofte la modon mem?\nKaj la fakto, ke li uzas subjunktivan modon, estas simple neneigebla.\nMi donas malsupre dek frazojn, tiritajn el la du fundamentaj verkoj\nde la Majstro, el kiuj ĉiu unu enhavas nedubeblan Subjunktivon. Jen!\n\n _Krestomatio._\n\nP. 33. Kaj li malkovris la manon, ke la serpento tie mordu.\n\nP. 221. La poŝto sendas specigistojn, por ke ili la leterojn\nspecigu.\n\nP. 88. Ŝi bezonis eniri du fojojn la ĉambron, por ke oni povu ŝin\nrimarki.\n\nP. 89. La majstro zorgu ke neniu el la tri personoj malaperu el la\ndomo.\n\nP. 50. Metu viajn manojn en la liajn, tiel ke vi fariĝu edzo kaj\nedzino.\n\nP. 53. Li lasis fari al ŝi viran vestaĵon, por ke ŝi povu\nakompanadi lin.\n\nP. 291. Uzi jaron por tio, ke ili povu regule skribi en sia patra\nlingvo.\n\nP. 309. Penante pli zorge, ke ĝi ne kontraŭagadu.\n\n _Fundamento._\n\nP. 15. Subtenanta la kruĉon, por ke la virino povu trinki.\n\nP. 19. Estus tre bele, ke mi iru al la fonto.\n\nNeniu, kiu scias kio Subjunktivo estas, povos nei ke tiuj ĉi dek\nfrazoj enhavas dek diversajn Subjunktivojn.\n\nSkribante, mi aŭdas ke tiu ĉi sama batalado okazas nun samtempe en\nFranclando, kaj mirege, en la paĝoj mem de la bela gazeto de Sinjoro\nFruictier, la \"Lingvo Internacia.\" Sed, tiel kiel la Naturo ofte\nprovizas, inter la herboj de la kamparo, la kontraŭvenenan herbon\nĉe la flanko de la venena, sammaniere Sinjoro Fruictier provizas por\nni, en la paragrafo 163, ekzemplojn, kiuj estas tre bonaj\nkontraŭvenenoj al paragrafo 218. Jen la ekzemploj:--\n\n Mi deziras, ke li venu.\n Estas necese, ke li venu.\n Mi petas, ke vi ne faru tion.\n Mi timas, ke li venu.\n\nEn Esperantaj gramatiklibroj la ekzemploj ofte parolas multe pli\nbonan gramatikon ol la paragrafo. Mi lasos tial la paragrafon kaj\ndemandos kion tiuj ĉi kvar ekzemploj instruas?\n\nLa aŭtoro priskribas la kvar dependajn verbojn, kiel imperativoj!\nTute ne: ne estas sola imperativo en la kvar sentencoj. Li donas al\nili la ŝajnon de imperativeco, uzante kiel ĉefajn verbojn \"deziri\"\nkaj \"peti.\" Sed tio estas pura sintrompado: la formoj, kiujn ni\ndiskutas ne estas la ĉefaj verboj, sed la formoj kun _u_-fino; kaj\nnenio estas pli evidenta ol la fakto, ke ili estas dependaj tempoj,\nformantaj dependajn frazojn, priskribantajn la objektojn ne nur de\n\"deziri\" kaj \"peti\" sed ankaŭ de \"timi,\" en kiu ne ekzistas la plej\nmalgranda nuanco de ordono aŭ de peto.\n\nKaj tio estas ankoraŭ pli vera pri la ekzemploj, kiujn mi donis\nantaŭe, skribitaj de la Majstro. Kolektante ilin, mi evitis zorge\nverbojn ĉefajn, kiuj enhavis iun signifon de deziro aŭ peto aŭ\nordono. La uzado de tiaj verboj en tia afero estas tute nezorga kaj\nerariga.\n\nRigardu la ĉefajn verbojn de la Doktoro,-- malkovri, sendi, bezoni,\nzorgi, meti, uzi, peni: ne estas unu sola el ili, kiu enhavas\nimperativan ideon: kaj tial la tuta sentenco, kvankam ĝi enhavas la\nmodon nomitan \"ordona,\" ne esprimas ordonon, nek eĉ peton aŭ\ndeziron.\n\nLa Zamenhofaj ekzemploj, kiuj pleje turnas supremalsupren tiun ĉi\nfantazian teorion, estas la dua, la tria, la sesa, la sepa kaj ia\nnaŭa. Ili enhavas ĉiuj la \"por-ke\" idiomon; kaj la kvina enhavas la\n\"tiel-ke\" idiomon. Estus perdo de tempo argumenti pri tio. La bone\ninstruita leganto vidos tuj, ke la lasta enhavas subjunktivon de\nrezultato, kaj la aliaj, subjunktivojn de celo.\n\nPor konfirmi sin en la vera fido, la plej efektiva ceremonio estas la\natenta kaj zorga legado de la argumentoj de paragrafo 218, kiuj penas\npruvi ke la \"por-ke\" konstruo _ne_ estas subjunktiva. Al homo kiu\nscias bone, kio subjunktivo kaj imperativo estas, tiu paragrafo\npruvos la direktan kontraŭon.\n\nMia temo restas tial tute pruvita. Ĝi estas nun ĝuste tiel certa\nkiel 1 + 1 = 2, aŭ kiel teoremo de Eŭklido estas. Mi skribas tial\nQ.E.D.\n\nSed legantoj demandos de mi, \"Kial la Doktoro nomas ĉiam tiun ĉi\nmodon ordona?\" Mi respondas, \"Ĉar tio estas la plej bona nomo por\nunu el la du ĉefaj oficoj de la modo.\" Sed kial li ne donis (diras\noni) al ĝi alian nomon, signifantan \"dependa\" modo. Eble li ne volis\ndoni du nomojn al la sama afero. Eble la duobla nomo, ordona-dependa,\nsimila al la imperativa-subjunktiva vorto de Sinjoro de\nBeaufront--malplaĉis al li.\n\nĜi malplaĉas al mi ankaŭ, ĉar la modo estas neniam, samtempe,\nordona kaj dependa. Mi penis fari bonan Esperantan nomon por ĝi en\nmia artikolo pri \"Esperantaj Terminoj por la Esperanta Gramatiko,\" en\ntiu ĉi gazeto por lasta Aŭgusto. Mia nomo, \"postokaza,\" estis tute\nkorekta, kaj ampleksis la tutan signifon, sed nur bona gramatikisto\npovas kompreni tion tuj. Kaj la celo de miaj Esperantaj terminoj\nestas fari gramatikajn vortojn, kiujn la komencanto tuj komprenos.\n\nMi vidas nun ke ni devos havi du terminojn por tiu ĉi modo--\"ordona\"\nkaj \"dependa.\" Efektive ĝi estas du distingitaj modoj, kaj ni\nbezonas du nomojn por ĝi. Mi estas vidinta proponon por ŝanĝi la\nformon de la unu aŭ de la alia. Sed tio estas tute nenecesa. Mi\nmalaprobas tion decidite.\n\nĈar kvankam la du formoj estas samaj, la eksteraj formoj estas ĉiam\nmalsamaj; la subjunktiva formo posedas ĉiam antaŭ si la konjunkcion\n\"ke,\" kaj ĉefan verbon antaŭ tio dum la ordona formo posedas nenion\nantaŭ si. Ni devos tial, de nun, se la Centra Komitato konsentos,\npriskribi la \"u\" modo kiel du modoj, la unu sekvanta \"ke,\" kaj la\nalia sekvanta nenion. La propono nomi la du la u-modo estas pura\nmeĥanikismo, kaj tute malscienca.\n\n\n\n\nBUDHO, LA SEMISTO.\n\nTradukita de A. Simon (Frankfurt a/Main).\n\n\nFoje, kiam riĉa Bramano estis festanta sian dankofeston por la\nrikolto, la Budho vojiris kun sia almoz-pelveto por ricevi sian\nnutraĵon.\n\nKelkaj el la homoj estis respektemegaj, sed la Bramano ekkoleriĝis,\nkaj diris:\n\n\"Decus pli bone al vi laboradi ol petadi almozojn. Mi plugas kaj\nsemas, kaj pluginte kaj seminte mi manĝas. Se vi farus same, vi\nankaŭ havus ion por manĝi!\"\n\nKaj la Lumigitulo respondis al li: \"O, Bramano, ankaŭ mi plugas kaj\nsemas kaj pluginte kaj seminte mi manĝas.\"\n\n\"Ĉu vi nomas vin terkulturisto,\" rediris la Bramano. \"Kie do estas\nviaj bovoj, kie estas la semo kaj la plugilo?\"\n\nLa Laŭdatulo parolis; \"Kredo estas la semo, kiun mi semadas, bonaj\nfaroj estas la pluvo ĝin malsekigante, saĝo kaj modesto estas la\nplugilo, mia animo estas la kondukilo, mi metas la manon je la tenilo\nde la leĝo, serioza volado estas la vipo, kiun mi uzadas, kaj\nstreĉado estas mia plug-bovo. Mi plugas por detrui la malbonan\nherbon de la trompo. La rikolto elirante el la semo estas la\nnemortema vivo de la Nirvano, kaj per tio finiĝas ĉia suferado.\"\n\nTiam la Bramano enverŝis riz-lakton en oran vazon, kaj ĝin\nprezentis al la Laŭdatulo, parolante: \"La instruisto de la homaro\nmanĝu tiun ĉi riz-lakton, ĉar la honorindega Gotamo plugas sulkon\nportanta la frukton de la nemortemeco.\"\n\n\n\n\nFRAGMENTAJ MEMOROJ.\n\nOriginale verkita de Edward Metcalfe, M.A. (Oxon).\n\n_La aŭtoro rizervas ĉiajn rajtojn._\n\n\n\"Mi esperas ion diri pri la _Pulman'a_ vagono.\" Tiun sentencon mi\nskribis en la lasta fragmento; sed, tiun _Pulman'an_ vagonon\npriskribante, devige mi sekvas la konsilon de Latina frazo _in medias\nres_; ĉar la sola vidaĵo, kiun prezentas al mi la memoro, estas tiu\nde du personoj (la onklino kaj mi mem) sidantaj en kvazaŭ alkovo,\nkiu povas tre komode enteni almenaŭ kvar, eble eĉ ses personojn.\nInter du vicoj de tiaj alkovoj mallarĝa trapasejo kondukas de la\npordo ĉe la antaŭa al tiu ĉe la malantaŭa flanko de la vagono.\n\nDu seĝoj, iom similaj al kanopoj sen finiĝoj, estas alfiksitaj al\nla alkovflankaĵoj. Nenion pri ili mi bezonas diri.\n\nSupren rigardante, mi vidas ke, kiel super iu en tegmentĉambro\nsuperpendus la tegmento, tiel super ni superpendas kvazaŭ ega\nkornico, kiu, ĉe la malsupra flanko, estas, per grandaj ĉarniroj,\nalfiksita al la vagonflankaĵo. Pri tiu \"kornico\" mi poste parolos;\nĝi ja estas la planko de mia estonta dormĉambro.\n\nSe oni havas la vizaĝon laŭ la direkto de vojaĝo, la fenestro\nestas ĉe la dekstra flanko. Iom sub la fenestro oni vidas la butonon\nde elektra sonorilo, kaj iom sub tiu ĉi butono du metalajn ingojn.\nPuŝinte per fingro tiun ĉi butonon mi venigas nigran kelneron.\n\n\"Alportu al ni ion por manĝi, kelnero.\" Foririnte li revenas\nalportante ne \"ion por manĝi\" sed, ŝajne, tablosupron, ĉe kies unu\nfiniĝo estas subportiloj, kiuj surfaldas sur la supron; sed ĉe la\nalia finiĝo oni anstataŭigas tiujn ilojn per du hokoj; kiujn hokojn\nla kelnero enŝovas en la suprenomitajn ingojn. Tiamaniere alfiksita\nla tablo povas eĉ kontraŭstari kontraŭ la ekskuegoj de Amerika\nvagonaro.\n\nĈar la onklino trovas iom varma la alkovon, la kelnero mallevas la\nfenestron kaj el la fenestringo levas kadron, kiu enhavas\nmetalfadenan reton tian, kian mi antaŭe priskribis. Sed tra tiu reto\ntro eniras la vento, pro kio, ankoraŭ mallevinte la kadron li, per\nhokoj en ingojn, alfiksas ekstere, sur la antaŭan parton de la\nfenestrkadro lignan ŝirmilon, kiu tre similas al ega demandpunkto,\nsupro malsupren renversita. Tiu aranĝo permesas ke oni ĝuu aeron\nsen vento, kaj ne malhelpas ke oni vidu la kamparon.\n\n\"La tago venas,\" diras la antikva skribaĵo, \"kaj ankaŭ la nokto.\"\nNokto! Mi ne povas eĉ skribi la vorton, sen vidante fantazie tiujn\nmiriadojn da lumpunktoj, kiuj ĉie en la silento de Amerika nokto;\ninter la branĉoj de arboj; inter la floroj ĉe niaj piedoj, flugas,\nkruciĝas kaj interplektiĝas, viva pasamento sur la robo de Naturo;\nŝanĝante ĉe ĉiu momento en formon eĉ pli admirindan ol antaŭe.\n\nLampoj de feinoj, en kiuj ĉio estas poeta krom la nomo! Cimoj de\nfulmo! (Lightning Bugs)!! Vere Amerikanoj estas treege malpoetaj.\n\nNokto! Ho, ve la poeta sento! Tiun ĉi nokton ni pasigos en vagonaro;\nfor la poezio! Nur prozaĵo estas nia deziro--kuŝiĝi.\n\nMi venigas atendiston, kaj laŭ la sekvanta maniero li pretigas por\nni--dormĉambrojn? Nu, jes. En domo de pupoj ili estus sufiĉe\ngrandaj dorm_ĉambroj_.\n\nUnue li mallevas la kornicegon, kiun mi antaŭe priskribis, kaj ĝi,\nturniĝante sur ĝiaj ĉarniroj, antaŭenfalas kaj fariĝas la\nplafono de malsupra kaj la planko de supra ĉambreto. Ĉar la du\nĉambretoj enhavas en ili nur la spacon de unu alkovo, oni povas\nsupozi ke eĉ la malsupra ne estas tre alta, dum la supra--sed mi\nposte parolos pri tio.\n\nEl la tiel malfermita spaco elfalas dikaj ledaj kurtenegoj, kiuj, dum\nla tago, estis kaŝataj post la kornicego; kaj kiuj nun tute\napartigas de la cetero de la vagono tiujn du ĉambretojn--nian\nantaŭan alkovon. Ĉar sammaniere oni pretigas ĉiujn la alkovojn, al\niu noktmeze enirante la vagonon, estus videbla nur mallarĝa\ntrapasejo inter flankaĵoj de dikaj kaj pezegaj ledaj kurtenegoj. Mi\npensas (sed pri tio mi ne estas certa) ke la kurtenegoj havis ĉe la\nmalsupra finiĝo pezigilojn de plombo.\n\nDe tiu supra ĉambreto la atendisto ankaŭ elprenas la litaĵon por\nla malsupra, sed antaŭe li eltiras inter la du seĝoj de la alkovo\nkunigaĵon kiu faras el du seĝoj unu kuŝejon. Sur ĝin li aranĝas\nmatracon kaj litkovrilojn, kaj jen malalta sed ne tro malkonvena\ndormĉambro.\n\nTion mi ne povas diri pri tiu larĝigita ŝranko la supra ĉambreto\n(mi uzas la vorton ĉambreto anstataŭ kuŝejo por montri ke ĝi\nestas ankaŭ vestejo). Ĝi tute ne posedas apartan kuŝejon. La tuta\nspaco sur la planko estas plenigita je matraco, kaj tiel proksima de\nla plafono estas tiu ĉi planko ke mi ne povas eĉ sidi sur ĝi sen\nfrapante kontraŭ la plafonon mian kapon. Pro tio mi trovas iom\nmalfacila la agon de senvestiĝo. Tamen kiel vestejo la ĉambreto\nestas tre konvene aranĝita. Ĉion oni metas sur la plankon (aŭ ĉar\nla lito restas sur la planko eble mi devas diri \"sur la liton\") kaj\npro tio oni ne povas forgesi kien li metis ion ajn.\n\nKiel pupo sur breto, tiel mi kuŝas. Sed ne! Tiu similaĵo ne\nsufiĉas. Ni diru kiel pupo malzorge enpakita en keston kiun portas\npetolema knabo tra la stratoj de popola urbo kaj frapigas kontraŭ la\nkorpon de ĉiu preteriranto.\n\nHo! tiuj ekskuoj! Kantas la radoj kvazaŭ rekantaĵon triomfan al kiu\nestas aldonata el diversaj kuŝejoj muziko de multaj nazaj trompetoj\nkunkonsentantaj nek pri takto, tempo nek klavo.\n\n\"E-r-r, bang, bang, klank,\" kantas la radoj. \"E-r-r, bang, bang,\nklank--e-r-r, bang, bang, e-r-r.\" (Trompetado!). Ĉu mi iam dormos?\ne-r-r-r....\n\nMi malfermas la okulojn kaj--jen Mateno.\n\n * * *\n\nDependigitaj de la antaŭa flankaĵo interne mi rimarkis en multaj\nvagonoj hakilegojn. Ilia uzo, oni al mi diras, estas por trahaki la\nvagonflankaĵojn, se, pro fajro aŭ ia alia kaŭzo estos necese ke la\nvojaĝantoj tuj ekfugu la vagonon; kaj mi tre bone komprenas ke foje\nestus neeble ekfugi per la du pordoj ĉe la antaŭa kaj malantaŭa\nflanko de la vagono. Ekzemple, se okazus interfrapego de du\nvagonaroj.\n\nFeliĉe mi neniam ĉeestis aŭ ĉe interfrapego aŭ ĉe fajro, tamen\nmi foje vidis la utilon de kunportado de riparigiloj.\n\nNi surkuras egan teran remparaĵon kies deklivoj estas plenegaj je la\nplej belaj floroj, kiam subite haltas la vagonaro, kaj de la\nlokomotivo aŭdiĝis la laŭta frapado de marteloj sur feron. \"Kio\nokazis? Kio okazis?\"\n\n\"Nenio grava,\" diras la kondukisto. \"Io rompiĝis ĉe la lokomotivo.\nLa riparigo daŭros eble duonon da horo.\"\n\nTio sufiĉas: ĉiuj, viroj, virinoj, geinfanoj eliras sur la\nremparaĵon.\n\nKia vasta kaj bela vidaĵo! Dum kelkaj minutoj mi forgesas la\nvagonaron. Krom la frapado de marteloj ĉio silentas. Estas ja treege\ntrankvile. Eĉ la vagonaro de komercaĵoj kiu post la nia, estante\nsur la samaj rejloj, atendas la riparigon de nia lokomotivo, ŝajnas\nion aldoni al la trankvileco de la sceno. Neniu plendas pri\nprokrasto. Ni trovas nin momente en Natura Edeno, kaj laŭ la infanaj\nkutimoj de ĉiuj Edenanoj (kompreneble mi ne celas la _Edenon_ de\n_Martin Chuzzlewit_ kaj _Mark Tapley_) ni okupas nin per la kolektado\nde floroj. Tiajn dikajn bukedojn ni kolektas, ke kiam fine la\nriparigo efektiviĝas, kaj la vagonaro forrapidas, ĝi estas, por\ntiel diri, tute florornamita.\n\n\"Kio okazis?\" mi demandis ĉe alia okazo kiam subite la vagonaro\nhaltis en plena kamparo.\n\n\"Mi nescias,\" respondis la demandito, \"eble--sed li ne daŭrigis la\nsentencon, ĉar eniras la kondukisto, kriegante:--'Belega vidaĵo! La\nvagonaro haltos kvin minutojn por ke ĉiu povu ĝin vidi.'\"\n\nBelega? jes! Per ligna ponto, kiu super la profundego etendas sin\ntiel kiel teksaĵo de araneo, ni ĵus estas trapasintaj grandegan\nfendaĵon kies fundo ni ne povas eĉ vidi. Kiel la stangegoj de\npordego de grandegulo altstaras ĉe la buŝo de la fendegaĵo\nstonegoj, kiuj enkadrigas ridetantan vidaĵon de vastega ebenaĵo.\nVilaĝoj, riveroj, kampegoj, arbaroj kuŝas antaŭ niaj okuloj tute\nsame kiel se ni vidus scenon de teatro.\n\nKaj jen eniras unu el la aktoroj--la lokomotivo de longa vagonaro.\nJen ĝi kaŝiĝas inter la domoj de vilaĝo; jen la blanka vaporo\nvidiĝas super la verdaj foliamasoj de arbaro; jen ĝi superkuras sur\nponto la riveron. Fine trakurinte la tutan scenon ĝi malaperas\ndekstren.\n\nKia pacema vidaĵo! Vere estas tiel kiel se ni vidus paradizon el la\nbuŝo de drakono.\n\nBelega vidaĵo? jes! Sed vidi ĝin en kvin minutoj? Ĉu vere ni povus\nĝin vidi eĉ en kvin tagoj.\n\nSed ĉion Amerikanoj faras rapide. Sopirante mi forveturas!\n\n\n\n\nSTARU, HOMARO STARU!\n\nOriginale verkita de S-rino Reddet (Sens).\n\n\n La okuloj ĉe la tero\n Ne plu serĉu la monerojn,\n Ne disputu, ne militu\n Pri malmulto, inter fratoj.\n\n Kiel Danto per la mano\n Kaj la voĉo de l' gvidisto\n Subtenita supreniris,\n Tiel marŝu al la supro.\n\n Iru tra la fajro, fumo,\n La glacio, la ŝtonegoj.\n Ĉiu rondo transirita\n Via kapo plialtiĝos.\n\n Ĝis vi estos alveninta\n Al la hela radilumo\n Kie ĉiuj unuiĝos\n En la paco, scio, amo.\n\n\n\n\nSAVITA DE MORTO.\n\nOriginale verkita de Generalo George Cox.\n\n\nĈAPITRO VIII.\n\nMi estis estinta en dorma speco de malespera letargio tute tra la\nproceso, sed tuj kiam la juĝo estis anoncita, kaj mi konis la plej\nmalbonan, subita ŝanĝo de sentoj min ekkaptis, kaj mi staris fiere\nrekta dum paroladis la juĝisto, kvankam mi aŭskultis respektege\nliajn rimarkojn. Mi estis konstatinta la verajn faktojn pri la okazo\nal mia frato kaj la advokato kiu min defendis, sed kvankam tiu min\nkredis, tiu ĉi estis evidente nekredema; kaj, multe kontraŭ mia\npropra volo, mi estis lastmomente alkondukita de mia frato konsenti\nke la pretendo de frenezeco estus levata. Oni argumentis, ke se mia\nvivo estu savita, io eble leviĝus por pruvi mian senkulpecon; ke la\npapero povus troviĝi, kvankam ĝis nun ĉiuj penoj por ĝin trovi\nmalprosperis, malgraŭ la grandaj rekompencoj proponitaj en la\nĵurnaloj al la trovintoj. Mi nun sentis kiel malsaĝa mi estis\npermesi al mia advokato alpreni la defendon de frenezeco; tial mi tuj\ndecidis, en respondo al la demando de la juĝisto, rakonti sentime\nkaj kuraĝe la tutan veron, kaj mi mirigis la ĉeestantaron per mia\nkvieteco, kiam mi sentime ekparolis jene:--\n\n\"Via juĝista Moŝto kaj sinjoroj la juĝantaro. Mi treege bedaŭras,\nke mi permesis al tiuj, kiuj kondukis mian defendon, peni savi mian\nvivon per malindaj iloj. Estas vere, ke dum tiu terura nokto, kiam la\nmalfeliĉulo perdis la vivon, mi ja estis de mallonge freneza, alie\nmi certe neniam estus farinta tion, kion mi faris, sed pri mia\nracieco nuntempe, aŭ dum ia alia porcio de mia vivo, ne estis la\nplej malgranda dubo. Kvankam mi estas certa, ke mia rakonto ne estos\nkredata, tamen, kiel mi nune staras en apudesto de mia Kreinto, mi\nĵuras, ke ĉiu vorto, kiun mi estas elparolonta, estas vera.\"\n\nMi tiam rakontis ĉiun okazaĵon kunigitan kun mia renkonto kun la\nmaljuna sinjoro; nian interparoladon en la vagonaro, kaj kiamaniere\nokazis la malfeliĉaĵo. Tiam mi daŭrigis klarigi la teruran\nimpreson, kiu la plenumigo de la \"fundamento\" kreis en mia spirito,\nkaj kiel la paroloj de la mortantulo: \"_Ĉu vi ne vidas ke vi estas\nmortonto, se mi ne skribe atestos, ke mi pafis min mem hazarde?_\",\ntute turnis al mi la cerbon, kiam mi poste subite ekpensis, ke la\npapero sur kiu estas skribita mia senkulpeco, estas perdita: kiel mi\ntiam freneze puŝegis la korpon el la vagono, kaj kiel, dum mia\nekscitego, mi nekonscie enmetis en poŝon la monujon de la maljunulo.\nTiam mi estis klarigonta, ke mi ne intencis eliri el la vagonaro ĉe\nPreston Park, ĝis kiam la konduktoro parolis al mi, kiam la juĝisto\ninterrompis min.\n\n\"Vi estas certiginta,\" diris la juĝisto, \"ke la mortinto atestis\nskribe, ke li pafis sin okaze. Ĉu vi povas memori la ĝustajn\nvortojn kiujn li skribis sur la papero, kiu, vi diras, forbloviĝis\nel la fenestro?\"\n\n\"Mi povas, via Moŝto, la vortoj estas enradikataj en mian memoron:\n'_Sciante ke mi havas nur malmultajn minutojn por vivi, mi solene\nkonstatas, ke mi okaze pafmortigis min, dum mi ekzamenadis\nturnpafileton apartenantan al sinjoro_....'\n\n\"La vortoj mem! Li estas tiel senkulpa kiel la infano nenaskita!\"\nekkrias voĉo ĉe la posto de la juĝejo.\n\n\"Kiu estas tiu? Ordonu ke li silentu!\" diras la juĝisto.\n\n\"Via juĝista Moŝto!\" ekkrias la sama voĉo. \"Li estas senkulpulo;\nmi havas en mano la paperon por ĝin pruvi.\"\n\n\"Tiu persono venu antaŭen, kiu ajn li estu!\" diras la juĝisto.\n\nPost iom da prokrasto, pro la amaso en la juĝejo, alta homo\nmilit-miena, puŝas sian vojon antaŭen, kaj eniras la atestantejon.\n\nĈiu okulo turniĝis al li. La eksciteco egiĝis. La popolo en la\ngalerioj stariĝis; tiuj malsupre eĉ supreniris sur la ŝultrojn de\nunu la aliaj por ekvidi lin.\n\n\"Silentu,\" ekkrias oficisto de la juĝejo.\n\n\"Nu,\" diras la juĝisto, turninte sin al la fremdulo. \"Kion vi volas\ndiri, rilate al tiu ĉi okazaĵo?\"\n\n\"Simple, via Moŝto, ke mi tenas en la mano la paperon mem, kiun la\nmalliberulo certigas esti skribita de la mortinto.\"\n\n\"Ĵurigu tiun ĉi sinjoron?\" diras la juĝisto.\n\n\"Nun, montru al mi la paperon!\" li daŭrigas.\n\n\"Ĉu vi konas la manskribaĵon de la mortinto, Vilhelmo Thompson?\"\ndemandas la juĝisto, ekzameninte la paperon.\n\n\"Ne, mi ne konas ĝin, via Moŝto.\"\n\n\"Mi konas ĝin, via Moŝto,\" rimarkas advokato levante. \"Mi estis lia\nkonsilisto, kaj bone konas lian manskribaĵon.\"\n\n\"Prenu tiun ĉi paperon, kaj diru ĉu ĝi estas skribita de la\nmortinto?\"\n\n\"Ĝi estas, via Moŝto,\" respondas la advokato.\n\n\"Nun,\" diras la juĝisto, turnante sin al la atestanto, \"volu diri\nvian nomon, kaj atesti kiamaniere vi posediĝis je tiu ĉi papero?\"\n\n\"Volonte, via Moŝto, kaj mi esperas ke mi estos la ilo por savi la\nvivon de senkulpulo. Mia nomo estas Kolonelo George Elliot, kaj mi\nloĝas ĉe Newton Priory, malmulte da mejloj de Haywards Heath.\nHieraŭ mi kaj du amikoj miaj estis ĉe perdrikpafado sur kelkaj\nkampoj proksime de la London & Brighton Fervojo. Ni sidiĝis, por\ntagmanĝo, sur trunko de arbo kuŝanta apud la fervoja plektobarilo.\nMia tranĉilo okaze faletis el mia mano inter la arbobranĉoj, kaj\nklinante min por retrovi ĝin, mi vidis, sub la trunko, la paperon,\nkiun mi donis al via Moŝto. Mi senzorge ĝin altlevis, kiam mia\nokulo ekvidis la skribaĵon, kiun mi legis al miaj amikoj, kies unu\nrimarkis, ke li vidis ĵurnalan anoncon proponantan rekompencon al la\ntrovinto de tia dokumento, kaj li kredas, ke oni ĝin postulas por\natesto pri mortiga proceso. Mi serĉis numeraron de \"The Times,\" kaj\ntrovis la anoncon, kiu petis ke la trovinto sin turnos al Sinjoroj\nSmith kaj Dawson, Essex strato. Mi iris en ilian oficejon hodiaŭ\nmatene. Komizo klarigis al mi la grandan gravecon de la dokumento,\nkaj ni veturis ĉi tien, kiel eble plej rapide, sed la juĝejo tiel\namasiĝis, ke ni nur malfacile povis eniri ĉe la posta pordo. Mi\nalvenis nur ĝustatempe por aŭdi la lastan parton de la malliberula\nparolado, kiun mi mirege aŭskultis; sed kiam li citis laŭvorte\nĉion, kio estis skribita sur la papero, kiun mi tenis en mano, tiam\nmi jam ne povis deteni min, sed interrompis lin per la rimarko, kiun\naŭdis via Moŝto.\"\n\n\"Ĉu vi konas la kulpigiton?\" demandas la juĝisto.\n\n\"Mi lin ne vidis dum mia vivo, laŭ mia scio, ĝis kiam mi eniris la\njuĝejon. Mi memoras legi en la ĵurnaloj rakonton pri la supozita\nmortigo, sed krom tio, mi nenion scias pri li.\"\n\n\"Dankon,\" respondas la juĝisto. \"Vi povas malsupreniri.\"\n\n\"Ĉu vi deziras daŭrigi vian paroladon?\" demandas la juĝisto,\nturnante sin al mi.\n\n\"Ne, via Moŝto. Kompata Antaŭzorgo estas pli farinta por fondi mian\nsenkulpecon, ol ia plua parolado miaparte.\"\n\n\"Malliberulo ĉe la kulpigitejo,\" diras la juĝisto. \"Kompata\nAntaŭzorgo, kiel vi diras, estas intermetinta por ŝanĝi la\nvidiĝon de la krimo pri kiu vi estas kondamnita. La leĝoj de nia\nLando ne permesas ke plua atestado prezentiĝu, post la juĝo de la\njuĝantaro; nek estas permesite al malliberulo alporti al supera\njuĝistaro kriminalan kulpigon. Tamen, en tiu instanco, mi prenis sur\nmin, en malferma juĝego, aŭskulti la ateston, pro tio, ke ĝi\nŝajnis tiel strange pravigi la certigon kiun vi faris, rilate al via\nsenkulpeco; sed la juĝantaro ne povas nun ĝin konsideri; sia devo\nfiniĝis kiam ĝi elparolis la juĝon de mortigo. Mi ne povas ne\ndiri, kiel malsaĝa estis via konduto. Mi povas bone imagi vian\nspirit-staton, kiam la \"fundamento de la romano\" fariĝis reala\nfakto, kaj kiel, kiam vi ekkomprenis ke la papero, certiganta vian\nsenkulpecon, estis perdita, ke vi, pli malpli, ne estis responda pri\nviaj agoj; sed kaŝi la verajn faktojn, kiam la racio al vi revenis,\nestis ne sole malsaĝe, sed riproĉinde kaj malprave. Raporto pri la\nokazaĵoj de via proceso, estos sendata al la Ŝtatsekretario, kaj\ndume vi estos resendata ĝis kiam la plezuro de Ŝia Reĝina Moŝto\nestos sciigita.\"\n\nAplaŭdego, kiu estas baldaŭ subpremata, supreniras de la amaso. Mi\nsalutas la juĝiston, kaj forlasas la juĝejon sub gardo de la\nmalliberejaj gardistoj.\n\n\nĈAPITRO IX.\n\nRestas malmulto por diri por plenigi tiun ĉi ekstraordinaran\nokazaĵon el mia vivo. Mi estis tenata en malliberejo dum la afero\nestis esplorata de la Enlanda Sekretario, sed matene de la kvara tago\npost la proceso, la pordo de mia kelo malfermiĝis, kaj la\nmallibereja estro, sekvata de mia frato, eniris.\n\n\"Mi havas grandan plezuron por sciigi al vi, Sinjoro Middleton, ke vi\nestas ricevinta la pardonon de Ŝia Reĝina Moŝto, kaj ke vi nun\nestas liberulo,\" diras la estro, donante al mi varman manprenon.\n\n\"Mi devas efektive dankegi al Dio, kiu min savis de malnoblega\nmorto,\" mi respondas, kore reciprokante lian amikan manpremon.\n\nLa Fino.\n\n\n\n\nLA SAGO KAJ LA KANTO.\n\nVerkita de Longfellow.--Esperantigita de Esperantisto 9639.\n\n\n Mi pafis sagon en l' aeron\n Ĝi falis ie sur la teron.\n Rapida estis la flugado\n Kaj sekvi povis ne vidado.\n\n Mi spiris kanton en l' aeron\n Ĝi falis ie sur la teron;\n Sed kie sin vidanto trovas,\n La kanto-flugon sekvi povas?\n\n Post longa tempo, unu tagon,\n En kverko trovis mi la sagon;\n Kaj, ŝategatan kiel oro,\n La kanton en amika koro.\n\n\n\n\nESPERANTISTA ORGANIZA KOMITATO.\n\n\n 25an _de Septembro_, 1905.\n\nPor prepari kiel eble plej rapide la efektivigon de la decidoj de la\nunua internacia kongreso okazinta en \"Boulogne-sur-Mer\" de la 5a ĝis\nla 13a de Aŭgusto, 1905, aparte pri la starigo de la provizora\nlingva komitato kaj de la provizora komitato de organizado, la\nmembroj de tiu ĉi lasta komitato ankoraŭ ĉeestantaj en \"Boulogne\"\nantaŭ ol forvojaĝi el tiu urbo kaj laŭ la insista peto al ili\nfarita de Doktoro Zamenhof, prenis la jenajn decidojn, al kiuj poste\naliĝis skribe la ceteraj membroj de la dirita komitato.\n\nPor efektivigi unuecon kaj ordon en la laboroj kaj agoj de ambaŭ\nkomitatoj, sub la konstantaj direktado, kontrolado kaj inspirado de\nDoktoro Zamenhof, estas elektita oficeja sidejo sendependa de ĉiu\njam ekzistanta Esperantista grupo aŭ societo, kaj provizore fiksita\nen Parizo, \"51, Rue de Clichy.\"\n\nLa ofico de la korespondoj koncernantaj, ĉu la lingvan, ĉu la\norganizan komitaton estos alcentrigata per la zorgoj de la\nsekretario-agento de la oficejo, kiu havas la taskon sendi tiujn\nkorespondojn al la koncernata komitato kaj plenumi la donotajn\nsekvojn.\n\nProvizore ankaŭ S-ro Rektoro Boirac kaj S-ro Generalo Sebert, laŭ\nla deziro de D-ro Zamenhof, akceptis efektivigi, ĉiu siaflanke,\nla apartajn direktadojn de ambaŭ komitatoj.\n\nLaŭ la peto esprimita ankaŭ de D-ro Zamenhof mem, kiu tre deziras\nla malpliigon de la laboro kiu lin premas, ĉiujn korespondojn pri\ndemandoj rilataj al Esperanto oni devos sendi principe al la\nPrezidanto de la komitato kiun la afero koncernas, per adreso de la\ncentra oficejo, kaj evitante kunmiksi sur sama folio demandojn\nsamtempe rilatajn al ambaŭ komitatoj aŭ eĉ al diversaj aferoj.\n\nLA ESPERANTISTA ORGANIZA KOMITATO.\n\nD-ro Zamenhof, _Prezidanto_.\n\nS-roj Boirac, Michaux, Mybs, Pollen, Sebert, _Vic-prezidantoj_.\n\nS-roj Boulet, Dervaux, Grabowski, Kühnl, _Sekretarioj_.\n\n _Modeloj de Adresoj uzotaj:\n Al Prezidanto de la Esperantista Organiza Komitato\n aŭ\n Al Prezidanto de la Esperantista Lingva Komitato,\n Esperantista Centra Oficejo,\n 51, rue de Clichy, Paris_.\n\n\n\n\nL' INFERO DE DANTO.\n\nUnua Kanto.--Tradukita de D. H. Lambert, B.A.\n\n\n Okaze, en mezvoj' de vivo nia\n Mi trovis min arbar' en malbrilanta,\n Vaginte el vojeto rekta mia.\n Ho, kiel estas korglaciiganta\n La penso pri sovaĝa tiu forta\n Terura loko: pli eltimiganta\n Ne povus esti la ĉeesto Morta;\n Sed nur por pruvi kiom da bonaĵoj\n Mi tie trovis faros mi rakonton.\n Mi ne sciiĝis pri la serpentaĵoj\n De la vojetoj, ĉar--vi mian honton\n Pardonu--dormemeco de sentaĵoj\n Delogis min, kaj perdis mi la fonton\n Inteligentan kune kun la celo.\n Sed kiam mi al mont' alproksimiĝis--\n La fino de la val' malluma--helo\n Plenigis min, ĉar antaŭ mi leviĝis\n La monto lumigite de la Stelo,\n Per kiu ĉiuj ĉiam kondukiĝis.\n\n\n\n\nLA LASTA ROZO DE SOMERO.\n\n(El T. Moore).\n\n\n Jen floras sola, forlasita\n La lasta rozo de somero;\n Dum ĝia ĉarma gefrataro\n Velkinte, kuŝas jam sur tero.\n Ne estas ia flor' parenca,\n Nek roz-burĝono en proksimo,\n Por elŝanĝadi la ruĝiĝojn,\n Aŭ la ĝemetojn laŭ kutimo.\n\n Ili vin ne lasos, tro soleca!\n Ĉagrene sur trunketo brili;\n Ĉar la karuloj viaj dormas,\n Do iru, dormu vi kun ili.\n Foliojn viajn mi afable\n Dissemas sur bedeto jena;\n Vi kuŝu ĉe la senaroma,\n Malviva kunular' ĝardena.\n\n Mi tiel sekvu, kiam pasos\n Del' amikeco flor' fidela,\n Kaj el brilanta Ama ringo\n Elfalos lasta ŝton' juvela.\n Ĉar kiam velkis veraj koroj,\n Sentemaj iris for el rondo,\n Ho! kiu volus tiam loĝi\n Solece en malvarma mondo?\n\nA. Grabowski.\n\n\n\n\n\n\nEnd of Project Gutenberg's The Esperantist, Vol. 2, No. 11, by Various\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK THE ESPERANTIST, VOL. 2, NO. 11 ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":93,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 12\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: The Esperantist, Vol. 2, No. 12\n\nEditor: H. Bolingbroke Mudie\n\n\n \nRelease date: June 18, 2015 [eBook #49234]\n Most recently updated: October 24, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/49234\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Louise Hope and the Online\n Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This\n book was produced from scanned images of public domain\n material from the Google Print project.)\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK THE ESPERANTIST, VOL. 2, NO. 12 ***\n\n_Transcriber's Notes_\n\nA few minor typographical errors have been corrected without notice.\nHowever, many grammatical errors and odd spellings have been left as\nin the original.\n\n\n\n\nSINGLE COPIES PRICE FOURPENCE NET.\n\n_26._ (Vol. II., No. 12.)\n\n_Decembro, 1905._\n\n THE\n ESPERANTIST\n\n La Esperanta Gazeto por la\n Propagando de la Internacia Lingvo.\n\nANNUAL SUBSCRIPTION: 3/- (4 francs; 1-1/2 roubles; 75 cents).\n\nWholesale Agents: 41, Outer Temple, London, W. C.\n\nAll Communications should be sent to THE EDITOR, 67, Kensington\nGardens Square, London, W.\n\n\n\n\nCONTENTS.\n Page\n The Dumb Man of Kirkmillar (W. Officer) 177\n Song of the Wind (A. Grabowski) 178\n The Top Hat (Martyn Westcott) 178\n Egypt as a Winter Resort (Martyn Westcott) 179\n The Sea (Loti) (translated by E. Privat) 180\n Reverie (Mdme. Reddet) 180\n Dialogue on Elision (E. 10549) 181\n To the W.P.B. (E J. Catt) 181\n He, She, It and Another (Cynicus) 182\n Strange Adventure of a Necklace (Dickens)\n (translated by A. A. Cowan) 184\n Ethelwald Calms the Sea\n (translated by G.L.B. and C.F.W.) 185\n The Old Songs (translated by Clarence Bicknell) 186\n Esperanto Subjunctive (H. Sentis) 186\n Reminiscences, Part XII. (Ed. Metcalfe, M.A., Oxon) 187\n A Christmas Song (E. 4686) 188\n Editorial 189\n Esperanto Hymn of Peace (Zamenhof)\n (translated by W. M. Bassett) 191\n\n\n\n\n MARQUE DÉPOSÉE,\n No. 13195.\n\n THE ...\n ESPERANTO\n BLEND.\n\n Registered Trade Mark, No. 270,042.\n Registered Label, No. 272,434.\n\nTHE ESPERANTO BLEND is a combination of the finest Whiskies from the\nHighlands of Scotland, and is of special interest to Esperantists, as\nthe label has been designed to serve as a \"propagandilo.\" A liberal CASH\nDISCOUNT will be allowed to bona-fide Esperantists who comply with the\nconditions, which can be ascertained on application to the Sole\nProprietors--\n\nBUCHANAN, SCOTT & CO.,\n Garthland Street, Glasgow,\nScotland.\n\nTelegraphic Address: \"ESPERANTO, GLASGOW.\"\n\n\n\n\nLA PLEJ NOVA KAJ PLEJ BONA PROPAGANDILO ...\n\nCigaredo Esperanto\n\n(Speciale Elektita Tabako de Virginio).\n\nBonvolu skribi por detaloj al:\n\nTABAKA SINDIKATO ESPERANTISTA, GLASGOW, SCOTLAND.\n\n\n\n\n ĈIUJ, NI POVOS\n PARADIZON IRI.\n\n Kiu bone trinkas.\n Tiu bone dormas.\n Kiu bone dormas.\n Tiu ne pensas malbone.\n Kiu ne pensas malbone,\n Tiu certe ne pekas.\n Nu, ĉar kiu ne pekas.\n Paradizon eniros.\n De nun, bone trinku.\n Kaj vi paradizon iros.\n\n * * *\n\nPor tio ĉi, oni devas aĉeti bonajn vinojn, kaj sin turni al:--\n Sro. Ch. Jadeau en Mercurey (S. & L.) France.\n\n\n\n\nThe \"Review of Reviews\"\n\n _Is the Best Magazine for Busy People.\n And it is read by 'Esperanto' Students._\n\nThe aim of this Magazine is to make the Best Thoughts of the Best\nWriters universally accessible at a Trifling Cost.\n\nThe busiest and poorest in the community may here follow with\nintelligent interest the great movements of Contemporary History.\n\n Post Free for Twelve Months, 8/6,\n 10 fr. 75c., or 8.50 marks.\n\nOffice: MOWBRAY HOUSE, NORFOLK ST., LONDON.\n\n\n\n\nESPERANTIST WEEK-ENDS.\n\nA Fellow of the B.E.A. Highly Recommends ...\n\n\"Westbury,\" Robertson Terrace, HASTINGS, as a week-end resort\nthroughout the winter.\n\nSpecial Inclusive Week-end Terms to Esperantists, 13/-.\n\n\n\n\nCorrespondence Lessons in Esperanto\n\n ARE GIVEN BY\n\nMr. A. MOTTEAU, Certified Teacher of Esperanto, 157, Earlham Grove,\nForest Gate, London, E.\n\n_7/6 the Quarter._\n\n\n\n\nPOŜTMARKOJ.\n\nGranda pakaĵo da novaĵoj; 50 nove eldonitaj raraj Koloniaj & Alilandaj\nMarkoj, enhavanta multajn \"Reĝ-Kapojn\" Koloniajn; rimarkinda valoro;\nkosto 1 f. 50 afrankite (1s. 1d.). Aroj por elekti sendataj je aprobo.\nPor komencantoj aŭ progresintaj kolektantoj.\n\nWINCH BROTHERS, COLCHESTER, ENGLAND.\n\n\n\n\nSTAMPS.\n\nGrand Novelty Packet; 50 recent issue rare Colonial and Foreign Stamps,\nincluding many King's heads; marvellous value; 1s. 1d. post free;\nselections on approval; suit beginners or advanced collectors.\n\nWINCH BROTHERS, COLCHESTER.\n\n\n\n\nAdresareto de Personoj kiuj deziras Korespondadi.\n\nSro. W. H. Meigh, Ash Hall, Stoke-on-Trent, Anglujo. Deziras\ninterŝanĝi ilus. p-k. kun samideanoj el la Britaj kolonioj kaj azio.\n\nFino. C. Oxenford ne plu povos korespondadi letere aŭ\npoŝtkarte pro okupado kaj aliaj privataj aferoj. Adiaŭ geamikoj!\n\nSro. Vrtel Francisko, Satzamtstr. 3, Brünn Moravia, Austria.\nTuj dankos al ĉiulandaj Esperantistoj (per plej bela ilus. p-k. el lia\nfama ĉefurbo) kiuj sendos al li belan (se eble koloritan) vidaĵkarton\nkun vidaĵoj de la maro, urboj, k.t.p., kun gratulo okaze de la venonta\nnovjaro 1906. (Volu ne citi tiun ĉi anoncon sur la p-k.!)\n\nLa Kosto de la Enskribo estas 6d. (70c. poŝtmarkoj).\n\n\n\n\nTHE ESPERANTIST\n\nThe Esperanto Gazette for the Spread of the International Language.\n\n ABONPAGOJ ESTAS RICEVEBLAJ ĈE\n SUBSCRIPTIONS SHOULD BE SENT TO\n\n H. Bolingbroke Mudie, Esq., 67, Kensington Gardens Square, London. W.\n AUSTRIA.--Sro. T. Cejka, Bystrice Hostyn, Moravia.\n BELGIUM.--M. M. Seynaeve, 3, Rue de l'Avenir, Courtrai.\n FRANCE.--Grupo Pariza, 28, rue Serpente, Paris.\n GERMANY.--Doktoro Mybs, 68, Markt Strasse Altona, Elbe.\n NEW ZEALAND.--Esperanto Society, P.O. Box 50, Auckland.\n RUSSIA.--Societo Espero, Bol Podjaceskaja 24, log 12, St. Petersburg.\n SWEDEN.--Sro. P. Ahlberg, 50, Döbelnsgatan, Stockholm.\n\nN.B.\n\n_Nepresitajn manuskriptojn la Redakcio resendos se oni aldonis\npoŝtmarkon._\n\n_Alsendatajn artikolojn la Redakcio laŭ bezono korektos._\n\n_Oni povas sendi la abonpagon per poŝtmarkoj, kiuj estas akceptataj\nlaŭvaloro._\n\n_Oni sendu ĉiujn artikolojn, demandojn kaj avizojn al La Redaktoro, 67,\nKensington Gardens Square, London, W._\n\nN.B.\n\n26. [Vol. II., No. 12.]\n\n Subscription, 3s. Per Annum.\n Single Copies, 4d. net. Nos.\n 2 to 13, 6d. each; Later Issues\n 4d. each, net.\n\nDECEMBRO, 1905.\n\n\n\n\nLA MUTULO DE KIRKMILLAR.\n\nNorda Legendo.--Verkita de William Officer.\n\n\nEn la paroĥo de _Kirkmillar_ estas tre antikva kastelo. Ĝi nun\nruiniĝis; sed kelke da maljunaj personoj, ankoraŭ vivantaj, memoras\ntempon, kiam ĝiaj muroj estis pli malpli sendifektaj.\n\nAntaŭ multaj jaroj ĝi estis kredita esti la loĝejo de fantomoj; kaj\nmulte da strangaj rakontoj pri ĝi disvastiĝis en la ĉirkaŭaĵo. La\nkamparanoj ĝin rigardis je tia teruro ke ili ne havis kuraĝon ĝin\npreterpasi post la sunkuŝiĝo.\n\nJe la tempo pri kiu ni skribas, loĝis--tiel diras la legendo--en\n_Kirkmillar_ masonisto, ĉarpentisto, kaj botisto, kiuj estis ĉiamaj\nkunuloj. Kune ili pasigis la vesperojn, interparolante pri siaj metioj,\nkaj diskutante ĉiujn gravajn demandojn de tiu epoko. Ofte, ankaŭ, ili\nvizitis la paroĥan drinkejon, por sin refreŝigi per glaso da viskio,\naŭ biero.\n\nUnu nokton, dum ili sidis ĉe la drinkejtablo, la ĉarpentisto rimarkis\npri la antikva kastelo kaj ĝiaj teruraĵoj.\n\n\"Ĉu vi efektive kredas,\" diris la botisto, \"ke estas fantomoj en la\nkastelo?\"\n\n\"Mi imagas ke ĉiu en _Kirkmillar_ kredas tion.\"\n\n\"Permesu al mi diri ke vi multe eraras. Mi tute neas la ekziston de\nfantomoj, aŭ en _Kirkmillar_ kastelo, aŭ aliloke.\"\n\n\"Kion vi diras,\" ekkriis la masonisto. \"Mi vetas ke vi ne iros en la\nkastelon sole je noktmezo.\"\n\n\"Kiom vi vetas?\"\n\n\"Dek ŝilingojn.\"\n\n\"Mi akceptas; kaj tuj gajnos la veton. Kioma horo estas nun?\"\n\n\"Preskaŭ la dekunua.\"\n\n\"Nu, mi decidas fari la eksperimenton hodiaŭ nokte. Ni trinku alian\nglason antaŭ foriri.\"\n\nPost proksimume unu horo la tri homoj haltis mallongan distancon for de\nla kastelo.\n\n\"Ĉu vi ankoraŭ intencas gajni la veton?\" diris la masonisto.\n\n\"Certe. Estas nenio por timi,\" respondis la botisto, forpaŝante al la\nkastelo.\n\nBaldaŭ li malaperis en la mallumo; kaj liaj du kunuloj atendis la\nrezultaton.\n\nPost dek minutoj la _Kirkmillar_ preĝeja horloĝo ekbatis la dekduan\nhoron; kaj la masonisto kaj ĉarpentisto aŭdis nenaturajn sonojn, kaj\nvidis strangajn lumaĵojn elveni el la ruinaĵo.\n\nHoro post horo pasis; sed la botisto ne reaperis. Fine tagiĝis; kaj la\ndu homoj singardeme alproksimiĝis la kastelon. Kiam ili atingis la\nlarĝan enirejon ili tuj vidis sian kolegon. Li kuŝis sur la tero en la\ngranda vestiblo; kaj apud li staris kio ŝajnis esti fantoma virino\nblanke vestata. Je la sono de iliaj piedfrapoj la fantomino malaperis;\nkaj la botisto levis sian kapon.\n\nAl ĉiuj iliaj demandoj li respondis per kapskuo; kaj de tiu tago li\nestis tute muta. Li vivis multajn jarojn; sed neniam per rigardo aŭ\nsigno aludis al sia sperto en la kastelo.\n\nMulte da _Kirkmillaranoj_ eldiris ke, kiam ili lin renkontis, ili vidis\nla blankan fantominon subite malaperi de lia flanko; kaj kelkaj personoj\neĉ certigis ke, post lia morto, la sama fantomino ofte vizitis lian\ntombon.\n\n\n\n\nKANTO PRI L' VENTO.\n\n(El Leo Belmont).--A. Grabowski.\n\n\n Se havus mi forton kaj spiron de l' vento\n De l' viv' aliiĝus fason';\n Mi estus semanto de ama la sento,\n Ŝiranto de ĉia malbon'.\n\n Per polvo friponojn blindigus mi kure,\n Falegus malver'-bastion'!\n Mi kverkojn fierajn fleksadus terure,\n Karesus je roza la kron'.\n\n Mi plorus poeton, sur tomb', kun betulo,\n Mi vipus la maron sen lac';\n Sur vojo ŝtonegojn mi skuus, fortulo,\n Ke muĝus la nokt' per minac'.\n\n La poplon maljunan al dormo lulante,\n Ridetus mi kun l' akaci';\n Fluginte sur kampon, sonorus mi kante,\n Ho! forton de l' vento al mi!\n\n\n\n\n\"LA FUMPOTĈAPELO.\"\n\nDe Martyn Westcott.\n\n\nĈu mi sonĝas?--aŭ ĉu la malbelega fumpotĉapelo vere\nmalpopulariĝas? Ĝia nomo mem estas malbela Angle (_chimney-pot hat_).\nEŭfeme, ni povas ĝin nomi \"silka ĉapelo,\" sed tiu ne ŝanĝas ĝian\nmalbelan formon! Kaj en la proksima centjaro sendube la idoj diros al\nsiaj geavoj--\"Apenaŭ ni povas kredi ke personoj en tiuj tempoj portadis\ntiajn absurdajn ĉapelojn! Ili similas la forntubon en la kuirejo! Kaj\nili nepre estis varmegaj kaj pezaj! Kiu ilin elpensis?\"\n\nNu, la silka fumpotĉapelo estas la elpenso de fadenisto Londona. Jes!\nla malbelegaĵo estas certe elpenso Angla. Mi ĝin multe bedaŭras, sed\nmi deviĝos tion konfesi. La nomo de tiu eraranta komercisto estis\nHetherington--bona nomo Angla, kiel vi vidas.\n\nKaj rakonto de lia agado efektive aperis en la _Times_ de la jaro 1797!\nLa silka-ĉapelo ja ekzistis dum cent ok jaroj!\n\nNu, la ĉapela komerco estis tre malbona, kaj la dandoj de tiu epoko ne\naĉetus ĉapelojn tial ke ne ekzistis eĉ unu speco reale eleganta.\nHetherington estis fasonema komercisto, kaj liaj amikoj ofte petis ke li\nion tute novan elpensos. Fine li faris--fumpotĉapelon. Li laboris tute\nsekrete ĝis la unua ĉapelo finiĝis. Tiam, tagon tre malfeliĉan por\nni, mi opinias, li montris la novan elpenson al siaj edzino kaj idoj.\n\n\"Ho! patro! sed kiel malbela ĉapelo!\" ili ekkriis.\n\n\"Malbela!\" li kriis, indignante kaj kolere.\n\nLa edzino kaj infanoj petis kaj petegis lin ke li ne foriru sur la\nstraton kun tia ĉapelo; sed li koleriĝis plie, kaj fine li lasis sian\ndomon, brue ekfermante la pordon!\n\nEstas kredeble ke neniam ni estus sciintaj ĝuste la datumon, je kiu tiu\nĉi mallerta ago okazis, sed tuj kiam la fumpotĉapela komercisto iris\nsur la straton, amaso da buboj kaj bubinoj lin tuj sekvis, ĉiam\nkriegante. La geurbanoj ankaŭ lin sekvis, reciproke demandante ĉu la\nbona komercisto freneziĝas? Kaj fine, Hetherington arestiĝis, tial ke\nli kaŭzas tumulton en la publikaj stratoj! Kaj kiel la policanoj (aŭ\ngvardanoj, kiel ili tiam estis) lin kondukis al la juĝejo, la hundoj\nbojis, la infanoj ekkriegis kaj ĉiuj kredis ke li estas frenezulo. Nu,\nla tiea magistrato estis la _Lord Mayor_,[1] antaŭ kiu Hetherington\nestis kondukata.\n\nLa policanoj plendis ke la komercisto, per sia absurda kaj malbela\nĉapelo, timigis la infanojn, kolektis grandan amason, kaj ke malgranda\nknabo kies nomo estas _Thomas Cordwainer_, trabatiĝis per la piedoj de\nla amaso, kaj ricevis brakon frakasitan. Hetherington fiere konstatis ke\nli estis Anglo, kaj ke pro tio li certe havas la rajton porti ian ajn\nĉapelon! La magistrato diris ke li unue tumulton faris, kaj ke, tial,\nli deviĝos garantii plibonan konduton estontan per pago da livroj\nkvincent!! Certe tiu estis tre severa juĝo! Mi kredas ke la komercisto\nneniam perdis sian monon, ĉar poste multe da personoj aŭdis pri la\nnova ĉapelo kaj baldaŭ la malbelaĵo iĝis tiel populara kiel eĉ\nHetherington volis....\n\nAntaŭ malmultaj jaroj, nur la dandoj, sinjoroj, kaj profesianoj portis\ntiujn ĉapelojn, precipe dimanĉojn. Malfrue, kiam ĉiuj kiuj estis\nsendependaj ekĉesigis ilin porti, la komercistoj kaj komizoj alprenis\nilin kiel oficialaj kaj komercaj ĉapeloj. Ĉe multaj oficejoj Londonaj\nla komizoj _deviĝas_ porti tiujn malbelajn ĉapelojn eĉ en la varmega\nvetero....\n\nMi tute ne dubas ke, estonte, nur laboristoj kaj metiistoj portos la\nfumpotĉapelon, kaj ĉe ili, ĝia vivado estos ja mallonga!\n\nĈu mi sonĝas do? Ĉu la forntubo reale malpopulariĝas, aŭ ne? Ni\neklernas iom da higieno--ni scias bone ke la kapo bezonas ventolecon,\nkaj ke tiuj pezaj ĉapeloj estas respondaj pri la senhareco de iuj el\nni; ni lernadas iom pri arto--kaj ni vidas ke la _f----o_ estas malbela,\nmalbelega; ni pli kaj pli deziras komforton, kaj ni tre bone scias ke la\n_f----o_ estas tre malkomforta ... kion do? ni forlasu la\nfum-pot-ĉapelon! Kiu aliĝos kun mi la Kontraŭ-Fpĉ-Brigadon?\n\n\nPIEDNOTO:\n\n[1] Urbestro de Londono.\n\n\n\n\nEGIPTUJO KIEL VINTRA LOĜEJO.\n\nMartyn Westcott.\n\n\nEstas je tiu ĉi sezono de la jaro ke personoj riĉaj kaj riĉetaj, kaj\npersonoj de la libertempaj klasoj ekpripensas pri regiono, en kiu ili\npovos pasigi komforte kaj plezure la vintron. Ekzistas granda, kaj, mi\nopinias, ĉiame-grandiĝanta nombro da tiuj, al kiuj diris la kuracisto\n\"Vi devos vintrumi alilande.\" Inter tiuj estas multaj kiuj suferas nur\nde enuo, fantazio malsana kaj manko da laboro difinita, sendube; sed\nankaŭ inter ili estas tiuj, kies brustoj estas \"delikataj,\" kiuj devas\nesti \"tre zorgemaj,\" kaj suferas eble de renaj aŭ hepataj malsanoj. Al\nĉiaj tiaj personoj, kiel ankaŭ al la lacaj cerb-verkantoj, la\naŭtoroj, la dramaŭtoroj, la Parlementanoj kaj tiel plu, Egiptujo\nvintre oferas klimaton ĉiam agrablan, kaj scenaron de tipo tute\nnevidebla en Granda Britujo kaj la Kontinento Eŭropa kaj ankaŭ\nobjektoj posedantaj interesan historian malsuperan al nenia intereso en\nla mondo. Estas en hodiaŭa Egiptujo multe da diverseco. La viro kun\ngustoj modernaj trovos ĉe Kajro urbon kosmopolitanan plenan je\nfremduloj interesigaj, kaj bonaj hoteloj; kaj tre apude, la antikvan\nurbon de la Mamelukoj, kaj Kalifoj. Se oni preferas la allogaĵojn de la\nvivo moderna antaŭ aferoj historic-interesaj ne disreviĝos je moderna\nKajro. Dum \"la sezono\" estas baloj, dancadoj, _bridge_-kunvenoj, tute\nsame kiel en ia alia urbo. Kaj kiam tiaj aferoj supersatas vin, jen\ngrandegaj monumentoj, la Piramidoj, la Sfinkso, kaj multe da temploj kaj\ntomboj! La vojaĝanto kiu malsukcesas tiajn aferojn trovi interesaj,\ncerte bezonas fantazion! En Kajro mi ofte miregis, demandite \"Ĉu estas\ndezirinde vojaĝi laŭ la rivero? Kion oni faros tie?\" ...\n\nLa senegala karaktero de la Nilo mem aparte, la urboj modernaj sur la\nbordoj de ĝi, konstruitaj sur la sidoj kaj inter la ruinaĵoj de la\nantikvaj urboj kvar ĝis dek-mil-jaraj, estas ja vidindaj. Tie ankaŭ\nekzistas hoteloj ĉiugradaj, kiuj ne estas tro altprezaj. Je pli ol unu\nokazo mi aŭdis diri virinojn ke la dek-kvar-taga vojaĝeto sur la Nilo\nestis inter la plej dolĉaj spertoj en siaj vivoj!\n\nKajron mem mi trovas enuiga; sed la granda rivero neniam lacigas. La\nvivado en la riveraj vaporŝipoj estas plena je diverseco kaj intereso.\nLa tre oftaj ekskursoj azendorse tra la dezerto, kaj ĝia hela seka\naero, la mirindegaj antikvaj temploj kaj tomboj, kaj la dolĉa klimato\nkune ĝuebligas la tutan vojaĝon kaj ĝin faras neforgesebla!\nPlimultiĝa nombro da vizitantoj ĉiujare pasas preter _Assouan_, la\nlandlima stacio, por viziti _Kartum_ kiu grandiĝis mirinde sub Brita\nprotekto, kaj nun enhavas hotelojn kaj konstruaĵojn gravajn....\n\nOfte oni al mi petas detalojn praktikajn pri elspezoj kaj loĝejo en\nEgiptujo dum la vintro. Kompreneble estas malfacile taŭge respondi.\nAlveninte en tiu lando oni devas kalkuli tiom elspezi kiom li ĝenerale\nelspezas, vojaĝante en la Eŭropa kontinento. La vojaĝoj en la\nunua-klasaj vaporŝipoj estas sufiĉe altprezaj ĉar _Cook_ kaj la\n_Anglo-Amerikana_ kompanioj havas tie monopolon. Ambaŭ ŝipe kaj lande,\ntamen, zorgata de _Cook_, oni povas ĝui ĉion la plej bonan.\n\nLa azenoj estas bonegaj, kvietaj kaj facile-rajdeblaj de ĉiuj eĉ tute\nsen rajda sperteco; kaj ĝenerale estas la gviduloj Arabaj sufiĉe\nlertaj kaj ĝentilaj. Ekzistas tie ankaŭ bonegaj gvidlibroj, precipe\nunu de _D-ro Wallis Budge_ verkita. La hodiaŭa Egiptujo ne nur estas\ntenejo da antikvaĵoj senprezaj, tamen; oni povas egale tie vidi\nmodernajn triumfaĵojn de inĝenierado--tiaj kiaj estas la grandega\ndig-ponto ĉe _Assouan_ antaŭ ne longe konstruita, kaj la pli eta digoj\nĉe _Assiut_--kaj multajn aferojn ankaŭ, interesaj sociologie.\n\nPri la klimato de Egiptujo mi devas iom paroli. La foresto da pluvo\ncertigas la sekecon de la aero, kaj la situacio geografia de la lando al\nĝi donas vintron varman. La temperaturo, tamen, malofte superas 80°\n_Fahrenheit_ eĉ en la dezerto, kaj sur la rivero mem, nokte kaj\nfrua-matene, ofte estas preskaŭ malvarme, kompare (ekz., 60° F.). Tial\nmi konsilas al ĉiuj kiuj intencas en Egiptujo vintrumi, ke ili kunportu\nsufiĉe da varmega vestaĵo, precipe subvestaĵo--kaj ne atendu\nsomermezan hejton sur la ferdekoj de la vaporŝipoj. Novembro-Februaro\nestas la plej bonaj monatoj, sed nur ĉe tiuj, kiuj malŝatas varmecon\nsomeran estas malagrablaj Marto kaj Aprilo.\n\n\n\n\nLA MARO.\n\nEl \"Romano de Infano,\" de Pierre Loti.\n\nEsperantigis Edmond Privat, ĉefredaktoro de la revuo: \"Juna\nEsperantisto.\"\n\n\nMi volus provi nun diri la impreson, kiun faris al mi la maro, kiam mi\nĝin unuafoje vidis.\n\nTiu ĉi estas vespera impreso; oni apenaŭ povis vidi, kaj tamen la\naperinta figuro estis tiel forta, ke ĝi unufrape por ĉiam gravuriĝis.\nKaj mi ankoraŭ retrospektivan tremfroston sentas, tuj kiam mi\ntutspirite pripensas tiun memoraĵon.\n\nMi alvenis vespere, kun miaj gepatroj, en vilaĝon de la _Saintonge_\nmarbordo, en domon de fiŝkaptistoj luitan por la bansezono. Mi sciis ke\nni tien venis por io nomata \"la maro,\" sed mi ĝin neniam vidis jam\n(linio de sablaj montetoj kaŝis ĝin al mi, pro mia tre malgranda\nkresko) kaj mi estis tre malpacienca ĝin koni. Post la vespermanĝo, je\nla eknoktiĝo, mi do forkuris sola eksteren. La aero malvarmeta,\nmaldolĉa, odoris ion nekonatan, kaj stranga bruado, samtempe mallaŭta\nkaj vastega, fariĝadis malantaŭ la sablaj montetoj, kien kondukis\nvojeto.\n\nTimigis min ĉio, tiu nekonata vojeto, tiu krepusko falanta el kovrita\nĉielo, kaj ankaŭ la soleco de tiu angulo de la vilaĝo.... Tamen,\narmite per unu el tiuj grandaj subitaj decidoj, kiajn prenas kelkfoje\nplej timemaj bubetoj, mi foriris rapidpaŝe....\n\nSed, subite, mi haltis frostita, tremante pro timo. Antaŭ mi, io\naperis, io malhela kaj bruanta, aperinta ĉiuflanke samtempe kaj\nŝajnanta ne havi finiĝon; moviĝanta spaco, kiu donis al mi la\nmortigan kapturnon.... Sen ia dubo _tio estis ĝi_; nek unu minuto da\nŝanceliĝo, nek eĉ da mirado _ke ĝi estas tiel_, ne, nur teruro; mi\n_rekonis_ kaj tremadis. _Ĝi_ estis malhelverda, preskaŭ nigra; _ĝi_\nŝajnis senfirma, perfida, englutanta; _ĝi_ moviĝis kaj ruliĝis ĉie\nsamtempe, kun ŝajno de funebra malboneco. Supere, etendiĝis unupeca\nĉielo, malhelgriza, kiel peza mantelo.\n\nTre malproksime, nur tre malproksime, je nekalkuleblaj profundaĵoj de\nhorizonto, oni ekvidis ŝiraĵon, lumaĵon inter la ĉielo kaj la akvo,\nlonga fendo malplena, flave helpala....\n\nPor tiel _rekoni_ la maron, ĉu mi ĝin jam estis vidinta?\n\nEble, senkonscie, kiam, estante aĝa kvin aŭ ses monatoj, min oni\nkondukis en la _insulon_, ĉe praonklino, fratino de mia avino. Aŭ ĉu\nĝi estis tiel ofte rigardata de miaj maristaj praavoj, ke mi naskiĝis\nhavante jam en la kapo malklaran rebrilon de ĝia grandegeco? Ni restis\nmomenton unu antaŭ la alia, mi de ĝi ensorĉata. De tiu unua\nintervidiĝo sendube, mi havis la nekompreneblan antaŭsenton, ke iam\nfine ĝi min prenos, malgraŭ ĉiuj miaj ŝanceliĝoj, malgraŭ ĉiuj\nvoloj kiuj provos min deteni.... Tio, kion mi sentis antaŭ ĝi, estis\nne nur teruro, sed ĉefe nedirebla malgajeco, impreso de ĉagrenega\nsoleco, de forlaso, de ekzilo.... Kaj mi reforiris kurante, kun vizaĝo\ntre malĝoja, kredeble, kaj la haroj turmentataj de la vento, kun treega\nrapideco por alveni al mia patrino, ŝin kisi, min premi kontraŭ ŝi;\nkonsoligi al mi mil animturmentoj antaŭaj, neesprimeblaj, kiuj premegis\nmian koron, vidante tiun grandan spacon verdan kaj profundan.\n\n\n\n\nREVADO.\n\nOriginale verkita de Srino. Reddet (Sens).\n\n\n En flora ĝardeno de l' revoj\n Mi iris dum nokto promeni\n Tra l' arboj, la freŝaj kreskaĵoj\n Ĉarmite mi paŝis sen halti.\n\n Mi vidis la bluan floreton,\n La floron kun palaj folioj,\n Mi prenis lazuran ludilon\n De la dudekjaraj geknaboj.\n\n Mi vidis la floron purpuran,\n La brilan emblemon de gloro;\n Mi vidis la floron malhelan\n Kaŝantan la lumon en koro.\n\n Mi vidis poetan la floron\n Post tiu de l' blanka edzino:\n El ĉiuj kolektis garbeton\n Ĝis blovis, frostega, la vento.\n\n Kaj tiam, forkuris rapide\n Timante ke ĝia flugilo\n Forportos parfumojn subite.\n De mia odora rikolto.\n\n\n\n\nDIALOGO PRI ELIZIO.\n\nOriginale verkita de Esperantisto 10549.\n\n\n_Kritikisto._ Amiko mia, vi estas alie admirinda poeto, sed vi treege\namas haki la vostojn. La troa eliziemo ne estas aprobinda. Mi malamus\nfortranĉi la voston aŭ al vorto aŭ al besto.\n\n_Poeto._ Sed vi ne estas poeto.\n\n_K._ Mi estas nek poeto nek ĥirurgiisto, sekve la kompatinduloj ne\ntimas mian dispecigemon.\n\n_P._ La versfarado, sume kiel la medicina scienco, postulas la\nvivo-sekcion.\n\n_K._ Sed tio ne senkulpigas kruelecon senbezonan. La modelaj verkistoj\nen la _Fundamenta Krestomatio_ ŝpareme uzas tranĉilon.\n\n_P._ D-ro Zamenhof mem elizias.\n\n_K._ Malofte severe. Lia longa poemo \"_Al la Fratoj_\" estas preskaŭ\ntute sen elizio. Dufoje li tranĉas la artikolon, sed nenion plu.\n\n_P._ Li ankaŭ verkis la kanton \"_Al la Reĝo_.\"\n\n_K._ Bedaŭrinde jes! Jen bela poemo difektita per malmodera eliziado.\n\n_P._ Ĉu vi kritikas eĉ la Elpensinton de Esperanto?\n\n_K._ Oni kritikas ĉiun eminentulon. Eĉ la suno enhavas makulojn. Ju\npli verkisto estas laŭdinda, des pli li estas kritikinda. Tamen iometo\nda maldeco ne kontraŭpezas la tutan indon de plej granda poeto.\nOrdinare la majstro estas tre humana verkisto, kaj li tranĉas malmulte.\n\n_P._ Tranĉi estas neeviteble.\n\n_K._ Ne absolute. En \"_Alaŭdeto_\" kaj en aliaj modelaj kantoj, mi vidas\nplezure ke ĉiuj la vortoj, senescepte, gaje skuetas siajn vostojn\nnevunditajn.\n\n_P._ Elizio plibeligas poemon.\n\n_K._ Pardonu al mi. Vort' en poem' ofte similas al soldat' post batal',\naŭ al kat' kiu sengarde sidiĝis en kuniklokaptil', kaj al poem' alie\nbelul' alvenas mien' de malsanulej'.\n\n_P._ Vi do tute malŝatas elizion.\n\n_K._ Ne tute. Sed estu diskreta, kaj kompatu la vostojn. Ne decas\noperacii kvazaŭ per falĉilo.\n\n_P._ Kion vi proponas kiel la plej bona modelo de rima stilo?\n\n_K._ Preskaŭ la tutan poemaron en _Fundamenta Krestomatio_, malgraŭ la\nelizioj. Sed ne tranĉegu sovaĝe. Ne faru tiom da kripluloj. Ne estu\nsangavida. Ni ne estas en Mandĉurio!\n\n_P._ Ŝajnas al mi ke vi estas prava.\n\n_K._ Nehakita kanto estas rava.\n\n\n\n\nAL LA KORBO POR FORĴETAĴOJ.\n\nLa plej humila sed tre utila membro de la Redakcio, kun plena\nrespekto de la Verkistino, E. J. Catt.\n\n\nKara Korbo,\n\nLaŭ la interesaj enhavoj de la The Esperantist, la mondo, aŭ\npli bone ĝiaj loĝantoj, tiel saĝiĝas kaj tiel klere verkas, ke la\nideo sin prezentis al mi ke ci malofte, aŭ eble neniam, ricevas\ndonacon.\n\nTiu ĉi pensado kortuŝas min. Ne balancu la kapon (aŭ cian tenilon)\nkun mieno de malespero. Sendube ci baldaŭ repleniĝos--ĉar mi estas\nverkonta iom speciale por ci, ho kara Korbo, por ci sole, kiel esprimo\nde simpatio.\n\nEstas nur simpla (sed tamen vera) anekdoto, kaj tute negrava. Nek ci nek\nmi estas el la gesaĝuloj; ne multe taŭgas sekvi niajn faradojn,\nescepte por doni plezuron unu al la alia.\n\nLegante artikolon \"_Iom da Muziko_\" memorigis al mi ion, kion mi aŭdis\nantaŭ la historia periodo, t.e., kiam mi estis infanineto.\n\nSinjoro kiu ofte venis ĉe ni por fumi la pipon de amikeco kun mia\npatro, multe amuzis min per liaj anekdotoj. Fojon li rakontis la\nsekvanton:--\n\nJe Novjaro mi vizitis la gastaman Kapitanon M---- ĉeestis multaj\nparencoj, amikoj, konatuloj, k.t.p., inter kiuj estis junulo--ne tre\nbone konata. Oni petis ke li kantu.\n\n\"Ho jes! volonte mi kantos, sed eble vi permesos ke mi unue rakontos\naferon--poste se vi tion deziras, mi tre volonte kantos!\"\n\n\"Ĉe lernejo mi multe ĝuis la kantadon. Revenante hejmen maten-frue, mi\nfermis la pordon de mia dormoĉambro kaj tre kontente mi ekkantis belan\nhimnon. Subite mi aŭdis teruran voĉon ekkrii \"Tomaso! Tomaso! kion mi\naŭdas? Vi malbona knabo, filo de respektindaj gepatroj, segi tabulojn\nje Dimanĉo! Venu tuj malsupren.\"\n\n\"Vi do vidas ke ili ne permesis al mi ekzercadon por plibonigi mian\nvoĉon!\"\n\nLi silentis. Eble la gastoj dankis lin pro la rakonto, sed estas certe\nke oni ne plu deziris ke li kantu!\n\nSed ni lasu tion--\n\nNu, Korbo kara, kion vi pensas pri mia verketo? Ĉu vi ĝin ricevos, aŭ\nĉu vi preferas resti malplena?\n\n\n\n\nLI, ŜI, ĜI KAJ ALIA.\n\nOriginale verkita de Cynicus.\n\n\n_Li._ Mi vidu, jen estas unu, du, tri--kvar fraŭlinoj. Mi miras kiu\n_ŝi_ estas? Mi skribos al _ŝi_.\n\n_Ĝi._ Estimata Fraŭlino,--Mi estus tre kontenta se vi korespondadus\nkun mi, letere aŭ per il. p.k. Via, k.t.p.\n\n_Ŝi._ Ho! nova korespondanto! Ne malbona--bone elektitan\nkarton--montras bonan guston--kaj--jes, estas bona skribmaniero. Ho jes,\nmi korespondados kun vi, sinjoro!\n\n_Ĝi._ Estimata Sinjoro, mi dankas vin pro via beleta karto. Volonte mi\ninterŝanĝos p.k. kun vi. Kiajn specojn da kartoj vi preferus? Mi\nsendos tiujn, k.t.p.\n\n_Li._ Ha, la respondon al la mia! Kia belega karto! Ŝi havas bonan\nguston, kaj--jes--mi pensas ke mi ametos tiun ĉi fraŭlinon.\n\n_Ĝi._ Tre estimata Fraŭlino, estis kun ĝojo, ke mi ricevis vian\nagrablan respondon al mia karto. Mi estas tre feliĉa ke ĝi plaĉis al\nvi. Vi estas tre afabla, kara fraŭlino, demandi kiajn specojn da kartoj\nmi preferas. Mi preferus, kaj akceptos kun plezuro, k.t.p.\n\n_Ŝi._ Kiel ĝentila! Jes, mi ametos tiun ĉi sinjoron.\n\n_Ĝi._ Tre estimata sinjoro, kiel belegaj estas la kartoj, kiujn vi\nsendas. Ĉu vi kredas en Telepatio? Ĵus tiam, kiam vi sendis vian unuan\nkarton, mi legis vian anoncon en la ĵurnalo, kaj mi ekpensis ĉu mi\nskribus al vi; sed la penso pasis, kaj mi ne skribis. Ĉu vi\ninteresiĝis pri psikologio? Mi pensas, k.t.p.\n\n_Li._ Ho, ho! jen estas alia psikologistino! Strange, kiel la virinoj\namas ĉion kio estas mistika, nekomprenebla. Mi volus scii ĉu vere ŝi\nintencis respondi al mia anonco.\n\n_Ĝi._ Kara Fraŭlino,--Ĉu mi kredas en telepatio? Certe, jes. Ĉu tiuj\nĉi kartoj kiujn ni sendas unu al la alia ne estas pruvo? Ĉu vi ne\nobservas, ke mi sendas la miajn en la sama tago ke vi sendas la viajn?\nVere, kune ni pensas, kune skribas, kune sendas; devas esti do\ntelepatio, kaj ni devas esti simpatiaj unu al la alia. Ni do estas\ngeamikoj, ne vere? Kiu scias, eble ni estas geamikoj longe serĉitaj.\nĈu vi permesos al mi nomi vin amikino? Ho jes, mi tre interesiĝas pri\npsikologio, sed estas multaj branĉoj apartenante al tiu ĉi moderna\n\"Arbo de Sciado.\" Kiun vi preferas, mi--k.t.p.\n\n_Ŝi._ Ho, estas bone! Mi estas trovinta viron, kiu skribas tiel se mi\nestas inteligenta estaĵo.\n\n_Ĝi._ Kara Sinjoro,--Ĝojege mi ricevis vian lastan karton. Kvankam mi\ndemandis ĉu vi kredas en telepatio, mi ne scias ĉu mi kredas aŭ ne.\nCerte, estas strange, ke ni ambaŭ skribas samtempe, sed estas ankaŭ\nstrange ke vi deziras min nomi amikino. Kiel ni povas esti geamikoj se\nneniam ni vidis unu la alia. Vere, mi timas ke vi ne trovos min esti tre\ninteresa amikino, kaj baldaŭ vi bedaŭros ke vi tiel rapide volis nomi\nmin \"amikino.\" Ĉu vi preferus skribi letere? Ne estas sufiĉa spaco por\nskribi multe sur p.k. Kian branĉon de tiu kiun vi nomas la \"moderna\narbo de Sciado\" vi preferus priskribi? Ĉu vi scias ion ajn pri\nhipnotismo? Mi amus--k.t.p.\n\n_Li._ Jes, mi amas tiun ĉi fraŭlinon. Kial--mi ne scias--sed, mi amas\nŝin.\n\n_Ĝi._ Karega Amikino,\n\nHo ve! Ĉu vi koleros kontraŭ mi tiel skribinte. Ne mallaŭdu min, mi\npetegas. Sed se mi skribas \"kara,\" ne estus vera. Vi estas pli ol \"kara\"\nal mi, tial mi skribas \"karega.\" Ne, mi ne scias multe pri hipnotismo,\nsed mi timas ke vi scias tro multe, kaj ke vi min hipnotigis tiel, ke mi\ntrovas mi mem devigata pensi pri vi kontraŭvole. De la ricevo de via\nunua karto, mi interesiĝis pri vi; de via unua karto mi vin amis, kaj\nnun mi vin amegas. Ĉu vi hipnotigis, aŭ ĉu vi ensorĉis min, mi ne\nscias; ĉio kion mi scias estas ke mi vin amegas, kaj atendas vian\nleteron kun la plej granda malpacienco. Ho, kiel mi ĝojas ke vi\npermesas min korespondadi kun vi letere.\n\nSed kio vin interesigos, kian temon mi priskribos? Mi mem? Eble vi\nŝatus scii iom pri via korespondanto. Nu, mi havas tridek kvar\njarojn--mi estas--ho, mi ne povas priskribi min mem. Mi enmetas foton,\nkaj petegas ke vi estos malsevera kontraŭ tiu malbelulo. Ĉu vi sendos\nvian portreton al mi, karega amikino mia. Mi ŝatos ĝin supre ĉiuj\nmiaj plej ŝatataj havoj. Mi estas--k.t.p.\n\n_Ŝi._ Kia bona letero! Ho, mi estas tre feliĉa ke li skribis al mi.\nCerte, mi neniam antaŭe ricevis tiel bonan leteron.\n\n_Ĝi._ Ne, kara amiko, mi ne estas kolera kontraŭ vi, ĉar vi nomas min\n\"karega,\" kvankam mi miras. Sed mi avertas vin ke neniam mi kredas ion\nkion viro skribas al mi, kaj nur la duonon de tio kion li diras.\n\nNu, kion mi priskribos? Min mem? Mi timas ke estas tiel malfacile skribi\npri mi mem, kiel vi trovas malfacile skribi pri vi mem. Mia aĝo? Mi\nestas tiel maljuna kiel Evo. Miaj haroj estas brunaj, ankaŭ miaj\nokuloj. Sed mi enmetas foteton, vi vidos kian specon da vizaĝo mi\nhavas. Ha, vi trovos min tre malsprita; mallerta. Mi scias nenion. Sed\nvi, vi ja povos skribi pri multaj interesaj aferoj. Vi estas artisto, vi\nloĝas en granda urbo; inter tre gaja, artista popolo; kaj certe, devas\nesti multaj okazoj kiujn vi povus bone priskribi.\n\nMi konfesas ke mi estas tre interesita pri karaktero. Mi bone ŝatas\nlegi la vizaĝojn de tiuj kiujn mi renkontas. Mi ankaŭ legas la\nkarakteron per la skribmaniero. Ha, ha, sinjoro! Vingardu! Baldaŭ mi\nlernos ĉion kion vi bone volus kaŝi de mi.\n\nAnkaŭ mi konfesas ke mi amas tiri la ŝnuretojn kaj vidi la pupojn\ndanci. Ĉiu, pli-malpli baldaŭ montras siajn malgrandajn\nmalsaĝaĵojn--malfortajn punktojn, kaj tiam mi ridas. Ho jes, mi ridas!\nDenove, mi diras gardu vin bone, sinjoro! Jam mi vidas en vian foton, ke\nvi estas--ne, mi ne diros kion mi legas. Mi esperas--k.t.p.\n\n_Li._ Skeptikulino, he? Nu, ni vidos ĉu mi povas ŝin kredigi je mi.\n\n_Ĝi._ Ho, karulino mia! Kiel vi estas kruela! Kial vi ne kredas ke mi\nskribas la veron? Mi ĵuras ke mi amas vin, tiel neniam mi amis virinon\nantaŭe, kaj nur vin. Sed vi estas malboneta min dubi. Aliaj viroj eble\ndiros al vi multe da tio kio ne estas vera--sed mi? Ho, kiel vi min\nvundas! Mi sentas ĉion kion mi skribis. Efektive mi amis vin, mi amas,\nkaj ĉiam mi amos! Mi ne scias kial vi estas tiel maljusta--k.t.p.\n\n_Ŝi._ Ha-ha-ha! Li iĝas varma. Ni atendu.\n\n_Li._ Neniam respondon! Kial, mi miras.\n\n_Ĝi._ Ĉu mi ofendis vin, tre karega amikino mia? Mi petegas ke vi min\npardonos, se jes. Ho, se vi povus scii kiel mi vin amas. Sed vi estas\nmalvarma, kruelega--Ho, mi petegas, amu min iomete, se vi ne povas ami\nmin tiel mi amas vin. Mi pensas pri vi de la mateno ĝis la nokto;\nĉiame mi vidas vin antaŭ...k.t.p.\n\n_Ŝi._ Tio ĉi estas amuziga.\n\n_Ĝi._ Ne pli longe mi povas kontraŭbatali vin, Karulo. Jes, mi\nkonfesas ke ankaŭ mi amas vin. Mia plej amata, se vi povus esti ĉi\ntie, mi montrus al vi kiel multe mi amas vin. Ho, karega mia, ĉu mi\nestas trovinta unu kiu amas min kiel mi deziras esti amata? Ĉu mi laste\nestas trovinta unu kiu min komprenas? Ho...k.t.p.\n\n_Li._ Ha-ha-ha! Mi pensis ke mia lasta letero ŝin kaptus.\n\n_Ĝi._ Ho, mia plej amata, mia ĉio, mia...k.t.p.\n\n(Post semajno).\n\n_Ĝi._ { Ho! Mia karulineto...k.t.p.\n { Ho! Mia karulo...k.t.p.\n\n(Post tri tagoj).\n\n_Ĝi._ { Ho! Mia amatino...k.t.p.\n { Ho! Mia amato... k.t.p.\n\n(La proksiman tagon).\n\n_Ĝi._ { Ho!!......!! k.t.p.\n { Ho!!......!! k.t.p.\n\n(La saman tagon).\n\n_Ĝi._ { Ho!!!......!!!! k.t.p.\n { Ho!!!......!!!! k.t.p.\n\n(Post tri monatoj).\n\n_Ĝi._ { Jes, karulino mia, kiam ni renkontos en la proksiman monaton,\n { Jes, karulo mia, Ho!!!......!!!!.........!!!!! k.t.p.\n\n(Post semajno).\n\n_Li._ Mi pensas ke mi iros Londonon iom pli baldaŭ ol mi skribis. Mi\nvolus ŝin vidi antaŭ ŝi vidos min. Certe mi volas vidi ŝin antaŭ ol\nmi--facile mi povos aliri al la strato, kaj atendi-- (_Al la Alia_) Ni\niros je la 21a anstataŭ la 27a, estas grava afero pri kiu mi devos\nzorgi. Estas tre ĉagrena, sed----\n\n_Ĝi._ Karega karulino mia, mi estas korrompita. Mi ne povos alveni\nantaŭ la tria de Julio. Ho, kiel longe ŝajnos la tempo ĝis\nmi...k.t.p.\n\n(En la 30a Junion).\n\n_Ŝi_ (_al la Alia_). Mi venos al via oficejo hodiaŭ post-tagmeze, kaj\nni vespermanĝos ĉe la Frascati kafejon antaŭ iri al la teatro\nvespere.\n\n(En la vespero de la sama tago. Ĉe \"Charing Cross\" Stacidomo).\n\n _Li._ } {\n } (Renkontante). { !!!\n _Ŝi._ } {\n\n(Post kvin minutoj).\n\n _Li._ } { Mia edzino.\n } (Prezentante la Alia). {\n _Ŝi._ } { Mia edzo.\n\n\n\n\nMaljunaj geedzoj loĝis ĉe hotelo ne-vin-trinkeja. Sed la maljunulo\nĉiam trinkis iom da viskio hejme, kaj li tial aĉetis botelon da ĝi en\nla urbo, por havi malmultajn gutojn ĉiunokte.\n\nKiam ili estis forirontaj, ili ne sciis kie kaŝi la malplenan botelon.\n\n\"Metu ĝin sur la supro de tiu alta vest-ŝranko,\" diris la edzino.\n\n\"Bonegan ideon,\" respondis ŝia edzo; \"donu al mi seĝon, kaj mi metos\nĝin tie.\"\n\nVigle staranta sur la seĝo, li ekvidis ke la ŝrank-supro estis tiel\nplenigita je similaj boteloj ke ne restas spaco por la lia!\n\nKompreneble la ĉambro-servistinoj neniam purigis tiun altan lokon.\n\n (_Vera Rakonto_) A. Bullock Webster.\n\n\n\n\nAMUZAĴOJ.\n\nEl la Hispana.--Tradukitaj de D. H. Lambert, B.A.\n\n\nFoje la imperiestro Josefo, alveninte al ia urbo neakompanate de siaj\nkorteganoj, estis demandata de la mastrino de la hotelo ĉu li estas unu\nel la imperiestra sekvantaro. \"Ne,\" respondis la princo. La scivoleco\ntamen de la bona virino ne kontentiĝis per respondo tiel mallonga. Si\nserĉis senkulpigon por eniri en lian ĉambron, kaj vidante lin razantan\ndemandis ĉu li havas ian oficon apud la imperiestro. \"Jes,\" rediris la\nmonarĥo, \"Kelkafoje mi lin razas!\"\n\n * * *\n\nEstas kutime ke ĉasantoj interparoladu pri la eksterordinaraj okazoj\nkiuj sin montras dum ilia speciala pasatempo kaj trograndigu la ecojn de\nsiaj hundoj.\n\nDum la mallacado de ĉasantaro inter kiu troviĝis Aleksandro Dumas, oni\nekparolis laŭvice la ĉiaman temon pri la ĉashundoj. Dumas aŭdis\nsiajn kunulojn rakonti la mirindan intelegentecon vidigitan de tiuj ĉi\nbestetoj. Kiam sia vico alvenis, li trograndigis ankaŭ la\ninteligentecon de sia propra hundo. \"Ho!\" li komenciĝis, \"mia hundo\nposedas supereman lertecon unufoje kiam mi matenmanĝis en la ĝardeno\nkune kun amiko, Fanoro--kiel mi nomis mian hundon--atendis humile por\nke, kiel kutime, mi disĵetu al li la matenmanĝerojn. Sed, vidinte ke\nmi ne memoras lin, li forkuris al la fino de la ĝardeno, kaj venis\nreturnen al mi, alportante en la buŝo branĉeton da la floro nomita\nNe-min-forgesu!\"\n\n * * *\n\nNotario prenis la veturilon por iri al urbeto proksima de Seviljo, kaj\nla veturigisto demandis al li dekkvar pesetojn.\n\n\"Ĉu vi volas certigi ĵure la koston de tiu ĉi vojiro?\"\n\n\"Volonte, sinjoro.\"\n\nLa notario tiam eltirinte el sia poŝo kaj stariginte sur la tablo\nkrucifikson lin igis ĵuri kaj donis al li ses pesetojn rimarkante ke li\nmem detenas la restaĵon kiel leĝan pagon pro la ago de la ĵurpropono!\n\n * * *\n\nReĝido volante fari ŝercon cencerne unu el siaj korteguloj, kiun li\nestis utiliginta diversamaniere kiel ambasadoron, diris al li ke li\nsimilas strigon. \"Mi ne scias, Via Moŝto, kion mi similas,\" li rediris,\n\"tio kion mi scias estas ke multajn fojojn mi estas havinta la honoron\nprezenti Vian Reĝan Moŝton!\"\n\n * * *\n\nIa sinjoro vespermanĝante en hotelo demandis al persono je sia flanko\nke li bonvolu pasigi la mustardon.\n\n\"Ĉu vi kredas ke mi estas servisto?\"\n\n\"Ho, ne, sinjoro,\" rediris la alia, \"mi supozis ke vi estas sinjoro!\"\n\n\n\n\nSTRANGA AVENTURO DE ĈIRKAŬKOLO.\n\nTradukita el Dickens de A. A. Cowan.\n\n\n\"Nu, Bob,\" diris Hopkins je apenaŭ rimarkebla ekrigardo je la atenta\nvizaĝo de S-ro Pickwick, \"estis stranga malfeliĉo la lastan nokton.\nInfano enkondukiĝis, kiu estis glutinta ĉirkaŭkolon.\"\n\n\"Glutinta kion, sinjoro?\" interrompis S-ro Pickwick.\n\n\"Ĉirkaŭkolon,\" respondis Jack Hopkins. \"Ne la tuton samtempe, vi\nscias, tio estus tro multa--vi ne povus gluti tion, sed la infano\npovis--he! S-ro Pickwick, ha! ha!\" S-ro Hopkins ŝajnis multe\nkontentiga je sia plaĉaĵo; kaj daŭradis, \"Ne, estas tiamaniere. La\ngepatroj de la infano estis malriĉaj personoj kiuj loĝis en korto. La\nplejaĝa fratino de la infano aĉetis ĉirkaŭkolon, ordinara\nĉirkaŭkolo farita el grandaj nigraj lignaj globetoj. La infano, kiu\namis la ludilojn, prenis la ĉirkaŭkolon, kaŝis ĝin, ludis kun ĝi,\ntranĉis la ŝnureton, kaj glutis globeton. La infano pensis ke estis\ngranda ŝercado, revenis la tagon plej proksiman, kaj glutis alian\nglobeton.\"\n\n\"Benu mian koron,\" diris S-ro Pickwick, \"kia terurega afero! Mi petas\npor senkulpigo, sinjoro. Daŭrigu.\"\n\n\"La plej proksiman tagon, la infano glutis du globetojn; la tagon post\ntiu, li regalis sin je tri, k.t.p., ĝis dum unu semajno, li estis\nfininta la ĉirkaŭkolon, konsistanta el dudekkvin globetojn. La\nfratino, kiu estis diligenta knabino, kaj malofte aĉetis ian ornamaĵon\npor si, ploregis pro la perdo de la ĉirkaŭkolo; serĉis ĉie por ĝi;\nsed, mi ne bezonas diri, ke ŝi ne trovis ĝin. Post malmultaj tagoj, la\nfamilio estis je tagmanĝo--bakita ŝultro de ŝafo kun terpomoj sub\nĝi--la infano kiu ne malsatis ludis ĉirkaŭ la ĉambro, kiam subite\nterurega bruo aŭdiĝis, tiel kiel malgranda, hajlventego. 'Ne faru\ntion, mia knabo,' diris la patro. 'Mi faras nenion,' diris la infano.\n'Nu, ne faru ĝin ree,' diris la patro. Estis mallonga silento, kaj tiam\nla bruo rekomencis pli laŭta ol antaŭe. 'Se vi ne atentas tion, kion\nmi diras,' diris la patro, 'vi trovos vin lite post tre mallonga tempo,\nmia knabo.' Li skuis la infanon por igi ke li obeu, kaj tiaj kraketoj\nsekvis kiajn neniu antaŭe aŭdis. 'Nu! estas _en_ la infano!' diris la\npatro, 'li havas la krupon en la malprava loko!' 'Ne, mi ne havas ĝin,'\ndiris la infano, ekploranta, 'estas la ĉirkaŭkolo, mi glutis ĝin,\npatro.' La patro ekkaptis la infanon, kaj kuris kun li al la\nmalsanulejo; la globetoj en la stomako de la knabo, kraketantaj la tutan\nvojon pro la ekskuado, kaj la homoj rigardantaj supre en la aero kaj\nmalsupre en la keloj, por vidi de kie la nekutima sono venis. Li estas\nen la malsanulejo nune,\" diris Jack Hopkins, \"kaj li faris tian\nteruregan bruon kiam li marŝis ke oni devis envolvi lin en la vesto de\nobservisto, por ke li ne veku la malsanulojn!\"\n\n\"Tiu estas la plej eksterordinara afero, kiun mi estas ja aŭdinta,\"\ndiris S-ro Pickwick je akcentega bato sur la tablo.\n\n\"Ho, tio estas nenio,\" diris Jack Hopkins, \"ĉu estas, Bob?\"\n\n\"Ne certe,\" respondis S-ro Bob Sawyer.\n\n\"Tre strangaj aferoj okazas je nia profesio, mi povas certigi vin,\nsinjoro,\" diris Hopkins.\n\n\"Tiel mi inkliniĝas imagi,\" respondis S-ro Pickwick.\n\n\n\n\nETHELWALD KVIETIGAS LA MARON.\n\nTradukita el Angla-Saksona originalo, de G.L.B. kaj C.F.W.\n\n\nMi kun du aliaj fratoj venis Farnon la insulon. Intencis mi paroladi kun\nla honorinda patro Ethelwald. Poste ke mi kun la lia parolado estis\nkonsolita kaj la lia benado estis al mi donita, kaj tiam kiam ni domon\nrevenintaj jam estis sur la alta maro, subite disŝiriĝis la paco de la\nĉielo kio estis reginta je la tempo kiam ni enŝipiĝis kaj tiel grava\nvetero ekalvenis kaj tiel furioza urago ekfalis ke ni nek kun velo nek\nkun remado povis eĉ iometete progresadi, kaj ni nepre nenio atendis\nkrom la morto mem. Dume ke ni do tie plej longe kun la vento kaj la maro\ntute vane laboradis kaj bataladis, rigardis ni tiam malantaŭe por vidi\nse estus eble ke ni ree tentu atingi la insulon el kiu ni estis\nelvenintaj. Sed kien ajn ni nin turnis la sama urago nin renkontis, nin\nĉirkaŭstaris, nin ĉirkaŭringis ĉiaparte kaj nenia espero de saviĝo\njam restis al ni.\n\nPost longe ni niajn okulojn suprenlevigis kaj ekvidis ni sur Farno la\ninsulo, la al Dio karan patron Ethelwald'on elirantan el la lia sekreta\nloĝejo, volantan havigi al ni sukcesan kuradon, por vidi tion kio estis\nokazinta je ni; ĉar li estis aŭdanta la bruadon de la ventego kaj de\nla muĝanta maro. Kaj li, nin vidanta alportitajn en danĝeron kaj\ntiamaniere laborantajn, la genuojn fleksadis al Dio, Patro de Nia\nSinjoro kaj Savisto Ĥristo, preĝanta pro la nia saviĝo kaj vivo. Kaj\nkiam li tian preĝon finigis, la superfluantajn akvojn li\nretrankviligis, kaj la ventegon redefaligis, ĝis ke nepre la furiozeco\nde la ventego foriĝis kaj favorantaj ventoj nin kondukis sur plej\ntrankvila maro al la bordo. Kiam do ni trafis la bordon, kaj la nian\nŝipon ankaŭ el la ondoj forportis, samminute vento egale forta kiel\nantaŭe revenis, kvazaŭ ĝi dum tiu mallonga tempeto pro ni estis\ntrankviligita, kaj dum la tuta tago plej forte kaj furioze blovegis,\ntiel kiel oni verŝajne devus ekkredi ke la mallonga periodeto de\ntrankvileco, kiu tiatempe okazis, nin estis aldonita de la Ĉielo, por\nfavori tiun serviston de Dio, pro nia saviĝo preĝantan.\n\nNote.--La Angla-Saksona teksto el kiu la jena historieto estas\neltirita, presiĝis en la de Sinjoro Alfred Cook (Yale'a Profesoro)\nverkita libro nomita _Unua Libro de Antikva Angla_; plej interesplena\nkaj grava libreto por tiuj kiuj sin interesas pri la komencaĵoj de la\nhodiaŭa Angla Lingvo. La nunaj tradukistoj penadis konservi la stilon\nde la originala teksto.\n\n\n\n\nMALNOVAJ KANTOJ.\n\nTradukita de Clarence Bicknell.\n\n\n Ne povas mi malnovajn kantojn\n Rekanti kiel foje;\n La kor', la voĉo al mi mankus,\n Mi plorus tro malĝoje.\n En tiuj kantoj mia koro\n Pasintajn tempojn trovas;\n Rekanti ilin, aŭ rerevi\n La revojn mi ne povas.\n\n Ne povas mi rekanti ilin,\n Kaj la malĝojajn ĉarmojn;\n Iliaj melodioj vekus\n El dorm' malnovajn larmojn:\n Kvankam mi ne forgesas ilin,\n Malĝojajn kaj dolĉegajn,\n Mi tamen ne rekanti povas\n La kantojn tro karegajn.\n\n Ne, mi ne povas! la vidaĵoj\n Revenas pri la horoj\n De oraj revoj forflugintaj,\n Pri jaroj de doloroj;\n Sed, per rompitaj teraj ĉenoj,\n L' anim', en libereco,\n Rekantos eble tiujn kantojn,\n Kaj dum la eterneco.\n\n\n\n\nLA ESPERANTA SUBJUNKTIVO.\n\n\nLa artikolo de D-ro Lloyd ne konvinkis min, ĉar mi opinias ke, por\nuzi la imperativon, ne estas necese havi verbon esprimantan volon\ndeziron aŭ permeson. Sufiĉas ke tia ideo estas (mi ne skribas \"estu\")\nen la penso de la parolanto. Nu, en la ekzemploj cititaj de D-ro\nLloyd, oni povas enŝovi la verbojn konformajn, ne ŝanĝinte la sencon.\n\n\"Li malkovris la manon, permesante ke la serpento tie mordu.\"\n\n\"La poŝto, volinte ke la leteroj estu tuj specigitaj, sendas\nspecigistojn.\"\n\n\"Ŝi estis tiel maldika, ke kiam ŝi deziris ke oni povu ŝin rimarki,\nŝi bezonis eniri du fojojn la ĉambron.\"\n\nNur, mi neniam skribos: \"Mi timas ke li venu,\" ĉar, kiel tre ĝuste\nrimarkigis D-ro Lloyd, ne estas en la frazo la plej malgranda nuanco\nde ordono aŭ deziro.\n\nMi konsentas ke tia maniero konsideri la aferon, devas ŝajni stranga al\ngramatikistoj. Sed mi pensas ke ĝi entenas logikecon, kaj, kio estas\nankoraŭ pli grava, praktikecon. La reguloj kiuj regas la uzadon de\nSubjunktivo en naciaj lingvoj (almenaŭ en la Franca) estas terure\narbitraj, tiel ke la gramatikistoj ne ĉiam konsentas pri ili, kaj ke\neĉ kleraj personoj tre ofte malobeas ilin. Tio ŝajnas pruvi ke tiu\nmodo estas tute senutila.\n\nKiel Esperanta profesoro, mi eksperimentis kiom malfacile estas doni\nprecizajn regulojn pri tiu modo, kaj kontraŭe kiom estas praktika la\nprincipo donita en la paragrafo 218 de la Sintakso. Jen kiel mi klarigas\nal miaj lernantoj la uzadon de la modoj.\n\nLa indikativo estas la modo normala. Oni devas uzi ĝin, kiam oni ne\nhavas motivon por uzi kondicionalon aŭ imperativon.\n\nLa kondicionalon oni uzu, kiam oni povas, ne ŝanĝinte la sencon,\nenŝovi \"supozinte ke\" en la unuan propozicion, kaj \"en tia okazo\" en la\nduan. Cetere la unua aŭ la dua propozicio povas esti Subaŭskultata.\nEkzemple (Paragrafo 169, Sintakso):\n\n\"Se li estus riĉa, li havus multajn amikojn.\" \"Supozinte ke li estus\nriĉa, en tia okazo li havus multajn amikojn.\"\n\n\"Mi volus vin vidi!\" \"Supozinte ke tio ne malplaĉus al vi, en tia okazo\nmi volus vin vidi.\"\n\n\"Se mi povus lin venki!\" \"Supozinte ke mi povus lin venki, en tia okazo,\nkiel feliĉa mi estus!\"\n\nLa imperativon oni uzu, kiam oni povas, ne ŝanĝinte la sencon,\nenŝovi, en la frazon, unu el la verboj voli deziri konsili permesi\npeti, k.c., kiuj montras volon pli malpli fortan. Mi jam donis\nekzemplojn pli supre.\n\nŜajnas al mi ke, tiam, la du lastaj modoj ludas sian logikan rolon,\nt.e., mallongigi la frazojn.\n\nMi bone scias ke oni povos trovi en Esperantaj libroj, eĉ en Zamenhofaj\nverkoj kelkajn frazojn kiuj ne estas konformaj al tiuj reguloj. Sed ili\nestas maloftaj, kaj tio, laŭ mi, ne pravigus la enkondukon de reguloj\narbitraj neklaraj kaj senutilaj.\n\n (_Profesoro_) H. Sentis (_Grenoble_).\n\n\n\n\nFRAGMENTAJ MEMOROJ.\n\nOriginale verkita de Edward Metcalfe, M.A. (Oxon).\n\n_La aŭtoro rizervas ĉiajn rajtojn._\n\n\nMi verkis por tiu ĉi monato kelkajn detalojn pri vizito kiun ni faris\nal la bonekonata Kavernego Grandega de _Kentucky_.\n\nTra la Kavernego trafluas subteran riveron en kiu troviĝas du specoj da\nfiŝoj. Unu speco havas okulojn sed ne povas vidi; la alia speco (kiu\neble enloĝadas la Kavernegon kelkajn centojn aŭ milojn da jaroj pli\nlonge) tute ne havas okulojn.\n\nKaj nun mi petas, ke la leganto imagu kvardek personojn, el kiuj ĉiu\nportas lampon, postsekvante en la kavernego maljunan nigrulon kiun oni\nnomas \"Onklo Nikoĉjo.\"\n\nEn Ameriko ĉiujn maljunulojn oni nomas \"Onklo.\"\n\n * * *\n\nNi aŭdas solenan _tik, tak_, oni nomas ĝin la horoloĝon. \"Kiam oni\nstreĉas ĝin, Onklo Nikoĉjo?\" demandas nia sola knabeto. \"Ho, tio! oni\nĝin streĉis en la unua jaro de la mondo, Sonny (Fiĉjo).\" Kiom da\nmiljaroj faladas tiu guto da akvo!\n\n * * *\n\nNi vidis la fundon de la \"senfunda profundejo\"; ĝi havis nur kvin-dek\nfutojn da profundeco. Sed de _Bourne's Dome_ (la kupolo de _Bourne_), ni\n_ne_ vidis la fundon.\n\nTiel kiel se ni estus starantaj ekstere ĉe fenestro ni ĝin rigardadis\ntra longa fendaĵo, elstreĉantaj en ĝin niajn kapojn por pli bone\nvidi, tuj kiam Onklo Nikoĉjo kiu estas suprenrampanta sur la eksteron\nde la kupolo, trapuŝas tra negranda malfirmaĵo lumegigilon, kiu\nlumegigas la mirindajn akvoskulptaĵojn de la flankaĵoj kaj de la\ninterno de la kupolo. Fine li faligis ĝin kaj tuj la ombroj forrabas de\nniaj okuloj la belegan kupolinternon, sed falinte ĝi malkaŝas ĉiam\nnovajn belaĵojn sur la flankaĵoj. Ĉion lumigegante ĝi preterfalas\nkiel strio da lumo nian fendaĵon, kaj postsekvante ĝin per niaj\nrigardoj, ni vidas ke ĝi estas nun nur malgranda punkto da lumo, sed\nĉiam (ĉar Onklo Nikoĉjo faligas multajn lumegilojn) ĉiam, antaŭ ol\natingi la fundon de la putego ĝi estingiĝas. Mi ne atencos priskribi\nla akvoskulptaĵojn. Se lertegaj koboldoj estus tien skulptintaj siajn\nplej fantaziajn sonĝojn, ĝi estus tiel, kiel ĝi estas, belega,\nteruriga, mistera, fantazia!\n\n * * *\n\nNi eniras kavernon (en la kavernego estas multaj kavernoj). Subite oni\nelstreĉas brakon kaj haltigas min. Ni staras ĉe la bordo de trankvila\nmaro, kaj radioj de la hela luno lumigas sur grandajn blankajn nubegojn\namasigitaj unu super la alia ĉe la horizonto de la maro. Mi aŭdas\nelspiritan murmuron: \"Kiel belege! Kiel belege!\" Jes, sed tiuj lanecaj\nnuboj estas solida ŝtonego, kaj la trankvila maro terurigega krutaĵo.\nVere tiu brako savis min de subita morto!\n\n * * *\n\nProksime de la dometoj de ftizo suferintoj (ili ĉiuj mortis) ni trovis\nkelkajn stipojn, sur kiujn, laŭ peto de nia gvidisto, ni ĉiuj\nsidiĝas.\n\nTiam Onklo Nikoĉjo kolektas niajn kvardek lampojn kaj foriras, nin\nlasante en vera mallumego.\n\nAntaŭ kaj plej proksime de miaj okuloj mi metas mian blankan manumon\nsed neniel mi povas ĝin vidi. La mallumo fariĝas solida kaj premas sur\nnin tiel kiel se estus vivanta korpo. Mi pripensas tiun Egiptan mallumon\nkiun oni povis palpi. Ĉiu voĉo mallaŭtas; oni parolas nur per\nmurmuroj kiuj, tamen, ŝajnas forkuri en la mallumon kaj kriegi la\nvortojn al la Spiritoj de la Kavernego.\n\nSubite--\"Rigardu supren! Ho! rigardu supren!\" Supren mi rigardas kaj mi\nvidas--kion?\n\nNur ke oni estas formovinta la supron de la Kavernego, kaj ke mi sidas\nĉe la fundo de profundega fendaĵo. Senlime super mia kapo\naltenetendiĝas ĝiaj du flankaĵoj. Estas meznokto, ĉar laŭ\ndiferencaj lumpovoj brilas en la trankvila ĉielo grandega stelaro. Ĵus\nenirinte la videblan porcion de la ĉielo mi vidas kometon.\n\nTrankvila ĉielo? Jes, ĉe tiu unua rigardo mi pensas, ke la nokto estas\ntreege trankvila, sed baldaŭ nigra, treege nigra nubego malrapide\nsurpasas la ĉielon kaj unu post unu englutas ĉiujn la helajn stelojn.\nNe, la stelaro venkas! La nubego pasas kaj, jen, ankoraŭ la steloj\ntrankvile briladas en pura, sennuba ĉielo.\n\nSed, kio? Kio okazas?\n\n_La nubego revenas malantaŭen!_\n\nHo! Onklo Nikoĉjo, Onklo Niĉjo, pro kio vi faris tion? Vi forrabas de\nmi la tutan iluzion. Eĉ se la nubego estas nur ombro de la mano de\nmaljuna nigrulo, ĉu ĝi devas iri malantaŭen?\n\nĈio finiĝas. Onklo Nikoĉjo revenas. Ni reprenas niajn lampojn.\n\nNi realvenas la feran Pordegon.\n\nAl Onklo Niĉjo ni adiaŭas kaj al la Kavernego.\n\nKaj mi? Jes ĉio finiĝas. Mi ankaŭ adiaŭas al la aminda Legantaro.\n\n(Fino).\n\n\n\n\nKRISTNASKA KANTETO.\n\nOriginale verkita de Esperantisto 4686.\n\n\n Jen Kristnasko alveninta,\n De la tuta mond' benita,\n Ĉar naskiĝis Filo Dia\n Kiu estas Frato nia.\n\n La paŝtistoj kiuj aŭdis\n La sciigon Dion laŭdis,\n Tiam en la groton venas\n Kiu l' infaneton tenas.\n\n Kaj el malproksima lando\n Lin vojaĝis reĝa bando,\n Oron, mirhon donacante,\n Dian Filon rekonante.\n\n Do la tuta mondo iru\n Kaj ĉe la manĝujo miru:\n Kun Mario la genuo\n Fleksu antaŭ Li, Jesuo.\n\n Kantu per ĝojega krio\n Pri Jesuo kaj Mario;\n Ŝi patrino sen makulo,\n Li la sola Nepekulo.\n\n Kantu ĉia homa koro\n \"Estu al Jesu' honoro,\n Kaj alvenu en la teron\n Pacon, la homaresperon.\"\n\n Sed ne sole kantu--_agu_--\n Nun al la fratar' elpagu;\n La infanojn, malsanulojn\n Amu, kaj la mizerulojn.\n\n\n\n\nDUOBLA AKROSTIKO.\n\nVerkita de Clarence Bicknell.\n\n\nSOLVO.\n\n 1. _BAZARO_ estas l' elspezejo. 1. Por la _EDZINO_ plezurejo.\n 2. _ISLANDO_ la insul'; persikoj 2. Ne kreskas tie, sed _SALIKO_.\n 3. _CIGARO_ pliplaĉas ol pilolo, 3. En min pafata el _PISTOLO_.\n 4. _INSEKTOJ_ ofte enuigas. 4. _EKSKURSON_ ili malbonigas.\n 5. _KRISTAL'_ da neĝo je l' mateno 5. Briladas kiel la _RUBENO_.\n 6. _LIKVORO_ homon malsanigas. 6. _ABSINTO_ ofte lin mortigas.\n 7. _ELEKTRO_ estas lumigilo. 7. _NEBULO_ fantomdistililo.\n 8. Kun la _TORNISTRO_ eleganta 8. _TURISTO_ marŝas eĉ kantanta.\n 9. L' _ORGANO_ estas preĝamiko. 9. L' _ORKESTRO_ la opermuziko.\n\n Per BICIKLETO mi fremdulajn landojn vidas,\n Sed ESPERANTO min al homaj koroj gvidas.\n\n\n\n\nEstimataj Kunverkintoj & Legantoj,\n\nLa jaro 1905 finiĝas, kaj mi uzas la okazon por sendi la bonvenan\nantikvan bondeziron pro ĜOJA KRISTNASKO & FELIĈA NOV-JARO.\n\nNeniam nia lingvo ĝuis jaron tiel prosperan, kiel la nuna, kaj ekzistas\nĉiu signo ke la progreso daŭros. Legantoj estas pli multenombraj, kaj\nili nature atendas, ke la naciaj kaj internaciaj gazetoj laŭe\npligrandiĝu.\n\nLa Enhav-nomaro de nia lasta dozeno da numeroj montras, ke niaj multaj\nkleraj verkintoj donis materialon por plej interesa serio, kaj ni\nesperas, ke Esperantistoj legos niajn du volumojn kun plezuro kaj\nprofito je la estontaj jaroj.\n\nGazeto kies enhavo estas literatura pli ol kronika, havas ĉiaman\nintereson, kaj ni do rigardas la volumon, kiel notinda aldono al la\nEsperanta Biblioteko.\n\nLa redaktado kaj direktado de internacia organo estas laboriga\nentrepreno, postulante pli da tempo ol mia ĉiutaga okupado permesas por\nla kreskantaj bezonoj de tiu ĉi gazeto. Ni do devis fari novajn planojn\npor la estonteco.\n\nDe nun la _British Esperantist_, kun sia kroniko kaj naciaj artikoloj,\nkaj nia malnova The Esperantist aperos sub unu kaj la sama\nkovrilo.\n\nLa presliteroj kaj ĝenerala formato estos samformaj kun tiuj de la du\nvolumoj de The Esperantist, la nombro da paĝoj estos pligrandigata de\ndekses ĝis dudek, la jara abonpago restanta la sama 3s. (4 frankoj)\nafrankite.\n\nLa Esperantistoj do ricevos pli dikan gazeton pro la sama malgranda\nabonpago.\n\nMi do fidas, ke la amikoj kies skribaĵoj riĉigas niajn presitajn\nnumerojn, afable daŭrigos sian helpon, kaj, per internacie verkitaj\nartikoloj, varbos multopajn abonojn kaj reklamojn, kaj tiel ebligos ke\nla _Esperanta Gazeto de Granda kaj Pli Granda Britujo_ okupu sian\nkonvenan lokon en Esperantujo.\n\nLa numero de la nuna monato do estas la lasta eldonata sub mia sola\ndirektado; de nun mi estos nur membro de la Redaktora Komitato de la\nunuigitaj gazetoj.\n\nJe tiu ĉi okazo mi volas danki kore, korege la multajn amikojn, kiuj\ntiel neatendite sukcesigis miajn penadojn, kaj kiuj igis tiel plezurdona\nmian pro-Esperantan klopodadon.\n\nSenŝancele mi konstatas, ke pli sindona, simpatia kaj helpema legantaro\nestus malfacilege trovebla.\n\nThe Esperantist, la unua Angla Esperanta Gazeto, donas\nindikilon de Brita progreso, kaj, monato post monato, sukcesis atingi\ntre altan lokon inter siaj samtempaj ĵurnaloj. Eble la ĝustatempeco\nde ĝia eldoniĝo, kaj allogeco de ĝia formo helpis multe je la trafo\nĉe tiu ĉi kontentiga rezultato; sed estas ĉefe pro la entuziasmo de\nla ĉiam plimultiĝanta aro da Angle-parolantaj samideanoj.\n\nDudekses monatoj povas esti mallonga porcio el la homa, se ne gazeta,\nvivo; tamen, por mi, tiu ĉi epoko ja estas estinta okupata. Centoj da\nnovaj amikoj el multaj nacioj estas trovintaj loĝejon en la koro, kaj\nmiloj da plezuraj memoroj gravuriĝis ĉe la memoro.\n\nSur nia unua numero ni esprimis nian intencon ne presigi politikajn aŭ\nreligiajn aferojn. Ni fidas, ke la sekvo de tiu ĉi propono kontentigis.\nTamen, laŭ la pli ĝenerala alprenado de Esperanto, ni devas atendi la\neldoniĝon de specialaj organoj pritraktantaj temojn plej necesegajn al\nla homa progresado.\n\nJam ni plezure vidas la aperon de tiaj gazetoj, kiaj _Katolika Espero_ &\n_Espero Pacifista_.\n\nTamen estas multe dubinde ĉu ankoraŭ venis la tempo por la naskiĝo de\nPolitika revuo en Esperanto.\n\nĈi tie, en Anglujo, ni nune aŭdadas multe pri inter-kolonia politiko,\nkaj ŝajnas al ni, ke estas nur unu sola prava politiko por\nEsperantujo--_inter-samideaneco_.\n\nSe ĉiuj Esperantistoj unuigos kaj aĉetos la komercaĵojn de\nEsperantistoj, ni baldaŭ havos fundamenton fortikan kaj larĝan,\nkapabla porti konstruaĵon, havu ĝi kiom ajn da alteco. Ne estas necese\nlonge serĉi la okazojn. Sur la The Esperantist oni jam altiris\nla atenton al multaj komercaj fakoj. Ekzemple: Ni sendu niajn 2 aŭ 3\nfrankojn al Bulgarujo por la _vera_ Roz-esenco; aŭ al Glasgow por la\nbonaj viskio kaj cigaredoj bezonataj por niaj Kristnaskaj regaloj; por\nEsperantaj ĉemizoj por varmigi nin; por kukaĵoj surhavantaj\nEsperantajn devizojn por doni al niaj amikoj.\n\nTiuj ĉi kaj senfina aro da aliaj necesaĵoj povos uziĝi por\nantaŭenirigi la Aferon.\n\nĈi tiu estas taŭga konkludo por la unua parto de la vivado de la\nThe Esperantist, kaj la gazetoj, sub sia nova kaj pligrandigata\nformo, trovu la plifortigon, kiu nature rezultos post ĝia alpreno.\n\nKvankam mi ne plu povas sendi ĉiumonatajn salutojn per gazeto kiu, de\nkomenciĝo ĝis fino estis por mi granda fontego da plezuro kaj (ho, ne\nrakontu ĝin en Gath) ankaŭ de fiereco, mi tamen esperas, ke ĉiuj\nEsperantaj amikoj konservos afablajn pensojn pri sia entuziasma\nsamideano kaj kunlaboranto,\n\nH. Bolingbroke Mudie.\n\n\nEsteemed Collaborators and Readers,\n\nThe year 1905 is drawing to a close, and I take the opportunity of\nsending the good old wish for A Merry Christmas and A Happy New Year.\n\nNever has our language enjoyed a year so prosperous as the present, and\nthere is every indication that progress will be maintained. Readers are\nmore numerous, and they naturally expect the national and international\ngazettes to become enlarged accordingly.\n\nThe Index of our last twelve numbers shows that our many talented\nwriters have provided material for a most interesting series, and we\nhope that Esperantists will read our two volumes with pleasure and\nprofit in the years to come.\n\nA magazine, the contents of which are literary rather than newsy, has a\npermanent interest, and we therefore regard the volume as a noteworthy\naddition to the Esperantic Library.\n\nThe editing and management of an international magazine is an onerous\nundertaking, involving more time than my present daily occupation will\nallow for the growing needs of this gazette. We have, therefore, had to\nmake new arrangements for the future.\n\nHenceforth the two British magazines will join forces. The _British\nEsperantist_, with its chronicle and national articles, and our old\nThe Esperantist will appear under one and the same cover.\n\nThe type and general form will be uniform with the two volumes of\nThe Esperantist, the number of pages will be increased from\nsixteen to twenty, while the annual subscription will remain the same,\n3s. (4 francs), post free.\n\nEsperantists will thus get an enlarged gazette for the same small\nsubscription.\n\nI, therefore, trust that the friends whose writings enrich our past\nnumbers will kindly continue their aid, and, by internationally-written\narticles, will secure manifold subscriptions and advertisements, and so\nwill enable the _Esperanto Gazette of Great and Greater Britain_ to\noccupy its proper place in Esperantoland.\n\nThe present month's issue is, therefore, the last one produced under my\nsole care. Henceforth I am merely a member of the Editorial Committee of\nthe united gazettes.\n\nOn this occasion I wish to thank heartily, most heartily, the many\nfriends who have in so unexpected a manner made my efforts successful,\nand have rendered pro-Esperanto work so pleasant.\n\nI unhesitatingly affirm that more devoted, sympathetic, and helpful\nreaders would be difficult to find.\n\nThe Esperantist, the first English Esperanto journal, affords\nan index of British progress, and month by month has succeeded in\nattaining a very high place among its contemporaries. Maybe the\npunctuality of its publication and attractiveness of its form have\nhelped considerably in achieving this gratifying result; but the fact is\nin the main due to the enthusiasm of the ever-increasing band of\nEnglish-speaking adherents.\n\nTwenty-six months may be a short time in the life of a man, if not of a\njournal, yet, for me, this period has indeed been a crowded one.\nHundreds of new friends of many nationalities have found place in the\nheart, and thousands of pleasant memories have become engraved on the\nmemory.\n\nIn our first number we expressed our intention of not including\npolitical and religious matters. We trust that the adherence to this\npolicy has given satisfaction. Nevertheless, as Esperanto becomes more\ngenerally adopted, we must expect the appearance of special organs\ntreating of the subjects most vital to human progress.\n\nAlready we are glad to note the appearance of such periodicals as\n_Espero Katolika_ and _Espero Pacifista_.\n\nBut it is a much doubted point whether the time is yet ripe for the\nbirth of a political review in Esperanto.\n\nHere, in England, we are at present hearing much of an inter-colonial\npolicy, and it seems to us that there is only one sound policy for\nEsperantoland--an inter-Esperantist policy.\n\nIf all Esperantists will unite in purchasing the commercial products of\nEsperantists, we shall soon have a sound and broad foundation capable of\nbearing the weight of a structure, be it never so lofty. Opportunities\nare not far to seek. In The Esperantist attention has already\nbeen directed to many branches of commerce. Thus, for example, let us\nsend our 2 or 3 francs to Bulgaria for the _real_ attar of roses; or to\nGlasgow, for the good whiskey and cigarettes needed for Christmas cheer;\nfor Esperanto shirts to keep us warm; for cakes bearing Esperanto\nmottoes to offer to our friends.\n\nThese and an endless supply of other necessaries can be used to help\nforward the Cause.\n\nThis suggestion forms a fitting close to the first part of The\nEsperantist's career, and may the gazettes, in their new and\nenlarged form, experience the stimulus which would naturally result from\nits adoption.\n\nAlthough no longer able to send greetings every month by a gazette\nwhich, from start to finish, has been to me a source of great pleasure,\nand (oh, tell it not in Gath) of pride also, I yet hope all Esperanto\nfriends will retain kind thoughts of their enthusiastic fellow-thinker\nand fellow-worker,\n\nH. Bolingbroke Mudie.\n\n\n\n\nPREĜO SUB LA VERDA STANDARDO.\n\nHimno de D-ro Zamenhof.\n\n\n Al Vi, ho potenca senkorpa mistero,\n Fortego la mondon reganta,\n Al Vi, granda fonto de l' amo kaj vero,\n Kaj fonto de vivo konstanta,\n Al Vi, kiun ĉiuj malsame prezentas,\n Sed ĉiuj egale en koro Vin sentas,\n Al Vi, kiu kreas, al Vi kiu reĝas,\n Hodiaŭ ni preĝas.\n\n Al Vi ni ne venas kun kredo nacia,\n Kun dogmoj de blinda fervoro;\n Silentas nun ĉiu disput' religia\n Kaj reĝas nur kredo de _koro_.\n Kun ĝi, kiu estas ĉe ĉiuj egala,\n Kun ĝi, la plej vera, sen trudo batala,\n Ni staras nun filoj de l' tuta homaro\n Ĉe Via altaro.\n\n Homaron Vi kreis perfekte kaj bele,\n Sed ĝi sin dividis batale;\n Popolo popolon atakas kruele,\n Frat' fraton atakas ŝakale.\n Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera,\n Aŭskultu la voĉon de l' preĝo sincera,\n Redonu la pacon al la infanaro\n De l' granda homaro!\n\n Ni ĵuris labori, ni ĵuris batali,\n Por reunuigi l' homaron.\n Subtenu nin, Forto, ne lasu nin fali,\n Sed lasu nin venki la baron;\n Donacu Vi benon al nia laboro,\n Donacu Vi forton al nia fervoro,\n Ke ĉiam ni kontraŭ atakoj sovaĝaj\n Nin tenu kuraĝaj.\n\n La verdan standardon tre alte ni tenos;\n Ĝi signas la bonon kaj belon.\n La Forto mistera de l' mondo nin benos,\n Kaj nian atingos ni celon.\n Ni inter popoloj la murojn detruos,\n Kaj ili ekkrakos kaj ili ekbruos\n Kaj falos por ĉiam, kaj amo kaj vero\n Ekregos sur tero.\n\n_N.B._--_Muziko por tiu ĉi poemo baldaŭ eldoniĝos._\n\n\nESPERANTO HYMN OF PEACE.\n\nTranslated by W. M. Bassett.\n\n\n O Thou mighty spirit in mystery shrouded,\n Whose hand is controlling and guiding,\n O fountain of truth and of love never clouded,\n And life-source for ever abiding,\n How varied our notions concerning Thy being!\n But sense of Thy presence brooks no disagreeing;\n And therefore we come, O Creator, before Thee,\n This day and adore Thee.\n\n To Thee we come not with the creed of a nation,\n Or zeal for inconstant opinion;\n All discord abandoned and vain disputation\n The faith of the _heart_ has dominion;\n Suffices this faith ever just and impartial,\n Whose weapon is truth--not an implement martial:\n Before Thee we children of men take our station,\n In deep adoration.\n\n All men in the beauty of grace Thou didst fashion,\n But hate parted one from another,\n And nation arose against nation in passion,\n And brother took arms against brother.\n O Thou the unknown and the mighty and holy,\n Regard with compassion the prayer of the lowly,\n Grant peace to humanity's children and bless them--\n Let war not distress them.\n\n We called Heav'n to witness the promise recorded,\n To make human friendship our mission,\n And O Thou most High if Thy help be afforded,\n Success will attend our ambition.\n Thy blessing command to inspire and assist us,\n Thy aid that when forces of evil resist us,\n However determined they will not dismay us,--\n Thou, Thou wilt repay us.\n\n The fair flag of Hope waves in glory and splendour,\n Of beauty and goodness the token;\n The great unseen Power of the world, our defender,\n Will honour the word he has spoken.\n The walls of partition that long have divided\n The peoples--by error and folly misguided--\n Shall fall; and Love's empire grow greater and greater\n From pole to equator.\n\n_Note._--_Music to the above will appear shortly._\n\n\n\n\n\n\nEnd of Project Gutenberg's The Esperantist, Vol. 2, No. 12, by Various\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK THE ESPERANTIST, VOL. 2, NO. 12 ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":94,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of La Granda Admiralo: Unua vojaĝo ĉirkaŭ la mondo\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\n*** This is a COPYRIGHTED Project Gutenberg eBook. Details Below. ***\n*** Please follow the copyright guidelines in this file. ***\n\n\nTitle: La Granda Admiralo: Unua vojaĝo ĉirkaŭ la mondo\n\nAuthor: František Omelka\n\n\n \nRelease date: January 29, 2016 [eBook #51069]\n Most recently updated: October 22, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/51069\n\nCredits: Produced by Andrew Sly and Miroslav Malovec\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA GRANDA ADMIRALO: UNUA VOJAĜO ĈIRKAŬ LA MONDO ***\n\nFrantišek Omelka\n\nLA GRANDA ADMIRALO\n\nUnua vojaĝo ĉirkaŭ la mondo\n\n\n\n\nI.\n\nAmikoj\n\n\nLa jaro 1494.\n\nVilaĝeto Sabroso en portugala provinco Tras-os-Montes vivis\ntrankvile en tute normala tago.\n\nNur en malgranda bieno de Magalhaes estis vigle.\n\nSinjorino Magalhaes, tute ruĝigita de kuiro, ĉiumomente kuris en la\nkuirejo kaj ordonis kiel generalo al siaj filinoj:\n\n\"Isabella, alportu fruktojn kaj metu ilin sur la tablon!\"\n\n\"Jes, panjo.\"\n\n\"Ginebra, purigu ankoraŭ unufoje tablojn kaj seĝojn!\"\n\n\"Jes, panjo.\"\n\n\"Kaj vi, Teresa, prenu el la kesteto pokalojn kaj poluru ilin!\"\n\n\"Jes, panjo.\"\n\nLa knabinoj kompleze plenumis ordonojn de la patrino. Ankaŭ ili\nruĝiĝis pro rapida laboro, sed precipe pro emocio. Kaj kial miri\npri tio? Ilia domo estas honorigita per eminenta vizito!\n\nLastfoje estis gastoj ĉe ili antaŭ unu jaro. Sed tiam estis ĉio\nmalgaja, ĉar parencoj kaj konatoj alvenis por akompani ilian patron\nal la tombejo.\n\nDe tiu tempo la domo de la malriĉa nobelo fariĝis ankoraŭ pli\nmalriĉa. Sinjorino Magalhaes nur pene gvidis la mastrumadon kaj la\nfilinoj apogis ŝin en siaj zorgoj. Finsonis jam iliaj gajaj kantoj\nkaj rido, kaj se ili ne havus du pli junajn fratojn, dekkvarjaran\nFernaon kaj dekdujaran Diegon, ilia domo fariĝus triste malgaja.\n\nĈio ŝanĝiĝis nur tiam, kiam antaŭ la kverka pordego de la\nbieno, super kiu estis skulptita blazono de la familio Magalhaes --\nen arĝenta kampo tri ruĝaj strioj -- aperis kuriero kaj donis al\nsinjorino Magalhaes leteron de sinjoro Serrao, kiu estis malnova\namiko de ŝia edzo. La nobelo sciigis al ŝi, ke li post nelonga\ntempo forveturigos sian filon Franciskon en Lisbonon. Li vizitos\npaĝian lernejon, kiu estas ĉe reĝa kortego por knaboj de la\nnobeloj. Fernao Magalhaes certe ankaŭ vizitos tiun lernejon. Ĉar la\nvojaĝo al Lisbono estas longa kaj ne sendanĝera, familio de Serrao\nproponas kunpreni Fernaon.\n\nSinjorino Magalhaes, finleginte la leteron, subite plivigliĝis.\nLa zorgoj pri mastrumado ĉesis ŝin ĝeni. Tute ne gravas, ke ili\nmalriĉiĝis. Ŝia filo vivos ĉe la kortego. Li havos do la samajn\nrajtojn kiel filoj de aliaj nobeloj. Li fariĝos fama kaj potenca. Li\nsuprenlevos la familion de Magalhaes al la estinta brilo, honoro kaj\nestimo!\n\nŜi tuj kunvokis ĉiujn siajn infanojn kaj plena de ĝojo kaj fiero\nlegis al ili la leteron.\n\nLa okuloj de la knabinoj ekbrilis. Se Fernao estos en Lisbono, certe\nankaŭ ili povos iam forlasi la flanke kuŝantan Sabroson.\n\nLa ununura, kiu ne sentis ĝojon, estis Fernao. Kelkajn momentojn li\nrigardis la patrinon senvorte, kvazaŭ li ne komprenus, ke temas pri\nli. Poste li diris mallaŭte, sed decide:\n\n\"Mi ne iros tien, panjo.\"\n\n\"Kial?\" embarasiĝis la patrino.\n\n\"Al mi plaĉas hejme. En la arbaroj. En la montaro. Sur la kampoj,\"\ndiris rapide la knabo, aliokaze ne tro parolema.\n\n\"Do... vi ne volas viziti la lernejon?\" demandis la patrino\nseniluziiĝinte.\n\n\"Ne! Centfoje pli volonte mi restos --,\" sed Fernao ne finparolis.\nEnergia Ginebra vidis, kiel la patrino paliĝis, kiel peze ŝi spiras\nkaj kiel ŝia vizaĝo kovriĝas per griza vualo de amareco. Ŝi\nstariĝis tiamaniere, ke la patrino ne vidu ŝin, kaj kolerplene ŝi\nrigardis al la frato.\n\nFernao komprenis. La kompato premis lian gorĝon. Li paŝis al la\npatrino kaj kisis ŝian manon.\n\n\"Nome... panjo --,\" li diris kun paŭzoj, \"mi... iros... tien...,\ncerte mi tien iros, sed vi scias... ĉio venis tiel neatendite...\nmi estis nur surprizita...\"\n\nSinjorino Magalhaes pli malpeze elspiris.\n\nŜi dankis al sinjoro Serrao pro lia afableco kaj komencis prepari\nĉion, kion ŝia filo bezonos.\n\nFernao jam neniam menciis pri tio, ke li ne volas foriri en la\nlernejon. Li strebis eluzi ĉiun liberan tempon, kiu ankoraŭ restis\nal li. Apenaŭ li vekiĝis, li tuj forlasis kun Diego la domon kaj\nludis kun vilaĝaj knaboj ĝis vespere. Iam li vagadis sola tra\nabruptaj montoj, kiuj allogis lin per sia sovaĝeco, trankvilo kaj\nmiloj da danĝeroj. Imago de la paĝia lernejo vekis en li timegon\nkaj reziston. Amare li observis la preparojn por lia forveturo. Li\nne ĉesis esperi, ke la panjo eble en la lasta momento ŝanĝos sian\nintencon, ke ŝi lasos lin hejme, en la amata Sabroso.\n\nSinjorino Magalhaes tute ne sciis, kion travivas ŝia knabo, al kiu\nŝi fiksis ĉiujn siajn esperojn. Brave ŝi venkis la malĝojon, kiu\nkaptis ŝin ĉiam, kiam ŝi komencis pensi pri la adiaŭo. Kaj ju pli\nalproksimiĝis la forveturo, per des pli helaj koloroj ŝi pentris al\nsi la estontan vivon de Fernao...\n\nJam hodiaŭ venos sinjoro Serrao por forveturigi Fernaon en Lisbonon.\nKiam la knabinoj finis ĉiujn preparojn, kiam la tuta domo brilis kaj\nla kuirejo bonodoris per preparitaj bongustaĵoj, diris sinjorino\nMagalhaes:\n\n\"Kaj nun vestigu vin, knabinoj. Familio de sinjoro Serrao povas\nalveturi en ĉiu momento.\"\n\n\"Jes, panjo,\" respondis fratinoj kiel per unu buŝo kaj ili volis\nforkuri.\n\n\"Atendu momenton,\" ŝi haltigis ilin, \"Kio okazas kun Fernao? Ĉu li\nestas jam preta? Kaj Diego?\"\n\n\"Ili ambaŭ estas jam vestitaj kaj atendas en la ĉambro,\" respondis\nIsabella.\n\n\"Venigu ilin! Mi ŝatus ankoraŭ paroli kun ili.\"\n\nTeresa foriris por venigi ambaŭ knabojn. Sed ŝi tuj revenis kun\nesprimo de timo en la vizaĝo.\n\n\"Panjo, ili ne estas tie!\"\n\n\"Kion vi diras? Serraoj alveturos kaj Fernao ne bonvenigos ilin. Kion\nili pensos pri ni?\"\n\n\"Ni rigardos, kie ili estas, panjo,\" trankviligis ŝin la filinoj.\n\"Ili ja ne povis malproksimen --\"\n\nEn tiu momento ili aŭdis laŭtan krion, kiu sonis el la proksima\narbareto. Aro da knaboj ĵus finis sovaĝan reciprokan postkuradon\nkaj nun revenis en la vilaĝon. Fernao kaj Diego troviĝis inter ili.\n\nGinebra rapide alkondukis ilin hejmen.\n\n\"Kion vi nur pensas!\" konsterniĝis la patrino rigardante la\nmalpurigitajn vestaĵojn de la knaboj... Knabinetoj, ordigu ĉion\nrapide!\"\n\nEstis jam ekstrema tempo. Apenaŭ ili estis kombitaj kaj alivestitaj,\naŭdiĝis antaŭ la domo kraksono de iu veturilo.\n\nSinjorino Magalhaes rigardis eksteren, ŝi volis ankoraŭ voki: \"Ili\njam estas ĉi tie!\" -- sed la voĉo restis en la gorĝo. Ja Serraoj\n-- tiuj potencaj Serraoj! -- ne hontas pri siaj malriĉiĝintaj\nkunuloj kaj ili vizitis ilin! Ili ja eĉ tranoktos ĉe Magalhaes!\n\nŜi malsupreniris kun la infanoj de la unua etaĝo en la teretaĝon\nkaj poste ili direktis siajn paŝojn tra la korto al la pordego.\n\nSerraoj alveturis per du veturiloj. La unua estis granda kaj\nŝirmita. En tiu veturos sinjoro Serrao venontan tagon en Lisbonon.\nLa dua veturilo estis malpligranda, ornamita per blazono de Serraoj.\nPer ĝi revenos sinjorino Serrao post la vizito ĉe Magalhaes hejmen.\n\nFernao ne povis fortiri siajn okulojn de la fortstaturaj ĉevaloj.\nIli interesis lin pli ol la vizitantoj. Li tuj iris al unu nigra\nĉevalo kaj komencis ĝin karesi.\n\n\"Sed -- Fernao!\" admonis lin Ginebra.\n\nNur nun li ekatentis pri la gastoj. Sinjoro Serrao estis altstatura\nviro, maldika, preskaŭ malgrasa, kun longforma vizaĝo kaj nigraj\nokuloj. Li ĝoje rigardis Fernaon kaj evidente li ne koleris, ke la\nknabo tiom interesiĝas pri liaj ĉevaloj.\n\nSinjorino Serrao estis multe pli malalta ol ŝia edzo, vervoplena kaj\nmoviĝema kiel hidrargo. Ŝi preskaŭ ne lasis Magalhaesojn paroli.\n\n\"Ĉu tio estas Ginebra? Kaj jen Teresa! Kaj Isabella? Tiu nigra\nkoloro eksterordinare konvenas al vi, infaneto! Kaj ĉu vi\nĝojatendas alvenon en Lisbonon, Fernao? Ho, Diego! Kiel aminda\nknabeto!\"\n\nPoste forglitis la rigardo de Fernao al Francisko, lia estonta\nkunlernanto. Fernao senvole malsereniĝis. Li vidis antaŭ si\naltkreskan knabon, kiu superis lin almenaŭ je duonkapo. La okuloj de\nFrancisko estis plenaj de serena ridetemo. Li salutis la gastigantojn\ntre bonmaniere, li faris ĉiuflanken graciajn komplimentojn kaj pro\ntio li tuj gajnis favoron ĉe familio Magalhaes.\n\nKaj apud li imagis al si Fernao sin mem. Anstataŭ ĝentilaj ridetoj\nnur rigide scivolaj rigardoj. Anstataŭ graciaj komplimentoj nur\nmallertaj kaj malelastaj movoj. Li sentis, ke lia konduto kompare al\nFrancisko devas impresi malagrablege.\n\nDum solena tagmanĝo li estis malparolema. Al demandoj de Francisko\nli respondis vortavare, per unu aŭ du vortoj. Sed la gasto\nmalatentis tion. Li parolis senĉese per tiu facila, laŭtsona, gaje\nkolorita voĉo, kiu rapide gajnis al li simpatiojn de la homoj, kun\nkiuj li kontaktiĝis.\n\nSinjorino Magalhaes kaj ankaŭ la gepatroj de Francisko bone rimarkis\nla barilon, kiu dividis ambaŭ knabojn. La patrino de Fernao\nĉagreniĝis pro tio, sinjoro Serrao pripensis, kiamaniere li povus\nla knabojn amikigi.\n\nPost la solenmanĝado li diris:\n\n\"Eble ni povus rigardi iomete viajn stalojn, sinjorino Magalhaes. La\nknaboj intertempe amuziĝos bone sen ni.\"\n\nAnkaŭ Ginebra ekkomprenis, ke sinjoro Serrao intencas lasi ambaŭ\nknabojn solaj, por ke ili pli bone interkonatiĝu. Tial ŝi prenis\nDiegon kun si.\n\nFernao kun Francisko restis solaj.\n\n\"Ĉu vi ĝojas, ke vi vizitos la lernejon?\" demandis vigle Francisko.\n\n\"Ne.\"\n\n\"Ne? Kial? Mi tiom ĝojas! Nur imagu, kiom da novaj homoj ni ekkonos!\nMi tre ŝatas ekkoni novajn homojn. Kaj vi?\"\n\n\"Ne.\"\n\n\"Sed -- per tio vi malprofitas, Fernao. Ja de ĉiu homo ni povas\nlerni ion novan.\"\n\nFernao ekmeditis. Vere, li povus de Francisko lerni almenaŭ la\narton, kiamaniere konduti dum la kontakto kun homoj, kion paroli,\nkiel paroli, kiel fari komplimentojn kaj similajn aferojn. Sed kion\npovus lerni Francisko de li? Jam, jam li volis demandi lin pri tio,\nsed poste, li kunmetis siajn meditojn kaj ankaŭ demandon en unu\nnuran vorton:\n\n\"Hm --!\"\n\n\"Kaj pli --,\" entuziasmiĝis Francisko, \"ni vivos en granda urbo, ni\nvidos belajn domojn, havenon, ŝipojn, barkojn, korvetojn, maristojn,\nkapitanojn, admiralojn -- kaj la maron, Fernao! Maron! Oceanon! Ĉu\nvi jam vidis maron?\"\n\n\"Ne!\"\n\n\"Jen do! Nun mi jam komprenas vin, ke vi ne sopiras je ĝi. Mi vidis\nmaron nur unu fojon. Sed ĝi ravis min tiom, ke mi ĝis mia morto ne\nforgesos ĝin.\n\nFernao silentis. Maro! Kion li scias pri maro? Cetere -- kio povas\nesti pli bela ol iliaj montoj? Kaj entute -- kial ĉi tiu fremda\nknabo instruas lin?\n\nIomete sengustigita li alpaŝis la fenestron kaj rigardis al la\nmontaro.\n\nSed Francisko estis nelacigebla.\n\n\"Nu, verdire, via regiono estas ankaŭ bela. Altaj montoj, abruptaj\ndeklivoj, laŭlongaj valoj -- nur mankas ruinoj de iu kastelo!\"\n\n\"Ja ĝi estas ĉi tie!\" plivigliĝis Fernao.\n\n\"Ĉu vere?\" okuloj de Francisko brilis pro plezuro: \"Domaĝe, ke ni\njam morgaŭ forveturos!\"\n\n\"Kial?\" En la demando de Fernao kuŝis malkaŝita scivolo.\n\n\"Nu, kial... Ni ludus kun la knaboj ataki la kastelon!\"\n\nFernao ĝojige turniĝis de la fenestro. Li tuj forgesis ĉion, kio\nmalproksimigis lin de Francisko.\n\n\"Ĉu vi scipovas kiel ataki la kastelon?\" li demandis.\n\n\"Kompreneble.\"\n\n\"Belege!\" ĝojekkriis Fernao. \"Ni iru!\"\n\n\"Kien?\"\n\n\"Ataki la kastelon! Tuj malantaŭ nia vilaĝo estas ruino -- la\nknabojn mi kunvokos en kelkaj momentoj --!\"\n\n\"Ni iru!\" Francisko estis forte allogata per tiu ĉi propono. \"Sed ni\ndiros pri la afero al la gepatroj, ke ili ne timu pri ni.\"\n\nIli sciigis la gepatrojn, ke ili ludos kun knaboj el la vilaĝo.\nSinjorino Magalhaes kaj la gepatroj de Francisko estis ĝojigitaj, ke\niliaj infanoj tiel baldaŭ interkompreniĝis.\n\nFernao forkuris en la garbejon, kie estis lia \"armilejo\". Por si li\nprenis ponardon, al Francisko li donis mallongan glaveton.\n\n\"Ni povus doni al vi ankaŭ longan glavon,\" li klarigis, \"sed kun tia\nvi malfacile surgrimpus la montojn.\"\n\n\"Mi scias,\" konsentis Francisko. \"Ja ĉi tiu glaveto estas por atako\nkvazaŭ kreita.\"\n\nDiego kunvokis knabojn kaj post nelonge ili troviĝis sub la ruinoj\nde la kastelo.\n\n\"Ni dividos nin je du grupoj,\" decidis Fernao. \"Unuj ludos rolon de\ndefendantoj, aliaj de atakantoj. Estro de unu grupo estos mi, la duan\ngvidos Francisko.\"\n\nPer lotumado oni decidis, ke la grupo de Fernao estos la defendantoj.\n\n\"Vi atendos ĉi tie sub la kastelo ĝis tiu momento, kiam ni\ngrimpante atingos la supron,\" diris Fernao. \"Kiam mi ekfajfos, vi\npovos ataki. Sed atenton, Francisko! La muroj jam disfalas, min\nĝenus, se io malagrabla okazus al vi. Vi ja ne konas ĉi tieajn\ncirkonstancojn!\"\n\n\"Ne timu, Fernao! Cetere, kiam oni atakas en la milito, la atakantoj\nankaŭ ne konas ĉion.\"\n\nLa grupo de Fernao malaperis en arbareto. Post kelke da tempo eksonis\nlongdaŭra fajfo.\n\nFrancisko ekmarŝis antaŭen. Kaj ju pli supren li progresis, des\npli grandan admiron li vekis ĉe defendantoj kaj atakantoj. Ili jam\nne vidis en li nur orname vestitan figureton, sed bravan batalanton.\nLi grimpis lerte kiel sciuro, li saltis rapidmove kiel ĉamo, li\ntraŝoviĝis elaste kiel linko.\n\nFernao milde ridetis. Li estis ĝojigita, ke lia gasto scipovas fari\nion pli ol ceteraj knaboj. Sed lin, Fernaon, li ne venkos! Kiam ili\nbatalrenkontiĝos, oni vidos, kiu estas pli bona!\n\nKaj jam staris Francisko antaŭ la muroj. Li rapide ordigis sian\ngrupon, donis komandojn al la atako de tri flankoj -- kaj ili\nkomencis atakkonkeron.\n\nKiam Francisko atingis randon de la roko, sur kiu staris defendantoj\nde la kastelo, Fernao per fortega eksvingo de sia \"bastonego\"\nelmanigis al li glaveton. Intertempe grimpis supren ankaŭ la ceteraj\nkaj komencis vera interbatado. Kiu el atakantoj sukcesis atingi la\nplej supran pinton de la roko, tiun la defendantoj ne rajtis plu\nataki.\n\nProvizore la venko klinis al la grupo de Fernao. Sed la atakantoj\nestis senlacaj. Ili komencis denove kaj denove, tamen ĉiuj iliaj\natakoj estis forpuŝitaj.\n\nSubite Francisko malaperis post la kruta roko, el kiu konsistis la\nmalantaŭa, neatingebla muro de la kastelruino. Dumvoje li levis sian\nglaveton.\n\n\"Francisko, tien vi ne iru!\" avertis lin Fernao. \"Vi povus falegi!\"\n\n\"Supren mi ne falos!\" sonis gaja respondo. \"Kaj vin mi tamen\natingos!\"\n\nLa batalantoj interrompis sian lukton kaj streĉe sekvis vivoriskan\nfaron de la kuraĝa knabo. La rokmuro, sur kiu li grimpis, havis\nneniun elstaraĵon. Iuloke estis nur kavaĵoj, kreitaj per\ndispecetiĝo de la rokoj kaj tiuj estis la ununura apogo por la\ngrimpanta atakanto.\n\nLi tragrimpis jam proksimume du trionojn de la danĝera vojo, kiam\nili aŭdis lian ĝojigan krion:\n\n\"Knaboj, ĉi tie estas vivantaj idoj!\"\n\n\"Kiaj?\"\n\n\"Mi ne scias -- momenton --!\"\n\nLi etendis manon en la malfermaĵon kaj post nelonge mirigitaj knaboj\nvidis grandan idon.\n\n\"Ĝi estas juna aglo!\" vokis Diego.\n\n\"Kaj ili estas ĉi tie du aŭ tri!\"\n\n\"Francisko, metu ĝin reen, por ke vi ne falu!\" avertis denove\nFernao.\n\n\"Tuj! Mi nur rigardos, kiom da ili --\"\n\nFrancisko ne finparolis, Li ekaŭdis multajn konfuzitajn ekkriojn.\nKaj ĉiujn superis akra voĉo de Fernao:\n\n\"Francisko, rapide supren!\"\n\n\"Kial?\" vokis surprizite Francisko. Ĉu mondo tion iam vidis, ke\ndefendantoj favorigu atakantojn?\n\nSed li ne estis devigata atendi, kiam la knaboj respondos al li.\nPli frue, ol li povis fari unu paŝon supren, mallumiĝis antaŭ\nliaj okuloj; per flugiloj bategis lin kolerigita aglo, kiu alrapidis\ndefendi siajn idojn.\n\nFrancisko ne perdis aŭdacon. Per libera mano li elingis la glaveton\nkaj komencis svingi per ĝi kontraŭ la atakanta rabobirdo.\n\nTimegigitaj knaboj kuregis malsupren, sub la ruinon.\n\nFernao restis sur la roko.\n\n\"Knaboj, ĵetu kontraŭ la aglo ŝtonojn!\" li kriis. \"Sed atentu, ke\nvi ne trafu Franciskon!\"\n\nLi mem ankaŭ ĵetis al la insisteganta rabobirdo grandajn ŝtonojn,\nsed li ne sukcesis trafi ĝin.\n\nLukto daŭris jam sufiĉe longe. Francisko elĉerpiĝis. Grandaj\nŝvitgutoj defluis sur lia vizaĝo. Liaj batoj fariĝis malpli\nrapidaj kaj malpli fortaj.\n\nFernao rimarkis la senpovon de Francisko kaj antaŭvidis, kiamaniere\nĉio finiĝos. Kaj li mem devas observi ĉi tiun senesperan lukton\nkiel apatia rigardanto, ĉar la aglo ĉiujn ŝtonojn lerte evitas.\n\nSubite li ekkriis:\n\n\"Francisko, persistu ankoraŭ momenton! Persistu!\"\n\nKaj tuj poste li vokis al knaboj sub la kastelo:\n\n\"Diego, venu rapide supren! Sed rapide! Rapide!\"\n\nPost kelkaj mallongaj -- kaj tamen tiom longaj! -- momentoj estis\nDiego apud la frato.\n\n\"Donu al mi ŝnuregon!\" diris Fernao.\n\n\"Jen ĝi estas.\"\n\nDiego disvolvis ŝnuregon, kiun li havis volvita ĉirkaŭ la talio,\nkaj donis ĝin al Fernao. Tiu faris el ĝi banton, firmigis ĝin\nĉirkaŭ granda ŝtonego, la liberan ŝnuron volvis ĉirkaŭ sia\ntalio kaj ordonis al Diego:\n\n\"Gardu la banton, ke ĝi ne elglitu!\"\n\n\"Bone. Kaj kion --?\"\n\n\"Vi vidos!\"\n\nFernao malsupreniĝis. Kiam la aglo ekvidis lin, ĝi flugis iomete\nfor de la roko kaj momenton ĝi ŝajnis mediti, kontraŭ kiu el la\nmalamikoj ĵeti sin. Post du-tri sekundoj ĝi kun nova rapideco\nekatakis denove Franciskon. La malfortigita knabo svingis per mano\npor defendi sin, sed li tuŝetis nur per la glaveto unu flugilon,\nĉar lia mano jam estis tro malforta. Eta puŝo sufiĉis -- kaj la\nglaveto elmaniĝis.\n\nLa knaboj malsupre ekkriis pro teruro.\n\nLa aglo triumfe grakis kaj faris lastan atakon. Nun ĝi celdirektis\nal la kapo de la malfeliĉa knabo.\n\nFrancisko instinkte levis manon por ŝirmi la verton. La aglo enhakis\nsian fortan bekegon en lian surtuton, sed ĝi restis enigita. en leda\nborderaĵo de la maniko. Ĝi komencis fortege skui per la neatendita\nmalhelaĵo --\n\nSed jam estis ĉi tie Fernao. En la momento, kiam la aglo liberiĝis,\nli trafis ĝin per mortiga bato en la bruston. La rabobirdo\nrenversiĝis kaj falis sub la ruinojn. Ĝi falis inter la knabojn,\nkiuj diskuris, kvazaŭ iu pafus kontraŭ ili.\n\nFernao trovis apogon por la piedoj, malfirmigis la ŝnuregon kaj\nalligis sin al la talio de la malfortigita Francisko.\n\n\"Kaj vi --?\" demandis lacigite la savita knabo.\n\n\"Mi suprengrimpos unue sola, sen ŝnurego, kaj poste mi suprentiros\nvin. -- Diego, atentu!\"\n\n\"Jes!\"\n\nFernao grimpis supren. Franciskon jam forlasis lastaj fortoj. La\nmano, per kiu li firme tenis sin ĉe la roko, sinkis. Lia senforta\nkorpo libere balancis super la abismo.\n\nPost nelonge Fernao estis supre. Helpe de Diego li tiris Franciskon\nal si.\n\nFrancisko estis elĉerpita per la lukto kaj ekscito. Kiam li iomete\ntrankviliĝis, li rigardis Fernaon. Io profunda kuŝis en liaj\nokuloj, kiam li diris:\n\n\"Fernao... ni estu amikoj!\"\n\n\"Kion do! Ĉu vi opinias, ke mi ludus kun vi, se vi ne estus mia\namiko?\"\n\nTiam eksonis el malsupre ĝojigaj krioj:\n\n\"La aglo estas morta! Ĝi jam ne moviĝas. Vivu Fernao!\"\n\nFernao kliniĝis trans la randon de la roko demandante:\n\n\"Kaj Francisko? Ĉu vi jam vidis iun batalataki tiom belege kiel li\nfaris?\"\n\nKaj eĥo redonis gajajn kriojn:\n\n\"Vivu Fernao! Vivu Francisko!\"\n\nAmbaŭ knaboj rigardis sin reciproke kaj ridetis. Poste unu prenis la\nmanon de la alia kaj ili rapidis en la valon.\n\n\n\n\nII.\n\nEn paĝia lernejo\n\n\nFernao Magalhaes sentis sin en paĝia lernejo ĉe la reĝa korto\nen Lisbono kiel malliberigita birdo en mallarĝa kaĝo. Kie estis\nlibereco inter liaj denaskaj montoj kaj arbaroj? Kien perdiĝis gajaj\nludoj kun vilaĝaj kamaradoj? Kiamaniere vi povas ĉi tie pruvi, ke\nen viaj vejnoj cirkulas kuraĝa, aŭdaca sango?\n\nĈe la korto, estis ĉio rigida, afekta, oficialeca. Preskaŭ ĉiu\nmovo estis ĉi tie ordigita per severaj reguloj. Oni preskaŭ\nantaŭfiksis ĉiun frazon, kiun vi rajtas aŭ ne rajtas diri.\n\nLa pensoj de Fernao estis daŭre en lia hejmo, inter la denaska\nSabroso. Li rememoris patrinon, Diegon, Isabellon kaj Tereson. Ankaŭ\nGinebron li rememoris nun ofte kaj kun amo, malgraŭ tio, ke ŝiaj\nenergiaj manoj tiomfoje bridis lian troan viglecon.\n\nHo, kiel malvolonte li forveturis el sia hejmo! Li sidis en la\nkaleŝo apud Francisko, kiu sensukcese klopodis veki lian intereson\npri la regionoj, kiujn ili traveturis. Fernao komparis ilin kun\nla denaska regiono, kiu ŝajnis al li des pli bela, ju pli li\nmalproksimiĝis de ĝi.\n\nSed poste aperis antaŭ ili la maro. Fernao tuj vekiĝis el sia\nletargio. Lia brusto ektremis de emocio, kian li ankoraŭ neniam\nsentis. Li kliniĝis el la kaleŝo kaj surprizege observis la vastan\nakvospegulon de Atlantika oceano, kiu ŝajnis bruli en la brilo de la\nsubiranta suno.\n\nLi ne povis rekonsciiĝi el sia raviĝo. Li jam ne rememoris\nSabroson, eĉ ne aŭdis la entuziasmajn kriojn de Francisko. Li nur\nrigardis kaj rigardis.\n\nPost kelktaga veturo ili ekvidis Lisbonon. Ĝi prezentis unu el\nla plej belaj pejzaĝaspektoj, kiujn Fernao vidis dum la tuta\nvojaĝo. Li povis lasi okulojn sur pitoreska miksaĵo de domoj, kies\nblankeco okulfrapante elstaris el kadro de verdaj ĝardenoj. Tiuj\nmalsupreniĝis terasforme ĝis 1a haveno, kie ankris multaj ŝipoj.\nLa domojn superis temploturoj, monaĥejoj kaj palacoj.\n\nSed tio estis ankaŭ ĉio, kio ĉarmis lin. De kiam li alveturis\nLisbonon, atendis lin jam nur malagrablaĵoj. La simpla, sengracia\nkaj iom embarasita vilaĝa knabo malkaŝis je ĉiu paŝo mankojn,\npri kiuj li mem ĝis nun ne sciis. Kio estis natura en Sabroso, tio\nestis grava eraro kontraŭ societaj reguloj en Lisbono. Kiu estis en\nSabroso la unua, tiu estis en Lisbono unu el la lastaj. Pro tio ju\npli premis lin la rigidaj muroj de la reĝa palaco, des pli potence\naŭdiĝis en li sopiro je libereco, kiun promesis la malproksimaj\nhorizontoj de la vasta oceano.\n\nIam li denove profundiĝis en malgajan meditadon. Li eĉ ne rimarkis,\nke la lerneja ĉambro malpleniĝis. Li rigardis la belan urbon, sed\nli ne perceptis ĝian ĉarmon.\n\nSubite malfermiĝis pordo kaj en la lernejan ĉambron rapide eniris\nFrancisko.\n\n\"Do mi tamen ne eraris!\" li vokis spirmanke. \"Mi serĉas vin en\nĉiuj anguloj -- kaj vi estas netrovebla! Kaj kiam mi jam preskaŭ\nmalesperas, venas al mi ideo, ke vi estas eble denove ĉi tie sola!\nFernao, lasu jam rememorojn! Ni devos iri antaŭen, ĉiam supren,\nĉiam pli supren! Sed ne -- tiamaniere!\"\n\n\"Ja... ĉe vi estas ĉio tiel alia,\" kontraŭdiris Fernao enpense.\n\"Mi dirus -- pli facila.\"\n\n\"Kion vi opinias per tio?\"\n\n\"Vi scipovas elegante moviĝi, vi scipovas bele paroli, kun ĉiu vi\ntuj amikiĝas, ĉiu konas vin -- vi atingos ĉe la kortego certe\nsukceson. Sed mi?\"\n\n\"Sensencaĵo!\" diris abrupte Francisko. \"Pardonu, ke mi tion diras\ntiel malmilde, sed mi ripetas: sensencaĵo!\"\n\n\"Kial?\"\n\n\"Ĉu vi opinias, ke mi restos ĉi tie?\"\n\nFernao preskaŭ mutiĝis per surprizego. Nur post momento li\ndemandis:\n\n\"Kaj kion vi faros?\"\n\n\"La maro estas mia sopiro!\n\n\"Ĉu vere?\"\n\n\"Jes. Mi intencis surprizi vin per tio nur pli poste, sed vidante\nkiel vi ĉi tie tute sen kaŭzo turmentas vin, mi diras tion al vi\ntuj. Kaj venu! Antaŭ ni kuŝas libera posttagmezo -- ni iros al la\nhaveno.\"\n\nLa knaboj malsupreniris al la kajo. Kun intereso ili observis\nkolorabundan aron da ŝipoj. Unuj alveturis, aliaj fornaĝis. La tuta\nhaveno estis ununura tumulto de viglaj krioj, vera bildo de homa\nformikejo.\n\nMalgraŭ tio, ke atento de Fernao estis plenplene altirata al\nla belega spektaklo, tamen liaj pensoj senĉese revenis al la\ninterparolo kun Francisko. Fine li demandis:\n\n\"Francisko, kiam vi decidiĝis pri tio?\"\n\n\"Pri la maro? Ho, amiko, tion mi scias jam post du monatoj de restado\nĉi tie.\"\n\n\"Kiel vi kaptis tiun ideon?\"\n\n\"Ĉu vi scias, kiu estas Pinto Zilhao?\"\n\n\"Certe. Li estas tiu altstatura buklohara knabo, kun kiu vi\namikiĝis!\"\n\n\"Li venis en Lisbonon du jarojn pli frue ol ni. Li jam konas ĉion\nĉi tie. Li diris al mi, ke ĉe la korto valoras ion nur tiu, kiu\nhavas influajn konatulojn. Alie vi restos en oficejo kaj ĝi estas\nfino kun viaj revoj. Vi fariĝos unu el tiuj sensignifaj figuretoj,\nda kiaj estas ĉi tie centoj. Kaj tio ne allogas min.\"\n\n\"Min ankaŭ ne,\" diris Fernao. \"Sed kiel realigi tion?\"\n\n\"Kiel? Unue ni devos instruiĝi. Ni lernos hispanan kaj latinan\nlingvojn. Ni studos matematikon. Ni lernos priservi ŝipon kaj\nmezuraparatojn. Ni lernos koni astronomion kaj geografion. Kaj poste\n-- poste en la mondon por realigi niajn revojn.\"\n\nMagalhaes rigardis al la amiko plena de admiro. Kiom li superas\nlin ankaŭ en ĉi tiu rilato! Li estas ĉi tie ankaŭ malkontenta,\nmalgraŭ tio, ke li povus facile akomodiĝi kaj fariĝi sukcesplena\nkortegano. Li ankaŭ sopiras malaperi de ĉi tie. Sed kiom alie li\nagas ol Fernao! Kiom pli saĝe kaj pli ĝuste! Nenia senutila revado\nkaj sopirado, sed celkonscia laboro!\n\n\"Francisko,\" li diris per plivigligita voĉo, \"mi opinias, ke mi\nfaros la samon.\"\n\nEkde tiu tago komencis la knaboj obstine studi. Fremdaj lingvoj\nplifaciligos al ili kontakton kun anoj de aliaj popoloj, kiujn ili\nrenkontos dum siaj vojaĝoj. Matematiko, naŭtiko kaj geografio estos\nilia alfabeto dum navigado en nekonataj maroj. Kono de astra ĉielo\nestos por ili la sekura direktilo.\n\nFernao trankviliĝis. Penso, ke iam li forlasos ĉi tiun atmosferon,\nhelpis al li rompi pikilojn de ĉiuj malagrablaĵoj, per kiuj estis\nla vivo ĉe reĝa kortego superplenigita. La studado tiom ekinteresis\nlin, ke finante duan klason li estis laŭ prospero inter la plej\nbonaj lernantoj. Li superis eĉ Franciskon.\n\nKiam ili havis liberan tempon, ambaŭ amikoj celis al la haveno. Tie\nili konstruis kuraĝajn revojn kaj faris planojn por estonteco.\n\nEn tiu tempo vekis grandan intereson ekspedicioj de Kristoforo\nKolumbo. Li estis ĵus reveninta el sia dua vojaĝo kaj eĥo de lia\nfamo trapenetris rapide el Hispanujo en Portugalujon. Kolumbo asertis\nke li malkovris okcidentan vojon al Hindujo, la lando de fabela\nriĉeco, de multekostaj perloj kaj valorega spico.\n\nSed baldaŭ aŭdiĝis skeptikaj voĉoj, ke la nove malkovrita lando\nne estas Hindujo. Reĝaj paĝioj en Lisbono dupartiĝis. Unuj diris,\nke Kolumbo vere estis en Hindujo, aliaj neis tion. Inter ĉi tiuj\nlastaj estis Fernao kaj ankaŭ Francisko.\n\nEn ilian konflikton intermetis sin ankaŭ preceptoro Martin Behaim,\nunu el la plej famaj geografoj de tiama epoko. En dokta mondo li\nestis konata sub la latina nomo Martin Bohemus, tio signifas Martin\nĈeĥo (el Bohemio). Liaj gepatroj devenis nome el ĉeĥa urbo\nKrumlovo kaj translokiĝis Nurenbergon. Tieaj loĝantoj nomis Martinon\ngermane \"Behaim\". Riĉajn geografajn konojn li ĉerpis ne nur el\nlibroj, sed ankaŭ el siaj propraj spertoj, kiujn li kolektis dum\nvojaĝoj en malproksimajn landojn. En la jaro 1488 li partoprenis je\nportugala ekspedicio en Afrikon, kiun gvidis Diego Kao.\n\nĈi tiu ekspedicio atingis riveron Kongo. Sur la riverego ĝi\ntrapenetris en internan Afrikon. Tie Kao kaptis kelkajn negrojn,\nkiujn li alveturigis por portugala reĝo Johano II.\n\nMartin Behaim tre diferenciĝis de aliaj preceptoroj en la paĝia\nlernejo. Tiuj ordinare nur prelegis siajn lekciojn kaj ne toleris,\nke la disĉiploj elparolu kontraŭdirojn aŭ dubojn pri tio, kion\nili estis aŭdintaj. Kontraste al tio Martin Behaim ofte instigis la\npaĝiojn, ke ili demandu pri ĉio, kion ili ne komprenas aŭ pri kio\nili opinias alie. Li kompleze respondis eĉ je tiuj demandoj, kiuj ne\nkoncernis la instruatan temon.\n\nIam post vespermanĝo la paĝioj komencis polemikon pri tio, kian\nformon havas la Tero. La klaso denove dugrupiĝis. Unu grupo\ncertigis, ke la Tero estas ebena kiel tabulo, la dua, ke ĝi estas\nkugloforma.\n\nKiam el la diskuto fariĝis disputo, intervenis Francisko:\n\n\"Kial ni disputas pri la afero? Morgaŭ ni estos instruataj en\nnaŭtiko. Ni demandos majstron Behaim kaj li decidu!\"\n\nKaj Martin Behaim decidis.\n\n\"Mi intencis prelegi ion alian,\" li komencis, kiam li estis aŭdinta\niliajn demandon kaj peton. \"Sed ĉi tiu temo estas tiom multsignifa,\nke mi ne hezitas paroli pli volonte pri ĝi. Bonvolu nur permesi,\nke mi ne respondu rekte. Mi komencos per mallonga antaŭparolo el\nhistorio, kiu mian eksplikon pli klarigos kaj apogos.\"\n\nOkuloj de la knaboj ekbrilis.\n\nLa scienculo parolis pri tio, kiel la demando pri formo de Tero vekis\nintereson de homaro jam en malproksimaj tempoj. Homoj jam en antikva\ntempo supozis, ke 1a landoj tiam konataj -- Eŭropo, sudokcidenta\nAzio, kaj norda Afriko -- estas nur parto de la tuta mondo. Sed ili\nvane klopodis diveni kiaj landoj kuŝas orienten de Hindujo, kien\ntrapenetris armeo de Aleksandro la Granda. Kie finiĝas la oceano, en\nkiun oni ŝipveturas el Mediteranea maro apud kolonoj de Heraklo? Kaj\nkio troviĝas en suda direkto de nordafrika bordregiono?\n\nKelkaj grekaj sciencistoj, ekzemple Eratosthenes, Pythagoras,\nAristoteles kaj Ptolemaios, estis konvinkitaj, ke la Tero similas al\nkuglo. Ili kalkultrovis eĉ longecon de tera radio kaj de perimetro.\nIli enkondukis sistemon de paraleloj kaj meridianoj, kieshelpe oni\npovas determini geografian pozicion de ĉiu loko.\n\nEn frua mezepoko, kiam sur la ruinoj de Romana imperio estis fondataj\nnovaj ŝtataj formacioj kun feŭda organizo, la ideoj de antikvaj\nscienculoj estis forgesitaj. Ĉirkaŭ la jaro 550 laŭ nia jarindiko\npublikigis aleksandria komercisto Kosmas popularan libron titolitan\n\"La Kristana topografio\". Laŭ tio, kio estas skribita en Biblio, li\nimagis la Teron kiel ebenaĵon. Super ĝi estas firmamento kun steloj\nkaj super ili troviĝas ĉielo.\n\nTiu ĉi supozo regis poste dum multaj jarcentoj.\n\n\"En dekunua ĝis dektria jarcentoj estis organizataj krucekspedicioj\nkontraŭ Turkoj,\" daŭrigis sian klarigon Martin Behaim, \"Eŭropanoj\nkonatiĝis kun novaj landoj, kun novaj popoloj, kun novaj produktoj.\nIli kutimiĝis al pipro, al cinamo, al kariofilburĝono kaj al aliaj\nspecoj de spico, kiuj estis importataj el Hindujo tra malnovaj\nkaravanvojoj al Mediteraneo, de kie alveturigis ilin Venecianoj\nkaj Ĝenovanoj per siaj ŝipoj. En la jaro 1453 Turkoj militakiris\nKonstantinoplon. Ĉiuj komercaj vojoj, troviĝis en sfero de ilia\nhegemonio. Turkoj postulis de komercistoj altajn impostojn. La prezoj\nde importataj produktoj rapide plialtiĝis. Pro tiu kaŭzo Eŭropanoj\nserĉis tian vojon, kiu ne kondukus tra teritorioj regataj de Turkoj.\nTio estis la impulso al malkovraj navigadekspedicioj.\n\nEn Portugalujo interesiĝis pri la marvojaĝoj precipe princo Henriko\nNaviganto, filo de reĝo Johano II. Li loksidiĝis en kastelo en\nSagreso, de kie li havis belan rigardon al la maro. Tie li fondis\nunuan portugalan astronomian observejon kaj geografian lernejon. Li\ninvitis al si ĉiun homon, kiu scipovis diri ion interesan pri la\nmaro. Li studis kiun ajn vojaĝpriskribon. El libroj li eksciis,\nke Fenikoj ŝipveturis ĉirkaŭ Afriko en la direkto de oriento.\nLi kredis, ke liaj maristoj sukcesos atingi la saman celon de\nokcidento. Li ne ĝisvivis tion. Dum lia vivo estis malkovritaj nur\nKapverd-insuloj, Azoroj kaj Madeiro.\n\nEsplornavigadon daŭrigis ankaŭ reĝo Johano II. Oni efektivigis la\nekspedicion de Kao al la rivero Kongo kaj kuraĝan ŝipveturon de\nBartolomeo Diaz, kiu atingis la plej sudan kabon de Afriko. La reĝo\nnomis ĝin la kabo de Bona espero, ĉar li kredis, ke per ĉi tiu\ndirekto oni povas atingi Hindujon.\"\n\n\"Kaj tion provas nun Vasko da Gama?\" demandis Francisko.\n\n\"Jes. Li elnaĝos kun kvar ŝipoj al la kabo de Bona Espero. Se\nli sukcesos ĝin ĉirkaŭnaĝi, antaŭ li estos libera vojo en\nHindujon.\"\n\n\"Ĉu li povas esperi, ke li sukcesos en tio?\"\n\n\"Certe,\" respondis Behaim, kaj paĝioj estis surprizitaj per firmeco\nde lia voĉo. \"Sed ni revenu al tio, kian formon havas nia Tero.\nEl nuntempaj scienculoj eminentas precipe florenca kuracisto Faolo\nToscanelli, kiu firme kredas, ke la Tero estas kugloforma. Lian\nideon sekvis Kristoforo Kolumbo, kiu solvis enigmon de la Atlantika\noceano.\"\n\n\"Majstro Behaim,\" prenis la vorton Magalhaes, \"ĉu la lando, kiun\nKolumbo malkovris, estas vere Hindujo?\"\n\n\"Laŭ mia firma konvinko ĝi ne estas Hindujo,\" diris decide Behaim.\n\"El la landoj, kiujn li malkovris, oni alportis en Eŭropon nenion\nel tio, kion oni alportadis al ni el Hindujo: nek perlojn, nek\nspicon, nek eburon, nek multvaloran silkon. Eble ekzistas iaj grandaj\ninsuloj, pri kiuj ni ĝis nun nenion sciis. -- Do, ni trairis en\nrapideco evoluon de opinioj pri formo de la Tero de la plej malnovaj\ntempoj ĝis nunaj tagoj. Kaj hodiaŭ --\"\n\nLa preceptoro silentis momenton kaj li ŝajnis penege pripensi ion.\nLa aŭskultantoj streĉe observis lin. Fine iu demandis.\n\n\"Majstro Behaim, ĉu vi povas diri al ni vian opinion pri formo de la\nTero?\"\n\n\"Mi?\" respondis enpensigita Behaim. \"Eble ĝi kaŭzos al mi\nmalagrablaĵojn, sed mi ne volas kaŝi antaŭ vi mian opinion. Atendu\nmomenton,\" li diris kaj rapide eliris el la lernejĉambro.\n\nPost nelonga tempo li revenis. Li alportis strangan kuglon kun la\npiedestalo.\n\nLi starigis ĝin sur la tablon kaj nekutime ruĝiĝinte li diris\nmallaŭte:\n\n\"Vi volis koni mian opinion pri la formo de la Tero. Do. -- jen ĝi\nestas.\"\n\nLa disĉiploj rigardis la kuglon kaj la preceptoron miregigitaj,\nembarasitaj.\n\nFinfine iu el ili ekflustris:\n\n\"Ĉu tio prezentas la Teron?\"\n\n\"Jes. Tiamaniere mi imagas ĝin. Mi nomas tiun ĉi kuglon la globuso.\nKaj laŭ mia scio ĝi estas la unua globuso, kiu estis ĝis nun\nkonstruita.\"\n\nLa paĝioj ekkomprenis, kial majstro Behaim menciis pri eventualaj\nmalagrablaĵoj. Lia opinio ja staras en akra kontrasto al doktrino\nde eklezio. Laŭ ĉi tiu doktrino Tero similas al ebenaĵo; ĝi\nestas firma centro, ĉirkaŭ kiu rotacias astroĉielaj korpoj --\nSuno, Luno kaj planedoj. Kaj la doktrino de la eklezio egalas al\ndogmo. Dogmo estas aserto, pri kiu oni ne rajtas dubi. Se iu provas\nnegacii la dogmon, li malgravigas aŭtoritaton de eklezio. Per tio li\nskuus ankaŭ fundamentojn de la tuta feŭda sistemo en homa societo,\nkiujn eklezio strebas ĉiuforte konservi. Homaro estas dividita en\ndu taĉmentojn. En unu estas reĝoj, nobeloj kaj potencaj ekleziaj\naltranguloj -- en la dua obeemaj, laboremaj kaj humilaj servutuloj.\nKiu atakas la eklezian doktrinon pri Universo, tiu detruas ankaŭ\nĝian spritan instruon pri la aranĝo de homa societo. Kaj pro tio\nla riskema kuraĝulo estu pelata antaŭ la eklezian tribunalon, li\nestu proklamata kiel herezulo, li pentu pro sia kulpo en subteraj\nturmentejoj, li sufokiĝu per la fumo kaj estu konsumata de flamoj\nsur brulŝtiparo.\n\nMartin Behaim venis al la firma konvinko, ke la Tero havas formon de\nla kuglo. En sia laborejo li donis al sia ideo eĉ palpeblan formon\n-- kaj nun li montras al la paĝioj rezulton de sia scienca serĉado.\n\nEge surprizitaj per aŭdaco de la maljuniĝanta scienculo,\nkortuŝitaj per lia konfido kaj plenaj de scivolo, junuloj rapide\npaŝis al la modelo.\n\nĜi estas la kuglo, kies diametro mezuris ĉirkaŭ duonmetron.\nĜi prezentis Teron laŭ imago de la granda geografo. Liajn\naŭskultantojn interesis precipe mondspacoj inter okcidenta marbordo\nde Eŭropo kaj Afriko kaj inter la landoj, per kiuj finiĝis la\norienta parto de la mondo: Katajo, Hindujo, Cipango.[1] Tiujn spacojn\nplenigis senfinaj maroj -- _Oceanus Meridionalis, Oceanus Orientalis\nIndicus_ -- kaj multaj insuloj:\n\n\"Eble ili estas grandaj insuloj, pri kiuj ni ĝis nun nenion sciis,\"\nripetis Fernao senvole la frazon de Behaim, fikse rigardante aron da\ninsuloj apud Cipango. \"Ĉi tiu globuso pravigas opinion, ke Kolumbo\nne estis en Hindujo. Dumvoje li tamen devus ekvidi almenaŭ iun el\nili.\"\n\nSamtempe li montris al la insuloj, kiuj troviĝis en triangulo\nfarita per surskriboj _Oceanus Orientalis Indicus, Oceanus Indicus\nSuperioris_, Kandino[2].\n\n\"Sed en tiu kazo la lando, kiun malkovris Kolumbo, devus kuŝi\noriente de Cipango?\" diris Francisko.\n\n\"Vi pravas,\" kapjesis Behaim. \"Mi opinias, ke mia globuso ĝuste en\nĉi tiuj lokoj estos baldaŭ funde kompletigita.\"\n\nKiam ili ĉion detale trarigardis kaj Behaim donis al ili apartajn\nklarigojn, petis vorton denove Fernao Magalhaes:\n\n\"Majstro Behaim, mi pensas, ke nun jam ni ĉiuj konsentas kun via\nopinio pri formo de la Tero. Sed se iu postulus pruvojn pri kugla\nformo de la Tero... ĉu ekzistas tiuj pruvoj?\"\n\n\"Ekzistas nur hipotezoj,\" respondis la scienculo. \"Vi certe jam\nrimarkis, ke observante sur horizonto ŝipon veturantan al ni, ni\nvidas unue mastojn kaj nur poste ŝiptrunkon.\"\n\n\"Jes, tion ni vidis jam ofte,\" jesis ĉiuj vigle.\n\n\"El tio sekvas, ke nia Tero havas kurban surfacon. Kaj -- ĉar akvo\nestas elasta -- ĉi tiu kurbiĝo povas havi nur la formon de la\nkuglo.\"\n\n\"Ĉu ekzistas ankoraŭ io, kio pruvus la kuglan formon de la Tero?\"\nklopodis sciiĝi pli Fernao.\n\n\"Ombro, kiun ĵetas Tero dum mallumiĝo de la Luno, estas rondforma.\nAnkaŭ el tio ni povas konkludi, ke ĝi estas kugloforma.\"\n\n\"Do... senpera pruvo ne ekzistas?\"\n\n\"Mi ripetas: ekzistas nur hipotezoj.\"\n\n\"Kaj ĉu estus eble doni ian senperan pruvon?\" demandis Fernao kaj\nliaj vangoj brulis de emocio.\n\n\"Jes, tio estus ebla,\" respondis malrapide scienculo, akcentante\nĉiun vorton. \"La plej bona pruvo estus -- ŝipveturo ĉirkaŭ la\nterglobon de Oriento al Okcidento, aŭ de Okcidento orienten. Vi\nestas junaj, la vivo kuŝas antaŭ vi. Mi estus feliĉa, se tion\nsukcesus fari iu el vi.\"\n\nEn la klaso estis tombeja silento.\n\nMartin Behaim prenis singarde globuson -- la unuan globuson en la\nmondo -- kaj forlasis la lernejĉambron.\n\n\n\n\nIII.\n\nVasco da Gama\n\n\nLa 18-an de septembro 1499 tuta Lisbono muĝis. En la haveno\npremiĝis netravideblaj popolamasoj, kiuj alvenis bonvenigi Vaskon da\nGama, la malkovrinton de marvojo en Hindujon.\n\n\"Honorajn lokojn okupis reprezentantoj de Hispanujo, Italujo,\nGermanujo, Francujo kaj Nederlando. Tuj malantaŭ ili troviĝis\naroj da riĉaj komercistoj, kiuj antaŭvidis profundajn ŝanĝojn\nen ekonomia vivo de la tuta Eŭropo, kaŭzitajn per ĉi tiu fama\nmalkovro.\n\nReĝo de Portugalujo Manuelo la Granda venis kun ĉiu pompo de\nsia kortego. Malgraŭ tio, ke li klopodis aspekti trankvila kaj\ndignoplena, li ne povis subpremi signojn de forta emocio. Li ja\nekspedis Vaskon da Gama al malproksima vojo ĉirkaŭ Afriko, kiun\nrealigi provis Portugaloj jam tutajn jardekojn! Ne nur Vasko da Gama,\nsed ankaŭ li, Manuelo la Granda, estos enskribita en la historio\nkiel venkinto super la oceano!\n\nApud la reĝa sekvantaro staris paĝioj en modele ordigitaj vicoj.\nInter ili estis ankaŭ Fernao Magalhaes.\n\nLi estis jam deknaŭjara. La kortega vivo ne ŝanĝis lin. Ĉiam\nli estis serioza, malparolema, homevitema. Ĉiam li pensis nur pri\nstudo kaj pri sia revo -- veturi trans la maron kaj malkovri novajn\nlandojn.\n\nLia malserena izolemo malaperis nur tiam, kiam li kontaktis kun\ndu homoj: kun Francisko Serrao kaj kun scienculo Martin Behaim.\nLa sperta kaj sprita preceptoro baldaŭ ekkonis, kial Fernao tiom\ninteresiĝas pri liaj prelegoj. Li konis el propra sperto la ĉarmon\nde tiuj strangaj momentoj, kiam homon kaptas sopiro fari ion grandan,\nion senliman. Kiam oni ŝatus vaste svingi la manon por katenkapti\nĉion, kio de homo forkuras. Li bone konis la ardan flameton en la\nokuloj, kiu ekbruliĝas pro la sopiro kaj decidemo. Tian flameton li\nvidis en okuloj de Fernao ofte, kiam li rakontis pri la maro. Kaj\nMartin Behaim nutris sin, subtenis, stimulis: Fernao bone tion sentis\nkaj li estis pro tio tre dankema al sia instruisto.\n\nKaj kun Francisko ligis lin la malnova amikeco. Ambaŭ junuloj bone\nkomprenis unu la alian kaj faris ĉion en harmonia konkordo.\n\nAnkaŭ hodiaŭ ili staris kune kaj malpacience rigardis al observa\nturo. Tuj matene alveturis rapida karavelo de komercisto Artur\nRodriguez, kiu hazarde renkontis la ŝipojn de Vasko da Gama.\nRodriguez alportis informon, ke la ekspedicio tagmeze atingos\nLisbonon. Nun estis jam la dua posttagmeze kaj ĉiuj komencis\nfariĝi malpaciencaj.\n\nFinfine ektondris kanonoj.\n\nObservantoj ekvidis en malproksimo pintojn de ŝipoj kaj donis signon\nal la artileriistoj. Tri kanonpafoj komunikis al Lisbono, ke la\nekspedicio de Vasko da Gama alveturas.\n\nLa ariĝintaj popolamasoj nepriskribeble entuziasmiĝis. Homoj\nbravokriis, ridis, ploris, ĉirkaŭbrakis unu la alian, starigis sin\nsur la pintojn, saltetis alten --\n\nMalproksime sur la horizonto aperis malhelaj punktoj, kvazaŭ el\nondoj de oceano elgrimpus strangaj skaraboj. Ili alproksimiĝis\nmalrapide, tre malrapide, estis jam preskaŭ vespero, kiam la\nŝipoj albordiĝis kaj ĵetis ankrojn. En tiu momento eksonis ĉiuj\nsonoriloj en Lisbono. En la ĝojkrion de la popolamasoj miksiĝis\nsurdigantaj pafoj de la bombkanonoj. Lisbono tremis sub pafado.\n\nReĝo Manuelo la Granda sendis sian orumitan ŝipeton renkonte al\nla karavelo de la admiralo. Vasko da Gama malsupreniras en ĝin per\nŝnurega ŝtupetaro, li albordiĝas, venas antaŭ la reĝon kaj faras\nprofundan komplimenton. Li volas ion diri, sed li ne povas. La kruda\nmaristo, kiu regis ŝipojn, homojn kaj oceanojn, ne estas kapabla\nregi sian kortuŝon.\n\nAnkaŭ la amasoj fariĝas senmovaj, senvortaj. Sed kiam la rego\nĉirkaŭbrakas Vaskon da Gama, ili vekiĝas el sia raviĝsilento kaj\nla haveno denove bruegas.\n\nVasko da Gama turnas sin al siaj karaveloj. Li mansignas al la\nmaristoj, kvazaŭ li volus doni al la popolo signon, ke la meritoj\npri ĉi tiu granda venko de Portugalujo ne apartenas nur al li. Nova\ntorento de ĝojego, novaj salvoj el bombkanonoj. Ankaŭ la karaveloj\ntondrobruas. La artileriistoj staras apud siaj kanonoj kaj pafegas.\nCeteraj maristoj rigardas en mirego la neviditan aperaĵon. Ili ja\nantaŭvidis, ke oni bonvenigos ilin glore. Sed ĉi tiu pompo superis\nĉiujn iliajn imagojn. Kion signifas ĉiuj suferoj de la senfina\nvojaĝo? Ilian admiralon ĉirkaŭbrakas mem la reĝo! Kaj ĉi tiu\nĉirkaŭbrako apartenas ankaŭ al ili! Sekvas ordono elŝipiĝi kaj\naranĝi triumfan marŝon tra la urbo en la reĝan palacon al riĉa\nfestena regalo.\n\nLa stratoj, tra kiuj marŝas la maristoj, ondiĝas per sennombraj\naroj da homoj. Frontoj de domoj, fenestroj kaj tegmentoj estas\nplenplenigitaj de alrigardantoj, knaboj trapenetras inter maturaj\nhomoj antaŭen por pli bone vidi -- Kaj oni povis ja ion vidi!\n\nEn la frunto de la marŝtaĉmento iris maristoj en strangaj\nvestaĵoj, kiujn ili akiris en malproksimaj fremdaj landoj. Iliaj\nvizaĝoj, brunigitaj de sunradioj, sulkigitaj de marakvoj kaj\nventegoj, maldikigitaj de suferado kaj malsato, rakontis sufiĉe pri\nla travivitaj turmentoj.\n\nEn la momento, kiam ili alpaŝis la stratojn de Lisbono, iliaj\nanimoj estis superplenaj ne nur per ekzalta ĝojo. Krom senfina\nfeliĉo kuŝiĝis sur ilin peza vualo -- rememoroj je dekoj da\nfidelaj kamaradoj, kiuj pereis dumvoje.\n\nIli iras inter ĝojkriantaj popolamasoj, sed iliaj okuloj estas\ndirektitaj ien en malproksimon. Ili vidas en ĉi tiuj neforgeseblaj\nmomentoj denove la kabon de Bona Espero, Mozambikon, Melindon,\nKoĥinon kaj Kalikuton, ili luktas kun la ondoj de Hinda oceano,\nili entombigas en ondojn siajn kamaradojn, kiuj ne estis kapablaj\nrezisti al teruraj malsanoj. Ili iras kaj pli volonte ne rigardas al\nentuziasmigitaj amasoj, sed malproksimen antaŭen. Eble ĉiu en la\nmaro de kapoj ekvidus tiun plej karan, je kiu li sopiris plej multe,\nla kapon de sia patrino, de patro, de edzino, de infano -- sed eble\nli ekvidus ankaŭ larĝe malfermitajn kaj konsternitajn okulojn de\ntiuj, kiuj vane serĉis en la vicoj da maristoj sian familianon. Ja\n-- ju pli proksimiĝas la marŝtaĉmento al la reĝa palaco, des pli\nofte oni aŭdas inter la ĝojego malesperajn ekkriojn de tiuj, kiuj\njam kun absoluta certeco konvinkiĝis, ke ilia edzo, fianĉo, patro,\nfilo aŭ frato ne revenis...\n\nAparta grupo de maristoj portis sur veluraj kusenoj multekostajn\ndonacojn, kiujn sendis al portugala reĝo la regnestroj de\nmalkovritaj landoj. La rigardantoj admiris ponardojn kun oraj\nmanteniloj ornamitaj per briliantoj, orientajn sabrojn kaj glavojn,\norajn juvelojn, gemojn kaj ŝnurojn da perloj, artajn kestetojn el\neburo, delikatajn ŝtofojn, sed plej scivole ili observis Hindojn,\nkiujn alveturigis la maristoj en Eŭropon kiel trofeon de la venko...\n\nNur poste vidiĝis Vasko da Gama. Li paŝis flanke de la reĝo,\nĉirkaŭita de noblaj korteganoj, altrangaj oficiroj, episkopoj kaj\nĉefepiskopoj. Li aspektis serioze kaj nepre ne ridetis.\n\n\"Kial li estas tiom serioza?\" oni aŭdis mirigitajn voĉojn.\n\n\"Eble pro tio, ke al li mortis dumvoje tiom da maristoj.\"\n\n\"Laŭdire ankaŭ lia frato Paolo pereis.\"\n\n\"Kiom da maristoj forlasis Lisbonon?\"\n\n\"Cent kvindek.\"\n\n\"Kaj jen -- terure! -- mi kalkulis ilin -- jen marŝas nur kvindek\nkvin da ili!\"\n\n\"Kvar ŝipoj forveturis kaj revenis nur du!\"\n\n\"Nova pruvo, ke la kajon de nia haveno ni ne nomas 'La kajo de larmoj\nkaj de la ĝojo' senkaŭze!...\"\n\nTuta Lisbono parolis nur pri la ekspedicio de Vasko da Gama. Eble\nplej vigla diskuto estis en paĝia lernejo. Ĉiujn ravis la brila kaj\nimpona bonvenigo.\n\nPreceptoroj vole nevole ĉesis instrui kaj parolis pri la venkinta\nmalkovrinto. Ili ne bezonis devigi sin al tio, ĉar ankaŭ ili estis\nplenaj da sincera admiro al lia faro.\n\nTiamaniere kreskis la fama marnaviganto en okuloj de entuziasmigita\njunularo al heroa modelo de perfekteco. En la paĝia lernejo\ntroviĝis en tiuj tagoj ne eĉ unu junulo, kiu ne sopirus fari\nion ĝuste tiel grandiozan kiel Vasko da Gama. Inter la plej\nentuziasmigitaj admirantoj estis Fernao kaj Francisko.\n\nKelkajn tagojn post alveturo de Vasko da Gama diris majstro Behaim al\nla disĉiploj:\n\n\"Mi devas informi vin, ke morgaŭ antaŭtagmeze anstataŭ normala\ninstruado oni aranĝos por vi prelegon.\"\n\n\"Pri kio?\" ili demandis avide.\n\n\"Pri la vojaĝo en Hindujon.\"\n\n\"Kaj kiu -- kiu prelegos?\" la junuloj preskaŭ ĉesis spiri. \"Vasko\nda Gama.\"\n\nEstis feliĉo, ke la lernejĉambro troviĝis en konstruaĵo kun\nfortaj muroj, kiuj obtuzigis ĉiujn sonojn. Ĉar la junuloj post ĉi\ntiu sciigo subite forgesis ĉiujn regulojn de disciplinita konduto...\n\nLa sekvantan tagon la junuloj ariĝis en la plej granda\nlernejĉambro. La katedro estis solene ornamita. Antaŭe staris\nvico da brakseĝoj. Sur ilin sidiĝis la reĝo kun korteganoj kaj\npreceptoroj.\n\nLa junaj aŭskultantoj salutis la reĝon kaj poste ilia intereso tute\nkoncentriĝis al la fama marnaviganto.\n\nLi estis ankoraŭ relative juna. Ĉiu lia movo malkaŝis memkonfidan\nhomon. Eĉ ĉi tie, malantaŭ la katedro, en la medio, kiu estis por\nli tute fremda li ne embarasiĝis. Li faris profundan komplimenton al\nla reĝo kaj komencis prelegi:\n\n\"Lia Moŝto reĝo Manuelo la Granda invitis min, ke mi rakontu al\nvi, junaj amikoj, ion pri mia vojaĝo. Kompreneble mi ne estas\nCicero nek Demosthenes kaj pli bone mi scipovas regi la oceanojn ol\nvortojn. Malgraŭ tio mi volonte plenumas la deziron de lia Reĝa\nMoŝto, al kiu mi tiom ŝuldas por ĉiu helpo. Estas antaŭ ĉio lia\nmerito, ke mi sukcesis realigi la malnovan sopiron de nia popolo --\nĉirkaŭveturon de Afriko.\"\n\nPost ĉi tiu enkonduko ekparolis Vasko da Gama pri tio, kio okazis\nantaŭ lia ekspedicio: subigo de surteraj vojoj al Hindujo de Turkoj,\nmanko de orientaj varoj en Eŭropo, serĉado de nova vojo al Hindujo\ntra la maro. Provoj de Henriko Naviganto kaj de Johano la Dua,\nVojaĝo de Bartolomeo Diaz, kiu en la jaro 1486 atingis la plej sudan\nkabon de Afriko kaj revenis nur pro tiu kaŭzo, ke liaj maristoj\nrifuzis ŝipveturi pluen.\n\nNovan vojon al Hindujo ne serĉis kompreneble nur Portugaloj, sed\nankaŭ Hispanoj. Dume Portugaloj celdirektis orienten, Hispanoj\nklopodis atingi Hindujon en direkto okcidenta. Inter ambaŭ landoj\nekestis konkurado. Ĉiu volis alveturi Hindujon kiel unua. Ĉiu volis\nkonkeri komercon kun multekosta spico por si. Ĉi tiu konkurado\nŝanĝiĝis al malkaŝa malamikeco. Hispanaj kaj portugalaj ŝipoj\nrenkontiĝanto nur la vasta maro senrespekte dronigi unu la alian.\nTiam la papo dividis la mondon en du duonojn: okcidentan kaj\norientan. Ĉiuj landoj en okcidenta parto, kiuj ĝis nun ne estis\nregataj de kristanaj regnestroj, devis aparteni al Hispanujo.\nPortugalujo estis rajtigita okupi tiajn landojn en zono orienta.\nLimo inter ambaŭ partoj direktis de nordo al sudo kaj troviĝis en\ndistanco de 370 leguoj okcidenten de Kapverdaj insuloj.\n\nDum ĉi tiu stato oni aranĝis ekspedicion de Vasko da Gama. Li\ngvidis kvar ŝipojn, kiuj estis ekipitaj kun granda zorgemo. Kiam li\nrakontis, kiuj personoj helpis al li efektivigi la grandan plenon, li\ndediĉis dankajn vortojn al Bartolomeo Diaz:\n\n\"Por ke vi povu kompreni la grandecon de lia koro, vi devas konscii,\nkio okazis. Diaz ŝipveturis Hindujon. Li ja malkovris novajn\nlandojn, sed la celon de sia vojaĝo li ne atingis. Li estis pro\ntio certe ĉagrenita. Kaj jen post jaroj -- li eksciis, ke iu alia\nvolas provi tion, en kio li malsukcesis. Diaz povis ĵaluzi je\nla nova ekspedicio. Li povis deziri al ĝi malsukceson. Li povis\nsekretigi ĉion kio al la nova ekspedicio helpus. Sed Bartolomeo\nDiaz? Apenaŭ li eksciis pri mia vojaĝo, li tuj vizitis min kaj\nprezentis al mi ĉiujn siajn riĉajn spertojn. Li atentigis min pri\nĉiuj malhelpaĵoj, kiujn mi devos venki. Li donis al mi konsilon,\nkiamaniere pliperfektigi konstruon de la ŝipoj, ke ili rezistu al\nĉiuj uraganoj. Li rekomendis al mi ŝipdirektilistojn, kiuj gvidus\nmin sekure al la kabo de Bona Espero.\n\nMi scipovis tuj valorigi, kion signifas por mi la konsiloj de Diaz.\nSed nur dumvoje mi ekkonis, kiel mi veturus sen ili. Ne estis eĉ\nunu tago, en kiu mi ne rememorus kun profunda dankemo tiun bravan\nmarnaviganton kaj noblan homon.\n\nKaj kiel Bartolomeo Diaz -- tiel devas agi ĉiu homo, kiu pensas pri\nprospero de ĉiuj, ne nur pri propra profito. Tiel, mi esperas, agos\nen la vivo ankaŭ vi...\"\n\nĈirkaŭveturinte la kabon de Bona Espero, la ekspedicio ekveturis\nnordorienten. Vasko da Gama nomis lokojn, kiujn ili vizitis:\nDelago, Zambezo, Mozambiko, Mombaso, Melindo. El Melindo ili naĝis\nankoraŭ dudek tagojn tra la Hinda oceano sub gvido de kristana\nŝipdirektilisto. Finfine ili atingis Kalikuton -- Ili troviĝis en\nHindujo.\n\nDu monatojn ili komercis kun indiĝenoj. Dum tiu tuta tempo Vasko da\nGama pro singardo ne elŝipiĝis.\n\n\"Sed la tempo de nia restado proksimiĝis al la fino. Mi komprenis,\nke mi jam ne povas plu prokrasti nian viziton al la reĝo. Mi\nkomunikis, kiam mi vizitos lin.\n\nLa reĝo akceptis nin ŝajne amike. Li evidente intencis blindigi\nnin per sia lukso. Liaj vestaĵoj estis ornamitaj per multekostaj\njuveloj. Sur la manoj li havis braceletojn, sur kiuj brilis grandaj\ndiamantoj. Ĉirkaŭ la kolo li havis volvitan ŝnuron da perloj.\nEn liaj orelaŭrikloj estis grandaj truoj, el kiuj pendis oraj\norelringoj kun perlaj ornamaĵoj.\n\nApud reĝo staris liaj paĝioj, vestitaj en silko. Unu knabo tenis\nsuper la reĝo ruĝan sunombrelon, kies firmaj partoj estis faritaj\nel oro kaj juveloj. Aliflanke staris paĝio tenanta ujon, kiu estis\nankaŭ el oro. La reĝo sputis en ĝin. Li senĉese maĉis ian verdan\nfolion. La sukon li elsuĉis kaj reston elsputis. Per tiu maĉado\nliaj dentoj kaj lipoj fariĝis fajre ruĝaj.\n\nHelpe de interpretisto mi parolis kun la reĝo sufiĉe longan tempon.\n\nPoste ni adiaŭis kaj volis forlasi palacon. Reĝaj servistoj\nkondukis nin tra komplikitaj koridoroj en apartan ejon, kie ili\nneatendite forlasis nin. Ilia malĝentileco mirigis nin, sed tro\nbaldaŭ ni estis instruitaj. Venis sendito de la reĝo kaj li diris\nal ni, ke ni estas kaptitoj.\n\nMi postulis lin, ke li diru al Samorino -- tiel nomiĝis la reĝo\n-- pri kio mi interkonsentis kun mia frato Paolo: se mi ne revenos\nen la termino, kiun mi antaŭe fiksis, niaj karaveloj forveturos en\nPortugalujon kaj ili revenos kun grandega ŝiparo, kiu terniveligos\nKalikuton.\n\nLa reĝon timigis la minaco kaj post kelkaj tagoj li ordonis al siaj\narmitoj, ke ili akompanu nin en plena sekureco al la bordo. Tuj poste\nni forlasis Kalikuton kaj ŝipveturis reen. Dum la reveturo okazis\nnenio eksterordinara.\n\nTiamaniere estis la unuan fojon ĉirkaŭveturita Afriko de portugalaj\nmaristoj. La vojo al Hindujo estas konata. Nia komerco povos flori po\nsenfinaj eblaĵoj. Kaj nun vi eble opinias, amikoj, ke ĉiuj taskoj\nestas plenumitaj. Ĝi estus kompreneble granda eraro. Kion faris ni,\ntio estis nur komenco. La ĉefaj laboroj nur atendas nin.\"\n\nKaj ĉi tie parolis Vasko da Gama pri tio, kiamaniere estas necese\nsekurigi la navigadon al Hindujo. Arabaj komercistoj, kiuj ĝis nun\nperis la komercan trafikon inter Hindujo kaj mediteraneaj teritorioj,\nklopodos malebligi la portugalan penetradon en Azion. La indiĝena\nloĝantaro ne estas favora al Portugaloj; ĝi devos esti akirita vole\nnevole. Kaj multaj aliaj taskoj estas plenumotaj.\n\n\"Mi estas feliĉa,\" finis sian prelegon Vasko da Gama, \"ke mi ricevis\nhonoron paroli al reĝaj paĝioj. En vi kuŝas estonteco de nia\npopolo. Vi devos plenumi la taskojn, kiujn mi menciis. Se iu volas\nfariĝi maristo, estas necese, ke li estu tuta viro. Li devas havi\nspinon pli firman ol estas masto, vidpovon pli akran ol falko kaj\nforton pli grandan ol leono. Li devas sukcese moki furiozon de la\noceano, ne plendi, kiam ventego disŝiras velojn. Li devas scipovi\nkunpremi la dentojn kaj stariĝi pli firme, kiam iu kamarado estas\nantaŭ liaj okuloj malsuprenĵetita en embuskajn ondojn. Li devas\nscipovi suferi malsaton, soifon, laciĝon, varmegon kaj froston,\nskorbuton. Li devas senŝancele kredi al sia komandanto ankaŭ se\nŝajne ĉio estas perdita. Li devas daŭre naĝi al sia celo, ankaŭ\nse lin teruras nekonataj malproksimoj kaj premas arda sopiro al la\nhejmo.\n\nTion ĉion devas scipovi ĉiu ordinara maristo. Sed ĉi tiuj\nkvalitoj devas esti dekobligitaj en persono de tiu, kiu volas esti\nla kapitano, la admiralo. Kaj vi, junaj amikoj, fariĝos iam la\nkomandantoj.\"\n\nLa okuloj de junuloj ekflamis de entuziasmo. Ektondris surdiga\naplaŭdo.\n\nAnkaŭ reĝo Manuelo la Granda kontente ridetis. Bone tion diris Vasko\nda Gama al liaj paĝioj. Estis necese entuziasmigi ilin por grandaj\nfaroj, vipveki ilian aventuremon. Ĉiu venka batalo de portugalaj\nmaristoj signifos ja subigon de nova lando por Lia Reĝa Moŝto.\nĈiu el ĉi tiuj junaj vivoj, perdita en malproksimaj oceanoj kaj\nnekonataj kontinentoj, signifos pluan pliriĉigon de portugala regno.\n\nPost la prelego iris Francisko kun Fernao al la haveno. Ili havis\nimpreson, kvazaŭ la spiro de malproksimaj landoj estus hodiaŭ pli\narda ol alifoje. Ili silentis.\n\n\"Kredu al mi, Fernao,\" diris fine Francisko, \"eble estus pli bone, se\nmi ne aŭdus Vaskon da Gama.\"\n\n\"Kial?\" rigardis al li mirigite Fernao.\n\n\"Ĉu ne estas sensenca flamigi la sopiron, kiu estas ĉiam ne\nplenumita kaj provizore -- kiel ŝajnas -- ne plenumebla?\"\n\n\"Ni ne malesperu. Prelego de Vasko da Gama instruis min, ke ili\nbezonos nin.\"\n\n\"Sed kiam venos nia vico? Estas ĉi tie filoj de pli nobelaj\nhidalgoj, kaj ili estos preferataj. Ni povos ĉe la kortego senutile\npasigi nian tempon, sufoki niajn sopirojn. Kaj intertempe la ŝipoj\nalnaĝas kaj fornaĝas -- ho, povi enpenetri iun el ili kaj veturi en\nmalproksimojn!\"\n\n\"Ni devas atendi, Francisko. Eble unu jaron, eble kvin jarojn --\"\n\n\"Atendi, atendi -- kaj ĉiam nur atendi! Kaj dume estos ĉio\nmalkovrita kaj por ni restos nenio. Madeiro, Azoroj, Kapverdaj\ninsuloj, vojaĝoj de Kolumbo -- kaj nun krom ĉio ankoraŭ Hindujo!\nĈu vi pensas, ke la mondo estas senfina?\"\n\n\"Ne timu, Francisko,\" diris Fernao kaj lia voĉo estis malmola kaj\nfirma. \"La mondo estas sufiĉe granda, ankaŭ por ni io restos.\"\n\n\n\n\nIV.\n\nLa konkerantoj\n\n\nPost du jaroj gvidis Vasko da Gama duan ekspedicion en Hindujon. Li\nvolis kromalie puni Samorinon kaj liajn subigitojn por sia kaptiteco\ndum la unua vizito en Kalikuto. Reĝo Manuelo ordonis konstrui por ĉi\ntiu ekspedicio dudek ŝipegojn, kiuj estis plenplenaj da portugalaj\nsoldatoj...\n\nVasko da Gama venĝis sin per tiom malhoma maniero, ke lia pionira\nkaj fakte heroa malkovra faro estis neforviŝeble makulita. Pri la\nkruelaĵoj de Gama rakontis detale Gaspar Korrea (Correa), unu el la\nplej bonaj konantoj de lia vivo.\n\nApenaŭ ili alŝipiĝis al la trankvila Kalikuto, Vasko da Gama\nordonis bombardi la urbon. Ĉiuj portugalaj kanonoj pafegis tutan\ntagon kaj tutan nokton kaj dissemis en la kvieta hinda urbo detruon\nkaj morton. Parto da terurigita loĝantaro, kiu ne scipovis defendi\nsin kontraŭ ĉi tiu unua pereiga saluto de la eŭropa civilizacio,\nfuĝis en sovaĝa konfuzo kaj nepriskribebla teruro en landinternon.\nPoste ordonis la senkompata venĝanto kapti kaj neniigi kelkajn\nŝipojn, kiuj alveturis en la havenon. Laŭ ordono de Gama oni\nforhakis al la maristoj manojn, orelojn kaj nazojn kaj tiamaniere\nkripligitaj indiĝenoj estis senditaj en veloŝipo al la bordo. La\nvenkintoj de Hinda oceano kontente observis, kun kiaj terurego kaj\nploro akceptis la Hindoj ĉi tiun fantoman ekspedaĵon...\n\nKaj same barbare kondutis Vasko da Gama al aliaj kaptitoj. Unujn\nli ordonis pendigi sur la mastojn kaj dispafi per la bombardiloj.\nAl aliaj li ordonis verŝi sur la haŭton brulvarmegan oleon por\ndevigi ilin malkaŝi gravajn sciigojn. La neŭtralan maŭran ŝipon\nli tute senkaŭze elrabis kaj ties maristojn li lasis droni en ondoj\nde oceano.\n\nApenaŭ Vasco da Gama forlasis Hindujon, en la subigitaj regionoj\naperadis simptomoj de la ribelo. La indiĝena loĝantaro bone\nantaŭsentis, ke nun oni decidiĝas pri ĝia libereco aŭ sklaveco\npor tutaj jarcentoj. Pro tio ĝi defendis sin kontraŭ portugala\npenetrado per ĉiuj fortoj.\n\nKiam Hindoj -- dezirante liberigi sin -- ruinigis unu el la\nfortikaĵoj, kiujn konstruis portugalaj konkerantoj sur la hinda\nkajo, reĝo Manuelo aranĝis novan ekspedicion.\n\nLa volontuloj estis elektataj tre zorgeme. Kiu volas partopreni la\nekspedicion, devas havi spertojn. Se li ne estas sperta, li devas\nesti almenaŭ kuraĝa.\n\n\"Fernao, ĉu ni veturos?\"\n\n\"Ni veturu, Francisko!\"\n\nKiel estus eble ne veturi! Ili ja atendis jam pli ol sufiĉe!\n\nEl junuloj fariĝis junaj viroj. Kiaj ŝanĝoj okazis intertempe!\nFernao vizitis kelkfoje sian hejmon, Sabroson. La fratinoj edziniĝis\nkaj forlasis la gepatran domon. Diego prizorgis la malgrandan bienon,\nla patrino tro frue maljuniĝis. Kiam Fernao post la lasta vizito\nadiaŭis ŝin, li havis impreson, ke li jam neniam vidos ŝin.\n\nBaldaŭ post lia vizito ŝi mortis. Tiam Fernao ekkomprenis, ke la\nhejmo estas patrino, ĉar post ŝia morto jam nenio tiris lin hejmen.\n\nEn Lisbono li sentis sin ĉiam pli kaj pli mallibera. La\nrigidiĝinta kortego naŭzis lin. De jaro al jaro plikreskis lia\nsopiro je nekonataj malproksimoj.\n\nKaj jen -- vojaĝo en Hindujon! Kiel estas eble ne aliĝi!\n\n\"Sed ni povos partopreni la ekspedicion nur kiel simplaj, senrangaj\nmaristoj,\" diris iom trompite Francisko.\n\n\"Ne gravas,\" respondis trankvile Fernao. \"Almenaŭ ni komprenos ĉion\npli bone ol tiuj, kiuj veturos tuj kiel komandantoj.\"\n\n\"Vi pravas, Fernao,\" ekridis Francisko, kiu scipovis kun ĉio rapide\nkonformiĝi.\n\nGvidanto de la ekspedicio estis admiralo Francisko de Almeida.\nManuelo la Granda rangaltigis lin kiel vicreĝon de Hindujo. Per tio\nli malkaŝis, ke li konsideras Hindujon jam daŭre por portugala\nkolonio.\n\nMagalhaes kaj Serrao estis servontaj sur la sama ŝipo.\n\nKun sento de liberiĝo ili staris sur ferdeko de forte armita\nkaravelo. Do -- finfine!\n\nĜi estis la plej impona ŝiparo el ĉiuj, kiujn ĝis tiu tempo\nPortugalujo sendis por konkeri: dudek du karaveloj, kelkaj ŝipoj\nkomercaj, mil kvincent viroj. Ĉi tiu forto respondis al la konkeraj\ntaskoj, plenumotaj de la vicreĝo. Li devis konstrui sur la orienta\nbordo de Afriko kaj en Hindujo novajn fortikaĵojn, kiuj estus la\nbazoj por ĉiuj venontaj ekspedicioj el Portugalujo, okupi gravajn\nmarkolojn, kiuj estis la arterioj de maraj komercvojoj.\n\nLi celis frakasi la potencon de arabaj komercistoj, pereigi\nmahometanajn urbojn en Afriko kaj en Hindujo kaj disvastigi en\nsubigitaj landoj kristanecon.\n\nEktondris la kanonoj -- kaj longa vico da ŝipoj celdirektis al vesta\nAtlantiko.\n\nFernao kaj Francisko ne turmentis sin pro tio, ke la realo estis\nalia ol junulaj revoj. Ili vidadis sin sur kapitana ponteto, de kie\nvastiĝis iliaj ordonoj. Nun ili efektive frotlevis la ferdekon.\nIli revis pri grandampleksa kajuto, kie kuŝas sur la tablo kartoj\nde la maroj kaj ili kun oficiroj determinas pozicion de la ŝipo\nkaj direkto de la plua navigado. Nun efektive ili devis surgrimpi\nmastojn, kunvolvi kaj disvolvi velojn, ĝis iliaj manoj sangis. Aŭ\nili opiniis, ke ili staros ĉe la direktilo kaj gvidos kurson de la\nkaravelo. Anstataŭ tio ili portadis lignerojn en la kuirejon kaj\nfaris penigan laboron apud ĉerpiloj.\n\nTio ĉio estis tolerebla. Sed kio vunddoloris, estis malkonfido de la\nmaristoj. Tiuj ne povis kompreni, ke la filoj de hidalgoj faras la\nplej maldelikatajn laborojn. En tio certe estas io kaŝita! Ili estis\ntien senditaj eble de la reĝo por spioni, kion la maristoj parolas,\nkion ili diras pri siaj kapitanoj, pri la oficiroj, pri admiralo, pri\nla reĝo. Tial la maristoj estis tre singardaj kaj parolante kun ili,\nili parolis nur mokeme aŭ ofendeme. Same iliaj konatoj al paĝia\nlernejo evitis ilin. Ĉi tiuj estis filoj de la pli noblaj hidalgoj,\npro tio ili ricevis postenojn de la oficiroj. La normalajn maristojn,\nkiaj estis nun ankaŭ Francisko kaj Fernao, ili malestimis.\n\nAmbaŭ amikoj havis sur la ŝipo ununuran avantaĝon; ili loĝis\nen komuna kajuto. Ĝi estis malgranda ĉambreto, en kiu estis tre\nmalfacile eĉ moviĝi. Ofte tie estis tre sufoke. Sed ili troviĝis\nkune kaj povis plendi unu al la alia kaj reciproke kuraĝigi sin, se\nio malagrabla okazis al ili.\n\nCetere la malagrablaĵoj fariĝis iom post iom pli maloftaj. Maristoj\nvidis, ke neniu el iliaj rimarkoj, diritaj antaŭ Francisko kaj\nFernao, estis perfidita tie, kie ĝi povus kaŭzi malutilon al ili.\nIlia malkonfido malrapide perdiĝis.\n\nIntertempe ili ĉirkaŭveturis Afrikon kaj atingis Mombason. Tie\nokazis unua batalo kun la araba ŝiparo. Ĝi ne daŭris unu tutan\nhoron kaj Araboj malaperis.\n\nLa kunpuŝiĝo apud Mombaso estis komenco de multaj surmaraj\nbataloj, kiuj atendis la portugalan ekspedicion en Hinda oceano.\nArabaj komercistoj kaj indiĝenoj faris ĉion eblan por forigi\nla maloportunajn fremdlandanojn. La regionoj, kiuj vivis tutajn\njarojn kviete, subite ekskuiĝis per eksplodo de rezisto kontraŭ\nPortugaloj. La ŝiparo de Almeida devis ofte dividiĝi, se ĝi volis\nsufiĉi por ĉiuj taskoj. Apenaŭ estis subpremita revolucio en\nKananoro, jam venis informo pri nova sur orienta bordo de Afriko.\nTuj poste sekvis batalo apud hinda urbo Diu.\n\nKaj intertempe el maldikaj fadenetoj de la tagoj kunplektiĝis\nsemajnoj, el semajnoj monatoj, el monatoj jaroj.\n\nIam alveturis Hindujon novaj portugalaj ŝipoj kun speciala destino.\nIli devis daŭrigi veturon plue al oriento por atingi duoninsulon\nMalako. Estro de ĉi tiu eskadro bezonis spertajn maristojn kaj\nŝipgvidantojn.\n\nVicreĝo Almeida longe ne hezitis, kiun li rekomendu. Dum tiuj kelkaj\njaroj, kiam oni batalis en ĉiuj partoj de Hinda oceano, li havis\nsufiĉe da okazoj bone ekkoni Franciskon kaj Fernaon. Ili scipovis\ntaksi ilian pretecon. Li ŝatis ilian aŭdacon.\n\nAmbaŭ amikoj veturis kun ekspedicio de kapitano Sequeira al Malako,\ncentojn kaj centojn da leguoj[3] orienten.\n\nEn Malako ili vidis eksterordinare viglan komercon. Miloj da\nmalgrandaj barkoj svarmis en la haveno kaj antaŭ ĝi. Kaj kia\naspekto prezentiĝis nur en la urbo! Komercistoj ofertis al ili tiajn\nkvantojn da spico, pri kiaj en Hindujo ne estis eble eĉ revi.\n\nLa loĝantaro estis miksaĵo de diversaj naciecoj. Tie vivis Malajoj,\nHindoj, Araboj, Persoj, Siamanoj, Ĉinoj.\n\nFernao iradis ofte sur la bordon kaj observis vivon de ĉi\ntiu stranga lando. Iam li parolis sur la foirejo kun ĉina\nsilkkomercisto. Lia nomo estis Siu Chung. La Ĉino konis el sia\npropra sperto Hindujon kaj Afrikon kaj tio ambaŭ virojn tre\nalproksimigis.\n\nSiu Chung havis en Malako bele konstruitan domon. Li invitis\nMagalhaeson kaj prezentis lin al siaj familio kaj konatoj.\n\nPost ĉi tiu unua renkonto Fernao jam dum ĉiu vizito de la bordo\niris al sia ĉina amiko. Kaj de tiu li aŭdadis aferojn, kiuj\nforprenis al li spiron. Li sciiĝis, ke Portugaloj estas ĉie\nmalamataj pro siaj konkeremo kaj brutaleco. Sciigoj pri iliaj\nkruelaĵoj penetris Malakon jam longe antaŭ ilia alveno. Ofte li\naŭdis ankaŭ avertojn, ke ili ne estu tiom senzorgaj, ke Maŭroj,\nĈinoj kaj Malajoj faras iajn sekretajn preparojn, Fernao meditis,\nĉu li atentigu komandanton Sequeira, ĉu ne. Li konsiliĝis pri la\nafero kun Francisko.\n\n\"Vi rigardas tion tre nigre,\" respondis al li Fernao. \"Se ni devus\nkredi ĉion, kion ni ĉi tie aŭdas, ni ne povus forlasi la ferdekon\neĉ por unu paŝo. Ĉinoj versimile intencas timigi nin por konservi\nla komercon al si. Komprenu la aferon: por ili malaperus unu\nkonkuranto.\"\n\n\"Eble vi pravas,\" aldonis hezite Fernao. \"Sed mi opinias, ke Siu\nChung parolas kun mi sincere.\"\n\n\"Mi ne konfidas la indiĝenojn,\" diris Francisko ruze.\n\nŜajnis, ke Fernao timetis vere senkaŭze. La havenurbo bolis en\nviveco kaj nenio suspektinda estis rimarkebla.\n\nPost kelkaj tagoj venis Francisko kun radianta vizaĝo.\n\n\"Jen vidu, Fernao! Ĉiam ni aĉetadis nur de malgrandaj komercistoj\n-- kaj nun ofertas al ni varojn mem raĝo!\"\n\n\"Vere stranga, ke li subite tiel ŝanĝis sian decidon. Sequeira\ntamen proponis al li amikan kontrakton tuj post nia alveturo, sed li\nsenĉese nur singarde elturniĝis.\"\n\n\"Nenio stranga en tio kuŝas,\" dispelis liajn nubojn Francisko.\n\"Morgaŭ oni surŝipigos la varojn kaj poste ni forveturos. Kaj imagu\nal vi, ke la spico kostos bagatelaĵon!\"\n\n\"Ĉu vere!\" miro de Fernao kreskis.\n\n\"Jes! Sequeira nur radias pro feliĉo, kiel grandioze li aĉetis!\"\n\n\"Nu --!\" murmuris Fernao kaj li denove ekmeditis. Premata de ia\nmalserena antaŭsento li tamen volis serĉi sian komandanton por\naverti lin. Sed antaŭ kio li avertos lin? Antaŭ la bone farita\nkomerca kontrakto, kiu alportos ankaŭ al Sequeira mem grandan\nprofiton? Ĉu li ne fariĝus ridinda? Jam eĉ Francisko komencas\nprirideti lin!\n\nTedata de si mem kaj de la tuta mondo li foriris en urbon. Li vagis\ntra la stratoj kaj klopodis malkovri en konduto de indiĝenoj ion\neksterordinaran kaj misteran. Ion, al kio oni povus juĝi, ke\nproksimiĝis tempesto.\n\nSed la stratoj aspektis same kiel aliokaze. Komercistoj allogis per\nkriego preterirantojn kaj invitis ilin aĉeti oferatan varon. La\naĉetantoj marĉandis. Ĉie tumulto, homsvarmado, bruo, krio, rido,\nbabilado -- nur tio, kion li supozis, ne estis rimarkebla. Nenia\nsuspekta konduto, nenia minaca rigardo.\n\nDo -- tamen nur vanaj babilaĵoj? Jam li estis konvinkita, ke li\nkonas sufiĉe bone homajn karakterojn. Siu Chung ŝajnis esti homo,\nal kiu oni povas konfidi. Kaj --!\n\nLi decidiĝis viziti lin. Eble Siu Chung scias ion pri la interesa\noferto de raĝo.\n\nLi estis tre surprizita trovante la domon de Siu Chung ŝlosfermita\nkaj evidente malplena. Kion ĝi signifas?\n\nNekomprenante li skuis la kapon. Ĵus kiam li estis ekironta al la\nhaveno, aperis antaŭ li altstatura Malajo.\n\n\"Pardonu,\" li diris, \"ĉu vi estas sinjoro Magalhaes?\"\n\n\"Jes,\" respondis surprizita Fernao. \"Kion vi deziras!\"\n\n\"Mi estis sklavo de sinjoro Siu Chung,\" klarigis Malajo, \"Mi laboris\nen lia magazeno. Antaŭ unu horo mia sinjoro forvojaĝis. Li ordonis\nal mi elserĉi vin, estu vi kie ajn. Mi devas komuniki al vi, ke mia\nsinjoro tre alte taksas vian amikecon. Kiel pruvon de sia estimo li\nsendas al vi sian sklavon.\"\n\n\"Sklavon? Ĉu eble vin?\"\n\n\"Jes, sinjoro. Mia nomo estas Henriko. Mi naskiĝis en Sumatro kaj mi\nestas kristano. De ĉi tiu momento mi estas via sklavo.\"\n\nMagalhaes ekĝojis. Jam preskaŭ ĉiu Portugalo havis sian sklavon.\n\n\"Kaj kien forvojaĝis via sinjoro?\"\n\n\"Mi ne scias. Versimile tre malproksimen. Li diris, ke post lia\nreveno vi jam ne estos ĉi tie. Li sciigas vin, ke vi estu morgaŭ\nkun viaj samlandanoj singardaj.\"\n\nMagalhaes ektremis. Morgaŭ! Do tamen!\n\nTuj decidita li revenis sur la ŝipon. Li loĝigis la sklavon kaj\nvizitis komandanton Sequeira.\n\n\"Sinjoro kapitano, mi estis avertita. Ni devas esti singardaj.\"\n\n\"Kiu avertis vin?\"\n\n\"Mia ĉina amiko el urbo.\"\n\n\"Ĉu li diris ion pli precizan?\"\n\n\"Ne. Preciza estis nur la tago.\"\n\n\"Nu?\"\n\n\"Morgaŭ.\"\n\n\"Eh, morgaŭ ni malplenigos magazenojn de raĝo. Li ĝojas pro bone\nfarita komerco. Kaj se iu volus malhelpi nin dum la surŝipigo de\nvaro, la raĝo certe kapablus fari ordon.\"\n\n\"Kaj se tiu, antaŭ kiu ni estas avertitaj, estus mem raĝo?\"\n\n\"Kion vi diras! Ĉu vi scias ion certan?\"\n\n\"Ne.\"\n\n\"Vi estas konscienca homo, sinjoro Magalhaes. Sed tiajn neprecizajn\navertojn ni ne povas rigardi serioze. Morgaŭ ni ŝarĝos ŝipojn per\nspico.\"\n\nDuan tagon, kiam oni komencis surŝipigi la varojn, estis sur la\nbordo proksimume tri kvinonoj da maristoj. Sur la ŝipoj restis nur\npatroloj, kuiristoj kaj la plej necesa nombro da viroj, kiuj preparis\nla magazenojn en subferdekoj.\n\nOni laboris jam kelkajn horojn. La barkoj, ŝarĝitaj per multekosta\nvaro, alnaĝis al karaveloj kaj revenadis al la kajo.\n\nSubite el golfo malantaŭ la haveno elveturis multaj mallarĝaj\nmalajaj barkoj. Sur ĉiu sidis kelkaj viroj, kiuj trankvile remis.\nLa barkoj celdirektis unue al la vasta maro, poste ili turniĝis kaj\nnaĝis en la spacon inter la eskadro kaj bordo. Poste ili komencis\ndividiĝi. Unuaj deflankis al la bordo, kie laboris Portugaloj, aliaj\nal duone malplenigita ŝiparo.\n\nLa manovro estis lerte preparita. Malgraŭ tio, ke malajaj barkoj\nestis kelke da centoj. Ilia ĉeesto vekis neniun atenton. Haveno en\nMalako estis ĉiam la rodejo de plej diversaj barkoj malajaj, ĉinaj\nkaj arabaj. Sed ĉiam la vico da barkoj dividiĝis en du direktojn,\npatroloj sur karaveloj atentiĝis kaj trumpetis alarmon.\n\nSequeira elkuris sur la ferdekon kaj li tuj komprenis la situacion.\nLi donis kelkajn ordonojn. La muĝa sono de signaltrumpeto\ntratranĉis aeron kaj atentigis Portugalojn laborantajn sur la bordo\npri proksimiĝanta danĝero. Tuj poste sekvis kelkaj kanonsalvoj,\nkiuj disĵetegis la vicon de malajaj barkoj rapidegantaj al la\nkaraveloj. La barkoj, kiuj ne estis trafitaj, revenis al la bordo.\n\nTie komencis intertempe sovaĝa batalo. En la momento, kiam la unuaj\nmalajaj barkoj albordiĝis, elkuregis el urbaj stratoj netravideblaj\naroj da indiĝenoj. Ilia militkrio kvazaŭ esprimus ĉiun malamon,\nkiun ili sentis al eŭropaj konkerantoj.\n\nAmbaŭ flankoj luktis kun eksterordinara aŭdaco. Portugaloj sciis,\nke ili batalas pro sia vivo. Malajoj batalis pro sia libereco, ĉar\nlibereco estas pli valora ol vivo mem, ilin timigis neniuj oferoj.\n\nEkde unua momento oni ne povis dubi, kiu venkos. Portugaloj ne\nhavis sur la bordo siajn kirasojn kaj pezajn glavojn kaj muskedojn,\nkiuj alportadis al ili tiel facile venkojn en pli fruaj bataloj\nkun indiĝenoj de la plej diversaj landoj. Iliaj ekstermaj kanonoj\ntroviĝis tro malproksime, ol ke ili povu helpi. Cetere ne estis eble\ndoni ordonon al pafado, ĉar oni povis trafi ankaŭ iliajn proprajn\nhomojn.\n\nGrupoj de portugalaj maristoj rapide maldensiĝis.\n\nTiuj, kiuj troviĝis en la momento de la atako sur karaveloj,\nrigardis senpove al la bordo.\n\nAnkaŭ Fernao Magalhaes fiksis sian rigardon al la bordo. Li aŭdis\nkrakon de armiloj, li vidis senesperan batalon, sur lia frunto\nvidiĝis vejnoj. Li estis ekscitita, ĉar timis. Li timis pri\nFrancisko. Li sciis, ke lia plej bona amiko inspekciis sur la bordo\nĉe la surŝipigo de varoj. Kio okazis kun li?\n\nSubite Fernao ekkriis pro teruro. Unu el portugalaj ŝipetoj ĵetis\nsin kontraŭ tumulto da malajaj ĝonkoj. Inter batalantaj Portugaloj\nFernao rekonis Franciskon.\n\n\"Henriko, en la boaton!\"\n\nKaj jam ili impetis al la bordo. La boato de Fernao, garnita per\ndika tero, distranĉis aron da malajaj barkoj kiel fulmo. Estis jam\nekstrema tempo. Francisko jam apenaŭ povis stari, ĉar li sangis el\nkelkaj vundoj.\n\nMagalhaes kaj Henriko renversis kelkajn malajajn barkojn. Boato de\nFrancisko eluzis ĥaoson kaj trapuŝis sin per aperturo, kiu estiĝis\ninter atakantaj boatoj. Tiuj jam ne riskis persekuti la fuĝintojn.\nIli ja elpafis tutan nubon da sagoj, sed tiuj jam neniun trafis.\n\nKiam la rifuĝintoj alveturis al karaveloj, la batalo sur la bordo\nestis finita. Maristoj, kiuj tie restis, estis aŭ mortigitaj aŭ\nkaptitaj.\n\nFernao tuj zorgis pri Francisko. Liaj vundoj estis ja dolorigaj, sed\nne mortigaj. Kiam Fernao metis lin sur la liton, Francisko faris\nsignon, ke lia amiko kliniĝu super lin. Li volis ion diri. Sed li\nestis tiom malfortigita de la travivita batalo kaj kortuŝita per\nofero kaj aŭdaco de Fernao, ke nek unu vorto sonis el lia buŝo.\nSenvorte li ĉirkaŭbrakis amikon.\n\nDume karaveloj levis ankrojn kaj forlasis Malakon.\n\n\n\n\nV.\n\nRevoj kaj realeco\n\n\nLa karaveloj trankvile balancis sur la ondoj de Hinda oceano. Favora\nvento pelis ilin al Hindujo.\n\nFernao kun Francisko, kiu jam iomete resaniĝis, staris sur\nantaŭkilo de la ŝipo. Enpensiĝitaj ili rigardis la bluetajn\nakvojn. Ili enspiris ties salan odoron kaj raviĝis per ties\nnemezurebla vasteco. Kaj ili revis.\n\n\"Mi opinias, ke Sequeira post alveturo en Hindujon informos pri vi la\nvicreĝon,\" diris Francisko. \"Kaj tiu -- vi ja konas lin -- scipovas\npuni, sed ankaŭ rekompenci.\"\n\n\"Eĥ,\" refutis Magalhaes. \"Sed por diri la veron... mi ja volus esti\nkapitano. Jen... havi disciplinitan, aŭdacan, obstinan ŝipanaron,\nbone konstruitan, firman ŝipon --\"\n\n\"Kaj Franciskon Serraon ŝipgvidiston -- mi ja almenaŭ esperas, ke\nvi akceptus min?\" ridis Francisko.\n\n\"Tute ne! Vi tamen estus kapitano sur alia ŝipo kaj ni veturus kune\npor malkovri novajn landojn. Ekkoni novajn regionojn! Mondo estas ja\ntiom vastega! Sed kial paroli pri tio. Ĝis nun ni faris ankoraŭ tro\nmalmulte.\"\n\n\"Vi estas ĉiam la modesta Fernao el Tras-os-Montes. Vi vidos, ke\npost reveno en Hindujon oni rangaltigos vin. Vicreĝo Almeida ne\napartenas al tiuj, kiuj malatentas grandajn farojn.\"\n\nSed en Hindujo okazis dum ilia foresto grandaj ŝanĝoj. Almeida\nestis kalumniita ĉe la reĝa kortego kaj senigita de sia ofico.\nLa vicreĝo fariĝis duko Albukerk, homo malmilda, venĝema kaj\nsenrespekta.\n\nFernao ne estis rangaltigita, ja eĉ laŭdon li ne ricevis. La nova\nvicreĝo forigis ĉiujn homojn, kiuj sub gvidado de Almeida montris\nsin bonaj kaj lertaj. Kaj tia montriĝis ankaŭ Magalhaes. Pro tiu\nkaŭzo li estis forsendita kun ŝipoj en Lisbonon.\n\nOrdono por forveturo venis tute neatendite. Francisko petis ankoraŭ\nen lasta momento aŭdiencon ĉe la vicreĝo. Li volis veturi kun\nFernao, sed lia peto ne estis plenumita.\n\nKaj tamen ŝajnis, ke Magalhaes restos en Hindujo. La ŝipo, sur kiu\nli veturis, enmarĉiĝis sur malprofundejo. Minacis danĝero, ke ĝi\ndronos kun la tuta ŝipŝarĝo kaj kun la homoj. Al oficiroj tute ne\nvenis ideo komenci savlaborojn. Senhezite ili rapidegis al boatoj por\nlokigi sin tie la unuaj. Maristoj okupis alvenon al la boatoj kaj\nstariĝis minace kontraŭ la egoistaj komandantoj.\n\nMagalhaes tuj ekkomprenis, ke konflikto sur la dronanta ŝipo\nsignifus plenan katastrofon. Malatentante la terurigitajn oficirojn\nli aliĝis -- mem hidalgo -- al la maristoj.\n\n\"La ŝipo dronos nur post kelkaj horoj,\" li trankviligis ŝipanaron.\n\"Ni lasu oficirojn forveturi al la bordo. Ili resendos al ni boatojn\nkaj ni tamen havos sufiĉe da tempo por saviĝi.\"\n\nKaj jam sonis sur la ferdeko liaj koncizaj kaj precizaj ordonoj. El\nili oni rekonis ne nur subigan energion, sed ankaŭ trankviligan\ncertecon kaj memkonfidon.\n\nEstis merito de Magalhaes, ke neniu dronis. Oni sukcesis ankaŭ savi\ntutan ŝipŝarĝon.\n\nPli frue, ol ĝi estis ekster danĝero, ceteraj ŝipoj estis jam\nmalaperintaj post la horizonto.\n\nEn ĉi tiuj danĝeraj horoj montriĝis, kiom pli proksime staras\nMagalhaes al ordinaraj homoj ol al parvenua kasto de hidalgoj. Neniel\nli estimis ĉi tiujn fieregajn homojn, kiu kun malŝato rigardis\n\"plebon\". Li malrespektis la orumon de ilia ĝentile cizelita parolo,\neleganta konduto kaj entuta ekstera ĝentileco, per kiu ili ofte\nkaŝis internan povrecon, vantecon kaj mankon de memestimo.\n\nNek por ĉi tiu faro estis Magalhaes laŭdita. Vicreĝo ege ŝatus\nforsendi lin denove Portugalujon, sed ĉiujn restintajn ŝipojn li\nbezonis por novaj konkeroj.\n\nLi faris preparojn por batalo kontraŭ hinda urbo Goao.\n\nLa tagon antaŭ forveturo alkuris Francisko tute radianta: \"Mi\ngratulas vin, Fernao!\"\n\n\"Pro kio?\"\n\n\"Pro via, nome ankaŭ pro mia -- mallonge dirite pro nia rangaltigo!\"\n\n\"Ĉu ni estas rangaltigitaj?\" demandis malkonfide Magalhaes.\n\n\"Jes!\" ĝojis Francisko. \"Ĉu vi rememoras, kion mi deziris al\nvi, kiam ni veturis el Malako! Kaj jam ĝi estas fakto! Vi estas\nkapitano kaj mi via unua oficiro!\"\n\nFernao ne kredis siajn orelojn. Kio okazis? Ĉu vicreĝo ŝanĝis\nsian opinion? Aŭ ĉu tio estas unu el ŝercoj de eterne gaja\nFrancisko?\n\n\"Kiu diris tion al vi?\" li demandis.\n\n\"Legu!\" haltigis lin anstataŭ respondo feliĉa Francisko kaj\ndisvolvis antaŭ mirigita amiko pergamenrulaĵon subskribitan de\nvicreĝo. Fernao kaptis ĝin avide. Francisko ne ŝercis. Magalhaes\nestas nomita la kapitano de ŝipo Salvador kaj Francisko Serrao estis\nlia unua oficiro.\n\nAmikoj ĉirkaŭbrakis unu la alian.\n\nSed ilia entuziasmo baldaŭ malvarmiĝis. Ankoraŭ la saman vesperon\nili eksciis, ke vicreĝo faris multe da tiaj rangaltigoj. Li ne\nfaris tion kun intenco honorigi iun, sed nur pro tio, ke li ne\nhavis sufiĉe da spertaj kapitanoj kaj oficiroj por sia aventura\nentrepreno.\n\nEn la batalo apud Goao Portugaloj venkis.\n\nPost kelkaj monatoj indiĝenoj denove ribelis kontraŭ okupantoj.\n\nTiam ankris la portugala ŝiparo en mallarĝa kaj longa golfo. Akvo\nestis tie malprofunda, elveturo al la golfo estis sufiĉe malfacila.\n\nĈi tiun cirkonstancon eluzis la indiĝenoj. Ĉe alveturejo ili\ndronigis multajn boatojn ŝarĝitajn per ŝtonoj. Elveturo al vasta\nmaro estis preskaŭ neebla. Ŝipoj de la konkerantoj estis kiel en\nkaptilo.\n\nLa indiĝenoj volis pereigi ilin per fajro. De sur ambaŭ bordoj ili\nĵetegis al lignaj karaveloj nubojn da fajraj sagoj. Laŭ fluo de la\nrivero, kiu fluis en la golfon, ili sendis brulantajn pramboatojn.\n\nPortugaloj moviĝis al elveturejo paŝon post paŝo. Nur post kelkaj\nsemajnoj ili sukcesis elgliti el terura faŭko de danĝero.\n\nVicreĝo Albukerk volis venĝi sin je la urbo. Por tiu celo li arigis\nportugalan ŝiparon el tuta Hinda oceano en havenon de Coĥin, kie li\namikiĝis kun raĝo.\n\nLi kunvokis militan konferencon de kapitanoj kaj oficiroj. Li\nkomunikis al ili sian decidon: oni tuj veturos al Goao. La urbo devas\nesti konkerota je ĉiu prezo. Hindoj devas senti, ke portugala\npotenco estas nekadukigebla, malgraŭ unuopaj malsukcesoj.\n\nLi demandis kapitanojn, kion ili opinias pri la afero.\n\nLa kapitanoj sciis, ke ĝi estas entrepreno tre danĝera. La\nŝipanaro estas elĉerpita kaj malfortigita pro travivintaj suferoj\ndum batalo en golfo. Ŝipoj estas plenaj de vunditoj. Sed kiamaniere\ntion diri al la ĉefkomandanto, se li ne toleras kontraŭdirojn?\nVicreĝo estas ja kiel ciklono: li furioziĝos kaj neniigos ĉiun,\nkiu stariĝos sin en lian vojon. La demando, kion opinias pri la\nafero kapitanoj, estis prezentite nur por ŝajnigi ĝentilecon.\n\nAlbukerk ĉirkaŭrigardis la kunvenintajn virojn kaj sur lia vizaĝo\naperis kontenta rideto. Jes, tion li ŝatis: blindan obeemon sen\nkontraŭdiroj.\n\nSubite la ĉeestantaro rigidiĝis. Ĉiuj rigardis al la kuraĝulo,\nkiu anoncis sin por paroli. Kiu estas tiom kuraĝa, tiom stulte\nkuraĝa?\n\nEstis Fernao Magalhaes.\n\nLi ne scipovis subpremi sian opinion, se ĝi estis alia ol tiu de la\nestro. Li ne scipovis kaŝi sian konvinkon. Ĉu li parolis malmulte?\nJes. Sed se li ion diris, ĉiu sciis, ke malantaŭ liaj vortoj staras\nfirma kaj neskuebla konvinko da prudenta viro.\n\n\"Kion vi deziras, kapitano?\" mezuris lin per detruiga rigardo\nvicreĝo.\n\n\"Mi ne povas konsenti pri via propono, sinjoro vicreĝo,\" diris\nmalrapide kun akcento je ĉiu vorto Magalhaes.\n\nLa kapitanoj ektremiĝis, atendante eksplodon.\n\nAlbukerk ruĝiĝis.\n\n\"Pri kio vi ne povas konsenti?\" li kriis furioze.\n\n\"Pri la tuja atako kontraŭ Goao,\" diris trankvile Fernao.\n\n\"Kaŭzoj!\" la voĉo de vicreĝo siblis kiel svingo de vipo.\n\n\"La ŝipanaro bezonas pli longdaŭran ripozon.\"\n\n\"Ĉu tio estas ĉio?\"\n\n\"Jes!\"\n\n\"Kapitano,\" kriegis vicreĝo, \"kaj ĉu vi ne opinias, ke vi ion\nkaŝis antaŭ mi!\"\n\n\"Mi diris mian opinion. Mi ne scias, kion mi aldonu.\"\n\n\"Kaj kial vi ne diras rekte, ke vi timas?\"\n\nPost ĉi tiuj vortoj Magalhaes rigardis sian komandanton, sed li ne\nvidis lin. Antaŭ liaj okuloj subite reviviĝis ĉiuj bataloj, kiujn\nli partoprenis. La ĉeestantoj scias, kiamaniere li kondutis en ili.\nScias tion ankaŭ la vicreĝo. Ĉu li rememorigu tion al li?\n\nPro tio li silentis. En lia silento estis fiereco de brava homo kaj\nprofunda malestimo pri eldirita arogantaĵo.\n\nTio ekscitis la vicreĝon ankoraŭ pli. Li sentis preskaŭ elementan\nneceson faligi ĉi tiun homon en polvon, humiligi lin, ridindigi,\nofendi. En lia voĉo tremis senmezura malamo:\n\n\"Cetere, en la batalo mi bezonos nur bravajn maristojn. Malkuraĝuloj\npovas resti en Coĥin.\"\n\nFernao iomete paliĝis, sed li devigis sin resti trankvila:\n\n\"Vi mem scias plej bone, ke inter niaj vicoj ne ekzistas\nmalkuraĝuloj. Ni havas nur multajn malfortigitajn kaj malsanajn\nmaristojn.\"\n\nPost fino de konferenco venis kelkaj kapitanoj al Magalhaes kaj\navertis lin antaŭ similaj scenoj. Ili ankaŭ ne konsentas kun la\nvicreĝo, sed kial inciti lin kontraŭ si, se li tamen faros, kion li\nvolas?\n\nFernao silentis. Sed li sciis, ke ankaŭ en estonteco li ne agos\nalimaniere.\n\nKaj ili veturis al Goao.\n\nAlbukerk pelis militistaron en batalon kun neaŭdita brutaleco kaj --\nli venkis.\n\nTuj poste li kondukis ŝiparon al Malako. Ĝi estis venĝo por\nmalvenko, kiun tie suferis Sequeira.\n\nLi malatentis superforton de malaja raĝo. Li ĵetis sur la bordon\nsiajn armitojn en kunpremitaj batallinioj. Oni batalis senkompate kaj\nlonge.\n\nAnkaŭ Malako estis venkita per frakasiga sturmo de Portugaloj.\n\nPer ĉi tiuj venkoj fariĝis Albukerk la plej timata konkeranto de\nsudaziaj landoj.\n\nŜajnis, ke meze de neaŭdata potenco kaj famo li forgesis\nMagalhaeson kaj lian kontraŭstaron en Coĥin. Neniam li eĉ per unu\nvorto menciis la kapitanon, kiu kuraĝus publike kontraŭstari lin.\nĈu eble sufiĉis al li, ke batalo apud Goao pravigis lin? Aŭ ĉu li\nestis tiom grandanima?\n\nSed la vicreĝo ne forgesis.\n\nPost kiam li ordigis cirkonstancojn en Malako, li preparis grandan\nekspedicion de komerca ŝiparo kun donacoj por reĝo Manuelo. Kun ĝi\nestis forveturontaj multaj homoj, kiuj estis por li salo en okuloj.\n\nInter tiuj estis ankaŭ Fernao Magalhaes.\n\nVesperon antaŭ forveturo promenis Fernao kun Francisko sur la kajo.\nIli parolis malmulte. Eble ĝuste pro tio, ke ili volis diri al si\ntro multe. Ili antaŭsentis, ke ilia disigo daŭros tre longe.\n\nJaroj de la fidela amikeco defilis en iliaj rememoroj. Sabroso,\nLisbono, Hindujo, Malako. Esperoj kaj disreviĝoj. Revoj kaj\nrealo. La tuta vivo estis kiel tiuj ondoj, kiuj murmuretis en la\nhaveno. Ĝi ŝanĝiĝis, ŝvelis, rompiĝis kaj ondetiĝis. Estis la\ntagoj de la feliĉo kaj ankaŭ tiuj de la malespero. Kaj super ĉio\ntiriĝis arĝenta fadeno de ilia fidela amikeco. Ĉu ĝi estos nun\ndisŝirita per kruda tuŝo de fremda mano? Ne, tio ne okazos. Ili\nestu malproksimigitaj kiom ajn, ili ĉiam estos kune.\n\nFrancisko ŝatus diri al Fernao, ke li prezentis peton pro li al la\nvicreĝo. Sed kial tion diri, se li nenion sukcesis?\n\n\"Ne zorgu pri fremdaj sortoj, kapitano Serrao,\" diris al li vicreĝo.\n\n\"Mi ne estas kapitano, sinjoro admiralo,\" korektis lin Francisko.\n\n\"Se mi diras 'kapitano', do vi estas kapitano,\" provis rideti\nAlbukerk. \"Hodiaŭ mi subskribis dekreton, per kiu vi estas\nrangaltigita je kapitano. Kaj kio vian peton koncernas, mi ne povas\nplenumi ĝin.\"\n\n\"Sinjoro admiralo, de la infaneco ni estas la plej bonaj amikoj,\"\ninsistis Francisko. \"Vi farus por ni ambaŭ grandan afablaĵon, se vi\nlasus Magalhaeson ĉi tie.\"\n\n\"Nepensebla! La pli altaj interesoj postulas, ke kapitano Magalhaes\nforveturu en Lisbonon. Lia Reĝa Moŝto jam scios, kiamaniere okupi\nlin, ke tio servu al prospero de la patrujo.\"\n\nFrancisko foriris de la vicreĝo kun pikiga doloro en la animo. Dum\naliaj cirkonstancoj li havus grandan ĝojon pro sia rangaltigo. Sed\nnun malserenigis lin Albukerk per la malafabla decido, kontraŭ kiu\nne ekzistis ia kontraŭdiro.\n\nAmikoj haltis apud la haveno, kie ankris komercaj ŝipoj.\n\n\"Kion vi entreprenos en Lisbono, Fernao?\"\n\n\"Mi ankoraŭ ne scias.\"\n\n\"Sed apud la kortego vi ne restos?\"\n\n\"Francisko!\"\n\nKiel povus resti apud reĝa kortego tiu, kiu konatiĝis kun libereco\nde vastaj spacoj! Kaj kiel povus tie resti Fernao, kies animo estis\nforbruligata da la sopiro ekkoni novajn regionojn, malkovri landojn,\nkien piedo de Eŭropano ĝis nun ne enpaŝis!\n\n\"Mi skribos al vi,\" diras denove post momento Francisko. \"Kaj vi\nankaŭ skribu al mi! Kaj revenu ĉi tien kiel eble plej baldaŭ!\"\n\n\"Mi revenos, Francisko. Ankoraŭ mi ne scias, kiam ĉi tio okazos,\nsed mi certe revenos. Vi mankos al mi ĉe ĉiu paŝo.\"\n\nIli denove longe kaj senvorte rigardis malhelajn ondojn. Ĉiam ili\nsciis, kion signifas unu por la alia. Sed plene konsciiĝis ili pri\ntio nur nun, en la momento de la adiaŭo.\n\nEl ŝipoj aŭdiĝis signalo, ke la ŝipanaro devas reveni.\n\nLa amikoj ĉirkaŭbrakis unu la alian, premis al si reciproke manojn\nkaj Fernao malsupreniris al la boato.\n\n\"Adiaŭ, Francisko!\" li vokis duonsufokite, kiam kelkaj remiloj\ntuŝis la akonivelon.\n\n\"Adiaŭ, Fernao! Kaj -- ĝis la revido!\"\n\nDum la matenkrepusko ŝipoj forlasis Malakon.\n\nFernao ne estis troige sentema. Li vidis kaj travivis tro multe.\nSed tamen la adiaŭo kun Francisko postlasis en lia animo impreson,\nkvazaŭ iu kara mortus al li. Li sciis, ke tian amikon li jam ne\ntrovos.\n\nIam -- ĵus ili estis traveturintaj danĝerajn lokojn apud kabo de\nBona Espero -- venis al li sur ferdeko oficiro, kun kiu li loĝis en\nkomuna kabino.\n\n\"Mi ricevis sciigon,\" li komencis, \"ke la gvidanta kapitano sur flaga\nŝipo portas de vicreĝo leterojn, kiuj estas destinitaj por la\nreĝo. Inter ili estas laŭdire ankaŭ leteroj pri ni.\"\n\n\"Pri kiu?\"\n\n\"Pri vi, pri mi, nu -- ankoraŭ pri kelkaj, kiujn li volis forigi.\nUnuaj opinias, ke pro ĝojo el siaj venkoj li laŭdas nin, aliaj\ntimas, ke li nigrigis nin.\"\n\n\"Nu, ni vidos. Baldaŭ ni estos en Lisbono,\" diris Magalhaes\ntrankvile.\n\nTiu \"baldaŭ\" daŭris ja semajnojn, sed fine ili tamen ekvidis la\nhavenon, kiun Fernao forlasis antaŭ sep jaroj.\n\nKiom Lisbono intertempe ŝanĝiĝis!\n\nJam apud alveturejo en la havenon oni rimarkas, kial ĝi pli kreskis\nkaj akomodiĝis al la grava rolo, kiun ĝi komencas ludi en eŭropa\nkaj tutmonda historio de ĝis nun malatentata Portugalujo. La\nŝiphaltejo estas plenplenigita de ŝipoj. Sed ili jam ne estas\nnur ŝipoj portugalaj, kiel tio estis antaŭe. Sur unuj flirtas\nflagoj anglaj, sur aliaj germanaj, ĉi tie vi vidas denove la\nholandajn. Jes, Eŭropo migras en Lisbonon, dume Venecio nur\ntimigite alrigardas ĉi tiun ne atenditan kaj por ĝi tiom pereigan\nŝanĝon. Kaj se vi eniras la urbon, eĉ via spiro preskaŭ haltiĝas\nkaj vi brilblindiĝas rigardante grandegajn azenojn, kiuj estas\nplenigataj per alveturigata varo. Kaj kia varo ĝi estas! La hindaj\nŝtofoj kaj silko, kotono, eburo, ora polvo, perloj, sukero, vino,\nsudaj fruktoj, salo -- kaj super ĉio spico, sakoj, aroj da sakoj\nplenaj de multekosta spico!\n\nĈu vi opinias, Fernao, ke Lisbono malfermas siajn brakojn por\nbonvenigi kaj ĉirkaŭbraki unun el tiuj, kiuj per sia propra sango\npreparis ĝian ekfloron kaj kapturniĝe kreskantan famon? Ĉu vi\nopinias, ke la kanonsalvoj, kiuj tondras super la urbo kaj haveno,\nestas pafataj por honorigi tiujn, kiuj riskis siajn vivojn por\nPortugalujo? Vi stulta! Kion signifas por reĝo Manuelo kaj por\nenlandaj kaj eksterlandaj komercistoj la vivoj de maristoj? Por ili\nestas ĉefa, ke karaveloj estas plenaj de multekosta varo kaj belegaj\ndonacoj, kiujn sendas al Lia Reĝa Moŝto nobla kaj meritplena\nvicreĝo de Hindujo! Delegitojn kaj senditojn kun informoj pri la\nnove malkovritaj, konkeritaj kaj sklavigitaj landoj akceptas Manuelo\nla Granda kua malfermitaj brakoj. Sed vi, kapitano Magalhaes, atendu,\nĝis venos via vico. Lia majesto ja akceptas al aŭdienco ĉiun\nhidalgon, kiu revenas el malproksimaj vojaĝoj, sed vi devas atendi\nkelkajn semajnojn, ĝis vi estos invitata en reĝan salonon...\n\nVi ne estas ĉi tie sola. Vi ĉiuj staras en longa vico, unu kun\npeto, dua kun postulo, tiu por prezenti sin, alia por danki --\n\nKaj jam proksimiĝas reĝo Manuelo la Granda al vi. Jen faru\nprofundan komplimenton, nun la ceremoniestro laŭte vokas vian nomon\n-- kapitano Fernao Magalhaes! -- ĉu vi aŭdas, kiel ĝi sonas en la\ngrandampleksa salono? Kaj kio okazos en sekvanta momento? Kion diros\nLia Majesto? Streĉu orelojn kaj bone memoru, kion vi aŭdos! Ĝi\nestas granda, grava, multsignifa momento, eble ĝi decidos pri via\ntuta vivo!\n\n\"Magalhaes!\" ripetas la reĝo post ceremoniestro kaj sur lia vizaĝo\naperas ombro de indigno kaj esprimo de malrespekto. \"Magalhaes? Jes,\nmi rememoras. La raporto de vicreĝo pri lia konduto estis tre klara.\nLi estas la kapitano, kiu ĉiam montris malmulte da kuraĝo kaj\naŭdaco. Ni ne haltigu nin -- daŭrigu!\"\n\nFernao ne sciis, kiamaniere li ŝancelforlasis la aŭdiencan salonon.\n\n\n\n\nVI.\n\nRuy Faleiro\n\n\nTagoj, kiujn travivis Fernao post aŭdienco antaŭ reĝo, estis\namaraj-maldolĉaj kiel absinto.\n\nLi loĝis kun Henriko en duonkaŝita flanko de la palaco en malgranda\nloĝejeto, kiu estis al li kompateme disponigita. En ĝi li sidadis\nnenion farante kaj kun doloro en la koro li rememoris Franciskon kaj\nla gloron de la forflugintaj tagoj.\n\nMagalhaes ne apartenis al homoj, kiuj falas sub la unua sortobato.\nMalmilda vivo instruis lin toleri humiligon kaj maljustaĵojn. Se\nestis necese, li scipovis doni por unu bato du, sed oni devis lukti\nhoneste kaj malkaŝe. Oni devis lukti rekte, sen intrigoj. Sed ĉi\ntie?\n\nKiam li revenis patrujon, li ne atendis multon el la raporto de\nAlbukerk. Sed ke tiu ĵetegus lin direkte en la polvon, tion li tamen\nne supozis.\n\nLi vagadis tra Lisbono kiel ombro. Li ne plu estis tiu trankvila\nFernao. Li fariĝis malafabla, ekscitiĝema. Sen kaŭzo li abrupte\nalparolis Henrikon, kiu ne komprenis la ŝanĝon en konduto de sia\nsinjoro.\n\nKun sento da malĝojo li rigardosekvis en la haveno forveturantajn\nŝipojn. Ofte li decidiĝis, ke li ne plu iros tien. Sed li ne\nsukcesis tion por longe. La maro vokis lin, malproksimoj allogis.\n\nIam li estis surprizita en urbo per ĝojkrio, kiu estis neniom malpli\ngranda ol tiu dum la fama reveno de Vasko da Gama. Kio okazis?\n\nMultekostan spicon oni alveturigis en Eŭropon el Hindujo. En\nHindujon oni alveturigis ĝin el Molukoj. Sed kie troviĝas\nMolukoj, la vera patrujo de spico? Kiom da marnavigantoj sensukcese\nklopodis trovi la vojon al ili! Kaj nun, nun fine ili estas\nmalkovritaj! Malkovris ilin Portugaloj. Vivu la heroo, kiu penetris\nal mistera lando en ekstrema Oriento! Vivu -- Francisko Serrao!\n\nMagalhaes ne kredis siajn orelojn. Francisko Serrao? Ĉu ekzistas du\nmarnavigantoj, kiuj havas egalan nomon? Aŭ ĉu tio estas vere lia\nFrancisko?\n\nLi ne estis longe en necerteco.\n\nIun vesperon frapis al la pordo de lia ĉambreto nekonata maristo.\n\n\"Ĉu vi estas kapitano Fernao Magalhaes, sinjoro?\"\n\n\"Jes. Ekskapitano,\" respondis Fernao kun amara rideto.\n\n\"Do -- finfine!\" diris nespire la maristo. \"Mi jam longe serĉas\nvin!\"\n\n\"Kion mi povas fari por vi?\"\n\n\"Mi estas el fregato, kiu revenis antaŭ kelkaj tagoj el Hindujo.\nĜia komandanto sendas al vi ĉi tiun leteron.\"\n\n\"Al mi? Komandanto de iu fregato?\"\n\n\"Bonvolu kompreni,\" daŭrigis la maristo klarigante sian mision,\n\"ĝin ne sendas al vi mia komandanto. Li devis nur enmanigi ĝin al\nvi.\"\n\n\"Do kiu?\"\n\n\"De kapitano Serrao, la malkovrinto de Molukoj.\"\n\nFernao emociite ekprenis ampleksan rulaĵon. Francisko skribas!\nSuperŝutita per laŭroj de sia malkovra gloro li ne forgesis sian\nkamaradon!\n\nLi dankis la mariston, donis al li kelkajn maravedojn kaj komencis\navide legi.\n\nFrancisko detale priskribis sian vivon post ilia disiĝo. Kiom\nmalgaje estis al li, kiel malfacile li alkutimiĝis. Poste li estis\nsendita kiel kapitano de unu ŝipo por serĉi Molukojn.\n\nIli naĝis ĉirkaŭ Borneo kaj atingis embuskajn koralinsulojn. Apud\nunu el tiaj insuloj ilia ŝipo frakasiĝis. Restinte sur nudaj rokoj\nili estis minacataj de morto per malsato. Unu vesperon elveturis al\nla rokaĵo malaja boato. La ŝipruiniĝintoj ruze ekposedis ĝin\nkaj devigis Malajojn montri al ili la vojon al Molukoj. Post longa\nveturo ĉirkaŭ Celebeso ili ekvidis fine la misteran grupon de\ninsuloj, kie kreskis la multekosta spico.\n\n\"Kara Fernao, se vi almenaŭ povus imagi al vi, kiel bele ĉi\ntie estas!\" skribis Francisko. \"Malako plaĉis al ni -- ĉu vi\nrememoras? Sed kion signifas Malako kompare al ĉi tiu ĉarma lando!\nKreskaĵo estas ĉi tie abunda, aero ebriige odoras de kariofilo,\nmakato, cinamo kaj vanilo. Sur branĉoj kveras turtoj, krias strangaj\nbirdoj kun flava kvasto, balancas diverskoloraj papagoj.\n\nHomoj estas ĉi tie afablaj kaj ĉi tiea reĝo estas plej ĝentila el\nĉiuj, kiujn mi dum miaj vojaĝoj renkontis. En la nomo de portugala\nreĝo mi faris kun li kontrakton por eterna amikeco.\n\nSed kial mi tion skribu al vi. La vortoj estas kompatinde ombro de\nla realeco. Plej bone, se vi veturos al mi. Estu vi en Lisbono, en\nSabroso, sur maro: mi kredas, ke ĉi tiu letero trovos vin. Kaj poste\nalveturu! Nenie en la mondo vidos tiom da beleco, kiom da ĝi estas\nĉi tie. Nenie en la mondo vi estos akceptata kun tia amo, kun kia mi\nakceptos vin.\n\nDo -- por longa vojaĝo favoran venton en la velojn!\n\n Francisko Serrao.\"\n\nFernao finlegis. Lia mano malleviĝis, letero falis sur la plankon.\nEn la kapo li sentis strangan bruon.\n\nFrancisko absolute ne scias, kiel oni akceptis lian amikon en\nLisbono! Li ne scias, ke tiu, kiu volis per agla flugo ĉirkaŭpreni\nla mondon, havas forhakitajn ambaŭ flugilojn!\n\nFor el Lisbono! For el Portugalujo! For el ĉi tiuj lokoj, kie\nrigardo al ĉiu forfluganta ŝipo ŝirvundas la koron kaj rememorigas\nmizeran, humiligan senpovon!\n\nEn grizlumajn tagojn de senespero penetris liberiganta radio. Oni\nveturos Afrikon! Portugalaj kolonioj, fonditaj antaŭ unu jarcento\nsur la norda bordo, komencas ribeli. Estas necese akiri multajn\nvolontulojn.\n\nAliĝis ankaŭ Fernao kaj li estis akceptita.\n\nSed Afriko ne alportis al Magalhaes feliĉon. En batalo li estis\nvundita je genuo kaj restis por ĉiam lama. Krom tio li estis\nkulpigita pri tio, ke li sekrete vendis al indiĝenoj parton de\nmilitakirita brutaro. Komencis longa juĝa esplorado. Laŭ fina\nverdikto li estis proklamita senkulpa kaj plene purigita, sed la akra\npinto de la malhonorigo tamen eniĝis profunden en lian animon.\n\nReveno el Afriko estis ankoraŭ pli malĝojiga kaj pli senespera ol\nla reveno el Hindujo. Tiam li povis almenaŭ esperi, ke oni ankoraŭ\nuzos liajn servojn. Sed nun? La reĝo emeritigis lin kun ridinde\nmalgranda pensio. Kiu havus intereson pri la lama veterano?\n\nLi bezonis multe da fortoj por ne malesperi. Kiom da esperoj li jam\nhavis kaj kiom da dispecigitaj revoj li entombigis!\n\nDenove li vagadis tra stratoj de Lisbono, precipe tra tiuj, kiuj\nkondukis el la haveno. Sed ankaŭ ĉi tiuj regulaj promenoj fariĝis\npli maloftaj. Li komencis danĝere izoliĝi. Li rekonsciiĝis pri la\nŝarĝo de sia izoleco. Francisko estis malproksime kaj jam estis\nneniu espero, ke ili ankoraŭ iam renkontiĝos. Ĉe la reĝa kortego\nFernao kelkfoje postulis, ke li estu denove akceptate al maristaj\nservoj, sed sensukcese. Kio restis? Ĉu malĝojo? Ĉu senespero?\n\nPor malforta homo eble vere restus nur malgajaj pensoj. Sed Magalhaes\nestis persistema. Neniu abismo estis tiom profunda, ke li el ĝia\nfundo ne atingu la supraĵon. Ankaŭ ĉi tiun fojon li rekonsciiĝis.\n\nHodiaŭ oni malŝatas liajn servojn. Sed ĉu estas certe, ke oni jam\nneniam bezonos lin? Kaj ĉu li devas ĝis tiu tempo, kiam li estos\nrevokata, turmentiĝi per senpova kolero, ke li en nenio sukcesas?\nĈu li ne povus travivi tiun tempon pli utile?\n\nKaj Fernao komencis studi. Subite lin ekposedis stranga kredo, ke\nankoraŭ venos momentoj, kiam vivi havos valoron. Li preparos sin por\ntiam.\n\nMalgranda ĉambreto komencis plenumiĝi per libroj. Ili estis\nampleksaj volumoj pri marnavigado, astronomio, pri fremdaj landoj,\npri matematiko. Vivo de Fernao sereniĝis, ĝi fariĝis pli ĝoja.\nHenriko kun mirego observis la admirindan paciencon de sia sinjoro,\nkiu sukcesis trasidi ĉe misteraj libroj tutajn tagojn. Kiom foje li\ndevis rememorigi lin, ke jam estas tempo por manĝi!\n\nFernao kompletigis siajn riĉajn spertojn, kiujn li akiris dum siaj\nvojaĝoj en Hinda oceano kaj en Afriko. Kaj nur nun fariĝis al li\nklaraj multaj aferoj, kiujn li pli frue ne komprenis.\n\nKiam li legis informojn pri fremdaj landoj, li zorgeme komparis ilin\nkun siaj spertoj. Per liniilo kaj cirkelo li mezuris la distancojn,\nkaj se io ne konsentis, li ĉion denove trakalkulis. Li faris al\nsi elskribojn el la tralegitaj libroj por pli bone memori la plej\ngravajn indikojn.\n\nFine lin plej multe interesigis problemo, kian formon havas Tero.\nLi rememorigis al si majstron Behaimon kaj lian globuson. Kio\nŝanĝiĝis de tiu tempo? Estis ja malkovritaj novaj landoj, sed pri\nformo de la Tero oni senĉese sciis nenion. Ankoraŭ ĉiam ekzistis\ndu opinioj: Tero estas aŭ ebena tabulo -- aŭ kuglo.\n\n\"Ĉu neniu trovos radion, kiu solvus ĉi tiun enigmon! Fernao serĉis\nrespondon en la libroj, sed vane. Krom tio, kion ili aŭdis jam en\npaĝia lernejo, li trovis nenion novan. Kaj tamen iam ankaŭ ĉi\ntiu problemo devos esti solvita! La Tero ne povas eterne rezisti al\nsopiro de homo -- ekkoni!\n\nKion ni konas? En plej malproksima oriento kuŝas Molukoj, tie estas\nFrancisko. Plej malproksimen en okcidenta direkto alveturis Kolumbo.\nHodiaŭ oni jam scias, ke li ne estis en Hindujo. Li malkovris\nnovan landon Terra Nova -- oni komencas nomi ĝin Ameriko laŭ\nitala maristo Amerigo Vespuĉi, kiu ĝin tre interese kaj alloge\npriskribis.\n\nSed kio estas malantaŭ Molukoj orienten!\n\nKio estas malantaŭ Ameriko okcidenten!\n\nĈu ne estas inter Molukoj kaj Ameriko nur mallarĝa strio de\noceano?\n\nKiu trapenetros ĉi tiun spacon, tiu solvos la enigmon pri la formo\nde Tero!\n\nLa kapo al Fernao eĉ turniĝis, kiam li konsciiĝis pri grandiozeco\nde ĉi tiu ideo. Li devas iomete promeni, por malvarmigi brulantan\nkapon.\n\nHenrikon li lasis hejme. Li volis esti sola kun siaj pensoj. Estis\nkvieta somera vespero. Steloj hele brilis super la tero kaj super la\noceano. Tumulto en la haveno trankviliĝis.\n\nFernao promenis sur la kajo. La maro milde murmuris.\n\nLi meditis. La ondoj de la oceano estas pli riĉaj ol homoj. Se ili\npovus rakonti pri tio, kion ili dum sia senfina vagado vidis, ni\nscius ĉion. La sekreto estus solvita.\n\nLi haltripozis kaj kelkajn momentojn li aŭskultis la mildan murmuron\nde la maro. Subite li ektremiĝis pro nokta malvarmo. Li revenis\nhejmen, al siaj libroj. La ondoj malkaŝos al li nenion. La libroj --\neble ankaŭ jam nenion. Sed -- kiu scias? Eble li ĵus trovos en ili\niun rimarkon, kiu almenaŭ ion malkaŝetos.\n\nEnpensiĝinta li tute ne rimarkis, tra kie li iras. Nur iu akra\nvoĉo, kiu eliĝis tra malfermita fenestro de malgranda gastejo,\nvekis lian atenton.\n\n\"Hodiaŭ vi povas jam naĝi, kien vi volas, kaj tamen vi scias en\nĉiu momento, kie vi troviĝas,\" aŭdis Fernao.\n\n\"Ĥa-ĥa-ĥa-ĥa!\" eĥis mokeme kiel respondo.\n\n\"Nur ridu, vi senbarbuloj!\" koleris la parolanto. \"Kion vi scias pri\nsekstanto!\"\n\n\"Pri kio?\"\n\n\"Pri sekstanto! Cetere -- estas tre malfacile paroli kun vi! Tio\naspektas kvazaŭ homo parolus al arboj en la arbaro!\"\n\n\"Ho-ho-ho-ho!\" eksonis gaje. \"Tio estas vere amuziga! Gastejmastro,\nverŝu al li vinon, por ke li rakontu pri la seksano!\"\n\n\"Jen vidu, kio vi estas! Tiu instrumento nomiĝas sekstanto, homo,\nsekstanto!\"\n\n\"Al mi estas tio tute egala, sekstanto aŭ seksano!\" ridis iu. \"Mi\nŝatas nur aŭskulti vin, kiel vi rakontas. Do, mi petas, rakontu!\nĜis vi fintrinkos, ni ordonos verŝi al vi denove!\"\n\n\"Do, ke vi sciu, kial maristoj pli frue ne povis veturi malproksimen\nde la firma tero,\" komencis denove tiu unua. \"Por determini pozicion\nde la ŝipo ili uzis instrumenton, kiu nomiĝas astrolabo.\"\n\n\"Kiel!\"\n\n\"Astrolabo. Per ĝi oni determinas pozicion de la steloj kaj helpe de\nkalkulo oni fiksas situon de la ŝipo. Ĉi tiu instrumento havas unu\ngrandan malavantaĝon; dum mezuro ĝi devas esti lokigita nur firma\ntero. Pro tiu kaŭzo pli frue neniu kuraĝis veturi sur la vastan\nmaron.\"\n\n\"Kaj hodiaŭ?\"\n\n\"Hodiaŭ oni uzas jam la sekstanton. Helpe de ĝi oni determinas\npozicion de la ŝipo ankaŭ dum la veturo, tial vi povas naĝi kien\najn kaj vi ne bezonas timi, ke vi vojeraros --\"\n\nPluajn vortojn Fernao jam ne aŭdis. Lia scivolo estis vekita al plej\nsupra grado. Kiu ja prelegas ĉi tie pri sciencaj aferoj al simplaj\nmaristoj?\n\nLi eniris.\n\nPreskaŭ ĉiuj tabloj estis okupitaj. Maristoj trinkis kaj amuziĝis\nkun viro, kiu sidis apud bufedo.\n\nLi estis malgrasa maljunulo, nur ostoj kaj haŭto. Flirtanta,\nnekombita hartufo estis tute griza. Liaj okuloj estis akraj kaj\nplenaj de vigleco, la parolo malkaŝis kulturitan homon.\n\nMagalhaes sidiĝis al du maristoj kaj aŭskultis plue la interesan\nprelegon de nekonata viro.\n\nTiu parolis pri ĉio ebla. De astrolabo kaj sekstanto li foriris al\nbusolo, poste al Poluso kaj aliaj steloj. Li prelegis pri Suno, pri\nLuno kaj Tero. La aŭskultantoj aŭ ne komprenis, aŭ ne kredis lin.\nIlin simple ĝojigis la fakto, ke li ekscitiĝis, se li konstatis\niliajn nesciojn.\n\nSed Magalhaes komprenis lin. Li havis impreson, kvazaŭ malfermiĝus\niu el liaj ampleksaj libroj kaj ĉi tiu homo legus el ĝi.\n\n\"Kiu li estas?\" li demandis unun el maristoj.\n\n\"Ia strangulo!\" levis ŝultron la demandito. \"Vi povas demandi lin\npri kio ajn vi volas, ĉion li scipovas respondi.\"\n\n\"Do scienculo?\"\n\n\"Jes. Sed li scipovas eĉ antaŭdiri estontecon! Vi diras al li daton\nde via naskiĝo -- kaj li tuj superŝutas vin per informoj: Kiel\nlonge vi vivos, kiom da malsanoj vin turmentos, kie okazos al vi iu\nakcidento -- mallonge dirite: strangulo.\"\n\n\"Laŭ mia opinio li estas fireprezentanto de la infero,\" aldonis\nduonflustre la dua maristo. \"Kun tia estas pli bone ne ŝerci.\"\n\n\"Kaj ĉu li sidadas ĉi tie ofte?\" klopodis ekscii Fernao, kiun\ninteresis la nekonata viro ĉiam pli multe.\n\n\"Ne. Hodiaŭ li amuziĝas kun ni, morgaŭ li estas inter hidalgoj,\nalifoje vi vidos lin en la haveno aŭ sur la foirejo. Sed homoj ĉie\nŝatas aŭskulti lin, ĉar ĉiu volas ekscii ion pri sia estonteco.\"\n\n\"Kaj vi?\"\n\n\"For de tiaj aferoj!\" diris rapide la maristo. \"Mi estas tre kontenta\naŭskultante lin, ĉar al mi plaĉas, kiel li scipovas ekscitiĝi\nkaj disputegi. Sed paroli kun li -- Dio min gardu! Nur atentu liajn\nokulojn! Se li rigardas vin, kvazaŭ iu pikvundus vin per tranĉilo!\"\n\nFernao ĉesis aŭskulti la superstiĉan mariston. Io alloge tiris lin\nal mistera viro.\n\nPost nelonge li leviĝis kaj iris al lia tablo. Li mem ne sciis, kion\nli volas. Li sentis nur fortan sopiron interŝanĝi kun li almenaŭ\nkelkajn vortojn.\n\n\"Mi estas Fernao Magalhaes, eksmaristo,\" li prezentis sin. \"Ĉu vi\npermesos, ke mi alsidiĝu?\"\n\n\"Certe,\" faris ceremonian komplimenton la scienculo. \"Kaj ĉar al mi\nŝajnas, ke vi estas ĉi tie unusola homo, kiu scias, kio decas kaj\nnecesas -- ne ridu, vi malkleruloj! -- ankaŭ mi prezentos min al vi.\nMi estas Ruy Faleiro, astronomo.\"\n\nMagalhaes aĉetis botelon da vino. Li tostis kun nova konato je sano.\n\n\n\n\nVII.\n\nTriumvirato\n\n\nRuy Faleiro kaj Fernao Magalhaes baldaŭ leviĝis kaj forlasis la\nbruantan gastejon. El kelkaj frazoj, kiujn ili interŝanĝis, ili\nekkonis, ke estas multaj aferoj, kiuj ilin ambaŭ interesas. Kaj\nla vivoplena gastejeto ne estis medio, kiu estus taŭga por ilia\nkonversacio.\n\n\"Hodiaŭ estas iom malvarme,\" diris Magalhaes, kiam ili eliris\neksteren, \"Se tio estos al vi agrabla, ni povas iri en mian\nloĝejon.\"\n\n\"Tre volonte,\" konsentis la astronomo. \"Nur se ne ĝenos vin la\nfakto, ke estas jam tro malfrue.\"\n\n\"Tute ne gravas. Mi estos tre ĝojigita per via vizito.\"\n\nHenriko kun mirego observis nekutiman noktan viziton. Kaj ankoraŭ\npli multe li miris pri subita ŝanĝo, kiu okazis rilate al lia\nsinjoro. Fernao, alie tiom malparolema, parolis tre vigle. Li trovis\nhomon, kiu lin komprenis, kiu pri ĉio ege interesiĝis, kiu scipovis\ninstrui, sed ankaŭ akcepti instruon.\n\nLa temo de ilia debato ne estis nur astrolabo aŭ sekstanto. Ili\nparolis pri orientiĝo sur la vasta maro laŭ steloj. Ili studis\nstelan ĉielon sur norda kaj suda parto de la firmamento. Ili mezuris\ndistancojn inter unuopaj landoj kaj komparis rezultojn kun tio, kio\nestis trovebla en libroj. Kio mankas al Faleiro je spertoj, tion\nkompletigis Magalhaes. Kion ne sciis Magalhaes, pri tio instruis lin\nFaleiro.\n\nHoro post horo forpasis, la nokton anstataŭis la tago, sed la viroj\nne rimarkis tion. En ĉiu horo kreskis ilia reciproka respekto.\n\nFaleiro ĝis nun disdonadis siajn sciojn al publiko, kiu aŭ priridis\nilin, aŭ konsideris ilin kiel infanajn stultaĵojn. Magalhaes\nsidadis ĉiam izolita en sia ĉambreto kaj studadis. Libroj scipovis\ninstrui. Sed ili estis tamen nur trankvilaj kaj obeemaj amikoj.\nSe vi ne konsentas kun tio, pri kio vi legas, vi fermas simple\nla libron kaj la malamiko estas silentigita. Sed Faleiro? Nur\nprovu silentigi ĉi tiun akran voĉon, se vi diras ideon, kiun li\nkonsideras malĝusta! Li ektondras kontraŭ vi kiel bruego de la\ntempesto, lia voĉo tremegas de ekscitiĝo kaj pasia abrupteco, liaj\nokuloj brilas -- ĉu li ne trankviliĝos? Jes, li estos trankvila.\nSed nur tiam, ĝis vi sukcesos pruvi, ke vi pravas.\n\nHenriko kelkfoje timigita malfermis iom la pordon de ĉambro de\nsia sinjoro. Tumulto en la ĉambro rememorigis lin pri Malako kaj\nAfriko. Eble li devos interveni por savi sian sinjoron. Sed kiam li\nvidis, ke ambaŭ viroj sidas sur siaj lokoj kaj neniu montras signojn\nde atakemo, li ekskuis nekomprenante la kapon kaj fermis senbrue la\npordon.\n\n\"Ŝajnas, ke jam estas mateno,\" diris Faleiro, kiam fluo de taglumo\npenetris en la ĉambron.\n\n\"Tio estis bela nokto,\" ridetis Fernao.\n\nKelkajn momentojn ili silentis. Subite Faleiro demandis:\n\n\"Aŭskultu, sinjoro Magalhaes -- kaj kial vi cetere estas ĉi tie?\nKial vi ne estas sur la maro?\"\n\n\"Ĉar ili ne bezonas min.\"\n\n\"Kiu diris tion al vi?\" eksaltis abrupte de sur la seĝo Faleiro.\n\n\"Multaj el tiuj, kiuj povas tion diri. Ankaŭ Lia Reĝa Moŝto.\"\n\n\"Tion ili certe ne opiniis serioze!\"\n\n\"Bedaŭrinde -- jes.\"\n\n\"Kaj ĉu iu diris al ili, kion ĉion vi konas kaj scipovas?\"\n\n\"Ili ricevis informon, ke mi estas malkuraĝulo,\" amare ridetis\nMagalhaes.\n\n\"Ho --!\"\n\n\"Mem vicreĝo tiel taksis miajn servojn. Sed tio jam ne gravas.\"\n\nEl vizaĝo de Fernao malaperis signo de amareco kaj aperis tie severa\ndecidemo.\n\n\"Tio jam ne gravas. Lasta batalo ankoraŭ ne okazis. Kaj en ĝi, mi\nesperas, mi sukcesos pruvi al Lia Majesto, ke malaŭdaco ne troviĝas\nen aro de miaj ecoj.\"\n\n\"Kion vi entreprenos?\" demandis vigle Faleiro.\n\n\"Mi mem ankoraŭ ne scias. Sed en ĉiu kazo mi devos min purigi de\nla humiligo, kiun mi suferis. Kaj mi sukcesos en tio,\" diris firme\nFernao kaj la astronomo preskaŭ ektremis antaŭ la nebridebla forto,\nper kiu ĝi estis dirita.\n\n\"Mi deziras al vi tutkore, ke vi atingu viajn celojn. Kaj mi tre\nvolonte ĉian helpos al vi.\"\n\n\"Dankon, sinjoro Faleiro. Sed nun estas jam tempo por matenmanĝi,\nĉu ne?\"\n\nHenriko preparis matenmanĝon.\n\nDe tiu renkonto ili kunvenadis preskaŭ ĉiutage. Ili entreprenis\nen la animo malproksimajn ŝipveturojn. Ili serĉadis kaj trovadis\nneatenditajn malhelpaĵojn kaj per unuigitaj fortoj ilin forigadis.\nIli ambaŭ estis en sia medio.\n\nĈu revuloj!\n\nEble.\n\nSed iliaj revoj estis apogitaj per sciencaj konoj. Nur tie, kie ne\nsufiĉis scienco, venis la vico al hipotezoj.\n\nIam Fernao ekparolis pri Serrao, de kiu li ricevis jam duan leteron.\n\n\"Li invitas min, ke mi sekvu lin al Molukoj. Tia vojaĝo jam havus\nsignifon.\"\n\n\"Mi ne opinias,\" diris Faleiro.\n\n\"Kial?\"\n\n\"Se Molukojn atingis Serrao, kion povus malkovri tie ankoraŭ vi?\"\nMagalhaes ridetis.\n\n\"Mi opinias vojaĝon ĉirkaŭ Afrikon, Hindujon kaj Malakon, ĉu\nne? Sed ne, Francisko ne opinias tion -- ĝi vere estus nenio\nkromordinara.\"\n\n\"Kiel do?\"\n\n\"Li skribas, ke Molukoj ne povas situi malproksime de Ameriko. Do mi\npovus tion pruvi vojaĝante okcidenten.\"\n\n\"Ĉirkaŭ Ameriko?\"\n\n\"Eble. Aŭ traveturi Amerikon. -- Simple -- malkovri tie ian\ntraveturejon kaj per plua vojaĝo okcidenten atingi Molukojn.\"\n\n\"Ĉu traveturejon? Traveturejon en Ameriko?\" ripetis ekscitita\nFaleiro. \"Traveturejo en Ameriko? Atendu -- kie mi nur tion -- --\"\n\nLi premis kapon per manplatoj kaj penege rememoris. Subite li\nekkriis: \"Bonege! Mi jam scias!\"\n\nLi rapide leviĝis kaj kuris eksteren.\n\n\"Sinjoro Faleiro!\" vokis al li konfuzita Magalhaes. \"Kio okazis al\nvi? Atendu tamen!\"\n\nSed la scienculo ne rigardis returnen. Li kuris tra la stratoj kiel\nknabo. Lia densa hartufo flirtis en la vento.\n\n\"Strangulo!\" grumblis Magalhaes. \"Kio povis lin tiom emocii!\"\n\nTede li sidiĝis al la tablo kaj rigardis el la fenestro. Ĵus\nhodiaŭ li ŝatus paroli kun li -- kaj li forkuras.\n\nLi malfermis libron, sed la vortoj kaj numeroj dancis antaŭ liaj\nokuloj. Li ne povis koncentriĝi. Liaj pensoj ĉiam revenis al\nFaleiro.\n\nSubite aŭdiĝis rapidaj paŝoj.\n\nEn la pordo staris astronomo kun radianta vizaĝo. En la mano li\ntenis ian kunvolvaĵon.\n\n\"Mi estas tre ĝojigita, ke mi rememoris pri tio,\" li diris rapidege.\n\"Kiam vi faris mencion pri la traveturejo, tuj venis al mi ideo, ke\nmi vidis ĝin ie --\"\n\nFernao observis la astronomon per esplora rigardo. Kiel povus vidi\nla traveturejon en Ameriko Faleiro, kiu konis maron nur el libroj?\nFernao maltrankviliĝis. Li malsereniĝis.\n\n\"Nome, bonvolu kompreni,\" klarigis rapide la astronomo, \"mi ne vidis\nla traveturejon en realo --\"\n\nMagalhaes kontente respiris.\n\n\"-- sed sur landkarto.\"\n\nFernao denove malsereniĝis. Ĉu Faleiro volas hodiaŭ malkonvene\nŝerci? Ŝajnas, ke jes. Ĉar kiel povas esti la traveturejo sur la\nlandkarto, se ĝi ne estis malkovrita? Kaj se oni eĉ ne scias, ĉu\nentute ia travetureblo en Ameriko ekzistas?\n\n\"Jes, sur landkarto!\" malatentis liajn dubojn la radianta scienculo.\n\"Sed mi ne estis kapabla tuj rememori, sur kiu landkarto ĝi estis.\nPro tio mi tiom ekĝojis, kiam mi rememoriĝis pri tio! Jen mi portas\nĝin!\"\n\nMagalhaes estis ĉiam malkonfida kaj konfuzita. Kian sensencan\nŝmirdesegnaĵon li ekvidos?\n\nSed jam ĉe unua rigardo li plivigliĝis. Ĉi tiujn konturojn de la\nlandoj li jam ie vidis! Sed kie kaj kiam?\n\n\"Kiu desegnis la landkarton? Kaj de kie vi havas ĝin?\"\n\n\"Ĝi estas preciza kopio da la landkarto, kiun desegnis eminenta\ngeografo. La originalo perdiĝis.\"\n\nEn la pensoj de Magalhaes subite ĉio evidentiĝis. Li jam rememoras,\nkie li vidis ĉi tiujn strangajn konturojn de la Tero --\n\n\"Sinjoro Faleiro, ĉu ne desegnis tion --\"\n\n\"Martin Behaim!\" interrompis lin rapide la astronomo.\n\nDo tamen! Kompreneble, li jam scias tion tute precize. Ĝuste tian\nformon havis la landoj sur la globo, kiun montris el ili la fama\nscienculo en la paĝia lernejo! Nur Ameriko ne estis tiam desegnita\ntiel precize kiel ĉi tie.\n\nMartin Behaim! La ombro de la mortinta scienculo vivas plu! Eĉ el\ntombo ĝi parolas al la vivantoj kaj instruas ilin. Kaj montras la\nvojon!\n\n\"Permesu, sinjoro Faleiro... ho, jen la travetureblo! Francisko, vi\nestas vere sperta homo! Via hipotezo tute konformiĝas kun la imago\nde majstro Behaim! Molukoj estas tute proksime malantaŭ Ameriko!\nNi navigados per traveturejo kaj post nelonga tempo ni troviĝos sur\nMolukoj! Ni veturos, sinjoro Faleiro, ni veturos al Francisko!\"\n\nLa astronomo estis feliĉa, ke li scipovis tiom emociigi la\nkonsidereman Magalhaeson. Sed nun venis lia vico por reveni en\nrealon.\n\n\"Se ni volus veturi, por tiu celo ni bezonus ŝipojn kaj maristojn,\"\nli diris ridetante.\n\n\"Vi pravas,\" Magalhaes subite ekhontis pro sia entuziasmo. \"Kaj...\nĉiun honoron al majstro Behaim, sed kiel li povis desegni la\ntravetureblon, se li -- nek iu alia -- ne vidis ĝin!\"\n\n\"Majstro Behaim ne vidis ĝin, pri tio mi konsentas. Sed li estis\nestis scienculo tiom mondkonata, ke li ne estus desegninta la\ntraveturejon, se li ne havus ĉiujn supozojn, ke tiu traveturejo\nefektive ekzistas, ke ĝi devas ekzisti,\" defendis Behaimon Faleiro.\n\n\"Eble tio estas ĝusta,\" komencis forlasi siajn dubojn Magalhaes.\n\n\"Majstro Behaim ĉiam pravis. Sed ĝis kien etendas sin la amerika\nkontinento okcidenten?\"\n\n\"Tion oni jam ankaŭ scias,\" diris triumfe Faleiro.\n\n\"Ĉu vere?\"\n\n\"Jes! Ĉu vi nenion aŭdis pri malkovro de Balboa?\"\n\nMagalhaes rapide senkulpigis sin:\n\n\"En lasta tempo mi vivis izolece, kun neniu mi parolis --\"\n\n\"Sciigo pri lia vojaĝo venis al ni nur antaŭ nelonge.\"\n\n\"Kaj kion li malkovris?\"\n\n\"Li transiris la amerikan kontinenton kaj ekvidis sudan maron.\"\n\n\"Rakontu al mi pri tio, sinjoro Faleiro, mi petas vin --\"\n\n\"Ne koleru, sed ĉi-foje mi diros al vi nenion. Mi konas unu homon,\nkiu priskribos al vi ĉion pli bone kaj pli profunde ol mi.\"\n\n\"Ĉu eble mem Balboan?\"\n\n\"Ne, tiu vivas ankoraŭ en Ameriko. Mi konas iun alian.\"\n\n\"Ĉu mariston?\"\n\n\"Lasu vin surprizi. Mi venigos lin. Kaj mi esperas, ke baldaŭ.\"\n\nFaleiro plenumis sian promeson.\n\nPost kelkaj tagoj li aperis antaŭ Magalhaes akompanata de iu\nnekonata viro.\n\n\"Mi venigis al vi mian amikon,\" li diris jam sur la sojlo de la\npordo. Kaj li tuj prezentis: \"Sinjoro Fernao Magalhaes, kapitano --\nsinjoro Ĥristobal de Haro, nederlanda komercisto.\"\n\nDio, kiun ankoraŭ venigos Faleiro! Se tio estus maristo, instruita\ngeografo aŭ astronomo -- sed komercisto? Kiel povas interesiĝi pri\nmalkovraj vojaĝoj homo, kiu estas alforĝita al butiko?\n\nLa vizitanto ekrimarkis, ke li ne venas konvene. Li tuj klarigis:\n\n\"Sinjoro Faleiro ne diris tion tute precize -- parolante pri\nkomercisto. Nome mi estas reprezentanto de holanda komerca asocio,\nkiu aranĝas ŝip-ekspediciojn.\"\n\n\"Ankaŭ en Amerikon, ĉu ne, sinjoro Haro?\" interrompis lin Faleiro.\n\n\"Jes, ankaŭ en Amerikon.\"\n\n\"Mi kaj sinjoro Magalhaes interesiĝas pri vojaĝoj en Amerikon,\nprecipe pri tiuj lastaj,\" daŭrigis li astronomo. \"Ĉu vi povas diri\nal ni ion pri Balboa kaj Solis? Precipe sinjoro Magalhaes ŝatus tion\naŭdi -- mi jam aŭdis vin en la domo de burĝo Coelho.\"\n\n\"Tre volonte, kial ne? -- Balboa, kiel vi eble scias, estis en Dario,\ntio estas en lokoj, kie estas Ameriko plej mallarĝa. Iam rakontis\nal li Indianoj, ke sur la dua parto de amerika kontinento troviĝas\ntiaj trezoroj da oro kaj perloj, pri kiuj Hispanoj eĉ ne revis. Kiam\nBalboa demandis pri pli detala situo da lando de la trezoroj, oni\ndiris al li, ke ĝi situas apud alia maro. Ĉi tiu sciigo emociis\nBalboan. Parte pro mencio pri la trezoroj, parte pro surpriziga\nkomuniko pri alia maro.\n\nNe hezitante li aranĝis aventuroplenan vojaĝon tra la amerika\nkontinento. Li havis 190 armitojn, Indianojn kiel portistojn kaj aron\nda sovaĝaj hundoj. La hundoj estis helpantoj de Hispanoj en bataloj\nkontraŭ Indianoj. Ili estis ĝis tia grado ekzercitaj, ke ofte ili\neĉ mem kaptis malamikojn. Ili ekpremis Indianon je la mano kaj tiris\nlin kune kun si. Se li faris provon forkuri aŭ defendi sin, ili tuj\ndisŝiris lin.\n\nEkspedicio de Balboa ekvojaĝis la 1-an de septembro en jaro 1513.\nĜi baldaŭ venis en montaron, kie etendis ĝin grandaj malhelpaĵoj\nkaj suferoj: netolerebla varmego, tropikaj insektoj kaj sovaĝa\nbestaro, abismoj, netrapenetreblaj praarbaroj, Indianoj. Iam\nalkuregis indiĝenoj en grandega superforto. Ili estis armitaj per\npafarkoj kaj bastonegoj al palma ligno, kiuj estis tiom pezaj,\nkvazaŭ ili estus faritaj al tero. Sed apenaŭ aŭdiĝis unuaj pafoj,\nekestis en vicoj de Indianoj nepriskribebla konfuzo. Pli frue ili\nneniam vidis pafilon kaj aŭdis pafojn. Ili ne estis kapablaj klarigi\nal si, kial falas iliaj kunuloj teren, se ili ja estis da neniu\nbatitaj. Ili kredis, ke kontraŭ ili batalas malbonaj fantomoj, pro\ntio ili komencis malespere forkuregi. Sur la batalkampo restis kuŝi\n600 mortaj Indianoj.\n\nPoste la ekspedicio daŭrigis sian vojaĝon.\n\nLa 21-an de septembro komencis la tropika praarbaro subite\nmaldensiĝi kaj antaŭ okuloj de Hispanoj aperis nudaj pintoj.\nIndianaj akompanantoj informis Balboan, ke de sur ĉi tiuj pintoj\nestas jam videbla maro, al kiu la ekspedicio celis.\n\nBalboa ordonis al ĉiuj, ke ili restu ĉe montopiedo. Li sola\nsupreniris la pinton de la monto. Panoramo, kiu al li vidiĝis, estis\nsufiĉa rekompenco por ĉiuj suferoj de la longa kaj peniga vojaĝo.\nSub li kuŝis belaj arbaroj, sovaĝaj rokoj, paŝtejoj dense kovritaj\nper altkreska herbo kaj en malproksimo, ĝis kien la okuloj povis\nvidis etendis sin senfina oceano.\n\nBalboa estis profunde kortuŝita. Li surgenuiĝis kaj dankis al Dio\npro la favoro, ke li kiel unua Eŭropano havis feliĉon ekvidi ĉi\ntiun ravan panoramon.\n\nPoste li venigis siajn homojn kaj klarigis al ili, kiel grava estas\nĉi tiu tago por la tuta homaro. Hispanoj ĉirkaŭbrakis lin kaj kun\nlarmoj en okuloj ili promesis, ke ili sekvos lin, li konduku ilin\nkien ajn.\n\nDaŭris kelkajn tagojn, antaŭ ol ili penetris al la maro. Ĵus estis\nmalfluso kaj akvo estis en la distanco de duonmejlo de la bordo.\nBalboa lokigis sian akompanantaron en ombro de la arbaro. Li atendis\nfluson. Kiam post kelkaj momentoj la akvo alrapidegis, Balboa prenis\nflageton, sur ŝultrojn li pendigis ŝildon, elingigis glavon kaj\npaŝis en la akvon. Li haltis nur en la momento, kiam akvo atingis\nliajn genuojn. Poste li svingis per la flageto kaj proklamis, ke li\nokupas ĉi tiujn regionojn kiel hispanajn -- sed atendu momenton,\"\ninterrompis subite sian rakonton komercisto Haro. \"Mi havas ĉi\ntie leteron, kiun sendis al mi unu el miaj kapitanoj. En ĝi estas\nskribite laŭvorte, kion tiam Balboa diris.\"\n\nFaleiro kaj Magalhaes rigardis kun intereso dense skribitan volumeton\nda papero, kiun la komercisto transdonis al ili. Fernao disvolvis\nĝin kaj legis proklamon de Balboa diritan ĉe la Suda maro:\n\n\"Longe vivu noblaj kaj potencaj geregnestroj. Don Ferdinando kaj\nDonna Juana, suverenaj regantoj de Kastilio, Leono kaj Aragonio, en\nkies nomo mi okupas por la reĝa krono de Kastilio vere, korpe kaj\nefektive ĉi tiujn sudajn marojn, landojn, bordojn kaj havenojn kaj\nĉion, kio estas kun ili kunligita; same la regnojn kaj regionojn,\nkiuj al ili apartenas aŭ povus aparteni en tempoj pasintaj, estantaj\nkaj estontaj. Kaj se kiu ajn princo aŭ reĝo -- egale ĉu kristano\nĉu pagano, apartenanta al kiu ajn leĝo, klaso aŭ homa tavolo --\npretendus povon super ĉi tiuj landoj kaj maroj, mi estas preta kaj\npreparita zorgi pri ili kaj defendi ilin en la nomo de regnestroj\nde Kastilio, de tiuj nunaj kaj ankaŭ estontaj, al kiuj apartenas\nregado super ĉi tiuj Hindujoj, insuloj kaj kontinentoj suda kaj\nnorda, kun ĉiuj ties maroj ĉirkaŭ la norda kaj suda polusoj,\nambaŭflanka de ekvatoro, interne kaj ekstere de tropikoj de Kankro\nkaj de Kaprikorno, nun kaj por ĉiam, ĝis kiam la mondo ekzistos,\nĝis la lasta tago de la juĝo super tuta homaro.\"\n\n\"Tre interesa,\" rimarkis Magalhaes, redonante la volumeton al Haro.\n\"De kie prenis tion via kapitano?\"\n\n\"Li renkontis iun mariston, kiu partoprenis la ekspedicion de\nBalboa. La maristo konis tiun proklamon parkere. Li ankaŭ rakontis\nal mia kapitano, ke Balboa alvokis ĉiujn ĉeestantojn, ke ili\nestu atestantoj de tiu subiga akto. Ili ĉiuj per siaj subskriboj\nproklamis, ke ili estas preparitaj defendi la okupitajn landojn kiel\nfidelaj subigitoj de kastiliaj regnestroj. Poste Balboa kaj liaj\nkunuloj eltranĉis sur ĉirkaŭstarantaj arboj multajn krucojn kiel\nsignojn, ke ĉi tiuj landoj estas okupitaj.\"\n\n\"Kion vi diras al la fakto, sinjoro Magalhaes?\" ridis triumfe\nFaleiro.\n\n\"Ĝi estas pruvo, ke amerika kontinento estas en certaj lokoj tre\nmallarĝa,\" diris enpensita Fernao. \"Sed tio ankoraŭ ne signifas, ke\nĝi estas trahakita per iu markolo.\"\n\n\"Certe,\" respondis Haro. \"Balboa ne malkovris markolon. Sed la\nmarkolo ekzistas.\"\n\nMagalhaes rigardis lin kun mirego. Kion ĉion tiu homo scias?\n\n\"Ĉu vi havas pruvojn?\" li demandis.\n\n\"Komenco de la traveturejo estis jam malkovrita.\"\n\n\"De kiu?\" miregis Magalhaes.\n\n\"Kiam venis Hispanujon sciigo pri la malkovro de Balboa, estis\nekspeditaj du ŝipoj sub gvido de Diaz de Solis, kiuj havis taskon\nprovi traveturi amerikan kontinenton aŭ ĉirkaŭveturi ĝin. Solis\nnaĝis laŭlonge de sudamerikaj bordoj, ĝis li atingis grandegan\ngolfon. Unu ŝipon li lasis sur la vasta maro, kun la dua li veturis\ninternen. Post kelka tempo vidiĝis sur la bordo Indianoj. Ŝajnis,\nke ili havas amikajn intencojn. Ili alportis al la bordo diversajn\nobjektojn kaj per mansignoj ili instigis maristojn, ke ili prenu\nĉion. De Solis volis interkonatiĝi kun ĉi tiu indiana gento, tial\nli sidiĝis kun kelkaj maristoj en la boaton kaj ili celdirektis al\nla bordo. Sed apenaŭ ili surteriĝis, Indianoj atakis kaj mortbatis\nilin. Al kadavroj ili fortranĉis kapojn, manojn kaj krurojn,\nrestaĵojn de homaj korpoj ili bakis kaj formanĝis. Hispanoj, kiuj\nrestis sur la ŝipo en la golfo, observis la tutan scenon kaj ili\nestis tiom terurigitaj, ke ili jam ne havis kuraĝon veturi plu. Pro\ntio la ekspedicio revenis Hispanujon.\"\n\n\"Kaj la traveturejo?\" demandis Magalhaes.\n\n\"Laŭ mia konvinko de Solis estis en la traveturejo. Se la ekspedicio\nne estus reveninta, la sekreto de amerika kontinento povus esti\nsolvita.\"\n\nMagalhaes maltrankvile promenis tra la ĉambro. De ekscitiĝo ŝvelis\nal li vejnoj sur la tempioj. Vetureblo tra Ameriko! Nova vojo al\nMolukoj! Kaj pli mallonga, pli profitiga, ol estas tiu, kiun sekvis\nFrancisko Serrao! Li havas spertojn, nun li konas eĉ vojon. Sed al\nli mankas la ĉefa afero: ŝipoj kaj ŝipanaro.\n\nLi haltis apud la fenestro kaj rigardis eksteren. En ĉi tiu urbo\nvivas homo, kiu povus disponigi al li ĉion, kion li bezonas.\nSufiĉus unu nura subskribo. Sed tiu homo opinias lin malkuraĝulo.\n\n\"Ĝi estas senespera!\" li diris duonlaŭte.\n\n\"Kion vi pripensas?\" demandis tuj Haro, kiu streĉe observis ĉiun\nmovon de Magalhaes.\n\n\"Ne havas sencon paroli pri tio,\" diris Fernao amare.\n\n\"Rigardu, sinjoro Magalhaes,\" insistis la komercisto. \"Via amiko\nFaleiro rakontis al mi multe pri vi. El liaj vortoj mi ekkonis, ke vi\nestus kapabla malkovri la traveturejon tra amerika kontinento.\"\n\n\"Jes, mi estus kapabla tion fari!\" vokis erupte Fernao. \"Se aliaj\nmalkovris Amerikon, ĉirkaŭveturis Afrikon, malkovris vojon al\nHindujo, al Malako, al Molukoj -- mi povus malkovri la traveturejon\ntra Ameriko, alnaĝi el okcidenta direkto al Molukoj kaj tiamaniere\nĉirkaŭveturi la mondon! Jes, mi estus kapabla tion fari! Mi scias\ntion! Sed diru mem, kion mi povas malkovri kun malplenaj manoj? Kion\nmi povas entrepreni sen ŝipoj?\"\n\n\"Kaj se iu havigus ilin al vi?\" interrompis lin rekte Haro.\n\nLa demando efikis kiel fulmo. Fernao tuj ekkomprenis. Komercisto! Sed\nkia komercisto! Reprezentanto de la asocio, kiu aranĝas ekspediciojn\nen malproksimajn marojn! Pro tio invitis lin Faleiro!\n\nNur nun rigardis Fernao la vizitanton pli atente.\n\nLi estis viro mezstatura, iom dika, sed kromordinare moviĝema.\nPrecipe liaj okuloj glitetis de sur unu objekto al alia, de Magalhaes\nal Faleiro. Li kondutis hejmece, kvazaŭ li konus Fernaon de ĉiam.\nSe li troviĝus en la propra domo, li ne povus konduti pli nature.\n\nKaj komercisto Haro el Antverpeno estis vere ĉie kvazaŭ hejme.\nHodiaŭ li estas en Portugalujo, en venonta monato li faros mendojn\nen Parizo. Post nelonge li estos vidita en Venecio, en Ĝenovo, en\nHispanujo. Holanda mono komencis penetri en tutan sudokcidentan\nEŭropon. Ĝi pligrandigis pezon de kestoj kaj sakoj, sub kiuj ĝemis\nhavenportistoj en Lisbono. Ĝi pelis hispanajn veloŝipojn al\nmalproksimaj kontinentoj. Riĉeco de asocio, kiun Haro reprezentis,\nmalfermis al li pordojn de nobelaj salonoj kaj reĝaj palacoj. Li\npruntedonis monon en Sicilio same kompleze kiel en Germanujo...\n\nLa internacia penetrado de kapitalo, kiu estis akumulita en la manoj\nde unuopuloj, fariĝis en tiu tempo tute normala fakto. Ne malofte\nriĉaj komercistoj faris decidojn pri cirkonstancoj en propra lando\nkaj en fremdaj ŝtatoj per tio, ke ili tien pruntis monon. Tiel\nekzemple en la manoj de aŭgsburgaj komercistoj Fuggeroj fariĝis\nnobeluloj, korteganoj, ja eĉ mem reĝoj nuraj marionetoj. Pri\nmemkonfido de Fuggaroj atestas eble plej bone letero, kiun sendis\nunu el ili al hispana reĝo Karolo antaŭ ol li estis elektita kiel\nimperiestro germana:\n\n\"Estas ĝenerale konate, ke sen mia helpo Via Imperiestra Moŝto\nne povus akiri la imperiestran tronon. Mi povas tion pruvi per\nkorespondaĵoj kun komisiitoj de Via Imperiestra Moŝto.\"\n\nSed ĉar la riĉuloj kondutis laŭ proverbo \"mano lavas manon\",\nili scipovis esti rilate al siaj ŝuldantoj en konvena momento eĉ\ngrandanimaj. Imperiestro Karolo prunteprenis iam de Antonio Fuggar\ngrandegan monsumon. Rekompence li rangaltigis sian kreditoron en la\ngrafan klason. Kiam li poste traveturis Aŭgsburgon, Fugger invitis\nlin en sian palacon. Meze de festeno la gastiganto subite leviĝis\nde la tablo, iris al itala fajrujo kaj en ĝi -- kun aparta dozo\nda teatreco -- bruligis cinaman lignon. Poste li montris al la\nimperiestro lian ŝuldateston kaj kun la vortoj: Mi ne volus, ke\nVia Imperiestra Moŝto ŝarĝu la kapon per tiaj bagatelaĵoj -- li\nĵetis ĝin en la flamojn. La ŝuldo estis likvidita. Imperiestro\ndankeme ridetis. Ankaŭ Fuggar estis kontenta. Li sciis, ke tiu ĉi\n\"grandanimeco\" centfoje plivaloriĝos por li. En Hispanujo troviĝis\nsenlima riĉeco de mineraloj kaj li jam de longe sopiris gajni iajn\nminejojn por sia familio...\n\nPost vortoj de Haro la koro de Fernao ekbategis.\n\n\"Sinjoro Haro, ĉu vi volas per tio diri, ke la ŝipojn por mi\nprizorgus vi?\"\n\n\"Jes, ĝuste tion mi opinias,\" respondis la komercisto. \"Vi lernus\nkoni novajn landojn kaj fariĝus la malkovrinto de vetureblo tra\nAmeriko, por mi tio estus profita entrepreno. Lia Moŝto reĝo\nManuelo la Granda, sub kies flago ni naĝus, certe volonte pagus\nparton da elspezoj por la ekspedicio. Reĝa trezorejo ja ankaŭ\nprofitus per malkovro de pli mallonga vojo al Molukoj.\"\n\nVizaĝo de Fernao kovriĝis per ombro.\n\n\"Mia pozicio apud kortego estas malbona. Mi dubas, ke la reĝo\nnomigus min admiralo.\"\n\n\"En tiu kazo mi traktus kun Hispanoj,\" diris Haro, al kiu estis\negale, ĉu li gajnas monon sub flago portugala aŭ hispana.\n\n\"Tion mi ne povus fari,\" diris Magalhaes firme. \"Mi estas subulo\nde Lia Moŝto Manuelo la Granda, tial mi entreprenos ĉiujn miajn\nmarvojaĝojn nur en liaj servoj.\"\n\nHaro indulge ridis.\n\n\"Ni komercistoj malatentas tiajn aferojn. Sed se vi volas -- ĝi\nestu. Mi jam zorgos pri tio, ke la reĝo nomigu vin gvidanto de la\nekspedicio.\"\n\n\"Mi dankas al vi, sinjoro Haro,\" Magalhaes premis dankeme lian manon.\nPoste li turniĝis al la astronomo kaj diris kortuŝite: \"Ankaŭ al\nvi, amiko.\"\n\nFaleiro ridis:\n\n\"Laŭ mia opinio ni interkonsentiĝis.\"\n\n\"Jes,\" respondis Haro. \"Ĉio cetera estas nur detaloj. Mi esperas, ke\nnia triumvirato ja kapablos fari ion rimarkindan. Kaj ni povus ien\niri por festi tion -- kion vi opinias?\"\n\nFaleiro entuziasme konsentis.\n\n\"Atentu -- nur momenton!\" retenis ilin Fernao. \"Mi ankoraŭ ŝatus\nrigardi vian landkarton, sinjoro Faleiro -- ĉu vi permesos?\"\n\nLa astronomo turniĝis al la komercisto kaj signifoplene ridis.\n\n\"Jen li!\" li vokis. \"Apenaŭ vi starigas lin antaŭ iun taskon, li\ntuj eklaboras kaj pensas pri pri alia!\"\n\n\"Tio estas ĝusta,\" diris Haro. \"Nur tiaj homoj kapablas ion fari.\"\n\nMagalhaes rigardis la strangan landkarton. Li travivas gravan\nmomenton de sia vivo. Li atendis ĝin de paĝiaj jaroj. Ĝi meritus\nesti iamaniere festata, kiel proponis Haro. Sed kion signifas por li\nfesto ĉe glaso da vino? Ĉu por li ne estas la plej bela festo en\npensoj absolvi la vojon al malproksimigita Francisko? La vojon, kiun\nli traveturis jam tiomfoje navigante orienten kaj ankaŭ okcidenten\n-- en siaj revoj!\n\nLi rigardis Atlantikan oceanon, Amerikon, Molukojn. Denove li\nmezuris distancojn. Subite li maltrankviliĝis.\n\n\"Sinjoro Faleiro, ĉu vi permesos, ke mi faru sur la landkarto\nsignon?\"\n\n\"Kompreneble. Pri kio temas?\"\n\n\"Mi volas nur marki linion, kiu dividas mondon en parton hispanan kaj\nportugalan.\"\n\n\"Kial do?\"\n\nMagalhaes ne respondis. La mezurado tiom kaptis lian atenton kaj li\nestis tiom ekscitita, ke li ne aŭdis la demandon.\n\nAmbaŭ vizitantoj alpaŝis al li kaj scivole observis, kion li faras.\n\nSubite elglitis al Magalhaes liniilo el la mano. Li rigardis\nkonsternita la numerojn, kiujn li skizis sur paperon. Ĉu la tuta\nmondo konspiris kontraŭ li?\n\n\"Kio okazas? Kion vi konstatis?\" demandis senpacience liaj amikoj. La\nvizaĝo de Fernao estis cindre griza. Ĉiuj trajtoj estis streĉitaj\npro ekscitiĝo.\n\n\"Sinjoroj, tiu -- ŝipveturo -- ne efektiviĝos.\"\n\n\"Nu, nu -- kion tio signifas?\" trankviligis lin Haro kun malplaĉo,\nkiun li malfacile subpremis.\n\n\"Farante planojn ni forgesis unu gravan aferon.\"\n\n\"Kiun?\"\n\n\"La dividon de la mondo inter Hispanujon kaj Portugalujon.\"\n\n\"Kiamaniere tio rilatas nian vojaĝon?\"\n\n\"Ĵus mi konstatis per mezuro, ke laŭ ĉi tiu landkarto Molukoj\ntroviĝas nur hispana duono de la tero.\"\n\nKaj kiam la vizitantoj silentis. Magalhaes daŭrigis:\n\n\"Hodiaŭ regas Molukojn Portugalujo. Se ni atingus ilin naĝinte\nen la direkto okcidenta kaj se ni mezurus la faritan vojon, tuta\nmondo ekkonus, ke Molukoj troviĝas sur la hispana duonsfero. Ke ĝi\napartenas al Hispanoj.\"\n\n\"Sed tio estas por nia ŝipveturo tute sensignifa,\" oponis Haro. \"Vi\ntute superflue maltrankviliĝas per tio. Kaj se mi estu sincera, mi\nmiras pri via emocio. Mi ne komprenas ĝin.\"\n\n\"Do... vi ne komprenas?\" provis rideti Magalhaes, sed lia rido estis\namara. \"Mi kredas al vi, ĉar vi estas fremdlandano. Sed mi ne\npovas tiun ŝipveturon efektivigi, ĉar mia patrujo perdus riĉajn\ninsulojn. Kaj tion mi ja ne faros. Mi esperas, sinjoroj, ke nun vi\njam komprenas min.\"\n\nEn la ĉambro de Magalhaes ekregis profunda silento.\n\nLa unua, kiu rekonsciiĝis, estis Haro.\n\n\"Oni devas rigardi ĉion reale,\" li diris. \"Por ĉiuj maljustaĵoj,\nkiujn al vi faris la reĝo, vi ne bezonas senti al Portugalujo ian\najn respekton. Rigardu: vi estas juna, kapabla, instruita, sperta,\nvi scipovus realigi tion, en kiu malsukcesus centoj kaj centoj da\nmaristoj kaj ĉu vi pro tia bagatelaĵo preferus vegeti ĝis la\nmorto?\"\n\n\"Kaj se temus nur pri la traveturejo aŭ pri Molukoj!\" koleris\nFaleiro. \"Sed vi mem scias, ke per vojo okcidenten vi pruvis tion,\npri kio vi revis ĉiam, kiam mi kune parolis: rondecon de la Tero!\"\n\nMagalhaes klinis la kapon en manplatojn. Li travivis la plej\nmalfacilan lukton de sia vivo. La sopiro koni luktis kun imago pri\nmalriĉigo de la patrujo.\n\n\"Mi ne faros tion,\" li finis la interparolon kun peza respiro.\n\n\"Domaĝe,\" diris seke la komercisto. \"Ĝi estas grandioza ideo kaj mi\nne supozis, ke vi tiel facile forlasos ĝin.\"\n\n\"Sinjoro Magalhaes,\" diris preskaŭ peteme la astronomo, \"ne diru\nvian lastan vorton. Konsideru ankoraŭ, kio estas pli grava. Ĉu la\ndemando, al kiu apartenas Molukoj, aŭ malkovro, kiu pliriĉigus\ntutan mondon.\"\n\nFernao fine promesis, ke li ankoraŭ ĉion pripensos kaj post unu\nsemajno diros al la amikoj, al kia decido li venis.\n\nĜi estis la plej malbona semajno de lia ĝisnuna vivo. Dum tagoj li\niradis al la haveno kaj rigardo al la forveturantaj ŝipoj rompadis\nlian reziston. Dum sensonĝaj noktoj denove venkis ideo pri la devoj\nal la patrujo.\n\nFinfine li trovis solvon. La aferon decidu reĝo Manuelo la Granda.\n\nLi skribis sian biografion. Li priskribis en ĝi ĉion, kio povus\nhavi ian signifon por lia reakcepto en servojn de la reĝo. Li notis.\nke lia pensio estas tiom eta, ke li vegetas en mizeraj cirkonstancoj.\nPoste kun granda abnegacio li petis pri aŭdienco, kiu devis redoni\nal li ekvilibron. Al li estis klare: se la reĝo plenumos lian\ndeziron kaj ebligos al li dignan vivon, li oferos sian revon pri\nĉirkaŭveturo de la Tero kaj en servoj de Manuelo li iros tien, kien\nla reĝo sendos lin.\n\nFebre emociigita li atendis apud aŭdienca salono. Fine malfermiĝis\nla pordo kaj li estis invitita.\n\nLa reĝo staris meze de aŭdienca salono kaj liaj rigidaj okuloj\nvagis de unu surmura pentraĵo al la alia.\n\nMagalhaes alpaŝis kaj profunden kliniĝis.\n\n\"Kion vi deziras?\" demandis la reĝo malvarme.\n\n\"Mi petas vian Moŝton pri permeso reveni sur la maron. Mi iros\nvolonte eĉ kiel simpla maristo.\"\n\n\"Sur la maro vi ne montriĝis taŭga. Do mi ne povas sendi vin tien\ndenove.\"\n\nFernao ĉesis preskaŭ spiri.\n\n\"En tiu kazo mi petas Vian Moŝton pri permeso servi en surtera\narmeo.\"\n\n\"Ne!\"\n\nFernao paliĝis. Sed ankoraŭ li rekolektis siajn fortojn al tria\npeto:\n\n\"Via Moŝto, mi kuraĝas peti almenaŭ pri plialtigo de la pensio.\nTio, kion mi ricevas, sufiĉas al mi apenaŭ por vivteni min.\"\n\n\"Tute superflua peto,\" respondis malpacience la reĝo. \"Pension ni\nplialtigas nur al homoj, kiuj havas meritojn pri la patrujo. Kaj\nviaj meritoj ne estas de tia speco, ke vi estu iel eksterordinare\nrekompencata.\"\n\nBrusto de Magalhaes kunpremiĝis pro forta emocio. En unua momento li\napenaŭ povis elspiri.\n\nEsti trideksepjara, havi la kapon plenan da aŭdacaj revoj, senti\nen ĉiu nervo sopiron ion fari, scii, ke la mondo ĵus en ĉi tiu\nmireginda tempo bezonas ĉiun kapablan homon -- kaj esti kondamnita\nal iom-post-ioma mortado? Esti forigita el la vivo kaj kadukiĝi\nkiel malnova, foruzita kaj al detruo destinita barko en kvieta kaj\nforgesita golfo?\n\nNe!\n\nSe la reĝo ne bezonas liajn servojn, li foriros Hispanujon. Tiu\nlando akceptis Italon Kolumbon, ĝi akceptos ankaŭ Portugalon\nMagalhaeson. Kaj la traveturejo tra Ameriko estos malkovrita! La\nglobuso de Martin Behaim ĉesos esti la nura fantaziaĵo de la\nscienculo!\n\nMagalhaes levis klinitan kapon kaj kun firma decidemo rigardis al la\nreĝo:\n\n\"Kaj ĉu estos al mi permesite, ke mi turnu min en alian landon?\nKe mi prezentu miajn fortojn je dispono tie, kie mi trovos pli da\nkompreno?\"\n\n\"Kun ĝojo!\" respondis la reĝo kaj li faris signon, ke la aŭdienco\nestas finita.\n\nMagalhaes senvorte kliniĝis kaj forlasis aŭdiencsalonon.\n\n\n\n\nVIII.\n\nEn Hispanujo\n\n\nReĝo Manuelo la Granda decidis.\n\nMagalhaes forlasis Portugalujon kaj foriris en Hispanujon. Ĝi estas\nankaŭ la lando de marnavigantoj kaj eble tie li povos realigi sian\ngrandan revon. Ĥristobal de Haro kaj Ruy Faleiro venos tien post li,\nnur kiam ili aranĝos diversajn aferojn en Portugalujo.\n\nKomerca trafiko de Hispanujo koncentriĝis en domo de Hinda Ofico en\nSevilo. Ĝi estis potenca domo. Ĉiu, kiu interesiĝis pri transmara\nkomercado aŭ pri marvojaĝoj malproksimen, serĉis la vojon al ĝi.\nKapitanoj kaj admiraloj alportadis tien siajn informojn pri la plej\nnovaj spertoj. Komercistoj faris en ĝi kontraktojn. Reĝaj oficistoj\ninspektis, ke ĉiu komerca entrepreno signifu profiton ankaŭ por\ntrezorejo de la reĝo. Kaj marnavigantoj, kiuj intencis malkovri\nnovajn landojn, klopodis ravi la oficistojn de la Hinda Ofico per\nsiaj proponoj.\n\nTiun matenon, kiun eniris Fernao en la Hindan Oficion, kvazaŭ\nŝiriĝus la sako kun la malkovrintoj. Iliaj planoj estis plej parte\nfantaziaj kaj nerealigeblaj. Kiam Magalhaes diris, ke li venas ankaŭ\nkun la malkovra ideo, oficisto klakfrapis manojn kaj malespere vokis:\n\n\"Señoro, mi petas, lasu nin jam trankvilaj kun tiaj fiaskproponoj!\"\n\nFernao estis afliktita, sed li ne intencis cedi.\n\n\"Sed mia plano estas tute nova, sinjoro --\"\n\n\"Mi scias!\" kriis la oficisto. \"Tute nova, bela, facile realigebla!\nVi malkovros novajn landojn. Hispanujo ege profitos, ĉio marŝos\nglate, sen peno, neniu risko ekzistas! Nur doni al vi ŝipojn kaj\nŝipanaron, vi jam aranĝos ĉion -- señoro, tiel vi parolas ĉiuj,\nprecize tiel, unu kiel la alia! Lasu nin trankvilaj!\"\n\nMagalhaes malsereniĝis. Li ne intencis malkaŝi sian tutan planon.\nLi volis nur sondi, kia sinteno ekzistas ĉi tie rilate al la\nmalkovraj naĝvojoj -- sed ĉi tiu bonvenigo malbonhumorigis kaj\nincitis lin.\n\nTedigita li eliris.\n\nSe li povus penetri al la direktoro de la Hinda Ofico! Tiu certe\nrigardus lian ideon tute alimaniere ol tia suboficisto en akcepta\nkancelario! Sed kiamaniere ekinterrilati kun li? Fernao estas ĉi tie\nfremda kaj nekonata, li ne havas influajn amikojn kaj neniun, kiu\npripetus por li...\n\nLi staris antaŭ Hinda Ofico profunde enpensita. Subite li aŭdis\nĝojan vokon:\n\n\"Fernao!\"\n\nSurprizita li levis kapon.\n\nAntaŭ li staris altstatura, ĉirkaŭ kvindekjara viro kaj amike\nridetis.\n\nPensoj de Magalhaes haltis. Poste ili subite transsaltis kelkajn\njarojn kaj milojn da mejloj kaj Fernao vidis sin en Hindujo. Li\nŝipveturas el Malako, por la unuan fojon kiel komandanto de la\nŝipo. Li havas ŝipgvidiston, al kiu egalan oni ne trovas tiel\nfacile. Fortstatura, rutina, preciza. En batalo evidentiĝis, ke li\nestis ankaŭ agpreta kaj kuraĝa. Li estis Hispano kaj nomiĝis Diego\nBarbosa.\n\n\"Diego!\"\n\nMalnovaj konatoj ĉirkaŭbrakis sin reciproke.\n\n\"De kie vi venas, amiko?\" demandis mirigita Barbosa. \"Mi jam kelkfoje\ndemandis pri vi, sed vi kvazaŭ malaperis de sur la tero!\"\n\n\"Mi havis ian traktadon ĉe Hinda Ofico,\" respondis Fernao eviteme.\n\n\"Kaj ĉu vi estas jam ie loĝigita?\"\n\n\"Jes. En la gastejo Apud la ora cigno.\"\n\n\"Nu, vi estas ŝercemulo! Vi havas ĉi tie malnovan kamaradon el\nHindujo kaj vi loĝas en la gastejo. Ĉu por mi ne estus hontinde?\"\n\nKaj Diego amike manfrapis lin sur la ŝultron.\n\n\"Kiel mi povis scii, ke vi jam ne estas en Hindujo? Kaj kiam vi fakte\nforiris?\"\n\n\"Baldaŭ post vi. Dum la tempo, kiam nin komandis Almeida, mi\ntroviĝis en mia medio. Sed kiam komencis komandi Albukerk, mi estis\nbaldaŭ sata de ĉio.\"\n\n\"Kaj nun?\"\n\n\"Mi estas administranto de la reĝa palaco.\"\n\n\"Do el ŝipgvidisto la guvernero? Mi gratulas!\"\n\n\"Dankon, Fernao,\" ridetis kontenta Barbosa. \"Ĝi estas bona posteno,\nkomforta kaj profita. Sed venas momentoj, kiam mi plej volonte\nforlasus ĉion kaj forkurus al la maro. Se salaj vaporaĵoj de la\noceanoj trapenetris la homon, li estas jam por ĉiam perdita. Estas\nfeliĉo, ke almenaŭ Duarte scipovas rakonti al mi pri Hindujo kaj\npri tiuj landoj, kie ni vagadis.\"\n\n\"Duarte?\"\n\n\"Li estas mia filo. Antaŭ nelonge li revenis el pli longa vojaĝo en\nHinda oceano -- sed kion mi ĉi tie rakontos. De hodiaŭ vi estas mia\ngasto. Ni transportos viajn valizojn kaj vi loĝos ĉe ni.\"\n\n\"Sed kiel mi povus ĝeni vin?\" rezistis Fernao.\n\n\"Kia ĝeno? Vi eĉ ne scias, kiel feliĉa mi estas, ke mi vin denove\nvidas! Ni almenaŭ laŭplaĉe debatos. Ni ja havas kion rememorigi,\nĉu ne?\"\n\nKaj ili rememoris...\n\nFernao tuj sentis sin en la domo de Barbosa hejmece. Meriton pri\ntio havis Diego, kiu havis je Magalhaes la plej belajn rememorojn.\nAnkaŭ Duarte klopodis atingi la samon, ĉar li jam antaŭ longa\ntempo aŭdis pri la aŭdaca kapitano. Sed plej granda merito pri tio\napartenis al Beatrice, filino de Barbosa. Ŝia zorgema mano scipovis\nelsorĉi admirinde mildan atmosferon, kian Fernao ne sentis de sia\ninfanaĝo.\n\nVespere ili sidadis sur la teraso. Kiam estis jam malvarme, ili\nforiris en ĉambron kaj rakontis. Malnovaj amikoj revivigis komunajn\nmarveturojn. Duarte kompletigis iliajn sciojn per plej novaj ekkonoj.\nBeatrice brodis kaj kun intereso aŭskultis. Ŝia rigardo ofte\nleviĝis kaj ĝi ĉiam renkontis rigardon de Fernao.\n\nEn familio da Barbosa baldaŭ degelis singardo, kiun vidigis\nMagalhaes dum la unua renkonto kun Diego antaŭ Hinda Ofico.\n\nUnu vesperon, kiam humoro estis precipe kora kaj amika, Magalhaes\nkomencis paroli pri sia plano. Kia estis lia ĝojo, kiam anstataŭ\nduboj kaj malkonfido lia ideo vekis veran entuziasmon!\n\nTiam ili revenis ĉiu en nian ĉambron en malfrua nokto. Antaŭ\nadiaŭo diris Diego!\n\n\"Mi ĉiam diris al vi, infanoj, ke Magalhaes estas bravulo. Hodiaŭ\nvi vidas, ke mi ne troigis. Kaj mi garantias al vi, ke li efektivigos\nsian planon. Kun la Hinda Ofico mi parolos.\"\n\nBarbosa plenumis sian promeson. Tuj sekvantan tagon li invitis al si\nArandan, unu el plej influaj oficistoj en Hinda Ofico.\n\nMagalhaes informis lin pri sia plano, kiun li jam bone pripensis kun\nĉiuj detaloj.\n\nKiam li finis sian raporton, diris Aranda trankvile:\n\n\"Ĉi tiun planon mi jam konas.\"\n\n\"De kie?\" demandis rapide Magalhaes.\n\n\"Al nia ofico prezentis ĝin maristo Gomez.\"\n\nLa sciigo konsternigis ĉiujn.\n\nNur post kelkaj momentoj Aranda aldonis:\n\n\"Sed Gomez ne sukcesis kun ĝi.\"\n\n\"Kial?\" demandis Fernao kun korpremo.\n\n\"Ĉar ni opinias, ke li ne taŭgas por ĝia efektivigo. Kaj ni\nne kredas, ke lia plano meritus seriozan pripenson. Ĉio estas\nkonstruita sur la sablo. Kaj ni aranĝas nur tiajn entreprenojn, kiaj\nne povas malsukcesi.\"\n\n\"Do Gomezon vi rifuzis?\" demandis Barbosa.\n\n\"Jes. Sed li ne ĉesis ĝeni kun tio. Li havas ĉe ni iajn konatojn\nkaj li ĉiam esperas, ke li sukcesos efektivigi sian frenezan ideon.\"\n\nMagalhaes estis emociita. Lia plano estis minacata! Iu Gomez provas\nricevi permeson por naĝveturo! Sed Fernao ne cedos!\n\nLi bone konis siajn kapablojn. Li scipovis taksi, kion li rajtas\nkuraĝi kaj kion li povas atingi. Li konis siajn necedemon,\nharditecon, persistemon kaj feran volon. Kaj tamen li mem estis\nsurprizita per fanatike insista tono de sia parolo, kiam li komencis\nargumenti al Aranda, ke tiu tuta afero ne estas sensencaĵo, sed\nentrepreno realigebla.\n\nJu pli longe li parolis, des pli multe li entuziasmiĝis. Kvazaŭ li\nantaŭsentus, ke ĉi tiuj momentoj povas decidi pri ĉio. Li parolis\nne nur per la buŝo, sed ankaŭ per la manoj, per la okuloj, li\nparolis kaj konvinkigis per ĉiuj muskoloj kaj nervoj de sia korpo.\nLi vidis, ke iu malproksima ekprenas lian ideon. Li luktegis kun li.\n\nLa familio de Barbosa rigardis al Fernao kun sincera admiro. Ne, tian\nili ankoraŭ ne vidis lin! Kia kredo kaj kiom da fortoj radias el lia\ntuta estaĵo! Kia vulkano estas kaŝita en lia koro, se ĝi scipovas\nmalkatenigi tian uraganon!\n\nAranda oponis. Li eldiris novajn kaj novajn dubojn kaj ne kaŝis\nsian malfidon. Sed Fernao saltis je ĉiu kontraŭdiro kiel leono kaj\nnuligis ĝin pli frue, ol ĝi estis tute eldirita.\n\nLa altranga oficisto el Hinda Ofico havis sufiĉe da okazoj por\nekkoni karakterojn de homoj. Lian oficejon trairis ĉiujare centoj\nkaj centoj da homoj, kiuj havis plej diversajn okupojn, inklinojn,\npasiojn kaj kapablojn. Dum longaj jaroj li akiris tiajn spertojn, ke\nal li sufiĉis paroli kun fremda vizitanto nur kelkajn vortojn kaj li\njam sciis, kiu staras antaŭ li.\n\nKiam li aŭdis Fernaon, li ekkonis, ke ĉi tiu viro scipovas iri\nsenŝancele al starigita celo. Kaj se li asertas, ke li atingos\nMolukojn veturante okcidenten, li certe tion sukcesos. Malgraŭ tio\nli senĉese donis demandojn plenajn de duboj kaj insidoj. Sed per tio\nli volis jam nur elprovi la memfidon de Fernao, lian firmecon kaj\ncertecon.\n\nNeniu el ĉeestantoj rimarkis la ŝanĝon, kiu okazis kun Aranda en\nla daŭro de vespero. Ekstere li estis ĉiam dubema, malkonfidema,\nrifuzema. Pro tio des pli multe surprizis frazo, kiun li diris\nforirante:\n\n\"Mi estos feliĉa, señoro Magalhaes, se vi sukcesos kun via plano.\nKio min koncernas, mi faros ĉion, ke vi estu akceptita en aŭdienco\nĉe Lia reĝa Moŝto.\"\n\nIntertempe alveturis en Sevilon Ruy Faleiro. Li vekis tie multe da\natento per siaj instruiteco, antaŭdiro de estonteco kaj disputemo.\n\nSemajnoj pasis. Maltrankvilaj semajnoj, plenaj de malpacienca\natendado je venontaj okazontaĵoj.\n\nAranda agis.\n\nNe estis facile prepari por nekonata homo el fremda lando la vojeton\nal la reĝo. Aranda parolis, konvinkigis. Li iradis de unu altrangulo\nal la alia. Ili ĉirkaŭis junan reĝon kiel severa gvardio. Ili\nvolis scii detalojn pri Magalhaes. Kiam li foriris el Portugalujo?\nKian postenon li tie okupis? Kial li foriris? Kiaj estas liaj planoj?\nKiu garantias honestecon de liaj intencoj?\n\n\"Mi kaj Diego Barbosa,\" respondis senhezite Aranda.\n\nĈi tiuj traktadoj okazis en Valladolido, kie ĵus troviĝis la reĝa\nkortego. Kun Aranda alveturis tien ankaŭ Magalhaes, Barbosa kaj\nFaleiro. Nur Haro mankis. Ĉu li rezignis partopreni la projektatan\nmarveturon?\n\nUnu tagon Aranda venis kun radianta vizaĝo kaj komunikis, ke morgaŭ\nili estos akceptitaj de Lia reĝa Moŝto Karolo.\n\nFernao preskaŭ ne dormis pro emocio kaj almenaŭ krepuskiĝis, li\nellitiĝis. Hodiaŭ oni definitive decidos pri ĉio! Portugalujo\nestas por li fermita. Se li ne sukcesos ankaŭ en Hispanujo, li devos\npor ĉiam adiaŭi sian revon. Komercisto Haro ja menciis, ke lia\nmerkatora asocio provus aranĝi la ekspedicion sola, se estus necese.\nSed kie estas Haro? Cetere ankaŭ en tiu kazo, se li ĉeestus, la\nafero estus nerealigebla. Hispanujo kaj Portugalujo estas du solaj\npotencoj, kiuj hodiaŭ regas vastajn oceanojn. Kiamaniere povus\nentrudiĝi inter ilin iu alia? Ĉiuj korvetoj estus mergiĝitaj,\napenaŭ ili elnaĝus sur vastan oceanon.\n\nKia estos fino de ĉi tiu aŭdienco? Ĉu la reĝo Karolo estos pli\nkonvinkebla ol Manuelo la Granda?\n\nKun batantaj koroj eniris Fernao Magalhaes kaj Ruy Faleiro en halon\nde la kastelo.\n\nTuj sur ĝia sojlo atendis ilin granda surprizo.\n\n\"Kia ĝojo, ke vi fine venas!\" bonvenigis ilin konata voĉo. \"Mi\natendas vin minimume unu horon!\"\n\nĤristobalo de Haro!\n\n\"Kiamaniere vi venis ĉi tien?\" demandis Fernao, kiam ili salutis unu\nla alian.\n\n\"Ĉu vi eble ne kredis, ke mi lasos vin senhelpaj en la decida\nmomento? Mi havas ĉi tie konatojn, kiuj regule informis min, kiel\nprogresis nia afero. Kiam ŝajnis al mi, ke ĉio maturiĝis, mi\nekvojaĝis.\"\n\nNe estis tempo por longe interparoli. La ceremoniulo malfermis la\npordon kaj per plialtigita voĉo komunikis, ke la reĝo atendas la\ngastojn.\n\nLa unua paŝis Magalhaes. Liaj kunuloj tiamaniere malkaŝis, ke li\nestas spirita kapo de la tuta entrepreno.\n\nFernao vidis jam kelkfoje aŭdiencon ĉe la reĝa kortego. Sed\nĉi-foje li restis tamen iomete en embarasoj. La akcepta salono estis\nplena da homoj. Plejparte ili estis anoj de la reĝa sekvantaro al\nNederlando, kie estis la nuna regnestro de Hispanujo edukita. Regni\nen ĉi tiu lando li komencis nur antaŭ nelonge, tial li tute ne\nkonas hispanan lingvon. Dum la aŭdienco interpretos favorulo de\nKarlo Ĥevr; li tiom influas sian regnestron, ke li estas ĉi tie\nĝenerale nomata \"alter rex\" (dua reĝo). Apud li staras edukisto de\nreĝo Hadriano, kiu estas nun episkopo en Tortosa. Kaj krom multaj\naliaj nederlandaj konsilantoj troviĝas ĉi tie ankaŭ hispanaj\nkorteganoj, scienculoj, fakuloj por maraj problemoj, altrangaj\noficistoj.\n\nĈu antaŭ ĉiuj devos Magalhaes detale klarigi sian planon? Jes,\nFernao, kaj ne nur detale klarigi! Vi devos lukti pri ĝi! Se vi\nvolas konvinki la reĝon kaj lian sekvantaron, vi devos superi vin\nmem. Ĉar dume vi atendis en velladolida gastejo je akcepto apud\nkortego, via plano fariĝis ĉi tie objekto de akra luktado. Ĝi\nŝanĝis vivon en la kastelo en nevidatan torenton. Plejparte ĝi\nestis rifuzata kiel stulta kaj nerealigebla. Nur kelkaj homoj aprobis\nĝin. Ili estis amikoj de Aranda.\n\nLa reĝo ne estis decidita. Li nur ekinteresiĝis. Kaj ĝuste pro\ntiuj diferencoj en la opinioj oni invitis vin. Vi mem devos informi\nilin pri via projekto. Vi devos konvinkigi ilin. Ĉu vi estas\npreparita por tio? Ĉu vi scipovos venki ĉi tiun lastan, sed plej\ngrandan malhelpaĵon?\n\nFernao ĉirkaŭrigardis la ĉeestantaron en la salono kaj komprenis\nĉion. Li subpremis ĉiujn embarasojn kaj per trankvila voĉo, el kiu\nspiris forto kaj certeco, parolis pri sia vojaĝo el \"traveturejo\".\n\nReĝo kaj lia sekvantaro atente aŭskultis.\n\n\"Se Via reĝa Moŝto disponigos al mi ŝipojn kaj ŝipanaron, mi\nmalkovros vetureblon tra amerika kontinento kaj mi atingos Molukojn\nveturante okcidenten. Hispanujo estus per ĉi tiu vojaĝo centfoje\nrekompencita, ĉar patrujo de spicoj kuŝas sur via duono de la\nmondo,\" finis sian ampleksan parolon Fernao.\n\nLa reĝo silentis.\n\nSed lia sekvantaro superŝutis Magalhaeson per demandoj.\n\nFernao respondis ĉion tuj, serioze, konvinkinflue. Ĉiun reziston\nli rompis per siaj argumentoj. La sekvantaro komencis favore rigardi\nlian projekton.\n\nKaj la reĝo?\n\nLa reĝo senĉese silentis. Fernao, ankaŭ se li respondis al la\nkorteganoj kaj fakuloj, pensis pri la regnestro. Kion intencas ĉi\ntiu juna, deksepjara reĝo? Ĉu li estas influata de sia sekvantaro\nĝis tiu grado, ke li ne kuraĝas malkaŝi sian opinion, eldiri la\ndecidan vorton? Estas malfacile diri tion. Lia rigardo vagas de sur\nsekvantaro al triumvirato, de nur triumvirato al sekvantaro.\n\nLi silentas kaj -- kalkulas.\n\nLi taksas altecon de elspezoj por tia ekspedicio en transmarajn\nlandojn. Ĝi kostos milionojn da maravedoj. Sed kiomfoje ili povos\nesti al li redonataj, se Magalhaes sukcesos! Karolo bezonas monon\npli urĝe ol salon. Lia regno estas la plej potenca el ĉiuj eŭropaj\nŝtatoj. Li regas Habsburgajn landojn en Germanujo, estas estro\nde duklando Burgunda, li heredis Nederlandon, Hispanujon, regnon\nde Neapolo kaj senfinajn teritoriojn en Ameriko. Ne senkaŭze oni\ndiras, ke super lia regno la suno ne subiras. Sed por firme regi ĉi\ntiujn mondspacojn, li bezonas oron. Multe da oro. Ĝis kiam mortos\nlia avo Maksmiliano I., Karolo intencas fariĝi kandidato por la\ntitolo de imperiestro. Se li volas sukcesi en tio, li devos subaĉeti\nprinco-elektistojn. Alie ili povus elekti lian rivalon francan reĝon\nFranciskon I. La monon por subaĉeto -- kaj ĝi kostos almenaŭ\ncent milojn da maravedoj! -- li devos pruntepreni de Fuggeroj, ĉar\nhispanaj kortesoj rifuzas pagi plialtigitajn impostojn. Pro tio estas\ninter ili kaj la reĝo sufokiga streĉo. Sed kiam venos lia momento,\nli repagos al la kortesoj! Ili ekkonos lian malmolan manpugnon! Li\nsubigos ilin, disĵetos, pulvorigos! Li kreos armeon -- -- -- sed\nla dungitaj soldatoj kostas multe da mono. La reĝa trezorejo estas\npreskaŭ malplena. La himnoj de Kristoforo Kolumbo pri trovlokoj de\noro en malkovritaj landoj montriĝis trograndigitaj. Sed -- ĉu la\nspico ne estas same multekosta kiel oro? Kaj se Magalhaes malkovros\nla okcidentan vojon el Molukoj kaj lia veturo pruvos, ke la patrujo\nde spicoj kuŝas sur la hispana mondduono -- ĉu tio ne estos fonto\nde kapturniĝaj enspezoj?\n\nLa reĝo pensas pri oro, spico kaj pri -- kortesoj. Li konsideras,\ntaksas, valorigas, kalkulas. Kaj li silentas.\n\n\"Kaj se vi dumvoje erarveturus kaj troviĝus en portugalaj akvoj?\"\naŭdiĝis unu el korteganoj, kiu kun eksterordinara obstino senĉese\ndemandis por konfuzi Magalhaeson. \"Portugaloj estus rajtigitaj\nsubakvigi niajn ŝipojn -- kaj ni absolute ne povus protesti.\"\n\nEn tiu ĉi momento intermetis sin Faleiro:\n\n\"Nenio simila povas okazi al ni, sinjoroj,\" li diris memkonfide.\n\n\"Vojerari sur la maro? Kaj krom tio en nekonataj akvoj?\" vortatakis\nlin maljuna admiralo. \"Señoro, pardonu al mi mian sincerecon, sed\nĉi tion povas diri nur nefakulo! Kiomfoje perdis vojon eĉ la plej\nfamaj marnavigantoj!\"\n\n\"Jes, ili perdis vojon!\" ekflamis Faleiro, kiu jam sentis sin ĝenata\nper tio, ke li devis tiel longe silenti. \"Sed kial ili perdis vojon,\nsinjoroj? Ĉar ili ne konis mian formulon!\"\n\n\"Kian?\"\n\n\"Matematikan!\"\n\n\"Parolu pli precize, sinjoro!\"\n\n\"Ĝi estas formulo, kiu ebligas al mi determini kiam ajn precizan\npozicion de la ŝipo kaj per tio eviti la vojeraron. Ĝi estas mia\neltrovo kaj provizore ankaŭ sekreto,\" diris kun triumfa rido la\nastronomo.\n\nKorteganoj kaj fakuloj interŝanĝis signifoplenajn rigardojn. Se ili\nakceptus proponon de Magalhaes, ili akirus samtempe ankaŭ eltrovon\nde la astronomo!\n\nIli rigardis la junan reĝon. Kion diras al tio Lia Moŝto?\n\nSed la reĝo lasis ilin paroli kaj silentis plu.\n\nHaro sentis, ke la sekvantaro ekŝancelis. Pro tio li tuj aldonis\nprete:\n\n\"Se eble devus kaŭzi iajn malhelpaĵojn financaj problemoj, nia\nkomerca asocio povus kontribui por granda komandito por kovri la\nelspezojn.\"\n\nEn tiu momento ekparolis la reĝo. Ĥevr lerte tradukis.\n\n\"Mi dankas vin, sinjoro Haro, pro via oferto. Mi kredas, ke ĝi ne\nestos bezona.\"\n\nĈiuj retenis spiron pro streĉa atento.\n\nHaro momente perdis maskon de ĝentila, oferema kaj neprofitema\nbonfaranto. Lia vizaĝo subite paliĝis, la trajtoj rigidiĝis, lipoj\ndense kunfermiĝis. La bonkora esprimo de liaj okuloj, per kiu li\ntiom majstre kaŝis siajn profitemajn planojn, subite malaperis.\nLia rigardo havis en si ion rabobestan. Kion signifas vortoj de la\nreĝo? Ĉu li akceptis proponon de Magalhaes kaj volas kovri ĉiujn\nelspezojn el la ŝtata trezorejo? Aŭ ĉu li decidiĝis rifuzi la\nplanon?\n\n\"Mi dankas ankaŭ vin, sinjoro Faleiro, pro la sciigo pri via\neltrovaĵo. Mi estas konvinkita, ke kapitano Magalhaes ne vojerarus\neĉ en tiu kazo, se via formulo ne ekzistus.\"\n\nLa koro de Fernao ekbategis. Ĉu tio signifas antaŭpromeson?\n\n\"Sed ĉefe kaj plej multe mi dankas al vi, sinjoro Magalhaes. Mi\ndankas al vi pro tio, ke vi volas doni en miajn servojn ĉiujn viajn\nspertojn, vian fidon, vian aŭdacon, vian pionirecon. Via plano --\"\n\nFernao devis kolekti ĉiujn siajn fortojn, por teni sin sur la\npiedoj. Senvole li kaptis sian gorĝon, ĉar io sufokis lin --\n\n\"Via plano plaĉas al mi. Mi kredas, ke la ekspedicio atingos sian\ncelon. Mi disponigos por vi sufiĉan nombron da ŝipoj kaj vi ricevos\ntiom da maristoj, kiom da ili vi bezonos.\"\n\nFernao senkonscie faris paŝon antaŭen al la reĝo.\n\n\"Via Moŝto --\" li volis ion diri, sed la vortoj restis en la gorĝo.\n\n\"Kapitanoj de ceteraj ŝipoj estos subordigitaj al vi,\" daŭrigis la\nreĝo. \"Mi nomas vin admiralo de la ekspedicio.\"\n\nLa salono ekmurmuris.\n\nĈiuj ariĝis ĉirkaŭ Magalhaes por gratuli al li.\n\nSed Fernao ne vidis kaj ne aŭdis ilin.\n\nKiel narkotita li rigardis la junan reĝon, la junulon, kiu en kelkaj\nsekundoj decidis pri lia revo.\n\nLi liberiĝis el la rondo de gratulantoj kaj iris al la reĝo.\nVivo instruis Fernaon esti hardita. Li scipovis kiel viro toleri\nmaljustaĵojn, humiligon, batojn kaj li ne sciis, kio estas larmoj.\n\nSed ĉi tie subite falis en lian vojon feliĉo. Li estis konfuzita\nper ĝia senmezurebla kvanto. Liaj okuloj malsekiĝis.\n\n\"Via reĝa Moŝto,\" li denove provis esprimi iel dankemon, kiu\nplenigis lian internon. Sed li estis tiom kortuŝita, ke li diris nur\nkvar vortojn:\n\n\"Mi dankas al vi.\"\n\nPoste li rapide kliniĝis kaj kisis manon de la reĝo.\n\n\n\n\nIX.\n\nPreparoj\n\n\nŜajnis, ke aŭdienco ĉe reĝo signifis gravan ŝanĝon en vivo de\nMagalhaes.\n\nLa unua hela kaj varmiga radio estis kontrakto, \"kiun faris Lia reĝa\nMoŝto kun Magalhaes kaj Faleiro pri malkovro de insuloj, sur kiuj\nkreskas spico\". Haro ne estis en la kontrakto eĉ menciita. La reĝo\nvolis kovri ĉiujn elspezojn al hispana ŝtata trezorejo, tial la\nnederlanda komercisto foriris el scenejo de la dramatika ludo kaj\nnur sekreta kaj kun intereso observis, kiamaniere la aferoj evoluos\nplu. Ambaŭ amikojn li certigis per sia helppreteco, se ili eble iam\nbezonus ĝin.\n\nKopio de la kontrakto estis enmanigita al Magalhaes kaj Faleiro.\n\nFernao komencis tuj legi. La liniojn, kiuj lin precipe interesigis,\nli legis kelkfoje:\n\n\"... Ĉar vi, Ruy Faleiro kaj Fernao Magalhaes, kavaliroj portugalaj,\nintencas eniri miajn servojn, mi ordonas al vi, ke vi en teritorioj,\nkiuj estas sub Nia suvereneco, en oceano serĉu insulojn,\nkontinenton, multekostan spicon kaj aliajn objektojn, el kiuj Ni kaj\nNia lando profitus.\n\n... Feliĉe sur oceano naĝu kaj en limoj de Niaj teritorioj\ndiligente malkovradu. Ĉar estus maljusta, se aliaj vian vojon\nkrucigus kaj Vi penus vane ĉi tiun entreprenon efektivigi, estas\nMia volo kaj Mi promesas, ke Mi al neniu en venontaj dek jaroj\npermesos per la sama vojo kaj en la samaj teritorioj aranĝi esploran\nekspedicion.\n\n... Por la servoj, kiujn Vi al Ni faros, por pligrandigo de la reĝa\npotenco, per penoj kaj danĝeroj, kiujn Vi travivos. Vi ricevos\nrekompence dudekonon da enspezoj kaj profitoj el ĉiuj landoj kaj\ninsuloj, kiujn Vi malkovros, kaj krom tio rangon de regentoj en ĉi\ntiuj landoj kaj insuloj por Vi kaj por Viaj filoj kaj heredontoj por\neternaj tempoj.\n\n... Kaj por ke Vi povu supre diritajn aferojn pli bone fari kaj\npor ke la entrepreno estu pli bone certigita. Ni diras al Vi, ke\nNi disponigos al vi kvin ŝipojn: du po 130 tunoj, du po 90 kaj\nunu po 60 tunoj. La ŝipanaron, nutraĵojn kaj kanonojn ekipitajn\npor du jaroj. 234 personojn, kapitanojn, ŝipgvidistojn kaj marajn\nobjektojn, kiujn oni bezonos por ripari ŝiparon, kaj homojn ankoraŭ\nalie bezonajn.\n\n... Tion Ni promesas al Vi kaj donas Nian reĝan vorton, ke Ni Vin\nprotektos laŭ tio, kio estis supre dirite, kaj kun tio Ni donas al\nVi ĉi tiun leteron en Valladolido la 22-an de marto 1518.\"\n\nFernao kontente ridetis. Oni memoris ĉion: celon de la vojaĝo,\nforigon da la eventualaj rivaloj, kunmetiĝon de la ekspedicio.\n\nAnkaŭ la rekompencon oni ne forgesis. La kontrakto garantias al\nMagalhaes kaj al liaj heredontoj riĉecon kaj belsonan titolon.\nFernao scias, ke ĉi tiu punkto de la kontrakto estas vualita per\nnebulo de la necerteco ankaŭ en tiu kazo, ke li finigos la naĝon\nsukcese. Ĉu ne havis similan kontrakton kun regnestroj de Hispanujo\nankaŭ Kristoforo Kolumbo? Kaj ĉu ne estas ĝuste Valladolido, kiu\nestis atestanto de la mizera fino de lia vivo? La granda malkovrinto\nrevenis el unu el siaj vojaĝoj en katenoj, kiujn li pli poste\npendigis sur la muron de sia malriĉega loĝejo. Li mortis en mizero,\nforpuŝita de reĝo Ferdinando kaj preskaŭ forgesita de la mondo.\n\nFavoro de la reĝoj estas malcerta kaj ŝanceliĝema kaj ĝi povas\nperdiĝi kiel matena roso. La favoron de reĝoj oni ne povas rigardi\nkiel firme validan, eĉ se ĝi estus centfoje enkorpigita en la\nkontrakton!\n\nKaj tamen Fernao ridetis.\n\nLa skribaĵo enhavas precizajn indikojn pri la ekspedicio -- kaj ĉi\ntiun certecon jam neniu nuligos! Magalhaes denove ekveturos sur la\nmaron!\n\nKiam estis kontrakto subskribita, alportis reĝa oficisto al\nMagalhaes sufiĉe grandan monsumon. Tiu samtempe komunikis al\nMagalhaes, ke li ekde nun ricevados regule salajron de admiralo.\n\nLa sciigo venis kiel vokita, ĉar Fernao estis laŭ financa flanko\njam preskaŭ elĉerpita.\n\nBaldaŭ poste estis Magalhaes kaj Faleiro invititaj al Saragosa, kien\ntranslokiĝis la reĝa kortego.\n\n\"Kion ili volas de ni?\" demandis Faleiro.\n\n\"Eble temas ankoraŭ pri ia aldono de la kontrakto,\" opiniis\nMagalhaes.\n\nNeniu aldono de la kontrakto nek io simila. La reĝo nur volis montri\nal hispana popolo, kiel firme li kredas la sukceson de la grandioza\nvojaĝo. Kiom neskueble li konfidas al la viroj, kiujn li komisiis\nper ĉi tiu tasko. Ĉu ili estas nekonataj fremdlandanoj? Ili ne\nestos tiaj!\n\nKun nevidata pompo ŝatis Magalhaes kaj Faleiro proklamitaj kiel\nhispanaj kavaliroj. Kavalirigis ilin mem reĝo.\n\nKio mankis al Fernao por plena feliĉo? Lia plano estis aprobita kaj\nakceptita. Materialaj zorgoj estis forigitaj. Sensignifa enmigrinto\nfariĝis hispana kavaliro.\n\nKaj tamen io mankis al li por plena feliĉo: Beatrice. De tago al\ntago kreskis lia amo al ŝi. Natura fiereco retenis lin ĝis nun peti\npri ŝia mano. Kion li povis alporti al ŝi por pliagrabligo de ŝia\nvivo? Sed nun -- kiel admiralo --\n\nBeatrice malatentis riĉecon kaj ankaŭ titolon. Fernao gajnis ŝiajn\nsimpatiojn ekde la unua renkontiĝo. Li estis tute alia ol ŝiaj\nceteraj konatoj. Ŝi estimis lin pro lia instruiteco. Al ni plaĉis\nliaj modesteco kaj simpleco. Ŝi admiris lian persistemon. Pro tio\nŝi volonte fariĝis lia edzino.\n\nSed jam komencis aperi ankaŭ malagrablaĵoj.\n\nAl hispana kortego venis ambasadoro el Portugalujo. Li baldaŭ aŭdis\npri Magalhaes kaj li ne intencis pasive kaj senfare akcepti la\nfakton, ke Hispanujo volas priŝteli Portugalujon pri ĝia profitema\nkomerco kun spicoj.\n\nEstis lerta kaj sperta ambasadoro. Li scipovis esti perfida,\nflatruza, mistera, minaca, danĝera. Li scipovis sekvi sian celon.\n\nĈu vi aŭdas, Fernao, kiel li kalumnias vin apud reĝa kortego? Kun\nkia troigo li disvastigas ĉiujn klaĉaĵojn, kiuj cirkulis pri vi en\nLisbono? Kiel li avertas altrangajn oficistojn antaŭ la konfido, kiu\nestis al vi ĝis nun dediĉita?\n\nAgu rapide, Fernao! Vi estas plene ĉirkaŭita de envio. Ĉu vi\nrememoras Gomezon? Ĉu vi rimarkas la rigardojn, per kiuj sekvas vin\ndiversaj altranguloj? Jes, ankaŭ la plej superaj oficistoj envias\nal vi gloron kaj riĉecon, kiujn garantias al vi la reĝa kontrakto!\nAgu rapide, Fernao, via ekspedicio povus esti malebligita per ia\nmalhonesta perfido!\n\nSed la reĝo jam plenumis unuan parton de sia promeso. Li sendis\nen la havenon de Sevilo tri karavelojn, kiuj estis riparotaj por\nekspedicio de Magalhaes.\n\nFernao kontrolis ilin kaj li konsterniĝis pro ties mizera stato. Ili\nestis malnovaj kaj kadukaj ŝipetaĉoj, kun kiuj povus veturi sur la\nmaron nur homo ne respondeca aŭ frenezulo.\n\nLi informis pri tio la reĝon. Respondo venis baldaŭ. La reĝa\noficejo komunikis al li, ke nun oni ne povas eĉ pensi pri konstruo\nde novaj ŝipoj. Li riparu tion, kio estas al lia dispono.\n\nHinda Ofico dungis metiistojn, kiuj komencis ripari. Truoj estis\nzorgeme ŝtopataj, direktitaj kaj putrokadukaj lignotabuloj\nanstataŭigitaj per novaj, ĉiuj ŝipoj solide peĉumataj. Laboroj\nrapide progresis. Magalhaes povis esti kontenta, ĉar li travivis\ntumulton, kiun li tiom ŝatis.\n\nJen nova malhelpaĵo. Lia kunulo Faleiro, kiu devis esti por li\napoganto, konsilanto kaj helpanto, fariĝis por li ŝarĝo. Ekde tiu\ntempo, kiam ilia propono estis akceptita, fariĝis kun li granda\nŝanĝo. Ĉie li proklamis, ke komandanto de la ekspedicio estas li.\nLi intermetis sin en rajtojn de Magalhaes kaj komencis ĉie ordoni.\n\nĜis kiam lia memkonfido estis sendanĝera kaj lia gloravideco\nlimiĝis je nuraj vortoj kaj je bagatela plialtiĝo de propra\npersono, Fernao silentis. Sed kiam laborintoj laŭ ordonoj de Faleiro\nplenumis malbone kelkajn laborojn, li tuj intervenis. Akcente li\nrememorigis la astronomon, ke tio estas aferoj, kiujn li ne povas\nkompreni, tial li lasu agi Fernaon.\n\n\"Neniam!\" eruptis ofendite Faleiro. \"Neniam mi submetiĝos al vi!\nTion mi scias: vi volus forŝovi min flanken por enpoŝigi ĉiun\nprofiton kaj gloron sola! Sed mi ne permesos, ke vi priŝtelu min! La\nunua komandanto estas mi kaj vi faros, kion mi ordonos!\"\n\nMagalhaes atente rigardis la astronomon. Ĉu estus iom da vero en\nla paroloj, kiujn li aŭdis pri li en Lisbono? Ĉu li estus tamen\niom perpleksigita? Faleiro ja estis ĉe la aŭdienco kaj aŭdis, kiu\nestis komisiita per supera komando super la ekspedicio!\n\nFernao kapablis kompreni malfeliĉon de aliaj homoj. Kaj pro tio\nankaŭ nun, kiam al li ŝajnis, ke Faleiro ne estas tute en la ordo,\nli retenis akrajn vortojn, kiuj jam jam volis elsalti el lia buŝo.\nAnstataŭ tio li diris milde:\n\n\"Ni ne disputos, sinjoro Faleiro. Vi prizorgos la ĉielon, mi la\nmaron. Kaj kio la priŝtelon koncernas -- vi havas ja tion en la\nkontrakto skribita nigre sur la blanka tiel kiel mi.\"\n\nSed Faleiro iradis plu inter laboristojn, diskreditigis aŭtoritecon\nde Fernao kaj pligrandigis siajn meritojn pri la tuta entrepreno.\n\nMagalhaes povis sendanĝerigi lin. Li povis skribi al la reĝo,\nke la astronomo estu revokata al la reĝa kortego aŭ ien, nur ke\nli ne prokrastu la preparojn. Sed li ne volis ĝeni la reĝon kaj\ntiamaniere malkaŝi, ke inter projektantoj de la ekspedicio estas\nmiskomprenoj.\n\nCetere laboristoj baldaŭ ekkomprenis, kiu estas vera komandanto.\nKelkaj ordonoj de Faleiro sufiĉis por konvinkigi laboristojn, ke\ntiel ordoni povas nur homo, kiu absolute ne komprenas konstruojn\nde la ŝipoj. Tial, se li denove ordonis ion fari, ili kompleze\nkapjesis, sed ili laboris laŭ deziro de Magalhaes. Tio estis la\nĉefa kaŭzo, kial Magalhaes ne intervenis.\n\nPlej multe da zorgoj havis Magalhaes akceptante maristojn. Se li\nestus veturonta al Azoroj aŭ ien en Afrikon, li havus baldaŭ la\nbezonatan nombron. Sed kien veturos ĉi tiu ekspedicio? Laŭdire\nal Molukoj. Kiamaniere ĝi volas atingi ilin, se Molukoj estas\nokupataj de Portugaloj? Kaj kiel povas havi intereson pri ekfloro\nde Hispanujo fremdlandano? Ĉu liaj intencoj estas honestaj? Ĉu li\nne volas nur ellogi la hispanajn ŝipojn kaj maristojn en fremdajn\nakvojn kaj tie transdoni ilin kiel oferojn al portugalaj militŝipoj?\n\nSimilaj voĉoj de malkonfido aŭdiĝis ne nur en Sevilo, kie estis\nla ŝipoj riparataj, sed ankaŭ en Hinda Ofico, ja eĉ apud reĝa\nkorto.\n\nMagalhaes mem ekaŭdis multon en haveno, ceteron oni diris al li en\nfamilio de Barbosa.\n\nMalbonhumorigita, sed des pli necedema li daŭrigis preparajn\nlaborojn.\n\nDum dungado de maristoj aperis plua malfacilaĵo: inter petantoj\nestis multaj fremdlandanoj, precipe Portugaloj.\n\nFernao estis ĉe elekto tre severa. Li konsideris korpan hardecon\nkaj maristan spertecon. La naciecon li malatentis. Tiel okazis, ke\nkrom Hispanoj troviĝis en la ŝipanaro Portugaloj, Italoj, Francoj,\nHolandanoj kaj aliaj.\n\nTio kaŭzis novan ondon da suspekto. Komandanto de 1a ekspedicio\ncerte havas malpurajn intencojn, se li akceptis tiom da siaj\nsamlandanoj!\n\nFernao sciis, ke nun traktas pri ĉio. Li estis decidita batali\nkaj venki. Kaj pro tio li estis laŭ neceso komandanto, oficisto,\nĉarpentisto.\n\nUnu vesperon, kiam li sidis en akcepta oficejo kaj kontrolis liston\nde maristoj, iu ekfrapis.\n\n\"Pardonu, sinjoro Magalhaes,\" aŭdiĝis la alveninto kaj dolĉete\nridetis. \"Mi ne sciis, ke vi ankoraŭ laboras. Alie mi ne kuraĝus\n--\"\n\n\"Kion vi deziras?\" interrompis lin Fernao.\n\n\"Permesu, ke mi prezentu min al vi. Mi estas Alvarez, ambasadoro de\nla reĝo Manuelo la Granda. Kaj mi venas rilate certan aferon... vi\nespereble antaŭsentas, kion mi opinias.\"\n\n\"Ne.\"\n\n\"Temas pri via vojaĝo, sinjoro Magalhaes.\"\n\n\"Mi ne komprenas, kian intereson vi povus havi.\"\n\n\"Ho, elementan intereson, kredu tion! Kaj ne nur mi, sed ankaŭ Lia\nMoŝto -- via reĝo Manuelo la Granda.\"\n\n\"Mia reĝo?\" rediris Magalhaes. \"Tio estas eraro, sinjoro. Se vi\nhavas nenion alian, ni povas finigi la debaton.\"\n\n\"Pardonu -- permesu nur momenton,\" ne lasis sin rifuzi la ambasadoro.\n\"Vi certe scias, kian domaĝon por Portugalujo kaŭzus via sukcesa\nvojaĝo. Kaj ĉu vi almenaŭ iomete ne bedaŭras la priŝtelitan\npatrujon?\"\n\n\"Vi uzas tro fortajn vortojn, sinjoro ambasadoro. Do antaŭ ĉio:\ntemas pri neniu ŝtelo --\"\n\n\"Nu bone,\" konsentis kompleze la ambasadoro. \"Kaj poste?\"\n\n\"Kaj poste? Vi menciis la patrujon. Vi scias, ke mi ĝin perdis. Kaj\nvi certe scias tre bone, dum kiaj cirkonstancoj tio okazis.\"\n\n\"Jes, oni parolis pri tio. Sed, mi petas vin, eble vi ne volus el\nmomenta kaprico de Lia Moŝto konkludi tiel gravegajn rezultojn?\"\n\n\"Tiu kaprico daŭris jarojn.\"\n\n\"Ĉion oni povas rebonigi,\" aldonis vigle Alvarez. \"Se vi rezignos\nĉi tie la komandon kaj revenos Portugalujon, Lia reĝa Moŝto jam\ntrovos rimedojn, kiel rekompenci ĉiujn viajn suferojn.\"\n\n\"Mi havas sufiĉe da fantazio por imagi al mi, kio atendus min en\nPortugalujo.\"\n\n\"Ne estu tiom necedema kaj malkonfidema kontraŭ Lia Moŝto, kiu\nvolonte bonvenigos vin en siaj servoj.\"\n\n\"Portugala kortego preparis por mi jam tro multajn trompojn. Plua\npersvado estas superflua.\"\n\nSed la ambasadoro estis bonega servulo de sia regnestro. Li faris\nmienon, kvazaŭ li ne estus aŭdinta la frazon de Magalhaes, kaj\nkomencis denove:\n\n\"Mi zorgas nur pri via bono, sinjoro Magalhaes. Vi absolute ne scias,\nkiom minacota estas via ekspedicio.\"\n\n\"Pro kio?\" eruptis Fernao.\n\n\"Pro ĉio! Flanke de la naturo kaj ankaŭ fare de homoj! Vi ĵetas\nvin en entreprenon, kiu estas predestinata al pereo. Vi veturas en\nnekonaton, kie vin atendas multaj danĝeroj. Vi volas veturi plue, ol\nveturis Kristoforo Kolumbo. Ĉu vi forgesis liajn suferojn? Kaj kion\nsignifis liaj suferoj kompare al tio, kio atendus vin!\"\n\nFernao silentis. La ambasodoro vidis en tio unuan paŝon al sia\nvenko. Li fervore daŭrigis:\n\n\"Kaj jen -- kiajn ŝipojn oni donis al via dispono! Oni rakontas, ke\nili taŭgas nepre al nenio! Kaj maristoj estas suspektemaj kontraŭ\nvi. Mi mem aŭdis kelkajn debatojn, kiuj estus kapablaj timigi eĉ\nla plej kuraĝan komandanton. Mi scias, ke vi estas aŭdaca. Sed\nkomprenu: Kiom valoras aŭdaco kontraŭ perfido?\"\n\n\"Mi estas preparita al ĉio. Kaj mi scipovas likvidi tion.\"\n\n\"Hm... sed tamen ekzistas aferoj, kiujn vi ne sukcesos likvidi!\"\n\n\"Ekzemple?\"\n\n\"Ekzemple... ni diru... tia surpriza atako sur la maro --\"\n\n\"Ĉu tio signifas minacon?\"\n\n\"Gardu Dio!\" forpelis suspekton Alvarez. \"Tion mi diris nur tiel --\nsimple -- nu, venis ideo al mi!\"\n\n\"Ankaŭ kun tio mi kalkulas, sinjoro ambasadoro,\" diris Fernao kaj li\nelbuŝigis la vortojn malrapide, kun okulfrapanta akcento. \"Vi povas\nkomuniki, ke mi preparos min por ĉio.\"\n\n\"Sed kion mi komuniku? Al kiu?\" mienis konsternite Alvarez. \"Mi volis\nnur atentigi vin je ĉiuj eventualaĵoj.\"\n\n\"Koran dankon por via afablaĵo. Sed nun vi certe pardonos min, mi\ndevas ankoraŭ daŭrigi mian laboron.\"\n\nAlvarez ekkomprenis, ke antaŭ li staras granita roko. Li kolere\nforlasis oficejon de Magalhaes kaj rapidis en la urbon.\n\nMalamikaj elementoj daŭrigis senlace. Paroloj pri perfidemaj\nintencoj de Magalhaes akiris komprenon.\n\nPreparaj laboroj progresis en sufokiga atmosfero.\n\nKiam estis riparata flaga ŝipo, Magalhaes ordonis pentriston, ke li\nornamu ĝin per lia familia blazono kaj per hispana flago.\n\nScivoluloj observis la arĝentan kampon kun tri ruĝaj strioj kaj\nmirigite demandis:\n\n\"Kion vi pentras, sinjoro?\"\n\n\"Vi ja vidas! Blazonjn!\"\n\n\"Kiajn blazonojn?\"\n\nNeniu sciis. Ili komencis konjekti:\n\n\"Tio estas versimile io el Portugalujo!\"\n\n\"Povas esti, ke ni oni vidis nenion similan.\"\n\n\"Ĝi estas certe el Portugalujo! Vi ja scias, ke admiralo estas\nPortugalo!\"\n\n\"Tiu aroganteco! Li estas ankoraŭ en Hispanujo, kaj jam li malkovras\nkartojn!\"\n\n\"For kun la entrudinto!\" aŭdiĝis sibla voĉo.\n\nMagalhaes aŭdis la emociitajn ekkriojn. Li rapidis al la ŝipo.\n\n\"Kion vi deziras?\" li ektondris.\n\nKolerigita amaso por momento ŝanceliĝis. Sed tujsekve eksonis el la\naro da homoj:\n\n\"For kun ĉi tiuj blazonoj!\"\n\n\"Ili estas blazonoj de mia familio. Neniu rajtas ordoni al mi ĉi tie!\"\n\n\"Jen rigardu lin, friponon! For kun li!\" akre kriis denove tiu sibla\nvoĉo.\n\nMagalhaes ruĝiĝis.\n\n\"Kiu estas fripono?\"\n\nEn tiu momento intervenis haveno-oficisto.\n\n\"Sinjoro, forigu la blazonojn!\" li postulis.\n\n\"Kiarajte vi kuraĝas postuli de mi ion similan?\"\n\n\"Laŭ rajto de reĝa oficisto.\"\n\n\"Tia estas ankaŭ mi!\"\n\n\"Ne ŝajnas --!\"\n\n\"Sinjoro --!\"\n\n\"Superfluaj paroloj! Mi ordonas al vi, ke vi forigu la blazonojn!\"\n\n\"Al mi ordonas nur la reĝo!\"\n\n\"Do vi ne obeos?\"\n\n\"Ne!\"\n\n\"Bone! Respondeca por sekvoj estas vi mem!\"\n\nLa oficisto fajfis. Alkuris helpantoj, kiuj volis plenumi ordonon de\nsia estro.\n\nMagalhaes kun parto da maristoj baris al ili vojon al ŝipo. Sed la\naro da Hispanoj ĵetegis sin kontraŭ lia grupo kun sovaĝaj krioj de\nkolero kaj malamego.\n\n\"Senarmigu ilin!\" kriis la oficisto.\n\nPlejmulto da maristoj lasis sin senreziste senarmigi. Nur kelkaj\ndefendis sin. Unu estis grave vundita.\n\nFuriozaj atakantoj enpenetris la ŝipon kaj neniigis la blazonojn.\nEkscitita Magalhaes foriris en Hindan Oficon. Tie jam oni sciis pri\nla incidento. Ili bonvenigis lin rigide kaj sindetene.\n\n\"Tion vi ne devis fari, sinjoro!\"\n\n\"Mi rajtis,\" respondis en la sama tono Magalhaes. \"Mi ne venis ĉi\ntien por aŭskulti viajn riproĉojn. Mi skribos pri ĉi tiu afero\nal Lia reĝa Moŝto mem. Sed mi venas por atentigi vin, ke dum tiaj\ncirkonstancoj ni devos la entreprenon plirapidigi.\"\n\n\"Ni faras ĉion, kio estas en niaj fortoj. Kaj kio estas al ni\nordonita.\"\n\n\"Tio ne estas vero!\"\n\n\"Sinjoro, moderiĝu!\"\n\n\"Al vi estis ordonite, ke vi ekspedu kvin ŝipojn -- kaj mi havas nur\ntri!\"\n\n\"Certe, certe,\" ridetis altranga oficisto. \"Tio estis al ni ordonita,\nvi pravas. Bedaŭrinde ekzistas dekretoj kaj ordonoj, kiuj ne estas\nplenumeblaj.\"\n\n\"Kaj ĉu scias pri tio Lia Moŝto?\"\n\n\"Kompreneble! Sed en ĉi tiu afero li ankaŭ ne povas ion fari!\"\n\n\"Tion mi ne komprenas,\" diris embarasita Fernao. \"Laŭ mia scio\nen ĉiuj landoj ordonoj de la reĝo estas plenumataj fidele kaj\nkonscie... Ĉi tio, kion mi aŭdas, estas por mi novaĵo.\"\n\n\"Ankaŭ ĉe ni oni plenumas la ordonojn de Lia reĝa Moŝto fidele\nkaj konscie, sinjoro,\" la rideto de oficisto fariĝis netolerebla,\n\"sed nur tiam, kiam estas -- en la ŝtata trezorejo mono.\"\n\n\"Per aliaj vortoj -- la pluaj ŝipoj ne estos al mi disponigitaj?\"\n\n\"Mi tre bedaŭras, sinjoro admiralo, sed vi divenis ĉion.\"\n\nLa kapo de Fernao turniĝis. Do tiel aspektas la afero! Hispanujo\njam ne posedas sufiĉe da mono por povi realigi lian ekspedicion!\nPro tiu kaŭzo estis al li donitaj nur tri ŝipoj! Pro tiu kaŭzo\nestas salajroj pagataj tiom malregule! Pro tiu kaŭzo li devis tiom\nklopodi, se li volis ricevi permeson por ĉiu pli granda riparo!\n\nĈu li falos antaŭ la celo?\n\nKun pezaj pensoj li forlasis la Hindan Oficon.\n\nApud la enirejo staris grupo da soldatoj. Ilia komandanto celdirektis\nal Magalhaes.\n\nFernao rememoriĝis pri Kolumbo kaj liaj katenoj. Ĉu la historio\nripetiĝas? Ĉu la soldatoj iras aresti ankaŭ lin?\n\nLa oficiro salutis Magalhaeson kaj diris:\n\n\"Sinjoro admiralo, mi prezentas min kiel komandanto de via persona\ngardo.\"\n\n\"Ĉu mia -- persona gardo?\" ne komprenis Magalhaes.\n\n\"Jes. Lia Moŝto ordonis fari gardon, kiu garantios vian sekurecon.\"\n\nSur la vizaĝo de Fernao aperis stranga rideto. Se la reĝo estus jam\ninformata pri la hodiaŭa okazintaĵo, bone, li povus kompreni tion.\nSed la reĝo estas en Barcelono --\n\nLa oficiro vidis, ke li devos klarigi la aferon:\n\n\"Lia reĝa Moŝto ricevis sciigon, ke vi estas -- mortigota.\"\n\n\"Mi? Kial? Kaj de kiu?\"\n\n\"Detalojn mi ne konas. Mi plenumas nur la ordonon.\"\n\n\"Nu, bone...,\" respondis malrapide Magalhaes. Ne estis por li\nmalfacile diveni, kie povis naskiĝi tiaj fiintencoj.\n\nEkde tiu tago li aperis sur la strato ĉiam en akompano de soldatoj.\nKomence li ne povis konformiĝi kun tio. Sed poste li konsciiĝis,\nke la reĝo tiamaniere montras sian zorgon pri li. Do nur akompanu\nlin la gardo! Tiuj eternaj klaĉemuloj almenaŭ vidos, al kiu estas\nfavora ilia regnestro!\n\nSed kion fari kun neriparitaj ŝipoj?\n\nLa malhelpaĵoj estis tiom grandaj, ke la entrepreno versimile ne\nsukcesus, se ne intervenus Haro.\n\nLa holanda komercisto post aŭdienco apud la reĝo malaperis sen\npostsignoj, sed ne entute. Li ne intencis lasi elmanigi al si grasan\npredon, kiun li antaŭsentis en la ekspedicio de Magalhaes. La\nreĝo ja proklamis, ke Hispanujo pagos ĉiujn elspezojn, sed tio ne\nerarigis Haron. Li konis la ekonomian situacion de Hispanujo kaj\nĝuste supozis, ke venos la tempo, kiam oni bezonos lin. En ĉiuj\nsignifaj urboj de Pirenea duoninsulo li havis komercagentojn, kiuj\nsendadis al li rapidajn kaj seriozajn informojn. Kun kreskanta\nintereso li atente sekvis financajn malfacilaĵojn de juna hispana\nreĝo. Kaj ju pli grandaj ili estis, des pli ĝojigite Haro frotis\nal si la manojn, des pli fervore li kalkulis, kion li povos per\nla ekspedicio profiti. Li estis spekulaciema, se li scipovis ne\nentrudiĝi. Kaj kiel plej grandan sian preferon li taksis tiun, ke li\nkonis arton agi en la ĝusta tempo.\n\nLi aperis apud reĝa kortego ĝentile, kun hejmeca memkomprenebleco.\nLaŭdire li aŭdis, ke riparo de ŝipoj destinitaj por la ekspedicio\nne povas esti finita pro la neantaŭvidata manko de mono. Li\nkomprenas la situacion kaj volonte helpos. Holandaj dukatoj estas por\nla hispana regnestro je libera dispono.\n\nLa helpo de Haro estis danke akceptita.\n\nRapide estis havigitaj mankantaj karaveloj. La ekspedicio estis\nkunmetita jene: La flaga ŝipo, sur kiu veturos Magalhaes, ricevis\nnomon Trinidado. Ĝi ja ne estis plej granda, sed plej rapida. Ceteraj\nŝipoj nomiĝis San Antonio, Concepcion, Viktorio kaj Santiago.\n\nEn la haveno ekregis denove vigla vivo. La ŝipoj estis provizitaj\nper nutraĵoj, ekipaĵoj kaj varoj destinitaj por interŝanĝado.\n\nLa ĉefa nutraĵo konsistis el longdaŭraj biskvitoj, da kiuj oni\nsurŝipigis preskaŭ 300 tunojn. Da vino kunprenis la ekspedicio\n417 sakojn, 253 barelojn kaj 508 botelojn. Krom tio estis deponitaj\nen la subferdeko 200 bareloj da sardeloj, pli ol 20 centkilogramoj\nda sekigitaj fiŝoj, 57 centkilogramoj da saligita viando, pli ol\n11 tunoj da fromaĝo, 21 centkilogramoj da sukero, 20 tunoj da\nvinagro, 250 faskojn da ajlo, 100 faskojn da bulbo, 20 centkilogramoj\nda vinberaro, 54 centkilogramoj da mielo, 3 centkilogramoj da\nrizo, provizoj da faruno, da faboj, da pizo, da lento, da salo, da\nmustardo, da figoj kaj migdaloj. En unu ŝipon estis alportataj eĉ\nsep vivantaj bovinoj kaj tri porkoj.\n\nKrom tio kompreneble kupraj kaldronoj, potoj, tranĉiloj, 50\ncentkilogramoj da kandeloj, 89 lucernoj, 40 ŝarĝveturiloj da ligno,\nmarteloj, pendŝlosiloj, fero kaj ŝtalo, hakiloj, tenajloj, boriloj,\nhakfosiloj, landkartoj, medikamentoj, papero, matoj, dek kvin puraj\nlibroj por enskriboj --\n\nRiĉe oni memoris ankaŭ je milita ekipo. Provizoj da militista\nmaterialo plej bone atestis pri la konkeremaj celoj de Hispanoj. La\nekspedicio posedis pli ol 60 kanonojn, 50 centkilogramojn da pulvo,\nferajn kaj ŝtonajn kuglojn por kanonoj, 100 kirasojn kun helmoj, 100\nsurbrustajn kirasojn, 60 ŝtonĵetilojn kaj 4 300 sagojn, 200 rondajn\nŝildojn, 1 140 lancojn, 120 ĵetlancojn, 1 000 halebardojn, 200\npiklancojn, 50 kornojn, en kiujn oni donadis pulvon por kanonoj, 150\nulnojn da meĉo kaj katenojn por manoj kaj kruroj --\n\nOni elspezis por la tuta ekspedicio preskaŭ 9 milionojn da\nmaravedoj. El ĉi tiu sumo estis aĉetita por 1,600 000 maravedoj\nla varoj servontaj por intermanĝo kun indiĝenoj: montoj da\nkotonŝtofoj en la plej okulfrapaj koloroj, tolaĵoj, ĉapoj, tabako,\nvitraj kugletoj kun koraloj, speguletoj kaj kombiloj, sonoriletoj,\nfiŝhokoj, tranĉiloj --\n\nMagalhaes ofte ne sciis, kion fari pli frue. El la tempo, kiam li\nvivis sur la maro, li sciis, ke kiu ajn forgesita bagatelaĵo povus\nsignifi minacigon de la ekspedicio. Li estis tro konscia kaj tro\nsingarda ol komisii per kontrolo de deponataj provizoj iun alian.\nDe la frua mateno ĝis la nokto li estis en la haveno. Li kontrolis\nla ricevitajn varojn kun la listoj, denove kaj denove li sumigis\nkolorojn da ciferoj, hazardelekte li malfermis sakojn kaj pakaĵojn,\nli esploris kvaliton, li gustumis -- -- --\n\nAnkaŭ la ŝipanaro estis ankoraŭ kompletigata.\n\nIam aliĝis por servi sur la ŝipoj du maristoj. La pli juna estis\nal Magalhaes iomete konata. Sed li povis peni kiel ajn, li ne estis\nkapabla rememorigi al si, kie li vidis lin.\n\nFernao volis post malagrablaj spertoj malebligi la superfluajn\nkalumniojn kaj eternan suspektadon, pro tio li limigis nombron de\nfremdlandanoj al mininuma nombro. Tial lia unua demando estis:\n\n\"Ĉu vi estas Hispano?\"\n\n\"Ne, Portugalo,\" respondis la pli juna.\n\nDenove Portugalo! Estas vero, ke ili estas la plej kapablaj maristoj\nkaj estas eble konfidi ilin. Sed li akceptis jam tridek da ili! Ĉu\nli ankoraŭ pligrandigu nombron da ili?\n\n\"Via nomo?\"\n\n\"Juan Serrao.\"\n\nFernao rapide leviĝis de sur la seĝo.\n\n\"Ĉu vi estas eble -- la frato --?\"\n\n\"Jes, sinjoro admiralo,\" ridetis la maristo. \"Francisko al ni ofte\nrakontis pri vi.\"\n\n\"Ho! Tial vi ŝajnis al mi iel konata! Bonvolu sidiĝi! Kaj rakontu!\nĈu vi scias ion novan pri Francisko?\"\n\n\"Li vivas ankoraŭ ĉiam sur Molukoj kaj fartas tre bone. Mi estus\ntre feliĉa, se mi sukcesus helpe de via ekspedicio viziti lin.\"\n\n\"Tio estas memkomprenebla!\"\n\nJuan Serrao estis ja juna, sed li havis grandajn maristajn spertojn.\nSur la ŝipoj li estis oficiro. Magalhaes estis tre ĝojigita, ke li\ngajnis lin. Li havos almenaŭ iun, kiun li povos senrezerve konfidi.\n\nNur poste li turniĝis al la dua maristo.\n\n\"Kaj vi, sinjoro?\"\n\n\"Oni nomas min Garcia, sinjoro admiralo,\" ektondris en malgranda\noficejo respondo, dirita per forta baritono. Ĉiu vorto eksonis,\nkvazaŭ en vasta kaj duonmalplena magazeno falus pezega kesto. \"Mi\nestas Hispano kaj mi vivis surmare kun Juano. Mi ankaŭ tre volonte\naliĝus.\"\n\nMagalhaes kritikeme rigardis lin. Garcia estis iomete pli maljuna ol\nSerrao kaj ankaŭ je kapo superigis lin. Grandega, larĝa staturo,\nnetrapenetrebla praarbaro da densaj haroj, bronze sunbrunigita\nvizaĝo, anstataŭ okuloj ardaj kaj lumbrilantaj karbetoj, manoj kiel\nŝoveliloj. Kun ĉi tiu ekstera bildo de kruda forto estis en akra\nkontraŭstaro milda kaj bonkora, kvazaŭ infana rido, kiu malkaŝis\ndu vicojn da sanaj kaj blanke brilantaj dentoj.\n\n\"Kio vi estis sur la maro, sinjoro Garcia?\"\n\n\"Mi laboris en la magazeno. Transporti kaj ordigi la kestojn, tio ne\nkaŭzas al mi malhelpaĵojn.\"\n\n\"Tion mi volonte kredas,\" ridetis Magalhaes kaj li denove rapide\ntaksis ursan forton de Garcia. \"Vi estas akceptita.\"\n\nApenaŭ Magalhaes adiaŭis ambaŭ novajn anojn de la ekspedicio,\nvenis en la oficejon lia bofrato Duarte Barbosa.\n\n\"Fernao, intervenu kontraŭ Faleiro pli frue, ol estos malfrue!\" li\nvokis ekscitita.\n\n\"Kial? Ĉu io okazis?\"\n\n\"Fernao, li sendube jam tute freneziĝis. Li sidas en la gastejo\nkun la maristoj kaj rakontas al ili, ke vi estas tute nekapabla kaj\nke sen lia helpo la ekspedicio certe fiaskus. Li asertas, ke nur\nli konas la pozicion de vetureblo tra amerika kontinento kaj se\nli ne alkondukos vin tien, tuta ŝipanaro mizere pereos. Maristoj\nkredas lin kaj komencas timi pri la vojaĝo. Se la afero progresos\ntiamaniere plue, almenaŭ duono de la ŝipanaro rifuzos veturi.\"\n\nMagalhaes malsereniĝis. Li sciis jam de longe, ke Faleiro fariĝis\nlia mortinsida malamiko, ke la gloravido malheligis lian cerbon. Ĉu\nli ekvojaĝu kun frenezulo, kiu povus demoraligi la ŝipanaron per\nsiaj terurigaj profetaĵoj? Ĉu li minacigu la ekspedicion per sia\nnetaŭga respektemo?\n\nLi energie decidiĝis. Li skribis al la reĝo pri la diskreditema\nagado de Faleiro kaj postulis lin, ke al astronomo estu malpermesata\npartopreno en la ekspedicio.\n\nLa reĝo tuj plenumis lian peton.\n\nEn ĉi tiujn tempestajn tagojn eklumis radio de milda feliĉo. Al\ngeedzoj de Magalhaes naskiĝis filo Rodrigo. Fernao tre ŝatus\ndediĉi sin pli multe al la familio, sed tio ne estis ebla. En lian\nvojon stariĝis novaj kaj novaj malhelpaĵoj, kiuj ne permesis eĉ\nmomenton de trankvilo kaj ripozo.\n\nLa Hinda Ofico cedis al kalumnioj de la portugala ambasadoro,\nkiu nigrigis Magalhaeson, kie li nur povis. La malkonfido kaj\nsuspekto fariĝis pli forta. Ne, ne estas eble kredi tiun enmigrintan\nPortugalon! Estas necese ĉirkaŭigi lin per homoj fidindaj kaj\nsindonaj al la reĝo!\n\nPro tio laŭ konsiloj de Hinda Ofico la reĝo dekretis kapitanojn\nde la ŝipoj sen informi Magalhaeson. Ili estas hispanaj hidalgoj,\nkiuj ne amas admiralon. La kapitano de San Antonio estas Cartagena,\nde Concepcion Queseda, Mendoza gvidos Viktorion. Kiel oficiro de\nAntonio estas destinita Gomez, homo, kiu havis la saman planon kiel\nMagalhaes.\n\nLa ŝipo Santiago restis dume sen la komandanto. Tiamaniere volis la\nHinda Ofico la ekspedicion kiel eble plej malproksimigi. Estas bona\nĉiu tago, kiun ili akiros. Eble Magalhaes faros ion senpripensitan\nkaj li estos senigita je la rango de admiralo!\n\nJam estis fiksita la tago por forveturo, sed la kapitano ankoraŭ ne\nestis nomita. Anstataŭ tio la Hinda Ofico invitis Magalhaeson kaj\nsuperŝutis lin per riproĉoj.\n\n\"Sinjoro Magalhaes, kial vi ne sekvis la ordonon de la reĝo?\"\nvortatakis lin la oficisto.\n\n\"Bonvolu paroli konkrete,\" respondis Magalhaes. \"Kiun ordonon?\"\n\n\"Jen vi havas skribite klare, ke vi rajtas akcepti maksimume kvin\neksterlandanojn, sed vi havas ilin okdek du! Kiel vi klarigos tion?\"\n\n\"Mi konsideris sukceson de la ekspedicio. Pro tio mi elektis nur\nbravajn maristojn, malatentante ties naciecon.\"\n\n\"Strange, ke ĝuste tiom da Portugaloj estis bravaj!\" ridetis malice\nla oficisto.\n\n\"Portugalujo estas lando de maristoj, sinjoro!\"\n\n\"Do laŭ via opinio Hispanujo ne estas surmara potenco?\" rigardis lin\nla oficisto de sub duonfermitaj palpebroj kaj liaj mokemaj okuloj\ndiris: Jam vi estas, friponeto, en la kaptilo!\n\nSed Magalhaes ne lasis sin koleriĝi. Trankvile kaj decide li\nrespondis: \"Jam dum unua aŭdienco apud la reĝo Karolo mi diris, ke\nmi volas servi per ĉiuj miaj fortoj al Hispanujo. Mi kredas, ke tio\nestas sufiĉa respondo je ĉiuj viaj duboj. Laŭ mia opinio estas\nmulte pli grava mia demando: Ĉu estas al Hinda Ofico konate, ke ni\nestas morgaŭ forveturontaj?\"\n\n\"Mirinda demando!\" ekridis afekte la oficisto. \"Hinda Ofico ja mem\nfiksis la daton de la forveturo!\"\n\n\"Se estas la afero tia -- do kial ne estis ĝis nun nomita kapitano\nde la ŝipo Santiago?\"\n\n\"Hm... ĝi ne estas tiel simpla, sinjoro!\" respondis la oficisto kaj\nen liaj okuloj denove ekbrulis flameto de malica moko. \"Estas eĉ tre\nmalfacile trovi fidindan kapitanon. Ni faras, kion ni povas, sed la\nafero iel ne progresas...\"\n\nFernao ekkomprenis. La Hinda Ofico volas ankoraŭ en la lasta momento\nmalebligi la ekspedicion! Sed en ĉi tiu rilato ili erarmiskalkulos!\n\nMagalhaes jam nenion demandis kaj el la Hinda Ofico rapidis rekte en\nla havenon. Li ordonis tujan vicordiĝon de la tuta ŝipanaro.\n\nEn kelkaj minutoj estis la ordono plenumita. Magalhaes paŝis\nmalrapide preter la vicoj. Meze li haltis.\n\n\"Maristoj!\" li alparolis la ariĝintojn per forta voĉo. \"Kiel vi\nscias, ankoraŭ ne estis nomita komandanto de ŝipo Santiago. Tial\noni komencis disaŭdigi, ke ni ankoraŭ ne forveturos. Al tio mi\nproklamas: La forveturo estas fiksita je la morgaŭa tago -- kaj en\ntio nenio ŝanĝiĝos!\"\n\n\"Bonege! Vivu admiralo Magalhaes!\" vokis la maristoj.\n\n\"Komandanto de Santiago estas kapitano Juan Serrao!\" komunikis sian\ndecidon Fernao.\n\n\"Vivu kapitano Serrao!\" aŭdiĝis la ŝipanaro de Santiago.\n\n\"Kiel oficiron sur flaga ŝipo mi dekretas Duarte Barboson. Per tio\nĉiuj ŝipoj ricevis bezonatan gvidantaron. Morgaŭ vi venos kun viaj\nkapitanoj al diservoj en la preĝejo de Santa Maria.\" finis sian\nordonon admiralo.\n\nNovaj vivukrioj. Disiro. Maristoj rapidis al siaj familioj, al\nkonatoj. Ĉiu volis ankoraŭ lastfoje ĝojiĝi kun siaj karuloj.\nMorgaŭ post diservoj oni iros rekte sur la ŝipojn.\n\nAnkaŭ Magalhaes iris hejmen pli frue ol alifoje.\n\nKaj jam vesperiĝas. La lasta vespero en la familio...\n\nĈe riĉe per manĝoj kovrita tablo sidas plejproksimuloj de Fernao:\nBeatrice, Diego kaj Duarte Barbosoj, Juan Serrao, Aranda. En lulilo\nkontente murmuretas malgranda Rodrigo. Estis invitita ankaŭ Haro,\nsed li devis neatendite forvojaĝi.\n\nFernao kaj kun li ĉiuj estas iomete angorigitaj. Super la kvieta\ndomo ŝvebas fantomo de la longa foresto.\n\nOni parolas pri ĉio ebla, nur ne pri la veturo. Neniu volas\nrememorigi doloran adiaŭon.\n\nFine komencas Aranda:\n\n\"Sinjoro admiralo, vi devus esti --,\" sed subite li ĉesas paroli,\nĉar li konsciiĝas pri la ĉeesto de Beatrice.\n\nEdzino de Fernao elsentis, ke Aranda silentiĝis pro ŝi.\n\n\"Sinjoro Aranda, vi povas paroli senĝene,\" ŝi trankviligas lin.\n\"Egale mi scias, kion vi volas diri.\"\n\n\"Se vi opinias... Do, vi devus esti dumvoje singarda rilate al viaj\nhomoj,\" eldiris sian averton Aranda.\n\nMagalhaes senvorte kapjesas. Li antaŭsentis tion jam de longe.\n\n\"Kaj ĉefe rilate al kapitanoj,\" daŭrigas Aranda. \"Antaŭ nelonge\nili laŭdire esprimiĝis, ke ili mortigos vin, se vi agos tro\nsuverene.\"\n\n\"Estas bone, se oni konas danĝeron antaŭe,\" opinias Magalhaes kaj\nsulkoj sur lia vizaĝo ne estas pli akraj.\n\n\"Vasko da Gama havis ĉion multe pli facilan,\" diras zorgeme Diego\nBarbosa. \"Li staris nur kontraŭ nekonateco kaj oceanoj. La ŝipojn\nli havis senriproĉaj. Kaj la homojn li povis konfidi.\"\n\nLa staturo de la portugala malkovrinto fariĝas helkontura antaŭ\nokuloj de Fernao. Ili estas en paĝia lernejo. Vasko da Gama prelegas\nal ili. Kion li tiam diris?\" ... Se iu volas fariĝi la maristo,\nestas necese, ke li estu la tuta viro. Li devas havi spinon pli\nfirman, ol estas masto, la vidpovon pli akran ol falko kaj forton\npli grandan ol leono. Li devas scipovi moki furiozon de la oceano,\nne plendi, kiam krevas stangoj kaj ventego disŝiregas velojn. Li\ndevas scipovi kunpremi la dentojn kaj stariĝi pli firme, kiam iu\nkamarado estas antaŭ liaj okuloj malsuprenĵetita en embuskajn\nondojn. Li devas scipovi suferi malsaton, soifon, laciĝon, varmegon\nkaj froston, skorbuton. Li devas senŝancele kredi al sia komandanto,\nankaŭ se ŝajne ĉio estas perdita. Li devas daŭre naĝi al sia\ncelo, ankaŭ se lin terurigas nekonataj malproksimoj kaj premas arda\nsopiro je la hejmo...\n\nTia viro Fernao ĉiam estis. Tia li ankaŭ estos. Li ne timas\noceanojn, li ne timas perfidon. Sed la hejmo... Beatrice...\nRodrigo...\n\nFernao perforte subpremis la deprimon.\n\nĈu la hejmo? Unu aŭ du jaroj baldaŭ forpasos. Poste li revenos.\nRodrigo intertempe jam komencos kuradi kaj Beatrice kondukos lin al\nla haveno, ŝi montros la ŝipojn kaj fiere diros:\n\nĈu vi scias, Rodrigo, kiu alveturas? Jen via paĉjo, knabeto. Vi ja\nrememoras, kiel mi rakontadis al vi pri li en tiuj senfinaj monatoj,\nkiam ni ne vidis lin! Vi plene malfermis al mi viajn nigrajn okulojn\nkaj vi tute ne komprenis, pri kio mi parolas kun vi. Kaj kiam mi\nkliniĝis super vin kaj ia larmo elsaltis el mia okulo kaj glitis sur\nvian vangon, vi ĉiam komencis ridi. Vi eĉ ne scias, kia medikamento\nestis por mi ĉi tiu rido. Ĝi redonis al mi esperon kaj fidon, kiam\nmi malesperis kaj dubis pri la feliĉa reveturo de via patro. Kaj\njen -- via rido pravis. Ĉio finiĝis bone kaj paĉjo revenis. Kion\nli devis suferi! Cetere li rakontos al ni pri tio, nur ĝis kiam li\nestos iomete ripozinta post la longa vojaĝo, kiu faris el li faman\nmalkovrinton. Nun bele bonvenigu lin: pendiĝu sur lian kolon, kisu\nlin -- kaj ne timu lian sovaĝan barbon! -- kaj ridetante diru: Mi\ntiom ĝojatendis vin -- -- --!\n\nSed Rodrigo ne aŭskultos, kion la patrino parolas. Liaj okuloj\nestos celdirektitaj al la maro. Kia tenereco kaj kiaj vortoj, se la\nkanonoj tondras kaj bombkanonoj bruegas! Kiel li estos brilblindigita\nrigardante al aroj da maristoj, viciĝantaj por triumfa marŝo\nen urbon! Kiel li saltetos, kiam eksonos gaja muziko kaj amasoj\nkomencos vivukrii al tiuj, kiuj venkis la oceanojn! En liaj vejnoj\njam ŝaŭmos la maltrankvilega sango de marnavigantoj...\n\nFernao staras klinita super lulilo de sia filo.\n\nIu prenis lian manon.\n\nBeatrice.\n\n\"Fernao, estu tie singarda!\"\n\n\"Ne timu, mia karulino! Mi ja havas nun, por kiu mi vivu!\" Ĉirkaŭ\nduonnokto la gastoj disiĝis.\n\nLa sekvantan tagon estis la adiaŭfesto en la preĝejo de Santa\nMaria. La diservojn partoprenis ĉiuj maristoj, iliaj familioj,\nparencoj kaj konatoj. Multnombraj rigardantoj plenumis la preĝejon\nĝis la lasta loko. Ili scivole observis la kuraĝulojn, kiuj\nentreprenas la danĝeran veturon. Kaj plej ofte ili rigardas al la\nviro, kiu genuas antaŭ la altaro. Ĉu tio ne estas kiel en fabelo?\nLi venis ĉi tien kiel sensignifa fremdlandano. Post nelonge li\nfariĝis la hispana kavaliro kaj admiralo de la ekspedicio, da kiuj\nHispanujo aranĝis nur negrandan nombron.\n\nLa fumo de incensujo disvastiĝis tra la spacoj de templo. En tomba\ntrankvilo diris Magalhaes la admiralan ĵuron. Ĉu vi aŭdas bone,\nvi neplibonigeblaj dubemuloj? Li ĵuras fidelon al via reĝo, al\nvia lando, al via popolo! Li trovis en Hispanujo komprenon kaj li\nestas dankema al ĉi tiu lando. Kaj vi devus lin koni kaj scii, ke la\nvortoj de lia ĵuro estos plenumitaj!\n\nPoste iris al la altaro kapitanoj. Ankaŭ ili ĵuris, ke ili estos\nfidelaj al sia admiralo, ke ili obeos liajn ordonojn, ke ili forlasos\nlin en neniu danĝero.\n\nĈu ankaŭ ili plenumos sian ĵuron?\n\nSed nun jam fino kun la larmoj, kiuj defluas de sur la vizaĝoj de\nvirinoj, viroj, maljunuloj kaj infanoj! La momento venis. Kio estis\nnur fantomo kaj neatingebla revo, tio fariĝis la realo.\n\nFernao staras sur la admirala ŝipo kaj kontente observas la precize\ndonitajn kaj plenumatajn ordonojn de siaj oficiroj.\n\nNova komando.\n\nOni hisas reĝan flagon. Apude flirtas flago de Magalhaes.\n\nKanonpafoj anoncas komencon de la veturo.\n\nLastaj mansvingoj por adiaŭi.\n\nĈu vi komprenas la grandiozecon de la momento, vi ĉiuj, kiuj\nmalhelpadis ĉi tiun homon je ĉiu paŝo?\n\nKliniĝu antaŭ lia persistemo, forto de la volo kaj antaŭ lia\naŭdaco!\n\nKliniĝu antaŭ li en profunda estimo, Hispanujo!\n\nĈar li -- vilaĝa knabo, paĝio, maristo, kapitano, kavaliro kaj\nadmiralo -- Fernao Magalhaes en viaj servoj veturas malkovri la\nmondon!\n\n\n\n\nX.\n\nTra Atlantiko\n\n\nFernao Magalhaes staras sur la ferdeko de admirala ŝipo kaj atente\nsekvas regulan veturon de siaj karaveloj. Post Trinidado veturas\nViktorio, Concepcion, San Antonio, Santiago.\n\nEn kapo de Fernao kirliĝas miloj da pensoj kaj zorgoj kaj tamen li\nestas kontenta.\n\nPost jaroj de maljustaĵoj kaj batalado li fine denove enspiras\npuran kaj freŝan maraeron. Kun malproksimiĝanta marbordo kvazaŭ\nrestus malproksime malantaŭ li ankaŭ fortaj impresoj de la lastaj\nsemajnoj. Alvarez, Ruy Faleiro, oficistoj de Hinda Ofico, Aranda,\nreĝo Karolo, Barbaroso, Beatrice kaj Rodrigo...\n\nSed ĉi tio apartenas jam al la pasinteco. La bordo jam tute\nmalaperis el horizonto. La firmamento ĉe ĉiuj mondflankoj\nkunfandiĝas kun la akvoj. Ie malproksime restis ĉiuj malhelaj\nfortoj, kiuj klopodis malebligi la ekspedicion.\n\nĈi tie estas kvin ŝipoj kaj 265 maristoj. Iliaj vivoj dependas de\nkapabloj de Magalhaes, de lia arto gvidi la veturon tra nekonataj\nakvoj, de lia aŭdaco kaj persistemo.\n\nFernao sentas, kiel granda estas la ŝarĝo, kiun li surprenis. Sed\nli neniam timis antaŭ la respondeco, ĝi estu kiom ajn granda.\nNek nun li timas ĝin. Male -- lia brusto fortege plilarĝiĝas de\nĝojiga sento. Li pruvos al la maristoj kaj ankaŭ al Hispanujo, ke\noni ne donis al li fidon vane!\n\nStranga forto trapenetris lian tutan estaĵon. La jaroj de la revoj\nkaj preparoj finiĝis -- nun li donos la pruvon, ke el grandaj revoj\nfariĝas grandaj faroj.\n\nLa pensojn de Magalhaes interrompis energiaj paŝoj.\n\nLi rigardis returnen.\n\nAntaŭ li staris juna, sendube dudekokjara viro. Nigraj brilantaj\nokuloj estis fiksitaj al admiralo kun preskaŭ knabeta scivolo.\nBruna, sunbruligita vizaĝo kaj viglaj movoj malkaŝas Italon.\n\nAntonio Pigafetta!\n\nMagalhaes ridetis ĉe subita rememoro...\n\nĜi okazis tuj antaŭ la forveturo, kiam Pigafetta aperis apud li\nunuan fojon.\n\n\"Vi estas sendube surprizita, sinjoro admiralo,\" diris li salutante.\n\"Nur mi ne ŝatus, ke ĝi estu surprizo malagrabla.\"\n\n\"Kion vi deziras!\" demandis Magalhaes kaj subite, ne sciante kial, li\nsentis al la alveninto mirindan simpation.\n\n\"Mi estas Kavaliro Antonio Pigafetta kaj devenas el itala Vicenzo,\"\nprezentis sin la vizitanto. \"Mi akompanis papan legaton al Hispanujo.\nKiam mi eksciis pri via admirinda ekspedicio, kaptis min sopiro\nveturi kun vi.\"\n\n\"Kiel maristo?\"\n\n\"Kiel... eble kiel maristo. Kiel kio ajn.\"\n\n\"Kiel kio ajn?\" Magalhaeson mirigis la stranga respondo.\n\n\"Bonvolu kompreni, sinjoro admiralo. Min ne allogas ia profito,\nia riĉeco -- mi volas nur vidi parton de nova mondo kaj travivi\nkromordinarajn okazintaĵojn.\"\n\n\"Kaj se nia veturo estos tute malinteresa?\"\n\n\"Tion mi ne timas, sinjoro admiralo. Mi estas konvinkita, ke vi\ntravivos pli multe ol mem Kolumbo!\"\n\n\"Nur ke vi ne trompiĝu!\" moderigis lian entuziasmon Magalhaes. \"Nu\n-- mi konsentas kun via partopreno. Sed konsidere al tio, ke temus\npri stranga pozicio sur la ŝipo, estas necese ricevi konsenton de\nHinda Ofico.\"\n\n\"Pri tio vi ne bezonas zorgi, sinjoro admiralo,\" diris Pigafetta.\nLi elpoŝigis ian paperon kaj donis ĝin al Magalhaes. \"Ĉi tiujn\naferojn mi jam ordigis.\"\n\nMagalhaes legis leteron de la reĝo, kiu varmege rekomendis al\nli Italion. Intereso de Pigafetta pri longdaŭra vojaĝo, lia\nentuziasmo, energio kaj prepariteco, kun kia li prizorgis la\npartoprenon en la ekspedicio -- tio ĉio al Magalhaes ĉiam pli multe\nplaĉis.\n\n\"Vi diris ion pri la surprizo, sinjoro Pigafetta,\" li diris fine. \"Mi\nestas vere surprizita. Kaj mi diros al vi rekte, ke ĝi estas agrabla\nsurprizo.\"\n\nTiel kreskis la ŝipanaro de Magalhaes je unu ano, kun kiu komence\nneniu kalkulis. Je la homo, kiu ekvojaĝis malproksimen sen iaj ajn\nprofitemaj intencoj, kiu estis gvidata per ununura sopiro: multe\nvidi, multe travivi -- kaj ĉion priskribi...\n\nNun li staris apud la admiralo kaj demandis, kion opinias la gvidanto\nde la ekspedicio pri la vento.\n\n\"Ĝi estas favora,\" respondis Magalhaes. \"Se ĝi daŭros, post ses\ntagoj ni povos atingi Kanariajn insulojn.\"\n\n\"Ĉu ni restos tie pli longan tempon?\"\n\n\"Sendube unu semajnon. Ni enŝipigos provizojn da trinkakvo kaj\nfreŝa viando, atendos la ŝipon el Hispanujo, kiu ankoraŭ\nalveturigos al ni suplementojn da nutraĵoj -- kaj poste ni jam\nceldirektos al la vasta oceano.\"\n\n\"Unu aferon mi ne povas kompreni, sinjoro admiralo. Mi iomete konas\nnavigacion kaj mi scias, ke karaveloj de diversa tonelaro havas\nregule ankaŭ diversan rapidecon. Estos certe granda arto kunteni la\neskadron, kiu estas kunmetita el ŝipoj tiom malsimilaj, kiel estas\nviaj karaveloj. Dumtage vi signalizas viajn ordonojn, tion mi jam\nrimarkis. Sed kio okazos nokte?\"\n\n\"Por nokto ni havas interkonsentitajn signalojn. Kiam krepuskiĝos,\nni bruligos sur la postkilo de Trinidado lignan torĉon, kiu estos por\nceteraj ŝipoj videbla gvidilo.\"\n\n\"Kaj kiamaniere vi scios, ke la ceteraj ŝipoj vere sekvas vin?\"\n\n\"Dum normalaj cirkonstancoj oni povas supozi tion. Sed se mi volos\nkonvinkiĝi pri tio, mi ordonos bruligi krom la torĉo ankoraŭ unu\nlucernon -- kaj ĉiuj ŝipoj devos respondi al mi ankaŭ per luma\nsigno.\"\n\n\"Tre interesa,\" ridetis Pigafetta kaj li tuj enskribis tion. \"Sed se\nvi volus ekzemple plimalrapidigi la veturon de tuta eskadro -- se\nminacus malprofundejoj aŭ io simila -- kiamaniere vi tion aranĝus.\"\n\n\"Ni estas interkonsentitaj, ke en tia kazo sur la postkilo de\nadmirala ŝipo brulos du lumigiloj. La saman signalon mi uzos ankaŭ\ntiam, se mi volos ŝanĝi direkton de la veturo.\"\n\nKaj Magalhaes detale informis la scivoleman Pigafetton pri pluaj\nmisteroj de sia signalsistemo: tri lumigiloj atentigos, ke\nproksimiĝas tempesto kaj estas necese kuntiri malsupren velon. Se\naperos kvar lumoj, oni devas kunvolvi ĉiujn velojn. Se la ŝipo\natingos danĝerajn malprofundaĵojn aŭ se ĝi alproksimiĝos al la\ntero, aŭdiĝos kelkaj kanonpafoj.\n\nPor ĉiu antaŭvidata kazo estis alia signalo. La tutan komplikitan\nsistemon ellaboris Magalhaes kun fakuloj por navigacio el Hinda Ofico\nkaj aprobis ĝin reĝo.\n\nDum Pigafetta ĉion zorgeme enskribis, krepuskiĝis. Al admirala\nŝipo alveturis Viktorio. Sur kapitana ponteto staris Mendoza kaj per\nvoĉfortiga tubo li vokis:\n\n\"Mi salutas vin, sinjoro admiralo! Sur Viktorio ĉio en ordo.\nKapitano Mendoza petas ordonojn por nokta patrolo.\"\n\nMagalhaes dankis por la saluto kaj mallonge rememorigis kelkajn\ninstrukciojn por servo dum nokto.\n\nPoste alveturis Concepcion, San Antonio, Santiago. Ties kapitanoj\nsalutis per simila maniero kiel Mendoza.\n\n\"Ĝi estas kutimo ĉe la hispana ŝipanaro,\" klarigis Magalhaes al\nPigafetta. \"Mi opinias tion prudenta, ĉar tiamaniere oni konservas\nunuecon de eskadro kaj plidisciplinigas ĉiujn ŝipanarojn.\"\n\nPigafetta adiaŭis admiralon kaj foriris en sian kuŝejon. Li lumigis\nkandelon kaj ĝis malfrua nokto li enskribis impresojn kaj ekkonojn\nel la unua tago de la veturo. Li sentis kulminon de sia feliĉo.\nKiam li vivis hejme, en Vicenzo, li tre ŝatis legi priskribojn pri\nnove malkovritaj landoj. Precipe lin interesis la vojaĝpriskribo de\nAmerigo Vespucci, lia samlandano. Ho, ke li havu ankaŭ la feliĉon\nveni en landon, kiu estus ĝis tiu tempo nekonata al eŭropaj\npopoloj! Kiel li ĝuus ĉiun ĝojon el tia ekkono! Kiel konscience li\npriskribus ĉion, kion li tie vidus kaj travivus!\n\nKaj poste li venis Hispanujon, kie li aŭdis pri la grandioza\nekspedicio al Molukoj...\n\nDo -- la unua riĉa enskribo estas preta. Ĉu al li estos ebligite\npriskribi okazintaĵojn de ĉiu tago ĝis la feliĉa reveno?\n\nPigafetta estis denaska reportero. Dum la tago li eĉ momenton ne\nsidis, li estis ĉie. Li laboris kun maristoj en magazeno, helpis\nal kuiristoj en kuirejo, kunvolvis velojn, observis ŝipgvidiston,\namuziĝis kun astronomo Martin, partoprenis konsilajn kunvenojn de\nla oficistoj. Li estis plena de viveco, energio, gajeco. Koron li\nhavis sinceran kaj senteman. Li scipovis entuziasmiĝi kaj ĝoji. Li\nkompleze helpis ĉiun, kiu helpon bezonis. Pro tio ĉiuj ŝatis lin. --\n\nPost ses tagoj atingis la ekspedicio Kanariajn insulojn.\n\nTie ili surŝipigis provizojn da trinkakvo kaj freŝa viando. Mankoj\nsur ŝipoj, kiujn oni konstatis dum la navigado, estis forigitaj.\nLa kvaran tagon post albordiĝo alveturis ŝipo el Hispanujo, kiu\nalveturigis suplementojn de diversaj materialoj kaj nutraĵoj.\n\nKaj ankoraŭ ion alveturigis ĉi tiu ŝipo: Lastajn salutojn el\nHispanujo por partoprenantoj de la ekspedicio kaj precipe por la\nadmiralo. Beatrice sendis lastajn kisojn siajn kaj tiujn de sia\nfilo kaj rememorigis singardon. Barbosa denove avertis Magalhaeson\nantaŭ la danĝero, kiu atendos lin survoje. Post forveturo de la\nekspedicio li aŭdis multajn malagrablajn parolojn. Neniu kredas\nje feliĉa fino de la veturo. Ili eĉ dubas, ke iu el maristoj\nrevenos. Ĉiujn atendas miloj da danĝeroj. Kaj plej multe minacata\nestas la admiralo, ĉar li estas malamata de siaj kapitanoj. Tiuj\nlaŭdire ricevis apartajn instrukciojn, laŭ kiuj ili estas devigataj\natentobservi la admiralon...\n\nMagalhaes finlegis la leteron kaj enpensiĝis. Li estas ĉirkaŭata\nde la malkonfido. Krom kelkaj fideluloj, kiujn li povus kunkalkuli\nsur la fingroj de unu mano, li ne havas sindonajn maristojn. Ĉu ne\nestas frenezeco entrepreni tiom danĝeran veturon dum tiaj minacaj\nantaŭsignoj?\n\nFernao rektiĝis. Ne, lian decidon -- atingi Molukojn -- nenio\nŝanceligos! Kaj estas bone, ke li scias, de kie li povas atendi\nsubitan atakon. Li rigardas al ĉiuj embuskoj rekte en la vizaĝon.\nLi estas preparita.\n\nKaj trankvile, egalanime li respondis Hispanujon, ke li obeos la\nkontrakton, kiun li faris kun la reĝo. Li konservos la ĵuron, per\nkiu li promesis la fidelecon al Hispanujo. Neniu danĝero estas tiom\nforta, ke ĝi detenu lin de liaj intencoj.\n\nLi donis la leteron al kapitano de la hispana ŝipo.\n\nKelkaj ordonoj por kunligi la velojn, por levi la ankrojn -- kaj la\ntero malaperis al kuraĝaj maristoj el la okuloj.\n\nKelkajn tagojn veturis la eskadro sudokcidenten. La instrukcioj de\nMagalhaes kaj ordonoj de oficiroj estis precize plenumataj. La ŝipoj\nveturis en la rekta linio unu post la alia, la signala kontakto\ninter ili montriĝis tre taŭga. La ŝipanaro estis disciplinita, al\nkomando de la ekspedicio oni raportis neniun pli gravan delikton.\nMaro estis kvieta kaj blovis favora vento.\n\nTrankvilo. Bona vetero. Entuta harmonio.\n\nKaj tamen admiralo skuiĝis per duboj. La avertaj voĉoj el Hispanujo\nne restis ĉe li sen eĥo. Ĉu estas vero, ke la hispanaj kapitanoj\nintencas ataki sian komandanton sur la vasta maro? Kiam kaj dum kiaj\ncirkonstancoj ili tion faros? Ĝis nun ili faris nenion, kio subtenus\nantaŭtimon de Magalhaes. Sed ĉu tio ne estas nura masko, per kiu\nili klopodas kaŝi siajn verajn intencojn? Ĉu ili ne volas nur\nluldormigi la admiralon, por ke ilia atako estu pli malatendata kaj\npli efika?\n\nVeneno de malkonfido penetris en koron de Fernao kaj ĉirkaŭpakis\nĝin per malmola krusto.\n\nKaj alia, pli malbona afero. Ankoraŭ dum restado en Hispanujo\ndisvastiĝis sciigo, ke Portugaloj post malsukcesaj provoj malebligi\nvojaĝon de Magalhaes entreprenos ion alian. Ili sendos sur la\noceanon fortan eskadron, kiu havos ununuran celon: dronigi ĉiujn\nŝipojn de Magalhaes, neniigi karavelojn kaj ties ŝipanaron, ke\nrestu neniu atestanto de la embuska atako.\n\nMagalhaes havis impreson, ke li estas grenero inter du muelŝtonoj.\nUnu muelŝtono -- la hispanaj nobeluloj. Dua muelŝtono -- Manuelo\nkaj lia ŝiparo. Ĉu li senvorte kaj rezigne atentu, ĝis li ricevos\nunuan baton?\n\nMalkonfido. Antaŭtimoj. Ĉu estas eble veturi tiamaniere en\nnekonatecon?\n\nDe kie minacas pli granda danĝero? Kiu el ili estas pli proksima?\nKiun muelŝtonon forĵeti unuavice?\n\nEskadro veturas sudokcidenten. En tiu direkto, kien regule veturadas\nla ŝipoj naĝantaj en Amerikon. Se Portugaloj efektive intencas\nataki ilin, en tiu kazo ilia ŝiparo krozados en ĉi tiuj akvoj.\n\nTiamaniere meditante Magalhaes faris subitan decidon: sen antaŭa\nkonsilo kun la kapitanoj li devojiĝos de la origina direkto. Li\ngvidos siajn ŝipojn tien, kie la eskadro de Manuelo tute ne serĉus\nilin!\n\nDe sur admirala ŝipo vidiĝis signaloj:\n\n\"Ŝanĝi la direkton!\"\n\nLa flaga ŝipo turniĝis kaj veturis en direkto -- sudorienta! En\ndirekto al Afriko! En direkto al akvoj, kiujn suverene hegemoniis\nPortugaloj!\n\nLa ceteraj karaveloj obeeme sekvis la flagan ŝipon.\n\nSed jam aperis vicadmiralo Cartagena.\n\nLi stariĝis antaŭ admiralo rekta, svelta, je la kapo pli altkreska\nol lia komandanto kaj je kelkaj jaroj pli juna, kun rigidaj trajtoj\nen la vizaĝo.\n\n\"Sinjoro admiralo, kion signifas ĉi tiu ŝanĝo en la direkto?\" li\ndemandis ĝentile. Sed la tono de lia voĉo malkaŝis, kiel li estas\nofendita, ke admiralo tute ne konsiliĝis kun li.\n\nCartagena havis plenan rajton demandi pri la afero. Kaj eble ĉiuj\npli postaj okazintaĵoj evoluus tute alie, se Magalhaes en ĉi tiu\nmomento respondus trankvile kaj objektive.\n\nSed Magalhaes estis tro premata per rigida cirklo de la malkonfido\nkaj li ne povis montri iom da afableco.\n\n\"Ĉion mi serioze pripensis, sekvu la flagan ŝipon!\" sonis la\nrespondo. Kaj ĝi estis elparolita kun ĉiu krudeco, kiun Magalhaes\nkapablis uzi.\n\nPost ĉi tiuj vortoj la ofendita Cartagena revenis al San Antonio.\nEstis evidente, ke la konflikto inter admiralo kaj hispanaj nobeluloj\neksplodis, eĉ se laŭ ekstero ŝajnis, ke ĉio marŝas bone.\n\nLa eskadro ĉiam sekvis la flagan ŝipon, ordonoj de admiralo estis\nplenumataj ankaŭ en sekvantaj tagoj. Kapitanoj de ĉiuj karaveloj\nveturadis antaŭ vesperiĝo el Trinidado kaj salutis sian komandanton\nlaŭ regula maniero.\n\nKaj tamen io malbonsigne bruletis sur la ferdekoj kaj en kuŝejoj\nde la ŝipanaro. Kien do ni propre navigacias? Ni proksimiĝas al\nAtriko -- kaj ĝin regas Portugaloj! Ĉu la admiralo ne volas peli la\nekspedicion al bordo de Quineo kaj enmanigi hispanajn ŝipojn al siaj\nsamlandanoj?\n\nKaj ankoraŭ pli rapide kaj pli embuske komencis bruli la danĝera\nflameto, kiam la ekspedicio atingis senventan trankvilejon,\nkie ĝi estis devigata resti kelkajn semajnojn. Intertempe ĝi\nceldirektis jam denove sudokcidenten kaj la bordon de Afriko ĝi\nlasis malproksime malantaŭ si -- sed ĉu ne estas la senmova\ntrankvilo sur la vasta oceano pli malbona ol albordiĝo ĉe portugala\nteritorio? Ĉu tiu homo taŭgas esti la admiralo, se li ne estas\nkapabla atingi sen akcidento nure Brazilion, kien veturadas ŝipoj\njam kvazaŭ ili farus malgrandan ekskurson? Ĉu ne estus multe pli\nbona komandanto Cartagena, kiu intervenis tuj post la unua ordono pri\nla ŝanĝo de la direkto kaj estis tiom malĝentile silentigita?\n\nLa streĉo sur la ŝipoj fariĝis ankoraŭ pli sufoka, kiam la\nfirmamento kovriĝis per grizaj nuboj, kiuj pendis en la aero kiel\nmuta minaco.\n\nAdmiralo ordonis kunvolvi velojn. Apenaŭ la ordono estis plenumita,\nfulmotondris kaj en sekvanta momento ferdekoj estis superŝutitaj\nper torentpluvo. Fulmoj kruciĝis sur la malheligita firmamento, la\nventego muĝis kaj la ŝipoj ĝemis ankaŭ en fundamentoj.\n\nMaristoj teruriĝis. La forto de la ŝtormo ŝajnis al ili kiel\naverto antaŭ plua veturo. La naturo mem konfirmas tuj en la komenco\niliajn plej nigrajn antaŭtimojn. Ili prefere reveturu hejmen, kiam\nestas ankoraŭ konvena tempo por tio!\n\nLa ŝtormo ĉesis kaj anstataŭ ĝi venas trankvila pluveto. Pluvas\nunu tagon, du tagojn, tri tagojn -- pluvas semajnon, du semajnojn\n-- pluvas kviete. Kaj sen vento. La veloj estas malstreĉitaj kaj\nkaraveloj staras preskaŭ sur unu loko... Maristoj estas lacaj,\nmalbonhumoraj, nekomplezaj, en iliaj okuloj kuŝas malboneco kaj\nmalamo, ili estas koleremaj, ili estas kapablaj fari kion ajn, nur ke\nili povu reveturi hejmen. Malbonaj kaj minacaj paroloj disvastiĝas\nsur la karaveloj. Fernao multon aŭdas mem dum siaj rondiroj, kiam\nli trarigardas patrolojn, kiam li iras kontroli provizojn en la\nmagazeno kaj ordon en kuŝejoj de la ŝipanaro. Antaŭ lia malserena\nrigardo ja vortoj frostiĝas sur la lipoj kaj malamegaj fulmoj de\nla koleriĝintaj okuloj glitas sendanĝere al la planko, sed al li\nsufiĉas ankaŭ tio, kio restas ne dirita.\n\nLa tuta ekspedicio ŝanceliĝas en deprimiga kapteco de la tomba\ntrankvilo, rigidiĝinta senmoveco de la ne ĉesanta pluvo kaj kaŝata\nmalamo. La akumulita elektro devas esti iamaniere kvietigita.\nCetere jam komencas sur la ŝipoj disputoj kaj konfliktoj inter\nla ŝipanaro, ĉiam pli ofte estas necese puni gravajn deliktojn\nkontraŭ la disciplino. Sed ĉi tio ĉio ne sufiĉas, la sufokecon\noni devos forigi per ia subita, blindiga fulmo --\n\nPoste la fulmo ekfrapis.\n\nĜi okazis unufoje antaŭ la vespero.\n\nLa ŝipoj alveturis al Trinidado kaj unuopaj kapitanoj salutis\nadmiralon. Jam alveturis ĉiuj, nun proksimiĝis San Antonio.\n\nLa vualo de pluvgutoj estas trapenetrata per malrapida voĉkrio:\n\n\"Bonan vesperon, sinjoro ka-pi-ta-no! Sur San Antonio estas ĉio en\nordo. Kapitano Cartagena petas ordonojn!\"\n\nMagalhaes restis stari kiel alfrostiĝinta. Kion signifas ĉi tiu\nmalkaŝa ofendo? Kial Cartagena ne alparolas lin per lia vera\ntitolo? Kaj krome -- tio ja ne estis la voĉo de Cartagena! Kaj la\ninstrukcioj klare ordonas, ke la saluton devas diri ĉiu komandanto\npersone!\n\nFernao ne volis kredi siajn orelojn.\n\n\"Ĉu tio estis kapitano Cartagena?\" li demandis Henrikon, kiu staris\napud la kapitana ponteto.\n\n\"Ne estis li,\" respondis certe la sklavo.\n\n\"Stranga afero,\" diris Pigafetta, kiu rapide proksimiĝis. \"Mi\nĵurus, ke hodiaŭ salutis vin iu alia ol kapitano Cartagena. Kion\nĝi signifus?\"\n\nMagalhaes silentis, sed liaj malserena vizaĝo kaj malhela rigardo\nelparolis la saman demandon: Kion ĝi signifus!\n\nĈu tio estas komenco de la ribelo?\n\nPupiloj de okuloj de Fernao strange mallarĝiĝis. Ducent sesdek\nmaristoj aŭdis la vokon de sur San Antonio. Du cent sesdek maristoj\nestis la atestantoj de humiligo de sia admiralo. Ĉu li kviete\nalrigardu, kiamaniere la veneno de ribelo fluas en vicojn de la\nŝipanaro?\n\nLi ordonis venigi la ŝipoficiron.\n\n\"Vi veturos kun du viroj al kapitano Cartagena,\" li ordonis. \"Vi\ndiros al li, ke mi postulas klarigon de lia hodiaŭa konduto. Kaj por\nvenonte mi senkondiĉe ordonas al li, ke li salutu min persone!\"\n\n\"Laŭ via ordono, sinjoro admiralo!\"\n\nLa oficiro surŝipiĝis. Kiam li revenis, li estis pala de\nekscitiĝo.\n\nCartagena sciigis, ke li konas instrukciojn kaj ke li ne estas\nkompleza toleri similajn ordonojn. Hodiaŭ li lasis saluti\nMagalhaeson per plej bona viro sur la ŝipo, estonte li komisios tion\nal la lasta marista lernanto.\n\nFernao Magalhaes kliniĝis antaŭen, kvazaŭ li volus saltleviĝi kaj\nper saltego forigi la distancon, kiu kuŝis inter li kaj aroganta\nCartagena. Sur lia frunto aperis akra sulko.\n\nKion li faros!\n\nLa horoj pasas, ili ŝanĝiĝas en la tagojn...\n\nNenio okazas.\n\nNur la pluvgutoj monotone plaŭdas sur mastojn. En subferdekoj,\nen kuŝejoj de la ŝipanaro komencas danĝera bolado. Laŭdira --\nadmiralo! Kaj ni permesis, ke tia malkuraĝulo, kiu eĉ ne kuraĝas\ninterveni kontraŭ sia subalternulo, gvidu niajn vivojn? Ni faris\neraron, fatalan eraregon! Cartagena estus tute alia admiralo!\n\nMagalhaes aspektis kvazaŭ li ne aŭdus. Kvazaŭ li ne sentus centojn\nda rigardoj, kiuj lin trapikis per malamo, malestimo.\n\nLi lamiris sur la ferdeko, li staris sur la kapitana ponteto, li\ndonis ordonojn al la ŝipgvidisto -- sed alie li estis silentema.\n\nLa eskadron de Manuelo li evitis. Ĉu lin ĵetegis teren ĉi tiu unua\nbato de hispanaj hidalgoj?\n\nĈu li ne rimarkis, kiel alten elkreskis dume la aroganteco kaj\nfiereco de lia vicadmiralo? Tiu ja ĉesis jam entute saluti! Dume\nceteraj ŝipoj regule alproksimiĝis al Trinidado laŭ malnova kutimo\nkaj ties kapitanoj normale honorigis la admiralon. San Antonio\nbalanciĝis sur la ondoj kaj ties kapitano obstine silentis.\n\nUnua tago, dua tago, tria tago. Kaj Cartagena silentas...\n\nMagalhaes scipovis atendi. Li neniam trorapidis, kaj dum tiaspeca\nekspedicio la komandanto devas esti speciale prudenta. Li devas\nserĉi tion, kio kunligas homojn. Kaj li devas havi komprenon por\niliaj mankoj. La vojaĝo daŭras longe. Oni facile perdas nervojn kaj\nposte la homo bedaŭras tion. Eble ankaŭ Cartagena rekonsciiĝos.\n\nSed kiam forpasis tri tagoj, Fernao komencis agi.\n\n\"Komuniku, ke mi kunvokas sur la flagan ŝipon konsilon de ĉiuj\nkapitanoj,\" li diris al signalisto.\n\nPri la ordono de admiralo sciis tuj la tuta eskadro.\n\n\"Ni komprenas!\" respondis la flagoj de unuopaj ŝipoj. Fernao staris\nsur la ponteto kaj fiksrigarde observis San Antonion. Ĉu ĝi\nrespondos? Aŭ ĉu ĝi daŭrigos sian spitecon?\n\n\"Ni komprenas!\" respondis ankaŭ flago de Cartagena.\n\nPost duonhoro estis ĉiuj kapitanoj sur ferdeko de Trinidado. La\nŝipoficiro kondukis ilin en kabinon de la admiralo.\n\nMagalhaes sidis ĉe la tablo kaj kontrolis iajn listojn. Kiam eniris\nla kapitanoj, li salutis ilin per kapklino. Cartagenan li tro ne\natentis. Sed ankaŭ preterfluga rigardo instruis lin, ke la obstinega\nkapitano perdis nenion de sia fiereco.\n\n\"Mi kunvokis vin en la afero iomete hontiga, sinjoroj,\" komencis\nrekte Magalhaes. \"Mi volas nome rememorigi vin, ke en la intereso de\nla disciplino vi devas plenumi ĉiujn instrukciojn.\"\n\nSerrao rigardis rekte en la okulojn de Magalhaes. Ceteraj estis\niomete embarasitaj. Nur Cartagena malrespekte ridetis.\n\n\"Estas certaj reguloj, kiujn vi devas konservi interrilatante kun via\nadmiralo,\" daŭrigis Fernao. \"Vi plenumas ilin entute bone kaj mi ne\nbezonas plendi je via konduto. Nur en lastaj tagoj okazis io, kio\nsurprizis min. Kapitano Cartagena forgesis saluti min.\"\n\nEn la kabino estis sufokiga atmosfero. Cartagena spite levis la\nkapon.\n\n\"Surprizas min, ke li kiel nobelulo, kiu devus havi la ĝentilecon en\nla sango --,\" daŭrigis admiralo kaj liaj okuloj enpikiĝis en tiujn\nde Cartagena.\n\n\"Mi malpermesas, ke vi tiamaniere parolu kun mi!\" interrompis lin\nrapide la vicadmiralo. \"Mi estas nobelulo kaj mi scias, kion mi devas\nfari!\"\n\n\"Jes, vi estas nobelulo!\" Magalhaes subite leviĝis de sur la\nbrakseĝo kaj rimarkis Cartagenan per neniiga rigardo. \"Sed se mi\njuĝas laŭ via konduto, Hispanujo devus honti pri vi!\"\n\n\"Vi ofendas min! Kaj se ĝis nun neniu diris al vi, kion signifas\nofendi veran hidalgon, mi diros tion al vi!\" kriis Cartagena\nruĝigita de kolero kaj ekprenis glavon.\n\nEn la kabino ekestis tumulto kaj bruo. Konsternitaj kapitanoj volis\nreteni la ekscititan kamaradon.\n\nMagalhaes per du saltpaŝoj troviĝis ĉe Cartagena. Li elmanigis al\nli la glavon kaj skuis lin kiel knabeton.\n\n\"Jen ni rigardu la sinjoron hidalgon!\" lia voĉo raŭkis de\nekscitiĝo. \"Do ne nur manko de ĝentileco, sed ankaŭ ribelo\nkontraŭ sia komandanto! Bonege, sinjoro Cartagena, tion vi faris\nbrilege! Vi estas arestita!\"\n\nEnergie li malfermis la pordon.\n\n\"Patrolo!\"\n\nAlkuris oficiro kun kelkaj viroj.\n\n\"Kion vi ordonas, sinjoro admiralo?\"\n\n\"Kapitano Cartagena estas arestita! Katenu lin -- kaj en malliberejon\nkun li!\"\n\n\"Mi protestas!\" erupte vokis pala Cartagena. Li rigardis kapitanojn\nkaj kriis: \"Amikoj, rekonsciiĝu! Defendu min! Eble vi ne lasos\ntiamaniere malhonorigi min!\"\n\nSed li vokis vane.\n\nKapitanoj estis konsternitaj per rapida atako de admiralo. Al neniu\nvenis ideo batalprepari armilojn.\n\nNur Mendoza paŝis antaŭ Magalhaeson kaj per ĝentila, humila voĉo\ndiris:\n\n\"Sinjoro admiralo, ni diras nenion kontraŭ via ordono. Sed nur pri\nunu mi petas vin: Ne donu al sinjoro Cartagena katenojn. Li ja estas\nnobelulo. Konsideru, kiamaniere tio efikus je la ŝipanaro. Donu lin\neble en malliberejon sur mian ŝipon kaj mi garantias per mia hidalga\nhonoro, ke mi alkondukos lin al vi en ĉiu momento, kiam vi deziros\ntion.\"\n\nMagalhaes, jam denove trankvila kaj rigida, konsentis. Poste li\nturniĝis al ceteraj kapitanoj, kiuj staris kiel senmovaj kolonoj:\n\n\"Sinjoro Cartagena estas senigita pri sia rango. La kapitano sur San\nAntonio estos de ĉi tiu momento Coca, unua oficiro el Trinidado.\"\n\nSenmezure konfuzitaj rigardis kapitanoj sian komandanton. Nur okuloj\nde Serrao brilis de entuziasmo. Ĉiuj silentis.\n\n\"La kunveno estas finita,\" diris Magalhaes kaj donis signon por\ndisiro. Cartagena estis forveturigita en malliberejon sur la ŝipon\nde Mendoza. Kaj kio estos nun, Fernao? Vi lampaŝas sur la ferdeko,\nen subferdeko, vi staras sur la kapitana ponteto, vi donas ordonojn\nal ŝipgvidistoj. Centoj da okuloj diligente atento-sekvas vin. Ĉu\nen ili kuŝas ankoraŭ malamo, malestimo?\n\nSe vi vidus tiujn okulojn el proksimo, kion vi malkovrus en ili? Vi\nekkonus, kiel rapide povas ŝanĝi opinio de homoj. Kiam estis la\nkunveno de kapitanoj, ĉiuj atente rigardis al Trinidado. Maristoj\nsciis, ke tie okazos duelo, kiu eble decidos pri la tuta ekspedicio.\nSe venkos Cartagena, oni veturos hejmen. Tiamaniere estos plenumita\ndeziro de la plejmulto de maristoj. La ĝojo pro reveturo ekregos sur\nĉiuj ŝipoj.\n\nStrangaj estas homaj koroj kaj ties sentoj estas nediveneblaj.\nLa venko apartenas al vi, Fernao. Ilia sopiro pri reveturo ne\nplenumiĝis. Kaj tamen ili ne sentas sin seniluziigitaj. La sciigo\npri via energia kaj admirinda interveno disvastiĝis fulmrapide sur\nĉiuj ŝipoj. La maldelikataj maristoj amas forton. Vi donis pruvon\nal ili, ke vi scipovas rompi eĉ feron. Per via faro vi konvinkis\nilin, ke vi estas kapabla rezisti ne nur al ventegoj, sed ankaŭ al\nhomoj. Ili nun scias, ke vi havas manon firman kaj koron de la viro.\n\nĈu ili observas ĝin? Jes. Ili atente observas ĉiun vian paŝon.\nSed tio jam ne estas rigardoj, por kiuj ili estus trapiki vin. Ili\nvolas koni vin, Fernao.\n\nĈesas pluvi, la veloj malrapide blovŝveliĝas.\n\nLa suno ridas kaj karaveloj gaje ekveturas.\n\nKaj unu decembran tagon -- post la marveturo, daŭranta dek unu\nsemajnojn -- aŭdiĝas de sur Trinidado ĝojekkrio:\n\n\"Tero!\"\n\nĈiuj ferdekoj subite plivigliĝis.\n\nEn malproksimo montriĝis blueta strio, malhela kaj malklara, kvazaŭ\nĝi estus nura nubo, pendanta tuŝapude super la horizonto.\n\nLa ekspedicio estis en Brazilio.\n\n\n\n\nXI.\n\nLaŭlonge de amerikaj bordoj\n\n\nAlveturo en Brazilion ŝanĝis subite ĉion. Anstataŭ la ploranta\noceano bonvenigis maristojn ridetanta tero superŝutata de sunradioj.\nAnstataŭ ŝancelinta ferdeko ili sentis sub la piedoj denove firman\nteron. Anstataŭ malvasta spaco en malgrandaj kuŝejoj ili havis\nantaŭ si vastan liberan regionon. Kaj krom tio: anstataŭ precize\nmezuritaj kvantoj de manĝaĵoj ili povis manĝi kaj trinki, kiom\nili volis. Ili fritis kokidojn, bakis anserojn kaj bongustan viandon\nde tapiroj -- kiu pensus nun pri tio, kion ili travivis, aŭ kio\nankoraŭ atendas ilin?\n\nBraziliaj Indianoj akceptis ekspedicion kun malfermitaj brakoj. Jam\nlongan tempon en ilia regiono ne pluvis. Apenaŭ aperis sur la maro\nne vidataj ŝipegoj, komencis abunde pluvi. La indiĝenoj kredis, ke\nla pluvon alportis al ili la blankuloj. Pro tio ili kompleze ofertis\nal alvenintoj por aĉeti ĉion, per kio abundis ilia tero: ananasojn,\nterpomojn, sukerkanon, anserojn, kokidojn, tapirojn.\n\nLa kajo baldaŭ ŝanĝiĝis en bruantan foirejon. Sur la karaveloj\nrestadis nur la plej necesaj patroloj. La cetera ŝipanaro ĉiutage\nrapidis eksteren por ĝui la bonvenigatan paŭzon en 1a veturo.\n\nMagalhaes iradis sur la bordo kaj kun kontento li observis bruoriĉan\nvivon. Li permesis al ŝipanaro multe da libereco, por rekompenci\nties penojn de ĝisnuna navigado. Nur ke ili ĉiuj kiel eble plej\nmulte fortigu sin al plua veturo! Kun indiĝenoj li faris kontrakton\npri riĉaj liveroj de nutraĵoj. Kiu scias ja, kiam ili havos denove\ntian okazon por kompletigi siajn provizojn!\n\nĈiutage li renkontis Pigafetton. La juna Italo estis en sia\nelemento. Ĉion li volis scii, pri ĉio aŭdi, ĉion ekkoni. Li\natente rigardis homojn, iliajn loĝejojn, vivmanieron. Li observis\nnaturon, ties fruktojn, bestaron. Ĉiu nova ekkono entuziasmigis lin.\n\nIam vidis lin Magalhaes meze de grupo da Indianoj, kun kiuj Pigafetta\ninterkompreniĝis. Kaj ĝi estis interkompreniĝo, kiu estis vidinda!\nPigafetta esprimis siajn pensojn per la manoj, per la kruroj,\nper la okuloj, per la tuta vizaĝo, li rastis en la sablo, li\nkalkulis striojn kaj desegnis strangajn formojn, nur ke la indiĝenoj\nkomprenu, kion oni postulas de ili. Ĉi tie li povis uzi ĉiun sian\nviglecon kaj inventemon. Li ridis kaj radiis, kiam la indiĝenoj\nkomprenis lin, li fariĝis ruĝa, malsereniĝis kaj maltrankvile\nbaraktis, kiam ili ne komprenis.\n\nApenaŭ li ekvidis Magalhaeson, li kuris al li. Laŭ radianta rido\nsur la vizaĝo li ĵus fartis eksterordinare bone.\n\n\"Sinjoro admiralo!\" li vokis jam el malproksimo. \"Tiuj Indianoj estas\nfabelaj!\"\n\n\"Laŭ kio vi juĝas tiel?\" ridetis Fernao.\n\n\"Nur imagu al vi! Mi ofertis al ili kombilon, tute malgrandan,\nnormalan kombilon -- kaj ĉu vi kredas, ke mi ricevis por ĝi du\nanserojn?\"\n\n\"Vi aĉetis vere malkare!\"\n\n\"Kaj ne nur tio!\" vokis pluen Pigafetta. \"Por poŝtranĉilo ili\ndonis al mi kvin kokidojn! Aŭ -- rigardu, sinjoro admiralo,\" li\nelpoŝigis ludkartojn, \"ĉi tiuj bildetoj sorĉinfluas ilin! Vi eble\nne kredos al mi, sed mi diras nur veron: por kora reĝo mi aĉetis\nses kokidojn!\"\n\n\"Sed vi devis sendube multe marĉandi?\"\n\n\"Tute ne! Estas la plej bela afero, ke Indianoj estas kontentaj same\nkiel ni!\"\n\nKaj ĝojiĝinta Pigafetta rakontis al Magalhaes pri aliaj\ninterŝanĝoj, kiujn li vidis: por eta fiŝkaptilo ricevis maristoj\nses kokidojn, por malgranda speguleto dek belege kolorajn papagojn.\nKiam oni ofertis al indiĝenoj tondilon, ili alportis tiom da fiŝoj,\nke oni povis satigi per la kvanto dek du virojn. Por malgranda\nsonorileto -- infana ludilo -- ili alportis grandegan korbon da\nbelegaj fruktoj.\n\nMagalhaes ridetis. Li trovis plaĉon en ĉi tiu vigla viro, kiu\npri ĉio ne laciĝeme interesiĝis. Plej multe plaĉis al li,\nke Pigafetta neniam perdis bonan humoron. Ja eĉ tiam, kiam sur\nAtlantika oceano tedis ilin daŭraj pluvoj, kiam ĉiuj iradis preter\nsi kiel ekscititaj krabroj. Pigafetta havis por ĉiu sendanĝeran\nspritaĵon, gajan rakonton, edifan vorton, afablan ridon. Suna homo!\nekpensis Magalhaes kaj li denove rememorigis al si Franciskon. Ankaŭ\nli estis tia gaja, ĝoja, optimista...\n\nFrancisko! Kiam li vidos lin? Kaj dum kiaj cirkonstancoj? Ili forlasu\nla brazilajn bordojn, malgraŭ tio, ke ili vivas ĉi tie kiel en\nparadizo!\n\nĜi ne estis nur sopiro je Francisko, kio plirapidigis la forveturon\nel Brazilio.\n\nPost kelkaj tagoj de restado en la ĉarma lando Magalhaes rimarkis,\nke disciplino sur la ŝipoj fariĝis tro libera. Per superfluo\nfariĝis maristoj komfortemaj. La senzorga vivo tiom plaĉis al\nili, ke ili nur tro malvolonte faris pli malfacilajn laborojn sur\nla ŝipoj. Ankaŭ kiel patroloj ili deĵoris maldiligente kaj kun\nevidenta malŝato.\n\nLa incidento kun kapitano Coca estis la lasta guto, kiu superplenigis\nujon de pacienco de Magalhaes.\n\nIam alkuris Henriko evidente ege kolerita.\n\n\"Sinjoro admiralo, vi devos interveni!\" li diris rapide, ekscitite.\n\n\"Kial? Kio okazis?\"\n\n\"La maristoj, kiuj surŝipigas la nutraĵojn, ne volas obei.\"\n\n\"Kiun?\"\n\n\"La kapitanon Coca!\"\n\nOmbro de indigno aperis sur vizaĝo de Magalhaes. Coca! Denove tiu\nCoca! Kiom da malagrablaĵoj li jam kaŭzis dum tiu mallonga tempo!\nEstas vero, tuj kiam Fernao nomis lin kapitano sur San Antonio\nanstataŭ ribelema Cartagena, li sentis ian antaŭtimon. Li sciis, ke\nla kapabloj de Coca ne estas tiaj, kiajn oni postulas de komandanto\nde la ŝipo. Sed ke li estus tiom nekapabla, kiel montriĝis post lia\nnomigo, tion li tamen ne supozis.\n\nCoca apartenis al tiuj homoj, kiuj scipovas nur obei. Kiam li ricevis\nordonon kaj oni montris al li, kiamaniere plenumi ĝin, li faris sian\ndevon bone. Sed kiam li fariĝis komandanto kaj havis taskon uzi\nsian ordonpovon, li montriĝis tute nekapabla. Magalhaes toleris lin\nkiel kapitanon nur pro tio, ke mankis aliaj taŭgaj personoj. Li ne\nvolis, ke la personoj en postenoj de komandantoj ofte ŝanĝiĝu. En\ntiu kazo la ŝipanaro ĉesas konfidi al iliaj kapablecoj, ĉar ĉiu\nmarista lernanto facile divenas, ke ŝipkomandanto ne forlasas sian\nlokon sen grava kaŭzo.\n\nDo -- sur la maro Coca ne montris kvalitojn de bona komandanto. Kaj\nnun denove io?\n\nMagalhaes kaj Henriko rapidis al amaso da provizoj, kiuj estis\ntransportataj per ŝalupoj de sur la bordo al karaveloj.\n\nMaristoj sidis sur la kestoj. Kapitano Coca, ruĝa de kolero kaj\nekscitiĝo, kriis kaj senpove svingis per la manoj. Li ordonis,\npetis, insultis, ĵurpetis. Lastan frazon, diritan per preskaŭ\nplorema voĉo, aŭdis ankaŭ Magalhaes.\n\n\"Homoj, mi petas vin, ne sidu ĉi tie! Tiun amason da varoj ni\ndevos surŝipigi antaŭ vespero! Komencu labori, kion diros al ni\nadmiralo!\"\n\nMaristoj ne moviĝis. Iuj malsereniĝis, aliaj ridis.\n\n\"Kion tio signifas?\" demandis akre Magalhaes, kiam li venis pli\nproksimen. En lia voĉo tremis subpremata kolero.\n\nCoca, kiu sidis ĝis nun tiamaniere, ke li ne povis vidi la\nalvenantan komandanton, timigite turniĝis. Li rapide salutis kaj\nkonfuze balbutis:\n\n\"Sinjoro admiralo -- ili -- ili ne volas labori!\"\n\nRigardo de Magalhaes glitis al maristoj. Ili staris respekte kaj\ntrankvile observis sian plej supran komandanton.\n\nPost vortoj de Coca unu maristo paŝis antaŭen.\n\n\"Kapitano Coca ne diris ĉion, sinjoro admiralo. Li forgesis aldoni,\nke ni ne volas labori nur sub lia komando.\"\n\n\"Kiel mi komprenu tion?\" demandis rapide Magalhaes.\n\n\"Kapitano Coca ne scias, kion li volas!\"\n\n\"Kiel vi kuraĝas diri tion?\" atakis lin la kulpigito.\n\n\"Nur lasu lin, sinjoro -- kapitano,\" intervenis Magalhaes kaj el\nakcento, kiun li donis sur la vorton \"kapitano\", ne estis malfacile\nsenti lian malestimon. \"Mi volas aŭdi opinion de ambaŭ frakcioj.\nDaŭrigu, Eloriago!\" li turnis sin al la maristo.\n\n\"Kapitano Coca ne scias, kion li volas,\" ripetis Eloriago. \"Tuj li\nordonas fari la aferon tiamaniere, tuj alimaniere, tute kontraŭe.\nKiam la ŝalupo estis jam duonŝarĝita, li decidiĝis por io alia\nkaj ĉesigis la laborojn. Ni devis forporti ĉiujn kestojn sur la\nbordon, por ke la ŝalupo -- kiel li diris -- ne renversiĝu. Kaj tio\nripetiĝas de la mateno. Post nelonge estos tagmezo, kaj ni preskaŭ\nnenion faris. Anstataŭ tiamaniere labori, prefere ni faras nenion.\"\n\nLa parolinta maristo rigardis al la ceteraj. Ĉu 1i tion diris bone?\nĈiuj kontente kapjesis.\n\n\"Jen vi vidas!\" aldonis Eloriago kaj rigardis venkoplene al ruinigita\nkapitano.\n\n\"Ĉu vi povas klarigi tion al mi?\" demandis Magalhaes al Coca.\n\n\"Mi, nome -- -- -- tio okazis jene -- -- -- mi origine volis -- nu,\nkiel mi tion diru -- tie... malsupre devis esti pli grandaj kestoj,\nsed poste mi diris al mi, ke estus pli bone, se tie troviĝus la pli\npezaj, eĉ se ili estas pli malgrandaj --\"\n\n\"Kaj vi ordonis retransporti ilin?\"\n\n\"Jes!\" diris rapide Coca, kiu opiniis, ke Magalhaes konsentas kun li.\n\n\"Kaj vi perdis per tio duontagon!\"\n\n\"Mi -- nome -- jes, sed ĝi ne daŭris tutan duontagon! Mi opinias,\nke tio ne daŭris pli ol kvar horojn!\"\n\n\"Vi iros kun mi,\" diris rapide Magalhaes. \"Kaj vi,\" li turniĝis\nal la maristoj, \"eklaboru! Anstataŭ kapitano Coca inspektos ĉi\ntie sinjoro Alvar Masquita. Li montros al vi, kiamaniere oni devas\naranĝi la kestojn.\"\n\nAlvar Mesquita estis oficiro sur Trinidado.\n\nMagalhaes kun Coca foriris. Dumvoje la kapitano klopodis kulpigi\nkelkajn maristojn.\n\n\"Silentu!\" interrompis lin Magalhaes. \"Estas aferoj, kiujn ne estas\neble pardoni. Kaj se la komandanto donas nepripensitan ordonon, li ne\npovas esti komandanto.\"\n\nTiun saman tagon antaŭ la vespero vicordiĝis la ŝipanaro sur la\nbordo. Ĉiuj estis scivolaj, kio okazis.\n\nMagalhaes komunikis, ke kapitano Coca estas senigita pri sia rango\nkaj lian postenon okupos Alvar Mesquita. Ĉiujn laborojn oni devos\nfinigi en du tagoj. La trian tagon matene karaveloj daŭrigos sian\npluan veturon.\n\nLa unua komuniko ne surprizis tro, ĉar jam posttagmeze sciis tuta\nekspedicio, kio okazis inter Coca kaj maristoj. Sed la sciigo pri\nneatendita forveturo efikis kiel fulmo. Ili jam tiom alkutimiĝis al\nnovaj belegaj vivcirkonstancoj, ke ili tute ne pripensis la demandon\nde plua navigado.\n\nLa neatendita ordono kolerigis ilin. La kunigitajn vicojn traflugis\nmalkontenta murmuro, sed energio de Magalhaes efikis tiom, ke disiro\nkaj reveno sur ŝipojn okazis en absoluta ordo.\n\nNur kiam la maristoj restis solaj sur ferdekoj kaj en magazenoj, ili\nkomencis denove murmuri.\n\n\"Kien kondukas nin admiralo? Kial li ne estas kontenta pri tio, ke ni\natingis Brazilion?\"\n\n\"Pli bone estus, se ni aĉetus varojn kaj revenus hejmen!\"\n\n\"Kiu scias, kio atendas nin ie en nekonata medio?\"\n\nEloriago aŭskultis la plendojn, poste li subite ekparolis:\n\n\"Hontu, viraĉoj!\" li tondris. \"La vera maristo volas vidi ĉiutage\nion novan, kaj ne navigadi tien, kien povas veturi jam preskaŭ\nĉiu marista lernanto. Kaj nia admiralo havas certe grandan planon.\nAtingi Molukojn de oriento -- ĉu vi scias, kion tio signifas? Ni\ndevus esti fieraj, ke li elektis ĝuste nin al tia vojaĝo! Ĉu vi ne\nscias, kiom da maristoj li malakceptis? Kaj nin li kunprenis. Kial?\nĈar li kredis, ke ni helpos al li. Kaj vi -- tiamaniere? Apenaŭ vi\nfaris kelkajn paŝojn el nia patrujo, jam vi ĝemsopiras je jupoj de\nviaj patrinoj. Mi ripetas -- hontu!\"\n\n\"Atingi Molukojn de oriento! Kiu ja aŭdis tion iam? Ni alveturos al\nla fino de la mondo kaj falegos en abismon,\" murmuris fortstatura,\nĉirkaŭ kvardekjara maristo. Lia nomo estis Poveda.\n\n\"Jen fabeloj!\" trankviligis lin Eloriago. \"Kaj -- eĉ se ekzistus ie\ntia abismo, nia admiralo jam scipovus eviti ĝin. Li scias, kion li\nfaras -- pri tio mi estas jam delonge firme konvinkita.\"\n\n\"Nu -- mi ja ne diras, ke li estas malbona,\" cedis Poveda.\n\n\"Al mi plaĉas, ke li estas justa,\" aliĝis al Eloriago alia maristo.\n\n\"Ekzemple kun tiu Coca. Alia admiralo favorus la kapitanon, eĉ se\ntiu estus plej malbona. Sed li? Ni ja vidis tion!\"\n\n\"Mi konas kapitanojn,\" diris bronze sunigita maristo, pri kiu ĉiuj\nsciis, ke li estis partopreninta multajn ekspediciojn transmaren en\nservoj hispanaj kaj portugalaj. \"Iuj el ili havas por normala maristo\nnur insulton aŭ piedbaton. Sed nia admiralo? Se oficiro estas kulpa,\nli riproĉas lin. Se faras ion bonan simpla maristo, li laŭdas lin.\nPor li ni ĉiuj estas egalaj homoj. Kaj tio estas bela.\"\n\nSimile oni parolis ankaŭ sur aliaj ŝipoj, kaj sur ĉiu troviĝis\niu Eloriago, kiu scipovis ekkompreni Magalhaeson kaj konsentigi la\nceterajn.\n\nKaj tiamaniere okazis, ke la sekvantan tagon maristoj komencis\nfervore ŝarĝigi la ŝipojn per varoj kaj ili komencis eĉ ĝoji pro\nla plua navigado.\n\nKiam alproksimiĝis la tago de forveturo kaj karaveloj forlasis la\ngastigeman landon. Fernao Magalhaes staris sur la ponteto de la\nkomandanto kaj rigardis al la kontinento. Li rememoris Beatricon\nkaj malgrandan Rodrigon. Li denove malproksimiĝas de ili. Ĉu\nmalproksimiĝas? Jes. Sed samtempe alproksimiĝas. Li proksimiĝas\nankaŭ al Francisko Serrao. Li proksimiĝas al Molukoj, misteraj\ninsuloj de spicoj. Li proksimiĝas al la solvo de grava demando: Kian\nformon havas la Tero?\n\nKion signifas ĉiuj malhelpaĵoj kompare al ĉi tiu alta celo! Li\nvenkos ilin -- ankaŭ se ili postulos ĉiun lian energion.\n\nLi rememoras, kiel li kelkfoje renkontis Gomezon sur la brazila\nbordo. Ĉu Gomez paciĝis kun tio, ke Magalhaes realigas la planon,\nkiun realigi intencis li? Ĉu li rekonas superecon de sia pli feliĉa\nrivalo? Ĉiujn ordonojn li plenumas sen murmuro kaj konscience. Sed\nkelkaj rigardoj en okulojn de Gomez konvinkis Magalhaeson, ke tiu ne\npaciĝis. Lia rigardo estis tro necerta kaj vagema. Tiamaniere ne\nrigardas tiu, kiu havas puran konsciencon. Kion li sendube intencas?\nKian nigran planon forĝas lia ofendita honoravido?\n\nNek tromemfidaj kapitanoj, hispanaj hidalgoj, paciĝis kun la fakto,\nke ili estas subordigitaj al Magalhaes. Admiralo sentas je ĉiu\npaŝo, kiel malfacile ili toleras lian komandon. Ili ja ne kuraĝas\nrompi la disciplinon, sed Magalhaes bone konas iliajn pensojn. La\nincidento kun Cartagena estis instruo kaj averto.\n\nAnkaŭ inter la ŝipanaro estas multaj malkontentuloj. La Hispanoj\nkaj ili estas en granda plimulto -- malkonfidas lin. Multaj ĉiam\nankoraŭ suspektas lin, ke li kiel Portugalo havas perfidajn\nintencojn. La malkonfido de la maristoj ĝenis lin. Sed li gardis sin\nmalkaŝi tion. Kiam li aŭdis ian avertan rimarkon de Henriko aŭ\nSerrao -- krom Pigafetta, Barbosa, ĉefŝipisto Spinoza kaj astronomo\nMartino -- ili estis kunuloj, kiujn li povis plej multe fidi -- tiam\nli pli volonte kunpremis lipojn kaj li fariĝis des pli izolita.\n\nKaj unu el malplej atendotaj malhelpaĵoj estis disreviĝo pri\nla formulo de Faleiro, per kiu ili intencis determini geografian\npozicion. La astronomo Martino jam dumvoje sur la maro kelkfoje\nprovis determini pozicion de la ŝipo helpe de eltrovaĵo de Faleiro.\nSensukcese. Li esperis, ke almenaŭ sur la firma tero, ĝis li havos\npli favorajn kondiĉojn por laboro, li solvos la aferon. Kaj li\nsolvis ĝin. Li konstatis, ke Faleiro jam en la tempo, kiam li kreis\nla formulon, estis duonfreneza. Lia eltrovaĵo taŭgis por nenio.\nMagalhaes, malgraŭ tio, ke li adiaŭis Faleiron en disharmonio kaj\njam antaŭ longa tempo sekvis liajn sciencajn ekzegezojn tre kritike,\ntamen kredis, ke la formulo estas ĝusta kaj ke ĝi donos al ilia\nveturo necesan certecon, senton de sekureco. Des pli vundiga bato\nestis por li la sciigo de Martino. Do ili devas determini pozicion\nde lokoj per malnova maniero, kiu estas longdaŭra kaj malpreciza.\nUnunura feliĉo, ke Martino estas sperta astronomo kaj sian aferon\ntre bone komprenas.\n\nEstis multaj malhelpaĵoj. Kaj ili estis grandaj. Estis tiom da ili,\nke plej multaj homoj starante sur la loko de Magalhaes jam antaŭ\nlonge perdus la fidon je sukceso de tiel necerta entrepreno. Sed\nMagalhaes ne cedis.\n\nKaraveloj veturis malrapide, sed daŭre. Ili balancis sur la ondoj\nkaj glitis laŭlonge de amerikaj bordoj. Horon post horo, tagon post\ntago ili veturis antaŭen, senĉese antaŭen, senĉese al sudo, al la\nserĉata markolo.\n\nKelkfoje jam ŝajnis, ke la kontinento esperige malfermiĝas, kvazaŭ\nla markolo estus jam jam atingebla. Sed ĉiam montriĝis, ke ĝi\nestas nur enfluo de iu rivero.\n\nKiam ni atingos la traveturejon? -- demandis terurigitaj okuloj de la\nmaristoj, el kiuj multaj timis ĝuste kiel Poveda, ke ili alveturos\nal la fino de la tero. Tie embuskas ilin grimacanta abismo, en kiun\nili falegos...\n\nKiam ni atingos la trapasejon? -- demandis mokemaj grimacoj de\noficiroj kaj kapitanoj, kiuj komencis antaŭvidi, ke Magalhaes scias\nnenion certan pri ties situo.\n\n\"Kiam ni atingos la trapasejon?\" demandis rekte unu tagon Pigafetta,\nkiu jam sopiris skribi en sian taglibron ion signifan.\n\n\"Espereble jam baldaŭ,\" respondis malrapide, kun ŝajnigata\ntrankvilo Magalhaes. Sed poste li jam ne scipovis bridi sian\nemocion kaj rapide aldonis: \"Eble pli frue, ol ni supozas, sinjoro\nPigafetta.\"\n\nLi nome ekvidis en tiu momento senfinan akvoebenaĵon, kiu\ntratranĉis amerikan kontinenton kaj etendiĝis al vidneatingebla\nmalproksimo. Magalhaes kromordinare plivigliĝis. Li rapide trapaŝis\nferdekon kaj en la aero siblis liaj ordonoj. La eskadro ankros ĉe\nla bordo! Poste ĝi dividiĝos -- tri ŝipoj veturos en la markolon\nesplori ĝin -- kaj admiralo intertempe mezuros ties larĝecon!\n\nLa ferdekoj transformiĝis en homan formikejon. Ĉiu volis rigardi\nkomencon de tiom longe serĉata trapasejo. Kaj vere, ĝi valoris la\nrigardon. Ĝis kien okuloj povis vidi, akvo kaj akvo. Vi rigardas\nsuden -- akvo. Vi rigardas norden -- akvo. Kaj se vi rigardas al la\nokcidento, nenie vi vidas eĉ peceton de firma tero. Finfine ĉe la\nmarkolo!\n\nLa esploraj ŝipoj ekveturis ĝojigite okcidenten. Ili trahakos\nkontinenton, malkovros oceanon, kiun ekvidis Balboa, ili revenos kun\nebriiga sciigo al admiralo -- kaj poste antaŭen al Molukoj!\n\nIntertempe Magalhaes mezuris larĝecon de la malkovrita enfluo. Ĉio\natestis pri tio, ke ili atingis trapasejon.\n\nForpasis multaj tagoj, sed la elsenditaj ŝipoj ne revenis. Nur\npost du semajnoj ili aperis sur la horizonto. Magalhaes staris sur\nTrinidado kiel statuo kaj per fiksa rigardo li klopodis diveni eĉ\nel malproksimo, kian sciigon ili alportas. Ĉu tio estas vere la\nserĉata markolo? Ĉu ili atingis oceanon de Balboa?\n\nKial ne bruegas kanonpafiloj?\n\nKial ne estas sur mastoj la flagoj anoncantaj venkon?\n\nLa koro de Fernao batas kiel sonorilo. La trajtoj de lia vizaĝo\nestas rigidaj kiel ŝtono.\n\nKial --?\n\n\"Sinjoro admiralo,\" komunikas Mesquita en tomba trankvilo, \"de la\ncerta loko bordoj de la golfo mallarĝiĝas. Kiam ni post kelktaga\nveturo gustumis la akvon, ni konstatis, ke ĝi estas dolĉa. Ĝi ne\nestas traveturejo, sed granda rivero.\"\n\nFernao, ekprenu firme barieron de la kapitana ponteto! Kunpremu firme\nlipojn, por ke el ili ne forglitu senespera ĝemo, kiu malkaŝus la\nsenmezuran grandecon de via trompiĝo! Kelkfoje rapide kaj forte\npalpebrumu, por ke vi forpelu larmojn, kiuj entrudiĝas en viajn\nokulojn!\n\nRigardoj de ĉiuj maristoj estis en tiu momento fiksitaj al\nTrinidado, al admiralo, al lia barbokovrita, senmova, rigidita\nvizaĝo. Ĉiuj okuloj sekvis streĉe lian rigardon, kiu de sur\nvizaĝo de Mesquita malrapide, malrapide deglitis al akvoj de perfida\nriverego. Ĉu finfine aŭdiĝos nun, post tiom frakasiga malvenko,\npost tiel klara pruvo, ke ĉi tiu tuta veturo estas konstruita sur\nnuraj hipotezoj, post tia ŝoko, kiu malkovris malfirmecon de supozoj\nde Magalhaes -- ĉu nun finfine aŭdiĝos la liberiga ordono \"Streĉu\nvelojn! Ek al Hispanujo!\" --?\n\nMagalhaes staras kiel roko, en lia vizaĝo moviĝas nek unu muskolo.\nLi sentas, ke vicoj de maristoj estas preparitaj aŭ voki al li\n\"Vivat!\", se li ordonos reveturi, aŭ superŝuti lin per frostiga\ntorento de mallaŭtaj kaj obtuzataj malbenoj, se li volos daŭrigi la\nveturon.\n\nLi rapide decidiĝas. Ĉu ne ekzistas la trapasejo? Ĉu eraris Behaim\nkaj Haro kaj Faleiro kaj aŭtoroj de strangaj landkartoj, kiujn\nli vidis kaj trastudis? Jes, ili eraris fiksante la situon de la\ntraveturejo, tion Fernao jam scias hodiaŭ. Sed kiu povas garantii,\nke la traveturejo ne troviĝas je du, je tri, je kvin gradoj de\ngeografia larĝeco pli suden?\n\nMalkredemuloj! Ĉu perdas kuraĝon tiu, kiu kredas per la tuta koro?\n\n\"Streĉu velojn!\" sonas metala ordono el Trinidado. \"Direkto --\nsud-sudokcidenten!\"\n\nSur ŝipoj mirego kaj konsterniĝo. Kien ili estas ankoraŭ\nveturontaj?\n\nDucent sesdek rigardoj malamege pikiĝas en vizaĝo de la admiralo.\nIli esperis revidi la sunan Brazilion, malfermitan ĉirkaŭbrakon de\nsiaj patrolandoj. Sed tio --?\n\nKaj tamen la veloj streĉiĝas kaj karaveloj malproksimiĝas mejlon\npost mejlo, leguon post leguo de allogaj hejmoj. Ili veturas\nrenkonten al frostaj ventoj, al neĝaj ventegoj, al furiozantaj\nuraganoj. Tagon post tago estas ĉio pli malmilda, en malvarma\nventego la veloj disŝiriĝas, ŝnuregoj volvekovriĝas per tavolo\nda glacio, la frostorigidiĝantaj manoj ruĝiĝas kaj haŭto sur ili\nkrevas, la bordo jam antaŭ longe perdis sian gajan tropikan aspekton\nkaj ĉie estas nur nudaj rokoj aŭ dezertaj sablaĵoj aŭ pigmeecaj\narbaroj, iun beston aŭ homan loĝejon vi ĉi tie tute ne vidas,\nnur malvarmo, rigido, ventego kaj frosto. Jam estis marto, komenco\nde la vintro sur la suda duonglobo. Magalhaes devis konfesi al si,\nke la vintro estis pli rapida ol li. Dum ilin retenadis ventoj sur\nAtlantika oceano, dum ili ĝuis ĝojigan restadon en Brazilio, dum\nili vane serĉis trapasejon apud rivero La Plata -- belaj tagoj de la\nsomeraj kaj aŭtunaj monatoj forflugis kaj kun ili perdiĝis ankaŭ\nebleco traveturi la sudamerikan kontinenton en bela vetero...\n\nKun obstina necedemo li atente rigardis la bordon de sur ferdeko de\nTrinidado. Li malatentis frostan venton, kiu penetris ĝis al ostoj.\nLi malatentis pikajn neĝflokojn, kiuj vundis frostiĝintan vizaĝon.\nKvazaŭ hipnotita li rigardis al la bordo. Kiam li fine ekvidos la\ntrapasejon?\n\nKaj denove kelkfoje ŝajnis, ke la feliĉo ridas je li. Aperis nova\ngranda entranĉo en la kontinento kaj ne estis eble vidi ĝian finon.\nEsplori ĝin! Unu aŭ du esplorŝipoj veturos en la golfon, la\nceteraj restos dume sur la oceano...\n\nDenove nur trompiĝo. Amara, vundiga. Poste duan fojon, trian fojon,\nkvaran fojon...\n\nLa frosta vento penetris ankaŭ en la animojn. Ili veturas, veturas\n-- kaj kien ili veturas? Kion ili ankoraŭ sekvas? Nun ja estas\nnediskuteble pruvita, ke admiralo scias pri la trapasejo nenion, ke\nli nur blindpalpas kaj serĉas! Li kredas je iu hazardo!\n\n\"Mi diras al vi, ke li scias nenion!\" aŭdiĝis laŭte el subferdeko.\n\n\"Li estas normala mensogulo! Li avidas nur sian gloron, riĉecon!\"\n\n\"Kaj nin li volas pereigi!\"\n\n\"Nutraĵojn li ĉiam limigas, kvazaŭ ni devus navigacii ankoraŭ du\njarojn!\"\n\n\"Nia kulpo! Kial ni lasas komandon al li?\"\n\nLa voĉoj penetris al Fernao. Li kuntiris ankoraŭ pli firme sian\nmantelon kaj denove li fikse rigardis al la bordo.\n\nLi staris sur la ferdeko de la admirala ŝipo kiel fantomo. La\nsarkasmaj rimarkoj kaj ne kaŝataj mokridoj pikis lin. Kion fari,\nse ĉio estas tiom komplikata? Se li faros konfeson, ke li fariĝis\nla viktimo de eraro, en tiu momento la sorto de la ekspedicio estos\ndecidita: La hispanaj hidalgoj transprenos komandon, ordonos direkton\nreturnen kaj la problemo de la trapasejo estos por la tuta estonteco\nde Magalhaes forŝovita. Kaj kio atendas lin en Hispanujo?\n\nNe, por li ne ekzistas alia vojo, krom tiu, kiun li sekvas: antaŭen,\nantaŭen, antaŭen!\n\nLi estis turmentata de necerteco, duboj, malespero, terura izoleco.\nNur rilate al ununura afero li estis kvazaŭ el granito: Okazu kio\najn, la maristoj sopiru reveni minimume en Brazilion, tie travivi\ntiujn kelkajn malmildajn monatojn de la antarktida vintro kaj poste\neble denove ekveturi en suda direkto -- por li estas ununura ĝusta\ndevizo: Antaŭen!\n\nIam antaŭ vespero -- estis jam fino de marto -- aperis en oriento\nmalhelaj nuboj. La spertaj maristoj sciis, ke post kelkaj horoj\nalrapidegos sovaĝa ventego.\n\nIli povis elekti. Aŭ forveturi malproksimen de la bordo, ke ili ne\nestu ĵetitaj al rokaro, aŭ kuntiriĝi en iun golfon, kie ili estus\nalmenaŭ iomete ŝirmitaj antaŭ ondegofrapado.\n\nMagalhaes maltrankvile observis la bordon. Li ekvidis iun golfon,\nsed en krepusko li ne estis kapabla taksi, ĉu ĝi estos por ili\nsendanĝera rifuĝejo. Ĉu ĝi estas sufiĉe vasta? Ĉu la fundo\nestas sufiĉe profunda?\n\nLi sendis tien ŝalupon el San Antonio. La maristoj esploros ĉion\nkaj la ekspedicio aranĝos ĉion laŭ iliaj informoj.\n\nSed la ventego alrapidegis pli frue, ol la maristoj revenis. Pro\nsovaĝaj ventoatakoj mastoj ekĝemis, ferdekoj ekkrevis, karaveloj\nnur per iu miraklo ne renversiĝis. Altegaj ondoj transsaltis\nferdekojn kaj kunbalais en la maron ĉion, kio ne estis alligita. La\nventego muĝis, siblis, la ĝemaj sonoj surdigis, la fajraj fulmoj\nblindigis. Terurigitaj maristoj falis sur genuojn, ili preĝis aŭ\nploregis.\n\nTondrobruego kaj bategoj de la ondoj frakasiĝantaj en furiozaj\nekfrapoj kontraŭ la bordo estis tiom surdigaj, ke ne estis eble\ndoni ordonojn. Eĉ la plej forta voĉo malaperis sensone. Tial donis\nMagalhaes ordonon al ceteraj karaveloj per lumsignalo:\n\n\"Sur la maron!\"\n\nEskadro disfalis. Ĝi ĉesis ekzisti kiel unuo. Ĉiu karavelo batalis\npor sia propra saviĝo. Ĉiu havis nur unu celon -- transvivi la\nventegon. Post kiam la danĝero malaperos, ili eble retrovos unu la\nalian kaj poste oni povos daŭrigi la vojaĝon.\n\nUnu ŝipo post alia celdirektis al maro, renkonten al grandegaj\nakvomontoj. Estis malmulte da espero, ke la karaveloj povus saviĝi\nsur la furiozanta oceano. Kaj ili tamen direktis tien, ĉar apud la\nbordo atendis ilin terura certeco: la frakasiĝo.\n\nMagalhaes firme premis la maston, por ke ondoj ne debalau lin, kaj\nli fikse rigardis en mallumon. Li tremis pri la sorto de maristoj,\nkiuj veturis esplori la golfon. Li pensis pri Antonio, Concepcion,\nSantiago kaj Viktorio, kiuj malaperis en mallumo kaj pri kies\nekzistado atestis nur sporadaj radioj de lucernoj, aperantaj de tempo\nal tempo inter akvomasoj.\n\nSubite iu tiris lin je la maniko. En blindiga brilo de la fulmo\nli vidis ekscititan Pigafetton. Akvo fluis en torentoj de sur lia\nvizaĝo. Liaj haroj estis algluitaj sur la frunto kaj sur la kranioj.\nOkuloj malkaŝis emocion kaj streĉon, sed en ili troviĝis nek\nkonsterniĝo nek timo.\n\nMagalhaes pli bone antaŭsentis ol aŭdis la vortojn de Pigafetta:\n\n\"Sinjoro admiralo, rigardu!\"\n\nLa streĉita brako de itala kronikisto montris al la bordo, en\ndirekto al la golfo.\n\nMagalhaes rigardis tien kaj konsterniĝis. Flagretanta flamo de\nlucerno komunikis al admiralo kaj liaj kunuloj, ke la ŝalupo\nfrakasiĝis kaj vokas helpon.\n\nLa admiralo donas al la buŝo voĉportan tubon kaj provas superbrui\nla furiozantajn elementojn:\n\n\"Maristoj, al admirala ponteto!\"\n\nSamtempe forkuras en subferdekon Pigafetta, por alkonduki kelkajn\nvirojn.\n\nMaristoj traŝoviĝas al sia komandanto. Iliaj piedoj forglitas,\nfluegoj de la akvo blindigas ilin. Ili falas, ili tenas sin je la\nŝnuregoj kaj balustrado, kun peno ili releviĝas.\n\n\"Tie --!\" tondras admiralo kaj montras al la golfo. \"Ilia boato\nfrakasiĝis! Ni devas savi ilin!\"\n\nLa maristoj konsterniĝas. Ĉu la admiralo perdis ĉiun prudenton?\nĈu estas eble sendi sur la maron etan savboaton, se la ondoj ĵetas\nla pezan karavelon kiel ŝelon?\n\nAdmiralo sentas iliajn pensojn, sed li ne ŝanceliĝas en sia decido\neĉ unu sekundon. Li fikse rigardas la maristojn kaj diras firme:\n\n\"Kiu proklamas sin preta propradecide?\"\n\nLa aretoj da maristoj staras senmove. Akvo fluas de sur iliaj vestoj\nen densaj fluoj, ili estas frostiĝintaj, malfortigitaj, malesperaj.\nIliaj kamaradoj restis ie sur la rokaro kaj eble post kelkaj momentoj\nili estos forbalaitaj en la ondojn kaj englutitaj de la maro. Sed\nĉu havas sencon iri renkonten al simila sorto? Savŝalupo ja\nrenversiĝus, apenaŭ ĝi forlasus Trinidadon!\n\nLa aretoj de maristoj staras ĉirkaŭ sia admiralo kaj ili mallevas\nokulojn. Pli volonte ne vidi, ne pensi, ne senti. Nek unu mano\nleviĝas. Magalhaes rigardas al sia ŝipanaro. Do -- neniu!\n\nSed tamen!\n\n\"Ni provos tion!\" superbruis ventegon la forta baritono de Garcia.\n\nLa miregigitaj maristoj turniĝas laŭ la voĉo. Ĉu ankaŭ Garcia\nfreneziĝis?\n\nSed jam lamtreniĝas Pigafetta el subferdeko. Li proksimiĝas al\nadmirala ponteto, li vidas grupojn de embarasitaj maristoj, li aŭdas\ndu vortojn de Garcia kaj li tuj divenas, pri kio temas.\n\n\"Mi ankaŭ iros!\" li vokas simple.\n\n\"Mi ankaŭ!\" aliĝas Spinoza kaj lian decidon sekvas kvin pluaj.\nPost nelonge estas la ŝalupo lanĉita. Trinidado restas en proksimo\nde la bordo spite al danĝero, ke ĝi estos frakasita de fortega\nondofrapado.\n\nGigantaj muskoloj de Garcia streĉiĝas ĝis la krevo, Pigafetta\nfaras ĉion, kio estas en liaj fortoj, ĉiuj maristoj enigas remilojn\nen ŝancelantajn ondojn. La ŝalupo dancas sur la pintoj de ondoj\nkiel infana ludilo kaj abrupte falegas en profundajn abismojn,\nde tempo al tempo ĝi estas superakvigita, granda forto elĵetas\nremilojn el spasme kunpremitaj manoj -- kaj tamen ree kaj ree tondras\nla voĉo de Garcia!\n\n\"Antaŭen! Antaŭen! Antaŭen!\"\n\nDe tempo al tempo ili vidas flagretantan lumeton de la lucerno, per\nkiu la ŝaluprompiĝuloj donas signalojn. Tio donas al la savantoj\nnovajn kaj novajn fortojn.\n\nPost kelkaj horoj ili atingas la dezertan rokon. Ili estas bonvenataj\nper kelkaj ĝojkrioj de tiuj, kiuj jam tute ĉesis esperi sian\nsaviĝon.\n\nLa reveturo el golfo estas ankoraŭ pli peniga. Oni bezonas preskaŭ\nsuperhoman forton por trapuŝi sin sur vastan oceanon.\n\nGarcia svingas per lumigita lucerno. Sinjoro admiralo, ni veturas al\nTrinidado!\n\nKaj ili alveturis. Magalhaes senvorte premas la manojn de savintoj\nkaj savitoj.\n\nAntaŭ la mateno ventego trankviliĝis. Ĝemado de la vento ĉesis.\nNur la ondoj ruliĝis sur senlimaj spacoj de la oceano kun ne\nmalpligrandigita fortego.\n\nKiam fine la maro fariĝis tute kvieta kaj karaveloj denove\nrenkontiĝis. Magalhaes konsterniĝis pro la domaĝoj, kiuj estis\nkaŭzitaj de la tempesto. La ŝnuregoj traŝiritaj, veloj ĉifonitaj,\nmastoj difektitaj. En subferdekojn fluis akvo per grandaj truoj.\n\nKun ĉi tiuj ŝipruinoj ne estis eble daŭrigi la veturon. Pro tio\nadmiralo decidis, ke ili en iu plej proksima taŭga golfo trapasos\nvintron. Ili riparos la ŝipojn, ripozos iomete kaj nur poste ili\nveturos plue al sudo.\n\nPost nelonge ili malkovris tian golfon. Ili nomigis ĝin San Juliano.\nĜi estis sufiĉe vasta por sendanĝere kaŝi ĉiujn karavelojn. Al\nĝi alfluis montaraj fluetoj, do la trinkakvo estas prizorgita. Krom\ntio ili baldaŭ konstatis, ke en la golfo estas sufiĉe da fiŝoj.\n\nLa 31-an de marto 1520 donis admiralo ordonon por vintra restado.\n\nLa ŝipanaro konsterniĝis. Ĉi tie, en tia dezerto, kie la suno\nradias nur kelkajn horojn en la tago, se ĝi ne estas vualita per\npezaj nuboj -- ĉi tie ili devos travivi kelkajn monatojn? En la\nregiono, kiu jam ĉe unua rigardo aspektas senesperige dezerta,\nmalfekunda, senprodukta, malviva, kie kvazaŭ ĉiu vivo malaperus? En\nmizeraj lignaj kabanoj, kiujn la ekspedicio devos antaŭe konstrui?\nKaj ĉion tion ili devas fari sciante, ke estus eble tute facile\neviti la teruraĵojn de la vintro per forveturo en Brazilion?\n\nApenaŭ la ŝipanaro surteriĝis kaj rekognoskis la tristan lokon de\nla venonta travintrado, jen nova ordono de admiralo:\n\n\"La ĉiutagaj kvantoj de la nutraĵoj kaj vino estos tuj limigitaj!\"\n\nKiel! La ambaŭ vivrimedojn ricevadis maristoj jam longan tempon en\ntro modesta kvanto kaj nun denove plua limigo? Ne, sinjoro admiralo!\nNi jam sufiĉe suferis per via kulpo! Vi evidente forgesis, ke estas\ncertaj limoj, kiujn oni ne rajtas malatenti!\n\nJe la pordo de kajuto de Magalhaes ekfrapis Henriko.\n\n\"Sinjoro admiralo, venis maristoj.\"\n\n\"Kiuj?\"\n\n\"Reprezentantoj de ĉiuj ŝipoj, krom tiuj de Trinidado. Ili estas\ngvidataj de ŝipoficiro.\"\n\n\"Ili eniru!\" diris admiralo.\n\nLa deputacio eniris. Rigardoj de maristoj por momento\nmaltrankviliĝis, kiam ili renkontiĝis kun okuloj de Magalhaes. Ili\npreskaŭ perdis la memkonfidon, kun kiu ili eniris al sia supera\nkomandanto. Sed tio daŭris nur momenton. Ilin fortigis la ideo, ke\ndu cent maristoj volas la samon kiel ili.\n\n\"Kion vi deziras?\" demandis Magalhaes.\n\n\"Sinjoro admiralo,\" komencis la oficiro, \"ni venas kiel senditoj\nde oficiroj kaj ŝipanaro. Ni devas informi vin, ke ni ĉiuj havas\nununuran kaj la saman deziron: reveturi en Hispanujon.\"\n\nMagalhaes eĉ ne palpebrumis.\n\n\"Sidiĝu,\" li diris trankvile. Nur kiam ili sidiĝis, li demandis:\n\"Kaj kio estas la kaŭzo de via deziro?\"\n\n\"Ni estas lacaj, sinjoro admiralo,\" respondis konfideme la oficiro,\nsurprizita per afableco de la supera komandanto. \"La ŝipanaro estas\nelĉerpita kaj nun oni intencis kvantojn de la nutraĵoj ankoraŭ\nplimalgrandigi. Ni timas, ke pluajn suferojn ni ne plu sukcesus\ntoleri.\"\n\n\"En kies nomo vi parolas?\" demandis mallonge admiralo.\n\n\"En la nomo de ĉiuj oficiroj kaj de la tuta ŝipanaro. Nu, parolu vi\nmem,\" la oficiro turniĝis al maristoj.\n\nTiuj vigle konfirmis veron de liaj vortoj.\n\nMagalhaes silentis, pripensis, meditis.\n\n\"Kaj ĉu tio vin tute ne ĉagrenus -- reveturi, kiam ni jam estas\natingintaj tiom malproksimajn landojn?\"\n\n\"Nenio okazus, sinjoro admiralo,\" daŭrigis vigle la oficiro.\n\"Post reveno en Hispanujon oni aranĝus novan ekspedicion. Ĝi jam\nne bezonus traserĉi ĉiun golfon, kiel ni devis tion fari. Ĝi\nceldirektus rekte al golfo San Julian kaj de ĉi tie ĝi komencus\npluan esploradon.\"\n\n\"Rigardu,\" diris admirinde milde Magalhaes, \"via vidpunkto ne estas\nĝusta. Mi mem scias plej bone, kiom da penado oni bezonis por\naranĝo de ĉi tiu ekspedicio. Kiu garantias al ni, ke oni vere\nforsendus novan ekspedicion? kaj -- eĉ se tio okazus -- kiom da\njaroj estus perditaj!\"\n\n\"La perditaj jaroj signifas nenion en tiu kazo, se temas pri vivo de\nhomoj,\" oponis energie la oficiro.\n\n\"Kion vi volas per tio diri?\"\n\n\"Vi mem scias, sinjoro admiralo, kiom da viroj jam mortis kaŭze de\nsuferoj. Kaj vi povas imagi al vi, kio atendus nin dum plua veturo.\"\n\n\"Mi scias tion. Kaj ĵus pro tio mi ordonis la dumvintran restadon.\nĈi tie ni pasigos la plej malbonajn monatojn, kaj ĝis venos pli\nvarma vetero, ni veturos antaŭen.\"\n\n\"Tio ne estas ebla, sinjoro admiralo,\" rezistis la oficiro. \"Ni venas\npor peti vin, ke vi ordonu reveturon.\"\n\nMagalhaes kun peno superregis sin.\n\n\"Cetere,\" aŭdiĝis unu el la maristoj, \"ni alveturis tiom\nmalproksimen, kien ankoraŭ neniu Hispano sukcesis alveni. Via merito\nestos de Lia Reĝa Moŝto certe juste rekompencita.\"\n\n\"Ne temas pri rekompenco,\" admiralo estis ĉiam ankoraŭ ŝajne\ntrankvila, \"sed pri atingo de la starigita celo. Mi ĵuris al la\nreĝo, ke mi faros ĉion por malkovri novan vojon al Molukoj. Vi\nĵuris kun mi. Diru mem: ĉu ni faris ĉion, kio estis en niaj\nfortoj?\"\n\nLa maristoj embarasiĝis, sed oficiro diris rapide:\n\n\"Nian devon ni plenumis. Sed vi devigas nin plenumi tiajn aferojn,\nkiuj ne estas plenumeblaj.\"\n\nMagalhaes sulkigis brovojn.\n\n\"Kaj kiam ni estis dungataj,\" aldonis al vortoj de la oficiro plua\nmaristo kaj li sentime rigardis en okulojn de Magalhaes, \"oni diris\nal ni, ke ni veturos en varmajn regionojn, sed ne al glaciaj maroj.\"\n\nFernao peze leviĝis.\n\n\"Mi esperis, ke mi trovos ĉe miaj maristoj pli da kuraĝo kaj\naŭdaco por venki la malfacilaĵojn. Nu... Diru al tiuj, kiuj sendis\nvin, ke mi prefere mortus, ol ordoni la reveturon. La instrukcioj,\nkiujn mi donis, tute ne ŝanĝiĝos: Ni dumvintre restos ĉi tie kaj\nposte ni veturos plue al sudo, ĝis tiu tempo, kiam ni malkovros la\ntrapasejon. Poste ni ekvojaĝos al Molukoj.\"\n\nLa deputacio rapide foriris.\n\nMagalhaes profunde enpensiĝis. Ĉi tiu delegitaro, ĉi tiu deputacio\n-- ĝi estas certe la faro de hispanaj hidalgoj. Kaj precipe de\nCartagena. Li faris malbone allasinte, ke vicadmiralo vivu kun\nMendoza sur la sama ŝipo. Henriko jam kelkfoje atentigis lin, ke\nViktorio estas komandata propre de Cartagena, malgraŭ tio, ke li\ndevas tie vivi kiel arestito.\n\nEl pensoj de Fernao naskiĝis energia decido. Post kelkaj momentoj\nveturis de Trinidado al Viktorio ŝalupo kun ordono de admiralo:\n\n\"La arestiton Cartagenan tuj translokigi al Concepcion, al kapitano\nQueseda!\"\n\nQueseda ja estas ankaŭ Hispano, sed per subita translokiĝo de\nCartagena al Viktorio la hidalgoj estos almenaŭ tre akcente\natentigitaj, ke admiralo ne intencas pasive toleri iliajn intrigojn.\n\nĈiuj ŝipanaroj transportis sur la bordon platojn, trabojn,\nhakilojn, rabotilojn kaj aliajn instrumentojn. Post nelonge staris\nsur la kajo kelkaj lignaj kabanoj, en kiujn estis transportataj\nprovizoj da nutraĵoj por sekura vintra depono. Magalhaes zorgeme\nkontrolis ĉiun laboron. Apud la magazeno devas stari fidela, sindona\npatrolo. Kiu alia povus esti ties komandanto ol Serrao?\n\nMalgraŭ tio, ke Serrao havis multajn zorgojn, kien kaj kiamaniere\nĉion lokigi, liaj pensoj ĉiam revenadis al deputacio de ŝipanaro\nkaj oficiroj. Kiel li povos efektivigi la veturon, kiu daŭros certe\nankoraŭ longan tempon, kun la ŝipanaro malkontenta, pensanta nur\npri la reveturo? Kiu kulpas pri tio, ke li ne scipovis entuziasmigi\nla partoprenantojn de la ekspedicio por sia grandioza plano? Ĉu\nli ne kulpas pri tio mem pro sia izolemo? Ĉu li agis ĝuste\nmalrespektante kapitanojn de la ceteraj ŝipoj? Eble ili havis iajn\nmalhelajn planojn tuj kiam li forlasis Hispanujon. Sed ĉu ili ne\nŝanĝiĝus vidante, ke admiralo kondutas al ili tiamaniere, kiel oni\ndevas konduti al kapitanoj? Se li informus ilin detale pri la celo\nkaj antaŭvidata procedo de la veturo -- se kompreneble oni povus ion\nantaŭvidi? Se li antaŭ ĉiu grava decido konsiliĝus kun ili?\n\nTro multe da malkonfido estis semita en koron de Magalhaes antaŭ\nforveturo sur vastan oceanon. Kaj kion li faris por liberigi sin de\nĝi? Li fermiĝis en sian izolecon kiel en firman konkon. Sola, sola,\nsola... Ĉu tio estis ĝusta?\n\nVermo de duboj boris en pensoj de Fernao. Cetere -- ĉu estas jam\nmalfrue por ĉio? Kun Cartagena estas fino, tio estas vero. La\nvicadmiralo neniam pardonos al li pro tio, ke li estis arestita. Sed\nkrom Cartagena estas ĉi tie Queseda, Mendoza kaj finfine ankaŭ\ndegradita Cota. Ĉu vere estas malfrue?\n\nKaj kio okazus, se --?\n\nSubita ideo heligis vizaĝon de Fernao. Jes, li faros tion! Nova\nsciigo al ĉiuj ŝipoj: \"Morgaŭ -- la Paskan Dimanĉon -- oni\ncelebros sur la bordo solenan meson. Poste sekvos revizia parado,\nkiun partoprenos ĉiuj maristoj, oficiroj kaj kapitanoj.\"\n\nKaj krom tio aparta sendito al komandantoj: \"Admiralo invitas\nkapitanojn al solena tagmanĝo post finita revizia parado.\"\n\nTiun vesperon enlitiĝis Magalhaes kun stranga paco en la koro. Jes,\ntiel estos ĉio en ordo. Ili ja vivos kune ankoraŭ longan tempon.\nIlin atendas ankoraŭ momentoj de novaj kaj novaj suferadoj. Kaj\nĉion oni pli facile toleros, se ili kondutos unu al la alia pli\nkonfideme, pli malkaŝe, pli sincere kaj pli afable.\n\nLi, admiralo de la ekspedicio, etendas al hidalgoj manon por\namikiĝo. Ĉio sekvonta dependos jam de ili.\n\nKaj jam alproksimiĝis mateno de la unua aprilo 1520...\n\nSur la bordo estis konstruita simpla ligna altaro, ĉe kiu la pastro\ncelebris meson. Maristoj kaj oficiroj surmetis siajn plej bonajn\nvestojn. Post la celebra ceremonio ili viciĝis kaj admiralo faris\nrevizian paradon. Jam longe li ne vidis ilin tiel kune. Estu kiel\nestu, ili estas bravuloj, se ili tiel parade vestas sin, li ne\nbezonus honti pro ili eĉ apud la reĝa kortego.\n\nLi paŝis malrapide laŭ longa vico. Maristoj staris kiel statuoj.\nLi rigardis iliajn vizaĝojn, kvazaŭ li volus trapenetri en iliajn\nanimojn. Ili travivis kune jam multajn momentojn, el kiuj nur\nmalmultaj estis ĝojigaj. Hieraŭ ili sendis la deputacion, hodiaŭ\nili disciplinite obeis ordonon de sia admiralo. Ne, ĉi tie ne estas\nnecese malesperi. Kun tiaj maristoj oni jam povas veturi!\n\nLa fluso ĵetis sur la bordon ondojn kaj frakasis ilin kun malhela\nbruo. Krom tio estis trankvile. La birdo ne ekkantis, la arbo ne\nekmoviĝis, ĉar ĉi tie ne estis arboj, kaj ankaŭ homoj silentis.\n\nMagalhaes finis la revizian paradon. Jam li venis al la loko, kie\nestis envicigitaj oficiroj kaj kapitanoj.\n\nKapitanoj?\n\nKie ili estas?\n\nEn la vico staras nur Serrao kaj Mesquita!\n\nFrosta tremiĝo trakuris korpon de Magalhaes.\n\n\"Kapitano Serrao, kie estas la ceteraj komandantoj?\"\n\n\"Sur la ŝipoj, sinjoro admiralo!\"\n\n\"Kial ili ne venis?\"\n\n\"Mi ne scias.\"\n\n\"Ĉu ili estas informitaj pri mia ordono?\"\n\n\"Jes, sinjoro admiralo.\"\n\n\"Ĉu ili senkulpigis sin?\"\n\n\"Ne.\"\n\n\"Jen...!\"\n\nLa vorteto \"Jen!\" estis elparolita kun nuanco de amareco. Sed Fernao\nMagalhaes estis forĝita el malmola ŝtalo. Apenaŭ li konsciiĝis\npri la monstra grandeco de nova disreviĝo, li tuj fariĝis la\nestinta Fernao. Malmola, decidema, necedema. Li tuj rekonsciiĝis,\nkaj tiel okazis, ke la vorto \"Jen!\" sonis kvazaŭ malhela minaco.\n\nLa kapitanoj rifuzis obei. Ili rifuzis tion dum tiaj cirkonstancoj,\nke ne estas eble dubi pri iliaj intencoj. Al ŝipanaroj estis hieraŭ\nkomunikita la ordono de admiralo pri la deviga partopreno ĉe\ndiservoj. Ĉiuj ŝipanoj vidas, ke tri komandantoj ne obeis.\n\nĈu ribelo?\n\nEstu! Eble estas pli bone tiel, se oni batalas kun malfermita\nviziero. Ĝi ja kuŝis sur la ekspedicio kiel premeganta inkubo tuj\nde la komenco -- de la kolerigitaj homamasoj en Sevilo ĝis la\nhieraŭa deputacio. Estos bone, se ĉio klariĝos.\n\n\"Ordonu disiron!\" Magalhaes turniĝis al kapitano Serrao. \"Vi mem\nrestu sur la bordo kaj gardu provizojn!\"\n\n\"Laŭ ordono, sinjoro admiralo!\"\n\nFernao paŝis al sia ŝalupo, kiu forveturigis lin al Trinidado.\n\nSpirito de la ribelo pendis en la aero.\n\nKaj ribelo en ĉi tiu dezerto povas finiĝi per neniigo kaj ruinigo\nde la tuta ekspedicio.\n\n\n\n\nXII.\n\nRibelo\n\n\nLa golfo de San Julian estis vualita en nokta mallumo.\n\nEn kajuto de admiralo sur Trinidado sidis Fernao Magalhaes kun\nkapitano Alvar Mesquita. Lokoj por ceteraj gastoj restis ne okupitaj.\n\nMagalhaes esperis ĝis lasta momento, ke la hispanaj hidalgoj\nprudentiĝos kaj akceptos lian inviton. Sed kiam vesperiĝis kaj la\nkapitanoj ne alvenis, li diris al Henriko, ke li alportu manĝaĵojn.\n\n\"Nur se ni scius, kion ili intencas,\" esprimis laŭte siajn pensojn\nMesquita. \"Ĉi tiu necerteco estas pli malbona ol malkaŝa atako.\"\n\n\"Ĝi ne daŭros longe. Morgaŭ ĉio solviĝos.\"\n\nKaj denove estis en kajuto malafabla silento.\n\nMesquita pensis pri sia ŝipanaro sur San Antonio. Li ja estis\nkapitano nur ekde la restado en Brazilio, sed dum tiu tempo li lernis\nkoni sian ŝipanaron ĝis tia grado, ke li povu taksi, kiun li povas\nkonfidi, kiun li devas malkonfidi. La plej sindona estas certe\nEloriago. La malmilda maristo, kiu plenumas ĉiujn taskojn kun modela\nkonscienco. Se ceteraj murmuras pro io, li ĉiam scipovas trankviligi\nilin. Kaj ne per longaj paroloj. Iam li nur svingas per la mano kaj\neklaboras, aliokaze li diras trafan spritaĵon -- maristoj ekridas\nkaj sekvas lin. Estas tie kelkaj viroj, kiujn li povus konfidi en\nkazo de eventuala konflikto. Sed la plejmulto?\n\nMagalhaes reviziis en la animo tutan eskadron. Unu ŝipo post la alia\ndefilis antaŭ liaj okuloj kun ĉiuj apartenaĵoj: kun bombardiloj,\nkun provizoj, kun maristoj, kun oficiroj, kun kapitano...\n\nViktorion komandas Mendoza. Li tro submetiĝis al influo de\nCartagena. Per tio, ke li ne partoprenis la revizian paradon, li\nmalkaŝis ĉion. Kaj tamen -- la situacio en lia ŝipo ne estas la\nplej malbona. Maristoj apartenas plejparte al portugala nacieco kaj\nMagalhaes scias, ke portugaloj estas sindonaj al li.\n\nMulte pli danĝera estas Concepcion. Ĝi estas propra centro de la\nribelo. Tie troviĝas Queseda kaj Cartagena. Ĝi estas granda, firme\nkonstruita ŝipo, kun plej granda nombro da kanonoj kaj provizoj da\nnutraĵoj.\n\nDo, ĉi tio estus unu parto, meditas Fernao. La duan parton faras lia\nTrinidado. Santiago de Serrao kaj San Antonio de Mesquita.\n\nTri kontraŭ du, finas sian revizion admiralo. Eĉ se Santiago kaj\nSan Antonio estas pli malgrandaj karaveloj, finfine ĉi tie decidas\nla nombro, la kapableco de pli moviĝema manovrado. Do situacio ne\naspektas iel senesperige. Eble eĉ nenio okazos. Povas esti, ke la\nhidalgoj en dormo forgesos sian malpraviĝon kaj matene venos por\npeti senkulpigon.\n\nAntaŭ noktomezo akompanis admiralo Mesquitan al balustrado, kie li kore\nadiaŭis lin. Momenton li aŭskultis, kiel remiloj de la forveturanta\nŝalupo monotone plaŭdtuŝis akvonivelon de la trankvila golfo. Li\natentrigardis la noktan mallumon, ĉu li ne ekvidos ion suspektan.\n\nSed karaveloj staris senmove. Profunda trankvilo estis ankaŭ sur la\nbordo, kie gardis la deponitajn provizojn fidela Serrao.\n\nMagalhaes ne eraris, kiam li en siaj meditoj indikis centron de la\nribelo al Concepcion. Apenaŭ estis tien transportita Cartagena el\nViktorio, li tuj interkonsentiĝis kun Queseda. Ili jam ne toleros\nplu la ordoneman konduton de admiralo. La maristoj estas lacaj per\nlonga navigado kaj sopiras reveturi hejmen. La ordono de Magalhaes\npri limigo de la nutraĵoj kaj trinkaĵoj ribeligis ilin. Eskadro\nsimilas al barelo da pulvo. Sufiĉas fajrero. Kaj restado en golfo de\nSan Julian estas kiel kreita por bruligi la ribelon. La ŝipanaroj\nĉiutage kontaktiĝos dum laboroj sur la bordo -- kiom da okazoj\ngajni ĉiujn maristojn en kontraŭadmiralan tendaron! Kaj kun tiuj,\nkiuj malgraŭ ĉio restos fidelaj al Magalhaes, ili jam scipovos fari\nmallongan procedon!\n\nLa neatendita ordono al surbordiĝo kaj invito al komuna tagmanĝo\nestis la fajrero, kiu bruligis la ribelon.\n\n\"Nun, kiam li ne scias, kion fari, li estas subite respektplena kaj\nafabla!\" bruegis Cartagena. \"Tiamaniere vi ne aĉetos nin, sinjoro\nadmiralo!\"\n\n\"Ni devus honti, se ni akceptus la inviton!\" konsentis kun\nvicadmiralo Queseda. \"Nun -- post tiom da monatoj de ignorado!\"\n\n\"Kaj ne nur al regalo!\" decidis energie Cartagena. \"Eĉ la paradon vi\nne partoprenos! Vi nek Mendoza!\"\n\n\"Sed tio signifos malobeon de la ordono, per aliaj vortoj --\nmalkaŝan ribelon!\"\n\n\"Jes! Ni jam nenion prokrastos. La admiralo mem decidis pri sia\nsorto!\"\n\nŜalupo de Concepcion veturis al Viktorio. Queseda informis Mendozon,\npri kio li interkonsentiĝis kun vicadmiralo Cartagena. Mendoza\nsenhezite aliĝis al ili.\n\nPost reveno el revizia parado kunvokis Queseda sian ŝipanaron en\nsubferdekon.\n\n\"Bravaj maristoj!\" li alparolis ilin flate. \"Mi volas danki al vi por\nĉiu laboro, kiun vi ĝis nun faris en servoj de la reĝo, kaj ankaŭ\npor ĉiuj penoj, kiujn vi suferis. Veturante suden vi atingis tiel\nmalproksimajn landojn, kiujn atingi sukcesis neniu hispana ŝipo.\nĜis ni revenos hejmen, la reĝo certe laŭ merito rekompencos viajn\nheroajn farojn. Vi faris jam pli ol vian devon kaj nun venis tempo\npor reveturi hejmen.\"\n\nLa maristoj nekompreneme rigardis unu la alian. Ĉu tio estas ebla?\nHejmen? Tio, pri kio ili revis, kion ili sopiris kaj postulegis --\nĉu tio nun efektiviĝu? Post ĉi tiuj frostoj kaj veteraĉoj denove\nlasi sin sunbruniĝi de arda suno de Hispanujo?\n\nKunfalditaj trajtoj de la vizaĝoj, kiuj rigidiĝis dum la parado sur\nmalvarma kajo de golfo San Julian, malrapide moliĝis. Sed ankoraŭ\nestis ĉi tie duboj: Kion diros pri la afero la admiralo? Aŭ -- ĉu\ntio estas lia deziro?\n\n\"La admiralo volas veturi plue al la sudo,\" daŭrigis Queseda,\nkvazaŭ li legus iliajn pensojn, \"sed ni, kapitanoj, jam ne\nsubmetiĝos al liaj humoroj. Ni decidis reveturi Hispanujon -- kaj\ntio okazos tuj!\"\n\n\"Huraaa!\" sonegis la subferdeko de ĝojiga perspektivo. Sed ĉiuj\nmaristoj ne ĝojkriis. Sur la maldekstra flanko aŭdiĝis akra voĉo:\n\n\"Kiuj kapitanoj interkonsentiĝis tiel, sinjoro Queseda?\"\n\nLa voĉo apartenis al dua ŝipoficiro Lopez, kiu klare komprenis, pri\nkio ĉi tie temas.\n\n\"Mi, vicadmiralo Cartagena kaj kapitano Mendoza!\" sonis glacia\nrespondo, en kiu kuŝis malhela minaco.\n\nQueseda tute ne dubis, ke li sukcesos loginstigi la ŝipanaron\nkontraŭ la admiralo. Pro tio li rektiĝis ankoraŭ pli multe kaj kun\nbatala provokemo li elpaŝis al maldekstra flanko.\n\n\"Kaj kial vi demandas, Lopez?\"\n\n\"Ĉar vi loginstigas nin al ribelo!\" respondis kuraĝe Lopez. \"Vi\nvolas, ke ni perfidu admiralon -- sed tion ni neniam faros!\" Kelkaj\nportugalaj maristoj per malhela bruo malkaŝis sian konsenton kun\nLopez.\n\nQueseda sentis, ke li devos agi rapide.\n\n\"Neniu devigas vin, Lopez,\" li komencis ŝajne bonkore, sed kun ne\nkaŝata moko, \"nek vin nek tiujn, kiuj konsentus kun vi. Se vi ne\nvolas reveni en Hispanujon, bonvolu resti ĉi tie kun admiralo en\ntendaro sur la bordo, frostu tie en lignaj kabanoj, manĝu vermajn\nbiskvitojn kaj trinku el malplenaj vinbareloj, tromanĝigu vin per\nĉiam malpligrandigataj nutraĵdozoj -- kaj poste, ĝis la vintro\nfiniĝos, veturu plue en dezertajn regionojn, kiuj estas absolute\nsenvivaj, kiel ni rimarkas tion jam nun. Ne, ne, ne timu -- neniu\ndevigos vin, ke vi revenu kun ni en florantan Brazilion kaj poste en\npatrujon.\"\n\n\"Mi ja eĉ ne permesus, ke iu devigu min,\" diris energie Lopez.\n\nEn okuloj de Queseda ekfulmis malbonsigna flamo, sed la kapitano\nsuperregis sin.\n\n\"Ne aŭskultu lin!\" li diris al ceteraj maristoj. \"Tro baldaŭ li\nkonos, kiel li eraris. Mi sciigas al vi, ke en plena konfido je\nfeliĉa reveturo mi permesas hodiaŭ al la tuta ŝipanaro formanĝi\ntiom da nutraĵoj kaj eltririki tiom da vino, kiom al ĉiu plaĉas!\"\n\n\"Huraaa! Vivat kapitano Queseda!\"\n\nPlejmulto da maristoj subiĝis al allogoj de sia komandanto. Ili\nestis lacaj per longa navigado. Ili sentis dolore foreston de\nvarmega suno. Ili suferis per limigitaj kvantoj da nutraĵoj kaj\ntrinkaĵoj kaj timis la perspektivon, ke iliaj suferoj estas ankoraŭ\npligrandigotaj. Fantomo de rapida finiĝo kun ĉiu suferado ravis\nilin.\n\nAvertoj de Lopez perdiĝis en ĝenerala ĝojkrio sen eĥo.\n\nCetere Queseda observis ĉi tiun grupon tre singarde. Kiam\nvesperiĝis, li ordonis al kelkaj plej fidelaj maristoj, ke ili\nLopezon kaj liajn amikojn katenu kaj arestu.\n\nLa surprizita atako estis tiel neatendita, embuska, ke malgranda\nareto da honestuloj ne havis eĉ tempon por defendi sin.\n\nSimilaj scenoj okazis ankaŭ sur ŝipo de Mendoza.\n\nPatroloj el ambaŭ karaveloj de ribelantoj -- el Concepcion kaj\nViktorio -- zorgeme atentrigardis ŝipojn de admiralo. Sed krom\nreveno de kapitano Mesquita al San Antonio ili rimarkis nenion\nstrangan. Ĉiuhore ili donis raporton al bonhumorigitaj kapitanoj.\n\nPost duonnokto ekveturis de Concepcion ŝalupo, kiu estis plenplena\nde ribelantoj. En frunto de tridek maristoj estis Cartagena, Queseda\nkaj degradita Coca.\n\nIli veturis ataki San Antonion, ŝipon de Mesquita.\n\nQueseda ja konsilis al vicadmiralo, ke li restu sur Concepcion, sed\nCartagena rifuzis:\n\n\"Atakon ni devos fari en absoluta trankvilo, por ke oni sur Trinidado\nnenion rimarku, kaj mi konas sur la ŝipo ĉiun ŝtupeton, ĉiun\npordon -- ĝi ja estas mia ŝipo!\"\n\n\"Mi povas tie ankaŭ orientiĝi!\" brulis batalavide Coca. \"Mi kredas,\nke mi estos ĉe tiu amuzo ankaŭ iomete utila.\"\n\nPli frue, ol patrolo sur San Antonio povis fari alarmon, ĝi estis\nsilentigita. Poste la konspirantoj sen malhelpaĵoj penetris en\nsubferdekon.\n\nCartagena kaj Coca atakis dormantan Mesquiton. Ankaŭ ceteraj\nmaristoj, kiujn Coca indikis nefidindaj, estis facile katenitaj.\nPlejmulto da ŝipanaro aliĝis al ribelantoj.\n\nLa tuta atako okazis rapide kaj senbrue. Ununura, kiu volis defendi\nsin, estis Eloriago.\n\nPiedfrapado kaj brueto en subferdeko vekis lin. En flagranta lumo\nde laterno li ekvidis Quesedon, malantaŭ lin Cocan kaj areton da\narmitaj maristoj el Concepcion. Li tuj divenis, kio okazas. Per\nraŭka voĉo li kriis:\n\n\"Kion vi serĉas ĉi tie?\"\n\n\"Silentu!\" siblis Queseda. Per du saltoj li troviĝis ĉe\nduondormanta maristo kaj per ponardo li mortigis lin.\n\nCartagena ordonis ariĝi tutan ŝipanaron kaj per obtuza voĉo li\nkomunikis, kio okazis hodiaŭ en San Julian. Morgaŭ oni informos\nadmiralon, ke ĉiuj estas jam sataj de ĉi tiu sensenca veturo.\nSamtempe li diris, ke la kapitano de San Antonio estas ekde ĉi tiu\nmomento Elcano.\n\nElcano estis simpla maristo, sed navigadarton li komprenis kiel\nsperta kapitano.\n\nLi estis energia, ĉiam preta, senrespekta.\n\nĈiu dormemo de maristoj, vekitaj per tia stranga maniero, subite\nmalaperis. La imago, ke ili baldaŭ adiaŭos la malafablan regionon\nkaj revenos hejmen, plenigis ilin per ebriiga ĝojo. Kaj ilia\nentuziasmo kulminis, kiam laŭ ordono de Cartagena ankaŭ al ili\nestis malfermita magazeno kaj ĉiu povis preni kion ajn laŭplaĉe.\n\n\"Kapitano Elcano,\" adiaŭis vicadmiralo, \"ni konfidas vian kuraĝon.\nSe estos necese, ni ekbatalos kontraŭ la admiralo.\"\n\n\"Kiel mi konas lin,\" respondis Elcano, \"li ne rezignos sen batalo.\nLaŭ mia opinio estus pli bone ne atendi, sed komenci tuj.\"\n\n\"En ĉi tiu momento estas admiralo egale jam senpova,\" ridis\nCartagena. \"Ni superas lin. Kaj Magalhaes estas tro sperta, ol\nentrepreni ion dum tiaj cirkonstancoj.\"\n\nĜuste tiel senbrue, kiel ili alveturis, revenis la ribelantoj\nal Concepcion. Ili estis pli multe ol nur kontentaj. Netuta horo\nŝanĝigis subite situacion por ilia prospero.\n\nKomencis malserena, nebula mateno.\n\nMagalhaes staris ekde la unua krepusko sur ferdeko de Trinidado kaj\nklopodis penetri per sia rigardo tra la grizlumo al ĉiuj ŝipoj.\nNenie okazis io okulfrapanta. La karaveloj staris sur siaj lokoj\nsenmove, same kiel hieraŭ.\n\nKaj tamen! San Antonio ankras multe pli proksime al Concepcion! Kial\nfaris tion Mesquita?\n\nĴus li volis sendi ŝalupon al San Antonio, kiam de Concepcion\nforveturis boato kun kelkaj maristoj. Ĝi celdirektis al Trinidado.\n\nMagalhaes streĉe atendis la proksimiĝantajn senditojn.\n\n\"Sinjoro admiralo,\" diris komandanto de la patrolo, \"ni portas al vi\nleteron de vicadmiralo.\"\n\n\"Venu supren!\" instigis ilin Magalhaes.\n\nLa viroj en boato necerte rigardis unu la alian, momenton ili flustre\nparolis, sed poste ili grimpis helpe de malsuprenĵetita ŝtupetaro\nsur la ferdekon de Trinidado.\n\nIli transdonis leteron al admiralo kaj volis foriri.\n\n\"Atendu,\" postulis ilin Fernao. \"Mi tralegos ĝin kaj mi tuj donos\nrespondon al vi.\"\n\nLa letero estis skribita per mano de Queseda.\n\nRibelantaj kapitanoj komunikis al admiralo, pri kio ili decidiĝis\nkaj kio dumnokte okazis. Kio kapitanon Mesquita koncernas, li povas\nesti senzorga, ĉar tiu estas bone sekurita. La admiralo povos resti\nen sia rango, sed venonte li devos agi laŭ deziro de plejmulto da\noficiroj kaj kapitanoj. La decido de ŝipanaro estas firma: reveno\nhejmen. La supereco de kapitanoj estas tiom granda, ke estus tute\nsensenca komenci fratomurdan batalon, kapitanoj esperas, ke admiralo\nkomprenos iliajn farojn kaj agos laŭ ilia deziro.\n\nMagalhaes tralegis la leteron kaj turniĝis al la enmaniginto:\n\n\"Kiu gvidis la noktan atakon?\"\n\n\"Kapitanoj Queseda, Coca kaj vicadmiralo.\"\n\n\"Ĉu iu perdis vivon?\"\n\n\"Eloriago.\"\n\n\"Kiel okazis tio?\"\n\nLa sendito priskribis atakon kontraŭ San Antonio.\n\n\"Do -- tiel aspektas la afero!\" diris kvazaŭ por si Magalhaes, \"Nu\n-- jen la malkaŝa ribelo.\"\n\nLi donis signon al Spinoza kaj kelkaj maristoj, kiuj ĉeestis lian\nintertraktadon kun la delegitaro.\n\n\"Ĉi tiujn virojn sekurigu,\" li diris. \"Kaj ilian boaton alligu al\nTrinidado.\"\n\nLa ordono estis tuj plenumita.\n\nPoste li invitis Spinozon, Barboson kaj kelkajn oficirojn al konsilo\nen sian kajuton. Li parolis kun ili longan tempon.\n\nKiam ili fine leviĝis, diris Spinoza firme:\n\n\"Ĝi estas kuraĝa ideo, sinjoro admiralo. Sed ni realigos ĝin.\"\n\nMagalhaes skribis leteron por kapitano Mendoza kaj donis ĝin al\nSpinoza, kiu akompanata de kvin maristoj enboatiĝis kaj veturis al\nViktorio.\n\n\"Sinjoro kapitano, jen letero de la admiralo,\" komunikis Spinoza,\nkiam ili estis alproksimiĝantaj al Viktorio.\n\n\"Sendu ĝin supren!\" respondis Mendoza, kiu ne sopiris renkontiĝi\nkun ŝipgvidisto de admiralo.\n\n\"Mi devas enmanigi ĝin persone. Mi devas interkonsentiĝi kun vi pri\nkelkaj detalaĵoj.\"\n\n\"Do venu! Sed sola!\"\n\nFinaĵo de ŝnurega ŝtupetaro falis en la boaton.\n\nSpinoza lerte grimpis supren. Samtempe li kaŝeme rigardis al la\nbordo. Neniu atentrigardis ŝalupon el Trinidado, plene okupitan de\nmaristoj sub komando de Barbosa, kiu proksimiĝis al Viktorio.\n\nKaj jam estis Spinoza sur la ferdeko. Li transdonis leteron de\nadmiralo al Mendoza, kiu tuj komencis legi. La admiralo invitis lin\nsur Trinidadon al konsilo. Laŭskribe li kunvokis ĉiujn kapitanojn\nkaj tie ili interkompreniĝos.\n\nSubite la ŝipgvidisto de Magalhaes eligis ponardon, kiun li havis\nzorgeme kaŝitan en la maniko, kaj per unu pikbato li mortigis\nMendozon. Sur la ferdeko troviĝis grupo da maristoj. Kiam ili vidis\nfalantan kapitanon, ili restis kvazaŭ rigidaj. Iliaj vizaĝoj\ncindriĝis de ektimo. Iliaj membroj kvazaŭ ligniĝis.\n\nNur kiam ili ekvidis akompanantojn de Spinoza, kiuj surgrimpis\nsekvante sian komandanton, ili batalpreparis armilojn. Sed en tiu\nmomento jam kuregis el kontraŭa flanko sur la ferdekon Barbosa kun\nsiaj armitoj.\n\n\"Submetiĝu!\" li tondris al terurigitaj maristoj.\n\nAnkaŭ ĉi tiu dua atako estis tiom neatendita, ke la maristoj tuj\nperdis ĉiun kuraĝon. Ili rapide forĵetis armilojn kaj falis sur\ngenuojn. Post kelkaj momentoj ili estis katenitaj.\n\nEn sekvanta momento bruegis super la golfo tondra ĝojkrio de tiuj,\nkiuj restis fidelaj al admiralo. La flagetoj heroldantaj venkon estis\nsuprentirataj. La ankro estis levita kaj Viktorio celdirektis al\nTrinidado.\n\nAdmiralo ordonis siajn fidelajn ŝipojn forveturi al fino de golfo\nkaj tiamaniere malebligi forkuron de Concepcion kaj San Antonio.\n\nSed la ŝipoj de ribelantoj faras nek plej etan movon. La kapitanoj\nkaj ceteraj maristoj, kiuj jam vidis admiralon sur genuoj, estas\nmortpalaj. Lia nekredebla aŭdaco, kiun li montris atakinte dum\nhela tago, plenumis ilin per konsterniĝo. Senmove kiel statuoj ili\nobservis lertan manovradon de admiralaj ŝipoj. Konfuzita Cartagena\nforsendis Quesedon sur San Antonion, ke li tie helpu al Elcano gvidi\nla batalon.\n\nLa ribelantoj ne estis kapablaj kontraŭbatali eĉ en tiu momento,\nkiam Magalhaes donis ordonon al rekta atako kontraŭ San Antonio.\nNur kiam Trinidado kaj Viktorio kunpremis la ŝipon de Elcano kvazaŭ\nen prenilon kaj admiralo en frunto de siaj maristoj transsaltis sur\nferdekon de San Antonio. Queseda rekonsciiĝis.\n\nLi elŝovis glavon kaj instigis maristojn, ke ili defendu sin. Areto\nda plej fidelaj heziteme prenis armilojn. Sed la plejmulto rigardegis\nla laman admiralon kun senlima mirego. Kiam li elpuŝegis glavon al\nQueseda kaj ordonis kateni lin, la ribelanta ŝipanaro ĵetis sin sur\ngenuojn kaj kun kunmetitaj manoj ĝi petis pardonon.\n\nLa lasta ŝipo de ribelintoj jam tute ne defendis sin. Cartagena\nestis militkaptita kaj Mesquita liberigita.\n\nPoste sekvis la juĝo.\n\nTri kapitanoj kaj kvindek maristoj, kiuj subiĝis al iliaj allogoj,\natendis en katenoj verdikton. Ili sciis, ke ĝi estos senkompata.\nLa leĝoj de oceanoj, kie interrilatoj de homoj estas multe pli\nrespondecaj ol tiuj sur la kontinento, estas malmildaj. La ribelon\nsur la maro oni punis per la morto -- tion sciis ĉiu marista\nlernanto. Ĉu admiralo ordonos senkapigi ĉiujn ribelintojn, tio\nsignifas kvinonon de la ekspedicio?\n\nLa procesa debato daŭris kelkajn tagojn. Magalhaes ordonis enskribi\nĉiujn okazintaĵojn, kiuj estis decidaj por eldiro de la verdikto.\n\nKaj denove estis donita ordono ekmarŝi sur la teron.\n\nTiun tagon -- la 7-an de aprilo 1520 -- prezentis golfo de San Julian\nmalĝojigan bildon. La ribelintoj marŝis kun ĉenoj sur la manoj\nkaj sur la piedoj. En frunto Cartagena, Queseda, Coca kaj pastro,\nkiu -- kiel oni konstatis dum demandesplorado -- sisteme instigis la\nŝipanaron al la ribelo.\n\nCeteraj maristoj estis vicigitaj tiamaniere, ke ĉiu bone vidu la\nliberan lokon, kie oni verdiktojn tralegos kaj plenumos.\n\nQueseda estis kondamnita al puno de la morto kaj tuj ekzekutita.\nKadavro de Mendoza estis kvarontranĉita.\n\nCartagena kaj la ribelinta pastro estis punitaj plej kruele. Ĝis\nfiniĝos la dumvintra restado kaj ekspedicio estas preparita por\nforveturi, ili estos transportitaj sur la bordon kaj lasitaj en la\ndezerta regiono por malrapide morti.\n\nMaristoj estis punitaj malpli severe. Admiralo rigardis ilin kiel\ndelogitajn viktimojn. Dum tiu tempo, kiam la ekspedicio restos en la\nhaveno, ili laboros en la ĉenoj. La katenoj estos al ili demetitaj\nnur tiam, kiam la ekspedicio daŭrigos pluan veturon.\n\n\n\n\nXIII.\n\nTrapasejo\n\n\nKiam la ribelo estis subpremita, ĉiuj ŝipanaroj eklaboris. Estis\nmulte da laboro. Ŝipoj estis post longdaŭra veturo tiom difektitaj,\nke estis necese tiri ilin sur la bordon kaj tie fari la riparojn.\nLa putriĝintaj lignotabuloj estis anstataŭigataj per novaj.\nTruoj, tra kiuj penetris internen akvo, estis ŝtopataj per stupo.\nMalfirmigitaj hokoj estis firmigataj. Tra la tuta golfo aŭdiĝis\nbatoj de marteloj, grincado de segiloj, frapoj de hakiloj.\n\nTiaspeca ĝenerala ŝipriparo estas peniga laboro, ankaŭ se oni\nfaras ĝin en normalaj ŝipkonstruejoj, kiuj estas ekipitaj per ĉiu\nnecesa ilaro.\n\nDes pli peniga ĝi estis por ekspedicio de Magalhaes, kiu faris\nĝin en libera naturo, sen ŝipkonstruejoj, nur per la plej necesa\nilaro. Kaj ĝi estis des pli peniga pro la kruelaj frostoj kaj\nsovaĝaj neĝblovadoj. Al viroj frostis la manoj dum la laboro. Akraj\nglacipingloj pikis ilin en vizaĝon. Grandaj neĝflokoj blindigis\niliajn okulojn.\n\nMagalhaes kontrolis la riparojn. Li denove aplikis siajn riĉajn\nspertojn, kiujn li akiris sur la maro en pasintaj jaroj. Nenio restis\nkaŝita al lia akra vidpovo. Al li sufiĉis ununura esplorema rigardo\nkaj li tuj malkovris mankon, kiun ne rimarkis oficiroj nek kapitanoj.\n\nĈi tie, en sudamerika golfo de San Julian, la ŝipanaro vidis bone,\nke en frunto de ekspedicio staras viro, kiu estas eminenta spertulo\nsur la maro kaj pri ĉio, kio koncernas la vivon sur ĝi. Homoj\nsur Trinidado sciis tion jam longe. Sed ceteraj maristoj komencis\nvalorigi liajn kapablecojn nur nun, kiam ili havis eblon vidi lin\nĉiutage laboranta. Neniu ordono de admiralo devis esti pli poste\nŝanĝata aŭ revokata. Ĉiu estis klara, fiksa kaj preciza, kvazaŭ\nli pripensus ĝin duontagon, kaj tamen li donadis ilin tuj sur la\nloko, laŭ la bezono.\n\nTiel la ŝipanaro malrapide konvinkiĝis, ke admiralo estas la\nkomandanto de la ekspedicio meritite. Ne nur pro tio, ke lin dekretis\nla reĝo, sed ankaŭ pro liaj fakaj konoj, scioj kaj kapabloj. Kaj\nde ĉi tiu ekkono estis jam nur malgranda paŝeto al aŭtoritato kaj\nestimo.\n\nKaj ankoraŭ alia afero vekis ilian admiron: la justeco de la\nadmiralo. Ili bone memoris tiun malhelan tagon, kiam ili staris\nsur la bordo de golfo kaj timegante atendis juĝon de Magalhaes.\nĜi estis malmilda kaj severa -- sed ĉiuj sentis, ke ĝi estas\njusta. Sur la maro ili ne estis novuloj. Ĉiuj kvindek ribelintoj,\nkiuj estis indikitaj kiel ĉefaj partianoj de hispanaj hidalgoj,\natendis morton. Anstataŭ ekzekuto ili ricevis pardonon -- escepte\ninspirantoj de la ribelo. Ke ili devas nun labori en katenoj? Estas\nvero, la ĉenoj tintas kaj bruegas ĉe ĉiu movo, katenoj pezigas kaj\ntiras al la tero, malhelpas dum iro. Malfacila vivo. Sed tamen --\nvivo! Vi povas spiri, moviĝi de loko al loko, manĝi kaj trinki, vi\npovas esperi kaj kredi, ke iam ĉi tiu mizero finiĝos, ke oni fartos\ndenove pli bone, vi povas en fantazio pentri bildojn de la feliĉa\nreveno el ĉi tiu senfina kaj danĝera navigado.\n\nKaj la mizero de nunaj momentoj estas des pli tolerebla, ke admiralo\njam je neniu nubmienas. La ribelintojn li rigardas per la samaj\nokuloj kiel la fidelajn. Ĉu ili ribelis? Ili estis punitaj kaj al\nili certe jam ne venos ideo je similaj aventuroj. Ĝis ili forpentos\nla punon, ĉio estos forgesita. Ili ja ricevadas eĉ egalajn porciojn\nda nutraĵoj!\n\nJes, la admiralo estas justa. Ĉu tio gravas, ke li estas neparolema?\nCetere, se estas necese, li scipovas paroli. Li diras nur kelkajn\nvortojn, sed ĉiu penetros en vian cerbon kiel ardigita pinglo.\n\nDe tago al tago plifrostiĝis. Maristoj bruligis sur la bordo\nfajrojn, ke ili povu labori. Magalhaes iradis inter ili, konsilis,\nedifis, kaj li pensis pri trapasejo.\n\nSe nur jam finiĝus la vintra restado! Ĝi estas deteniĝo, kiun li\nne enkalkulis en sian veturplanon. Kie ili povis jam intertempe esti!\nKiom da aliaj golfoj ili povis jam esplori! La tagoj forflugas, jam\nses semajnojn ili estas en la golfo...\n\nSubita decido maturiĝis en Fernao. Ĉu estas necese, ke la tuta\nekspedicio restu en kaptiteco? Ĉu almenaŭ unu ŝipo ne povus veturi\nplue? Dume la ceteraj atendos en San Julian venon de printempo, tiu\nŝipo esploros ĉiujn golfojn kuŝantajn en suda direkto de ĉi tie\n-- kaj kiam veturos la tuta eskadro, ĝi ne estos devigata deteniĝi\nper trarigardo de lokoj, kiuj estas sensignifaj.\n\nPor ĉi tiu veturo estis destinita Serrao kun sia ŝipo Santiago.\nMagalhaes konfidis lin plej multe el ĉiuj kapitanoj.\n\n\"Vi veturos ĉiam suden, Juano,\" li donis al li lastajn instrukciojn.\n\"Se vi dum dek kvar tagoj malkovros nenion, vi revenos. Komence de\njunio mi atendas vin.\"\n\n\"Laŭ ordono, sinjoro admiralo!\"\n\nAl Fernao kvazaŭ falus ŝtono de sur la koro. Finiĝu la ekspedicio\nde Serrao kiel ajn, ĝi estas tamen paŝo antaŭen.\n\nBaldaŭ post forveturo de Serrao neatendita okazintaĵo vekis grandan\nintereson en la vintra tendaro.\n\nLa ĉirkaŭaĵo de golfo estis dezerta, negastema. Tie ne estis arboj\nnek bestaro nek homoj. Nur malaltaj embuskoj tiriĝis en senfinan\nmalproksimon. Maristoj kelkfoje provis penetri en tiun dezerton. Eble\nili malkovros tie iajn bestojn aŭ indiĝenojn. Sed ili ĉiam revenis\nne sukcesinte. Fine ili komencis kredi, ke ĉi tiuj regionoj estas ne\nloĝeblaj.\n\nIun tagon alvenis Pigafetta al admiralo tute emociita.\n\n\"Sinjoro admiralo, okazis io... io... nu, mallonge dirite io\ngrandioza!\"\n\n\"Kio do?\" ridetis Magalhaes.\n\n\"Maristoj malkovris postsignojn!\"\n\n\"Kie?\"\n\n\"Proksime ĉe la haveno!\"\n\n\"Ĉu homajn postsignojn?\"\n\n\"Jes!\"\n\n\"Tio estas stranga,\" skuis per kapo admiralo. \"Kiomfoje ni jam\nserĉis indiĝenojn, sed ĉiun fojon sen sukceso. Ĉu la maristoj\nne eraris? Ĉu ĝi ne estas postsigno de iu el niaj homoj, kiu tien\nerariris?\"\n\n\"Nepenseble, sinjoro admiralo!\"\n\n\"Laŭ kio vi opinias tiel?\"\n\n\"Ĝi propre ne estas postsigno de iu normala homo, li devas esti ia\ngiganto.\"\n\n\"Sinjoro Pigafetta!\" bridis lian fantazion admiralo. \"Eble vi fine\ndiros, ke ĉi tie vivas supernaturaj estaĵoj?\"\n\n\"Mi preskaŭ kredus tion. La postsigno estas nome minimume dufoje pli\ngranda ol postsignoj de aliaj homoj. Cetere, venu rigardi! Ni ĉiuj\nestas kiel en ekstazo.\"\n\n\"Mi estas vere scivola,\" diris Magalhaes kaj iris kun Pigafetta\nrigardi la interesan postsignon. Li ne dubis, ke entuziasmema Italo\nĉion pligrandigis.\n\nSed kiam li venis al la loko, li ĉesis ridi. La postsigno estis vere\ntiom granda, ke similan li ankoraŭ neniam vidis.\n\n\"Kion vi diras, sinjoro admiralo?\" kun ĝuo observis lian miregon\nPigafetta.\n\n\"Estas vere nenormala longeco de piedo,\" diris medite admiralo. \"Mi\nŝatus vidi tiun viregon. Kaj pli da postsignoj vi ne trovis?\"\n\n\"Ne,\" respondis ĥore maristoj, kiuj intertempe ĉi tie ariĝis. Sed\njam la sekvantan tagon ili malkovris pluajn postsignojn. Kaj ĉiuj\nestis tiel nenormalaj, grandegaj.\n\n\"Ili estas iuj patagonianoj[4],\" baptis ilin memvole admiralo.\n\"Versimile ili timas nin, pro tio ili kaŝas sin.\"\n\nBaldaŭ poste la tuta tendaro estis sur la piedoj. Maristoj,\noficistoj, kapitanoj, admiralo -- ĉiuj rigardis miregante strangan\nestaĵon, kiu saltetis sur malproksima loko.\n\nPatagoniano!\n\nLi dancis sur la loko kaj samtempe li superŝutis siajn harojn per la\nsablo. Magalhaes ekkomprenis, ke la indiĝeno montras tiamaniere sian\ndeziron interkonatiĝi kun maristoj.\n\n\"Garcia, iru al li kaj faru la samajn movojn kiel li,\" li diris.\n\"Tiel li scios, ke vi venas kiel amiko.\"\n\nGarcia ne lasis sin dufoje instigi. Li malgracie saltetis kaj per\nfortega baritono li kantis ian kanteton. La maristoj ridis pri liaj\ngroteskaj movoj ĝis ili larmis.\n\nPatagoniano komprenis. Kaj Garcia ne bezonis tro peni por alkonduki lin\nen la havenon.\n\nTie ariĝis ĉirkaŭ la timema sovaĝulo preskaŭ ĉiuj maristoj.\nIli observrigardis lin de ĉiuj flankoj. Li estis vere grandegulo,\nli superigis ilin pli ol je la kapo -- sed Pigafetta tamen skuis la\nkapon.\n\n\"Mi imagis lin al mi multe pli grandan,\" li grumblis trompite. \"Se\nmi konkludas laŭ la postsignoj, li devus esti almenaŭ dufoje pli\ngranda ol ni!\"\n\nLi alproksimiĝis al la Patagoniano kaj rigardis liajn piedojn. Kaj\nmomente eksonis lia gaja rido.\n\n\"Sinjoro admiralo, rigardu!\" li vokis. \"Ja tiu homo havas sur la\npiedoj tutajn boatojn! Nun mi jam komprenas!\"\n\nPatagoniano havis piedojn en dikaj feloj, kiuj postlasis la enigmajn\ngrandegajn postsignojn...\n\n\"Do ni nomiĝis lin Patagoniano maljuste,\" diris Magalhaes. \"Sed\npovas esti, ke la nomo estas tute bela kaj al ni restos almenaŭ la\nrememoro je ĉi tieaj homoj kaj regiono.\"\n\n\"Jes, la rememoro je -- Patagonio!\" vokis vigle Pigafetta. \"Mi tuj\nnotos tion!\"\n\nLa alveno de la Patagoniano estis por monotona vivo en la tendaro\nmultsignifa okazintaĵo. Maristoj miregante rigardobservis lian\ngrandegan staturon. Ili montris al 1i diversajn ludilojn kaj ĝojis\npro liaj entuziasmaj ekkrioj.\n\nKiam Spinoza metis antaŭ liajn okulojn speguleton. Patagoniano\nrigardante sian vizaĝon terurege ektimis. Li saltis malantaŭen\ntiom fortege, ke li faligis teren kvar maristojn starantajn en\nlia proksimo. Kaj la ridantaj marnavigantoj devis multe penegi,\nol ili sukcesis konvinki sian gaston, ke la speguleto estas nepre\nsendanĝera, ja male tre utila objekto.\n\nIlia mirego pligrandiĝis, kiam Patagoniano komencis manĝi kaj\ntrinki. Per unu trinko -- kiel rimarkas Pigafetta -- li trinkis\nduonsitelon da akvo kaj dum unu manĝo en li malaperis duonkorbo da\nbiskvitoj.\n\nSed la plej granda surprizo nur atendis ilin. Manĝinte la\nindiĝeno sidiĝis sur benketon antaŭ la magazeno kaj li kontente\nĉirkaŭrigardis. Subite li ekvidis raton, kiu flugaperis inter la\npordo. Li rapidege elsaltis kaj en momento li tenis ĝin en sia\ngranda manplato. Li ekpremis ĝian kapon, kaj malgraŭ tio, ke ĝi\nankoraŭ moviĝis, li formanĝis ĝin en natura stato -- kun haŭto\nkaj hararo. Poste duan, trian kaj kvaran...\n\nKiam ili adiaŭis lin, admiralo donis al li kelkajn sonoriletojn kaj\nmontrosciigis lin, ke li alkonduku ankaŭ niajn kunulojn.\n\nLa sekvantan tagon ili alvenis kaj kondutis tute amike. Sed\ninterŝanĝo da varoj estis preskaŭ senvalora, ĉar krom hejmaj\nbestoj, kiujn ili nomis guanakoj, ili havis por vendo preskaŭ\nnenion.\n\nPoste venadis indiĝenoj ĉiutage en la tendaron kaj rigardis\nlaborojn de maristoj. Ili alkondukis guanakojn kaj forportis\ndiversajn ludilojn.\n\nĈi tiu bona humoro estis subite interrompita per sciigo, kiu efikis\nkiel batego de la tondro.\n\nLa ŝipo de Serrao forveturis antaŭ tri semajnoj. Fernao komencis\npensi pri ĝi ĉiam pli ofte. Ĉu ili malkovros ion? Aŭ ĉu ili\nrevenos denove malsukcesinte? Li staris ĉiutage sur Trinidado kaj\niomete maltrankviligita li rigardis al la sudo. Li sciis, ke li ne\nbezonas maltrankviliĝi. Li ja diris al Serrao malimplicitite, ke\nli veturu suden dek kvar tagojn. Dek kvar tagojn tien, dek kvar\ntagojn reen -- do ankoraŭ restas unu semajno. Kaj tamen io faris lin\nmaltrankvila.\n\nSed la informo pri Santiago ne venis de sur la maro.\n\nIun tagon rimarkis patrolo du staturojn, kiuj treniĝis sur la bordo.\nIli paŝis malrapide, malrapidege al la golfo. Ĉiumomente ili\nhaltis.\n\nKiuj povas ili esti? Patagonianoj tio ne estas -- kaj de kie venus en\nĉi tiun forgesitan landon aliaj homoj?\n\nGvardio vokis admiralon. Kun li venis kelkaj maristoj.\n\nMagalhaes rigardis la proksimiĝantajn homojn. Lia vizaĝo subite\nplilongiĝis de mirego.\n\n\"Estas ja la niaj el Santiago!\" li vokis per duonsufokita voĉo. \"Iru\nrenkonten al ili!\"\n\nSed li mem tuj rapidis al la venantaj maristoj. Kaj jam ili estis\ntiom proksime, ke li distingis ilin: la dua ŝipoficiro Lopez kaj\nŝipgvidisto Barnolas.\n\nMagalhaes kaj grupo da maristoj svingis manojn por saluti ilin. La\nviroj volis respondi, sed ili estis tiom elĉerpitaj, ke ili nur\nsuprenlevis la manojn kaj lasis ilin senpove sinki. Poste Lopez\nruinigis en neĝamason kaj restis kuŝi senmova. Barnolas volis levi\nlin, sed liaj fortoj jam ne sufiĉis por tio.\n\nKaj jam alrapidegis Magalhaes.\n\n\"Barnolas, kio okazis? Kaj kie estas la ceteraj?\"\n\n\"Nia ŝipo averiis, sinjoro admiralo,\" diris per malforta voĉo\nBarnolas.\n\n\"Kaj maristoj?\"\n\n\"Savitaj.\"\n\n\"Ĉu ĉiuj?\"\n\n\"Jes.\"\n\n\"Dank' al dio!\" respiris admiralo, kiu jam komencis timi la plej\nmalbonon.\n\nDu maristoj prenis Lopezon kaj portis lin en la tendaron. Lia kunulo\nmarŝis ankoraŭ mem.\n\nNur kiam ili plifortiĝis, Barnolas daŭrigis siajn informojn.\n\n\"Ni veturis laŭlonge de la bordo kaj trarigardis golfojn,\" li\ndiris. \"Post kelktaga veturo atakis nin tempesto. Ĝi deŝiregis\nal ni direktilon kaj ni estis ĵetitaj kontraŭ la roko. La fundo\nestis feliĉe malprofunda. Alie ni estus mortintaj. Kiam la tempesto\nĉesis, ni eltiris la ŝipruinojn sur la bordon. Ni savis preskaŭ\nĉiujn provizojn. La kapitano ordonis al ni iri al vi.\"\n\n\"Kiel longe vi iris?\"\n\n\"Dek unu tagojn.\"\n\nDek unu tagojn! Dek unu tagojn tra la dezerta kaj nepriloĝata\nregiono! Dek unu senfinajn noktojn en frostaj neĝamasoj!\n\nMagalhaes leviĝis kaj senvorte premis manojn de ambaŭ viroj. Ĉiuj\nsciis, ke ĉi tiu rekono signifas pli multe ol la plej entuziasmaj\ndank-vortoj.\n\n\"Kaj golfoj?\" demandis post momento admiralo.\n\n\"Ni esploris multajn,\" respondis Barnolas hezite.\n\nKaj --?\"\n\n\"Ĉiuj estis fermitaj.\"\n\nNek muskoleto moviĝis en la vizaĝo de Fernao. Cetere, kial li\ndemandis? Se ili estus ion trovintaj, ili certe dirus tion al li kiel\nunuan informon!\n\nJam sekvantan tagon estis sendita al Serrao multnombra grupo da\nmaristoj. Ili devis helpi la averiintojn dum forportado de provizoj\nkaj gravaj partoj de Santiago en la tendaron.\n\nEstis tiom da provizoj, ke ili devis ilin transportadi preskaŭ du\nmonatojn. Serrao kun parto de ŝipanaro restadis apud averiinta\nŝipo por gardi ĉion, la ceteraj maristoj transportadis. Ĝi estis\nsuperhoma peno, ĉar frostoj kaj ventegoj malfaciligis iradon. Kaj\ntransporto surmara estis tute neebla.\n\nFine estis ĉio transportita. Kun lasta ekspedicio revenis kapitano\nSerrao. Li estis malgrasiĝinta, maldikega, sed el liaj okuloj radiis\nĝojo, ke li denove vidas kamaradojn kaj la admiralon.\n\nMagalhaes rapide repaciĝis kun perdo de Santiago. La ŝipanaro estas\nsavita, provizoj ankaŭ, la priservado de restantaj ŝipoj estos pli\nfacila -- kaj la tuta eskadro estos almenaŭ pli moviĝema.\n\nEn aŭgusto la vintro malaperis. Blovegoj ĉesis, la neĝo degelis.\nNur antaŭ la mateno estis ankoraŭ malfortaj frostetoj.\n\nPlej suprema tempo, ke ili jam ekveturu! La superstiĉa ŝipanaro\nvidis en frakasiĝo de Santiago malbonan antaŭsignon. Ĉu ĝi ne\nestas lasta admono, ke ili turniĝu kaj veturu hejmen?\n\nKaj io ankoraŭ pli malbona -- kelkaj maristoj ekmalsaniĝis.\nKaŭze de manko de legomo iliaj dentoj komencis ŝanceliĝi, iliaj\ndentkarnoj kaj tutaj buŝoj ŝvelis. Manĝado signifis por ili\nneimageblajn suferojn. Kelkaj maristoj jam mortis.\n\nFernao bone sentis, kia laciĝo kaptas la ŝipanarojn. Nur ke li jam\npovu ekveturi! Eble ili ie malkovros marbordon, kie estos bestaro\nkaj fruktoj. Ŝipanaroj rekonsciiĝos kaj forgesos la travivintajn\nsuferojn.\n\nIam alkuris Henriko forte spiregante. En mano li tenis ampleksan\npakaĵon.\n\n\"Sinjoro admiralo, ĉi tion mi malkovris sur la kajo!\"\n\nLi disvolvis haŭton, en kiu estis io enpakigita. Admiralo ekvidis\nkelkajn faskojn da sagoj.\n\n\"Kie ili kuŝis?\"\n\n\"En densaĵo malantaŭ la tendaro. La pintoj estas venenigitaj.\"\n\n\"Al mi ankaŭ ŝajnas,\" rimarkis Magalhaes.\n\n\"Ĉio estis klara. Patagonianoj preparas sin ataki la tendaron. La\nekspedicio ja estas sufiĉe forta por repuŝi ilin. Sed ĉu admiralo\nallasu, ke tute superflue mortu kelkaj maristoj? Ne, li intencis\negale jam baldaŭ forveturi, ĉi tio estas la lasta instigo.\n\nSed li tamen devos renkonti la Patagonianojn ankoraŭ unufoje. Li\nestas promesinta, ke li alveturigos Hispanujon ne nur produktojn el\nnove malkovritaj landoj, sed ankaŭ homojn. Ĉi tiujn indiĝenojn\nli kompreneble ne kunprenos multajn, ĉar ilia nenormala apetito\nsignifus novan, jam ne tolereblan limigon de nutraĵoj. Tial li\nkaptos almenaŭ unu aŭ du.\n\nSed la maristoj ne kuraĝis kateni tiajn grandegulojn. Pro tiu kaŭzo\nili kaptis Patagonianojn per fia ruzo.\n\nIli allogis du indiĝenojn al la kabano, kie estis deponitaj\nprovizoj. Tie ili komencis ilin pridonaci. La indiĝenoj ricevis tiom\nda ludiloj, ke ili havis plenajn manbrakojn da ili. Iliaj okuloj\nradiis kaj blankaj dentoj brilis de feliĉaj ridoj.\n\nPoste la maristoj montris al ili brilajn katenojn, du larĝajn\nringojn kunligitaj per tintsona ĉeneto. La indiĝenoj avide rigardis\nla novan ludilon.\n\nĈu vi ŝatus havi tion? demandis la maristoj per mansignoj.\nKompreneble! kapjesis Patagonianoj. Sed kien doni ilin, se ni havas\nplenajn manojn?\n\nNu, kaj ĉu ni provu doni ilin ĉi tien, sur la piedojn? montris\nembuske la maristoj.\n\nJes! Jes! ridis feliĉe grandeguloj.\n\nDu maristoj singarde proksimiĝis kun katenoj al siaj viktimoj.\nUnu klako, la dua -- kaj la konfidemaj infanoj de la naturo estis\nkatenitaj.\n\nNun jam havas ekspedicio ĉion, kion ĝi bezonis: printempan veteron,\nriparitajn ŝipojn, sudamerikajn indiĝenojn.\n\nSur Trinidado oni faris konsilon. Ĉirkaŭ Magalhaes sidis Serrao,\nBarbosa kaj Mesquita.\n\n\"Post ĉiuj okazintaĵoj, kiujn ni travivis en golfo de San Julian,\"\ndiris admiralo, \"ni devos alie aranĝi la komandon de la ŝipoj.\nKapitano Serrao komandos Concepcion, Barbosa Viktorion kaj Mesquita\nSan Antonion. Ni ekveturas al decida parto de nia navigado, kie mi\nbezonos virojn fidelajn kaj hardajn. Kun via helpo mi venkos.\"\n\nLa kapitanoj disiris al siaj ŝipoj kun mienoj seriozaj, malserenaj.\nIli bone konsciis, kia tasko ilin atendas.\n\nLa 24-an de aŭgusto ekveturis la malgrandigita eskadro suden. La\nsaman tagon estis ribelintoj liberigitaj de katenoj kaj ribelemaj\nCartagena kaj pastro postlasitaj sur la bordo. Neniu jam plu vidis\nilin...\n\nKomence ili ne retenis sin per esplorado de la bordo, ĉar tion faris\njam Serrao dum sia malfeliĉa veturo kun Santiago. Sed ju pli ili\nproksimiĝis al la sudo, des pli maltrankvila estis admiralo. Ĉu tiu\nĉi kontinento estas senfina? Ili povis veturi en kiun ajn golfon,\nĉie ili vidis novan bordon, kiu stariĝis en ilian vojon kaj baris\nliberan ekveturon en oceanon, je kiu Fernao tiom sopiris.\n\nKaraveloj ŝoviĝis suden malrapide, sed persiste. Ĉu nenie aperos\nregiono, kiu promesus almenaŭ iomete da refreŝiĝo? Ĉie nur nuda\nbordo, rokoj kaj dezertoj!\n\nIo peza faladis sur la karavelojn. Ombro de la morto, kiu ne ĉesis\nfalĉi la mizerigitajn maristojn, timigis kaj terurigis. La malespero\nkuŝis en iliaj okuloj, en iliaj movoj, en iliaj vortoj.\n\nMagalhaes denove fariĝis malparolema kaj malserena. Li kapablis\nstari sur la ferdeko tutajn horojn kaj necedeme observi la rokan\nbordon. Kiomfoje jam trompis lin golfoj?\n\nJam forpasis du monatoj de tiu tempo, kiam ili forlasis vintran\ntendaron. Antaŭ ili nun tre alten leviĝas rokoj, kiuj iomete\nelkuras en la maron. Kio estas malantaŭ ili? Ĉu malgranda golfo?\nĈu pli vasta golfo?\n\nĈu ili devas allasi, ke ili estu denove trompitaj, kiel jam\ntiomfoje? Ĉu ne estus pli bone veturi pluen kaj ne sin deteni ĉi\ntie? Ja ĉi tie estas nur rokoj, nuraj rokoj, pri ia golfo evidente\noni ne povas paroli --\n\n\"En la golfon!\" komandas al ĝenerala surprizo admiralo kaj rigardas\nla rokaron. \"Ni ankros.\"\n\nLevilaj radoj sur la ferdekoj bruegas, ĉenoj grincas, ankroj\nmalleviĝas sub la akvonivelon. La levitaj radoj rotacias plue, la\nĉenoj estas jam plene streĉitaj -- kaj ĉiam ankoraŭ ne aŭdiĝis\nla knara sono, kiu donas signon, ke ankro malleviĝis ĝis la fundo.\nIli estas tute proksime de la bordo -- kaj la ankroj flugpendas en la\nakvoj tute libere! Maristoj estas devigataj salti sur la bordon kaj\ntie la ankrojn alfiksi.\n\nConcepcion kaj San Antonio ricevas ordonon esplori la golfon. Ne\nestas necese tiri tien tutan eskadron, se por tio sufiĉas nur du\nŝipoj. Tiamaniere ili kutimis tion fari, ke pli vastan golfon\nesploris unu aŭ du karaveloj, dume la ceteraj atendis ilin apud la\nelveturejo.\n\nApenaŭ ili ekveturis antaŭen, komencis sovaĝa tempesto. Tridek\nses horojn kruciĝis la fulmoj kaj tondro bruegis en la rokaro\nper milfoja eĥo. La ŝipoj dancis sur la ondoj kiel pajleroj. Ne\nestis eble gvidi la direkton de la navigado. Ĉiuj klopodoj devis\nceldirekti nur al tio, ke la ondoj ne renversu ŝipojn aŭ ke ili ne\nĵetu ilin sur la rokojn. Fine la tempesto ĉesis.\n\nConcepcion kaj San Antonio volis veturi laŭ sia plano. Subite\nekblovis ventego, kuntiris ambaŭ ŝipojn, pelis ilin antaŭen, rabe,\nnereteneble.\n\nKaj rekte kontraŭ rokojn!\n\nMaristoj faris ĉion eblan por haltigi la rapide veturantajn\nŝipegojn. Almenaŭ malrapidigi ilian sovaĝan flugon kaj mildigi\npuŝegon, kiu estas jam neevitebla!\n\nVane!\n\nLa konsternitaj homoj ĵetiĝis sur genuojn. Ili adiaŭis la vivon.\nSerrao staris sur la ferdeko de Concepcion kaj konsternite rigardis\nantaŭen. Li estis iomete paliĝinta, sed trankvila, kvieta. Li ne\napartenis al homoj, kiujn danĝero povas skui. Ĉu ili pereos? Li\nfaris ĉion, kio kuŝis el liaj fortoj, por savi la ŝipon. Admiralo\nmalĝojos pro liaj servoj. Unue Santiago, nun Concepcion. Kio\nSantiago koncernas, tie li savis almenaŭ ŝipanaron kaj provizojn.\nĈi tie li jam ne sukcesos la samon. La rokoj elstaras vertikale\nel profundaj akvoj, ili suprenleviĝas en vidneatingeblan altecon.\nPuŝego -- kaj estos fino.\n\nKun malvarma decidemo li rigardis renkonten al la certa pereo. Sed\nsubite -- ĉu tio ne estas iluzio?\n\nSerrao ektremis kaj akre kriis:\n\n\"Lopez -- atenton!\"\n\nPost averio de Santiago estis Lopez la ŝipgvidisto sur Concepcion.\n\nNe estis necese admoni lin. Ankaŭ li jam ekvidis la trairejon, kiu\ntiel neatendite, kiel per miraklo malfermiĝis inter du rokoj!\n\nLi rapide direktis la ŝipgvidilon kaj traveturis la mallarĝan\ninterkrutejon. San Antonio enveturis ĝin jam tute sendanĝere.\n\nAmbaŭ ŝipoj troviĝis en nova golfo. Ĝi estis ankaŭ ĉirkaŭita\nde grandegaj rokoj. La suba fluo ĉesis kaj kontraŭ ilin ekblovis\nforta vento. Ĉu vento? La golfo estas tamen ŝirmata de rokoj, kiuj\nsekure enfermas ĝin! De kie venas tiu vento?\n\nAntaŭen!\n\nSerrao subiĝis al febra streĉo.\n\nAmbaŭ ŝipoj trapuŝis sin al kontraŭa flanko de golfo nur paŝon\npost paŝo. Kiam ili estis en duono de la vojo, maristoj ekvidis\nnovan interkrutejon, kiu versimile kondukos ilin en novan golfon!\n\nIli ne trompis sin. Baldaŭ ili vidis golfon trian, kvaran kaj\nkvinan.\n\nSerrao haltigis sian ŝipon kaj atendis San Antonion.\n\n\"Kion vi opinias pri la afero, sinjoro Mesquita?\"\n\n\"Mi kredas, ke ni estas en la trapasejo,\" respondis la emociita\nkapitano.\n\n\"Al mi ŝajnas la samo. Do -- reen al admiralo!\"\n\nBombardiloj tondras, flagoj flirtas, ŝipanaro jubilas... Magalhaes\nakceptas ambaŭ kapitanojn, li streĉe aŭskultas ilian sciigon kaj\nposte la tuta eskadro veturas en la golfon.\n\nIli veturas tage kaj nokte. Post nelonge ili atingas lokon, kie\nla golfo dividiĝas en du partojn. Unu direktas dekstren al\nsudokcidento, dua maldekstren al sudoriento.\n\nKien do nun? Kiu el ili estas la trapasejo?\n\nNova ordono. Concepcion kaj San Antonio esploros la sudorientan\nkanalon. Admiralo atendos ilin apud komenco de la sudokcidenta\nkanalo.\n\nAntaŭ la forveturo de ambaŭ ŝipoj Magalhaes kunvokis kapitanojn\nkaj oficirojn por konsiliĝi sur Trinidado. Li volis aŭdi iliajn\nraportojn pri stato de provizoj kaj li ankaŭ ŝatus aŭdi, kion ili\nopinias pri la plua veturo.\n\n\"La provizoj konsiderinde malgrandiĝis,\" diris Mesquita. \"En la plej\nbona kazo ni eltenos tri monatojn.\"\n\nLa informoj el aliaj ŝipoj estis neniel pli ĝojigaj.\n\n\"La afero estas pli malbona, ol ni povis supozi en komenco de\nla veturo,\" konsentis admiralo. \"Atendas nin ankoraŭ grandaj\nmalhelpaĵoj kaj ni devos venki multajn danĝerojn. Ni povas elekti:\naŭ reveni hejmen jam nun, aŭ navigadi ĝis al Molukoj, kiel mi\npromesis al la reĝo. Al mi estas ĉio klara. Kaj kia estas via\nopinio?\"\n\nKapitanoj kaj oficiroj silentis. Nur Gomez energie diris:\n\n\"Dum nunaj cirkonstancoj estos pli bone, se ni revenos. La trapasejo\nestas malkovrita. Ŝipoj estas kadukaj, ŝipanaro malsatigita,\nmalfortigita, laca. Se ni revenos, ni aranĝos novan ekspedicion. Se\nni ne revenos, ni enveturos oceanon, kies distancojn neniu konas. Se\nla veturo daŭros longe, ni pereos!\"\n\nAdmiralo rigardis la ceterajn. Ili silentis, sed ne estis malfacile\ndiveni, ke la plejmulto konsentas kun Gomez.\n\nLa vizaĝo de Magalhaes fariĝis iomete pli malserena kaj malmola,\nkiam li diris: \"Mi volis aŭdi vian opinion, sinjoroj, kaj estas\nbone, ke mi konas ĝin. Kio min koncernas, mi ne intencas nuligi la\npromeson, kiun mi donis. Mi scias, ke ni devos multe moderigi nin.\nSed ankaŭ se mi scius, ke mi devos nutriĝi per haŭtoj, per kiuj\nestas ĉirkaŭvolvitaj velstangoj, mi rigardas tion mia devo veturi\nĝis al Molukoj. Informu la ŝipanarojn, ke post atingo de oceano ni\ndaŭrigos la veturon!\"\n\nKiam kapitanoj revenis sur ŝipojn, Concepcion kaj San Antonio\nentreprenis la esplorveturon.\n\nIli jam estis du tagojn for. Admiralon konsumis malpacienco. Ho, se\nli havus flugilojn de aglo kaj povus traflugi ambaŭ markolojn kiel\nbirdo por trapenetri iliajn misterojn kaj sekretojn! Kaj -- ĉu ne\nestas ebla intertempe, ol revenos ambaŭ esplorŝipoj, elsendi en\nsudokcidentan markolon rapidan ŝalupon?\n\nMaristoj sidiĝas en la ŝalupon, streĉas malgrandan velon, premas\nremilojn. Post nelonge malaperas la ŝalupo inter la rokoj.\n\nKelkajn tagojn atendis admiralo kun Trinidado kaj Viktorio revenon de\nesplorŝipoj. Fine reveturas Concepcion. Serrao salutas admiralon,\nlia vizaĝo aspektas serioze, pale.\n\n\"Sinjoro admiralo, la sudorienta golfo post unutaga veturo turniĝas\nal okcidento, poste denove al nordo. Mi konstatis, ke ĝi kuniĝas\nkun la sudokcidenta golfo.\"\n\n\"Dankon, Serrao, mi estas feliĉa, ke ni povis tion konstati. Ni\natendos San Antonion kaj ekveturos.\"\n\n\"San Antonio, sinjoro admiralo --\"\n\n\"Kio okazis kun ĝi?\"\n\n\"San Antonio jam sendube ne revenos.\"\n\n\"Ĉu ili averiis?\"\n\n\"Mi timas, ke okazis io pli malbona. Tuj la unuan tagon restis la\nŝipo malantaŭe. Baldaŭ ĝi perdiĝis al niaj okuloj -- kaj ekde\ntiu tempo ni ne vidis ĝin.\"\n\n\"Sed -- Mesquita tamen...!\" diris peze Magalhaes.\n\n\"Jes. Mesquita estas konfidinda. Sed sur la ŝipo estis ankaŭ aliaj.\nTie estis ankaŭ Gomez.\"\n\nMagalhaes devis kolekti ĉiujn fortojn por resti trankvila. Gomez!\nĈu estas eble kredi, ke li estus kapabla fari tian abomenindaĵon\nkaj perfidi admiralon? Kaj ĵus en tiu momento, kiam estis necese\nkolekti penadon de ĉiuj por malkovri depratempajn sekretojn de\nla tero? Magalhaes ordonis traserĉi ĉiujn apudajn golfetojn.\nSensukcese. San Antonio malaperis.\n\nKaj jam revenis la ŝalupo, kiu estis forveturinta esplori\nsudokcidentan markolon.\n\nKiel mienas la maristoj? Ili salutsvingas -- sed tio nenion signifas.\nMaristoj ofte salutsvingas, kiam ili adiaŭas aŭ revenas.\n\nNun ili jam trankviliĝas. Kaj en la silenton aŭdiĝas la voĉo de\noficiro, kiu tremas de emocio:\n\n\"Sinjoro admiralo, ni veturis ĉiam okcidenten. Ni esploris ĉiun\nbranĉeton de ĉi tiu golfo. La vojo estas ĉie libera. Ni veturis\ntiom longe, ĝis ni ekvidis vastan oceanon.\"\n\nFernao, kion signifas ĉiuj batoj, per kiuj la vivo tiom riĉege\ndonacigis vin, kompare kun raviga beleco de ĉi tiu momento? Ĉio\nestas subite forgesita. La vivo fine riĉe rekompencis vian fidon,\nvian aŭdacon, vian persistemon. Kial do miri, ke vi ne kapablas\nekparoli? Aŭ ĉu kapo de unu homo estis iam superŝutita per tiom da\ntristo kaj feliĉo, kiom da ili travivas vi?\n\nNe hontu, Fernao, pro la larmoj, kiuj fluas de sur via vizaĝo,\nvipita de ventoj kaj sulkigita! Rigardu viajn maristojn! Ili estas\nmaldelikataj viroj -- kaj ili tamen staras kiel alforĝitaj. Ili tre\nŝatus voki al vi \"Vivat!\", sed ili ne povas.\n\nJa ankaŭ ili antaŭsentas, kion vi scias: ke vi travivas grandan\nmomenton en historio de la tuta homaro.\n\n\n\n\nXIV.\n\nTrans Pacifikon\n\n\nLa regiono ĉirkaŭ la golfo prezentis mirbelan, sed samtempe tristan\naspekton. Ĉirkaŭ en rondo leviĝis ĉielatingaj rokoj, kies pintoj\nestis kovritaj per neĝo. Sur deklivoj de la montoj gluglis riveretoj\nkaj ĝi estis ununura sono, kiu vivigis la regionon. Nenie postsigno\npri homaj loĝejoj. Larĝeco de traveturejo estis tre malsama. Ĉe\nmarbordoj distanco ĝis tridek kilometroj, alie ili alproksimiĝis\nje kvar kilometroj. En mallarĝigitaj lokoj ĵetis abruptaj rokmuroj\nmalhelajn ombrojn, tiel ke la ekspedicio veturis en deprimanta\nduonkrepusko.\n\nStrangan fenomenon vidis maristoj dumnokte. Sur malproksimaj montoj\nflamis fajroj, kies devenon ili komence ne sciis klarigi al si. Nur\npli poste ili ekkonis, ke la regiono ĉirkaŭ trapasejo ne estas\nneloĝata. Tie vivis primitivaj indiĝenoj, kiuj konservadis ankoraŭ\neternan fajron. Magalhaes nomigis ĉi tiun regionon Fajrolando.\n\nLa veturo tra la trapasejo estis peniga kaj longdaŭra. Profundo de\nla akvo estis sur iuj lokoj tiom granda, ke ne estis eble atingi\nfundon eĉ per plumbilo alligita per plej longa pendoŝnuro, alie\nestis embuska rokaro kaŝita tuj sub akvonivelo. Tie aŭ tie elstaris\ninsuletoj. Pro tio Magalhaes ordonis, ke oni antaŭe esploru ĉiun\npaŝeton de la vojo, kiun la eskadro sekvos. Grupo da maristoj en\nŝalupo mezuris ĉiam profundon de la fundo sur certa vojparto kaj\nnur poste karaveloj iom antaŭenveturis.\n\nMalgraŭ tio, ke admiralo estis konsumata de malpacienco kaj sopiro\nekvidi kiel eble plej baldaŭ oceanon, pri kiu li tiom da jaroj\nrevis, li restis dum la tuta tempo de la veturo en trapasejo tre\nsingarda.\n\nLa ŝipoj progresis antaŭen tre malrapide, paŝon post paŝo.\nMalgraŭ tio, ke oni veturis tage kaj nokte, ili faris en dudek kvar\nhoroj vojon de nuraj dudek kilometroj. Detenis ilin ankaŭ la vento,\nkiu blovis daŭre kontraŭ direkto de ilia veturo.\n\nUnu tagon ankris la ekspedicio apud riverenfluo. Maristoj\nsurbordiĝis. Post nelonge aŭdiĝis en la golfeto iliaj ĝojkrioj.\nLa rivero svarmis per fiŝoj, kiuj estis similaj al sardinoj.\n\n\"Rivero de sardinoj!\" vokis maristoj kaptante fiŝojn per la manoj,\nĉapoj kaj bastonoj. \"Sardinrivero!\"\n\nPost momento estis sur la bordo kelkaj fajroj. Maristoj ne atendis,\nĝis la ŝipkuiristo pretigos al ili manĝaĵon. Ili konstruis\nrostpikilojn kaj jam oni rostis bongustajn fiŝojn.\n\n\"Nur ankoraŭ spici tion per io!\" vokis frandeme Garcia, kun ĝuo\nmanĝante rostaĵon.\n\n\"Provu ĉi tion!\" lia kamarado prezentis al li ian radiketon. La\nkreskaĵo estis tre simila al celerio. La maristoj manĝis ĝin kiel\nla plej bonan frandaĵon. Kaj kial miri? Ja de tiu tempo, kiam ili\nforlasis Brazilion, ili havis en buŝo nek peceton da freŝa legomo.\nJen la kaŭzo de malsanoj!\n\nIu komencis hispanan popolan kanton. Ceteraj aliĝis kaj jam\naŭdiĝis en la trapasejo gajaj melodioj.\n\nMaristoj kaptis multegajn sardinojn por havi provizon, ŝirkolektis\n\"celeriojn\" kaj tre refreŝigitaj daŭrigis vojon en malafabla kaj\nsenfina trapasejo.\n\nIun vesperon, kiam Fernao sidis en sia kabino klinita super\nlandkartoj, frapis je la pordo Henriko.\n\n\"Sinjoro admiralo,\" li diris, \"venis ses maristoj. Ili volas paroli\nkun vi.\"\n\n\"Kion ili deziras?\"\n\n\"Mi ne scias,\" respondis Henriko kaj iel misteroplene li ridis.\n\n\"Ili eniru!\"\n\nHenriko malfermis pordon kaj maristoj paŝis internen. Magalhaes\natente rigardis ilin. Li konis jam ĉiujn virojn de sia ekspedicio\npersone. Pri ĉiu li sciis, sur kiu ŝipo li laboras.\n\nLi tuj konsciiĝis, ke el ĉiu karavelo venas du. Kaj inter ili\ntroviĝas ankaŭ homoj el Trinidado! Ankaŭ la fidela Garcia! Tio\naspektas kiel deputacio. Ĉu ili venas por plendi? Aŭ peti pri\nio? Li rememorigis al si la deputacion en San Julian kaj eksentis\nmalagrablan frostotremon tra la dorso.\n\nGarcia paŝis antaŭen. Li ĉifis ĉapon en la manoj kaj staris\nalterne levante piedojn kaj embarasite ektusis.\n\n\"Do, Garcia, kion vi deziras?\" klopodis forigi liajn embarasojn\nMagalhaes.\n\n\"Sinjoro admiralo, ni estas delegitoj de ŝipanaro...\"\n\n\"Al mi?\" demandis lakone admiralo.\n\n\"Jes, al vi, sinjoro admiralo. Ni devas informi vin, ke ni jam\ninterkonsentiĝis.\"\n\nFernao malkurbiĝis kaj fikse rigardis la mariston.\n\n\"Nome... ke vi sciu, pri kio temas, sinjoro admiralo,\" Garcia jam\ntute venkis la komencajn embarasojn, \"ni diros tion al vi laŭvice.\nNi sur ĉiuj ŝipoj jam ekde hieraŭ kverelas!\"\n\n\"Kial?\" demandis Magalhaes kaj en lia demando kuŝis minacanta tono.\n\n\"Ni ne scias -- nome ni ne scias, kiamaniere ni nomigus ĉi tiun\ntrapasejon,\" daŭrigis vigle Garcia.\n\nFernao ekridis. Laŭte, sincere, el la koro. Tiel vidis lin maristoj\nankoraŭ neniam.\n\nKaj kiel li ne ĝojradiu! Li atendis novan ribelon aŭ minimume\nnovajn plendojn, ke ili reveturu hejmen -- kaj liaj maristoj\npolemikas pri nomo de la trapasejo! Nur nun li komprenis la\nmisteroplenan ridon sur la vizaĝo de Henriko!\n\n\"Do vi ne povas trovi taŭgan nomon?\" demandis jam gaje la admiralo.\n\"Nu -- ni havis sufiĉe da nomoj...\"\n\n\"Ekzemple?\"\n\n\"Trinidadanoj proponis 'Suda trapasejo', en Viktorio 'Amerika\ntrapasejo', tiuj el Concepcion havis eĉ du nomojn: 'Trapasejo de\nVirgulinoj' kaj 'Kanalo de ĉiuj sanktuloj'. Al sinjoro Pigafetta\nplaĉis nomo 'Patagonia trapasejo' --\"\n\n\"Kaj nun vi venas al mi, ke mi decidu la aferon, ĉu ne?\"\n\n\"Ne, sinjoro admiralo. Ni jam interkonsentiĝis. Ĉiuj. Maristoj,\noficiroj kaj ankaŭ kapitanoj.\"\n\nMagalhaes demande rigardis lin.\n\n\"Ni eĉ ne scias, kiu havis tiun ideon,\" daŭrigis Garcia. \"Sed la\nnomo ekplaĉis al ni tiom, ke por unufojo ĉesis ĉiuj disputoj. Ni\nvenas por sciigi al vi tion.\"\n\n\"Do?\"\n\n\"Ĉi tiu markolo nomiĝas ekde hodiaŭa tago -- trapasejo de\nMagalhaes.\"\n\n\"Ho!\" vokis surprizite admiralo. Ĉio estis tiom neatendita, ke li\nembarasite silentiĝis. Nur post momento li diris mole: \"Mi dankas al\nvi, amikoj. Vi eble tro rapidis. Sed se la nomo estis kapabla unuigi\nvin, ĝi estu, mi akceptas vian honorigon.\"\n\nLa tutan nokton -- Magalhaes tiam preskaŭ ne dormadis -- li pensis\npri la maristoj. Ili estas maturaj viroj, malmolaj, maldelikataj,\niam preskaŭ brutmoraj, sed ili kapablas ŝanĝi humorojn kiel\ninfanoj. En San Julian ili estus pretaj neniigi vin, en trapasejo ili\nhonorigas vin...\n\nKvar longajn semajnojn daŭris navigado en trapasejo. Dum tiu tempo\neskadro faris vojon de ses cent kilometroj. Poste ankoraŭ lasta kabo\n-- ili nomigis ĝin Eldezirata -- kaj antaŭ ili malfermiĝis senfina\noceano.\n\nKanonsalvo de sur Trinidado. Flagojn supren! Estu salutata oceano\nmisteroplena, enigma, ne esplorita, senfina! Estu salutata, oceano,\nkiun ne vidis krom Balboa kaj ties akompanantoj eĉ unu Eŭropano! Vi\nkondukos nin al Molukoj, de kie estas jam nur salteto al Malako, en\nHindujon kaj Eŭropon! Fino de ĉiuj hipotezoj, preceptoro Behaim,\ndoktaj majstroj en universitatoj, kosmografoj, geografoj, astronomoj!\nLa homa spirito ekflugos libere kaj ne katenita tra ĉiuj spacoj de\nla mondo, ekipita per solidaj scioj!\n\nKanonoj tondras ankaŭ sur Concepcion, flagetoj ĝoje flirtas. Estu\nsalutata, maro de malproksimaj horizontoj, maro de mil kuraĝaj\nesperoj! Jam post nelonge ni atingos riĉajn landojn, kiuj abundos\nper ĉio -- per bongustaj manĝaĵoj, freŝa akvo, refreŝigaj\ntrinkaĵoj kaj spicoj kaj oro! Jes, ni atingos ilin baldaŭ, admiralo\nja diris jam tiomfoje, ke sur la alia flanko de trapasejo ni atingos\nla insulojn de multekostaj spicoj, kiujn ni promesis malkovri\nnavigante okcidenten!\n\nPro kanonsalvoj forte tremas ankaŭ Viktorio, kiu fermas la eskadron.\nVenkaj flagoj ridetas ankaŭ sur ĝiaj mastoj.\n\nAdiaŭ, trapasejo! Adiaŭ, danĝeraj rokoj! Adiaŭ, embuskaj\nakvoturniĝoj kaj vojerarigaj golfetoj! Adiaŭ, trista malgajeco de\nsenesperaj semajnoj! Estu salutata, libereco de vastaj spacoj, kie\nestas eble ĝoje elspiri, ĝoji pri heleco de tago, ĝui de la frua\nmateno ĝis la malfrua nokto orajn sunradiojn!\n\nKaj antaŭ ĉio estu salutata vi, homa aŭdaco! Nur vi venkas\nmalhelpaĵojn, kiuj estas laŭ rigida pensado nevenkeblaj!\n\nFernao staris sur ferdeko de Trinidado forte kortuŝita. Li pensis\nje Francisko kaj iliajn komunajn revojn. Li pensis pri liaj amike\nvarmaj leteroj, per kiuj li invitis Fernaon al si. Ĉu Francisko\natendas lin? Certe! Eble li staras ĉiutage sur bordo de la insulo\nkaj rigardas orienten. Do, flugu al li, kvietaj ondetoj de la Suda\nmaro! Diru al li, ke Fernao alveturas! Ke li malkovris trapasejon kaj\nnun vojaĝas al Molukoj.\n\nSed Magalhaes ne estis nur revulo. Li havis tro evoluintan sencon por\nrealeco, ol ke li ne pripensu ĉiujn eblojn. Ekde forveturo el golfo\nde San Julian la ŝipoj estis denove tre difektitaj. En trapasejo\nne estis eble ripari ilin. Provizoj de manĝaĵoj post perfido de\nGomez malgrandiĝis tiom, ke ili sufiĉos apenaŭ por du monatoj. La\nŝipanaro estas nun jam denove lacigita de longa veturo, precipe de\nelĉerpiga navigado en trapasejo, kie ili ĉiuj troviĝis en senĉesa\nstreĉo kaj ne povis trankvile dormi. Kaj la nombro de pacientoj\nĉiam kreskis...\n\nTial en lian ĝojon miksiĝis ankaŭ malgaja sento de necerteco.\nSe la markartoj ne mensogas, la ekspedicio atingos Molukojn tre\nbaldaŭ.\n\nSed Magalhaes jam ĉesis kredi landkartojn. Ili estis desegnitaj el\nfantazio, el hipotezoj. Ĉu ili ne trompis lin jam kun lokigo de la\ntrapasejo?\n\nŜipoj celdirektis laŭlonge de sudamerikaj bordoj al nordokcidento.\nPost kelkaj tagoj ili deflankiĝis sur la vastan maron. Blovis favora\nvento kaj tiel la kontinento baldaŭ malaperis en malproksimo. Unu\ntago similis al dua kiel ovo al ovo. Matene elsaltis super horizonton\nfajra suno. Ĝi inundis oceanon per ora, blindiga brilo. Poste ĝi\nkomencis brulradii. Tago estas longa, monotona, senfina.\n\nKaj ŝipoj veturas kaj veturas. Ĉu ili veturas? Se vi rigardas al\nhorizonto, vi havas impreson, ke ili staras. Mankas ia firma punkto,\nlaŭ kiu vi povus sekvi movon de karavelo. Horizonto estas ĉiam\negala. Nur se vi rigardas malsupren, vi vidas, ke etaj ondoj restas\nmalantaŭe. Do oni tamen veturas!\n\nSemajnon, du semajnojn, tri semajnojn.\n\nMonaton!\n\nMagalhaes vidas, ke landkartoj ankaŭ nun ruztrompis lin. Se ili\ndirus veron, ili jam estus atingintaj Molukojn!\n\nNutraĵoj rapide malaperas. Ĉu estas eble ankoraŭ limigi porciojn,\nkiuj jam de longe ne sufiĉas por satigi, apenaŭ vivtenante homon?\nĜi estas kruela, sed nenio alia restas. Nun neniu kverelas. Ĉiuj\nkomprenas, ke la limigo povas signifi savon.\n\nNeniu lando sur horizonto! Nek pruvsigno, ke ili al firma tero\nproksimiĝus!\n\nKaj tamen!\n\nUnu tagon vokis patrolo en ŝipkorbo, ke li vidas insulon. Ĉiuj\nrapidegis sur la ferdekojn. Freŝa akvo, manĝaĵoj, ripozo sur firma\ntero...\n\nĜi estis unu el koralinsuloj, kiuj kreskas super la nivelon de\noceano kaj restas nuraj rokoj. Sen kreskaĵoj, sen bestoj, sen homoj.\nKaj sen akvo.\n\nMaristoj havis impreson, kvazaŭ ili falus en abismon. La trompiĝo\nankoraŭ pligrandigis ilian sopiron je tio, kio mankis al ili. La\nsopiro jam antaŭ longe ŝanĝiĝis en insistan bezonon. Skorbuto\nfuriozis ĉiam pli sovaĝe. Dentkarnoj ŝvelis, dentoj malfirmiĝis,\nŝanceliĝis kaj elfalis. Palatoj en buŝoj ŝvelis. Tri mortintajn\nmaristojn jam englutis profundaĵoj de oceano. Mortis ankaŭ\nPatagonianoj.\n\nKaj nova ĝojo, nova espero -- nova insulo!\n\nKaj nova, ĉi tiun fojon ankoraŭ pli granda trompiĝo. Nek homoj,\nnek nutraĵoj, nek gluteto de trinkakvo!\n\n\"Insuloj de malfeliĉo,\" diris amare admiralo. Kaj tiel ili ankaŭ\nnomigis la insulojn.\n\nPost du monatoj estis provizoj de viando elĉerpitaj. Restis nur\nbiskvitoj. Sed kiaj biskvitoj ili estis! Malbonodorantaj, maldolĉaj,\ntraboritaj de vermoj!\n\nĈu ili malbonodoras? Se oni nur havus ilin! Oni ricevas malgrandan\nmanplaton da ili, ĝi sufiĉas por dufoje trifoje en la buŝon -- ĉu\nne estus eble pligrandigi ĉi tiun ridindan porcion?\n\nIli miksis en biskvitojn lignerojn kaj tiamaniere trompis siajn\nmalsatajn stomakojn.\n\nLa trinkakvo en bareloj jam putriĝis. Ĝi tiom malbonodoris, ke ili\ntrinkante ŝtopis al si nazojn, ke ili sukcesu ĝin engluti.\n\nDek semajnoj!\n\nLa ekspedicio ŝanĝiĝas al lazareto, kaj la oceano, kiun ili tiel\nsolene bonvenigis, fariĝas tombejo. Preskaŭ ĉiuj estas malsanaj.\nHelpkuracistoj havas multege da laboro, ili faras ĉion, kion ili\nkapablas, sed en tiu ĉefa punkto ili estas senpovaj. Cetere, ili\napenaŭ tenas sin sur la piedoj.\n\nTiuj, kiuj ne malsaniĝis grave, ne fartas multe pli bone. Vizaĝoj\nmalgrasiĝintaj, okuloj profunde en okulkavaĵoj, korpo nur ostoj kaj\nhaŭto. Kaj fortoj estas for. Ili sidadas sur ferdekoj, kuŝadas en\nsubferdekoj por eviti brulantajn sunradiojn. Ili estas nerazitaj kaj\nsimilas al ombroj.\n\nJam dek maristoj mortis dumvoje de la trapasejo. Kaj kelkaj pluaj\nŝanceliĝas inter vivo kaj morto.\n\nKaj admiralo?\n\nLi estas sana. Ĝi aspektas, kvazaŭ li estus pli forta ol la naturo.\nLi manĝas la saman nutraĵon kiel ŝipanaro, kaj tamen li estas\nĉie, kie ĝuste oni bezonas lian helpon. Se li vidas, ke elĉerpita\nmaristo sensukcese kaj pene streĉas la ŝnuregon, per kiu li devas\naltiri velon, li alsaltas kaj streĉas la ŝnuregon sola. Nun li\ntroviĝas denove en kuirejo. Ĉu li eble volas preni al si ion pli\nbonan? Ne. Li gustumas la supon kaj konsilas al kuiristoj, kiamaniere\nfari ĝin pli bongusta. Li kontrolas kabinojn, kie kuŝas malsanuloj.\nMaristo kuŝas en doloroj, la premkontuzita korpo brulas kaj flamas.\nKie estas helpkuracisto? En apuda kabino -- li jam ne sufiĉas fari\nĉiun laboron. Admiralo kliniĝas al la malsanulo kaj delikate\nlevas lin. La malsanulo ne parolas, lia buŝo estas duonfermita de\ndoloro, sed lia dankema rigardo diras ĉion. Alia mortas pro soifo.\nAdmiralo ne hezitas kaj donas al li trinkgluton el sia botelo.\nMaristo rigardas al Magalhaes -- kaj subite lia vizaĝo kurbiĝas kaj\nli ploras.\n\n\"Ho, kio admiralon koncernas!\" li aŭdas debaton el komuna kabino por\nŝipanaro. \"Tiaj homoj estas malmultaj!\"\n\nMagalhaes volis rapide foriri. Li estus malfeliĉa, se iu hazarde\nmalfermus la pordon kaj opinius, ke li spionaŭskultas. Sed tiu voĉo\nalfrostigis lin al planko. Ĉu estas eble, ke tiamaniere parolu --?\n\nJes, ĝi estis li! Elcano, unu el 1a plej grandaj ribelantoj en San\nJulian!\n\n\"Mi diras al vi, ke tiaj admiraloj ne estas multaj! Mi jam lernis\nkoni kelkajn komandantojn, sed neniu el ili estis tiom oferema kiel\nli. Ja tiu homo zorgas pri ni kiel patro! Li kiel unua ellitiĝas\n-- dormi li iras la lasta -- mi ne komprenas, kiel li povas tion\nsukcesi! Li estas vere -- granda admiralo!\"\n\nLa veturo ne havis finon. Ili estis sur la maro jam tri monatojn.\nProvizoj estis elĉerpitaj. Oni finmanĝis la reston de la biskvitoj.\nSur la karaveloj furiozis malsato.\n\nEn kabino de maristoj regis silento. Homoj kuŝis sur la kuŝbretoj\nkiel kadavroj. La paroloj lacigas, pli bone silenti. Kaj tamen! En\nangulo de kabino obtuze parolas du maristoj.\n\n\"Venu kun mi en kuirejon!\"\n\n\"Ĝi ne havas sencon.\"\n\n\"Se vi ne volas iri, bone. Sed vi bedaŭros.\"\n\n\"Eble vi tie havas bakitan anseron?\"\n\n\"Ansero ĝi ne estas, sed la bakaĵo jes.\"\n\nMaristo kun peno leviĝis kaj malfermigis enfalintajn okulojn:\n\n\"Ĉu bakaĵo?\"\n\n\"Mi jam diris.\"\n\n\"Do ne streĉu min kaj diru, kion vi havas!\"\n\nLa dua maristo kliniĝis al li kaj klarigis:\n\n\"Mi kaptis apud la magazeno du ratojn. Kuiristo promesis, ke li bakos\nilin por mi. Unu raton mi kompreneble devis donaci al li.\"\n\n\"Ratoj!\" ekĝemis la najbaro kaj peze falegis sur la kuŝbreton.\n\"Ratoj! Ne! Pli volonte morti!\"\n\n\"Kiel vi volas!\" viro levis la ŝultron kaj foriris en kuirejon.\nKuiristo plenumis la donitan vorton. Li prezentis al maristo bakitan\nraton kaj tiu komencis avide manĝi.\n\nApenaŭ li formanĝis kelkajn pecetojn, la pordo malfermiĝis. Li\nrapide ŝovis bakaĵon sub la tablon. Ŝipreguloj ne permesis, ke\nmaristoj restadu en kuirejo.\n\nSed ĝi estis nur la malsanulo, kiu antaŭ kelkaj momentoj rifuzis la\ninviton.\n\n\"Mi decidiĝis alie,\" li diris kvazaŭ li senkulpigus sin. \"Ĉu vi\npovas doni al mi peceton, kamarado?\"\n\n\"Kompreneble. Ĝi estas tute bongusta. Apud magazeno mi jam preparis\nkaptilon. Kiam mi kaptos ion, mi bakos denove.\"\n\nLa bonodoro de bakita viando penetris en subferdekon. Post nelonge\nsciis ĉiuj ŝipanaroj, per kio estas ebla almenaŭ por momento\nforigi teruran malsaton.\n\nJe ŝipratoj estis aranĝita sovaĝa ĉasado. Post nelonge estis\nratoj preskaŭ ekstermitaj. Ju pli malmultaj, des pli multekostaj ili\nestis. Se iu havis pli grandan sukceson, li vendis ilin. Por unu rato\noni ricevis eĉ hispanan dukaton.\n\nKiam ili estis survoje tra Suda maro dum cent tagoj, plimalfortiĝis\neĉ sanaj maristoj tiagrade, ke ili ne estis kapablaj priservi la\nŝipojn. Tiuj veturis sur kvietaj ondoj de la oceano solaj, sen homa\nhelpo.\n\nLa malsato ŝanĝiĝis al furiozo. Sur la ŝipoj troviĝis jam nenio,\nkion oni povus manĝi.\n\nNenio? Sed tamen --!\n\nPer kio estas ĉirkaŭvolvitaj mastoj, ke sur ili ne trafrostiĝu\nŝnuregoj? Ĝi estas ja haŭto -- ĉu ni estis trafitaj per blindeco,\nke ni iradis tiom longe preter ili kun dolorantaj stomakoj? La\nhaŭto, kiun ni dismaĉos, kaj se ni iom fermetos la okulojn, ni\nimagos al ni eĉ bovinon, aŭ ne, pli volonte junan bovideton,\nbovidan rostaĵon --\n\nIli ĵetis sin al la malkovraĵo kun novaj esperoj. Sed kiel povus\nmordi iliaj malsanaj, ŝanceliĝantaj dentoj la malnovan haŭton, kiu\nŝanĝiĝis dum la jaroj al fera kiraso?\n\nAnkaŭ ĉi tie ili trovis elirvojon. Ili donis haŭton en akvon,\nlasis ĝin tiel kelkajn tagojn kaj poste bakis ĝin en arda cindro.\n\nJam ili estis en Suda maro tri monatojn kaj dudek tagojn!\n\nAdmiralo staris sur kapitana ponteto kaj trarigardis ruinojn de sia\nŝipanaro. Fakte, nun ili estis nuraj ruinoj. Kiam ili elveturis el\nHispanujo, ili estis ducent sesdek kvin. Kaŭze de perfido de Gomez\nkaj mortoj en trapasejo malpligrandiĝis la nombro al cent sepdek.\nKaj nun, dumvoje de la trapasejo, pereis denove dek naŭ kamaradoj.\n\nRuinoj. Sur fingroj vi povus kalkuli tiujn, kiuj restis sanaj.\nKaj ĉu estas nepre eble diri pri iu, ke li estas sana? Ĉiuj\npretermoviĝas sur la ferdeko kiel ĥimeraj ombroj. Ja ili jam eĉ\nne pretermoviĝas, sed indiferente, apatie sidas kaj kuŝas. Iuj\nhavas fermitajn okulojn, aliaj en malespera rezigno fikse rigardas\nantaŭen.\n\nFernao faris ĉion, kio estis en lia povo. Sed plua veturo superas\njam homajn fortojn. La ŝipmagazenoj estas kiel elbalaitaj. La ratoj\nestas ekstermitaj. La haŭto de sur mastoj malaperis. Sur la ŝipoj\nestas jam nur ligno -- kaj malsanaj, malsataj homoj.\n\nKiu estas ankoraŭ tiel forta, ke li trenas sin el subferdeko supren?\nPigafetta! Unu el tiuj malmultaj feliĉuloj, kiuj rezistis al ĉiuj\nmalsanoj. Li iris al admiralo.\n\n\"Do, sinjoro Pigafetta, ĉu vi ankoraŭ skribas vian tagolibron?\"\nbonvenigis lin Magalhaes.\n\n\"Jes, sinjoro admiralo. Mi ja ne scias, se iu legos ĝin, sed mi\nnotas ĉion.\"\n\n\"Ni esperu,\" diris admiralo.\n\nIli silentiĝis. Varmego faris ferdekon simila al infera fajrujo.\n\n\"Ĝi estis grandioza veturo, sinjoro admiralo,\" ekparolis post\nmomento denove Pigafetta. \"Dum cent dek tagoj nek unu ventego! Ĝi\nestas vere neaŭdita!\"\n\n\"Ĝi estis ankaŭ nia feliĉo. Se venus eĉ la plej eta tempesto, ĝi\nneniigus nin ĉiujn. Balboa nomigis ĉi tiujn akvojn la Suda maro.\nSed ni donis al ili nomon, kiu rememorigos homojn pri nia navigado.\"\n\n\"Kia estos la nomo?\"\n\n\"Pacifiko.\"\n\n\"Bonege, sinjoro admiralo -- Pacifiko! Trankvila oceano! Mi tuj\nenskribos tion. Brilega ideo! Cent dek tagoj, neniu tempesto -- kiel\nmemkomprenebla: Pacifiko! Pardonu, sinjoro admiralo, mi iros en\nkajuton por enskribi ĝin kaj revenos sur la ferdekon.\"\n\nMagalhaes ridetis. Admirinda homo estas tiu Pigafetta! Post unu-du\ntagoj povas esti la ekspedicio unu grandega tombejo -- kaj li volas\nskribi en sian taglibron!\n\nSed apenaŭ faris Pigafetta kelkajn paŝojn, li haltis kaj rigardis\nla admiralon. Liaj okuloj estis malfermigitaj pro nepriskribebla\nmirego. Ĉu li aŭdis ion? Aŭ ĉu ĝi estis nura trompiĝo de la\nsentoj?\n\nAnkaŭ Magalhaes havis senton, kvazaŭ lin kaptus abrupta\nkapturniĝo. Lia koro ekbategis.\n\nĈu ĝi estos grako de iu nevidebla birdo?\n\nKaj denove tiu raŭka, knara voĉo. Dio -- ĉu vere ekkriis la\npatrolo sur la masto?\n\nIli ambaŭ rigardis supren.\n\nLa maristo elkliniĝis el ŝipkorbo. Li estis pala kiel kreto.\nLiaj okuloj estis malfermigitaj. Li svingis per manoj, montris al\nokcidento kaj vokis ree kaj ree:\n\n\"Tierra! Tierra! Tierra!\"\n\nLa ferdekoj subite vigliĝis. Maristoj klopodis leviĝi. Iuj sukcesis\ntion fari, aliaj renversiĝis kaj restis kuŝi senmovaj.\n\nKiu povis, tiu celis al rando de la ferdeko. Ĉu estus ebla, ke\nekzistu ankoraŭ io alia ol akvo?\n\nIli ne trompiĝas!\n\nEn malproksimo videblas blueta strio. Ili konas tian bildon.\nTiamaniere ĉiam ilin bonvenigis firma tero, kiam ili reveturis el\nmalproksimaj landoj!\n\n\"Tierra!\" tondris la ferdekoj.\n\n\"Tierra!\" barelsonis la subferdekoj.\n\n\"Tierra!\" ĝemis la malsanuloj.\n\nTierra! Tierra! Tierra!\n\nĈiuj moviĝis sur la ferdekon. Ili apogis sin je balustradoj kaj\nrigardis antaŭen. Ili vidis la ĉarman strion de la tero. Ne, ne,\ntio ne estas fantomo! --\n\nPoste ili singulte ekploris kaj ĉirkaŭbrakis unu alian.\n\n\n\n\nXV.\n\nInter indiĝenoj\n\n\nLa tero malrapide proksimiĝis. Maristoj komencis distingi kolorojn\nkaj formojn.\n\nJen aperis sur la bordo unu homo. Poste dua, tria, deka. Jam vidiĝas\ntie cent, du cent, kvin cent homoj -- kaj ĉiam alkuras novaj. Ili\nvigle gestas, poste saltas en malgrandajn boatojn kaj post nelonge\ntuta ĉirkaŭaĵo de karaveloj svarmas per la alveturintoj.\n\nHo ve, se ili venas kiel malamikoj! Malfortigitaj ŝipanaroj estos\nvenkitaj dum unua atako!\n\nSed en okuloj de indiĝenoj oni ne vidas koleron. En ili estas nur\nsurprizo, mirego kaj scivolo.\n\n\"Levpontetojn, ŝtupetarojn kaj ŝnuregojn malsupren!\" tondras voĉo\nde la admiralo de sur Trinidado.\n\nPost nelonge la karaveloj similas al formikejo. Indiĝenoj kuretas\nsur la ferdekoj de unu objekto al alia, ĉion ili palptuŝas.\nĉion esploras kaj samtempe entuziasme ĝojkrias. Iuj kuras en\nsubferdekojn, penetras en kabinojn de ŝipanaro kaj oficiroj, en\nkuirejon, en magazenojn. Ili prenas ĉion, kion ili vidas: ĉapojn,\nsurtutojn, lampojn, hakilojn, tranĉilojn, potojn, martelojn,\nkolorŝtofojn -- kaj tion ili faras kun absoluta memkompreneblo,\nmalkaŝe, antaŭ okuloj de konsternitaj maristoj!\n\nLa marnavigantoj rigardas la vizitantojn kiel fantomojn. Ili tute\nne komprenas, kion devas signifi tiu stranga konduto. La indiĝenoj\nvenas tamen kiel amikoj, pri tio atestas almenaŭ iliaj ridantaj,\nĝojantaj vizaĝoj. Estas vero, ke ili havas iajn primitivajn\narmilojn -- lignajn stangojn finitajn per fiŝostoj -- sed ili neniun\nĝenas. Sed ili ŝtelas! Ili forprenas ĉion, kio ne estas alfiksita!\nKiam iliaj manoj estas jam plenaj, ili ĵetas la objektojn sur la\nŝultrojn, pendigas ilin ĉirkaŭ la kolojn, enplektas ilin en\ndensajn hararojn...\n\nLa ekspedicio tute ne scias, ke ĝi atingis insulon, kies loĝantoj\nĝis tiu tempo ne vidis aliajn homojn. Ili vivis kaj mortis sur sia\ninsulo de pratempo firme kredante, ke ili estas unusolaj estaĵoj en\nla tuta mondo. La tuta mondo -- tio estis ilia insulo kaj kelkaj pli\nmalgrandaj insuletoj en ties proksimo. La tuta mondo -- tio estis\npalmoj kaj kabanoj kaj sabla bordo kaj plue jam nur akvo kaj akvo\nkaj akvo. Fajra suno super la kapoj, varma klimato, malavara naturo.\nAbundeco kaj superfluo. Kion vi vidas, ĉion vi povas preni. Al neniu\nvi kaŭzos malutilon, ĉar ĉiu vivas en bonfarto.\n\nKaj jen subite aperas apud ilia insulo tri miraklaj kaj nekompreneble\ngrandaj ŝipegoj. Kiu ja alveturas en ili? Li estu kiu ajn, li certe\nalportas novan ĝojon al ili. Tial ili rapidegas sur la ferdekojn sen\neĉ plej eta esprimo de timo kaj kun infana ĝojo ili prenas ĉion,\nkion ili vidas.\n\nLa Eŭropanoj rigardas ilian konduton senmove. Ĉu ili estos\nprirabitaj pri ĉio? La indiĝenoj penetris jam eĉ en kabinon de\nadmiralo kaj forportas landkartojn kaj mezuraparatojn! Kion diras al\nla afero la komandanto?\n\nMagalhaes staras sur kapitana ponteto kaj indignite observas la\nkonduton de la indiĝenoj. Jam kelkfoje li intencis voki al maristoj,\nke ili defendu sin, sed li ĉiam rekonsciiĝis. La rigardo al\nŝancelirantaj viroj, kiuj estis tute senpovaj, se la indiĝenoj eĉ\nnur puŝetis ilin, estis por li sufiĉe klara averto. Se ĉi tiu\nvizito ŝanĝiĝus al batalo, ĝi signifus finon de la ekspedicio.\n\nDum li meditis, alkuris Henriko.\n\n\"Sinjoro admiralo, ili ŝtelis nian ŝalupon!\" li komunikis\nkolerigita.\n\nMagalhaes rigardis al postkilo de Trinidado.\n\nSavboato, la lasta rifuĝejo en kazo, ke la ŝipo averius, estis jam\ndetranĉita de Trinidado kaj indiĝenoj en ĝi gaje veturis al la\nbordo!\n\n\"Levi ankrojn, altiri velojn!\" vokis admiralo.\n\nLa ĉenoj ektintis, ankroj flugis alten. Karaveloj ekmoviĝis.\nEn indiĝenojn kvazaŭ oni pafus. Ili rapidkuris al ŝtupoj kaj\nŝnuregoj. Tie ekestis paniko, ĉar ĉiuj volis esti tuj malsupre.\nIli forĵetis ŝtelitajn objektojn kaj ĵetiĝis en la maron. Post\nnelonge la ferdekoj estis liberigitaj.\n\nEskadro forveturis al vasta maro.\n\nMagalhaes kunvokis konsilan kunvenon de kapitanoj. Estis\ninterkonsentite, ke ili aranĝos dumnokte ekspedicion al la insulo\npor ree ekposedi la forŝtelitan boaton kaj havigi al si akvon kaj\nnutraĵojn.\n\n\"Kiu sentas sin sufiĉe forta por teni en la mano muskedon aŭ\nglavon?\" demandis admiralo.\n\n\"Mi, sinjoro admiralo! Mi! Mi! Mi!\" eksonis batalavide el ĉiuj\nflankoj. Ankaŭ kelkaj malsanuloj leviĝis sur la kuŝejoj. Iliaj\nvizaĝoj kuntiriĝas de doloro, la fingroj konvulsie fermiĝas, sed\niliaj okuloj flagras en stranga febro kaj tra la ŝvelitaj buŝoj\ntrapuŝiĝas dolora ĝemo: \"Mi, mi --!\"\n\nMagalhaes elektis nur la plej kapablajn.\n\nAntaŭ la mateno ili alveturis en du ŝalupoj al la insulo. En\nmalgranda golfo ili vidis la savboaton de Trinidado.\n\nSilente ili surbordiĝis kaj kuŝiĝis en herbon. Magalhaes donis\nsignon al Spinoza, ke tiu singarde proksimiĝu al li.\n\n\"Elektu kelkajn virojn,\" sonis la flustre donita ordono. \"Dume ni\natakos la vilaĝon, malatentu la batalon, sed zorgu, kiel havigi\npor ni iajn provizojn. Alportu ilin en ŝalupon kaj forveturu al\nTrinidado!\"\n\n\"Laŭ ordono, sinjoro admiralo!\"\n\nNe rimarkitaj ili penetris en vilaĝon.\n\nKomencis tagiĝi.\n\nAkra sono de trumpeto kaj tondraj krioj de maristoj estis signaloj\npor komenci la atakon. Surprizitaj kaj terurigitaj indiĝenoj elkuris\nel la kabanoj. Ili aŭdis pafojn de muskedoj. Ili vidis kelkajn\nkamaradojn, kiuj estis trafitaj kaj kaŭriĝis en doloroj. Ili\nariĝis en grupojn kaj kuris en mezon de la vilaĝo.\n\n\"Bruligu kabanojn!\" ordonis admiralo.\n\nLi konis ĉi tiun batalrimedon ankoraŭ el la tempo, kiam li servis\nsub Albukerk. Se trompis ĉiuj rimedoj, tiam helpis la brulantaj\nkabanoj.\n\nTiel ankaŭ nun.\n\nApenaŭ ekflagris sur kelkaj flankoj la flamoj, indiĝenoj diskuris.\nEn la vilaĝo restis kuŝantaj ok mortintoj -- la unua imposto de la\ninsulo post interkonatiĝo kun eŭropa civilizacio.\n\nMagalhaes donis ordonon al reveno. Dumvoje ili kolektis en rapideco\nĉion, kion oni povis manĝi: korbojn kun kokosoj, bananojn,\nkortbirdaron. Kiam ili alkuris al la bordo, ŝalupo sub gvido\nde Spinoza ĵus debordiĝis. Ĝi estis ŝarĝita per amasoj da\nnutraĵoj. Kelkaj sakoj estis plenigitaj per trinkakvo. Kaj inter\nĉio, firme kunpremata de du viroj, baraktis senpove kaptita --\nbelega porko!\n\nIli enŝalupiĝis kaj rapide veturis al karaveloj.\n\nApenaŭ ili grimpante atingis la ferdekojn kaj suprenlevis la\nŝalupojn, aŭdiĝis de la insulo sovaĝaj krioj. Samtempe\ndebordiĝis multaj malgrandaj boatoj.\n\nLa indignitaj indiĝenoj alveturis kiel uragano. Iuj ĵetis sur la\nferdekojn ŝtonojn, aliaj puŝegis ŝipmurojn.\n\n\"Streĉi ĉiujn velojn!\" ordonis admiralo.\n\nLa vento ekblovis, karaveloj ekveturis. Post mallonga tempo restis la\nboatoj tre malproksime.\n\nLa malkovritajn insulojn nomigis admiralo 'Ladrones' -- Ŝtelistaj\ninsuloj.\n\nKaj denove komenciĝis veturo, kiu fariĝis la turmento. La provizoj\nestis rapide konsumitaj kaj revenis malsato. Nur post dekkvartaga\nveturo ili vidis denove grandan insulon.\n\nJam el malproksimo ĝi allogis al ripozo. Kokospalmoj promesis\nriĉajn fruktojn.\n\nLa insulo estis ŝajne neloĝata. Nenie estis videblaj homaj kabanoj\nnek indiĝenoj.\n\nPost alteriĝo maristoj forlasis la karavelojn. Ĉiuj rapidis sur\nbordon. Jen ili trovis unuajn allogajn kokosojn. La maristoj ridis\nkiel infanoj. Gustumu, sinjoro admiralo, ili estas bonegaj! Ĉu vi ne\npovas? Kien vi denove rapidas? Ĉu vi ne ripozos eĉ momenton? Ho, vi\nrapidas al malsanuloj, kompreneble, vi estas nia admiralo, pastro kaj\nkuracisto, ĉion vi vidas, ĉion vi memoras -- --\n\nSubite aperis indiĝenoj. Kelkaj boatoj veturis en la golfon, kiu\ntroviĝis malproksime de karaveloj.\n\nMagalhaes donis signon al maristoj, ke ili kaŝu sin en densaĵoj.\nPoste akompanate de Pigafetta li iris al ili renkonten. Kun kiaj\nintencoj ili venas?\n\nLa ekspedicio havis feliĉon. La alveturintoj estis kvietaj\nfiŝkaptistoj, kiuj veturis por ĉasi fiŝojn.\n\nAdmiralo invitis ilin sur la ŝipon.\n\nIli interkompreniĝis per gestoj. Pigafetta estis ankaŭ ĉi-foje tre\ninventema. Oni trovis nek unu ideon, kiun li ne kapablus esprimi.\n\nLerte li desegnis bildon de porko. Li montris ĝin al la indiĝenoj.\nĈu vi havas tiajn bestetojn?\n\nTiuj observas miregante ĉiun tiron de lia mano. La sorĉisto! Ĉu ni\nhavas porkojn? Iliaj vizaĝoj radias. Kompreneble! Kaj kiajn porkojn!\nIli estas grasaj, ili apenaŭ povas teni sin sur la kruroj, ili\niras rigardi, tiamaniere -- kaj unu indiĝeno iras sur la kvar, li\ngroteske balancas, la ceteraj ridas -- estas sufiĉe da porkoj, nur\nvenu rigardi -- Pigafetta kokerikas. Ĉu vi havas ankaŭ kokojn?\n\nLa indiĝenoj estas ravitaj de lia kapableco. Ili kapjesas -- jes,\nĉi tion ĉion ni havas, ankaŭ rizo estas en niaj hejmoj, nur venu\nkaj vi vidos!\n\nĈu viaj kabanoj estas malproksime?\n\nTute ne! Jen vi vidas palman arbareton, vi trairos ĝin, poste vi\nvidos valon trafluatan de rivero, tiun vi travados -- kaj jam vi\nestos en la vilaĝo.\n\nSe ni jam iros tien, ĉu vi vendus al ni ion por manĝi? Nuksojn\nni havas ĉi tie en sufiĉa kvanto, sed ion de la viando, ĉu vi\nkomprenas? Se vi donos al ni porkojn kaj kortbirdaron, jen ĉio estos\nvia! Kaj Pigafetta montras tukojn, ĉapojn, ŝtofojn, tranĉilojn,\nludkartojn. La fiŝkaptistoj haltigas spiron, iliaj okuloj estas\npreskaŭ elkavigitaj. Ni donos al vi ĉion en sufiĉa kvanto, amikoj,\nnur venu kaj kunprenu tiujn sorĉajn objektojn, niaj virinoj estos\nentuziasmigitaj...\n\nAdmiralo estas kontenta. Poste li kondukas la gastojn en la\nmagazenon. Tie li havas belaspektajn ŝranketojn, en kiuj estas\nspecimenoj de multekostaj spicoj: zingibro, cipro, kariofilburĝonoj --\n\nĈu vi havas ankaŭ tiajn aĵojn?\n\nMagalhaes kaj Pigafetta observas la indiĝenojn tre streĉe. Ja se\nestos la respondo jesa, tio signifos, ke ili troviĝas sur Molukoj!\n\nNe, nenio simila kreskas sur nia insulo, respondas la alvenintoj. Tuj\nposte ili aldonas: Sed ni konas sufiĉe da homoj, kiuj negocas kun\ntio. De tempo al tempo ili venas ankaŭ al ni. Reciproke ili aĉetas\nde ni aliajn varojn.\n\nDe kie ili venas al vi? demandas Magalhaes kaj li estas pala de\nemocio.\n\nLa indiĝenoj montras al la okcidento!\n\nFernao sentas sekecon en la buŝo, en lia kapo bruas sovaĝa torento.\nPigafetta fartas neniom pli bone.\n\nNi venos al vi, ili adiaŭas, jes, ankaŭ la objektojn ni alportos.\nIli diras tion kun forestantaj animoj, ĉar en ĉi tiu momento ili ne\npensas pri la komercaj aferoj, ili ne pensas pri kokoj, porkoj, rizo\nkaj aliaj gravaj nutraĵoj, sed pri io tute, tute alia. Ili volas\nesti solaj, por ke ili reciproke asertu unu la alian pri ideo, kiu\nebriigis ilin.\n\n\"Do -- de okcidento!\" elspiras Pigafetta.\n\n\"Jes, de okcidento...\" ripetas mallaŭte admiralo kaj la sovaĝa\nakvofalo en lia kapo fariĝas ĉiam pli brua.\n\n\"Versimile Ĉinoj,\" flustras Pigafetta. \"Ili de okcidento, ni de\noriento. Sinjoro admiralo, mi gratulas vin!\"\n\nMagalhaes premas manon de fidela kunulo kaj sindona amiko. Fine,\nfinfine apud la celo!\n\nKia konfuzo naskiĝos inter sciencistoj! Kiel ĝojos tiuj, kiuj\nkredis, ke la Tero havas formon de kuglo! Kiel furiozos la\nmalprogresemuloj, kiuj kredis, ke Tero estas ebena kiel tabulo! Sed\nili faru kion ajn, la fakton ili ne ŝanĝos.\n\nĈu estis tempestoj? Ĉu muĝis ventegoj? Ĉu furiozis frostoj? Ĉu\nmortigis malsato? Ĉu brulis flamoj de ribelo? Ĉu terenfaligis\nmalespero?\n\nTio ĉio devis okazi, ke venu la hodiaŭa tago! Magalhaes kredis, ke\nĝi venos, per tuta forto de sia koro. Certecon li ne havis, ĉar li\nnur veturis malkovri ĝin, sed li havis firman fidon.\n\nKiomfoje boriĝis en liajn pensojn la vermo de duboj, malkonfido,\nsenaŭdaco! Se ĝi estis apud orientaj bordoj de Suda Ameriko, kie\nmiloj da golfoj mokis lian revon pri la trapasejo, se ĝi estis sur\nsenmezuraj akvoj de Pacifiko, kie senfinaj semajnoj kaj monatoj\nruinigis en cindron ĉiujn liajn kalkulojn kaj hipotezojn pri pozicio\nde Molukoj -- ĉiam tio estis lia neskuebla fido, kiu venkis ĉion!\n\nFernao staris sur la ferdeko kaj en liaj rememoroj defilis homoj,\nkiuj ebliĝis alvenon de ĉi tiu neforgesebla momento: preceptoro\nBehaim, Francisko, komercisto Haro, freneza astronomo Faleiro, reĝo\nKarolo, Aranda, maljuna Barbosa, edzino Beatrice -- kaj precipe\nkompreneble liaj maristoj, kiuj nun ludetas sur la sablo kiel\ninfanoj.\n\nEl ili fariĝis homaj ruinoj. Ili similas pli multe al skeletoj ol\nal homoj. Sed en la fabela lando, kiun ili nun atingis, ili baldaŭ\nresaniĝos. Ili forgesos ĉion, kion ili devis travivi. Poste ili\nfariĝos historiaj personoj. Iliaj nomoj estos eble forgesitaj, sed\nilia faro restos en memoro de la homaro por eterne.\n\nFernao Magalhaes la unuan fojon post dek naŭ monatoj, kiuj forpasis\nde lia forveturo el Hispanujo, elspiris facile, sen premo, libere.\nNun jam nenio angorigis lin. Li plenumis ĉion, kion li volis\nplenumi. Li malkovris trapasejon kaj pruvis, ke la Tero estas\nkugloforma. Molukoj estas proksime --\n\nRidetante li iris kun Pigafetta sur la kajon. Malavara naturo abundis\nper riĉaj donacoj. La indiĝenoj jam alportis unuajn bestojn por\nvendi ilin. Ĉie estis multe da suno, ĉio ridetis.\n\nTie ili ripozis unu semajnon. Dum tiu tempo ili sufiĉe refreŝiĝis.\nLa pacientoj, kiuj estis malsanaj nur ne grave, komencis jam promeni.\nNur kelkaj gravaj pacientoj kuŝis sur siaj kuŝbretoj senmove kaj\ntriste ridetante ili aŭskultis gajan rakontadon de siaj pli feliĉaj\nkamaradoj. Iliaj malfortigitaj stomakoj jam ne toleris nutraĵojn.\nĈiuj sentis, ke proksimiĝas neevitebla fino. Kaj tio estis ununura\npeza ombro, kiu pendis super la ekspedicio.\n\nPost unu semajno admiralo ordonis forveturon. Ili veturos al pluaj\ninsuloj.\n\nPigafetta staris ĉe balustrado tenante en la mano longan\nfiŝkaptilstangon. Li kaptis fiŝojn. La ŝipo ĵus preterveturis\nvastan golfon.\n\nLi sentis subite puŝegon. Karavelo surveturis koralajn rifojn, kiuj\nkuŝis sub la akvonivelo.\n\nPigafetta perdis ekvilibron. La fiŝkaptilo falis el lia mano. Li\nvolis ĝin rekapti, lia piedo forglitis -- kaj malfeliĉa Italo falis\nen la maron.\n\nKiam li elnaĝis al akvonivelo kaj ĉirkaŭrigardis, li ekvidis aron\nda ŝarkoj, kiuj proksime de li kruele luktis. Ili batalis pri grasa\nviandopeco, kiu falis en la maron de sur la ŝipo. La akvo forte\nondiĝis, naĝiloj ĉiumomente aperis super la akvonivelo.\n\nPigafetta malespere rigardis al Trinidado. La ŝipo veturetis iomete\nmalantaŭe. Pigafettan neniu rimarkis. Ili ne povis vidi lin, ĉar li\nestis ĵus ĉe la malantaŭa kilo.\n\n\"Helpon!\" aŭdiĝis super la golfo.\n\nSur la ferdeko regis ĥaoso. Ĉiuj maristoj estis okupataj per\nliberigo de la ŝipo. La ĉenoj tintis, levilaj radoj bruegis, kaj en\nĉi tiu tumulto neniu aŭdis vokon de la malfeliĉulo.\n\nPigafetta palptuŝis flankojn de la ŝipo, li serĉis iajn truetojn,\nen kiujn li povus bori siajn fingrojn, grimpi iamaniere supren,\nalmenaŭ super la akvon, ĉar -- jen! -- la lukto de ŝarkoj fariĝas\nĉiam pli furioza, akvo jam farbiĝas de ilia sango! -- sed vane.\n\n\"Helpon! Helpon!\" li vokis ĝeminsiste.\n\nSed la ferdeko tondris de sennombraj paŝoj kaj de laborbruo. Fine\noni sukcesis dank' al komuna peno de tuta ŝipanaro liberigi la\nminacatan ŝipon. Ĝi malrapide ekveturis...\n\n\"Helpon! Helpon! Helpon!\" ĝemis Pigafetta.\n\nLa ŝipo jam veturis pli rapide, ol li naĝis. Ĝi antaŭveturis lin.\n\nKaj jam li restis kelkajn metrojn malantaŭe! Li ĉesis naĝi por\nenspiri al lasta krio:\n\n\"Hel --!\"\n\nMeze de la vorto io frapis lian vizaĝon. Kio okazis? Ĉu la ŝarkoj\nrimarkis jam novan kaptaĵon kaj persekutas lin? Ĉu ĝi estis eble\nnaĝilo de iu el tiuj rabfiŝoj de oceano?\n\nNe. Malantaŭ la ŝipo treniĝis la velŝnurego. Ĝia libera finaĵo\ntuĝis vizaĝon de Pigafetta, flugaperis antaŭ liaj okuloj -- kaj\njam ĝi saltetis sur la ondoj antaŭ li.\n\nPigafetta suprenĵetiĝis kiel fluganta fiŝo. Li atendis la brakon\n-- kaj en sekvanta momento li konvulsie kunpremis la lastan eblon de\nla saviĝo!\n\nDume karavelo ekveturis sufiĉe rapide. Korpo de Pigafetta kuŝis sur\nla ondoj preskaŭ akvonivele. De tempo al tempo li kriis, sed neniu\naŭdis lin.\n\nNur kiam maristo iris kunvolvi la ŝnuregon, li ekvidis en la akvo\nelĉerpitan Italon. Ili rapide mallevis savboaton. Post nelonge\nPigafetta troviĝis sur la ferdeko.\n\nLi estis iomete pala -- la rememoro pri ŝarkoj estis teruriga -- sed\nbaldaŭ revenis lia bonhumoro.\n\n\"Cetere min tedis, ke mi estis devigata skribi en mian taglibron\nnur pri okazintaĵoj de aliaj homoj,\" li finis sian rakonton al\nariĝintaj maristoj. \"Nun fine mi povos skribi ankaŭ ion pri mi.\"\n\nPost kelkaj tagoj ili atingis novan insulon. Ĝia nomo estis Masavo.\nSur la bordo staris sennombraj amasoj da indiĝenoj. Mallarĝa\nŝipeto kun kelkaj loĝantoj de la insulo veturis renkonten al ili.\n\n\"Nun, sinjoro Pigafetta,\" diris admiralo signifoplene, \"ni faros\npunkton post niaj hipotezoj. Ni atestos ilin.\"\n\n\"Kiamaniere, sinjoro admiralo?\"\n\n\"Henriko devenas el Sumatro. Se ni fakte ĉirkaŭveturis la Teron,\nSumatro ne povas esti malproksime de ĉi tie. El tio sekvas, ke\nĉitieaj indiĝenoj devas paroli aŭ per la sama aŭ almenaŭ per tre\nsimila lingvo, per kiu oni parolas en patrujo de Henriko.\"\n\n\"En tiu kazo... Henriko devus kompreni ilin?\"\n\n\"Kompreneble.\"\n\nAdmiralo vokis la serviston kaj instruis lin pri lia venonta tasko.\nPigafetta zorgis pri tio, ke ĉiuj ŝipanaroj sciu, pri kio temas.\nĈiuj streĉe atendis la rezulton.\n\nKiam la ŝipeto kun indiĝenoj alveturis al Trinidado, Henriko vokis\nmalaje:\n\n\"Kion vi deziras?\"\n\nLa demando sonis kiel pafo, post kiu sekvis trankvilo. Ĉu ili ne\nkomprenis?\n\nSed post momento flugis supren la respondo:\n\n\"Reĝo Kolambu, sinjoro de ĉi tiu insulo, demandas, ĉu vi venas\nkiel amikoj aŭ malamikoj.\"\n\nHenriko donis manon al oreloj, ke li pli bone aŭdu. Okuloj de la\ntuta ŝipanaro estis fiksitaj al li. Henriko havas en la vizaĝo\nstrange koncentritan, streĉan esprimon. Sed lia koncentriĝo subite\nmalaperas kaj liaj okuloj ĝoje brilas.\n\nLi komprenis!\n\nPer balbuta, interrompata voĉo li tradukis al admiralo demandon de\nindiĝenoj.\n\nSur Trinidado eksonis ĝojkrioj. Plenaj da admiro rigardis ĉiuj la\nridetantan Magalhaeson.\n\n\"Diru al ili, ke ni alportas mision de paco kaj amikeco de la hispana\nreĝo, kiu estas plej potenca el ĉiuj regnestroj en la mondo.\"\n\nLa indiĝenoj estis evidente kontentaj.\n\nKiel pruvon de amikeco Magalhaes sendis al reĝo kelkajn donacojn:\ntranĉiletojn, koraletojn, kombilojn, ĉapojn. Kaj li komisiis la\ndelegitojn inviti la reĝon al admirala ŝipo.\n\nSur Trinidado oni faris fervorajn preparojn por bonvenigo de gastoj.\nKaj apenaŭ estis ĉio preta, la reĝo alveturis.\n\nKiam Henriko transdonis al admiralo donacojn de la reĝo -- rizon\nkaj fiŝojn --, Kolambu esprimis ĝojon pri propono de admiralo fari\nkontrakton. Li jam de longe sopiras havi fortan aliancanon. \"Vi\nneniam bedaŭros tion,\" certigis lin Magalhaes. \"La hispanan reĝon\nobeas ankaŭ regnestroj, kies lando estas kelkfoje pli granda ol tuta\nMasavo.\"\n\nLa reĝo ŝatus scii, kiamaniere eskadro atingis ilian landon.\nHenriko tradukis rakonton de Magalhaes pri la veturo al trapasejo,\ntra markolo de Magalhaes, tra Pacifiko.\n\n\"Sed kiel estas ebla veturi tiom da monatoj kaj ne vojerari, se ĉie\noni vidas nur akvon?\" miris la reĝo.\n\nMagalhaes kondukis reĝon kaj lian akompanantaron en sian\nkabinon. Tie li montris al ili markartojn, kompasojn, astronomajn\ninstrumentojn kaj klarigis, kiel oni uzas ilin.\n\nPoste li invitis ilin en magazenon. Dumvoje ili renkontis maristojn.\nJen unu, jen du, baldaŭ tutan grupon, el unu kabino soniĝis\nlaŭtega debato minimume de dudek viroj, tie denove novaj kaj novaj.\nLa reĝo miregis. Li ne sciis, ke multaj el maristoj montriĝis al li\nkelkfoje.\n\nEn magazenoj kuŝis en longaj vicoj kestoj kun la varoj. Tie\nestis amasoj da koloritaj ŝtofoj, koraletoj, speguletoj, vitraj\nornamaĵoj, ludkartoj, tranĉiloj, hakiloj, segiloj --\n\nMagalhaes donacis al la reĝo kelkajn objektojn, kiujn li aĉetis en\nEŭropo ridinde malmultekoste. La indiĝena reĝo radiis.\n\nAdmiralo tamen volis montri ne nur riĉecon, sed ankaŭ forton de\nla hispana reĝo kaj ties delegitoj. Li kondukis la gastojn en\narmilejon. Dumvoje nur kvazaŭ senintence li instigis Spinozon, ke\nsur la ferdekon alvenu armitoj.\n\nLa armilejo blindigis reĝon ankoraŭ pli multe ol magazeno. Sur\nlongaj etaĵeroj estis apogitaj muskedoj, malantaŭ ili pendis\nponardoj, rapiroj, pezaj glavoj, kurbigitaj sabroj, plue estis tie\nkestoj kun kanonkugloj, bareloj kun pulvo, feraj helmoj.\n\nPoste ili revenis sur la ferdekon.\n\nTie staris en modelaj vidoj tridek armitaj maristoj. Sur la kapoj ili\nhavis metalajn helmojn, brustojn kaj dorsojn kovris kirasoj, ĉiu\nhavis en la mano ŝildon garnitan per fero, en dekstraj manoj ili\nhavis pezajn glavojn. En subiranta suno ĉio brilis kvazaŭ en la\nfajro kaj elvokis impreson de teruraj batalantoj el regno de demonoj.\nMagalhaes informis sian gaston, ke li intencas montri al li, kiel oni\nluktas en lia patrujo.\n\nPost ordono kaj signalo -- Antaŭen! -- alkuris grupo da maristoj,\nkiuj ĝis tiu momento staris sur alia flanko de la ferdeko.\nFulmrapide ili elŝovis ponardojn kaj mallongajn glavetojn kaj metis\nsin kontraŭ la armitoj. Ili furioze pikis kontraŭ iliaj brustoj,\ndorsoj, ili celdirektis al la kapoj, sed la armiloj forpuŝiĝis\nkaj deglitis farinte neniun domaĝon. La armitoj staris kiel roko,\nili ne movis eĉ per muskuleto en la vizaĝoj -- kion ili ja saman\nposttagmezon prov-ekzerciis!\n\nLa reĝo ne povis kompreni tion. Admiralo kondukis lin al la armitoj,\nli denove klarigis, instruis. Fine li prezentis al la reĝo sian\nrapiron.\n\n\"Por kiu celo?\" demandis la indiĝeno.\n\n\"La maristoj ekatakos ankoraŭ unufoje. Se vi deziras, vi povas ataki\nankaŭ.\"\n\nLa reĝo kuregis kun ceteraj atakantoj, li pikis per ĉiuj siaj\nfortoj, sed la kirasoj estis netrapenetreblaj.\n\nLi redonis rapiron kaj diris rekone:\n\n\"Tia armito valoras kiel cent aliaj soldatoj.\"\n\n\"Ankoraŭ pli multe,\" diris serioze Magalhaes.\n\n\"Kaj kiom da ili vi havas?\"\n\n\"Sur ĉiu ŝipo du cent,\" respondis admiralo, kiu volis akiri\nrespekton por la ekspedicio.\n\nLa indiĝeno rapide kalkulis. Tri ŝipegoj, sur ĉiu du cent -- ĝi\npovas esti, ja en subferdeko ili ŝajnis abundegaj --\n\nNova energia ordono -- la armitoj faris kelkajn ekzercaĵojn kun\narmiloj. Ĉiufoje ĝi eksonis kiel malhela tamburbatego.\n\nLasta numero estis kulmina punkto de la tuta teatraĵo.\n\nMagalhaes iris kun la reĝo kaj ties sekvantaro al kapitana ponteto.\nPost kelkaj paŝoj, li donis apenaŭ rimarkeblan mansignon. En tiu\nmomento la tuta karavelo skuiĝis de tondra bruego. El ĉiuj kanonoj\noni pafis samtempe. El pafiltuboj ruliĝis fumo --\n\nReĝo kaj lia sekvantaro ege teruriĝis. Sed Magalhaes trankviligis\nilin dirante, ke ĝi apartenis nur al montro de la lukto.\n\nLa hispana reĝo elkreskis en okuloj de indiĝena regnestro en\nsupernaturan estaĵon. Bone, ke li sekurigis por si favoron de tiaj\nhomoj! La sekvantan tagon estis fermita alianco kun reĝo de Masavo.\n\nKaj denove komencis por maristoj vivo, kiu superis ĉiujn iliajn\nrevojn. La indiĝenoj kondutis afable kaj amike kaj la naturo abundis\npri riĉeco de fruktoj. La sekvoj de grandegaj suferoj sur Pacifiko\nmalrapide malaperis. Sed estis ĉiam ankoraŭ sufiĉe da maristoj,\nkiuj ne povis moviĝi. Al tiuj volis Magalhaes doni kiel eble plej\nmulte da kvieto, komforto kaj senriproĉa flegado. Tial li prokrastis\nla forveturon, malgraŭ tio, ke Molukoj tiris lin.\n\nKaj ankoraŭ pro unu kaŭzo li ne rapidis kun forveturo. Li volis\nesti certa, ke la okupado de Masavo por Hispanujo ne estos\nrenversita per iu okazintaĵo post forveturo de lia ekspedicio. Tial\nli volis firmigi la reĝon Kolambu kaj regnestrojn de apudaj insuloj\nen konvinko, ke ilia alianco kun Hispanujo estas fermita por eterne.\nIli ĉiutage konvinkiĝu, kia avantaĝo por ili kuŝas en tio, ke ili\nkunligis sian sorton kun tiu de la hispana regno.\n\nSed forveturo de la ekspedicio estis plirapidigita pro neatendita\nokazintaĵo.\n\nEl najbara insulo alveturis kiel vizitantoj tieaj loĝantoj. Maristoj\ninterkompreniĝis kun ili. Ili volis interŝanĝi varojn. Kia estis\nilia mirego, kiam ili ekvidis ĉe indiĝenoj oron! Kiel ekbrilis\niliaj okuloj, kiam ili vidis la flavan metalon, pri kiu ili tiom\nrevis! Por normala speguleto vi ricevas tiom da oro, ke vi hejme\npovos aĉeti milojn da tiaj ludiloj! Por kuireja tranĉilo aŭ rapiro\nvi ricevas tutan bulon da oro! Por hakilo tiom da oro, kiom ĝi mem\npezas!\n\nIli perdis intereson pri ĉio, kio ne estis kunligita kun la oro.\nFantomo de la brila metalo difektis al ili ĉiun prudenton. Ili amase\nvendadis armilojn kaj vestaĵojn. Por kio servas al ili armiloj? Se\nla admiralo alkondukis ilin ĝis ĉi tien, li alkondukos ilin facile\nankaŭ hejmen, kaj vestaĵoj kaj tolaĵoj, kiujn ili havis kiel feran\nprovizon? Ho, ĉio estos denove bona -- ili alveturos en landojn, kie\nfloras komercado, tie ili aĉetos novajn kaj pli bonajn aĵojn! Ĉi\ntie valoras ununura intereso, ununura sopiro: Oro! Oro! Oro!\n\nDanĝera febro ekkaptis la eskadron. Maristoj vivis kiel en sonĝoj.\nAnkaŭ oficiroj kaj kapitanoj.\n\nNur admiralo staris super ĉi tiu frenezado kun sana prudento.\n\nLi antaŭsentis grandecon de la danĝero, kiu penetris en karavelojn.\nSe la afero tiamaniere progresos, maristoj havos ja amasojn da oro,\nsed dum plua veturo eble ĉifonitajn vestaĵojn, senarmitajn manojn\nkaj malplenajn stomakojn. Aŭ ankoraŭ pli malbone: li ne sukcesos\ndevigi ilin al forveturo, ĉar ili ŝanĝiĝos en avarulojn.\n\nJam nun kelkaj el ili kondutas kiel senraciaj. La admonan rigardon\nili malatentas, la avertan vorton kvazaŭ ili ne aŭdus.\n\nĈu ili pro tio aranĝis ĉi tiun veturon, ke ili ĉi tie senespere\nfiniĝu?\n\nLi kunvokis konsilon de kapitanoj.\n\n\"Ni devos ĉesigi tiun frenezadon,\" li diris.\n\n\"Kial?\" miris la kapitanoj.\n\nAdmiralo komunikis al ili, kion li timas. Ili ne konsentis. La\navideco je oro kaptis ankaŭ ilin.\n\nMagalhaes vidis, ke nepre devos interveni li mem. Li malpermesis\nvendadi al indiĝenoj objektojn por oro. Kiu agus kontraŭ tiu\nordono, tiu estos ekzekutita.\n\nBaldaŭ poste la eskadro forlasis Masavon.\n\nReĝo Kolambu ja ne konis vojon al insuloj de multekostaj spicoj, sed\nkomercistoj rakontadis al li pri ĝi. Oni veturas al insulo Cebuo --\nkaj de tie jam rekte al Molukoj!\n\nLa ŝipgvidanto dumvoje al Cebuo fariĝis Kolambu mem. Ili alveturis\ntien post tri tagoj de kvieta vojaĝo.\n\nEn Cebuo ili estis akceptitaj kun rigida sindeteno. Ties regnestro\nHumabon havis evidente pli klarajn imagojn pri eŭropaj 'aliancanoj'\nol reĝo de Masavo. Ankaŭ merkaton li komprenis. Li postulis, ke\nHispanoj pagu al li doganon por la varoj, kiujn ili aĉetos. Nur kiam\nHenriko kaj Kolambu klarigis al li forton de la eskadro, li revokis\nsian postulon pri la dogano.\n\nKiam Magalhaes konstatis, ke ĉiu insulo havas sian propran reĝon,\nli decidiĝis, ke li nomigos unun el ili la plej supera regnestro. La\nceteraj reĝoj devos rekoni ties hegemonion.\n\nKolambu bone taŭgus al ĉi tiu rango, sed Masavo estas tro\nmalproksima. Tial li faros pli bone, se li komisios tiun rangon al\nHumabon.\n\nMagalhaes ordonis servi celebran meson. Ĝin partoprenis ĉiuj\nindiĝenoj ankaŭ kun sia reĝo. Regnestroj de ĉirkaŭaj insuloj\nestis postulataj, ke ili ankaŭ venu.\n\nEn ĉeesto de nesupervideblaj amasoj pasis la reĝoj unu post alia\nantaŭ sian samlandanon, kiu hegemonios ilin post forveturo de\nHispanoj. Kun longaj ceremonioj ili promesis al li fidelecon. Kiel\npruvon de sia sindono ili kisis liajn manojn.\n\nPoste la eminentigita indiĝeno en profunda trankvilo ĵuris fidelon\nal hispana reĝo.\n\nMagalhaes kontente observis realigon de sia ideo. Nun li jam povas\ntrankvile forveturi. Cebuo kaj ceteraj insuloj restos por ĉiam la\nhispanaj kolonioj...\n\nSur karaveloj oni faris lastajn preparojn por forveturo. Aĉetitaj\nnutraĵoj estis forveturigataj el surborda magazeno en internon de la\nŝipoj.\n\nSed iun tagon alveturis al Trinidado reĝa ŝipeto.\n\nAdmiralo afable bonvenigis reĝon Humabonon. Li vidis, ke tiu estas\niom ekscitita.\n\n\"Zilapulapu sciigis min, ke li min ne obeos!\" gestis kolere per la\nmanoj la vizitanto.\n\n\"Zilapulapu? Kiu estas 1i?\" demandis Magalhaes kun sulkigitaj brovoj.\n\n\"Reĝo de Maktano.\"\n\nMaktano estis malgranda najbara insulo.\n\nMalhela rigardo de admiralo traflugis markolon, per kiu estis ambaŭ\ninsuloj dividitaj.\n\n\"Kion fari?\" insistis Humabon.\n\n\"Ni reordigos la aferon,\" trankviligis lin Magalhaes. \"Mi sendos al\nMaktano miajn armitojn.\"\n\n\"Ni helpos vin,\" proponis la reĝo. \"Mi sendos en batalon milon da\nsoldatoj.\"\n\n\"Ne, dankon. Ĝi ne estos necesa,\" rifuzis memkonfide admiralo. \"Niaj\narmitoj estas nevenkeblaj. Zilapulapu konvinkiĝos pri tio.\"\n\n\"Kiam vi ekveturos, sinjoro admiralo?\"\n\n\"Hodiaŭ post duonnokto.\"\n\n\"Ĉu ni povus rigardi la batalon almenaŭ el malproksimo, se vi\nrifuzas nian helpon?\"\n\n\"Memkompreneble!\" konsentis volonte Magalhaes. \"Viaj homoj almenaŭ\nvidos, kion scipovas Hispanoj.\"\n\n\n\n\nXVI.\n\nBatalo sur Maktano\n\n\nPost adiaŭo kun reĝo Humabon restis la admiralo peze enpensiĝinta\nsur la ferdeko. En kian aferon li denove implikiĝis? Francisko sur\nMolukoj atendas, por forveturo estas ĉio jam preparita -- kaj li\ntute superflue aranĝas militekspedicion. Ankaŭ se liaj maristoj\nvenkos -- pri tio li estis neskueble konvinkita -- kelkaj estos certe\nvunditaj. Iuj eble eĉ mortaj. Kaj ĉu li rajtas oferi vivojn de\nla homoj, kiuj helpis al li realigi revon de lia tuta vivo? Ĉu li\nrajtas minacigi vivon eĉ de unu el tiuj, kiuj de San Julian ĝis\nCebuo travivis tiom da superhomaj suferoj?\n\nSuperflua, superflua batalo!\n\nJam li ekbedaŭris sian decidon. Sian devon li tamen faris. Li\nmalkovris novajn insulojn, li okupis ilin por Hispanujo. Li alveturos\nen Hispanujon, montros landkartojn kun nove tien desegnitaj insuloj\nkaj diros: Jen estas Ŝtelistaj insuloj, tie ni longe ne restis --\nĉi tie estas Masavo kun fidela reĝo Kolambu -- jen troviĝas Cebuo,\nkie vivas reĝo Humabon, la supera regnestro de najbaraj insuloj --\napude ni vidas Maktanon...\n\nKion li diros pri Maktano?\n\nĈu li ne malkaŝos la lastan epizodon kun reĝo Zilapulapu? Ili\nja demandos lin, kiamaniere li estis tie akceptita, kiel rigardas\naliancon kun Hispanujo la reĝo de Maktano --\n\nNova maltrankviliĝo. Ĉu malkaŝi ion? Li konas sin mem tre bone.\nPri nenio li silentos. Do kion li diros? Ke Zilapulapu ĉesis obei\nankoraŭ dum la ĉeesto de ekspedicio? Vi estas stranga konkistadoro,\nsinjoro admiralo! Tiel ni ne imagis al ni viajn servojn!\n\nNe, ne, ĉi tie oni ne povas heziti! La kontrakto estas tute klara:\nsubigi -- kaj por ĉiam!\n\nCetere -- batalo. Kia batalo? Malgranda interbataleto, kaj ĉio\nestos en ordo. Kelkaj dekoj da armitoj sur ŝalupoj -- la ŝipegoj\nrestos sur siaj lokoj -- kelkaj muskedpafoj, por pli granda surprizo\nili kunprenos ankaŭ du tri kanonojn, kaj ĉio estos finita. La\nindiĝenoj diskuros kaj Zilapulapu kapitulacos.\n\nFirme decidita li kunvokis konsilon de kapitanoj. Li klarigis al ili\nsian planon.\n\n\"Ĉu vi volas aldoni ion?\" li demandis finante la konsilon.\n\n\"Plej bone estus,\" aŭdiĝis Serrao, \"se ni senprokraste ekveturus al\nMolukoj.\"\n\nAdmiralo ridetis.\n\n\"Mi komprenas vian sopiron je via frato, Juano. Mi sentas la samon.\nSed per ekspedicio al Maktano ni perdos nur du tagojn.\"\n\n\"Tiamaniere mi ne opiniis tion,\" defendis sin Serrao. \"Kion signifas\ndu tagoj, se ni vojaĝas jam pli ol jaron kaj duonon. Sed mi rigardas\nĉi tiun batalon tute superflua.\"\n\nMagalhaes senvole ektremis. Superflua batalo! Ankaŭ Serrao opinias\nĝin superflua! Ĉu la meditoj de Fernao estis tamen ĝustaj?\n\n\"Mi konsentas kun kapitano Serrao,\" diris Barbosa. \"Kial deteniĝi?\"\n\nNur kiam admiralo rememorigis ilin pri la reĝa kontrakto kaj devoj,\nkiuj sekvis el ĝi, ili rekonis, kvankam nevole, liajn argumentojn.\n\n\"Kiu gvidos la ekspedicion?\" demandis objektive Spinoza. \"Mi,\"\nrespondis Magalhaes.\n\nĈiuj saltis de sur siaj lokoj.\n\n\"Neniam, sinjoro admiralo!\" vokis flame Serrao.\n\n\"Tion ni ne permesos!\" aŭdiĝis ankaŭ serioza astronomo Marteno.\n\n\"Sur Ŝtelistaj insuloj ni silentis, kiam vi stariĝis en frunton de\nla ekspedicio,\" diris unua oficiro Carvalho. \"Sed tiam ĉio aspektis\ntute alie. Vi estis unusola sana komandanto. Sed hodiaŭ?\"\n\n\"Sinjoro admiralo, ne forgesu pri la reĝaj instrukcioj,\" diris\nPigafetta. \"Tiuj tute klare ordonas, ke en kazo de batalo vi ne\nrajtas forlasi karavelojn.\"\n\nMagalhaes ridetis. La zorgemo de lia komandantaro ĝojigis lin.\n\n\"Mi estimas la instrukciojn de la reĝo. Sed mi scias, ke ili estas\nkunmetitaj en komforta oficejo. La oficejo kaj oceano -- ili estas\niomete antitezaj aferoj, ĉu vi ne opinias?\"\n\n\"Mi petas, ke vi komisiu la komandon al mi,\" insistis Spinoza.\n\n\"La prerogativon havas mi!\" defendis sin Serrao.\n\n\"Mi estus malbona komandanto, se mi ne troviĝus en vicoj de miaj\nmaristoj en momento de la danĝero,\" finis konsilon admiralo. \"Do --\nmi komandos. Ceteraj taskoj estos dividitaj jene...\"\n\nKapitanoj kaj oficiroj silentiĝis kaj atente sekvis pluajn\ninstrukciojn.\n\nAntaŭ duonnokto regis sur karaveloj vigla vivo. Sesdek maristoj\nenŝalupiĝis. Ĉiu kunprenis la plej bonajn armilojn. La ekspedicio\nkunveturigis ankaŭ kelkajn kanonojn.\n\nAntaŭ forveturo alproksimiĝis al karaveloj ĉirkaŭ kvindek boatoj,\nen kiuj sidis batalantoj de reĝo Humabon.\n\n\"Mi tamen kunprenus ilin en la batalon,\" konsilis Serrao al admiralo.\n\n\"Malgraŭ tio, ke iliaj armiloj estas preskaŭ senvaloraj, ili tamen\nhelpus nin per sia nombro.\"\n\n\"Ne. Kun taĉmento de miaj maristoj mi ne timas eĉ tutan armeon de\nindiĝenoj,\" respondis Magalhaes.\n\nEn lasta momento alveturis reĝo Humabon. Li kondukis al admiralo\naraban komerciston.\n\n\"Li konas lingvon de loĝantoj de Maktano. Eble li povos esti al vi\niamaniere utila.\"\n\nLa komercisto sidiĝis en ŝalupon de Magalhaes.\n\nEn nokta kvieto aŭdiĝis mallongaj ordonoj. La ekspedicio ekveturis.\n\nFernao sidis apud Serrao. Proksime de ili estis Henriko. Pigafetta\namuziĝis kun maristoj.\n\nVarmeta nokto trankvile spiris. La maro estis kvieta. Remiloj\negaltempe plaŭdis je la akvonivelo.\n\n\"Mi havas impreson, kvazaŭ ni tute ne veturus por batali,\" Magalhaes\nkliniĝis al Serrao.\n\n\"Estas vere belega nokto,\" diris Serrao.\n\n\"Kaj ĝi forte rememorigas min pri tiu nokto en Malako, kiam ni\nestis kun Francisko lastfoje. Ho, kiom da jaroj forpasis jam de tiu\ntempo!\"\n\nIli silentiĝis, pensante pri Francisko. Kiel strange, ke lia veturo\ndonis impulson al ekspedicio de Magalhaes!\n\nFine aperis sur malhela horizonto siluetoj de malalta insulo.\nMaktano!\n\nSubite la ŝalupo ekkrakis. Ĉu ili puŝiĝis je la fundo? Ili ja\ntroviĝas ankoraŭ tiom malproksime de la insulo!\n\n\"Malfavora okazintaĵo, sinjoro admiralo,\" diris Serrao. \"Ĝuste en\nĉi tiuj lokoj estas la maro tre malprofunda.\"\n\n\"Kaj estas ĉi tie koralaj rifoj,\" aldonis trompite Henriko.\n\nKion fari?\n\nSalti en akvon kaj vadi al la bordo? Ili ja ne povas atendi fluson\nkelkajn horojn kaj fariĝi la objekto de mokado de indiĝenoj!\n\nEn matena krepusko maristoj rigardas la admiralon. Ili atendas lian\nordonon, energian, mallongan, kiel kutime --\n\nSed stranga afero -- admiralo silentas. Li hezitas. Li rigardas siajn\nmaristojn, poste Maktanon. Li ne povas decidiĝi. Li, kiu neniam\nhezitis, estas subite konfuzita.\n\nDenove li konsciiĝas pri la sensenco de ĉi tiu batalo. Kial invadi\ninsulon de trankvilaj homoj, kiuj neniel domaĝis al Hispanoj? Kial\ntiel superflue verŝi sangon de la maristoj, kun kiuj li kunkreskis\nkaj kiujn li alkondukis tra la vojoj bonaj kaj ankaŭ dornoplenaj\nĝis ĉi tien, al Maktano?\n\nKaj la granda admiralo subite decidiĝas al la faro, kiu ĉiujn\nmiregas.\n\nLi vokas al si la araban komerciston.\n\n\"Iru sur la insulon,\" li instigas tiun. \"Diru al la reĝo, ke mi\ndonas al li ankoraŭ eblecon ĉion plibonigi kaj ordigi. Se li\nestos kompleza publike diri, ke li rekonas Humabonon kiel sian plej\nsuperan estron, ni ne kurbigos al li eĉ hareton sur la kapo. Alie li\nmemkompreneble lernos koni hardecon de niaj armiloj.\"\n\n\"Jes, sinjoro,\" diras kompleze la sendito. Li saltas en akvon, kiu\natingas lian talion, li vadas al la insulo kaj malaperas en surbordaj\ndensaĵoj...\n\nPost unu horo li revenas. Lia vizaĝo estas pala de emocio.\n\n\"Indiĝenoj estas preparitaj, ili atendas vin,\" li informas per\ntremanta voĉo la admiralon.\n\n\"Kaj mia komuniko?\"\n\n\"Mi devas sciigi al vi, ke ili regis sur ĉi tiu insulo ĉiam mem\nkaj ili neniam obeos la reĝon de insulo Cebuo. Kaj se vi volas veni\nkun pafiloj, ili bonvenigos vin per sagoj kaj ĵetlancoj, kiuj estas\nankaŭ kapablaj mortigi homon.\"\n\n\"Do -- jen klaraj vortoj,\" diras la admiralo kaj li rektiĝas.\n\n\"Kaj ankoraŭ ion, sinjoro admiralo. Apud la bordo estas multaj\nkavaĵoj superkovritaj per branĉoj.\"\n\n\"Por ke ni falu malsupren kaj poste trapikiĝu,\" diris Serrao. \"Ne,\ntiun ĝojon ni ne faros al ili.\"\n\n\"Ĉu ili estas multaj?\" demandis ankoraŭ la admiralo.\n\n\"Malfacile diri tion,\" respondis la komercisto. \"Mi mem vidis nur\nkelkajn grupojn. Sed mi havis impreson, kvazaŭ moviĝus ĉiuj\ndensaĵoj.\"\n\nAdmiralo donis ordonojn.\n\n\"Bombardiloj devas resti sur la ŝalupoj. Sur ĉiu ŝalupo estos du\nviroj.\"\n\n\"Domaĝe!\" ĝemetis Serrao. \"Nia malgranda nombro estos per tio\nankoraŭ plimalgrandigita kaj ni restos sen la kanonoj, kiuj devis\nesti la plej granda surprizo.\"\n\n\"Ni devos helpi al ni ankaŭ sen ili,\" respondis admiralo kaj kiel\nunua li saltis en marondojn.\n\nIli progresis antaŭen nur malrapide. El sabla profundaĵo elstaris\nglitaj ŝtonegoj kaj akraj rifoj. La maristoj paŝis singarde. Ili\ndevis zorgi pri tio, ke ili ne malsekigu pulvon kaj muskedojn.\n\nLa reĝo de la insulo Cebuo restis kun siaj batalantoj malproksime sur\nla maro.\n\nPigafetta priskribis la batalon sur Maktano jene:\n\n\"Ni saltis en akvon, kiu atingis ĝis niaj talioj, kaj ni devis\nvadi al bordo certe tiom malproksimen, ĝis kien oni povus pafi\nel pafarko, dume niaj ŝalupoj ne povis sekvi nin, ĉar tie estis\nkoralaj rifoj. Sur la bordo ni trovis mil kvin cent indiĝenojn,\nkiuj estis dividitaj en tri grupoj. Terure kriante ili ekatakis nin.\nDu grupoj atakis el flankoj, unu grupo el antaŭe. Nia admiralo\ndividis ŝipanaron en du grupojn. Muskedistoj kaj sagpafistoj pafis\nde sur boatoj duonhoron, sed senrezulte, ĉar iliaj kugloj kaj\nsagoj kaj ĵetlancoj ĵetataj el tia distanco jam ne estis kapablaj\ntrapenetri la lignajn ŝildojn kaj maksimume ili vundis brakojn de\nla malamikoj. La admiralo donis laŭtvoĉe ordonon, ke ili jam ĉesu\npafi (versimile por ŝpari municion al lastaj momentoj de la batalo),\nsed ili ne obeis lin. Kiam insulanoj vidis, ke niaj pafaĵoj kaŭzas\nal ili nur etan aŭ tute nenian domaĝon, ili cedis nek unu paŝeton.\nIli nur ĉiam pli laŭte batalkriis, transsaltante de unu flanko al\nalia, por eviti la pafaĵojn. Samtempe ili senĉese alproksimiĝis,\nŝirmante sin per siaj ŝildoj. Ili ĵetis al ni sagojn kaj lancojn\nen fajro harditajn, lignajn ĵetlancojn, ŝtonaron kaj marĉon, tiel\nke ni nur malfacile defendis nin. Iuj el ili ĵetis al nia admiralo\neĉ lancojn ekipitajn per metalaj pintoj.\n\nVolante fortimigi ilin, sendis admiralo kelkajn niajn homojn por\nbruligi loĝejojn de la insulanoj. Sed tio kolerigis ilin ankoraŭ\npli multe. Iuj el ili forkuris al la fajro, kiu konsumis dudek aŭ\ntridek kabanojn, kaj mortigis tie du el niaj homoj. La restantaj\nekatakis nin des pli furioze. Kaj kiam ili ekrimarkis, ke niaj kruroj\nne estas ŝirmataj per la ŝildoj, ili celdirektis precipe al ili.\nAl admiralo traboris dekstran kruron venenigita sago, post kio li\nordonis, ke ni paŝon post paŝo cedu. Sed preskaŭ ĉiuj niaj homoj\nkomencis en tiu momento senpripense forkuri, tiel ke el ni restis\nkun li apenaŭ ses aŭ ok (kaj li, estante jam jarojn lama, evidente\nplimalrapidigis la cedon).\n\nTiam ruliĝis al ni el ĉiuj flankoj sagoj kaj ŝtonoj, kiujn\nla malamiko ĵetis al ni, kaj ni ne estis kapablaj rezisti. La\nbombardiloj, kiujn ni havis en boatoj, ne povis helpi al ni, ĉar\nmalprofunda akvo detenis ilin en troa malproksimo. Tiel ni cedis\nĝis la maro. Ni klopodis cedi kiel eble plej malproksimen de la\nbordo. Senĉese batalante ni cedis paŝon post paŝo kaj ni jam\nestis je pafdistanco de la bordo kaj akvo atingis niajn genuojn.\nSed la insulanoj persekutis nin tro obstine kaj ili ĉasis ĉiam la\nĵetlancojn, kiujn ili ĵetis al ni antaŭe, tiel ke ili povis uzi\nla saman ĵetlancon kvinfoje aŭ sesfoje. Kaj ĉar ili distingis la\nadmiralon, ili pafcelis precipe al li: ili jam dufoje batfaligis al\nli helmon de sur la kapo. Sed li persistis kun kelkaj malmultaj el\nni kiel brava kavaliro sur la loko, ne provante cedi plu. Tiel ni\nbatalis pli longe ol unu horon, ol unu el insulanoj sukcesis ĵeti\nen vizaĝon de la admiralo pafaĵon el kano. En sekvanta momento la\nkoleriĝinta admiralo trapuŝis bruston de la atakinto per sia propra\nlanco, sed ĝi restis fiksita en korpo de la mortigito. Kiam nun\nadmiralo provis elingi glavon, li sukcesis tion fari nur duone, ĉar\nbato de la ĵetlanco lamigis lian dekstran brakon. Kiam la malamikoj\nobservis tion, ili ĵetis sin kune kontraŭ li. Unu el ili donis al\nli per sabro tian baton en maldekstran kruron, ke li sinkis kaj falis\nsur la vizaĝon. Ili tuj ĵetiĝis al li kaj trapikis lin per lancoj\nkaj per ĉiuj armiloj, kiujn ili havis. Tiel ili senvivigis nian\nspegulon, nian lumon, nian konsolon, nian fidelan estron.\"\n\n\n\n\nXVII.\n\nViktorio\n\n\nMaristoj sur la ŝalupoj rigardis al la bordo kaj ne povis kredi\ntion, kio okazis. Ĉu estas eble, ke ilia admiralo estu morta? Ke li\nforlasu ilin en la momento, kiam li kondukis ilin tra la plej malbona\nparto de la grandioza vojo?\n\nTeruregiĝinte ili rigardis la lokon, kie li malaperis. Eble tio\nestas nur malbona sonĝo. Eble la admiralo elstaros el kvietaj ondoj,\nkiuj forlavos al li postsignojn de la akceptitaj vundoj. Kiu ja\nkondukus la ekspedicion al Molukoj kaj hejmen, en Hispanujon?\n\nSed la oceano estis trankvila kaj ondetoj senkulpe balanciĝis,\nkvazaŭ en ilia sino ne troviĝus homo, sur kies ŝultro kuŝis\ngrandega ŝarĝo de la plej aŭdaca kaj plej fama ekspedicio de ĉiuj\ntempoj kaj de ĉiuj popoloj...\n\nKaj ili tamen ankoraŭ unufoje ekvidis lin.\n\nLa insulanoj tiras el akvo kadavron de la admiralo, ili portas\nĝin sur la bordon, ili ĝojkrias, dancas, ĵetas lancojn alten.\nMalfortigitaj, sangomakulitaj maristoj prenas siajn armilojn. Ili\nliberigos almenaŭ kadavron de la admiralo.\n\nĈiuj rigardas Serraon. Ili atendas lian ordonon.\n\nSerrao komprenas ilin. Ankaŭ li ŝatus doni sian vivon por tio, ke\nla korpo de lia komandanto ne estu malestimita.\n\nSed la prudento venkas. Admiralo mortis, sed ni devas finigi lian\nverkon. La vojo hejmen estas ankoraŭ longa kaj tie embuskas nin\ncentoj da danĝeroj. Oni bezonos ĉiun viron.\n\nLa okuloj de la maristoj pendas sur Serrao.\n\n\"Ĉu ni ekatakos?\" demandas iuj malpacience.\n\n\"Ne,\" respondas Serrao.\n\nIli rigardas lin ne komprenante.\n\n\"Ni sendos tien tradukiston. Ni ofertos al ili varojn aŭ armilojn,\nke ili redonu al ni korpon de la admiralo.\"\n\nĈiuj sekvas per okuloj la komerciston-tradukanton retenante\nspiradon. Sed la kolero de la venkintaj batalantoj por libereco\nestis pli granda ol ilia avideco je armiloj. Ili respondis, ke ili\nne redonos la kadavron de sia plej granda malamiko eĉ por ĉiuj\ntrezoroj de la mondo.\n\nSerrao kun peza koro donis ordonon por reveturo al karaveloj. Tie\nekregis konsterniĝo. Neniu atendis tian malvenkon. Neniu povis\nkredi, ke admiralo estas morta.\n\nRuinigita Pigafetta foriras en sian kajuton kaj tie li skribas en\nsian taglibron:\n\n\"... Tiel ili senvivigis nian spegulon, nian lumon, nian konsolon,\nnian fidelan estron. Kiam ili vundis lin, li turniĝis ankoraŭ\nkelkfoje al ni por vidi, ĉu ni ĉiuj atingis la boatojn.\n\nLia ĉefa virto estis memkonfido kaj persistemo eĉ en la plej\nmalbonaj momentoj de la vivo. Ekzemple malsaton li toleris pli bone\nol ni ĉiuj kune. Bonege li konis legi marmapojn kaj li scipovis\ngvidi ŝipojn pli majstre ol ĉiuj liaj ŝipgvidistoj. La plej\nbona pruvo, kiajn kapablojn havis ĉi tiu viro, estas fakto, ke li\nĉirkaŭveturis Teron -- ĉar en la momento, kiam li mortis, ĝi\nestis kvazaŭ ĉirkaŭveturita malgraŭ tio, ke li ne havis en tio\niun antaŭulon.\"\n\nKaj dume ferdekoj de ŝipoj de Magalhaes tremegas de kolero, bedaŭro\nkaj antaŭtimo. Kio sekvos? Kiu gvidos la ekspedicion dum plua\nnavigado?\n\nPost interkonsilo estis elektita kiel komandanto Duarte Barbosa,\nbofrato de Magalhaes.\n\nLa restado sur insulo Cebuo fariĝis danĝera. Indiĝenoj malkaŝis\nmultajn signojn, ke Eŭropanoj estas ne bonvenataj gastoj. Pro tio la\nekspedicio faris rapide preparojn por forveturo.\n\nĈiuj laboris en febra rapideco. Nur malsanuloj alrigardis la\nplilongan labortempon nenion farante. Ili estis multaj, preskaŭ\nĉiuj partoprenintoj de la ekspedicio al Maktano, inter ili ankaŭ\nPigafetta. Sago trafis lin rekte en la frunton. Ĝi estis pafita el\ngranda distanco, tiel ke Pigafetta estis nur malgrave gratvundita.\nSed ĉar la sago estis venenigita, minacis danĝero, ke la veneno\npenetros en tutan korpon.\n\nAnkaŭ Henriko estis vundita. Li kuŝis apud admirala estra ponteto\nkaj malgaje rigardis al la firmamento. La morto de admiralo dolorigis\nlin pli multe ol propra vundo. Li luktis ĉe flanko de sia sinjoro\nkiel leono. Vane. Lia sinjoro kaj komandanto ne vivas plu. Kia\nsinjoro li estis! Li kondutis al sia sklavo ĉiam afable, neniam\nbatis lin, neniam tro ŝarĝis lin per laboro. Kaj dumvoje sur\nPacifiko li promesis al Henriko, ke reveninte hejmen, li nuligos lian\nsklavecon. Henriko estos denove libera kaj nekatenita, kiel en sia\ninfanaĝo. Se li volos, li povos resti en familio de Magalhaes, sed\nse estos lia sopiro, li povos reveni en sian patrujon. Kaj nun -- la\nmorto de Magalhaes ruinigis ĉion. Kiu ja kredas lin, ke oni promesis\nal li liberecon?\n\nSuno brulegis. La vundo en flanko doloregis. En cerbo de Henriko\nestis ununura demando: \"Kio nun estos kun mi?\"\n\nSur la ferdeko paŝis Barbosa. Nova rango ebriigis lin. Ĉie li estis\nvidebla kaj aŭdebla. Ĉien disvastiĝis liaj arogantaj ordonoj.\n\nKiam li vidis la kuŝantan sklavon, li kriis:\n\n\"Kial vi ĉi tie kuŝripozas?\"\n\n\"Mi estas vundita, sinjoro kapitano,\" respondis Henriko.\n\n\"Vundita! Vundita!\" kriegis Barbosa. \"Niaj homoj povus morti de la\nlaboro, kaj vi kuŝripozos! Eble vi opinias, ke post morto de la\nadmiralo vi jam ne bezonos labori?\"\n\n\"Ne, sinjoro kapitano.\"\n\n\"Ĉesu kun tiu kapitano, vi ja devas jam scii, ke mi estas\nvicadmiralo!\"\n\n\"Al mi forfluis multe da sango, sinjoro vicadmiralo.\"\n\n\"Jam estu en magazeno, vi maldiligentulo!\"\n\n\"Mi vere ne povas, sinjoro vicadmiralo!\"\n\n\"Vi mallaboremulo!\" ekkriis Barbosa kaj saltis al li. \"Do vi vere\nopinias, ke vi ne obeos? Sed pri tio ne eraru, vi hundo!\"\n\nLa korpo de Henriko ektremis de la piedbato, kiun donis al li Barbosa\npor akcenti siajn vortojn.\n\nLa vundita sklavo kun granda peno leviĝis. Li treniĝis al la\nbalustrado. Poste li sidiĝis en ŝalupon, kiu veturis al la bordo por\nvaroj. Li volis rektiĝi, sed li ekĝemis. Doloris lin la vundo el\nbatalo kaj ankaŭ piedbato de Barbosa. Tiu bruligis la korpon, sed\nankoraŭ pli multe la animon.\n\nLa piedbaton por ĉio, kion li faris por la admiralo. Kompatinda\nadmiralo! Se li scius, kio okazis kun lia sklavo! Li jam scipovus\nbridi la sovaĝan Barbosan! Sed nun? Kiu defendos la sklavon, kiu ne\nhavas sinjoron? Ĉiuj ordonos lin, ĉiuj donos al li laboron, ĉiuj\nbatos lin. Plena da kontuzmakuloj kaj malfermitaj vundoj li veturos\nkun ili en Hispanujon renkonten al la plej malhela estonteco.\n\nNe! Li ne veturos kun ili! La admiralo estas morta, ĉu koncernas lin\niu alia? Li saltos sur la bordon, malaperos en la densaĵoj, atendos\nĝis forveturo de la karaveloj kaj poste li prezentos sin antaŭ\nreĝo de Cebuo. Iun tempon li vivos sur la insulo kaj poste li jam\niamaniere atingos Sumatron.\n\nSed la piedbato brulis kaj flamigis en la animo danĝeran fajron. La\nvicadmiralo devos penti pro sia brutaleco!\n\nHenriko elboatiĝis kaj iris en loĝejon de la reĝo. Tie ili\ninterkonsentiĝis pri la plano, kiamaniere venĝi sin je la Hispanoj.\n\nSekvantan tagon li aperis apud la vicadmiralo.\n\n\"Kion vi volas ĉi tie denove?\" malamike ektraktis lin Barbosa. \"Mi\nordonis al vi labori en la magazeno!\"\n\n\"Jes, sinjoro vicadmiralo,\" respondis humile la sklavo. \"Mi laboras\ntie. Sed mi alportas al vi sciigon de la reĝo.\"\n\n\"Kion li volas ankoraŭ?\"\n\n\"Li sciigas al vi, ke li sendos al hispana reĝo riĉajn donacojn.\nBonvolu veni por ili sur la insulon. La reĝo preparis por ĉiuj\nsinjoroj kapitanoj kaj oficiroj solenan tagmanĝon por adiaŭo.\"\n\n\"Kiam?\"\n\n\"Hodiaŭ.\"\n\nDuarte Barbosa kontente ridis. Bone komenciĝas lia kariero. Apenaŭ\nli fariĝis la vicadmiralo, jam li kolektas riĉaĵojn!\n\n\"Sciigu la reĝon, ke ni dankas pro lia invito. A1 la tagmanĝo ni\nvenos.\"\n\nHenriko faris profundan komplimenton kaj malaperis.\n\nDum konsilo de oficiroj aŭdiĝis voĉoj de malkonfido. Estas\nstrange, ke la reĝo invitas ĉiujn oficirojn.\n\nAnkaŭ Serrao ne konsentis kun la propono viziti la reĝon. Sed kiam\nBarbosa kulpigis lin pro la malkuraĝo, li ĉesis protesti.\n\nDudek naŭ oficiroj enŝalupiĝis. Ili iris tiamaniere, kiel oni\nkutimis iradi al festenaj regaloj. En festaj vestoj, sen armiloj.\nKelkaj havis malpezajn spadetojn.\n\nEn frunto de la procesio iris Serrao kun Barbosa. Malantaŭ ili\nceteraj oficiroj. La procesion fermis Spinoza kaj Carvalho.\n\nKelkajn momentojn ili iris tra stratoj de la urbo ne rimarkinte ion\nokulfrapantan. Sed subite viviĝis ĉiuj kabanoj, dometoj, stratoj,\nel ĉiuj flankoj kuregis al malgranda procesio indiĝenoj kun armiloj\nen la manoj.\n\nLa ekatako estis tiom rapida, ke Hispanoj ne havis tempon por\nforkuri, kaj por defendo ili havis neniujn armilojn. La komandantaro\nde la ekspedicio de Magalhaes estis falĉata kiel herbo.\n\nNur du viroj sukcesis kursavi sin. Ili estis Carvalho kaj Spinoza,\nkiuj deteniĝis per alligo de la ŝalupo. Kiam ili ekvidis la\narmitajn indiĝenojn, ili forkuris, surŝalupiĝis kaj feliĉe\natingis karavelojn.\n\nCarvalho transprenis komandon sur la ŝipoj. Karaveloj proksimiĝis\nal firma tero kaj bombardistoj komencis pafegi sur la bordon.\n\nLa kanonpafaĵoj konfuzigis vicojn da insulanoj. Ilia kriego\nplifortiĝis. Kelkaj kabanoj ruiniĝis.\n\n\"Fajron!\" komandis ree kaj ree Carvalho.\n\nNovaj bategoj, nova kriego.\n\nSubite ĉio silentiĝis.\n\nSur la bordo aperis procesio de indiĝenoj. Ili kondukis unu\noficiron. La maristoj el karaveloj vidis, ke lia blanka vesto estas\ntute makulita de sango.\n\n\"Jen Serrao!\" vokis Pigafetta, kiu ne povis partopreni la viziton de\nla urbo pro sia vundiĝo.\n\nEstis li.\n\n\"Ne pafu!\" li vokis per malforta voĉo.\n\nSur karaveloj neniu eĉ spiris.\n\n\"Carvalho, savu min! Se vi donos al ili bombardilojn, ili forlasos\nmin libera!\"\n\n\"Kio okazis kun la ceteraj?\"\n\n\"Ili estas mortaj!\"\n\nEn ĉi tiu momento Carvalho konsciiĝis, ke post murdiĝo de la\noficiroj li povos fariĝi la admiralo.\n\nRapide decidita li respondis:\n\n\"Kun la sovaĝuloj ni jam ne povas trakti! Ni ne kredas al ili!\"\n\n\"Carvalho, eble vi ne lasos min ĉi tie perei!\" ekĝemis vundita\nSerrao.\n\n\"Mi bedaŭras, sed mi ne povas helpi vin,\" respondis kun senkompata\napatio Carvalho. Kaj turniĝinte al la maristoj li komandis:\n\n\"Streĉu velojn!\"\n\nNeniu moviĝis.\n\n\"Ĉu vi ne komprenis?\" kriegis Carvalho kaj li tute ruĝiĝis. Elcano\nstariĝis antaŭ li. Li rigardis rigide la novan komandanton. Lia\nrigardo estis plena de malestimo, kiam li diris:\n\n\"Sed tion vi ne opinias serioze, sinjoro Carvalho?\"\n\n\"Kial ne? Eble vi volas, ke mi ĵetu en pereon tutan ekspedicion pro\nunu homo?\"\n\n\"Admiralo Magalhaes agus sur via loko tute alie,\" respondis Elcano.\n\"Se vi mem ne estas sufiĉe kuraĝa, ni batalos eĉ sen vi -- ĉu vi\nkomprenas?\"\n\n\"Bonege!\" grimacis Carvalho. \"Se iu post Maktano kaj post hodiaŭa\nmurdiĝo havas inklinon perei, mi tute ne kontraŭstaras!\"\n\n\"Kiu iros memvole kun mi?\" demandis Elcano kaj lia rigardo hardiĝis\nde aŭdaco kaj decido.\n\n\"Mi!\" diris senhezite Pigafetta.\n\n\"Mi!\" decidiĝis ankaŭ Spinoza.\n\n\"Mi!\" ekĝemis Garcia, venkante grandan doloron en la tuta korpo. En\nbatalo sur Maktano li ricevis kelkajn gravajn vundojn. Li estis unu\nel tiuj, kiuj defendis la cedon de Magalhaes ĝis la lasta momento.\nNun skuegis lin altgrada febro.\n\nTio estis ĉio.\n\nTri viroj.\n\nLa ceteraj estis terurigitaj kaj silentis. Ili klinis kapojn, ne\nvolante renkonti rigardojn de la bravaj kunuloj.\n\n\"Hontu!\" vokis indigne Elcano.\n\n\"Mi ja diris tion al vi!\" ĝojis pro sia venko Carvalho. \"Streĉu\nvelojn!\"\n\nLa maristoj malrapide disiris.\n\nVeloj streĉiĝis. La karaveloj forveturis.\n\nDe la bordo ili aŭdis senesperegan krion. Jen forlasita kaj\nperfidita Serrao falis sub la batoj de kolerigitaj indiĝenoj.\n\nĜi estis malgaja veturo de insulo Cebuo. Ĉiuj maristoj estis kvazaŭ\nlamigitaj. Ili sentis, ke jam ne estas ĉi tie forta mano, kiu tiom\nmajstre gvidis ilin.\n\nNovan admiralon ili malestimis. Ili malamegis lin pro lia fieco, kiun\nli montris al Serrao. Ili hontis antaŭ si mem. Ili ja devis iri en\nmalegalan batalon. Pli volonte morti en batalo, ol vivi tiamaniere.\n\nBaldaŭ montriĝis, ke la nombro de maristoj ne sufiĉas por priservi\ntri ŝipojn. Ili ja restis jam nur cent ok. Inter ili estis multaj\nvunditoj.\n\nIli decidiĝis neniigi unu ŝipon. Kiun? Concepcion estis la plej\nkaduka. Ili transportis provizojn kaj ĉion, kio iel valoris, en du\nrestantajn karavelojn. Concepcion ili forbruligis.\n\nEl la tuta ekspedicio restis jam nur Viktorio kaj Trinidado...\n\nIli veturis -- kien ili veturis? Kiu sciis, kien ili veturas? Jen\nili veturas okcidenten, jen suden, tuj denove orienten. Konsterniĝo\nkaj teruro falis sur la karavelojn. Ili baraktiĝas en ĉi tiuj\nmalproksimaj maroj senpove, ili similas al du sableroj en la dezerto,\ndenove aperas tiu minaca fantomo el Pacifiko -- malsato -- malsanoj\n-- -- --\n\nKonsterniĝo kaj teruro falis sur la karavelojn. Do tiaj estos finoj\nde la ekspedicio, kiu ekveturis kun tiom da esperoj?\n\nKiam ŝajnis, ke jam estas ĉio perdita, ili veturis al Borneo. Ili\nestis akceptitaj de la indiĝena loĝantaro afable kaj amike.\n\nTie ili restis sufiĉe longan tempon. Ili aĉetis nutraĵojn kaj\nriparis ŝipojn. Precipe Trinidado estis jam kaduka.\n\nIam ili vidis grandan nombron de indiĝenaj boatoj, kiuj veturis\nel la haveno. Carvalho, terurigita jam per batalo sur Maktano kaj\nmalkonfida per atako en Cebuo, kredis, ke boatoj intencas ataki la\nkaravelojn. Por malebligi tion, li mem donis ordonon al atako.\n\nHispanoj sukcesis atingi la vastan maron. Nur de la kaptitoj ili\nestis informitaj, ke la batalo estis superflua, ĉar indiĝenoj ne\nhavis militistajn planojn.\n\nEn tiu batalo pereis kelkaj Hispanoj -- inter ili ankaŭ Carvalho.\nKiu nun gvidos la ekspedicion? Kiu alia ol Elcano, kiu montris plej\nmulte da aŭdaco kaj energio el ĉiuj maristoj kaj estas ankaŭ plej\nsperta! Kaj plie -- jen homo, kiu eliris el vicoj de ŝipanaro, li\ncerte komprenos la ĝeneralan sopiron reveni kiel eble plej baldaŭ\nen Hispanujon.\n\nĈiuj jam volis hejmen. Ili sopiris je tio pli akre kaj pli elemente\nol en San Julian kaj en la trapasejo. Tiam ili nur antaŭsentis la\ndanĝeron, al kiu ili iras renkonten. Sed nun ili jam sciis, kion ili\npovos atendi, kaj tial for, for de ĉi tiuj lokoj, kie ĉe ĉiu paŝo\nembuskas la morto!\n\nSopirante reveni ĉiuj estis pretaj forgesi la originan planon de la\nveturo de Magalhaes.\n\nĈiuj -- nur ununura ne.\n\nElcano!\n\nLi kunvokis la maristojn.\n\n\"Kamaradoj,\" li diris, \"mi konas vian sopiron. Ankaŭ mi jam ŝatus\nesti en Hispanujo. Sed vi ne rajtas forgesi, kion intencis nia granda\nadmiralo: atingi Molukojn. Ĉu ni perfidu liajn planojn? Ĉu ni\nmalkuraĝe rezignu pri tio, je kio li tiom sopiris -- kiam ni venkis\njam tiom da malhelpaĵoj?\"\n\nLa maristoj embarasite silentis.\n\nElcano daŭrigis:\n\n\"La granda admiralo oferis por sia ideo vivon. Ĉu vi ne opinias,\nke estas nia devo daŭrigi lian verkon, finigi ĝin? Ni ofte agis\nmaljuste kontraŭ li. Ankaŭ mi estis inter la erariĝintoj,\nkiuj ne komprenis lin. Mi bedaŭras tion. Ni devos reĝustigi la\nmaljustaĵojn, kiujn ni faris kontraŭ li dum lia vivo. Rememoru,\nkiel li kondutis al ni dumvoje sur Pacifiko! Rememoru Maktanon! Li\nja povis resti en Trinidado kaj sendi en la batalon nur nin! Kaj kia\nestis la fakto! Ĉu vi rememoras, kiel aŭdace li batalis? Kiel li\nŝirmis nian cedon, vidante, ke la batalo estas jam perdita?\"\n\nLa partoprenintoj de la ekspedicio al Maktano kapjesis. La staturo de\nadmiralo subite aperis antaŭ ili. --\n\nElcano entuziasmiĝis:\n\n\"Kamaradoj, granda admiralo vivis kaj batalis kune kun ni ĝis lasta\nspiro. Li oferis vivon por sia ideo kaj por ni. Do -- fidelecon por\nfideleco! Mi proklamas al vi, ke mi dediĉos ĉiujn miajn fortojn al\nununura celo: plenumi testamenton de la admiralo. Ĉi tiu testamento\nsignifas -- veturon al Molukoj kaj poste hejmen, en Hispanujon!\"\n\nElcano sukcesis gajni ĉiujn maristojn por plenumo de la testamento\nde Magalhaes.\n\nSed -- kie troviĝas Molukoj?\n\nĈi tie estas tia miksaĵo da insuloj, ke du karaveloj veturas inter\nili kiel du vaglumoj. Neniu konas la vojon al Molukoj.\n\nPost kelkmonata vaga veturo ili atingis malgrandan insuleton. Areto\nda Hispanoj sub gvido de Elcano penetris en apudmaran vilaĝon.\nMalajoj forkuris, sed du kaptitoj estis tamen alkondukitaj sur la\nŝipon.\n\nElcano alparolis ilin rekte:\n\n\"Kie estas Molukoj?\"\n\nLa kaptitoj silentis. Ĉu ili ne komprenis? Elcano ripetis la\ndemandon ankoraŭ pli akcente.\n\nSubite unu indiĝeno plivigliĝis:\n\n\"Moloko?\"\n\n\"Jes. Moloko!\" ripetis Elcano ĝojigite.\n\nLa indiĝeno montris al la sudo kaj promesis, ke li alkondukos tien\nla ekspedicion. Ili navigadis unu semajnon, sed Molukoj ĉiam ne\naperis. Nur la sepan tagon ili ekvidis kelkajn kanusformajn insulojn.\n\n\"Moloko!\" ekkriis Malajo.\n\nMolukoj, la celo de ilia veturo! Sopiro de Magalhaes! Lando de\nFrancisko Serrao!\n\nKiamaniere bonvenigos ilin la amiko de admiralo? Kaj kiel li estos\nsendube ruinigita, ĝis ili diros al li pri morto de la granda\nadmiralo kaj de Juan Serrao!\n\nSed Francisko Serrao ne bonvenigis ilin. Li jam estis unu duonjaron\n-- morta!\n\nLi mortis kiel viktimo de rivaleco kaj ekspansio de Portugalujo kaj\nHispanujo.\n\nPortugaloj volis malebligi la ekspedicion de Magalhaes tuj de la\nkomenco. Unue ili intervenis pere de sia ambasadoro Alvarez, poste\nili sendis sur la maron sian ŝiparon, antaŭ kiu la ekspedicio\nforflugis sendube nur pro tio, ke Magalhaes gvidis la karavelojn el\nvasta oceano al Afriko.\n\nForpasis monatoj kaj pri heroaj marnavigantoj estis nenio aŭdebla.\nPoste alveturis en Hispanujon perfida Gomez kun San Antonio. Li ja\nne ricevis rekompencon, kiun li atendis, male li estis arestita,\nsed la nomon de Magalhaes li tamen makulis per fiaj kalumnioj.\nAmbasadoroj de Manuelo tiel eksciis, ke la ekspedicio jam atingis\nsudan promontoron de Ameriko, kaj nun ĝi certe veturas rekte al\nMolukoj!\n\nĈu Portugalujo permesu ŝtelon de la insuloj, kie kreskas\nmultekostaj spicoj?\n\nNovan militŝiparon al Molukoj!\n\nSensukcese. Pri karaveloj de Magalhaes absolute neniu postsigno...\nSed ili certe baldaŭ alveturos. Kaj Serrao konatigos Magalhaeson,\nsian amikon de infaneco, kun ĉiuj komercaj sekretoj. Tion oni devas\nmalebligi!\n\nAl Molukoj alveturis portugala ambasadoro. Li vizitis Franciskon\nSerraon kaj dum la traktado li verŝis en trinkaĵon de nenion\nantaŭvidanta malkovrinto de Molukoj fortefikan venenon...\n\nTiel pereis Francisko Serrao. Ĝi okazis en la sama tempo, kiam\nMagalhaes troviĝis sur la insulo Cebuo.\n\nMolukoj ravis maristojn per sia beleco kaj precipe per malkareco de\nmultekosta spico. Por bagatelaĵo vi aĉetas ĉi tie centkilogramon\nda kariofilo, hejme vi vendos ĝin kaj vi fariĝos riĉulo. Vere.\nMolukoj estis indaj de tiel longa veturo!\n\nIli restis sur la insuloj ĉirkaŭ ses semajnojn. Dum la tuta tempo\nili interŝanĝis ŝtofojn kaj aliajn varojn por multekosta spico.\n\nKiam ili volis finfine en decembro 1521 ekveturi, ili konstatis, ke\nŝipo Trinidado havas en suba parto grandan truon, per kiu penetris en\nĝin senĉese akvo. Estis necese fari ĝeneralan riparon.\n\nElcano insistis reveturi hejmen. Ĉiumomente povis aperi apud\nMolukoj portugalaj ŝipoj, kiuj havus kun hispanaj konkurantoj\nneniun kompaton.\n\nTial estis decidite, ke ili veturos en du direktojn: Elcano kun\nViktorio daŭrigos la veturon okcidenten, Spinoza kun Trinidado\nelektos pli mallongan vojon al meza parto de Ameriko, al tiuj\nlokoj, kiujn atingis Balboa kun siaj homoj. Tie li ekrilatos kun\naliaj hispanaj ŝipoj, kiuj estas en orienta parto de Dario, li\nsendos al ili varojn trans terkolon de Dario kaj mem sen ŝarĝo li\nĉirkaŭveturos Sudan Amerikon.\n\nMaristoj estis dividitaj egalnombre al ambaŭ ŝipoj.\n\nĈiuj estis profunde kortuŝitaj, kiam Viktorio streĉis velojn kaj\nekveturis okcidenten.\n\nLa karavelo Trinidado post finiĝo de riparoj celdirektis orienten.\nSed ĝi ne havis feliĉon. Distanco al meza parto de amerika\nkontinento estis multe pli granda, ol la kapitanoj supozis. La\nprovizoj malaperis. La veloj disŝiriĝis. Ŝnuregoj traŝiriĝis.\nLa maristoj estis turmentataj de skorbuto. Multaj el ili mortis de\nmalsato.\n\nSpinoza vidis, ke li ne atingos celon. Tial li decidiĝis veturi\nreturnen al Molukoj.\n\nLi alveturis tien en la tempo, kiam apud la insuloj ankris portugala\nŝipanaro. Pezaj militkrozoŝipoj rapidegis al Trinidado, por ke la\nkaravelo ne malaperu al ili. Sed la kaduka ŝipo jam droniĝis.\nApenaŭ Portugaloj forportis ĝian valoran ŝarĝon, ĝi subakviĝis.\n\nLa ŝipanaro de Trinidado estis kaptita kaj arestita. Hispana\nregistaro intervenis pli poste en Lisbono, ke ili estu liberigitaj.\nLa intertraktado daŭris kelkajn jarojn. Dume multaj el la kaptitaj\nmaristoj mortis en malliberejo sekve de neaŭdataj suferoj. Kiam ili\nestis finfine en la jaro 1527 liberigitaj, restis vivantaj nur tri\nviroj. Unu el ili estis komandanto de la malfeliĉa ŝipo Spinoza, la\ndua maristo Garcia, kies forta korpo rezistis ĉiujn suferojn.\n\nEl kvin ŝipoj de Magalhaes restis unusola: Viktorio.\n\nĈu ĝi sukcesos plenumi testamenton de Magalhaes? Ĉu ĝi atingos\nsian celon?\n\nElcano tion firme intencis. La vojo de Molukoj estis al li jam\nkonata. Li sciis, ke li devos veturi ĉiam okcidenten, eventuale\nsudokcidenten. Ĝis li atingos Afrikon, tiam li sentos sin kiel\nhejme.\n\nDo iun vojeraron li ne timis.\n\nSed Viktorion kaj ties ŝipanaron embuskis alia danĝero: Portugaloj.\nLa ŝipo veturis tra la duonmondo, kiu laŭ divido de papo apartenis\nal Portugaloj. Ve al Viktorio, se ĝin vidos iu malamika ŝipo!\n\nElcano devis veturi tra vasta Hinda oceano, eviti la portugalajn\nŝipojn kaj koloniojn, veturi sen albordiĝo, ĉiam antaŭen --\n\nPli longe ol kvaronjaron daŭris ĉi tiu heroa veturo de Molukoj\nal kabo de Bona Espero. Sur la ŝipo denove furiozis malsato, venis\nmalsanoj. Apud kabo de Bona Espero trafis ilin akra tempesto. Trans\nla ferdekon ruliĝis tiom grandaj ondoj, ke maristoj devis esti\nalligitaj per ŝnuregoj, por ne esti forprenitaj en la maron. La\nŝipo krevis, ĝemis, jam estis rompita eĉ la masto, maristoj\nmalesperiĝis, sed Elcano ne rezignis.\n\nKiel facila estus reveturi iomete returnen, viziti iun havenon kaj\naĉeti nutraĵojn kaj medikamentojn, kies manko estis tiom urĝa!\nSed Elcano ne volis ĵeti la ŝipon kun maristoj en ankoraŭ pli\nmalbonan danĝeron, ol estis tempestoj kaj rokaro. Ja en la haveno\nili renkontus Portugalojn kaj tio signifus finon por Viktorio,\npor la ŝipanaro, por la multekosta ŝarĝo de spicoj, por ĉiuj\nferdeklibroj, kiujn tiom zorgeme skribas Francisko Albo, por la\ntaglibro, en kiu tiom interese priskribas ĉiun tagon de la veturo\nPigafetta -- tio signifus finon por testamento de admiralo.\n\nKaj tial elteni -- antaŭen en Hispanion!\n\nDu monatojn ili luktis apud kabo de Bona Espero. Poste la maro\nkompatis ilin.\n\nNepriskribeble suferante ili veturis norden laŭlonge de Afriko. Ili\nformanĝis provizojn da rizo.\n\nFine Elcano vidis, ke ili ne ĝisveturos. Maristoj estis nuraj ostoj\nkaj haŭtoj. La morto ŝvebis en la aero.\n\nĈu jam ekzistas neniu ebleco por savi nin?\n\nPost nelonge ili veturos ĉirkaŭ Kapverd-insuloj. Ĉi tiuj insuloj\napartenas ja al Portugaloj -- sed ĉu ne estus eble akiri nutraĵojn\nper ia ruzo?\n\nElcano decidiĝis al danĝera entrepreno. Kelkaj ordonoj kaj Viktorio\nŝanĝis direkton. Ĝi veturis al Santiago.\n\nIli ankris antaŭ la haveno. Elcano kunvokis ĉiujn sanajn virojn;\n\n\"Ni ne devas malkaŝi nin,\" li diris al ili. \"Se ili demandos vin, de\nkie ni veturas, diru, ke ni veturis al Ameriko, tempesto rompis nian\nĉefstabon, tial ni revenas hejmen. Neniu malkaŝu, ke ni estas resto\nde ekspedicio de Magalhaes!\"\n\nLa boato de Viktorio veturis en la havenon, kie ankris portugalaj\nkrozoŝipoj. Inter maristoj estis ankaŭ Pigafetta.\n\nHispanoj rakontis, pri kio instruis ilin Elcano. La Portugaloj kredis\ntion...\n\nKaj jam oni veturigis al Viktorio necesajn provizojn, rizon, viandon,\nfreŝan akvon.\n\nPigafetta parolis kun oficisto. Dum la parolo li eksciis, ke estas\nĵaŭdo.\n\n\"Eble vi eraras, sinjoro,\" diris Pigafetta ridetante. \"Hodiaŭ estas\nmerkredo.\"\n\n\"Ne mi, sed vi eraras, sinjoro. Hodiaŭ estas ĵaŭdo.\"\n\n\"Tio ne estas ebla!\" ne povis kompreni la aferon Pigafetta. Li\nja ĉiutage skribis en sian taglibron kaj scias certe, ke estas\nmerkredo.\n\n\"Jen vi dormoforgesis unu tagon,\" ekridis la oficisto. \"Demandu kiun\najn vi volas. Ĉu diros al vi, ke estas ĵaŭdo.\"\n\nPigafetta ne povis klarigi al si ĉi tiun enigmon.\n\nElcano estis kun aĉeto kontenta. Li gaje rigardis la maristojn.\nIliaj okuloj brilis, sed la movoj estis malrapidaj, senvivaj.\nKiajn ruinojn li alveturigos en Hispanujon! Kaj kiom ili devos\nankoraŭ labori, antaŭ ol ili atingos sian hejmon! Viktorio bezonas\nĝeneralajn riparojn. Tra multaj truoj fluas en ĝin akvo. Kelkaj\nmaristoj devas seninterrompe, tage kaj nokte, stari apud ĉerpiloj\npor elĉerpi akvon!\n\nRigardo al ruinigaj maristoj vekis en Elcano novan ideon. Se ili tiom\nbone sukcesis aĉeti nutraĵojn, ĉu ne estus eble aĉeti ankaŭ\nkelkajn sklavojn? Li ja ne havas sufiĉe da mono, sed ĉu ili ne\nhavas superflue da pagiloj en varoj?\n\nŜalupo kun dek tri maristoj veturis denove en la havenon.\n\n\"Ĉu vi deziras ankoraŭ ion, sinjoroj?\" bonvenigis ilin oficisto kun\nafabla rido. Li estis ĝojigita, ke li faris kun Hispanoj bonegan\nkomercaĵon.\n\n\"Ĉu vi povas vendi al ni kelkajn sklavojn? En nian ŝipon fluas\nakvo, ni jam estas malfortigitaj de senĉesa ĉerpado.\"\n\n\"Volonte, sinjoroj!\" ridetis kompleze la oficisto. \"Ni havas fortajn\nnegrojn. La prezoj estas kompreneble iomete pli altaj ol via\nhejmlando.\"\n\n\"Ni pagos bone.\"\n\nLa oficisto venigis kelkajn negrojn.\n\nPrezo estis baldaŭ interkonsentita. Hispanoj ne marĉandis.\n\n\"Eble ne ĝenos vin,\" diris la maristo, kiu estis komisiita fari\naĉeton, \"se ni pagos per varoj.\"\n\n\"Tute ne. La varoj estas egalvaloraj kiel mono. Kaj kion vi havas?\"\n\n\"Venu kun ni al la ŝalupo!\"\n\n\"Volonte, sinjoroj.\"\n\nIli venis al la ŝalupo. Sur ĝia fundo kuŝis tri sakoj da kariofilo\nkaj muskataj nuksoj.\n\nLa oficisto palpis en la sakon, eltiris manplaton da kariofilo,\nalflaris ĝin -- kaj malfermegis okulojn. Jen la plej bela varo, kiun\nalveturigas portugalaj ŝipoj el Molukoj!\n\nLi apenaŭ regis sin.\n\n\"Pardonu, sinjoroj, mi venos tuj.\" Li diris rapide kaj malaperis en\ngvardia dometo.\n\n\"Oni ŝajnas, ke li ion antaŭsentas,\" ektimis unu el la maristoj.\n\"Ĝi aspektas tiel!\"\n\n\"Ni forkuru!\"\n\nIli enŝalupiĝis.\n\nSed jam estis malfrue. El la dometo kuregis patrolo.\n\nHispanoj estis tuj kaptitaj. Kelkaj soldatoj kuris al krozoŝipoj.\n\nLa gvidanta oficisto rapidis al la loko, kie ankris Viktorio.\n\n\"Mi instigas vin en la nomo de Portugalujo pri eldono de via ŝipo!\"\nli vokis al Elcano.\n\nTiu jam kelkajn momentojn maltrankvile observis, kio okazas sur la\nbordo. Kiam li vidis strangan malkvieton, li ordonis prepari velojn.\n\n\"Ĉu mi rajtas demandi, kial?\"\n\n\"Ĉar vi alveturas el portugalaj kolonioj kaj veturigas spicojn!\"\nElcano vidis, ke ĉio estas malkaŝita.\n\nLi turniĝis al la oficisto per dorso kaj ordonis:\n\n\"Streĉu velojn! Antaŭen!\"\n\nLa maristojn sur la insulo li jam devas oferi. Cetere hispana\nregistaro insistos pri ties liberigo.\n\nĈio dependis nun de la rapideco.\n\nEn streĉitajn velojn ekblovis vento. Viktorio ekveturis.\n\nKaj jam komencis persekuti ĝin pezaj krozoŝipoj.\n\nKomencis sovaĝa vetveturo. Ĉu Viktorio estos venkita? Ĉu ĝi\nfariĝos kaptaĵo de Portugaloj? Aŭ ĉu ĝi estos dronigita?\n\nMaristoj sciis, pri kio temas. Ili subite perdis ĉiun lacecon,\nsenfortecon. Ĉiu laboris per ĉiuj siaj fortoj.\n\nViktorio flugis kiel grandega birdo. Eble ankoraŭ neniam ĝi veturis\ntiom rapide. Distanco inter ĝi kaj krozoŝipoj ĉiam pligrandiĝis.\n\nViktorio forkuras kaj -- kursavas sin! Ĝi perdiĝas sur bluetaj\nakvoj de Atlantika oceano kiel malgranda punkto. Ĝi malaperas el\nvidatingo de senpovaj Portugaloj --\n\n\"Tio estis veturo, ĉu, sinjoro kapitano?\" diris Pigafetta kaj viŝis\nsian ŝvitintan frunton.\n\n\"Vi pravas,\" ridetis feliĉa Elcano. \"Ili ja pellacigis nin\nrimarkinde, sed ĉefa afero, ke ni tamen forkuris. Nun, mi esperas,\nni jam venkis.\"\n\n\"Kiel ili povis diveni, ke ni ne veturas el Ameriko?\"\n\n\"Versimile laŭ la spicoj. Ĝi estis malsingardemo -- nu, kion fari.\nDomaĝe pri niaj knaboj! Ili estas arestitaj kaj ni devos labori\nankoraŭ pli multe.\n\nIli silentiĝis.\n\nPost momento diris Pigafetta:\n\n\"Sed unu aferon mi ne povas kompreni, sinjoro kapitano. Tiuj homoj\nsur Kapverdoj asertis, ke estas ĵaŭdo!\"\n\n\"Kaj?\"\n\n\"Laŭ miaj enskriboj devus esti merkredo.\"\n\n\"Unu tago -- nu, oni povas facile erari. Eble vi iun tagon ne\nenskribis.\"\n\n\"Mi scias tute precize, ke mi skribis en taglibron ĉiutage!\"\n\n\"En tiu kazo mi ne komprenas tion.\"\n\n\"Mi ankaŭ ne,\" miris Pigafetta kaj foriris en subferdekon. Li volis\nreordigi siajn enskribojn. Sed li povis reordigi ilin kiel ajn li\nvolis, diferenco de unu tago restis ĉiam.\n\nPigafetta ne konis gravan fakton, kiu klarigus al li diferencon en la\ndato.\n\nLa Tero rotacias ĉirkaŭ sia akso en direkto de okcidento al\noriento. Ĉi tiun movon ĝi faras dum unu tago, tio estas dum 24\nhoroj. Se iu ŝipo ĉirkaŭveturas terglobon en direkto de ĝia\nmovo, tio signifas de okcidento al oriento, ĝi rotacias ĉirkaŭ la\nterakso unuoble pli ol la Tero mem. Kiam ĝi atingas lokojn, el kiuj\nĝi, iam forveturis, ĝi konstatas, ke ĝi estas je unu tago antaŭe:\nĝia ŝipanaro havas ekzemple dimanĉon, sed ceteraj loĝantoj nur\nsabaton.\n\nSe la ŝipo veturas en kontraŭa direkto, ol la Tero rotacias, tio\nestas de oriento al okcidento -- kaj tio okazis al ekspedicio de\nMagalhaes -- ĝi turniĝas ĉirkaŭ la terakso unuoble malpli ol la\nTero. Post alveturo al elirloko ĝi konstatas, ke ĝi estas je unu\ntago malantaŭe: sur Kapverdaj insuloj oni havis ĵaŭdon, Pigafetta\nhavis merkredon.\n\nPor eviti ĉi tiun diferencon en la datoj, estas fiksita tiel nomata\nlimo de la dato. Ĝi estas idea linio, kiu tiriĝas proksimume\nlaŭlonge de 180-a meridiano. Ŝipoj, kiuj transveturas ĉi tiun\nlinion, ŝanĝas sian daton je unu tago. Tiuj, kiuj veturas de\noriento al okcidento, unu tagon ellasas kaj havas ekzemple post\ndimanĉo tuj mardon. Kiuj veturas de okcidento al oriento, havas\ndufoje la saman tagon: post dimanĉo ili havas ankoraŭ unufoje\ndimanĉon.\n\nViktorio rapidegis al hispanaj bordoj. Elcano instigis maristojn al\nĉiam pli granda rapideco.\n\nIliaj suferoj tute ne estis finitaj. Eĉ se ili havis nutraĵojn,\nilia nombro estis tro malgranda por fari ĉiujn laborojn, precipe por\nĉerpi akvon el interno de Viktorio. Ili sentis tre urĝe mankon de\ndek tri homoj, kiujn ili devis postlasi sur Kapverdaj insuloj.\n\nFine ili atingis -- post dumonata veturo -- la hejman teron. La 6-an\nde septembro 1522 ili enveturis Sanlucaron. Du tagojn pli poste\nSevilon, de kie ili forveturis antaŭ tri jaroj.\n\nIlia vojaĝo superis ĉion, kio ĝis tiu tempo estis farita rilate al\nmalkovraj navigadveturoj.\n\nĈu Bartolomeo Diaz atingis kabon de Bona Espero? Ĉu Kristoforo\nKolumbo malkovris Amerikon? Ĉu Vasco da Gama ĉirkaŭveturis Afrikon\nkaj naĝante sur maro atingis Hindujon? Ĉu Balboa vidis Sudan maron?\nĈu Francisko Serrao trovis Molukojn?\n\nJes, ili atingis, malkovris, vidis, trovis.\n\nSed la ekspedicio de Magalhaes ĉirkaŭveturis tutan terglobon! Ĝi\nalportis nediskuteblan pruvon, ke la Tero estas kugloforma! Ĝi\nforigis ĉiujn fabelojn, ke la Tero estas ebena tabulo, sur kies fino\nestas eble falegi en abismon! Ĝi kuraĝigis marnavigantojn al pluaj\nmalkovroj! Ĝi kaŭzis neantaŭvidatan ekfloradon de geografio!\n\nLa ekspedicio atingis ĉion, kion Fernao Magalhaes atendis de ĝi.\n\nTuj post alveturo de Viktorio en Senlucaron flugis la venka sciigo\ntra tuta Hispanujo. Homamasoj rapidis en Sevilon, kien estis la\nekspedicio alveturonta.\n\nKie estas la kvin ŝipoj, kiuj forveturis de ĉi tie antaŭ tri\njaroj? Santiago estas frakasita apud la bordoj de Suda Ameriko.\nAntonio sekrete forkuris de trapasejo de Magalhaes.\n\nConcepcion ili devis bruligi post batalo sur Maktano kaj perfido en\nCebuo.\n\nTrinidado ripozas ĉe bordoj de ĉarma lando de multekostaj spicoj.\n\nUnusola Viktorio veturas en la havenon.\n\nKaj kie estas la 265 maristoj, kiuj forveturis de ĉi tie antaŭ tri\njaroj kun tiom kuraĝaj esperoj?\n\nLa tuta vojo ĉirkaŭ la mondon estas borderita per ili: ili estas\nen Brazilio, en San Julian, en Pacifiko, sur Maktano, en Cebuo, sur\nBorneo; sur Molukoj en Hinda oceano, apud kabo de Bona Espero, en\nAtlantika oceano. Kelkaj estas ankoraŭ nun arestitaj sur Molukoj\nkaj sur Kapverdaj insuloj.\n\nKaj ĉi tiu grupeto -- jen ĉiuj, kiuj revenis?\n\nJes, ĉi tiuj dek ok mizeruloj, palaj, malfortigitaj, elĉerpitaj,\nmalsanaj, kiuj iras en la preĝejon nudpiedaj, en la ĉemizoj, kun\nlongaj kandeloj en la manoj -- jen tuta restaĵo de la ekspedicio!\nKaj jam venas senditoj de la reĝo. Kapitano Elcano iru tuj al la\nkortego -- Lia Reĝa Moŝto atendas lin.\n\nLa reĝo Karolo -- intertempe li fariĝis la imperiestro de Germanujo\n-- aŭskultis raporton de Elcano kaj kontente skuis la kapon. Vere,\njen sukceso! La tuta mondo parolas kaj longe parolos pri hispanaj\nmarnavigantoj. Scienculoj estos devigataj klini la kapojn antaŭ\nhomoj, kiuj realigis ĉi tiun ŝipveturon. Por multekostaj spicoj,\nkiujn alveturigis Viktorio, oni enspezos tiom da mono, ke per ĝi\nestos kovritaj ĉiuj elspezoj kaŭzitaj de la ekspedicio, sinjoro\nHaro ricevos ĉion, kio apartenas al li, kaj krom tio ankoraŭ\ngrandega monsumo fariĝos la havaĵo de la reĝa trezorejo. Molukoj\nkuŝas sur nia parto de la terglobo. Portugaloj havas kaŭzon por\nplendi. Cetere, se ili volos, ni vendos Molukojn al ili, ni ricevos\nde ili grandan kompenspagon kaj ili veturadu tien ankaŭ estonte.\n\nKapitano Elcano, vi faris por nia lando kaj por nia reĝa trezorejo\nnetakseblajn servojn, do vi meritas ankaŭ rekompencon!\n\nKaj feliĉa Elcano estis superŝutata per honoroj de ĉiuj flankoj.\nLi fariĝis la hispana hidalgo. Lia nobela blazono portis oran\nŝlosilon en ruĝa kampo, sub ĝi signojn de la spicoj: muskatajn\nnuksojn, kariofilon kaj cinamon. Sur la blazono serpentumis rubando\nkun surskribo: Vi unua ĉirkaŭveturis min. -- Krom tio li ricevis\ngrandan dumvivan renton.\n\nAnkaŭ ceteraj maristoj kaj familioj de postvivantoj estis riĉe\nrekompecitaj.\n\nPortugalujo lasis por si hegemonion super Molukoj, sed ĉar ili\nkuŝis sur tiu parto de la terglobo, kiu laŭ divido de papo\napartenis al Hispanoj, ili devis pagi al hispana reĝo multajn\nmilionojn da kronoj. Pli poste oni konstatis, ke tiu mono estis\npagita malprave: sciencistoj nome elkalkulis, ke Molukoj kuŝas sur\nla parto portugala!\n\nĈie regis ĝojo, emocio, entuziasmo. Ĉien trapenetris la nekredebla\nsciigo, ke la Tero estis ĉirkaŭveturita. Ĉie oni devis ekkredi, ke\nla Tero havas formon de kuglo. Ĉie oni laŭdis kuraĝon, aŭdacon\nkaj persistemon de tiuj, kiuj realigis tiel miregindan ekspedicion.\n\nKaj meze de tiu ĝenerala gloro nur unu nomon preskaŭ neniu\nrememorigis. Nur unu nomo kvazaŭ ne ekzistus:\n\nFernao Magalhaes.\n\n\n\n\nXVIII.\n\nLa faro de Magalhaes\n\n\nSed la historio estas justa.\n\nPor mallonga tempo estis eble forgesi la meritojn de la granda\nmalkovrinto. Estis eble malpurigi rememoron pri li. Estis eble\nofende trakti lian vidviniĝantan edzinon kaj malgrandan Rodrigon,\ngardi ilin kiel krimulojn kaj fine lasi ilin morti en malhonesto kaj\nhumiligo.\n\nSed kiam aperis presita tagolibro de Pigafetta -- \"La unua vojaĝo\nĉirkaŭ la terglobo\" -- ĝi malfermis okulojn al tuta kultura mondo.\nNur tiam montriĝis, ke admiron meritas ne nur Elcano, reĝo Karolo\nkaj aliaj, kiuj rikoltis la gloron por la historia ŝipveturo, sed\nprecipe kaj antaŭ ĉio Fernao Magalhaes kaj centoj da maristoj, kiuj\noferis siajn vivojn por realigi la grandiozan ideon.\n\nKaj tiam estis donita al granda admiralo la loko, kiu plenrajte\napartenas al li en la ŝtorma epoko de renversiĝo en historio de la\nhomaro. La faro de Magalhaes fariĝis unu el fundamentaj pilastroj,\npri kiuj apogis sin nova epoko, la epoko de neantaŭvidata progreso\nen homa scio.\n\nĜi estis epoko, super kiu pli gloran ni malfacile serĉus en la\npasinta historio de la homaro. Post la epoko daŭranta pli ol unu\nmiljaron, kiam la sole rekonataj aŭtoritatoj en scienco estis\nverkoj de greka filozofo Aristotelo kaj la Biblio, kiam plej multaj\nuniversitatoj papage ripetis ĝis tediĝo doktrinojn, kiuj jam antaŭ\nlonge malnoviĝis -- post ĉi tiu epoko la homa spirito ekrezistis\nkontraŭ la subpremado kaj serĉis novajn, progresajn, revoluciajn\nvojojn. La grandioza eltrovo de Gutenberg kunligis homajn spiritojn\nsen atento pri distancoj de spaco kaj tempo. Pola astronomo Nikolao\nKopernik, samtempulo de Magalhaes, venis kun sia revolucia doktrino,\nke la Tero ne estas centro de la Universo, sed ke ĝi turniĝas\nĉirkaŭ Suno kune kun aliaj planedoj. Lian renversitan doktrinon\ndefendis kaj pliriĉigis germana astronomo Johano Kepler. Por la\nsama ideo aŭdace batalis Giordano Bruno, itala filozofo. Scion pri\nUniverso senmezure pliriĉigis Italo Galileo Galilei, kiu per sia\nteleskopo malkovris kvar satelitojn de Jupitero. Inter ĉi tiujn\npionirojn apartenas ankaŭ la universalulo Leonardo da Vinci, plue\nmalkovrinto de la leĝo pri graviteco Isak Newton kaj aliaj kaj\naliaj, kiuj bruligis kaj alte portis torĉon de la lumo, de la scio\nkaj progreso kaj kondukis homaron el mucidaj mezepokaj ĉeloj al la\nsuno.\n\nSame kiel Fernao Magalhaes, ankaŭ ĉi tiuj famaj sciencistoj devis\nmulte suferi dum sia vojo al ekkono. La eklezio malpermesadis\ndisvastigadon de la novaj ideoj kaj persekutis ties aŭtorojn.\nĜi timis, ke ĝia aŭtoriteco malgrandiĝos, se ne plu validos\nideoj, kiujn ĝi proklamis kaj defendis longajn jarcentojn. Ĝi\ndefendis sin kontraŭ progreso ĉiamaniere. Ĝiaj reprezentantoj eĉ\nrifuzis inviton de Galilei, ke ili rigardu la firmamenton per la\nteleskopo kaj tiamaniere je propraj okuloj konvinkiĝu pri ĝusteco\nde lia doktrino. Ili oferlasis la kadukan maljunulon al terura\neklezia tribunalo -- inkvizicio -- kaj devigis lin sub minaco de\nturmentego kaj morto, ke li dementu sian doktrinon pri la stela\nĉielo. Giordanon Brunon ili brulmortigis nur pro tio, ke li ne volis\ndementi sian ideon pri turniĝado de la Tero ĉirkaŭ la Suno.\n\nKaj la herooj de la scienco tamen persistis.\n\nFine ĉiam venkas tio, kio estas ĝusta kaj vera, kio alportas\nefektivan progreson. Pro tiu kaŭzo ankaŭ tiam -- en la dekkvina,\ndeksesa kaj deksepa jarcentoj -- venkis ideoj de la homoj, kiuj volis\nekkoni kaj la sciojn komunikadis al tuta homa societo.\n\nKian lokon okupas Fernao Magalhaes inter tiuj progresemaj homoj?\n\nSe ni volas konstrui domon, plej frue ni devas konstrui fundamentojn.\n\nSe ni volas esti kapablaj legi, unue ni devas ekkoni literojn. Kaj se\niu volas ekkoni Universon, unuavice li devas havi firman bazon sub\nla piedoj -- li devas koni Teron, sur kiu li vivas. Li devas havi\ncertecon.\n\nMeritoj pri tiu certeco apartenas al senmezuraj vicoj de tiuj homoj,\nkiuj de praaj tempoj akiradis kaj disvastigadis konojn pri la Tero\npaŝon post paŝo.\n\nKaj lastan punkton malantaŭ ĉiuj hipotezoj kaj malcertecoj pri\nformo de la Tero signifis la nemortebla faro de Fernao Magalhaes kaj\nties kamaradoj -- la unua vojaĝo ĉirkaŭ la mondon.\n\n\n\nPIEDNOTOJ\n\n[1] Malnovaj eŭropaj nomoj por tiam apenaŭ konataj landoj: Ĉinujo,\nBarato, kaj Japanujo.\n\n[2] _Kandino_ (Candyn) estis supozita malproksime orientazia insulo,\nkiu aperis en la globuso de Behaim kaj aliaj tiutempaj mapoj.\n\n[3] _Leguo_ estas malnova hispana mezurunuo de longeco (ĉirkaŭ 5.5\nkilometroj).\n\n[4] _Patagona_ havas signifon \"longpieda\".\n\n\nENHAVO\n\n 1. Amikoj\n 2. En paĝia lernejo\n 3. Vasko da Gama\n 4. La konkerantoj\n 5. Revoj kaj realeco\n 6. Ruy Faleiro\n 7. Triumvirato\n 8. En Hispanujo\n 9. Preparoj\n 10. Tra Atlantiko\n 11. Laŭlonge de amerikaj bordoj\n 12. Ribelo\n 13. Trapasejo\n 14. Trans Pacifikon\n 15. Inter indiĝenoj\n 16. Batalo sur Maktano\n 17. Viktorio\n 18. La faro de Magalhaes\n\n\n\nNotoj de tekstpreparintoj.\n\nĈi tiu teksto devenas el neeldonita tajpita manuskripto. En\nla jaro 1971, Františka Omelková (edzino de la verkisto) sendis\nla manuskripton al d-ro Vlastimil Novobilský, kiu tiam zorgis pri\nliteraturo por Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Li arkivis ĝin dum kvardek\njaroj, poste ĝin transdonis al Miroslav Malovec, kiu la tajpaĵon\nskanis, tekstigis kaj transdonis al Esperanto-muzeo en Svitavy.\nKunlabore kun la filino de la verkisto, s-ino Věra Kramářová,\nM. Malovec poste tekstigis la tutan verkaron de František Omelka,\nĉeĥlingvan kaj esperantlingvan, por faciligi ties disdonado.\n\nNi senregistre ĝustigis diversajn eraretojn, kaj anstataŭis malmultajn\nstrangajn aŭ malkutimajn vortojn de la aŭtoro per pli kutimajn\nvortojn. Ekzemple: _Princo-elektisto_ anstataŭ _kurfirsto_; _blazono_\nanstataŭ _erbo_; _balustrado_ anstataŭ _relingo_; _raĝo_ anstataŭ\n_radĵo_.\n\nNi ankaŭ provis uzi kutimajn esperantajn formojn por lokonomoj.\nEkzemple: _Malako_ anstataŭ _Malakka_; _Cebuo_ anstataŭ _Zebu_;\n_Lisbono_ anstataŭ _Lisabono_.\n\nNi aldonis klarigitajn piednotojn pri kelkaj arkaikaj vortoj.\n\nLa kovrilobildon ni dediĉas al publikhavaĵo.\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA GRANDA ADMIRALO: UNUA VOJAĜO ĈIRKAŬ LA MONDO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\nThis particular work is one of the few individual works protected\nby copyright law in the United States and most of the remainder of the\nworld, included in the Project Gutenberg collection with the\npermission of the copyright holder. Information on the copyright owner\nfor this particular work and the terms of use imposed by the copyright\nholder on this work are set forth at the beginning of this work.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":95,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Elektitaj fabloj de J. de La Fontaine\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: Elektitaj fabloj de J. de La Fontaine\n\nAuthor: Jean de La Fontaine\n\nTranslator: G. Vaillant\n\n\n \nRelease date: April 7, 2016 [eBook #51690]\n Most recently updated: October 23, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/51690\n\nCredits: Produced by Andrew Sly and the Online Distributed\n Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This book was\n produced from scanned images of public domain material\n from the Google Books project.)\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ELEKTITAJ FABLOJ DE J. DE LA FONTAINE ***\n\n ELEKTITAJ FABLOJ\n DE\n J. DE LA FONTAINE\n\n ESPERANTIGITAJ\n DE\n G. VAILLANT\n\nProfesoro en la liceo de Angulemo.\n\nDUA ELDONO\n\n PARIS\n LIBRAIRIE HACHETTE ET Cie\n 79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79\n\n1906\n\nTous droits réservés.\n\n\n\nAL SINJORO L. DE BEAUFRONT\n\nUNUA FRANCA PROTAGONISTO DE ESPERANTO\n\n KAJ\n AL SIA SINDONEMA KAJ SIMPATIA KOLEGO\n CARLO BOURLET\n\nTIUN ĈI VERKETON DANKE DEDIĈIS\n\nG. Vaillant.\n\n\n\n\nTABELO DE LA ENHAVO\n\n Antaŭparolo v\n Vivo de Ezopo 11\n Al lia moŝto la princa 23\n\nLIBRO UNUA\n\n I. La cikado kaj la formiko 24\n II. La korvo kaj la vulpo 25\n III. La rano kaj la bovo 25\n IV. La du muloj 26\n V. La lupo kaj la hundo 27\n VI. La bovino, la kaprino kaj la\n ŝafino kuniĝitaj kun la leono 28\n VII. La bissako 29\n VIII. La hirundo kaj la birdetoj 30\n IX. La urbrato kaj la kamprato 32\n X. La lupo kaj la ŝafido 33\n XI. La ŝtelistoj kaj l' azeno 34\n XII. La Morto kaj la malfeliĉulo 35\n XIII. La Morto kaj la arbohakisto 35\n XIV. La vulpo kaj la cikonio 36\n XV. La knabo kaj la instruisto 37\n XVI. La koko kaj la perlo 38\n XVII. La burdoj kaj la mielmuŝoj 39\n XVIII. La kverko kaj la kano 40\n\nLIBRO DUA\n\n I. Kunsido de ratoj 42\n II. La vulpo havanta proceson kontraŭ\n la vulpo antaŭ la simio 43\n III. La du bovoviroj kaj la rano 44\n IV. La hundino kaj ŝia kunulino 44\n V. La leono kaj la muŝeto 45\n VI. L' azeno ŝarĝita de spongoj kaj\n l' azeno ŝarĝita de salo 47\n VII. La leono kaj la rato 48\n VIII. La kolombo kaj la formiko 48\n IX. La leporo kaj la ranoj 49\n X. La koko kaj la vulpo 50\n XI. La korvo volanta imiti la aglon 51\n XII. La pavo plendanta al Junono 52\n XIII. La leono kaj la azeno ĉasantaj 53\n\nLIBRO TRIA\n\n I. La muelisto, lia filo kaj l' azeno 55\n II. La membroj kaj la stomako 57\n III. La lupo fariĝinta paŝtisto 59\n IV. La ranoj petantaj reĝon 60\n\n\n\n\nANTAŬPAROLO\n\n\nJam multaj tradukoj de la ĉefaj verkoj literaturaj, precipe\n_Hamleto_ de Shakespeare, _Kaino_ de Byron, _Iliado_ de Homero,\n_La Gefratoj_ de Göthe, _La Neĝa Blovado_ de Puŝkin, _Unua\nBrandfaristo_ de Tolstoï, k. t. p., elpruvis en maniero nediskutebla,\nke Esperanto tre taŭgas por la literaturo. Tia rezultato estas\ngravega. Ĝi efektive plivastigos la kampon kaj la rolon de la nova\nlingvo internacia, kaj altiros pli grandan nombron da adeptoj el tiuj\npersonoj, kiuj, ne estante komercistoj nek vojaĝantoj, povas kredi,\nke malofte ili havos okazon uzadi Esperanton.\n\nNi do pensis, ke provante esperantigi _La Fablojn_ de La Fontaine\n(_La Fonten_), ni helpos al la plivastigo de la Zamenhofa lingvo\nkaj povos allogi al nia afero kelke da niaj samlandanoj.\n\nSed nun kiamaniere traduki tiujn ĉi fablojn? Per prozo aŭ per\nversoj rimitaj?\n\nCerte la prozo permesas al la tradukanto sekvi la tekston pli\nlaŭvorte kaj forlasi nenian detalon; sed ĝi estas peza, iafoje\nmalgracia kaj la plej ofte malresponda al la fabla stilo rapida,\nkvazaŭ flugila, kaj kies indo konsistas ne sole en la vortoj sed\nankaŭ en la ritmeco.\n\nPer versoj rimitaj? Sed ĉe tia okazo mil malfacilaĵoj, preskaŭ\nnevenkeblaj, kontraŭstaras antaŭ la tradukanto. Oni sciu efektive,\nke Esperanto kalkulas apenaŭ kvardek aŭ kvindek vortfiniĝojn\ndiferencajn, dum la franca lingvo posedas almenaŭ cent kvindek da\ntiuj. Plie en Esperanto la substantivoj preskaŭ solaj havas la\nfiniĝojn _o_, _on_, _oj_, _ojn_; la verboj--la finiĝojn _as_,\n_is_, _os_, _us_, k. t. p. Sekve preskaŭ ĉiam ia substantivo\ndevas rimiĝi kun alia substantivo; verbo--kun verbo; nominativo,\nakuzativo--kun nominativo, akuzativo; tempo de estanteco--kun tempo\nde estanteco, k. t. p. sed ĉe la lingvo franca, la finiĝoj estas\ntiel multaj, ke ia vorto, kia ajn ĝi estas, povas rimiĝi kun vorto\nel speco la plej diferenca. Fine en Esperanto la rimo ne estas bona\nĉe la vortoj multsilabaj, se ĝi ne konsistas el du silaboj\nsamsonaj. Voli do esperantigi versaĵon francan per versoj rimitaj,\nĝi estas penadi ludi sur instrumento dukorda pecon muzikan\naranĝitan por violono kvarkorda.\n\nSed feliĉe, se Esperanto ne povas batali kun la franca poezio pri la\nrimo, ĝi revenĝe triumfas facile pri unu alia punkto. Ĝi efektive,\ndank' al sia maniero de akcentado de silaboj, povas verki versojn\nritmigitajn el ritmoj la plej diversaj. Oni povas diri, ke en tiu ĉi\nrilato, ĝia liro posedas tiom da kordoj kiom la liroj greka kaj\nlatina. Ĝi ja povas ankaŭ soni harmonie per versoj iambaj,\ntroĥeaj, daktilaj, amfibraĥaj, hekzametraj, pentametraj, k. t. p.\n\nTia diverseco de metroj poeziaj al ni permesis traduki verse la\nfablojn Lafontenajn, ne deviĝante elturmenti la tekston kaj\ndekliniĝi malproksimen de la originalo. Dank' al la fleksebleco de\ntiuj ĉi metroj, ni penadis reprodukti, kiel eble plej multe, la\nmezuritan longecon, tio estas la saman nombron silaban de la versoj\nfrancaj.\n\nNi aldonas tie ĉi kelkajn mallongigitajn klarigojn pri la\nversofarado esperanta, por la legontoj de kiuj ĝi ne estas sufiĉe\nkonata.\n\n\nVersaĵo estas ĉiu verko skribita laŭ certa _ritmo_. Ritmo en la\nversoj estas harmonia kaj laŭtakta alternado de silaboj akcentitaj\nkaj neakcentitaj[1] en tia maniero, ke de unu akcentita silabo ĝis\nla alia en la elparolado pasas ĉiam egala mezuro da tempo.\n\nKrom ritmo, versaĵo ordinare (kvankam ne ĉiam) havas ankoraŭ\n_rimojn_, t. e. egalsonan finiĝadon de la versoj[2].\n\nVersaĵo povas havi rimojn (versoj rimitaj) aŭ esti sen rimoj\n(versoj blankaj); sed _ritmon_ ĝi _nepre_ devas havi, ĉar rimita\nparolo sen ritmo estas nur rimaĵo, sed ne versaĵo.\n\nLa kuniĝo de unu silabo akcentita kun unu aŭ kelkaj silaboj\nneakcentitaj estas nomata _piedo_.\n\nLa plej uzataj piedoj estas _troĥeo_[3] ˉ˘, _iambo_ ˘ˉ, _daktilo_\nˉ˘˘, _amfibraĥo_ ˘ˉ˘, _anapesto_ ˘˘ˉ.\n\nVersaĵo povas esti skribita aŭ per piedoj _unuspecaj_ (ekzemple\nversaĵo iamba, kiu konsistas sole el iamboj, daktila, kiu konsistas\nel daktiloj, k. t. p.), aŭ per piedoj _miksitaj_. (En la lasta okazo,\nen la piedoj malplisilabaj la silaboj estas elparolataj iom pli\nlonge, por ke ilia mezurtempo estu egala al la mezurtempo de la\npiedoj plisilabaj).\n\nEkzemploj de versoj.\n\n1. Troĥeo:\n\n Su̅r lă | ka̅mpŏ, | fo̅r dĕ l' |mo̅ndŏ,\n A̅ntaŭ̆ | no̅ktŏ | de̅ sŏ|me̅rŏ,\n A̅mĭ|ki̅nŏ | e̅n lă | ro̅ndŏ\n Ka̅ntăs | ka̅ntŏn | pri̅ l' ĕs|pe̅rŏ\n\n(Liro de Esperantistoj, paĝo 10.)\n\n2. Iambo:\n\n Ĕn ni̅g|ră no̅k|tŏ tu̅|tĕ so̅|lĕ\n Mĭ sta̅|răs ga̅r|dŏn se̅n|păro|lĕ;\n Ĕra̅răs fo̅r | lă pe̅n|sŏ mi̅|ă\n Ăl mi̅|ă do̅|mŏ fa̅|mĭli̅|ă\n\n(Liro p. 20.)\n\n3. Daktilo:\n\n Sa̅rkăs knă|bi̅nŏ kă|na̅bŏn\n A̅pŭd ĝăr|de̅nŏ sĭn|jo̅ră;\n Ŝi̅n ălaŭ̆|de̅tŏ dĕ|ma̅ndăs:\n «Ki̅ăl vĭ | ti̅ŏm dŏ|lo̅ră?»\n\n(Liro p. 112.)\n\n4. Amfibraĥo:\n\n Ĕn me̅zŏ | dĕ no̅ktŏ, | ĕn blu̅ă | ĉĭe̅lŏ,\n Trăflu̅gĭs | kăj ka̅ntĭs | plĕj be̅lă | ănĝe̅lŏ.\n Kăj nu̅bŏj | kăj ste̅lŏj | kăj lu̅n' ĕn | ĭra̅dŏ\n Ăte̅ntĭs | kŭn ĝo̅jŏ | jĕ l' sa̅nktă | kănta̅dŏ.\n\n(Liro p. 32.)\n\n5. Anapesto:\n\n Mĭ răko̅n|tĭs ăl ma̅|rŏ sĕnbo̅r|dă\n Prĭ lă gra̅n|dăj tŭrme̅n|tŏj ĕn ko̅|rŏ,\n Kăj pĕr bru̅|ŏ măllaŭ̅|tă dĕ l' o̅n|dŏj\n Ĝĭ rĕspo̅n|dĭs ăl mi̅ | kŭn făvo̅|rŏ.\n\n(Liro p. 106.)\n\n6. Versoj mikspiedaj:\n\nĈar la reciprokaj kombinoj de diversaj piedoj povas esti tre multaj,\ntial ankaŭ la specoj de versoj mikspiedaj estas multaj. Ni donos tie\nĉi nur kelkajn ekzemplojn:\n\n_a_) Mikspiedaj versoj _tipaj_, en kiuj en la tuta versaĵo la\nkombinoj estas faritaj laŭ severe difinita _ordo_, ekzemple:\n\n Fo̅rtĕ nĭ | sta̅rŭ|, fra̅tŏj ă|ma̅tăj,\n Pŏr ni̅ă | sa̅nktă | ăfe̅rŏ!\n Ni̅ bătă|la̅dŭ | ku̅nĕ tĕ|na̅tăj\n Pĕr u̅nŭ | be̅lă | ĕspe̅rŏ!\n\n(Liro p. 7.)\n\n Ĕn vĕspe̅r|ŏ sŏme̅r|ă || vŏjĕvo̅|dŏ kŏle̅|ră\n Ăl lă he̅j|mă kăste̅|lŏ răpi̅|da̅s;\n Ăl lă li̅|tŏ ĕdzi̅|nă || kŭn tĕru̅|rŏ sĕnfi̅|nă\n Lĭ ălve̅|năs,--nĕni̅|ŭn lĭ vi̅|dăs.\n\n(Liro p. 12.)\n\n_b_) Mikspiedaj versoj _sentipaj_. Ekzemple:\n\n Gu̅tŏ dĕ | plu̅vŏ | ĕnfa̅lĭs | fo̅jĕ\n Ĕn gra̅ndăn | prŏfu̅ndăn | ma̅rŏn.\n Ho̅! ĝĭ | fo̅rtĕ | ĕkkri̅ĭs | mălgo̅jĕ,\n Vĭda̅ntĕ | lă va̅stăn | ăkva̅rŏn.\n\n(Liro p. 70.)\n\nLa longeco de versoj povas esti:\n\n_a_) Ĉiam _egala_. Ekzemple:\n\n Supre staras sur la mondo\n La silenta kapeleto,\n En la valo, ĉe la fonto,\n Ĝoje kantas paŝtisteto.\n\n(Liro p. 22.)\n\nTie ĉi la tuta versaĵo konsistas el versoj 8-silabaj;\n\n_b_) _Tipe malegala_, se versoj de unu longeco laŭ severe\ndifinita tipo alternas kun versoj de alia longeco. Ekzemple:\n\n Trĕ ĉa̅rmĕ | ĝĭ lu̅mĭs, | lă su̅nŏ | răva̅ntă,\n Ĕn mi̅ă | dĕ vi̅vŏ | măte̅nŏ;\n En brusto kuraĝo kaj forto bolanta,\n Espero kaj kredo en pleno.\n\n(Liro p. 23.)\n\nEn tiu ĉi versaĵo post ĉiu verso 12-silaba iras verso 9-silaba.\n\n Ho, mia kor', ne batu maltrankvile,\n El mia brusto nun ne saltu for!\n Jam teni min ne povas mi facile,\n Ho, mia kor'!\n\n(Liro p. 11.)\n\nEn tiu ĉi tuta versaĵo la versoj ripetiĝas ĝis la fino egale en\nla sekvanta ordo: verso 11-silaba, v. 10-silaba, v. 11-silaba, v.\n4-silaba.\n\n_c_) _Sentipe malegala._ Ekzemple:\n\n I̅ăm lă | kve̅rkŏ | di̅rĭs ăl | ka̅nŏ: (10 silaboj)\n «Vĭ ha̅văs | lă ra̅jtŏn | kŭlpi̅gĭ | nătu̅rŏn: (12 silaboj)\n Bĭrde̅tŏ | po̅r vĭ | ŝa̅rĝ' ĕstăs | pe̅ză; (10 silaboj)\n Vĕnte̅tŏ, | se̅ ĕkblŏ|va̅ntĕ (8 silaboj)\n Ĝĭ nu̅r ĕk|sŭlki̅găs | lă su̅prŏn | dĕ l' a̅kvŏ, (12 silaboj)\n Lă vi̅ăn | ka̅pŏn | flĕksi̅găs. (8 silaboj)\n\n(_Fabloj de La Fontaine, p. 40_)\n\nAngulemo, la 26an de Aŭgusto 1903.\n\n\n[1] En aliaj lingvoj oni distingas silabojn _longajn_ kaj _mallongajn_.\n\n[2] La egalsoneco devas nepre komenciĝi de la _lasta akcentita vokalo_.\nTiel ekzemple la vorto _kor'_ povas rimiĝi kun _for_, _komenco_ povas\nrimiĝi kun _potenco_, sed oni ne povas rimi ekzemple _veturi_ kun _fari_,\nkvankam ambaŭ finiĝas per _i_ kaj eĉ per _ri_.\n\n[3] Per ˉ ni signifas silabon akcentitan kaj per ˘ silabon neakcentitan.\nEn aliaj lingvoj tiuj ĉi signoj montras silabojn longajn kaj mallongajn.\n\n\n\n\nVIVO DE EZOPO FRIGILANDANO[4]\n\n\n... Ezopo estis Frigilandano, el urbeto nomata Armorium. Li naskiĝis\nĉirkaŭ la kvindeksepa olimpiado, ducent jarojn proksimume post la\nfondo de Romo. Oni ne povas diri ĉu li estis prava danki al la\nnaturo, aŭ ĝin kulpigi; ĉar, donante al li tre belan spriton, ĝi\nlin naskis malbelforma kun vizaĝo malplaĉa, apenaŭ havanta homan\nfiguron, kaj ĝi eĉ al li rifuzis la uzadon de la parolo. Kun tiaj\nmalbonaĵoj, eĉ se li ne estis pro sia naskiĝo difinita por esti\nsklavo, li ne povis ne fariĝi tia. Cetere lia animo ĉiam sin\nmontris libera kaj sendependa de la sorto.\n\nLia unua mastro lin sendis al la kampoj por plugi la teron, ĉu tial\nke li juĝis lin malkapabla je ia alia laboro, ĉu por formovi for si\nobjekton tiel malĉarman. Tiam okazis, ke al ĉi tiu mastro, kiam li\niris viziti sian kampodomon, kampanaro donis figojn. Li ilin trovis\nbelaj kaj ilin tre zorge apartigis, ordonante al sia servanto, nomata\nAgatopus, alporti ilin al li ĉe la foriro de la bano. La hazardo\nvolis, ke Ezopo havis aferon en la loĝejo. Tuj kiam li estis\nenirinta, Agatopus uzis la okazon kaj manĝis la figojn kune kun\nkelke da siaj kamaradoj, kaj je tiu ĉi friponaĵo li kulpigis\nEzopon, ne kredante, ke ĉi tiu povos sin senkulpigi, tiel li\nbalbutadis kaj ŝajnis idiota. La punoj kiujn uzadis la antikvuloj\nkontraŭ siaj sklavoj estis kruelegaj, kaj tia kulpo tre puninda. La\nmalfeliĉa Ezopo sin ĵetis al la piedoj de sia mastro, kaj,\nparolante per gestoj kiel eble plej klare li povis, li komprenigis,\nke li kiel favoron petas nur, ke la puno por momento prokrastiĝu.\nĈi tiun favoron ricevinte, li iris serĉi akvon varmetan, ĝin\ntrinkis antaŭ sia sinjoro, metis siajn fingrojn en la buŝon kaj,\nsin vomiginte, nur ĉi tiun akvon elĵetis. Kiam li estis\nsenkulpiginta sin tiamaniere, li konsilis, ke oni devigu la aliajn\nfari tiel. Ĉiuj miris, ĉar ne estis kredeble, ke Ezopo povas\nelpensi tian rimedon. Agatopus kaj liaj kamaradoj ne ŝajnis\nsurprizitaj. Ili, kiel la Frigilandano, trinkis akvon kaj metis la\nfingrojn en la buŝon, sed evitis singardeme enigi ilin tro\nprofunden. La akvo tamen efikis kaj videbligis la figojn ankoraŭ\ntute krudajn kaj tute ruĝajn. Per tia rimedo Ezopo sin savis, kaj\nliaj kulpigintoj estis duoble punitaj pro sia manĝegemo kaj pro sia\nmalboneco. La tagon morgaŭan, kiam la mastro estis foririnta,\nkelkaj vojaĝantoj erariĝintaj--iuj diras, ke ili estis pastroj de\nDiano--petegis, en nomo de Zeŭso gastama, Ezopon, kiu faris sian\nkutiman laboron, montri al ili la vojon por iri al la urbo. Ezopo\nunue devigis ilin ripozi sub la ombro; poste prezentinte al ili\nmanĝeton, li volis esti ilia gvidanto kaj lasis ilin nur kiam li\nestis metinta ilin sur la bonan vojon. Apenaŭ Ezopo estis forlasinta\nilin, kiam pro la varmo kaj la laciĝo li ekdormis. Dum sia dormo, li\nsonĝis, ke la Fortuno, starante antaŭ li, lian langon malligas kaj\nper tia rimedo al li donacas ĉi tiun arton, kies rajte li estas\nnomata elpensinto. Pro tia aventuro ĝojigite, li subite vekiĝis:\n«Kio ĝi estas? li diris vekiĝante; mia voĉo liberiĝis; mi\nelparolas facile _rastilon_, _plugilon_ kaj kion ajn mi volas.»\nEl tiu ĉi mirindaĵo okazis, ke li estis aĉetita de alia mastro.\nEfektive, ĉar ia servisto, nomata Zenas, kiu havis la oficon de\nregistristo kaj de observisto de la sklavoj, estis batinta unu el\nili troege pro kulpo kiu ne estis puninda tiel, Ezopo ne povis ne\nriproĉi lin, kaj al li minacis, ke liaj malbonaj agoj fariĝos\nsciataj. Zenas, por deturni la danĝeron kaj venĝi al Ezopo, iris\ndiri al la mastro, ke ia miregindaĵo okazis en la domo: la\nFrigilandano retrovis, la parolon, sed la malbonulo ĝin uzadas nur\npor blasfemi kaj por malbone paroli pri sia sinjoro. La mastro ĝin\nkredis kaj eĉ plie faris, ĉar li al Zenas donis Ezopon, kun\nlibereco agi kun li laŭ sia volo. Ia komercisto iris viziti Zenason\nrevenintan al la kampoj kaj demandis ĉu por mono li volas provizi\nlin je porta besto. «Ne, diris Zenas, mi ne havas rajton fari tion;\nsed se vi volas, al vi mi vendos unu el niaj sklavoj.» Ĉe tiuj ĉi\nvortoj, li venigis Ezopon: «Ĉu, diris la aĉetanto, vi volas\nmin moki, proponante al mi aĉeti tiun ĉi personon? Li ŝajnas\nfelsako.» Tuj kiam la aĉetanto estis tiel parolinta, li foriris\nduone murmurante, duone ridante pri tiu ĉi bela objekto. Ezopo lin\nrevokis kaj diris: «Min aĉetu sentime; mi ne estos senutila al vi.\nSe vi havas infanojn kriemajn kaj malbonemajn, mia vido ilin\nsilentigos: oni minacos min al ili kiel beston.» Tiu ĉi mokaĵo\nplaĉis al la aĉetanto. Li do aĉetis nian Frigilandanon por tri\noboloj, kaj ridante li diris: «Dioj estu laŭdataj! En vero mi ne\nfaris grandan akiron, sed ne elpezis grandan monon.»\n\nInter aliaj komercaĵoj, ĉi tiu komercisto vendadis sklavojn, kaj\npro tio okazis, ke irante Efezon por ilin ekvendi, li disdonis\nal ili, laŭ ilia ofico kaj iliaj fortoj, kion ili devis portadi\npor la bezonoj de la vojaĝo. Ezopo petis, ke oni atentu lian\nmalgrandkreskon; cetere li estas novaveninto kaj oni devas agi\ndolĉe kun li. «Vi nenion portos, se vi volas», al li diris liaj\nkamaradoj. Ezopo, por montri sian kuraĝon, volis porti ŝarĝon kiel\nla aliaj. Oni do lasis lin elekti; li prenis la pankorbon; ĝi\nestis la ŝarĝo la plej peza. Ĉiuj pensis, ke li ĝin prenis pro\nmalspriteco; sed tuj ĉe la tagmanĝo la pankorbo estis malplenigita\nkaj tiom malpliiĝis la ŝarĝo de l' Frigilandano. La samo okazis\nla vesperon kaj la morgaŭan tagon, tiel bone ke post du tagoj li\nmarŝis senŝarĝe. Oni admiris la saĝon kaj la kalkulon de tia persono.\n\nSiaflanke la komercisto elvendis ĉiujn siajn sklavojn, esceptinte\ngramatikiston, kantiston kaj Ezopon, kiujn li alkondukis Samoson por\nvendi. Antaŭ ol ilin konduki sur la vendoplacon, li vestigis la du\nunuajn kiel eble plej dece, por doni al la komercaĵo, laŭ la kutimo\nde ĉiu vendisto, la plej belan ŝajnon. Kontraŭe Ezopo vestiĝis je\nsako kaj metiĝis inter siaj du kunuloj por doni al ili pli multe da\nbrilo. Multaj aĉetantoj sin prezentis, inter aliaj filozofo nomata\nKsantus. Li demandis la gramatikiston kaj la kantiston kion ili\nscias fari. «Ĉion», ili respondis. Ĝi ridigis la Frigilandanon, oni\npovas imagi en kia maniero. Planudo[5] rakontas, ke la vidantoj\npreskaŭ forkuris, tiel malbele li grimacis. La vendisto postulis por\nsia kantisto mil obolojn, por sia gramatikisto tri mil, kaj promesis,\nse oni aĉetis unu el ili, aldoni Ezopon senpage. La tro granda prezo\nde la gramatikisto kaj de la kantisto maldecidigis Ksantuson, sed\npor ke li ne revenu al hejmo nenion aĉetinte, liaj lernantoj al li\nkonsilis aĉeti ĉi tiun duonhometon, kiu estis ridinta en maniero\ntiel ĉarma: lin oni faros timigilo; li amuzos la vidantojn per sia\nmieno. Ksantus lasis sin konvinki kaj aĉetis Ezopon por sesdek\noboloj. Antaŭ ol lin aĉeti, li demandis lin por kio li taŭgos,\nkiel li estis demandinta liajn kamaradojn. «Por nenio, respondis\nEzopo, ĉar la du aliaj detenis ĉion por si mem.» La komizoj de la\nlimdepagejo liberigis Ksantuson de la limimpostoj kaj donis kvitancon\nsenpage.\n\n... Ian tagon de provizvendo, Ksantus, kiu intencis regali siajn\namikojn, ordonis al Ezopo aĉeti tion, kio estos la plej bona, kaj\nnenion alian. «Mi vin instruos, diris en si mem la Frigilandano,\nprecizigi kion vi deziras, ne konfidante al la decido de sklavo.»\nLi do aĉetis nur langojn, kiujn li preparigis kun saŭcoj ĉiuspecaj:\nla unua manĝaĵo, la dua, la tria, ĉiuj konsistis el langoj. La\ninvititoj laŭdis unue la elekton de tia manĝaĵo; sed fine ĝi\ntedis al ili. «Ĉu mi ne ordonis al vi, diris Ksantus, aĉeti tion,\nkio estos la plej bona?--Nu! kio estas pli bona ol la lango? rediris\nEzopo. Ĝi estas la ligilo de la vivo societa, la ŝlosilo de la\nsciencoj, la organo de la vero kaj de la prudento: dank' al ĝi oni\nkonstruas kaj malsovaĝigas la urbojn; oni instruas, oni konvinkas,\noni regas ĉe la kolektiĝoj, oni plenumas la ĉefan el la devoj, kiu\nestas laŭdi la diojn.--Nu! diris Ksantus, kiu intencis lin konfuzi,\naĉetu morgaŭ tion, kio estas plej malbona: tiuj samaj invititoj\nvenos al mi, kaj mi volas alie regali ilin.»\n\nLa morgaŭan tagon, Ezopo ankoraŭ aranĝigis nur langojn, dirante,\nke la lango estas la plej malbona objekto, kiu ekzistas en la mondo.\nĜi estas la patrino de ĉiuj disputoj, la nutristino de la procesoj,\nla kaŭzo de la malpacoj kaj de la militoj. Ĝi ja estas la organo de\nla vero, sed same ĝi estas la organo de la eraro, kaj, kio estas pli\nmalbona, de la kalumnio. Dank' al ĝi oni detruas la urbojn, oni\ninstigas la homojn al malbonaj aferoj. Ĝi vere laŭdas la diojn, sed\nankaŭ ĝi blasfemas ilian potencon. Iu el la ĉeestantoj diris al\nKsantus, ke vere tiu ĉi servisto estas tre utila al li; ĉar li\nscias kiel eble plej bone ekzercadi la paciencon de filozofo.\n\n... Cetere, ne sole kun sia mastro, sed ankaŭ kun aliaj, Ezopo\ntrovis okazon ridi kaj diri spritaĵojn. Ksantus estis sendita lin en\nian lokon; sur vojo li renkontis magistratanon, kiu lin demandis,\nkien li iras. Ĉu pro distreco, ĉu pro alia kaŭzo, li respondis, ke\nli ne scias. La magistratano, taksante tian respondon malestimema kaj\nnerespekta, kondukigis lin al la malliberejo. «Ĉu vi ne vidas, li\ndiris al la kondukantoj, ke mi bone respondis? Ĉu mi sciis, ke oni\nalkondukos min tien, kien mi iras?» La magistratano lin lasis\nforiri, kaj pensis, ke Ksantus estas feliĉa havante sklavon tiel\nplenspritan.\n\nKsantus siaflanke per tio vidis, kiel profite estas por li ne\nliberigi Ezopon kaj kiom da honoro donas al li la posedo de tia\nsklavo. Ian tagon, kiam li drinkadis kune kun siaj lernantoj, Ezopo,\nkiu servis ilin, vidis, ke la vinvaporoj jam plivarmigas la cerbojn\nde la instruatoj kaj ankaŭ de la profesoro. «La drinkado, li diris,\nhavas tri gradojn: unue la volupton, due la ebriecon, trie la\nfuriozon.» Oni mokis lian diron, kaj oni daŭrigis malplenigi la\nvinpotojn. Ksantus tiom eltrinkis, ke li perdis la prudenton kaj\nfanfaronis, ke li eltrinkos la maron. Ĝi ridigis la ĉeestantojn.\nKsantus ree certigis tion, kion li estis dirinta, kaj vetis je sia\ndomo, ke li eltrinkos la tutan maron, kaj kiel garantion pro la veto\nli donis la ringon, kiun li havis sur la fingro.\n\nLa tagon sekvantan, kiam la vaporoj vinaj estis forigitaj, Ksantus\ntreege miris ne plu trovante sian ringon, kiun li multe ŝatis. Ezopo\nal li diris, ke ĝi estas perdita kaj ankaŭ la domo, dank' al la\nveto, kiun li estis farinta. La filozofo tre maltrankviliĝis; li\npetegis Ezopon trovi rimedon, por eltiri lin el embaraso. Ezopo\nelpensis la jenan:\n\nKiam alvenis la tago difinita por la plenumo de la veto, la tuta\npopolo de Samos alkuris al la bordo de la maro por apudesti\nal la honto de la filozofo. Tiu el liaj lernantoj, kiu estis\nkontraŭvetinta, jam triumfis. Ksantus diris al la kolektiĝo:\n«Sinjoroj, mi vetis vere, ke mi eltrinkos la tutan maron, sed ne la\nriveregojn kiuj eniras en ĝin; sekve tiu, kiu kontraŭvetis, deturnu\nilian kuradon kaj mi faros tion, kion mi fanfaronis fari.» Ĉiuj\nmiris la rimedon kiun Ksantus trovis por foriri honore el tiel\nmalbona afero. La lernanto konfesis, ke li estas venkita, kaj petis\nsian instruiston al li pardoni. Ksantuson oni rekondukis al lia domo\nkun aplaŭdoj.\n\nKiel rekompencon Ezopo de li petis la liberecon. Ksantus rifuzis ĝin\nal li kaj diris, ke la tempo por lin liberigi ne venis ankoraŭ; se\ntamen la dioj ordonos, li konsentos je tio; sed li, Ezopo, devas\natenti la unuan antaŭsignon, kiun li rimarkos ĉe la foriro de la\nloĝejo; se li estos feliĉa, se ekzemple du kornikoj antaŭ liaj\nokuloj sin prezentos, li havos liberecon; se li vidos nur unu,\nli restos sklavo. Ezopo tuj foriris. Lia mastro loĝis izole kaj\nkredeble ĉe loko kovrita de grandaj arboj. Apenaŭ foririnte, nia\nFrigilandano ekvidis du kornikojn, kiuj flugis sur la plej altan\narbon. Li iris raporti pri tio ĉi al sia mastro, kiu volis vidi mem,\nĉu li diras la veron. Antaŭ ol Ksantus alvenis, unu el la kornikoj\nforflugis. «Ĉu ĉiam vi trompos min? diris la mastro al Ezopo; oni\nlin vergu». Dum la frapado, oni venis inviti Ksantuson al ia\nfesteno; li promesis alesti. «Ho ve! ekkriis Ezopo, la antaŭsignoj\nestas tre mensogemaj! Mi, kiu vidis du kornikojn, estas vergata;\nmia mastro, kiu vidis nur unu, estas invitata al edziĝa festeno».\nTiu ĉi spritaĵo tiel plaĉis al Ksantus, ke li ordonis ĉesi vergi\nEzopon; sed la liberecon li ne povis decidiĝi al li doni, kvankam li\npromesadis ĉe diversaj okazoj.\n\n... Post kelke da tempo, Krezus, reĝo de Lidilando, anoncigis al la\nSamoslandanoj, ke ili devas fariĝi liaj depagantoj; alie li submetos\nilin per la armiloj. La plimulto opiniis, ke oni devas obei lin.\nEzopo al ili diris, ke la Fortuno prezentas du vojojn al la homoj:\nunu de libereco, malglata kaj dorna en la komenco, sed poste tre\nagrabla; la alia de sklaveco, kies komencoj estas pli facilaj\nsed daŭrigo netolerebla. Per tio li sufiĉe klare konsilis al la\nSamoslandanoj defendi sian sendependecon. Ili resendis la ambasadoron\nde Krezus, ne kontentiginte lian peton.\n\nKrezus sin preparis ataki ilin. La ambasadoro al li diris, ke dum ĉi\ntiuj havos kun si Ezopon, li ne facile submetos ilin, pro la konfido,\nkiun ili havas je la saĝo de tiu persono. Krezus al ili alsendis\npostuli lin, kun promeso lasi al ili la liberecon, se ili liveros\nlin al li. La ĉefuloj de la urbo taksis ĉi tiujn kondiĉojn tre\nakcepteblaj kaj ne kredis, ke ilia trankvileco kostos tro kare, se\nili aĉetos ĝin liverante Ezopon. La Frigilandano ŝanĝigis ilian\nintencon, rakontante, ke la ŝafinoj, farinte pactraktaĵon kun la\nlupoj, donis al ili siajn hundojn kiel garantiulojn. Kiam ili ne\nhavis plu defendantojn, la lupoj ilin sufokis kun pli malgranda\npeno ol antaŭe. Ĉi tiu apologo efikis kaj la Samoslandanoj prenis\ndecidon tute kontraŭan je tiu, kiun ili estis prenintaj. Ezopo tamen\nvolis iri al Krezus, kaj diris, ke li estos pli utila al ili, se li\nĉeestos ĉe la reĝo, ol se li restos en Samos.\n\nKiam Krezus vidis lin, li miris, ke persono tiel malforta estis\ntiel malhelpinta al li. «Kio do! jen estas tiu, dank' al kiu oni\nkontraŭstaras miajn volaĵojn!» ekkriis li. Ezopo sin ĵetis al\nliaj piedoj: «Homo ia, li diris, kaptadis akridojn; cikado troviĝis\nsub lia mano. Li estis jam mortigonta ĝin kune kun la akridoj:\n«Kion mi faris al vi? ĝi diris al ĉi tiu homo: mi ne mordetas\nviajn grenojn; mi ne kaŭzas ian domaĝon al vi; ĉe mi vi trovos nur\nla voĉon, kiun mi uzas tre senkulpe.» Granda reĝo, mi estas simila\nal ĉi tiu cikado: nur la voĉon mi havas kaj ĝin mi ne uzis por\nofendi vin.» Krezus, tuŝite de admiro kaj de kompato, ne sole lin\npardonis, sed, pro sia ŝato al Ezopo, li ne maltrankviligis la\nSamoslandanojn.\n\nEn la tiama tempo, la Frigilandano verkis siajn fablojn, kiujn li\nlasis al la reĝo de Lidilando, kaj li estis sendita de li al la\nSamoslandanoj, kiuj al li donis grandajn honorojn. Al li venis ankaŭ\nla deziro vojaĝi kaj iri tra la mondo, interparolante pri diversaj\naferoj kun tiuj, kiujn oni nomis filozofoj. En fino li akiris grandan\ninfluon ĉe Licerus, reĝo de Babilono. La tiamaj reĝoj alsendadis\nunuj al la aliaj problemojn por solvi pri ĉiuspecaj objektoj, kun\nkondiĉo doni tributon aŭ depagon, laŭ tio se oni respondis bone\naŭ malbone al la demandoj proponitaj. Ĉe tiuj okazoj, Licerus,\ndank' al la helpo de Ezopo, ĉiam venkadis, kaj fariĝis glora inter\nla aliaj, tiel per solvado, tiel per proponado de problemoj.\n\nEn tiu tempo, nia Frigilandano edziĝis, kaj, ĉar li ne havis ian\nnaskiton, li filigis junulon el nobla naskiĝo, nomatan Enus, kiu lin\npagis per maldankeco. Ĝin sciiĝinte, Ezopo lin forpelis.\n\nĈi tiu, por sin venĝi, falsis leterojn per kiuj ŝajnis, ke Ezopo\ninterkomuniĝis kun la reĝoj konkurantoj de Licerus. Tiu ĉi,\nkonvinkita per la sigelo kaj la subskribo de ĉi tiuj leteroj,\nordonis al unu el siaj oficiroj, nomata Hermipus, mortigi la perfidan\nEzopon, sen serĉado de pli grandaj pruvoj. Tiu ĉi Hermipus, estante\namiko de la Frigilandano, al li savis la vivon, kaj, nesciate de\nĉiuj, lin nutris longe en tombo, ĝis Nektenabo, reĝo de Egiptlando,\nkonvinkite, ke Ezopo mortis, kredis, ke li povos fari Licerus'on\nsia depaganto. Li kuraĝis lin elvoki al vetbatalo, dirante, ke tiu\nĉi ne povos alsendi arĥitekturistojn kapablajn konstrui turon\nen la aero, kaj samtempe homon ian pretan respondi al demandoj\nĉiuspecaj. Licerus leginte la leterojn, ilin konigis al la plej\nlertaj de sia regno, sed ĉiuj staris senrespondaj; tial la reĝo\nbedaŭris Ezopon. Tiam Hermipus al li diris, ke tiu ĉi ne estas\nmortinta, kaj lin venigis. La Frigilandano estis tre bone akceptita,\nsin senkulpigis kaj pardonis al Enus. Pri la letero de la reĝo de\nEgiptujo li nur ridis kaj sciigis, ke li alsendos en printempo\nla arĥitekturistojn kaj la respondonton al ĉiuspecaj demandoj.\nLicerus redonis al Ezopo ĉiujn liajn bienojn kaj al li liverigis\nEnus'on por fari kun li kion li volos. Ezopo lin akceptis kiel\nsian naskiton, kaj, anstataŭ lin puni, al li rekomendis honori la\ndiojn kaj la princon; fariĝi terura por la malamikoj; bone agi\nkun sia edzino, tamen ne malkovrante al ŝi siajn sekretojn; paroli\nmalmulte kaj forpeli la babilemajn; ne senkuraĝiĝi pro malfeliĉo;\npripensi pri la estonteco, ĉar pli bone estas riĉigi la malamikojn\nper sia morto, ol ĝeni la amikojn dum sia vivo; precipe ne envii la\nfeliĉon nek la virtojn de aliaj, ĉar per tio oni malutilas al si\nmem. Enus, tuŝite de tiaj admonoj kaj de la boneco de Ezopo, kvazaŭ\nia sago estus eniĝinta en lian koron, mortis post malmulte da tempo.\n\nRilate al la vetbatalo de Nektenabo, Ezopo elektis aglidojn\nkiujn--ĝi estas malmulte kredebla--li instruis porti aparte en la\naeron korbon, en kiu kuŝis juna infano. En la printempo sekvanta,\nli foriris Egiptujon kun tiuj ĉi preparaĵoj, alportante grandan\nadmiron kaj sciemon pro sia intenco al la popoloj, ĉe kiuj li\ntrapasis. Nektenabo, kiu estis alsendita la enigmon, nur tial ke li\nkredis al la morto de Ezopo, treege surpriziĝis de lia alveno. Ĝin\nli ne atendis, kaj ja li neniam estus elvokinta Licerus'on al tia\nvetbatalo, se li estus kredinta, ke vivas Ezopo. Li demandis, ĉu la\nFrigilandano alkondukis la arĥitekturistojn kaj la respondonton.\nEzopo diris, ke la respondonto estas li mem kaj ke li vidigos la\narĥitekturistojn, kiam li estos sur la loko. Oni eliris en la\nkamparon, kie la agloj levis aeren la korbojn kun la junaj infanoj\nekkriantaj, ke oni donu al ili morteron, ŝtonojn kaj lignon. «Vi\nvidas, diris Ezopo al Nektenabo, mi trovis la laboristojn, vi al\nili liveru materialojn.» Nektenabo konfesis, ke Licerus estas la\nvenkinto. Li tamen proponis al Ezopo la jenon: «Mi havas ĉevalinojn\nen Egiptujo, kiuj aŭdas la blekon de la ĉevaloj estantaj apud\nBabilono. Kion vi povas respondi al tio?» La Frigilandano prokrastis\nsian respondon ĝis la morgaŭa tago, kaj kiam li estis reveninta al\nla domo, li ordonis al infanoj kapti katon kaj konduki ĝin tra la\nstratoj, ĝin batante. La Egiptoj, kiuj adoras tiun ĉi beston, estis\ntreege skandalitaj de tia maniero agi kun ĝi. Ili ĝin fortiris el\nla manoj de la infanoj, kaj iris plendi al la reĝo. Oni venigis la\nFrigilandanon antaŭ li. «Ĉu vi ne scias, ke tiu ĉi besto estas\nunu el niaj dioj? Kial do vi agas tiel kun ĝi?»--Tial ke ĝi\nofendis Licerus'on, ĉar, la lastan nokton, ĝi sufokis unu treege\nkuraĝan el liaj kokoj, kiu kantadis je ĉiuj horoj.--Vi mensogas,\nrediris la reĝo; ĉu povas esti, ke tiu ĉi kato faris en tiel\nmalmulte da tempo tiel longan vojaĝon?--Kaj ĉu povas esti,\nrespondis Ezopo, ke viaj ĉevalinoj aŭdas de tiel malproksime niajn\nĉevalojn blekantajn?»\n\nPost tio la reĝo venigis el Heliopolis kelkajn personojn\nlertspritajn kaj klerajn pri la enigmaj demandoj. Li al ili donis\ngrandan festenon, al kiu li invitis la Frigilandanon. Dum la manĝo,\nili demandis Ezopon pri diversaj aferoj, kaj inter aliaj pri la\njena: Estas granda templo apogita sur kolono ĉirkaŭita de dekdu\nurboj; ĉiu el ili havas tridek arkokolonojn, kaj ĉirkaŭ tiuj ĉi\narkokolonoj promenas unu post la alia du virinoj, la unu blanka kaj\nla alia nigra. «Al tia demando, diris Ezopo, eĉ la malgrandaj\ninfanoj povus respondi. La templo estas la mondo; la kolono--la jaro;\nla urboj--la monatoj; kaj la arkokolonoj--la tagoj, ĉirkaŭ kiuj\npromenadas alterne la tago kaj la nokto.»\n\nLa tagon morgaŭan, Nektenabo kunvenigis ĉiujn siajn amikojn: «Ĉu\nvi, li diris, toleros, ke duonhomo, ke malbelformulo faros, ke\nLicerus gajnos la premion kaj mi havos la konfuziĝon kiel lotaĵon.»\nUnu el ili havis la ideon peti Ezopon, ke li faru al ili demandojn\npri aferoj, pri kiuj ili neniam aŭdis.\n\nEzopo skribis kontrakton, per kiu Nektenabo konfesis ŝuldi du mil\ntalentojn al Licerus. La kontrakto estis metita en la manojn de\nNektenabo tute sigelita. Antaŭ ol oni ĝin malfermis, la amikoj de\nla princo certigis, ke la afero enhavita en ĉi tiu skribaĵo estas\nkonita de ili. Kiam oni estis malferminta ĝin, Nektenabo ekkriis:\n«Ĝi estas la plej granda malveraĵo en la mondo; mi prenas kiel\natestantojn vin ĉiujn tiom, kiom vi estas.--Vere estas, diris ili,\nke neniam ni aŭdis pri tio.--Mi do, rediris Ezopo, respondis al via\ndemando.» Nektenabo lin resendis kun multe da donacoj por li kaj por\nlia mastro.\n\n... El la ĉefaj urboj kie li haltis, Delfo estis unu. La Delfanoj\nlin aŭskultis volonte, sed ne donis honorojn al li. Ezopo, ofendita\nde tia malŝato, ilin komparis al bastono naĝanta sur la ondo; oni\nimagas de malproksime, ke ĝi estas io grandega; de proksime oni\nvidas, ke ĝi estas nenio. La komparon li pagis multekoste. Efektive\nla Delfanoj pro tio sentis tian malamon kaj tian deziron de\nvenĝo--aliparte ili timis esti mallaŭditaj de li--ke ili decidis\nforrabi al li la vivon. Por bone sukcesi, ili kaŝis en liajn vestojn\nunu el siaj sanktaj vazoj, konvinkite, ke per tia rimedo ili pruvos,\nke li estas kulpa je ŝtelo kaj malpiegaĵo, kaj tiamaniere oni lin\nkondamnos al la morto.\n\nKiam li estis foririnta de Delfo kaj preninta la vojon al Focidlando,\nla Delfanoj alkuris kiel homoj en granda embaraso. Ili kulpigis lin,\nke li rabis ilian vazon. Ezopo ĝin neis kun ĵuroj; oni serĉis en\nliaj pakaĵoj kaj la vazo estis trovita. Malgraŭ ĉio, kion povis\ndiri Ezopo, oni kun li agis kiel kun krimulo malnoblega. Li estis\nrekondukita Delfon, ŝarĝita de katenoj, metita en malliberejon, kaj\nposte kondamnita esti deĵetita de altaĵo. Neniel al li utilis sin\ndefendi per siaj kutimaj armiloj kaj rakonti siajn apologojn: la\nDelfanoj ilin mokis.\n\n«La rano, li diris al ili, invitis la raton viziti ĝin. Por ke tiu\nĉi povu trairi la ondon, la rano aligis ĝin al sia piedo. Tuj kiam\nla rato estis sur la ondo, ĝi volis ĝin altiri funden, kun intenco\nĝin dronigi kaj el ĝi fari manĝon. Dum la rato baraktis sur la\nondo, rabobirdo ĝin ekvidis, rapidis sur ĝin kaj forportinte ĝin\nkun la rano, kiu ne povis sin disigi, ĝi manĝis unu kaj la alian.\nTiamaniere, Delfanoj abomenaj, iu pli potenca ol vi min venĝos: mi\npereos, sed vi pereos ankaŭ.\n\nKiam oni kondukis lin al la ekzekuto, li trovis rimedon por forkuri,\nkaj eniris en malgrandan templeton dediĉitan al Apolo. La Delfanoj\nlin eltiris el ĝi: «Vi malrespektas tiun ci rifuĝejon, li diris,\ntial ke ĝi estas malgranda templeto; sed tago venos kiam via\nmalboneco ne trovos rifuĝejon sendanĝeran, ne eĉ en la temploj.\nTiel al vi okazos kiel al la aglo, kiu, spite la petoj de la skarabo,\nforportis leporon kiu estis rifuĝinta ĉe ĝi: la posteularo de la\naglo pro tio estis punita ĝis ĉe la brusto de Zeŭso.» La Delfanoj,\nmalmulte tuŝite de ĉiuj tiuj ekzemploj, lin deĵetis de altaĵo.\n\nMalmulton da tempo post lia morto, pesto fortega multanombre pereigis\nla Delfanojn. Ili demandis la orakolon, ĉu per ia rimedo ili povos\nkvietigi la koleron de la dioj. La orakolo respondis, ke ili ĝin\nkvietigos nur sole se ili elpagos sian krimegon kaj kontentigos la\nombranimon de Ezopo. Tuj piramido estis konstruita. Ne sole la dioj\nmontris kiom tia krimo al ili malplaĉas; sed la homoj ankaŭ venĝis\nla mortigon de sia saĝulo. Efektive la Grekoj alsendis komisarojn\nper serĉadi la mortigintojn kaj ilin punis severege.\n\n\n[4] Oni scias ke tiu ĉi verketo estas teksaĵo da legendoj\nkaj fabeloj pli aŭ malpli verŝajnaj, sed preskaŭ tiel konitaj kiel\nla fabloj mem.\n\n[5] Monaĥo greka kiu verkis la biografion de Ezopo.\n\n\n\n\nFABLOJ\n\nDE\n\nJ. DE LA FONTAINE\n\n\n\n\nAl lia moŝto la princa.\n\n Mi kantas keroulojn kreitajn de Ezopo,\n De kiuj l' historio, se eĉ nur imagita,\n Veraĵojn kun utilaj instruoj konigadas.\n En mia libro ĉio parolas, eĉ la fiŝoj,\n Kaj tia parolado konvenas al la homoj,\n Ĉar mi la bestojn uzas por homojn instruadi.\n\n\n\n\nLIBRO I\n\n\nI.--La cikado kaj la formiko.\n\n Cikado kantadinte\n Someron tutan,\n Troviĝis senproviza\n Ĉe l' veno de l' malvarmo:\n Nenia plu peceto\n Da muŝo aŭ vermeto.\n Ĝi iris tre malsata\n Proksimen al formiko,\n Petante, ke ĝi pruntu\n Grenerojn por vivadi\n Ĝis nova la somero.\n «Per mia best-honoro,\n Ĝi diris, al vi tutan\n La sumon kun procento\n Mi pagos post la vintro.»\n Sed estas ne pruntema\n Formiko: tio estas\n Malbono lia sola.\n «Vi, kion do faradis,\n Ĝi diris, dum varm' estis?\n --Tra l' nokto kaj tra l' tago,\n Kantadis mi senĉese.\n --Vi kantis! mi tre ĝojas;\n Nun iru do dancadi.»\n\n\nII.--La korvo kaj la vulpo.\n\n Sinjoro korv', sur arbo sidante,\n En sia beko tenis fromaĝon.\n Per la odoro vulp' allogite,\n Tiele al li parolis:\n «Bonegan tagon, moŝto la korva!\n Ho! kiel gracia kaj bela vi ŝajnas!\n Mi ne mensogas: se voĉon\n Al la plumaro similan\n Vi havas, vere el la loĝantoj\n De la arbaretoj vi estas Fenikso».\n Aŭdinte, la korvo tremetas pro ĝojo,\n Kaj sian belan voĉon por montri,\n Ĝi larĝe sian bekon malfermas,\n Kaj lasas fali sian kaptaĵon.\n La vulpo ĝin prenis kaj diris: «Sinjoro,\n Eksciu vi, ke vivas flatisto\n Per helpo de kiu lin volas aŭskulti;\n Sendube fromaĝon ĉi tio meritas.»\n Konfuza kaj tre hontanta,\n Ĵuris la korvo, sed tro malfrue,\n Ke de nun neniu ĝin trompos tiele.\n\n\nIII.--La rano kaj la bovo.\n\n Raneto bovon ekvidis\n Ŝajnantan al ĝi belkreska.\n Ĝi, kiel oveto apenaŭ diketa,\n Ĵaluze penadas, kaj sin plilarĝigas,\n Kaj sin plilongigas, por ke la bestegon\n Dike ĝi povu egali;\n Kaj poste ĝi diris: «Rigardu, fratino,\n Ĉu tio sufiĉas? Ĉu mi jam sukcesis?\n --Ne--Sed nun?--Neniel--Mi fine egalas?\n --Ne, tute ne.» La besto maldika\n Ŝvelis tiele, ke ĝi elkrevis.\n\n Multege da homoj ne estas pli saĝaj:\n Malriĉa penadas imiti riĉulon;\n Princo senpova havas kortegon;\n Volas markizo havi palacon.\n\n\nIV.--La du muloj.\n\n Du muloj vojiris, la unu avenon,\n L' alia la monon de l' fisko portante.\n Ĉi tiu, fiera de ŝarĝ' tiel bela,\n Marŝis levante la kapon\n Kaj tintigante sian tintilon.\n Sed jen rabistoj alvenas,\n Kiuj, la monon ŝteli volante,\n Sin tuj sur la mulon de l' fisko surĵetas,\n Kaj ĝin per la brido haltigas perforte.\n La mulo sin defendante\n Bategojn ricevis: ĝi plendas, ĝi ĝemas:\n «Ĉu tian, ĝi diras, meritis mi sorton?\n Tiu ĉi mulo, kiu min sekvas,\n El la danĝero sin mem eltiris,\n Sed en ĝin mi falas, kaj jam ekpereas,\n --Amiko, diris ĝia kunulo,\n Ne ĉiam utilas altrangon okupi;\n Se, kiel mi, vi mem estus\n Servinta nur mueliston,\n Vi nun ne estus tiel malsana.\n\n\nV.--La lupo kaj la hundo.\n\n Lupo nur ostojn havis kaj felon,\n Ĉar akurate gardis la hundoj.\n Jen tiu ĉi lupo renkontas korthundon\n Tre belan, brilharan kaj ankaŭ tre fortan,\n Kiu tra kampoj vagadis.\n Ataki ĝin kaj pece disŝiri\n Sinjoro lupo tute deziris;\n Sed bataladi estis necese,\n Kaj tiel forta kaj granda\n Estis la besto, ke ĝi tre povis\n Sentime sin mem defendi.\n Tial humile sin proksimiĝas\n La lupo, komencas interparoladon,\n Kaj laŭdas ĝin pro la ĝia\n Bonstato kiun ĝi tute miras.\n «Bela sinjoro, diris la hundo,\n Vi, kiel mi, grasa fariĝi nun povas.\n Lasu l' arbarojn, al mi vi kredu;\n Ĉar tie estas viaj la fratoj\n Malĝojaj, mizeraj, senhavaj vagistoj,\n Kiujn atendas mort' pro malsato.\n Ĉar kio estas certa por lupoj?\n Neniam facila, sentima festeno;\n Nenio sen batalado.\n Min sekvu: vivadon pli bonan vi havos.\n --Sed, lup' diris, kion faradi mi devos?\n --Ho! preskaŭ nenion, respondis la hundo;\n Forpeli la homojn portantajn bastonon\n Kaj petadantajn almozon,\n Flatadi domanojn, la mastron karesi,\n Kaj estos via salajro\n Multege da bonaj kaj sukaj manĝaĵoj:\n Restaĵoj de kokoj, restaĵoj de ŝafoj,\n Kaj ankaŭ multaj dolĉaj karesoj.»\n Jam feliĉaĵon la lup' imagas\n Kiu ĝin dolĉe plorigas.\n Irante, la kolon de l' hundo ĝi vidis\n Senharan--«Sed kio ĝi estas, ĝi diris?\n --Nenio--Tamen?--Ho! bagatelo!\n --Pli klare diru--La ĉirkaŭkolo,\n Per kiu estas mi alligata,\n Kion vi vidas eble ekkaŭzis.\n --Ligata! rediris la lupo, libere\n Ĉu vi ne kuradas?--Ne, sed ĝi negrava.\n --Mi tiel grava ĝin taksas,\n Ke viajn festenojn mi tute ne volas,\n Kaj pro tiela prezo trezoron\n Mi certe ne volus.» Ĉe tiuj ĉi vortoj,\n La lupo forkuris kaj kuras ankoraŭ.\n\n\nVI.--La bovino, la kaprino kaj la ŝafino kuniĝitaj kun la leono.\n\n Bovino, kaprin' kaj fratino ilia\n Ŝafin' kuniĝis iam kun forta\n Leon', grandsinjoro de la ĉirkaŭaĵo,\n Kaj faris komunaj profitojn kaj perdojn.\n Jen cervo kaptiĝis en ret' de l' kaprino.\n Ĝi alvenigis siajn kunulojn.\n Ĉe l' veno ilia, per l' ungoj kalkulis\n Tuj la leon' kaj diris: «Ni estas\n Kvar por partopreni en tiu ĉasaĵo.»\n Ĝi tiam kvarpece distranĉis la cervon\n Kaj prenis por sia la moŝto la parton\n Unuan, dirante: «Ĝi estas por mi mem,\n Ĉar mi nomata estas leono;\n Al mi apartenas la dua per rajto\n De ĉiuj konita, la rajt' de l' plej forta;\n Estante pli pova mi volas la trian;\n Se unu el vi tuŝos la kvaran;\n Mi tuje ĝin mortsufokos.»\n\n\nVII.--La bissako.[6]\n\n Zeŭs' iam diris: «Antaŭ la mia\n Moŝto ekstaru ĉiuj vivantoj.\n Se iu ne estas kontenta je sia\n Korpformo, li povas ĝin diri sentime;\n Mi lian korpon aliformigos.\n Vi venu, simio, ĉar rajt' estas al vi\n Paroli unue. Ĉi tiujn do bestojn\n Rigardu; iliajn belformojn kun viaj\n Komparu; ĉu vi nun estas kontenta?\n --Mi, kial ne? diris ĝi; ĉu do ne havas\n Mi kvar piedojn kiel l' aliaj?\n Neniam kritikis mi mian portreton.\n Sed frat' mia, l' urso, ja estas fuŝita:\n Konsilas mi ĝin sin neniam pentrigi.»\n La urso alpaŝis--sendube ĝi plendis--\n Kontraŭe: ĝi sian korpformon tre laŭdis,\n Kaj la elefanton kritikis, dirante,\n Ke estus bone fari pli longa\n La ĝian voston, iom eltranĉi\n El ĝiaj oreloj kaj aliformigi\n Ĉi tiun masegon malbelan kaj pezan.\n La elefanto, kvankam prudenta\n Bestego, ne pli saĝe parolis,\n Ĝi trovis ke, laŭ opinio la ĝia,\n Moŝto balena estas tro dika.\n Formik' mallongecon al pulo riproĉis,\n Kredante, ke estas ĝi granda koloso.\n Zeŭs' ilin forsendis je si mem kontentajn\n Kaj unujn l' aliajn interkritikintajn.\n Sed pli malsaĝa estis ankoraŭ\n La gento la homa. Ĉar ĉiuj ni, linkoj\n Por la aliaj, talpoj por ni mem,\n Ni ĉion al ni, al aliaj nenion\n Pardonas. Ne per sama okulo\n Nin kaj l' aliajn ni vidas.\n La Mondkreinto kreis nin ĉiujn\n Bissakportantoj: postan la poŝon\n Li faris por niaj difektoj, l' antaŭan\n Por la difektoj de l' homoj aliaj.\n\n\n[6] Bissako (bis-sako) = sako kun du poŝoj.\n\n\n\nVIII.--La hirundo kaj la birdetoj.\n\n En siaj vojaĝoj hirund' estis multon\n Lerninta: kiu multon vidadis,\n Povas pri multo memori.\n Ĉi tiu sciis antaŭsentadi\n La fulmotondron eĉ plej malgrandan,\n Kaj antaŭ ol ĝi estis krevonta,\n Ĝin ĝi anoncis al la maristoj.\n Okazis, ke kiam kanabo semiĝas,\n Ĝi vidis plugiston kovrantan per semo\n Multege da sulkoj. «Ĝi al mi ne plaĉas,\n Ekdiris ĝi al la birdetoj; mi povos\n Forflugi aŭ vivi en lok' malproksima;\n Sed kion vi faros? Ĉu vidas vi manon\n Tra la aero travojirantan?\n Nu! tio, kion ĝi nun disŝutas,\n Al vi mem tre baldaŭ pereon alportos;\n Ĉar ĉe l' somera tempo naskiĝos\n Kaptiloj por vin envolvi,\n Aŭ retoj por vin ekkapti;\n Per unu vorto, multaj maŝinoj\n Por vin ĉu mortigi, ĉu malliberigi.\n Atentu! minacas la pat' aŭ la kaĝo;\n Tial do, al mi vi kredu,\n Ekmanĝu tiun ĉi semon.»\n La birdoj ĝin mokis, ĉar ili tra l' kampoj\n Trovis tro bonan paŝtaĵon.\n Kiam verdiĝis la kanabejo,\n Hirund' diris: «Herbon post herbo elŝiru\n Kion produktis tiu ĉi semo\n La malbenita, alie\n Certega estas via pereo.»\n --Malbonaĵ-profeto kaj babilemega!\n Ĉiuj ekkriis, belan oficon\n Al ni vi trudas! Pli ol mil birdoj\n Estus necesaj por senherbigi\n Tiun ĉi tutan kantonon.»\n Kiam kanabo plenmaturiĝis,\n Hirundo aldonis: «Ĝi estas ne bona;\n Sem' malutila frue grandiĝas.\n Sed, ĉar ĝis nun oni min kredis neniel,\n Tuj kiam vi vidos, ke tero de semo\n Kovriĝos, kaj ke la vilaĝanoj\n Ne sin okupante je siaj la grenoj,\n Faros militon al la birdetoj;\n Tuj kiam kaptiloj kaj retoj ekkaptos\n La birdojn, de loko al loko ne flugu,\n Restadu en hejmo, aŭ flugu fremdlanden;\n Imitu l' anasojn, koturnojn aŭ gruojn;\n Sed, kiel ni, vi ne povas\n Transpasi l' ondojn kaj la dezertojn,\n Nek al aliaj mondoj alflugi.\n Por vi do rimed' sola estas senriska:\n En kavon de muro vin mem tuj enfermu.»\n Jen la birdetoj, lacaj ĝin aŭdi,\n Ĉiuj ekpepis tiel konfuze\n Kiel Trojanoj, kiam Kasandro\n La buŝon nur ekmalfermis.\n La sama sorto ilin atingis,\n Ĉar sklavoj fariĝis sennombraj birdetoj.\n\n Ni sekvas nur niajn la proprajn instinktojn,\n Kaj la malbonon ni nur atentas\n Kiam ĝi estas veninta.\n\n\nIX.--La urbrato kaj la kamprato.\n\n Gastama urborato,\n En manier' afabla,\n Invitis kamporaton\n Al bonaj manĝrestaĵoj.\n\n Sur Turkan tapiŝeton\n Metiĝis la manĝaro.\n Nur Dio scias kiom\n Elĝojis la du fratoj!\n\n La manĝo estis bona\n Kaj granda l' apetito;\n Sed iu ilin ĝenis,\n Dum ili ĝoje manĝis.\n\n Ĉe l' pordo de la ĉambro\n Ekaŭdis ili bruon.\n Urbrato tuj forkuras;\n Amiko ĝia sekvas.\n\n Sed jen la bruo ĉesas;\n Revenas tuj la ratoj,\n Kaj diras la urbano:\n «Ni finu la rostaĵon.\n\n --Ne, diris la alia;\n Vi morgaŭ al mi venu;\n Vi tie ja ne trovos\n Festenon tute reĝan;\n\n Sed ĝenas min nenio;\n Sentime mi manĝadas.\n Adiaŭ: for plezuron,\n Se timo ĝin malhelpas!»\n\n\nX.--La lupo kaj la ŝafido.\n\n Tro ofte triumfas la vol' de pli forta.\n Tion per fablo ni pruvos.\n\n En akvo kuranta ektrinkis ŝafido;\n Alvenis la lupo, serĉante ĉasaĵon\n Kaj pro malsato tien allogite.\n «Kial la akvon ci malpurigas?\n Kolere diris la besto:\n Al mi ci pagos cian sentimon.\n --Sinjoro, diris la ŝafideto,\n Ne koleriĝu la via moŝto;\n Sed volu vi konsideri,\n Ke en la fluo je dudek paŝoj\n Pli sube ol vi mi min sensoifigas,\n Kaj sekve vian trinkaĵon\n Mi malpurigi tute ne povas.\n --Ĝin ci malpurigas, respondis la lupo,\n Kaj ci min kritikis la jaron pasintan.\n --Sed kiel, rediris la ŝafo, ĝin fari\n Mi povis? Mi tiam ne estis naskita:\n Mi suĉas ankoraŭ la mian patrinon.\n --Se ci ne povis, frat' cia faris.\n --Mi fraton ne havas--El ciaj parencoj\n Unu do faris, ĉar min ne multe\n Indulgas vi mem, kaj paŝtitoj kaj hundoj.\n Nun, kiel oni diris, min venĝi\n Mi devas.» Tuj ĝi la ŝafidon forportis\n Kaj manĝis sen ia riproĉ' konscienca.\n\n\nXI.--La ŝtelistoj kaj la azeno.\n\n Azenon ŝtelinte sin interbatadis\n Du sentaŭguloj: unu ĝin gardi\n Volis, l' alia volis ĝin vendi.\n Dum la pugnobatoj flugetis, kaj penis\n La du ŝtelistoj sin mem defendi,\n Alvenas tria rabisto,\n Kiu la beston forkaptas.\n\n L' azeno estas ofte provinco,\n Kiun envias iaj regnestroj,\n Ĉu Turka, Hungara, ĉu eĉ Transsilvana,\n Kaj multajn aliajn mi povus elnombri,\n Tiom da tiaj princoj troviĝas!\n Sed ofte l' akiro ne estas por ili,\n Ĉar ilin kvara princo pacigas,\n Prenante por si mem l' azenon ŝtelitan.\n\n\nXII.--La Morto kaj la malfeliĉulo.\n\n Senĉese ia malfeliĉulo\n Al help' alvokis la Morton.\n «Ho Mort'! kiel bela, li diris, vi ŝajnas!\n Tuj venu fini mian mizeron.»\n Venante la Mort' kredis lin kontentigi.\n Ĝi puŝas la pordon, eniras, sin montras:\n «Ho! kion mi vidas? for tian objekton!\n Li diris, ho! kiel ĝi estas malbela,\n Kaj kiom al mi da terur' ĝi alportas!\n Ho Mort'! ne alpaŝu! Ho Mort'! tuj foriru!»\n\n Meceno estis spritega;\n Li diris: «Faru min unubraka,\n Senkrura, podagra kaj kripla, se nur mi\n Vivados, mi estos sufiĉe kontenta.»\n Ĝin, Morto, aŭskultu kaj venu neniam.\n\n\nXIII.--La Morto kaj la arbohakisto.\n\n De multaj branĉaĵoj kovrite, sub pezo\n De ŝarĝ' sia kaj de la jaroj ĝemante\n Kaj kurbigite, arbohakisto\n Multpeze marŝadis kaj sian dometon\n De fum' nigrigitan, penadis atingi.\n En fino lacega pro pen' kaj doloro,\n Demetas li sian branĉfaskon kaj plendas\n Je sia sorto malfeliĉega.\n «Ĉu unu plezuron mi ĝuis tra l' vivo?\n Ĉu hom' pli malriĉa sur tero vivadas?\n Neniam ripozon, ne ĉiam eĉ panon\n Mi havas! L' edzino, l' infanoj, l' impostoj,\n La kreditoro kun la servuto\n Plenigas je zorgoj la mian vivadon.»\n Li vokas la Morton. Ĉi tiu tuj venas,\n Kaj ekdemandas, kion li volas:\n «Al mi, li diris, helpu reŝarĝi\n Ĉi tiun branĉaron: ĝi estos ne longa.»\n\n La Mort' ĉesigas ĉian doloron,\n Sed ĝin neniam alvoku:\n Toleri suferon prefere ol morton,\n Estas la homa devizo.\n\n\nXIV.--La vulpo kaj la cikonio.\n\n Iam la vulpo manĝon preparis\n Kaj cikonion invitis.\n La manĝ' estis simpla kaj tute senriĉa:\n Ĝi havis nur pecon viandan en saŭco\n Fluida, ĉar ĝi vivis avare.\n La saŭc' en teleron estis verŝita;\n Eĉ unu guteton ne povis ekkapti\n La cikonio; sed la ruzulo\n Rapide englutis la tutan manĝaĵon.\n Post kelkaj tagoj, la cikonio,\n Volante sin venĝi, invitis la vulpon.\n «Volonte, ĝi diris, ĉar kun la amikoj\n Mi ĉiam agadas senceremonie.»\n En horo dirita, ĝi kuris al domo\n De l' cikonio sia la gasto;\n La afablecon ĝian tre laŭdis,\n Kaj trovis la vespermanĝon\n Tre ĝustatempe elkuirita.\n Ĝi ĝojis pro la bonodor' de l' viando\n Pecete hakita kaj ŝajne bongusta;\n Ĉar--tio estas tute kredebla--\n Kun grandapetito ĝi estis veninta.\n La cikonio la hakitaĵon\n En vazon mallarĝan kaj longan enmetis.\n La beko de l' bird' en ĝin povis eniri,\n Sed estis pli dika la buŝo de l' vulpo.\n Ĝi hejmen malsate revenis, hontante\n Simile al vulp' de kokino kaptita,\n Kaj mallevante siajn orelojn\n Kun sia vosto inter la kruroj.\n\n Trompantoj, por vi tion mi skribas:\n Trompinte, vi estos tutsame trompitaj.\n\n\nXV.--La Knabo kaj la instruisto.\n\n En jena fablo volas mi konigi\n De malsaĝulo la riproĉojn vanajn.\n\n Sur bordo de rivero petolante,\n En l' akvon iam falis juna knabo.\n Salik', feliĉe por li, tie estis,\n Kies branĉaĵo, dank' al la ĉielo,\n Lin savis; ĉar al branĉo de l' arbeto\n Li sin alkroĉis. Pasas instruisto;\n La knab' ekkrias: «Helpu, mi pereas!»\n La lernejestro tiam sin turnante,\n Malĝustatempe, kun gravega voĉo,\n Lin ekriproĉas: «Ho! la sentaŭgulo!\n Li diris, vidu kien lin deĵetis\n Malsaĝo lia: iru do nun zorgi\n Friponojn tiajn! Kiel malfeliĉaj\n Ja estas la gepatroj, kiuj devas\n Observi ĉiam tiajn petolulojn!\n Kiom da peno ili havas!» Ĉion\n Dirinte, li al bord' la knabon portis.\n\n Ĉi tie multajn homojn mi kritikas,\n Ĉar en la fablo povas rekoniĝi\n La babilema, kaj la kritikema,\n Kaj ankaŭ la pedanta scienculo.\n Popolon grandan ĉiuj certe faras,\n Ĉar tiujn rasojn benis la Kreinto.\n En ĉiuj la aferoj ili serĉas\n Okazon por ekzerci sian langon.\n --«Amiko mia! el danĝer' min tiru;\n Ci poste faros cian paroladon!»\n\n\nXVI.--La koko kaj la perlo.\n\n Perleton koko trovis\n Kaj ĝin al juvelisto\n Najbara ĝi tuj portis.\n «Mi trovas ĝin belega,\n Ĝi diris, sed grenero\n Pli bona estus por mi.»\n\n Manskribon nesciulo\n Heredis; ĝin li portis\n Proksimen al libristo.\n «Mi trovas ĝin plenscia,\n Li diris, sed monero\n Pli bona estus por mi.»\n\n\nXVII.--La burdoj kaj la mielmuŝoj.\n\n Laŭ sia labor' laboristo taksiĝas.\n\n Mielaj tavoloj forlase troviĝis.\n Jen ilin burdoj ekpetis;\n Sed tuj protestis abeloj,\n Kaj vespon elektis por juĝi l' aferon.\n Ne estis facile dekreton eldoni,\n Ĉar la atestantoj certigis,\n Ke ĉirkaŭ l' tavoloj bestetoj flugemaj,\n Zumemaj, longetaj, brunflavaj kaj tiaj\n Kiel l' abeloj longe vidiĝis.\n Sed kio? estis signoj similaj\n Ĉe la burdaro. Embarasite,\n La vesp' informiĝon denove farigis.\n Kaj, por sciiĝi pli bone,\n Ĝi formikaron aŭskultis;\n Sed la afero ne povis klariĝi.\n «Por kio, mi petas, ekdiris abelo\n Tre saĝa, taŭgas ĉi tio?\n Ekkomencite de ses monatoj,\n En sama stato staras l' afero,\n Kaj dume perdiĝas la mieltavoloj.\n Jam temp' estas ke la juĝisto rapidu;\n Ĉu l' urson li ne lekis sufiĉe?[7]\n Sen tiom da vortoj, da kontraŭparoloj,\n Skribaĵoj kaj transskribaĵoj,\n Laboru ni kaj la burdoj;\n Vidiĝos, kiu kun dolĉmielo\n Povas konstrui ĉelojn artplenajn.»\n Rifuzis la burdoj, montrante per tio,\n Ke art' tia scion ilian superas,\n Kaj la mielajn tavolojn\n La vesp' aljuĝis al l' abelaro.\n\n Se nur tiele ĉiuj procesoj\n Juĝiĝus, laŭ la Turka metodo!\n La simpla saĝo estus leĝaro,\n Kaj la elspezoj plimalgrandiĝus.\n Sed nun daŭrigante procesojn longege,\n Nin oni ŝteladas, rabadas, senigas;\n En fin' la juĝisto englutas la ostron,\n Kaj restas nur ŝeloj por la procesintoj.\n\n\n[7] Esprimo proverba signifanta «daŭrigi tre longe ian proceson».\n\n\nXVIII.--La kverko kaj la kano.\n\n Iam la kverko diris al kano:\n «Vi havas la rajton kulpigi naturon:\n Birdeto por vi ŝarĝ' estas peza;\n Venteto, se ekblovante\n Ĝi nur eksulkigas la supron de l' akvo,\n La vian kapon fleksigas;\n Dum mia fruntego, al Alpoj simila,\n Ne sole haltigas la sunajn radiojn,\n Sed de l' ventego batojn elmokas.\n Bloveto por vi estas ventego;\n Blovego ŝajnas al mi zefiro.\n Se vi nur naskiĝus sub la foliaro\n Per kiu mi kovras la proksimaĵon,\n Suferus vi pli malmulte:\n Mi gardus vin de l' ventego.\n Sed vi plej ofte naskiĝas\n Ĉe l' bordoj malsekaj de l' regnoj de l' vento.\n Por vi tre maljusta do ŝajnas naturo.\n --La via kompato, respondis l' arbeto,\n El kor' bona venas; sed estu sentima:\n La ventoj pli multe vin ol min turmentas;\n Fleksiĝas mi, ne rompiĝas.\n Ĝis nun vi venkis batojn iliajn,\n Sed ni la finon atendu.»\n Ĉe tiuj ĉi vortoj, alkuras el maro\n Naskit' la plej forta de l' norda ventego:\n La arb' kontraŭstaras, flegsiĝas l' arbeto;\n Kun forto pli granda reblovas la vento,\n Kaj plifortiĝas tiele,\n Ke elradikas tute l' arbegon,\n Kies kapego ĉielon atingis\n Kaj ĝis la Tartaro aliris piedoj.\n\n\n\n\nLIBRO II\n\n\nI.--Kunsido de ratoj.\n\n Kato, nomata Lardomanĝulo,\n Ekstermis tiel la ratojn,\n Ke preskaŭ neniu el ili vidiĝis,\n Tiom ĝi estis entombiginta.\n La supervivantoj, kaŝataj en truoj,\n Apenaŭ kvarone satigis malsaton,\n Kaj, ĉe l' malfeliĉa ratar', Lardmanĝulo\n Taksiĝis ne kato, sed vera diablo.\n Jen iam la besto ruzega foriris\n En la ĉirkaŭaĵon por serĉi edzinon.\n Dum la bruego kiun ĝi faris\n Kun sia katino, la ratoj kunsidis\n En unu angulo por konsiliĝi\n Pri la malbono ilin premanta.\n La prezidanto, saĝa persono,\n Tuj ekopiniis, ke estas necese\n Alligi tintilon al kolo de l' kato,\n «Ĉar tiel, kiam ĝi ekmilitos,\n Ni, sonon aŭdante, sub teron forrampos;\n Ĝi estas sola bona rimedo.»\n Ĉiuj laŭdegis la prezidanton,\n Ĉar ŝajnis al ĉiuj nenio pli bona.\n Sed kiu do volos alligi tintilon?\n «Ne iros mi, diris la unu, mi tiel\n Malsaĝa ne estus.--Ne povas mi, diris\n Alia»; kaj tiel okazis, ke oni\n Foriris, nenion farinte.--Mi vidis\n Multegajn kunsidojn tiele senfruktajn,\n Kunsidojn ne ratajn, sed ja de monaĥoj,\n Kaj ankaŭ de kanonikoj.\n\n Se estas necese nur ion decidi,\n La konsilantoj estas sennombraj;\n Sed se necesiĝas decidon plenumi,\n Neniu plu sin proponas.\n\n\nII.--La lupo havanta proceson kontraŭ la vulpo antaŭ la simio.\n\n Lup' diris, ke ŝtel' ĉe ĝi estis farita,\n Kaj vulpon najbaran, sufiĉe friponan,\n Kiel ŝtelinton kulpigis.\n Antaŭ simion ambaŭ kunvenis,\n Kaj sen advokato diskutis l' aferon.\n Neniam Temis', laŭ simia memoro,\n Juĝis proceson tiel konfuzan.\n Ŝvitis sur sia seĝ' la juĝanto.\n La du procesantoj protestis, kriegis,\n Kontraŭparoladis, sin interinsultis.\n En fin' la juĝanto ekdiris: «Amikoj,\n De longe mi konas la vian malicon:\n Ambaŭ vi pagos monan la punon,\n Ĉar, lupo, ci plendas nenion perdinte,\n Kaj, vulpo, ci prenis l' objekton petitan.\n\n Laŭ nia juĝanto, ne povas erari,\n Kiu kondamnas la malvirtulon.\n\n\nIII.--La du bovoviroj kaj la rano.\n\n Du bovoviroj kontraŭbatalis\n Por havi bovinon kun la reĝpotenco.\n Pro tio rano ĝemadis.\n «Kial vi plendas? demandis iu\n El la popolo koakblekanta.\n --Ĉu vi ne vidas, ĝi diris,\n Ke ĉe la fino de la batalo,\n L' unu ekzilos l' alian,\n Kaj ĝin el la verdaj kamparoj forpelos?\n Ĝi ne plu reĝos en la herbejoj,\n Kaj venos reĝadi en marĉajn la kanojn,\n Kaj sub piedoj siaj nin premos;\n Unu post unu ni do suferos\n Pro la batalo pri la bovino.\n\n Timo tiela estis bonsenca,\n Ĉar en la marĉojn venis la bovo\n Sin kaŝi, kie ranojn, po dudek\n En ĉiu horo ĝi dispremegis.\n Ho ve! ĝi montras, ke ĉiutempe\n La malgranduloj elpagas\n La malsaĝaĵojn de l' potenculoj.\n\n\nIV.--La hundino kaj ŝia kunulino.\n\n Hundino, baldaŭ idojn naskonte\n Kaj ne sciante kien demeti\n Ŝarĝon tiele gravan, fervore\n Petegis hundinon alian al ŝi tuj\n Prunti ŝian dometon,\n Kaj tien l' estonta patrin' sin enfermas.\n Post kelke da temp' la mastrino revenas;\n Sed petas l' alia semajnon ankoraŭ:\n La idoj, ŝi diris, apenaŭ ekmarŝas.\n La kunulino je ĝi konsentas,\n Kaj ĉe la limtempo denove ŝi petas\n La siajn dometon, kameron kaj liton.\n Jen la hundino montras la dentojn,\n Kaj diras: «Tuj mi kun la miaj foriros,\n Se vi nin povos forpeli.»\n La idoj estis jam tute grandaj.\n\n Vi ĉiam bedaŭros bonfaron al homo\n Malbona: por ion pruntitan repreni,\n Vi devos uzi la batojn,\n Vi devos procesi, vi devos batali.\n Lasu lin meti ĉe vi piedon\n Tre baldaŭ kvar li estos metinta.\n\n\nV.--La leono kaj la muŝeto.\n\n «Forflugu, insekto senforta, besteto\n De l' ter' elkraĉita.» Tiele leono\n Parolis iam al la muŝeto.\n Ĉi tiu tuj ĝin al batalo elvokis:\n «Ĉu pensas vi, ĝi diris, ke via\n La reĝa nomo min tre timigas?\n Multe pli ol vi bov' estas forta;\n Mi ĝin laŭ mia volo kondukas.»\n Tuj ĝi, trumpetisto kaj same heroo,\n Ekzumas por la atako,\n Kaj, malantaŭen ekforfluginte,\n Jen ĝi subite sur la leonon\n Sin ĵetas kaj ĝin ekfrenezigas;\n Jam la bestego ŝaŭmon el buŝo,\n Fajretojn el siaj okuloj elĵetas,\n Kaj forte blekegas. Jam ĉiuj ĉirkaŭe\n Forkuras, ĉiuj sin kaŝas,\n Jam ĉie regas granda teruro,\n Kaj tian timegon elfaras muŝeto.\n La muŝ' la leonon centloke atakas,\n Jen pikas la dorson, jen pikas la buŝon,\n Jen en la nazon eniras.\n De l' best' la kolero fariĝas grandega,\n Dum la malamik' nevidebla triumfas\n Kaj ridas; ĉar per ungoj kaj dentoj\n Sin mem la bestego sangade disŝiras,\n Sur siajn flankojn brue frapadas\n La voston, kaj vane batadas l' aeron.\n Sed baldaŭ pro sia koler' kaj laceco\n Ĝi falas: jen ĝi preskaŭ pereis.\n Venkinte, l' insekto glorege forfluĝas,\n Kaj kiel zumis ĝi por l' atako,\n Tiel ekzumas ĝi pro la venko.\n Dum ĝin ĝi kuras ĉien anonci,\n Jen ĝi aranean renkontas kaptilon,\n Kie ĝi ankaŭ morton renkontas.\n\n Sed kion instruas la fablo? Unue,\n La malamikoj la plej malgrandaj\n Estas tre ofte la plej teruraj,\n Kaj due, la sin el grava danĝero\n Tirinta, en ia sengrava pereas.\n\n\nVI.--La azeno ŝarĝita de spongoj kaj la azeno ŝarĝita de salo.\n\n Azenkondukisto, kun vip' en la mano,\n Kondukis, kiel princo romana,\n Du bestojn longegorelajn.\n La unu, ŝarĝite de spongoj, marŝadis\n Rapide; l' alia penade vojiris,\n Kvazaŭ ĝi portus botelojn.\n Ĝi estis ŝarĝita de salo. Tra montoj,\n Tra valoj kaj vojoj, ĉi tiuj migrantoj\n En fin' transirejon riveran alvenis,\n Kaj en embaraso tre granda sin trovis.\n La mastr', kiu tien jam estis veninta,\n Sur la spongportantan azenon sursaltis,\n Antaŭen pelante la beston alian,\n Kiu, volante agi laŭvole,\n En kavon baldaŭ enfalis,\n Sur l' akvon revenis, kaj fine sin savis;\n Ĉar ĝi al bordo penis alnaĝi,\n Kaj tiel bone sin fluidigis\n La sal', ke tute liberigite,\n La best' plu nenion eksentis sur ŝultroj.\n La spongportanta, kiel ŝafido\n La plej imitema, ĝin volis imiti.\n Jen ĝis la kolo ĝi en la akvon\n Eniras, kaj kun si fortiras la mastron\n Kaj la spongŝarĝon. Ili triope\n Trinkis multege, ĉar hom' kaj besto\n Glutis la ondon kiel la spongoj.\n Tiuj ĉi tiel pezaj fariĝis,\n Ke l' bordon l' azeno ne povis atingi.\n Ĝin ĉirkaŭprenis la mastro\n Kun tim' de morto neevitebla.\n Al helpo venis iu--ne estas\n Tre grave diri kiu--sufiĉas,\n Ke per ĉi tio oni komprenas,\n Ke sama agad' ne konvenas al ĉiuj.\n Tiun ĉi punkton volis mi pruvi.\n\n\nVII.--La leono kaj la rato.\n\nVIII.--La kolombo kaj la formiko.\n\n Laŭ via povo helpu al ĉiuj:\n Vi ofte bezonos pli ol vi malgrandan.\n Tion elpruvos du fabloj,\n Ĉar de ĝi multaj estas la pruvoj.\n\n Sub la piedojn de la leono\n El tero malsaĝe eliris la rato.\n La reĝo de l' bestoj, ĉe tiu okazo,\n Kompata sin montris kaj lasis ĝin vivi.\n Ĉi tiu bonfaro ne estis perdita,\n Kvankam ne ŝajnas kredeble,\n Ke al leono rat' povas helpi.\n Sed elirinte el la arbaroj,\n Ĉi tiu leono kaptiĝis en retoj,\n Kiujn blekegoj ĝiaj ne povis\n Disrompi. La rato alkuras, la maŝojn\n Mordetas kaj tiel penadas, ke fine\n La beston ĝi liberigas.\n\n La pacienco kune kun tempo\n Pli multe prosperas ol fort' kun kolero.\n\n El pli malgrandaj bestetoj\n Elvenas pruvo l' alia.\n Dum trinkis kolombo en ond' de rivero,\n Okaze formiko enfalis en l' akvon.\n Kaj en ĉi tiu maro grandega\n Penadas, sed vane, reveni al bordo.\n Tuj al ĝi la birdo kompate alflugas,\n Kaj ĵetas en l' ondon trunketon de herbo,\n Sur kiun rampante, l' insekto dronanta\n Sin savas per helpo de tiu ŝipeto.\n Ĉe tiu momento, plugisto alvenas,\n Marŝante per la nudaj piedoj.\n Tiu ĉi havis pafarkon.\n Tuj kiam li vidas la birdon Venusan,\n Li volas ĝin havi en sia bolpoto.\n Dum ĝin mortigi li sin preparas,\n Jen pikas formiko lian kalkanon.\n La vilaĝano turnas la kapon;\n Ekaŭdas la birdo kaj tuje forflugas,\n Kaj kun ĝi forflugas la manĝo de l' homo;\n Li sen kolomb' vespermanĝis.\n\n\nIX.--La leporo kaj la ranoj.\n\n Lepor' en hejmo sia revadis,\n --Ĉar kion hejme fari, se oni\n Ne revas?--Ĝi sin per ĉagreno konsumis:\n Tiu ĉi besto estas malĝoja,\n Kaj la timego ĝin elmordetas.\n «La timemuloj, ĝi diris,\n Ja estas tre malfeliĉaj,\n Ĉar ili nenion manĝadas profite;\n Neniam plezuro, senĉese teruroj:\n Jen estas la mia vivado. Pro timo\n La malbenita, nur la okulojn\n Duonfermante povus mi dormi.\n --Vin mem korektu, diros saĝulo.\n --Ĉu povas tim' korektiĝi?\n En ver' mi kredas, ke mem la homoj,\n Kiel mi, timas.» Tiel rezonis\n Nia leporo, kaj ĝi samtempe\n Ĉion spione ĉirkaŭrigardis;\n Maltrankvilega kaj sendecida\n Ĝi estis: bloveto, brueto, ombreto,\n Ĉio ajn ĝin ekfebrigis.\n Tion ĉi nun pripensante,\n La besto malĝoja ekaŭdis brueton;\n Tuj ĝi forkuris al rifuĝejo,\n Kaj baldaŭ alvenis al bord' de lageto.\n Jen ranoj ensaltas en l' ondojn, jen ranoj\n En grotojn siajn profundajn reiras.\n «Ho! ho! ĝi ekkriis, mi faras ja tion,\n Kion al mi mem faras aliaj!\n Mi ekaperante timigas aliajn;\n Mi al la ranaro alportas teruron!\n De kie tiela kuraĝ' al mi venas?\n Ĉu povas esti? bestoj min timas!\n Ĉu do mi estas militfulmulo?\n Mi vidas--sur tero timul' ĉiam trovas\n Timulon ankoraŭ pli ol li timeman.»\n\n\nX.--La koko kaj la vulpo.\n\n Sur arba branĉo, kiel gardanto,\n Sidis maljuna koko tre ruza.\n «Amik', diris vulpo kun dolĉa voĉeto,\n Inter ni tute ĉesis milito;\n Ĉie nun regas paco facila;\n Mi venas al vi tion anonci.\n Al mi do alflugu, por ke mi vin kisu;\n Mi petas, vi ne prokrastu,\n Ĉar longan vojaĝon mi devas hodiaŭ\n Fari senmanke; vi kun la viaj\n Povos sentime viajn aferojn\n Zorgadi: al vi frate ni helpos,\n Kaj, pro la ĝojo de tia paco,\n Hodiaŭ vespere fajregojn bruligos.\n Dume alflugu ricevi\n La kison amikan de amo la frata.\n --Amiko, respondis la koko, nenion\n Mi povis sciiĝi pli bonan ol tiun\n Anoncon agrablan de paco komuna,\n Kaj mia ĝojo estas duobla,\n Ke ĝuste de vi mi pri tio ekscias.\n Mi vidas du hundojn, sendube senditajn\n Por ekanonci tiun sciigon;\n Ili rapidas kaj tuj ĉi tien\n Alvenos; mi teren deflugas; ni frate\n Ĉiuj ekpovos nin interkisi.\n --Adiaŭ, diris la vulpo,\n Mi devas multajn bestojn viziti,\n Ni fojon alian elfestos la pacon.»\n Tuj rapidege ĝi tra la kampoj\n Forkuras, tre malkontenta\n Je sia ruzo senfrukta,\n Kaj en si mem la koko maljuna\n Ridas pro ĝia timego;\n Ĉar estas plezuro trompi trompinton.\n\n\nXI.--La korvo volanta imiti la aglon.\n\n La birdo Zeŭsa iam ŝafidon\n Aeren forportis. Ĉi tion vidinte,\n La korv' pli malforta, sed tiom manĝema,\n Tuje ĝin volis imiti.\n Ĝi flugas ĉirkaŭ la ŝafidaro\n Kaj ŝafon elektas plej grasan, plej belan\n El ĉiuj, ŝafon por diofero,\n Kaj elnutritan por buŝoj diaj.\n Ĝin rigardante la korv' ekdiris:\n «Ne scias mi, kia bonmamo vin nutris,\n Sed korp' via ŝajnas en stato mirinda;\n Por mi vi estos bona regalo.»\n Sur la ŝafidon tuj ĝi deflugas;\n Sed ŝafa la kreitaĵo\n Pli pezis ol unu fromaĝo, kaj plie\n Ĝia ŝaflano estis densega\n Kaj preskaŭ tiel miksita\n Kiel la barbo de Polifemo.\n Ĝi tiel detenis la ungojn de l' korvo,\n Ke tute ne povis la birdo forflugi.\n Ĝin prenas paŝtisto, ĝin metas en kaĝon\n Kaj donas al knaboj, por sin amuzadi.\n\n Ni devas mezuri la nian fortecon:\n Pereas ŝtelist' se rabisto fariĝas.\n La imitado estas trompado:\n Estas danĝere por tiraneto\n Se agas li kiel la grandpotenculoj,\n Kaj kie la vesp' pasas, restas la kulo.\n\n\nXII.--La pavo plendanta al Junono\n\n Pav' al Junono iris por plendi.\n «Diin', ĝi diris, ja ne senprave\n Mi plendas kaj murmuradas.\n La voĉo, kiun vi al mi donis,\n Malplaĉas al la tuta naturo,\n Dum la najtingalo, birdeto senforta,\n Sonore kaj ĉarme kantadas eĉ nokte,\n Kaj de l' printempo estas ornamo.»\n Junon' kolere respondis:\n «Birdo ĵaluza, kiu silenti\n Devus, ĉu havas vi rajton\n Envii voĉon la najtingalan,\n Vi, kiu portas ĉirkaŭ la kolo\n La ĉielarkon plej belkoloran,\n Vi, kiu fiere marŝadas, vi, kiu\n Malvolvas la voston plej riĉan kaj ŝajnas\n Butiko de juvelisto?\n Ĉu estas ia birdo sur tero\n Pli bone ol vi mem farita por plaĉi.\n Best' ĉiu ĉiajn indojn ne havas,\n Al vi ni donis ecojn diversajn.\n La unuj grandecon kaj forton ricevas;\n Falk' estas malpeza kaj agl' plenkuraĝa;\n Korvo utilas por l' antaŭsignoj;\n Korniko konigas malbonojn venontajn;\n Ĉiuj je sia voĉ' kontentiĝas.\n Vi ĉesu do plendi, alie je via\n Plumaro mi vin pune senigos.»\n\n\nXIII.--La leono kaj la azeno ĉasantaj.\n\n La reĝ' de l' bestoj iam intencis\n Ĉasadi: ĝi festis sian nomtagon.\n Sed ĉasas leon' ne paserojn, sed aprojn\n Fortegajn, gazelojn kaj cervojn belkreskajn.\n Por ĝin helpadi ĝi alvenigis\n L' azenon voĉo-Stentoran.\n Ĉi tiun ĝi uzis en lok' de ĉaskorno.\n Ĝin do de branĉaĵoj kovritan postene\n Ĝi lokis kaj al ĝi ordonis blekegi,\n Pensante, ke ĉe tia blekego\n La plej kuraĝegaj forkuros pro timo;\n Ĉar ili certege ne povos suferi\n La tondron de ĝia voĉo.\n L' aero resonis de bruo terura;\n Timego ekkaptis l' arbarajn logantojn,\n Kaj ĉiuj forkuris kaj nepre subfalis\n Ĉiuj sub l' ungojn de la leono.\n «Ĉu mi ne faris bonan servadon?\n Ekkriis l' azeno, por si mem prenante\n Tutan la gloron.--Jes, la leono\n Respondis; ci ja tre kuraĝe blekegis;\n Se mi ne konus cin mem kaj cian\n La rason, mi mem tute timiĝus.»\n L' azeno, kvankam rajte mokita,\n Ekvolis koleri, sed ĝi ne kuraĝis;\n Ĉar kiu do povus suferi azenon\n Fieran: naturo ne faris ĝin tia.\n\n\n\n\nLIBRO III\n\n\nI.--La muelisto, lia filo kaj la azeno.\n\n Mi legis, ke naiva muelisto\n Kaj lia filo, unu jam maljuna,\n Infan' la dua, ne el plej malgrandaj,\n Sed kvindekjara knabo, se memoro\n Min mem ne trompas, iam al foiro\n Kuniris vendi la azenon sian.\n Por ke belŝajna kaj pli aĉetinda\n La besto estu, la piedojn ĝiajn\n Kunligis ili kaj ĝin alpendigis,\n Kaj poste ili portis kiel lustron;\n Malkleraj ambaŭ kaj tutnaivegaj!\n Per rido eksplodegis la unua\n Kiu ĝin vidis. «Kian, li ekkriis,\n Ŝercaĵon tiuj ĉi intencas ludi?\n El tiuj tri la plej azeno certe\n Ne estas tiu, kiun oni pensas»\n Aŭdinte, sian malklerecon vidas\n La muelisto; sur piedojn ĝiajn\n Tuj la azenon sian li ekmetas,\n Kaj ĝin antaŭe marŝi li devigas.\n La besto, kiu tute ĝojis iri\n Alie, plendas siamaniere.\n La muelist' ĉi tion ne atentas,\n Kaj, la naskiton sian rajdiginte,\n Li malantaŭe sekvas. Tri vendistoj\n Alvenas, kiuj ĝin malplaĉa trovas,\n Kaj tuj la plej maljuna laŭte diras:\n «Ho ho! desaltu, vi junulo, kiu\n Vojiras kun lakeo barbogriza:\n Vi devas sekvi kaj l' alia rajdi.\n --Sinjoroj, volas mi vin kontentigi,»\n La patro diris. Lia fil' desaltas,\n Kaj la maljuna rampas sur la beston.\n Sed pasas tri fraŭlinoj; unu diras:\n «Hontinde estas, ke la filo lamas,\n Dum patro lia, kvazaŭ episkopo\n Sidante, rajdas tre senzorge kiel\n Bovido, kaj prudenta esti pensas.\n --En aĝo mia, diris la rajdanto,\n Ne estas plu bovidoj. Vian iron\n Daŭrigu, vi fraŭlino, al mi kredu.»\n Post multe da mokaĵoj kun pasantoj\n Interŝanĝitaj, kredis la maljuna,\n Ke li malprava estas. Sur l' azenon\n Malantaŭ si la knabon li sidigis.\n Post tridek paŝoj tion ekkritikas\n Anaro tria: «Tiuj ĉi rajdantoj,\n Ekkrias unu, tre malsaĝaj estas:\n La besto ne plu povas marŝi, baldaŭ\n Ĝi mortos per iliaj batoj! Fi!\n Tiele ŝarĝi malfeliĉan beston!\n Ĉu ili ne kompatas je maljuna\n Servisto? Nun sendube ili iras\n Foiron por ekvendi ĝian felon!\n --Pro Dio, diris la maljuna, kapon\n Malsaĝan havas kiu ĉiujn homojn\n Kaj sian patron volas kontentigi!\n Ni tamen per rimedo ia provu\n Prosperi.» Tuj desaltas ambaŭ teren,\n Kaj la azen' trankvile antaŭmarŝas.\n Renkontas ilin iu kaj li diras:\n «Ĉu modo estas, ke azeno iru\n Senĝene, dum la mastro sin mem ĝenas?\n Sed kiu el du devas sin lacigi,\n Ĉu l' besto, ĉu la mastro? Mi konsilas,\n Ke tiuj ĉi en keston multekostan\n Nun ĝin enmetu. Ambaŭ siajn ŝuojn\n Eluzas, por pli longe sian beston\n Konservi. Bela trio da azenoj!\n --Azen' mi estas, tion mi konfesas,\n La muelisto diris; sed de nun\n Ĉu oni min kritikos, ĉu min laŭdos,\n Ĉu ion, ĉu nenion oni diros,\n Laŭ mia kapo mi agadi volas.»\n Li faris tiel, kaj li faris bone.\n\n\nII.--La membroj kaj la stomako.\n\n Pri kelkaj punktoj reĝa potenco\n Similas al homa stomako. Se fartas\n Malbone ĝi, tuta la korpo malsanas.\n\n Lacaj penadi por ĝi, la membroj\n Decidis vivi nobelsinjore,\n Senfare, kiel moŝt' la stomaka.\n «Ĝi, diris ili, de la aero,\n Kiel ni, vivu. Ni ĉiuj ŝvitas,\n Penas simile al portaj bestoj;\n Por kiu? Por ĝi, sed por ni sen profito.\n Per nia zorgado ni nutris ĝin solan;\n Ni ĉesu labori, laŭ ĝia ekzemplo.»\n Tuj senprokraste ĉesas la manoj\n Preni, la brakoj agi, la kruroj\n Marŝadi; ĉiuj al la stomako\n Ekdiris, ke sian nutraĵon ĝi serĉu.\n Tian eraron ili tre baldaŭ\n Bedaŭris, senfortaj tuj ekfariĝante;\n La sango ne plu renoviĝis en koro;\n La membroj suferis; fortec' detruiĝis.\n Per tio vidis la ribelantoj,\n Ke la senokupa ŝajnanto laboras\n Pli ol ili por la komuna profito.\n\n Ĝi povas figuri la reĝan potencon,\n Ĉar ĝi egalparte ricevas kaj donas.\n Por ĝi laboras ĉiu kaj el ĝi\n Ĉiu nutraĵon sian eltiras.\n Ĝi al laboristoj donigas salajron,\n Ĝi pagas juĝistojn, riĉigas vendistojn,\n Defendas plugistojn, elnutras soldatojn,\n Disdonas milloke donacojn sennombrajn,\n Provizas sola tutan la regnon.\n Ĝin Menenio komprenigis.\n De la senato volis disiĝi\n La popolamaso, dirante, ke sola\n Ĉi tiu posedas potencon, trezorojn,\n Honorojn, dum al ĝi nur restas malbonoj,\n Tributoj, impostoj, militaj klopodoj.\n Ekster la muroj staris l' amaso\n Kaj landon alian intencis serĉadi.\n Sed Menenio al ĝi elmontris,\n Ke ĝi similas al homaj membroj,\n Kaj per apologo de ĉiuj konita,\n Al ĝia devo ĝin rekondukis.\n\n\nIII.--La lupo fariĝinta paŝtisto.\n\n Kaptante jam nur parton malgrandan\n Da ŝafoj de l' najbaraĵo,\n Lup' volis uzi la ruzon vulpan,\n Kaj novan rolon ludadi.\n Ĝi, kiel gardist', sur sin metas mantelon,\n Kaj longan bastonon paŝtistan ekprenas\n Kune kun fluto duobla.\n Por sian ruzon tute plenumi,\n Volonte ĝi skribus sur sian ĉapelon:\n «Gilo' mi estas, la paŝtisteto\n De tiu ĉi ŝafidaro»\n Tiele sin maskinte\n Kaj siajn piedojn antaŭajn metante\n Sur la bastonon, Gilo' la falsa\n Senbrue sin proksimigas.\n Gilo' la vera sur herb' kuŝante\n Dormis tiam profunde,\n Kaj dormis la hundo, kaj ankaŭ la fluto;\n Tutsame dormis multe da ŝafoj.\n Ne vekis ilin la hipokritulo\n Kaj por facile povi la ŝafojn\n Al sia hejm' alkonduki,\n Ĝi volis, jam kiel paŝtisto vestite,\n Ankaŭ paŝtiste paroli.\n Sed tio ĝin pereigis.\n Ĉar ĝi ne povis bone imiti\n La voĉon paŝtistan, sed tutan l' arbaron\n Plenigis per bruo de sia la voĉo,\n Kaj tiel konigis la artifikaĵon.\n Tia bruego ĉiujn ekvekas,\n La hundon, la ŝafojn kaj la ŝafgardiston.\n Ĉe tia tumulto la lup' malfeliĉa,\n Pro la mantelo tute ĝenite,\n Ne povis forkuri nek sin mem defendi.\n\n La friponuloj ĉie enfalas\n En iajn kaptilojn de si preparitajn.\n Kiu ajn estas lup' agu lupe;\n Estas ĉi tio pli sendanĝera.\n\n\nIV.--La ranoj petantaj reĝon.\n\n De l' demokrata stat' lacigite,\n La ranoj kriis tiele,\n Ke sub monarkpovon Zeŭs' ilin submetis,\n Kaj el ĉielo reĝon paceman\n Alsendis, kiu tiel bruegis\n Falante, ke la tuta anaro\n Iris sin kaŝi sub l' ondojn,\n Ĉu en la junkojn, ĉu en la kanojn,\n Ĉu en la kavaĵojn de sin la marĉo,\n Ne kuraĝante dum longa tempo\n Vizaĝe rigardi ĉi tiun ŝajnantan\n Al ĝi terura giganto.\n Ĉi tiu estis trabeto,\n Kies graveco per tim' plenigis\n L' unuan, kiu, por ĝin ekvidi,\n Kuraĝis forlasi sian kavaĵon.\n Ĝi do analĝis, sed tremegante;\n Dua, kaj poste tria ĝin sekvis,\n Kaj baldaŭ alvenis anaro sennombra,\n Kiu fariĝis tiel senĝena,\n Ke ĝi sur la ŝultrojn de l' reĝo sursaltis.\n La bona moŝt' reĝa ĉi tion suferas,\n Kaj ĉiam kuŝadas senmove. La ranoj\n Disrompas per plendoj la kapon de Zeŭso;\n «Al ni alsendu reĝon plenmovan.»\n La reĝ' de l' dioj gruon alsendis,\n Kiu tuj ilin buĉadas,\n Manĝadas kaj glutas laŭ sia plezuro.\n Jen la ranaro plendas denove.\n «Sed, diras la dio, ĉu via deziro\n Nin volas submeti sub siajn la leĝojn?\n La saĝ' ordonis al vi konservi\n Vian unuan vivmanieron;\n Sed ĝin ne farinte, vi devis akcepti\n Senplende reĝon bonan, kvietan.\n Estu do je ĉi tiu kontentaj,\n Timante, ke venos tiran' pli kruela.»\n\n\n\n\nKOLEKTO ESPERANTA APROBITA DE D-o ZAMENHOF\n\nFRANCUJO.--HACHETTE kaj K-o, 79, Boul. St-Germain, Paris\n\n\nLIVRES D'ÉTUDE\n\n Grammaire et Exercices de la langue Esperanto, par\n L. de Beaufront. 1 50\n Corrigé de Grammaire et Exercices de la langue Esperanto,\n par L. de Beaufront. » 75\n Commentaire sur la grammaire Esperanto, par L. de Beaufront. 2 »\n Texte synthétique des règles, préfixes, suffixes, expressions\n de l'Esperanto, traduction française en regard,\n par L. de Beaufront. » 50\n Thèmes d'application, Lexicologie, Syntaxe, Formation des\n mots de l'Esperanto, vocabulaire des mots employés, par\n L. de Beaufront. 2 »\n Cours commercial d'Esperanto, par Marissiaux. 1 50\n Corrigé des exercices du Cours commercial d'Esperanto,\n par M. Marissiaux. 1 »\n L'Esperanto en dix leçons, par Th. Cart et Pagnier. » 75\n Corrigé des Exercices de l'Esperanto en dix leçons,\n par Th. Cart et M. Procureur. » 50\n Premières leçons d'Esperanto, par Th. Cart. » 30\n Dictionnaire Esperanto-Français, par L. de Beaufront. 1 50\n Structure du dictionnaire Esperanto. Réponse à beaucoup\n d'objections. (Teksto esperanta kaj franca),\n par L. de Beaufront. » 30\n Vocabulaire Français-Esperanto et Vocabulaire abrégé\n Esperanto-Français, par Th. Cart, M. Merckens et\n P. Berthelot. 2 50\n Vocabulaire des mots spéciaux à la philatélie,\n par R. Lemaître. » 40\n\nTEKSTOJ EN ESPERANTO\n\n Brueys et Palaprat. _Advokato Patelin_, tradukita de J. Evrot. » 75\n Diversaĵoj, rakontetoj tradukitaj de S-oj Lallemant kaj Beau. 1 25\n Ekzercoj de Aplikado, Leksikologio, Sintakso, Vortfarado\n Esperantaj, de L. de Beaufront. 1 »\n Esperantaj prozaĵoj, de diversaj aŭtoroj. 2 50\n Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, de D-ro Zamenhof. 3 50\n Fundamento de Esperanto, de D-ro Zamenhof. 3 »\n Godineau. _La Kolorigisto-aerveturanto_. » 30\n Hamleto, dramo de Shakespeare tradukita de D-ro Zamenhof,\n _nova eldono_. 2 »\n Komercaj leteroj, de P. Berthelot kaj Ch. Lambert. » 50\n Kondukanto de l' interparolado kaj korespondado kun aldonita\n Antologio Internacia, de Grabowski. 2 »\n Kurso tutmonda, de E. Gasse. » 75\n Labiche et Legouvé. _Cikado ĉe Formikoj_, unuakta komedio. » 60\n La Fontaine. _Elektitaj Fabloj_, esperantigitaj de G. Vaillant. » 75\n La Komerca sekretario, de Ros Sudria. » 50\n Leibniz. _Monadologio_, tradukita de E. Boirac. » 60\n Maistre (X. de). _Vojaĝo interne de mia Ĉambro_,\n tradukita de S. Meyer. » 75\n Matematika terminaro kaj krestomatio, de R. Bricard. » 75\n Molière. _L' Avarulo_, tradukita de S. Meyer. » 75\n Orzesko. _La interrompita kanto_, tradukita de Kabe. » »\n Norman. _Poŝlibro Internacia_, por Aferistoj, Turistoj, K. C. 2 »\n Perrault (Ch.) _Rakontoj pri Feinoj_, tradukitaj de\n Sinjorino Sarpy. 1 »\n Rakontoj kaj Fabeloj (el Esperantaj Prozaĵoj). » 25\n Sieroŝevski (Vaclav). _La Fundo de l' mizero_,\n tradukita de Kabe. » 75\n Virgilio. _Eneido_, kantoj I et II, tradukita de D-ro Vallienne. » 60\n\n\n\nA LA MÊME LIBRAIRIE\n\n\nTutmonda Jarlibro Esperantista\n\nENHAVANTA LA\n\nAdresarojn de D-ro ZAMENHOF\n\n1905\n\nCet annuaire paraît tous les ans dans le courant de mars. Il\ncontient: plus de 20 000 adresses d'Espérantistes dans le monde\nentier, les renseignements les plus complets sur les Sociétés de\npropagation, les livres, les journaux, les publications de toute\nnature en Esperanto.\n\nUn volume grand in-16, broché ...... 2 fr. 50\n\n\nInternacia Scienca Revuo\n\nRevue mensuelle scientifique rédigée\n\nEN ESPERANTO\n\nParaissant depuis le 1er Janvier 1904\n\n\nCOMITÉ DE PATRONAGE:\n\nSociété française de physique, Société internationale des\nÉlectriciens, MM. Adelsköld, Appell, d'Arsonval, Baudoin de\nCourtenay, Becquerel, Berthelot, Bouchard, Brouardel, Deslandres,\nG-al Sébert, membres de diverses académies.\n\n RÉDACTION:\n P. FRUICTIER\n 27, boulevard Arago,\n _PARIS_\n\n ADMINISTRATION:\n HACHETTE & K-o\n 79, boulevard Saint-Germain,\n _PARIS_\n\nABONNEMENT ANNUEL\n\nFrance ..... 6 fr. 50 | Etranger ..... 7 fr.\n\nUN NUMÉRO: 60 centimes.\n\n\nDr Helte.--Pri la Teorio de l' Jonoj ...... » 30\n\nMendelejev.--Provo de Kemia Kompreno de l' Monda Etero ...... » 30\n\n\n\n\nANGLUJO.--REVIEW of REVIEWS, Norfolk street, LONDON, W. C.\n\n First lessons in Esperanto. by Th. Cart and J. Rhodes 6 pence.\n Esperanto: The Student's complete Text-Book, with two\n vocabularies by J. C. O'Connor Ph. Dr. M. A. 1s 6d\n Esperanto-English dictionary, by A. Motteau. 2s 6d\n English-Esperanto dictionary, by J. C. O'Connor Ph. Dr. M. A. 2s 6d\n English-Esperanto dictionary, by J. Rhodes and J. Ellis\n (_in preparation_).\n Grammar and exercises of the International Language Esperanto,\n by Richard H. Geoghegan. 1s 6d\n Dickens, Kristnaska sonorado (A Christmas Carol),\n tradukita de M. Vestcott. 1s »\n\nBELGUJO--HOLANDUJO.--A.-J. WITTERYCK-DELPLACE, 4, Nouvelle Promenade,\nBRUGES\n\n Het Esperanto in tien lessen, door A.-J. Witteryck naar\n Cart et Pagnier. » 50\n Paĝoj el la Flandra Literaturo, tradukitaj de D-ro\n Seynaeve et D-ro Van Melckebeke. 1 50\n\nBULGARUJO.--KLUBO «STELO», PLOVDIV\n\n Esperanto en 10 lecionoj, de Cart et Pagnier. 1 »\n Unuaj lecionoj, de Cart et Atanasov. » 40\n Propaganda folio. » 10\n\nDANUJO.--ANDR.-FRED. HÖST & SÖN, Bredgade, 35, KJÖBENHAVN\n\n Esperanto-Dansk-Norsk Ordbog, af F. Skeel-Giörling Kr. 3 50\n Grammatik. » »\n Dansk-Esperanto Ordbog. » »\n\nGERMANUJO.--MÖLLER & BOREL, Prinzenstrasse, 95, BERLIN\n\n Anfangsgründe der Esperanto-Sprache, von Th. Cart\n und Hermann Jürgensen. M 0 30\n Vollständiges Lehrbuch der Esperanto-Sprache, von J. Borel. M 1 20\n Wörterbuch Deutsch-Esperanto, von Dr Zamenhof. M 2 »\n Wörterbuch Esperanto-Deutsch, von H. Jürgensen. M 1 80\n Schlüssel zum Lehrbuch der Esperanto-Sprache, von J. Borel. M 0 50\n Pri unu speco de Kurbaj linioj, von Profesor A. Dombrovski. M 0 50\n Lernolibro de Esperanta Stenografio, (laŭ sistemo\n Stolze-Schrey) de F. Schneeberger. M 0 80\n\nHISPANUJO.--J. ESPASA, 579, Calle de las Cortes. BARCELONA\n\n Primeras lecciones de Esperanto de Th. Cart\n y L. Villanueva. P 0 40\n Manual y Ejercicios de la lengua internacional Esperanto,\n por V. Inglada Ors y A. L. Villanueva. P 3 »\n Vocabulario Esperanto-Español y Español-Esperanto, por\n Inglada Ors y Villanueva. P 6 »\n\nITALUJO.--RAFFAELLO GIUSTI, 53, Via Vittorio Emanuele, LIVORNO\n\n Prime lezioni d'Esperanto de Th. Cart e Alb. Gallois. 0 40\n Grammatica della lingua internazionale Esperanto di\n L. de Beaufront, tradotta da G. Puccinelli. 1 50\n L'Esperanto in dieci lezioni, di Cart e Gallois. » 75\n Dizionario Esperanto-Italiano, de J. Puccinelli (_in preparazione_).\n Dizionario Italiano-Esperanto, de J. Meozzini (_in preparazione_).\n\nPOLUJO.--M. ARCT, 53, Nowy Swiat, WARSZAWA\n\n Esperanto: Czecs I. Gramatyka i ćwiczenia, Dr L. Zamenhof. R. 0 25\n ---- Czecs II. Slownik R. 0 15\n\nPORTUGALUJO.--BRAZILUJO\n\n Primeiras liçôes de Esperanto, do professor Th. Cart, trad.\n portugueza de A.-C. Coutinho, Paris, Hachette. » 40\n\nSVEDUJO.--Esperantoförening, STOCKHOLM\n\n Esperanto-Svensk ordbok, de P. Ahlberg. Kr: 1 75\n\nOUVRAGES DIVERS\n\n Tutmonda jarlibro esperantista por 1905 2 50\n Couturat (L.) et Leau (L.).--Histoire de la\n langue universelle. 10 »\n -- Extraits de l'Histoire de la langue universelle. 1 »\n Lafarge (G.).--Nécessité de l'adoption d'une langue\n internationale auxiliaire. 1 »\n Sacré (E.).--L'Esperanto. 1 »\n Thiaucourt (C.).--Dernière conférence sur la Langue\n Internationale Esperanto 1 »\n Premier manuel de la langue auxiliaire Esperanto » 10\n\n1709-05.--Coulommiers. Imp. Paul BRODARD.--1-06.\n\n\n\nNotoj de transskribinto:\n\nDiversajn preserarojn de la originalo mi senrimarke ĝustigis. Mi\ntranslokigis la tabelon de enhavo al la komenco de la teksto, kaj\nmovis ĉiujn la reklamojn al la fino.\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ELEKTITAJ FABLOJ DE J. DE LA FONTAINE ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":96,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Literatura Mondo, numero 1, 1922 Oktobro\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: Literatura Mondo, numero 1, 1922 Oktobro\n\nEditor: Tivadar Soros\n\n\n \nRelease date: May 14, 2016 [eBook #52062]\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/52062\n\nCredits: Produced by Andrew Sly and Roel Haveman. Music prepared\n by Linda Cantoni.\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LITERATURA MONDO, NUMERO 1, 1922 OKTOBRO ***\n\n\n\n\nProduced by Andrew Sly and Roel Haveman. Music prepared\nby Linda Cantoni.\n\n\n\n\n\n\nUNUA JARO\n\nNUMERO 1\n\n1922 OKTOBRO\n\n LITERATURA\n MONDO\n\n REDAKTA KOMITATO:\n JULIO BAGHY * KOLOMANO DE KALOCSAY\n PAŬLO BALKÁNYI * PAŬLO LENGYEL\n ADALBERTO BAYER\n\n RESPONDA REDAKTORO:\n D-RO TEODORO SCHWARTZ\n\nREDAKTEJO KAJ ADMINISTREJO: BUDAPEST VI, ANDRÁSSY-UT 81\n\nPRESITA: GLOBUS PRESARTINSTITUTO A. S.\n\n\n\n\nSCIIGO\n\nNi petas ĉiun Samideanon aboni kaj abonigi nian revuon.\n\nPrezo de unu numero:\n 0.20 dolaro\n 0.50 hol. guldeno\n 0.90 sveda krono\n 1.-- svisa franko\n 1.-- dana krono\n 1.-- norvega krono\n 1.20 pesetoj\n 1.-- ŝilingo\n 2.50 liroj\n 6.-- ĉ. kronoj\n 0.50 jenoj\n\nPrezo por tuta jaro:\n 2.-- dolaroj\n 5.-- guldenoj\n 9.-- sved. kronoj\n 10.-- svis. frankoj\n 10.-- danaj kronoj\n 10.-- norv. kronoj\n 12.-- pesetoj\n 10.-- ŝilingoj\n 25.-- liroj\n 60.-- ĉ. kronoj\n 5.-- jenoj\n\nAlivalutuloj pagas samvaloron de unu svisa franko, aŭ kvar nove\nstampitajn respondkuponojn.\n\nAbonon bonvolu sendi laŭeble en rekomendita letero al nia adreso,\naŭ per jenaj naciaj bankoj por la konto de HUNGARA ĜENERALA\nKREDITBANKO (UNGARISCHE ALLGEMEINE KREDITBANK) por konto de\nLiteratura Mondo (Budapest, VI., Andrássy-ut 81).\n\nNACIAJ BANKOJ:\n\n Amsterdam: Amsterdamsche Bank\n Berlin: Direction der Disconto Gesellschaft\n Bruxelles: Banque de Bruxelles\n Christiania: Den norske Creditbank\n Copenhague: Kobenhaven's Handelsbank\n London: The National Provincial & Union Bank of England Ltd.\n Milano: Banca Commerciale Italiana\n New-York: Guaranty Trust Comp of New-York\n Paris: Banque de l'Union Parisienne\n Sofia: Banque Balkanique\n Stockholm: Skandinaviska Kreditaktiebolaget\n Zürich: Schweizerische Bankgesellschaft\n\nEN LA SEKVANTAJ LANDOJ ABONU ĈE NIAJ ABONEJOJ:\n\n Aŭstra: F. P. Huber, Mönchberg 5. Salzburg Wien Esperanto-eldonejo\n „Nova Tempo“ VI., Mollardgasse 55\n Finna: O/Y. Movado A/B. Helsinki, Kasarminkatu 20\n Ĉeĥoslovaka: Otto Sklenĉka, Hradec Králové\n Jugoslava: D. D. Maruzzi, Zagreb, Jezuitska-ul. 1\n Pola: Adolfo Oberrotman, Krak. Przedm. 10 Warszawa (P. K. O. n-o 3125)\n Rumana: Esperanto Oficejo, Cluj\n\nLAŬVOLE SENDU ALTAN SUMON KAJ NI LIVEROS TIOM DA NUMEROJ, KIOM\nVALORAS LA PAGO!\n\nKOMPARU LA PREZOJN de kelkaj nacilingvaj revuoj kun la prezo de la\nLITERATURO MONDO, kaj vi vidos, ke nia revuo estas malmultekosta!\n\nLa LITERATURO MONDO ne aperas en tiel granda eldonnombro, kiel la\nnaciaj!\n\nLa LITERATURO MONDO ne havas tiom da bone pagitaj anoncoj, kiel la\nnaciaj!\n\nLa LITERATURO MONDO ne estas tiel helpata kaj disvastigita, kiel la\nnaciaj!\n\nTAMEN ĜIA PREZO ESTAS PLI MALALTA, OL TIU DE LA NACILINGVAJ REVUOJ!\n\nDE VI DEPENDAS, ke ĝi estu eĉ pli malmultekosta!\n\nSE MULTAJ ABONOS nian revuon, ni malaltigos la prezojn!!!\n\nAVERTO!\n\nLA LITERATURA MONDO RECENZAS JAM DELONGE APERINTAJN ALTVALORAJN\nVERKOJN KAJ TIUJN, EL KIUJ ALMENAŬ DU EKZEMPLEROJ ESTIS SENDITAJ\nAL NIA REDAKTEJO\n\nĈIUJ POVAS PROFITI PER „LITERATURO MONDO“!!!\n\nKolektu abonantojn kaj vi povas jam ĉe kolekto de du abonoj, se\nvi direkte ensendas al ni la abonprezon, depreni 20% el la abonprezo!\n\nGRUPESTROJ, GRUPSEKRETARIOJ, DELEGITOJ, KURSGVIDANTOJ akiras per tio\nkonstantan profiton! Kunlaboru!\n\n\n\n\nLITERATURA MONDO\n\n\n\n\nAL LA LEGANTOJ\n\n\nNaskiĝis gazeto. Gepatroj, parencoj, konatuloj staras ĉirkaŭ\nla lulilo kaj penas, kun timema espero, diveni la sorton de la\nnovenaskito. Alvenas D-ro. Okulvitro kun venena krajonlanco en la\nmano, vestita per malbonhumoraj recenzmanuskriptoj kaj grumblante,\nektirinte sian longan barbon, li diras: „La infano ne estas vivkapabla,\nĝi estas herede malsana, la gepatroj ja suferas je peza malsano, je la\nGazetfonda Febro.“\n\nGepatrojn, parencojn, konatulojn, -- kial nei -- ekkaptas timo.\nTamen, ili esperas. Ili atendas la venon de bona feino. Ili scias, ke\nla ĉarma Feino de l' Arto vagas senhejme tra la Esperanta mondo, kaj\nnur almoze ĝi ricevas lokon, por ripozi iom ĉi tie kaj tie. Ĉu ŝi ne\nekkonos, ke nia infano dediĉis al ŝi sian tutan vivon? Ĉu ŝin ne savos\nel la malbona sorĉo, kiel en la fablo, la naiva klopodo de senkulpa\nkuraĝuleto? Ĉu ŝi rekompence ne deflankigos la profetitan malbonon? Ĉu\nŝi ne helpos la infanon, kiu ŝin elektis patronino adorata? Gepatroj,\nparencoj, konatuloj esperu! Vi elektis bone! La Arto estas potenca\npatronino. Je ŝia dolĉa voĉo la homoj plezure malfermos por nia infano\nla koron. Kaj -- eble eĉ la monujon.\n\nKaj -- la infano ja ne estas tute novnaskito. Ĝi jam vivis iam, antaŭ\ntre multaj jaroj, antaŭ la milito; ĝi kreskis belesperige sed -- ho, ni\nne parolu longe pri aferoj, kiuj doloras -- ĝi forbrulis en la terura\nfajro nenion indulganta. Sed ni ne serĉu kiamaniere -- eble oni trovis\nla sep sorĉajn vortojn pri kiuj Ramigan parolas en la legota hinda\nfabelo, jen ĝi elsaltis el la cindroj gaje, ridetante kaj eble eĉ en\ncentobla beleco. Okjara ĝi komencas sian duan vivepokon, ĝi trovas jam\ntro malvasta la lulilon, volas ekvagi al la granda mondo. Bonan vojon,\nkara!\n\n *\n\nKaraj Samideanoj! Kiam ni ekirigas nian revuon, kiu volas esti\npure kaj plene literatura, ni opinias, ke ni kompensas grave sentatan\nmankon de la Esperantista vivo. La „Lingvo Internacia“ kaj „La Revuo“\nbedaŭrinde ĉesis dum la milito, kaj ili apenaŭ reaperos. La angla\n„Literaturo“, kvankam bone redaktata, valora kaj belaspekta, ne povas\nplenumi ĉi tiun taskon pro sia malgranda amplekso kaj malofta apero. En\nla ceteraj gazetoj la literaturo estas nur gasto, kvankam bonvenanta,\nsed tre malriĉe regalata. Pli longaj noveloj, eĉ poemoj ne povas aperi\npro _manko de loko_.\n\nOni vere embarasiĝas, volante ion traduki por Esperanta gazeto: oni\nja volas traduki nur ĉefverkojn, verajn perlojn, sed la limoj difinitaj\nde la gazetoj estas konvenaj nur por mallongaj skizoj aŭ pli longaj\nanekdotoj. Mi estas konvinkiĝinta, ke la nekompreneblan materialmankon\nde kelkaj gazetoj kaŭzas ne la mallaboremo de la kunlaborantoj, sed\nĝuste la malvastaj limoj difinitaj, kiuj tre malfaciligas la serĉon de\nkonvena literaturaĵo.\n\nSama estas la afero pri recenzoj. Recenzon nepre bezonas ĉiu\nliteraturo. Sen la valormezuranta kontrolo de la kritiko ĝi degeneras,\npereas. Kaj kio estas la eterna rekantaĵo en la recenzoj? „La verko\nmeritus ja... ktp. ktp... sed la manko de loko...“ Same pri disertacioj\npritraktantaj lingvon, belarton, beletristikon, muzikon ktp. Ĉie\nkaj ĉie la manko de loko, ĉi tiu oka egipta mizero... ekstermu la\nmalnoblan.\n\nEkstermi ĝin, jen la celo de nia peno. Doni lokon por ĉiu\nvalora verko originala aŭ tradukita, ke fine, forlasinte la ŝimajn\ntirkestkarcerojn ili venu en la sunlumon. Varbi ĉiujn talentajn\nverkistojn, eble eduki novajn, fariĝi la centro de la literatura mondo\nEsperantista. Mallonge: ni volas krei la _literaturan gazeton_, kiun ni\nbezonas.\n\nSpecialan programon krome ni ne donas. Ĉio rilata al ĉiuj specoj de\nl' arto trovos ĉe ni lokon. Ĉu malnovmoda, ĉu moderna aŭ supermoderna --\nal ni estas egale -- se ĝi estas verko interesa kaj valora.\n\n[Bildo: LOTZ: MUZO]\n\nKonkuri ni ne volas. La naciaj Esp. gazetoj ja havas tute aliajn\nteritoriojn de l' agado. „Esperanto“, kiel la gazeto de la oficiala\nEsperantista vivo, nepre necesa por ĉiu vera Esperantisto, staras\nekster konkuro. La vigla „Esperanto Triumfonta“ per siaj plejnovaĵoj,\nfreŝaj raportoj, anoncoj, parolejoj ktp. ktp. estas kvazaŭ la gazeto\nde la Esperantista politiko, kiu instigas kaj donas materialon por\npropagando, kie oni la metodojn priparolas, pri l' sukcesoj ĝojas, pri\nl' malsukcesoj grumblas, kie oni disputas, konsilas kaj refutas. Ilin\nni ne povas anstataŭi per nia tute literatura, nur lingve Esperanta\nenhavo. Ni volas okupi la lokon de neniu, ni volas okupi la lokon de\nmanko grave sentata en Esperantujo.\n\nKaj revojn ni havas, ĉar ni estas Esperantistoj, do revemuloj\nprofesiaj. Ni revas pri granda duonmonata internacia revuo 80-paĝa,\nkies eleganta eksteraĵo, multflanka enhavo, abunda riĉeco estus valora\namuzilo, kora plezuro kaj vera trezoro por ĉiu literaturamanto, kaj\nankaŭ frapanta propagandilo pri la kapablo kaj potenco de nia lingvo.\nPri revuo, kies trezoroj estus perloj ankaŭ de la mondliteraturo,\nilin oni tradukus en naciajn lingvojn. Pri revuo, sur kies paĝoj,\neble aperos foje la unua granda, mondkonata, dolĉparola poetogeniulo\nEsperantista.\n\nKompare al ĉi tiuj revoj nia nuna numero estas tre modesta\nekzemplero. Ni ja ne volas fieri pri tio, kio ni estas, sed pri tio,\nkio ni volas esti. Kaj ni ne volas, kaj ne povas fari la gazeton solaj.\nBonvenon, karaj samideanoj-verkistoj ĉiulandaj! Kaj bonvenon, karaj\nabonantoj!!!\n\nSamideanoj! Pripensu la gravon de l' momento! Se nia entrepreno\n-- kiun ni bazis je via fervoro, oferemo, amo al la afero, kaj kies\nfinanca flanko estas certigita por unu jaro -- malprosperos, tio estos\nhonto por la tuta movado: pruvo, ke la popolo Esperantista estas\nsensignife malmulta, aŭ -- ke ĝi ne estas ankoraŭ matura por subteni\nliteraturan gazeton, ĝi interesiĝas nur pri poŝtkartinterŝanĝadoj,\nkabaredoj, ekskursoj, maksimume pri io-ujo-bataloj. Malpravigu ĉi tiujn\npensojn, kiuj eble ekkaptas nin kelkfoje dum pesimistaj horoj, sed kies\npraviĝo estus por ni la plej dolora seniluziiĝo. Montru al la mondo, ke\nla Esperantismo demetis siajn infanŝuojn! Kaj se nur la duono de niaj\nrevoj efektiviĝos, do... sed finpensu, kaj prirevu mem, vi ja estas\nEsperantistoj, do revemuloj profesiaj.\n\n *\n\nKaj nun, kara infano, iru kien la sorto kondukas vin. Mi eksilentas,\nnun salutu vi la legantojn, eble via naiva infanvoĉo pli profunde\npenetros en la korojn. Aŭdu:\n\n „Mia prozo, miaj rimoj\n Estas peto kaj allogo,\n Frapas pordojn de l' animoj\n Por kunhelpo kaj apogo.\n\n Karaj fratoj, ĉesu dormi!\n Jen la sorto kubon ĵetis.\n Estas, kion nun mi petis,\n Same por vi, kiel por mi.\n\n Volas mi el eta ĝermo\n Kreski, flori, lukti, spiti,\n Volas mi per brava skermo\n Tutan mondon almiliti,\n\n Kaj per milda tuŝ' al koroj\n Porti: revojn, larmorulon,\n Kaj konsolan, molan lulon,\n Kaj ŝercvipon al doloroj:\n\n Kion dolĉa Muz' kun beno\n Donas por volupto pura:\n Ĉiujn florojn de l' ĝardeno\n Arta kaj literatura.\n\n Fratoj, do al via sin'\n Prenu min, la infaneton,\n Ho, aŭskultu mian peton,\n Legu, amu, verku min!“\n\n_K. de Kalocsay_\n\n\n\n\nGERTIE\n\nDE EŬĜENO HELTAI\n\n\nĈe la malantaŭa pordeto de la teatro ĉiuvespere la sama junulo\natendis je Gertie. Kaj kiam li plektis sian tremantan brakon en la\nbrakon rondetan de la knabino kaj tiris milde al si la blondan anglan\nknabinon, la sama junulo ĉiuvespere la saman ĝemon aŭdigis. La knabino\nridetis. Ĉi maniere ili vespersalutis unu la alian.\n\n[Bildo: BENCZUR: FAŬNO]\n\nLa junulo estis enamiĝinta al Gertie, kaj Gertie ne estis enamiĝinta\nal la junulo. Gertie havis hejme, en Londono, fianĉon, kaj la junulo\nhavis nenie iun. Orfe kaj forlasite li vivis en la granda urbo, kun\nsenlima sopiro en sia koro, ke foje li amu iun, ke foje li estu bona\nkaj dorlota al iu kaj per sia arda amo li varmigu la koron de iu. Kiam\nla junulo ekvidis Gertie, li jam sciis, ke li povos ami nur ĉi tiun\nknabinon, kaj poste li dediĉis sian tutan vivon al ŝi. Ankaŭ Gertie\nestis bona, afabla, milda kaj revema, kaj la junulo dum longa tempo ne\npovis kredi, ke la sorto ne destinis ilin unu por la alia. Nur kiam\nklariĝis, ke la fidelo de Gertie al ŝia fianĉo estas neŝancelebla, ke\nŝia tuta karesemo kaj revemo flugas trans la maron al la homo, kies\nringon ŝi portas sur sia gracia kaj delikata fingro, tiam li ekvidis,\nke bedaŭrinda miskompreno sin kaŝas en la afero. Ĉi tiu miskompreno\nkunportis multajn maldolĉajn sentojn kaj la junulon, sen tio ne tro\nparoleman, preskaŭ tute mutigis. La senparola amanto estas enuiga\namanto, eĉ pli teda estas la ĝemadanta amanto. Tamen Gertie kun silenta\ntoleremo donis sin al sia sorto, ke ĉi tio devas okazi ĉi maniere kaj\nke ĉi tiu -- krome tre simpatia -- junulo estas apud ŝi nur tial, ke\nla tutan vesperon li silentu kaj malgaje rigardu ŝin. Ja parolis kaj\nridetis ŝi anstataŭ ili ambaŭ.\n\nEl la teatro -- kie Gertie jam de post monatoj prezentis la feinon\nde la Suno, en iu fea spektaklo -- ili iris ĉiuvespere en la saman\nmalgrandan gastejon por vespermanĝi. Venadis ĉi tien ankaŭ multaj el la\ndancistinoj, kiuj ne ankoraŭ elflugis per oraj flugiloj en la brilantan\ngrandmondon. Bona loketo ĝi estis, afabla, varma, ĉiuj konis unu la\nalian, ili estis tie kvazaŭ en unu granda kaj feliĉa familio. Ĉiu havis\nsian kutiman lokon kaj se ies monujo elĉerpiĝis, pro tio ili tute ne\ndevis malsati.\n\nAnkaŭ Gertie havis sian angul-tablon, bele preparitan por du\npersonoj. En la gastejeto estis granda la fumo kaj la bruo, kriadi oni\ndevis, se oni volis, ke la voĉo estu komprenata. Kaj fakte kriadis\nĉiuj, de unu tablo al la alia, la mastro kun malgranda ĉapo sur la kapo\nkuradis tien kaj reen, ĉiu estis gaja, sole la amanto de Gertie estis\nmalĝoja. Sed al tio jam ĉiuj alkutimiĝis, ankaŭ Gertie, ankaŭ la juna\nhomo.\n\nKiam ili brak' en brako hejmeniris el la gastejeto, en la silento de\nla flankaj stratoj la junulo ekparolis.\n\n-- Gertie, Gertie, ĝis kiam daŭru nia vivo ĉi maniere?\n\nKaj ĉar Gertie ne respondis je tiu demando mil kaj milfoje aŭdita,\nli daŭrigis:\n\n-- Vi ja scias, ke mi adoras vin, kaj vi, vi -- ho!\n\nĈi tie lia parolo ŝiriĝis, kaj la interparolado estis finita.\nIntertempe ili atingis la pordon de Gertie kaj ŝi virmaniere ekskuis la\nmanon de la junulo:\n\n-- Nu, bonan nokton!\n\n-- Bonan nokton, Gertie! -- diris la junulo kaj li malaperis en la\nnokto. Li estis furioza, li ĵuris, ke neniam plu li vidos Gertie. Kaj\nla postan tagon jam matene li pensis ekscitite pri la vespero, pri la\nteatro, kaj pri tio, ke post la prezentado denove li prenos la brakon\nde Gertie, ili sidos unu apud la alia en la gastejeto, Gertie denove\nridetos, kaj li ĝemspiros, kiel ĉiun vesperon de post monatoj.\n\nSed neatendita ŝanĝo intervenis. La fianĉo de Gertie heredis ian\nmonsumeton kaj iun belan tagon li alvenis el Londono. Per tiu ĝojiga\nnovaĵo li salutis ŝin, ke nun ŝi jam ne devas plu prezenti la feinon\nde la Suno, ŝi povas iri Londonon, por esti tie la suno kaj la feino\nde malgranda hejmo kaj de honesta amanta koro. Gertie estis feliĉa kaj\nfiera, kaj la simpatia junulo eĉ pli malĝoja ol ordinare. Ankaŭ li\nsidis kun la gefianĉoj ĉe la kutima angul-tablo, sur kiun hodiaŭ oni\nmetis tri manĝilarojn, kaj malhele li aŭskultis la belegajn aferojn,\nkiujn la fianĉo kaj fianĉino diradis unu al la alia. Kiam ili parolis\npri la estonteco, pri sia feliĉo, li estus povinta laŭte ekplori, kaj\nla tuta sango kuris en liajn vangojn, kiam la fianĉo premis lian manon\nkaj kun vera amikeco dankis lin pro la amo, per kiu li lian fianĉinon,\ndum longaj monatoj ĉirkaŭis. Ĉi-vespere li ne akompanis Gertie, sed\nvagadis sola sur la stratoj, donis grandajn frapojn per la pugno al\nsia frunto kaj vestis sin mem per la nomoj de la plej konataj domaj\nbestoj.\n\nLa fianĉo postan tagon revojaĝis Londonon kaj Gertie gravmiene\nrakontis, ke post unu semajno ankaŭ ŝi postiros. La simpatia junulo\nparolis pri la morto kaj Gertie vane provis lin konsoli. Ankaŭ ŝi mem\nestis iomete kortuŝita kaj por ke la afero ne estu tiom plorinda, ŝi\nkomencis paroli pri alia temo. Pri tio, ke ŝi devinte rezigni la rolon\nde la Sunfeino, almenaŭ metis ĝin en bonajn manojn. Ŝi parolis kun la\ndirektoro kaj li tuj akceptis ŝian fratineton por ĉi tiu rolo. Eĉ oni\njam skribis al ŝi en Londonon, tiamaniere la feino de la Suno almenaŭ\nrestas en la familio.\n\n-- Morgaŭ alvenos May, -- diris Gertie adiaŭante, -- vi konatiĝos al\nŝi. Ŝi estas tre bela knabino, eĉ pli juna, pli saĝa ol mi...\n\n-- Kaj nature ankaŭ ŝi jam havas fianĉon? -- demandis la junulo\nmaldolĉe.\n\nCerte! -- diris Gertie serioze. Tre brava junulo li estas, sed tre\nmalriĉa. Kiu scias, kiam ili estos tiel feliĉaj, kiel nun ni...\n\nAlitage vere alvenis May. Ŝi estis kvazaŭ la kopio de ŝia fratino,\nmulte pli juna, sed jam ĝuste tiel blonda, ĝuste tiel afabla, milda kaj\nrevema, kiel Gertie.\n\n-- Jen May, -- diris Gertie al la malĝoja junulo, kiam post la\nprezentado ili ree estis kune. -- Mi tre petas vin, amu ŝin anstataŭ\nmin, amu ŝin kiel min. Ŝi ja estas sola en ĉi tiu granda urbo, estu\nbona kaj afabla al ŝi, kia vi estis al mi. Por ke foje se la fianĉo de\nMay alvenus el Londono, ankaŭ li povu danki vin pro la amo, kiun vi\nmalŝparis al la malgranda May.\n\nMay rigardis la junulon scivole, Gertie kun milda bedaŭro. La junulo\nprotestante, rifuze levis siajn manojn, sed kiam liaj okuloj renkontis\nla sincerajn, bluajn okulojn de Gertie, li cedis kaj ekĝemis kun\nrezigno. Per ĉi tiu ĝemo lia sorto estis sigelita.\n\n-- Ankaŭ nia patrino estos pli kvieta, -- diris fine Gertie al May,\nkiu serioze kaj aprobe kapbalancis.\n\nPost unu semajno Gertie vere forvojaĝis. Ili akompanis ŝin al la\nstacidomo kaj apenaŭ ili povis disiĝi. La adiaŭo estis korŝiranta,\nfine Gertie jam mem ne sciis, kio estas tiu junulo por ŝi, ĉu amiko,\nĉu amanto aŭ patro? En sia griza vojaĝmantelo ŝi klinis sin el la\nvagonfenestro kaj malespere flirtigis ŝian naztukon plenploritan. May\nploretante staris sur la perono, kaj la simpatia junulo rigardis antaŭ\nŝi, kvazaŭ la vagonaro forportus kun si lian vivon. Fine malaperis ĉio,\nGertie, la blanka naztuko kaj la nigra vagonaro, kaj nun May ektuŝis la\nbrakon de la junulo...\n\n-- Ni iru, -- ŝi diris.\n\n-- Jes, ni iru, -- diris la junulo ĉagrene.\n\n-- Ĉu ne, vi tre amis Gertie? -- demandis la knabino plektante sian\nbrakon en tiun de la junulo.\n\n-- Treege!\n\n-- Amu ankaŭ min iomete, -- diris May kaj subite frostektremante, ŝi\npremis sin pli proksimen al li. -- Estas tiel malbone, se iun neniu\namas...\n\n-- Kiel min, -- eksplodis la maldolĉa koro de la junulo.\n\n-- Ho ne diru tion... Gertie ja amis vin... ankaŭ mi amos... mi\nscias, sentas...\n\n-- Kaj via fianĉo?\n\n-- Ho, li estas malproksime, -- ĝemis la knabino, -- kiu scias, kiam mi\nestos la lia!\n\n-- Sed tamen vi estos ja la lia kaj tiam ankaŭ vi foriros, kiel nun\nGertie, kaj mi denove estos malfeliĉa kaj forlasita...\n\n-- Ne, ne, neniam, -- protestis May. -- Sed cetere, -- ŝi aldonis\nmallaŭte, -- ni ja havas ankoraŭ unu fratineton... Jessie... ĝis tiam\nankaŭ ŝi estos jam granda knabino...\n\nĈi nokte la junulo imagis sin la feino de la Suno, kies rolo kiel\nheredaĵo venas, en ĉi tiu familio, de unu fratino al la alia.\n\n El la hungara: A. BAYER\n\n\n\n\nINVITO POR VOJAĜO\n\nCH. BAUDELAIRE\n\n\n Ho vi, filin'-fratin',\n Sonĝ' lulu dolĉa vin\n Pri kuna viv' trankvila.\n Sen pen', sur fora bord',\n Nur ami ĝis la mort'\n En land' al vi simila.\n Ĉiel' vuala, kun\n Nebule pala sun'\n Similas laŭ la ĉarmoj\n Al via fals-okul',\n Mistera ĝia brul'\n Briletas tra la larmoj.\n\n Ho, tie: sole Bel' kaj Ord',\n Volupto, luks', kvieta sort'.\n\n Kaj brilus ĉe la mur'\n La mebloj kun polur'\n De l' temp' en nia ĉambro.\n Miksiĝus la odor'\n De ekzotika flor'\n Kun odorond' de l' ambro.\n Drapir' abunda kaj\n Spegul' profunda kaj\n Pomp' orienta sorĉa\n Parolus al la kor'\n Sekrete, kun sonor'\n De patrinlingvo dolĉa.\n\n Ho, tie: sole Bel' kaj Ord',\n Volupto, luks', kvieta sort'.\n\n Jen dormas sur la mar'\n De l' ŝipoj riĉa ar'\n Kun vagabond-humoro,\n Veninta de l' mondfin'\n Por ke plenumu sin\n Dezir' de via koro.\n Per ekkuŝanta sun'\n Vestiĝas kampo nun\n Kaj tuta urb' kaj ondo\n En hiacint' kaj or'...\n En varma lumkolor'\n Ekdormas jam la mondo.\n\n Ho, tie: sole Bel' kaj Ord',\n Volupto, luks', kvieta sort'.\n\nel la franca: K. de KALOCSAY\n\n\n\n\nLA PLEJ JUSTA JUĜO\n\nLAŬ ĤINDA FABELO\n\n\nRamigan, la granda skeptikulo, kies sentencoj kaj juĝoj estis famaj\nde la Flava Maro ĝis la Tigro kaj Eŭfrato, sidis trankvile kaj\nbonhumore inter siaj disĉiploj.\n\n„Saĝulo granda“ -- diris unu el ili -- „via saĝo lumas kiel la torĉo\nen la nokto de l' ĝungelo. Niaj animoj soifas ĝian lumon, ĵetu al ni\nradion el ĝi“.\n\nLa Majstro, kiu post bonaj kaj abundaj vespermanĝoj kutime rakontis\nion al siaj disĉiploj -- ĉar la rakontado favore influas la digestadon --\ndiris afable:\n\n„Bone, mi rakontos al vi mian plej justan juĝon. Aŭskultu atente!\n\nEn ĥinda vilaĝo vivis bramano. Li ne estis tro riĉa, sed tamen li\nhavis grandan trezoron: filinon kiu estis pli bela ol la matenruĝo,\npli gracia ol la lotusfloro tremanta en la arĝentaj radioj de la\nluno. Ŝia korpo estis pli freŝa ol la ŝaŭmo de la printempa torento;\nen ŝiaj okuloj brulis misteraj flamoj kaj inter ŝiaj haroj abundaj\nkaŝis sin dolĉa animo de jasmenfloroj. Oni diris, ke Kamadeva flugadas\nĉiam ĉirkaŭ ŝi, kaj ĵetas el sia flora pafarko sagon al ĉiu viro,\nkiu kuraĝas al ŝi proksimiĝi. Oni nomis ŝin Madhupamanjari, ĉar kiel\nla flora branĉo la abelojn, ŝi allogis ĉiujn virojn per sia dolĉa\naltirforto.\n\nKvar junuloj svatis pri ŝia mano. Sed ŝi ne povis elekti. Ŝia koro,\nkiel la kano en la vento, kliniĝis jen al unu, jen al la alia.\n\nFoje, kiam ŝi dormis en la ĝardeno, venena serpento mordis ŝin. Kaj\nŝi mortis.\n\nNeeldirebla doloro kaptis ĉiujn. La patro mortis pro la terura\nkorturmento. La amantoj ploris kaj veis.\n\nLa unua ne povis elporti la vivon sen ŝi.\n\nKiam oni, laŭ la sanktaj kutimoj, bruligis ŝian kadavron, li ĵetis\nsin en la flamojn, kaj pereis. Liaj cindroj miksiĝis kun la cindroj de\nla adorata knabino.\n\nLa dua faris sanktan promeson, ke ĝis la fino de sia vivo li ne\nformoviĝos de la kara tombo, li gardos fidele ŝiajn cindrojn.\n\nLa tria ektiris siajn ŝultrojn, kaj trankvile, kvazaŭ nenio estus\nokazinta, li reiris en sian vilaĝon.\n\nLa kvara serĉis forgeson per vagado tra la mondo.\n\nĈi tiu lasta do vagis migrante dum longa, longa tempo. Foje,\nmalfruan vesperon, li venis al dometo, kaj laca li petis tie noktan\nripozlokon. La mastro akceptis lin gastame kaj regalis lin per bona\nvespermanĝo. Sed jen, la filo de la mastro, petolema infano, kiu\nkuradis ĉirkaŭ la tablo, ekfalinte kaptis al la rando de la tablotuko\nkaj ĵetis ĉiujn vazojn al la tero. Pro rompiĝo de la vazoj la patro\nforte ekkoleris, kaj en sia subita furoro li kaptis sian filon, kaj\nĵetis lin en la fajron. Vidante la kruelan morton de la infano forte\nindigniĝis nia migranto. „Kia kruelo, kia abomeno! Eĉ momenton mi\nne restos plu en la domo de tia homo!“ -- li kriis kaj volis foriri.\n„Trankvilon, kara!“ -- diris la mastro -- „okazis ja nenio grava“. Kaj\nli prenis libron, legis el ĝi sep sorĉajn vortojn kaj jen, la infano\nsaltis vive, gaje el la cindro.\n\nSenpacience atendis nia migranto la nokton. Kiam ĝi alvenis, li\nprenis al si la libron kaj ŝtele foriris el la domo, kaj tage-nokte,\nsenripoze li rapidis, la batoj de lia koro, kvazaŭ instigantaj\nvipofrapoj pelis lin al la hejmo, al la tombo de la adorata\nMadhupamanjari.\n\nVeninte al la tombo li legis el la libro la sep sorĉajn vortojn,\nkaj jen, kiel Ŝri, la diino de l' amo el maraj ondoj, leviĝis\nMadhupamanjari el la cindroj vive, ridetante, en centobla beleco.\n\nSed kun ŝi leviĝis ankaŭ la junulo, kiu ĵetis sin en la flamojn.\n\nKaj ĝojkriante saltleviĝis, etendante siajn rigidajn membrojn, la\nĝis nun senmova gardanto de la tombo.\n\nKaj la rapide disvastiĝinta famo pri la miraklo baldaŭ alvenigis\nankaŭ la kvaran junulon.\n\nDo denove kvar junuloj svatis pri la mano de Madhupamanjari. Kaj ŝia\nkoro restis, kiel la kano en la vento. Ŝi ne povis decidi.\n\nFine ŝi diris: „Tiu havu min, kiu pleje min meritas“. Kaj ili venis\nal mi por peti mian juĝon.\n\n„Kaj vi? Al kiu vi juĝis ŝin?“ demandis scivole la disĉiploj.\n\n„Mia saĝo eldiris la juĝon jene:\n\nKiu revivigis la knabinon, tiu meritas, ke li estu ŝia patro, ĉar li\ndonis vivon al ŝi.\n\nKiu ĵetis sin en la flamojn, tiu meritas, ke li estu ŝia frato, ĉar\nli estis tiel oferema.\n\nKiu gardis fidele la cindrojn, tiu meritas, ke li estu ŝia sklavo\nservema por ĉiam.\n\nKaj kiu ektiris la ŝultrojn, kaj trankvile hejmeniris, tiu meritas,\nke li estu ŝia edzo. Li havu la knabinon.“\n\n„Granda vi estas majstro!“ Kriis la disĉiploj unuanime.\n\n TEO MELAS\n\n\n\n\nLA IDEO KAJ LA AMO\n\n\n„Vivu Petro Fidelan!“ sonis en la ĉambrego kaj la ĉeestantoj\nentuziasme leviĝis por tondre aplaŭdi. La ĉambrego tondris kaj la\nvizaĝoj brilis, respegulante, ke por la plimulto Petro Fidelan estas\npopulara homo. Estis granda momento! Por la alitaga kongreso de\ndiplomatoj, kiuj decidos pri la sorto de Esperanto kaj kiuj volas\naŭskulti la proponojn kaj klarigojn de la plej spertaj Esperantistoj,\noni devis elekti reprezentanton de la societo. La sin anoncantoj estis\nmultaj. Sed inter ĉiuj la juna, sed plej ŝatata Petro Fidelan ricevis\nla grandan plimulton de la balotoj, pli, ol la aliaj kune. Kaj eĉ la\nproponantoj de la aliaj konkurantoj nun ekstaris kaj aplaŭdis al la\nbravega pioniro de la ideala movado de lingvo internacia.\n\nPetro Fidelan staris trankvile sur la estrado kaj rigardis trans la\nbruanta homamaso, kvazaŭ li tute ne vidus ĝin. Li estis juna homo, de\nkvin jaroj Esperantisto, sed jam tutmonde konata persono, kies voĉon\noni volonte aŭskultis, kies konsilojn oni ofte petis kaj kies laboron\noni ĉie bezonis. Li estis mirinda poeto Esperanta. Kurson post kurso\nli instruis sen ripozo kaj redaktis la malgrandan, sed signifplenan\nEsperantistan gazeton de sia lando. De unu jaro li estis la unua\nsekretario de la tutlanda asocio atingante sukcesojn por Esperanto ĉie,\nde la registaro ĝis la plej malgranda societo, kaj baldaŭ ne nur la\nĉefan rolon li ludis en la landa movado, sed eĉ kun forta mano, sukcese\nli direktis ĝin.\n\n„Vivu Petro Fidelan!“ preterpasis la krioj apud liaj oreloj. Kaj\nPetro Fidelan staris mute, kun okuloj nebulaj, sen ia ajn emocio, reve\nrigardante tra la ĉambrego, kvazaŭ lin tute ne interesus plu tio, kio\ntie okazas. Lia vizaĝo estis pala, sub liaj okuloj tiriĝis nigraj\nlinioj kurbaj, certe pro la streĉitaj laboroj de la lastaj tagoj por\nla aranĝo de la kongreso. La haroj estis iom distaŭzitaj kaj, la manoj\nnervoze laboris sur la butonoj de liaj poŝoj. Kien li rigardis? Kion li\npensis?\n\nIe, en unu de la lastaj vicoj sidis blonda etulino kun ridantaj\nokuloj kaj kun tiel malgrandaj buŝetoj, ke oni ne scias, ĉu ruĝa\nĉerizo povus eniri tra ĝia eta pordeto, kaj ŝi mekanike aplaŭdis per\nla manetoj, sed dume, duone ŝi aŭskultis la flustradon de apudstaranta\nnigra junulo, de Viktoro Belhom.\n\nKaj Petro Fidelan salutata de centoj da manoj, de centoj da buŝoj,\nde centoj da okuloj, en mezo de elektra alradiado de pensoj kaj voloj,\nen centro de karesondado fluanta el centoj da koroj, staris trankvile,\npreskaŭ senkonscie kaj rigardis la blondan kapeton kun la ruĝa\nbuŝeto!\n\n * * *\n\n„Do morgaŭ matene je la sepa kaj duono!“ diris la samideanoj al li,\nkiam ili disiris. Jes ja, oni devis ja ĉion bone prepari. La kongreso\nmem estis jam sukceso, sed tamen oni devis fari fortan impreson\nper ekspozicio, kunvenoj, prelegadoj, prezentadoj, provinstruadoj,\neksperimentoj ktp. ktp. kiujn parte mem Fidelan elpensis kaj\nprojektis.\n\n[Bildo: SZINNYEI MERSE: BETULARO]\n\nHejmenirante li forte enspiris la freŝan aeron de la maja nokto.\nLi repensis la lastajn jarojn, la multajn laborojn, la intrigojn\nmalgrandajn, la atakojn miopajn, la solecajn horojn ĉe skribotablo, la\npaciencan laboron antaŭ la lernantoj diverskvalitaj, kiuj ofte ne volis\nlerni, nur amuzi sin.\n\n„Kiom da seka laboro, kiom da senaromaj horoj!“ li ekĝemis. Jes, la\nsukcesoj grandaj kaj malgrandaj, la propra kontentiĝo estis rekompencoj\npro la laboro kaj donis ofte ĝuon kaj feliĉon, sed tamen... Ili\nforrabis sian tempon kaj laborforton, siajn sonĝojn, revojn, iluziojn,\nplezurojn kaj lasis eternan sopiron al io belega kaj dolĉa, delikata\nkaj odora, al io forflugema, sed tamen kaptebla. Al io, kio estas pli\nol la granda interkompreniĝo tuthomara kaj tamen multe malpli: la\ninterkompreniĝo de du gehomoj!\n\nSed li ne povis tion atingi. Li laboris dumtage en fabriko ekster la\nurbo kaj dum al- kaj revojaĝoj li devis legi la esperantajn leterojn\noficialajn kaj la diversajn ĵurnalojn ricevitajn, kaj eĉ rapide, ĉar\nvenis tiel multaj, ke por legi la novajn librojn preskaŭ ne restis\ntempo. Kaj en sia tempo libera li devis labori. La redaktado forprenis\ngrandegan tempon de lia vivo. Li rigardis jam lian gazeton, kvazaŭ\nmalgrandan monstron, kiu ĉiumonate antaŭkreskas el rokfendaĵo kaj li\ndevas dehaki ĝian kapon kaj disŝmiri ĝian sangon sur papero, por ke li\npovu resti trankvila de ĝi. Sed apenaŭ li finis en unu monato, jam li\nrimarkis, ke estas nova monato kaj la monstreto kun nova kapo denove\npostulas aŭ forkuron aŭ dehakon de ĝia kapo. Kaj li hakadis kuraĝe,\nkvankam kelkfoje vundiĝis ankaŭ li mem.\n\nLa restinta tempo estis por laboro en la societo. Li efektive ne\nhavis tempon por io alia. Kelkfoje vespere, laca kaj senprograma,\nli ĵetis sin en malkaran teatreton aŭ amuzejon por ripozigi iom\nsiajn streĉitajn nervojn kaj distriĝi iomete. Nun hejmenirante, li\nrememoris teatraĵon malbonan, foje viditan pri Napoleono. Oni montris\ntie Napoleonon kvazaŭ sklavo de lia ĉirkaŭaĵo, de la familio, de la\nministroj, de la armeestroj, de la okazintaĵoj, de la sorto mem. Por\nla tuto li povis vivi kaj labori, tion oni lasis, sed se li volis vivi\npor si mem, tio ne sukcesis. Se li volis legi, ĉe mezo de unua paĝo\njam venis ordonanco por ordono; oni devis fari ĉiukvaronhore novan\nrostaĵon, ĉar la manĝotempo neniam estis certa, tamen, kiam li fine\njam ekmanĝis, ĉe la dua flugilo de la kokido jam venis oficiro kun\ngrava raporto. Se li volis dormi, post du minutoj jam oni ĝenis lin pro\nalilanda delegito. Se li volis ami, post la unua kiso jam oni frapetis\nsur la pordo: grava ŝtata afero tuj aranĝota!\n\nHo, malgranda Napaleono de malgranda societo, lia sorto estis ne\ntiel brila, sed ĉu ne same mizera? Kion valoras la sukcesoj de la\ngranda ideo, se li ne povas: esti por unu tago, ne, por unu horo, por\nduonhoro li mem kaj paroli pri ne oficialaj aferoj!\n\n[Bildo: Ilustracio de Perely Hercz I. por verko „El miaj infanjaroj“\nde M. Gorkij]\n\nJen la eta Elinjo, la ĉerizlipa blondulineto, kiun li hodiaŭ\nrigardis dum oni festis lin. Kiel volonte li amindumus al ŝi! Kiel\nvolonte li aŭskultus ŝian naivan, sed sonoran voĉon, kaj li ne povis\nkun ŝi paroli eĉ kvaronhoron. Se li alvenas en la societon, eĉ se li\nalparolas ŝin, post momento jam ĉirkaŭas lin la samideanoj, eminentaj\nkaj nekonataj. Se li finas je la unua, la dua jam atendas lin, oni ne\nforlasas lin, oni tiras lin de unu grupeto al la alia, oni volas aŭdi\nlin, li devas subskribi poŝtkartojn kaj deklami el siaj lastaj poemoj,\nli devas paroli kun novalveninto kaj diskuti kun idistema persono,\nli devas akcepti neesperantistan eminentulon kaj klarigi la ideon\nal alveninta ĵurnalisto, priparoli festojn kaj aranĝi prezentadojn,\nprepari propagandkunvenojn kaj koncepti petskribojn. Kaj ĉion ĉi dum\nla kelkaj horoj de la kunveno, eĉ post la kunveno, kiam malgranda\ngrupo akompanas lin por priparoli aferojn, peti konsilojn aŭ doni\nkonsilojn. -- Kiam li, fine en solo, ĉirkaŭrigardas, kie jam estas la\nblondulineto?! Ho, la malbeno de la gloro!\n\n * * *\n\nVeninte hejmen je malfrua horo, kun miro li trovis tie sian plej\nbonan amikon: Arturon Realul. Li estis sincera amiko lia, sed -- ofta,\ndiversmaniere klarigata afero -- ne Esperantisto. Fidelan esperantigis\nla mondon, sed lia amiko ne akceptis lian ideon. Realul ne neis\nla neceson kaj bonecon de Esperanto, li akompanis sian amikon dum\nporesperantaj laboriradoj kaj donis eĉ konsilojn en aferoj, pri kiuj li\nhavis sperton. Sed li mem ne lernis kaj ankaŭ ne sentis ties bezonon,\nsciante kelkajn lingvojn kaj ĝuante sian liberan tempon per sporto kaj\nmodesta, sed gaja kaj agrabla amuzado.\n\nPetro tre ekĝojis! „Kara amiko, se iam, do eble pleje nun mi ĝojas\npro via revido! Mi sentas min tiel sola kaj senhumora.“\n\n„Do Via ofta malsano en la lasta tempo!“ Respondis Arturo. „Vi estas\nsola, kvankam Vi venas el societo de homoj, kiuj festis Vin, kiuj amas\nkaj ŝatas Vin, kiuj volonte laboras kun, eble eĉ por Vi. Vi estas\nsur certa vojo, trovi konvenan rekompencon por Via laboro! Morgaŭ Vi\nparolos antaŭ eminentaj diplomatoj! Al mi multon rakontis samideano\nBonkor. Min vere tre interesis la afero kaj mi sincere ĝojas kun Vi!\nPer la triumfo de Esperanto Via nomo kreskos kaj Via pozicio firmiĝos!\nKaj inter tia gloro kaj sukceso Vi sentas Vin sola kaj ne havas\nbonhumoron! Do kial!?“\n\n„Karega amiko! Min ne plu kontentigas la ideo! Mi ĝojas ankoraŭ ofte\npro la sukcesoj -- ne pro la personaj sed pro la movadaj -- kaj tamen mi\nsentas, ke vivante por homaj idealoj, mi tamen ne estas homo, mi ne\nestas mi mem! Sed ni lasu tion! Parolu pri io alia! Certe estas novaĵo,\nkion Vi alportis por mi!“\n\n„Jes, certe ja! Mi venis por Via intereso! Kvankam ĝi ne estas\ndisigebla de la antaŭe priparolitaj aferoj, simile, kiel Vi mem ne\nestas disigebla de ili! -- Mi volas al Vi paroli pri Elinjo! Ho, ne\nruĝiĝu! Vi ja mem parolis jam al mi pri ŝi! Mi scias, ke ŝi plaĉas\nal Vi. Mi konas ŝin de kelkaj baloj, kiujn Vi ne ĉeestis pro urĝaj\nlaboroj, sed kiam mi bone konatiĝis kun ŝi! Efektive ŝi estas ĉarma!\nKaj nian konatecon eĉ pli firmigis, ke si eksciis, ke mi estas Via\namiko! Ĉar mi scias, ke vi nur malofte povas paroli kun ŝi! Ŝajne ŝi\ndezirus pli ofte kunesti kun Vi! Alimaniere ŝi ne estus rakontinta\nal mi foje ke Vi tro malmulte havas tempon, por esti afabla al ŝi!\nMirinde, ŝi kiel multaj virinoj, ne admiras Viajn sukcesojn, kaj ŝin ne\ninteresas Viaj glorigoj, ŝi scias, kiel mi aŭdis de ŝi, nur malmulte\nesperante kaj iras kelkfoje al Via societo, por iom amuziĝi. Sed Via\npersono ŝin tamen iom interesas, ŝajne Vi iomete jam por momentoj\namindumis al ŝi! Ĉu ne? Kial Vi do aŭskultas min tiel serioze! Ne ludu\nantaŭ mi, mia amiko! Mi bone konas Vin! Al vi eble eĉ tro plaĉas tiu\netulino! Grava malsano! La etulinoj estas por distriĝo, amuzo kaj\nplezuro, sed la troeco jam malutilas! Tamen mi komprenas Vin! Do mi\nvolas rakonti al Vi, ke mi renkontis ŝin nun vespere, hejmenirante. Ŝi\nĵus volis eniri en sian dompordegon, kiam mi alparolis ŝin! Ŝi estis\niom embarasita, ĉar mi vidis, ke ŝin hejmenakompanis junulo!\n\n[Bildo: Ilustracio de Perely Hercz I. por verko „El miaj infanjaroj“\nde M. Gorkij]\n\n-- „Kiu?“ -- ekdemandis Petro.\n\n-- „Trankvilon, amiko, estas ja egale, kiu! Iu, kiu certe malpli\nlaboras por Esperanto kaj havas pli da tempo, por hejmenakompani\nknabinetojn havindajn! Cetere li estis Belhom el Via societo. Bonkreska\njunulo, speciale taŭga, por plaĉi al knabinoj! Nu, ne ekscitiĝu! Tia\nestas la vivo! Do mi paroladis kun ŝi iom! Ŝi rakontis, ke Vi tute\nne havas tempon por ŝi kaj tiu afabla Belhom, kiu ne partoprenos la\nmorgaŭan kongreson, ĉar lin ne tre interesas la afero, proponis belan\nekskurson al la monteto apudurba. Ili renkontiĝos ĉe la Korta Preĝejo\nje la oka horo matene. La knabino iros tien je la duono de la oka sur\nla Bulvardo de Sankta Nokto.“\n\n-- „Sed kial Vi rakontas al mi ĉion ĉi? Arturo?“ interrompis lin\nPetro.\n\n-- „Kial? Do ne ludu antaŭ mi komedion! Ĉu Vin vere tute ne interesas\ntiu ĉi afero? Aŭskultu min, ŝi volas societon! Volas iun, kiu flustrus\nbelajn aferojn en ŝiajn oreletojn. Ne balancu vian kapon. Ŝi ne diris\nal mi tion, sed mi sentis el ŝia parolo kaj el ŝia spiro! Ŝia mano\ntremis en la mia, kiam mi adiaŭpremis ĝin! Ŝi estas juna kaj ŝi volas\nvivi! Ŝi volas iun, al kiu ŝi povas rakonti la sentojn de sia pura\nanimo! Ŝi volas esti homo kaj vivi por si mem, for de la bruo de la\nmondo, kune kun persono, kiu estu plaĉinda al ŝi! For de ĉiuj idealoj\nsekaj kaj seriozaj!“\n\nPetro interrompis lin denove:\n\n-- „Do Vi volas inciti min, sciante, ke mi ne havas tempon eĉ por\nminuto kaj sciante, ke ŝi tre plaĉas al mi! Vi diras, mi ludas! Kaj ĉu\nVi, kion ludas Vi antaŭ mi? Ĉu Vi, konante min, volas, ke mi estu eĉ\npli nervoza kaj malbenu la sorton kun la sukcesoj kaj gloroj, kun la\ncerta triumfvojo kaj kun la eminentularo? Ho, ke la homo neniam povas\nesti kontenta kaj feliĉa! Eĉ se li atingis tion, kio estis la montpinto\nde liaj sonĝoj.“\n\n„Amiko!“ respondis Arturo. „Mi tute ne intencis inciti Vin! Male!\nMi volas al Vi konsili ion! Vi sufiĉe laboris kaj Vi sufiĉe suferas!\nMi ne estas esperantisto, do mi ne opinias, ke tiel nepre necesa estas\nla nuna daŭrigo de Via laboro! La kongreso certe okazos kaj sukcesos\nankaŭ sen Vi. Ankaŭ via gloro ne perdiĝos! Ĉio ja estis Via laboro! Do\nmi, mallonge, konsilas al Vi: Iru kaj amu! La estonteco alportos al Vi\nnepre seniluziiĝon kaj trompiĝon! Eble tro frue! Sed certe! Nu, tiam\nVi havos tempon reveni al Via idealo, kiun Vi ŝerce nomis al mi ĉiam\nVia sola, porĉiama fianĉino. Certe iom seka kaj senkisa amatino. Nu,\ntiu fianĉino atendos Vin fidele, se la alia jam delonge forlasis Vin aŭ\nVi ŝin! Kaj Vi per duobla ĝojo kaj laboremo ekiros sur la vojo de Via\nideo!“\n\nPetro ŝanceliĝis. La unuan fojon depost kvin jaroj! Li pripensis! Se\nli ne iros morgaŭ! La dua sekretario, samideano Ludem ĝoje anstataŭos\nlin. La amikoj kaj la societo miregos. Oni atendos lin, sed vane. La\nlastajn necesajn skribaĵojn li matene sendos al ili, do la kongreso\nkaj la projektoj povos efektiviĝi bone! La diversaj raportoj estas\npretaj! Certe estos sukceso granda! Nur la persona gloro forrestos, la\nkonatiĝo kun famuloj. Sed al li jam estas egale, eĉ se ne sukcesos la\nkongreso! Se ne nun, do post jaro. Iam tamen venkos Esperanto! Iu jam\nlaboros! Kial ĉiam li laboru! Li ne volas bruon, li volas ripozon -- sur\nmolaj kusenoj de knabina brusteto! Li volas karesadon -- de mola knabina\nmaneto! Li volas aŭdi la internan voĉon de knabina animeto, pura, kiel\nla flugiloj de ĉielaj anĝeloj. Li estas revanto! Revanto en la ideo,\nrevanto en la amo.\n\n-- „Sed kiamaniere mi faru tion?!“ Li demandis de Arturo!\n\nArturo ekstaris. „Nu, mi povas jam iri trankvile! Vi estas savita!\nŜi pli volonte estos kun Vi ol kun Belhom, tion mi scias. Do atendu ŝin\nje la duono de la oka sur la bulvardo. La Amo estas tamen pli forta, ol\nla ideo! Adiaŭ!“\n\n * * *\n\nVenis la nokto. Petro Fidelan longe ne povis ekdormi. Fine tamen\nvenis la saniganta, mildekisanta dormo. Kaj li sonĝis. Li staris sur\nbalkono de majesta domo. Super lia kapo flugpendis grandega verda\nstandardo! La strato estis ornamita per standardoj. Ondegis homamaso.\nApud li staris eminentuloj. Li fariĝis direktoro de nova instituto\ntutkontinenta, por esplori la evoluon de Esperanto. Fremda reĝo sendis\nal li altan ornamon. La gazetoj skribis pli li ĉefartikolon. Liajn\npoemojn oni eldonis en mirindaj volumoj. Subite eksonis muziko! Dek\nmuzikorkestroj ludis la himnon. Poste aperis marŝantaj trupoj. Antaŭe\npolicanoj kun verda stelo sur la brakoj. Post ili verdflagita ĉaro kun\nla feino de Esperanto. Tion sekvis kantistaro kantante la „Tagiĝon“.\nSubite tambursono! Taĉmentoj de skoltoj pretermarŝis siajn standardojn\nsvingante! Kaj alvenas la konatuloj, la amikoj, homamaso kaj ondego de\nentuziasma krio tra ĉiuj stratoj: „Vivu Esperanto! Vivu Petro Fidelan!\n„Lian koron plenigas feliĉo! Esperanto festas sian triumfon kaj li\nne vane laboris! Sed tiam li rigardas al la monteto apud la urbo kaj\nkvazaŭ li vidus tie iri du personojn. Unu el ili havas blondajn harojn\nkaj la blonda kapeto estas klinita sur la ŝultron de la alia. Li sentas\nfrenezon kaj volas desalti de la balkono. Kaj li vekiĝas. Estas la sesa\nhoro matene. La mateno de la granda tago! La triumfo de la ideo! „Li\nnepre devas ĉeesti!“ -- Kaj tamen, tamen antaŭ liaj okuloj, kien ajn\nli rigardas, sur la muroj, en la bildkadroj, en la speguleto, sur la\ntablo, en la akvo de la lavujo, li vidas nur la saman blondan kapeton!\nĈu la ideo venkos...?\n\n * * *\n\nPasis jam la deka horo. Post festa kantado de la himno la\nministroprezidanto de la lando malfermas konferencon de la diplomatoj\nkaj reprezentantoj de sesdekunu ŝtatoj por diskuti pri la sorto de\nEsperanto. La ĉambrego estas plenplena. Ĉie regas entuziasmo. En la\nunua vico estas unu seĝo malplena. Oni atendas ĝian okuponton. Kelkaj\nofte rigardas al la pordoj, ĉu eble li ankoraŭ venos?!\n\nSed for de la bruego de la urbo, sub la granda kovrilo de blua\nĉielo, kvazaŭ en tera paradizo, iras brako en brako sur monta vojeto du\nhomaj estaĵoj. La blonda kapo klinas sin sur la ŝultroj de la brunulo\nkaj la brunulo iras larĝespirante, feliĉe kaj entuziasme sur la vojo,\nkiu gvidas ŝajne al feliĉo eterna, sed kies turniĝon postmomentan tamen\nneniu scias. Li iras, kvazaŭ li estus alia homo, kaj en lia butontruo,\nje la unua fojo depost kvin jaroj, mankas la verda steleto.\n\n PAŬLO BALKÁNYI.\n\n\n\n\nEN MASKOBALO\n\nLIRIKA SCENO DE JULIO BAGHY\n\nMUZIKIGITA DE E. GURILEV KAJ M. SÁROSI\n\n\nPERSONOJ:\n\n PIERO MALJUNA\n PIERO JUNA\n PIERINO\n KELNERO\n\nSCENEJO: ĉarma kaj intima angulo de l' restoracio kun tablo\nornamita per floroj. Tri seĝoj ĉirkaŭ ĝi. Valso aŭdiĝas el la apuda\nbalĉambro. Dekstre, maldekstre pordoj.\n\nPIERO (en kostumo. Lia vizaĝo estas kaŝita per nigra masko.\nRigardante tra la dekstra pordo li parolas kvazaŭ al si mem, ne\nrimarkante la kelneron, kiu staras servoprete malantaŭ li): Ho kiel\nĉarme!\n\nKELNERO: Je via servo, sinjora moŝto!\n\nPIERO (daŭrigante): Kvazaŭ Ŝi estus revenanta printempa sonĝo.\nLa mortintaj sentoj reviviĝas kaj mi vivas denove en la epoko de l'\nsenpripensa juneco kaj ĉiam ŝaŭmanta ĉampano.\n\nKELNERO (klinas sin): Laŭdezire sinjora moŝto. Do vi bonvolas\nmendi ĉampanon.\n\nPIERO (sin turnante al li): Kion vi babilas?\n\nKELNERO: Sinjora moŝto bonvolis deziri ĉampanon... Ĉiam ŝaŭmantan\nĉampanon.\n\nPIERO: Mi?\n\nKELNERO: Jes sinjora moŝto, ĵus antaŭ momenteto vi bonvolis...\n\nPIERO: Jes? Nu, bone! Portu do la ŝaŭmantan eliksiron. Eble ĝi\nrejunigos min -- por minutoj.\n\nKELNERO: Certe sinjora moŝto! Certe! La ĉampano estas mirakla\nmedikamento por rustiĝintaj koroj. Ankaŭ mi mem, kvankam tre malofte,\nsed tamen, se okaze...\n\nPIERO: Portu do!\n\nKELNERO: Laŭdezire, sinjora moŝto! Laŭdezire! (Li foriras tra la\nmaldekstra pordo.)\n\nPIERO (proksimiĝas al la pordo de la balĉambro kaj tie haltinte\ntransdonas sin al revado): Tremantaj arpeĝoj mortante sonas ĉirkaŭ mi.\nNur etaj flugiloj de l' rememorpapilio tuŝis la kordojn kaj ili eĥas\nmiloble en mia animo. Ho, ĉi arpeĝoj similas al parolanta muteco, kiun\naŭdas neniu kaj komprenas sole nur mi. Ĉi arpeĝoj similas al vivanta\nsenmoveco, kies viglan tremadon povas vidi neniu krom mi.\n\nKELNERO (revenas kun botelo da ĉampano kaj du glasoj): Jen la\nĉampano, sinjora moŝto! Laŭdezire! Kaj mi kuraĝis porti...\n\nPIERO: Metu sur la tablon!\n\nKELNERO: ...du glasojn.\n\nPIERO: Du glasojn? Por kiu? Mi estas sola.\n\nKELNERO: Kiu scias? En maskobalo, dum karnavalo, neniu povas esti\ncerta pri tio, ke li restas sola. Ankaŭ mi mem, kvankam tre malofte,\nsed tamen, se okaze...(Elŝtopas la botelon, klakas per sia lango kaj\nĵetas la korkon al la plafono.) Unuaranga kvalito sinjora moŝto,\nunuaranga! Ankaŭ mi mem, kvankam...\n\nPIERO: Dankon! Vi povas foriri.\n\nKELNERO: Laŭdezire, sinjora moŝto! Laŭdezire! (Li foriras.)\n\n(Ekstera muziko ĉesas.)\n\nPIERO: Eh, sufiĉas! Forgeson mi sopiras, ĉion enterigantan forgeson!\n(Li iras al la tablo kaj verŝas ĉampanon en glason.) Ridinde...\nforgeson mi sopiras kaj tamen mi venas al loko, kie svarme atakas\nmin la rememoroj. (Rigardante la trinkaĵon.) Kiel ŝaŭmas, kiel ore\nbrilas ĉi lasta konsolo por ĉio, kio pasis longe for... for... Ideala\namo!... Unua amo!... Vaneco, kiel la amo de iama princidino al la plena\nluno.\n\n(Kanto kun orkestro.)\n\n Plenan lunon sur ĉielo\n miras eta princidin',\n kaj ekĝemas amsopire:\n Pala lun', mi amas vin!\n\n Plena luno sur ĉielo\n komprenante movas sin,\n kaj reflustras la respondon:\n Ankaŭ mi vin princidin'!\n\n Dum silenta rava nokto,\n per eterna ĵura vort',\n pala lun' kaj princidino\n Ligas sin al sama sort'.\n\n Jen de tiu sorĉa nokto\n kun sufero dolĉa flam'\n brulas en la etaj koroj\n pro turmenta vana am'...\n\n Malespere, plorĝemante,\n kun sopiro en anim'\n konsumiĝis pro doloro\n plena lun' kaj princidin'...\n\n(Trinkinte li ĵetas planken la glason.)\n\nPIERINO (dum la rekantaĵo aperis en mano kun gitaro kaj spione\nrigardadas el post la kurteno de la dekstra pordo. Ŝi timigite\nekkrietas): Ah!\n\nPIERO (kuras al ŝi): Pardonu! Ĉu mi vundis Vin?\n\nPIERINO: Ne, sed tamen, jes.\n\nPIERO: Ne, sed tamen jes? Kiu komprenas tion?\n\nPIERINO (ridante): Ho, mi nur ŝercas. Via kanto allogis min ĉi\ntien kaj vundis la koron. Ĉu ne honte al vi, kanti pri l' vaneco de l'\namo, kiam antaŭ nelonge vi mem konfesis ĝistomban fidelecon. Verdire,\ntion mi ne meritis de vi.\n\nPIERO: Mi ne komprenas vin.\n\nPIERINO: Ne? Ĉu vere? Vi ne komprenas, ĉar ne volas, sed feliĉe mi\ntenas en mia mano vian gitaron, kiel garantiaĵon de via fideleco.\n\nPIERO (rigardante la gitaron): Ĝi ne estas la mia. Vi eraras, eta\nPierino. La kordoj de mia gitaro rustiĝis jam delonge.\n\nPIERINO: Ne ŝercu plu, ĉar doloron kaŭzas al la koro via malica\npetolo. Ĉu tion vi promesis, dirante, ke vi estos mia porĉiama\nPiero.\n\nPIERO (konfuzite): Sed mi devas konfesi je mia honoro, ke mi\nne...\n\nPIERINO (ploretante): Ke vi ne estas mia Piero. Diru, nur diru!\nMi tre bone komprenas vin. Ĉio, do ĉio estis nur karnavala promeso,\nsimila al niaj komediantaj kostumoj. Nu bone! Jen, mi redonas kune kun\nvia gitaro ankaŭ la fidelĵuron ĝistomban... Adiaŭ kaj forgesu vian etan\nPierinon (laŭte ekplorante) kiu... kiu... tre amas vin (metinte la\ngitaron sur seĝon ŝi volas foriri).\n\nPIERO (retenanta ŝin): Ne! Ne iru for! Restu! Mi petegas. Por\nmomento...\n\nPIERINO (iome ridetante): Konfesu do, ke vi nur ŝercis.\n\nPIERO: Ne... sed ne bedaŭru la momenton, kiun vi dediĉos al mi, ĉar\njam delonge mi atendis je reveno de eta Pierino.\n\nPIERINO: Tamen vi konfesas do, ke...\n\nPIERO: Jes! Mi konfesas, ke rememoro pri eta Pierino kondukis min\nhodiaŭ en ĉi tiun maskobalon. Tiu rememoro, kiu ĉiujare reviviĝas en\nmia animo dum karnavalo.\n\nPIERINO: Nun _mi_ ne komprenas Vin.\n\nPIERO: Venu, sidiĝu kaj aŭskultu min! Eble vi komprenos la kanton de\ntiu koro, kies sopirojn absorbis la unua trompiĝo kaj trovas efemerajn\nplezurojn nur en hazardaj momentoj.\n\n(Ili sidiĝas)\n\nPIERINO: Kiel stranga vi estas.\n\nPIERO: Nun, estas vi eta Pierino, tiu hazarda momento, je kiu mi\natendis longajn jarojn, sed vane. Nun estas vi eta Pierino, kiu revenis\npor plibeligi la horojn de l' aŭtuno, sed jam vane... jam vane.\n\n(Kanto kun gitaro.)\n\n En kor' kun maja sunradi',\n sed vane...\n je via ven' atendis mi,\n sed vane...\n Florojn mi ŝutis al vojet'\n por vin akcepti, knabinet',\n kun kis-soifo kaj pasi',\n sed vane,\n ĉar ne venis vi.\n\n Silentu dolor' en kor',\n ja svenos odor' de l' flor'!\n La dolĉa aklam' de l' am'\n nur restos ornam' por dram'.\n Silentu dolor' en kor',\n la revoj ja flugos for...\n flugos for!\n\nPIERINO (kvazaŭ senkonscie preninte krizantemon el la florvazo,\nstaranta sur la tablo, komencas ŝiri ĝiajn petalojn. Tre malrapide,\nrezignoplene.)\n\nPIERO:\n\n Forestu do, ne venu plu,\n ĉar vane...\n Allogo de l' okula blu'\n jam vane...\n Falsa ridet', karesa tuŝ',\n kisoj perfidaj de la buŝ'\n kaj tremo febra de la sin'\n jam vane...\n Mi ne kredas vin.\n\n Silentas dolor' en kor',\n jam svenis odor' de l' flor'\n Kaj mortis aklam' de l' am'\n mutiĝis la fam' pri l' dram',\n Silentas dolor' en kor'\n kun tempo ĝi pasis for...\n pasis for...\n\nPIERINO (dum la rekantaĵo la senpetala krizantemo falas teren el\nŝiaj manoj. Surprizite, kun kortuŝiteco rigardante lin, ŝi ekstaras\nkaj iras for de la tablo ĝis la lampoj de l' scenejo. Kun silenta\nkaj rezigna konsterniĝo): Vi ne estas mia Piero.\n\nPIERO (mallaŭte): Ne!\n\nPIERINO: Vi trompis min.\n\nPIERO (pli mallaŭte): Jes!\n\nPIERINO: Kial vi ne diris tuj?\n\nPIERO: Mi diris ja... Ĉu vi koleras je mi?\n\nPIERINO (mallaŭte): Ne.\n\nPIERO: Ĉu pardonita la trompo?\n\nPIERINO (pli mallaŭte): Jes!\n\nPIERO: Kial vi ne iras for?\n\nPIERINO: Mi mem ne scias... Strange... Mi ne povas vin ankoraŭ\nforlasi... Kiu vi estas?\n\nPIERO: Kion mi respondu? Min baptis la vivdestino kaj nomis min --\ndoloro vivanta.\n\nPIERINO: Kiel vi vivas?\n\nPIERO: Vivo, plena de rezigno, estas nur longdaŭra mortiĝado.\n\nPIERINO: Ĉu vi amis iam?\n\nPIERO: Respondo estu tiuj larmoj, kiuj tremas en miaj okuloj.\n\nPIERINO: Vi estas romantika. Viaj okuloj vive parolas al mi tra\nla masko. Ili ribele plendas: „Kion valoras la vivo, se morgaŭ ni\npriploras la plezurojn de l' hodiaŭo?“ Vi ne estas prava. Rigardu, miaj\nokuloj karese respondas: „Kiu, se eĉ unufoje, estis amata, jam ne havas\nrajton riproĉi la sorton.“\n\nPIERO: Kiel ĉarme vi parolas. De kiu vi lernis tion?\n\nPIERINO: De iu virino, kiu amis tutkore, sed la sorto disigis ŝin\nde sia amato. Ŝi instruis min gardi ĵaluze la trezoron, kiun la vivo\ndonacas por la koro kaj ami fidele ĝis la tombo...\n\nPIERO (kvazaŭ rekonante ŝin): Ŝi havis similajn okulojn al la\nviaj.\n\nPIERINO: Mia amata patrineto... jam tre... tre silenta.\n\nPIERO: Jes! Tre... tre silenta. Ŝi mortis antaŭ tri jaroj.\n\nPIERINO (surprizite): De kiu vi scias?\n\nPIERO: Ne demandu, mia eta, eta Pierino!\n\nPIERINO (post iom da paŭzo, ĉiam rigardante lin): Strange! Vi\nestas fremda por mi kaj tamen tiom simila al mia Piero amata, ke mi\ntute ne miras pri mia eraro. (Metante sian manon al la lia.) Jes!\nVia movo, la voĉo, ĉio, ĉio, kiel ĉe li. Nur... nur viaj haroj iome\ngrizaj. (Subite reprenas sian manon kaj rigardas ĝin kortuŝite kaj kun\nprofunde gracia gesto forviŝas la larmon, falintan sur ŝian manon.)\nKio? Ĉu vi larmas, Piero?\n\nPIERO (kun altrudita kaj tro laŭta gajeco): Pro ĝojo de iu dolĉa\nantaŭsento... Ĉu vi amas lin?\n\nPIERINO: Tre!... Tre!\n\nPIERO: Sed... kie forestas via Piero?\n\nPIERINO: Mi ne scias. Forlasante min antaŭ unu horo, li promesis\nbaldaŭan revenon kun iu, al kiu li intencas min prezenti, sed...\n(rigardante al la balĉambro) Hah tie!... Tie! Ĉu vi vidas: en kostumo\nde Piero... sen masko. Li staras meze de la dancanta tumulto, serĉante\nmin per sia rigardo... Tie! Tie! Ĉu vi vidas? Tie!... Nun li turnis\nsian vizaĝon rekte al mi.\n\nPIERO (rigardas al tiu direkto): Jes, mi vidas lin!\n\nPIERINO: Atendu, mi kuros al li por prezenti lin al vi.\n\nPIERO: Ne! Estus danĝere du Pieroj en ĉeesto de tiel ĉarma Pierino,\nkia vi estas. Estus pli bone se mi sendus lin por anstataŭigi min.\n\nPIERINO: Ho, sendu!\n\nPIERO: Sed mi postulas rekompencon.\n\nPIERINO: Rekompencon?!... Nu bone, sed ne estu tro postulema! Kion\nvi deziras?\n\nPIERO (proksimiĝas al ŝi por kisi ŝin, sed en la lasta momento, pro\nrifuza gesto de Pierino, li nur longdaŭre rigardas ŝiajn okulojn kaj\nkaresas ŝiajn harojn): Li mem interpretos mian deziron. Ĝis baldaŭa\nrevido, eta... eta... Pierino! (Preninte al si la gitaron li volas\nforiri.)\n\nPIERINO: Pro Dio! La gitaron!\n\nPIERO: Bone, mi transdonos al li!\n\nPIERINO: Ne al li, sed al mi!\n\nPIERO: Vi nomis min, antaŭ momentoj, romantika kaj nun mi volas\nmeriti tiun komplimenton. Permesu, ke mi persone transdonu ĝin al\nli, ĉar estas vere romantike, se Piero salutas per gitara kanto sian\nporĉiaman Pierinon. (Li forkuras en la balĉambron.)\n\nPIERINO (revante): Estas vere romantike, se Piero salutas per\ngitara kanto sian proĉiaman Pierinon. Stranga homo, sed bonkora.\n(Rigardante al la balĉambro.) Ah! li atingis lin! Ili interparoladas.\nMia Piero ruĝiĝas... Ŝajnas balbute respondi ion kaj nun... kun ĝoje\nbrilantaj okuloj ĉirkaŭprenas lin... Li transprenas la gitaron kaj\nvenas... venas. Ho Dio, kiel batas mia koro!\n\n(Ekstere eksonas la kanto de juna Piero kun akompano de gitaro.)\n\n Pompas printempo...\n Odor' de l' floroj ŝvebas nun.\n Regas mallumo,\n ĉar kaŝis sin la pala lun',\n Brilas lampiroj\n en mola musko sub rozuj'...\n Mia amata!\n ne timu do, sed venu tuj!\n Noktan silenton\n ekrompos nur batad' de l' kor'...\n Spirojn de l' lipoj\n la ventoĝemo portos for.\n Sonoj mistikaj\n de l' nokto kaj de mia sin',\n mia amata\n al sorĉa sonĝo lulos vin!\n\nPIERO (juna, en sama kostumo kiel la maljuna, venas sen masko el\nla balĉambro):\n\n Amo vin vokas!\n Atendas nin benketo jam...\n Por kordoloro\n nur amo estas la balzam',\n kaj vin ornami\n per brila gem' de diadem',\n mia amata,\n donacos mi la koron mem.\n Venu rapide!\n Soifas mi je kisoj cent!\n Ni ebriiĝu\n el vino de plej sankta sent'!\n Kaj por ne vivi\n en tera marĉo de l' envi',\n mia amata,\n ĉielon havos mi en vi!...\n\nPIERINO (dum la dua strofa prenas krizantemon el la florvazo kaj ĉe\nla fino de l' kanto ŝi transdonas ĝin al li. Tre varme kaj ameme):\nAl Piero!\n\nPIERO: Pierino!\n\nPIERINO: Piero!\n\nPIERO (kun ŝerca seriozeco): Je la nomo de la maljuna Piero mi\npetas de vi la plenumon de _lia_ tutkora deziro.\n\nPIERINO: Kion li deziras?\n\nPIERO: Feliĉigu min per via maneto, estu mia porĉiama Pierino kaj\nlia amata -- bofilino.\n\nPIERINO: Kiu li estas do?\n\nPIERO: Mia patro!\n\nPIERINO (kortuŝite): Nun mi komprenas.\n\nPIERO: Kion?\n\nPIERINO: La larmojn, kiuj brilis en liaj okuloj.\n\nPIERO: Kaj kion vi respondas?\n\n(Ekstere dancmuziko.)\n\nPIERINO (solene): Diru al li, ke Pierino de mia Piero humile kaj\namoplene kapitulacas antaŭ la volo de Piero de iama Pierino.\n\nPIERO (ĉirkaŭprenante ŝin): Kara! Kara! Ci mia! (Longdaŭra kiso.)\n\nKELNERO (venas): Sinjora moŝto, ĉu (vidante la aman scenon) ĉu --\nĉu -- ĉu... hah... pardonu! (Sin returnante de la paro.) En maskobalo,\ndum karnavalo, neniu povas esti certa pri tio, ke li restos sola. Ankaŭ\nmi mem, kvankam tre malofte, sed tamen, se okaze aŭ...\n\nPIERO (rimarkante lin): Kion vi volas? Vi povas foriri!\n\nKELNERO: Laŭdezire, sinjora moŝto! Laŭdezire!\n\nKurteno falas.\n\n\n\n\nSONETO\n\nRAFFAELO SANTI\n\n\n Ho am', ho am', vi logis min al reto\n Per la okuloj, kies bril' doloras,\n Per neĝaj vangoj, kie rozoj floras,\n Per dolĉa vort' kaj nobla etiketo.\n\n Jen flam' en mi! Estingas ĝin nenio,\n Nek la river', nek mar'. Sed mi ne ĝemas.\n Volupto tia en ĉi ardo tremas,\n Dum ĉiam pli konsumas min pasio.\n\n Ho, estis dolĉa jugo, dolĉa ĉen'\n Neĝblankaj viaj brakoj ĉirkaŭ kolo.\n Malligis vi -- jen mia kor' en sven'.\n\n Pri la ceteraj ĉesu la parolo,\n Ĉar dum la cit' mortigus min ĉagren',\n Nur mute do mi pensas vin en solo.\n\nel la itala: K. de KALOCSAY\n\n\n\n\nFABELO\n\n\n Plenan lunon sur ĉielo\n Miras eta princidin'\n Ŝi ekĝemas amsopire:\n „Pala lun' mi amas vin!“\n\n Plena luno sur ĉielo\n Komprenante movas sin.\n Kaj ekflustras la respondon:\n Ankaŭ mi vin princidin'!\n\n Dum silenta rava nokto\n Per eterna ĵura vort'\n Pala lun' kaj princidino\n Ligas sin al sama sort'!\n\n Jen de tiu sorĉa nokto\n En sufero dolĉa flam'\n Brulas en la etaj koroj\n Pro turmenta vana am'.\n\n Malespere plorĝemante\n Kun sopiro en anim'\n Konsumiĝis pro l' doloro\n Pala lun' kaj princidin'!\n\n\n\n\nMI PLORIS DUM LA DORMO\n\nH. HEINE\n\n\n Mi ploris dum la dormo,\n Mi sonĝis: vi kuŝas sub ter'\n Vekiĝis mi, tra la vangoj\n Ruliĝis larm' de sufer'.\n\n Mi ploris dum la dormo,\n Mi sonĝis: vi lasis min for.\n Vekiĝis, sidis mi longe\n En maldolĉega plor'.\n\n Mi ploris dum la dormo,\n Mi sonĝis, vi amas min plu...\n Vekiĝis mi, kaj jen eĉ nun\n Ne ĉesas larmoflu'.\n\nel la germana: K. de KALOCSAY\n\n\n\n\nEL MIAJ REMEMOROJ\n\n\nJubileo!... dudekkvinjara jubileo!... kvaroncentjara jubileo de\nesperantisteco!\n\nDudekkvin jaroj estas multa tempo eĉ en la ordinara, senemocia homa\nvivo; tiom pli multa ĝi estas por esperantisto. Pli ol la duono ĝi\nestas de la vivo de Esperanto mem, kaj preskaŭ la duono de mia propra\nvivo. Permesu do al mi, kara leganto, ke mi „festu“ mian jubileon per\njena babilado, per kiu mi intencas fari al vi fidelan raporton de\nla historio de mia persona vivo koncernanta Esperanton. Eble tiu ĉi\nkvazaŭfelietona serio ne estos tre interesa por vi, sed sciu, ke mi\nĝuas skribante jenajn liniojn, ĉar dum la skribo mi kvazaŭ duafoje\ntravivas tiujn dudekkvin jarojn, kiujn mi pasigis en la mondo de la\nplej nobla homa ideo; tial mi esperas, ke vi estos indulga juĝisto kaj\nne kulpigos min je troa egoismo kaj vanteco.\n\nĈar mi ne volas tedi la leganton per longaj aŭtobiografiaj\npriskriboj, per komplikitaj perifrazoj: mi tuj komencas mian raporton,\nklopodante skribi mallonge, konservante la objektivecon.\n\n *\n\nAntaŭ ĉio mi devas diri, ke mi posedis malgrandan presejon, nur kun\nunu mana maŝino, en la urbo Szekszárd (Hungarujo).\n\nEn la jaro 1897-a, kiam mi estis 29-jara, tute hazarde falis en\nmiajn manojn prospekto anoncanta baldaŭan aperon de lernolibro de\nEsperanto, verkata de S-ro Abelo Barabás. Tiu prospekto enhavis la\nlegregulojn, cetere ekstrakton el la gramatiko, el la sufiksado kaj eĉ\nel la vortaro de nia lingvo, kaj, krom tio, prezentis tekstojn prozajn\nkaj versajn.\n\nĜis tiam mi nenion aŭdis pri Esperanto.\n\n-- Jen nova volapuko! -- mi pensis kaj mi zorge trastudis la\nprospekton.\n\nĜia efiko sur min estis mirinda. Tamen, mi devas konfesi, mi\nvidis tiam en Esperanto _nur lingvon_, tutmondan, universalan\nparolhelpilon; tiam mi ne pensis ankoraŭ, ke Esperanto, penetrinte\nen la cerbon, penetras ankaŭ en la animon, eĉ en la karnon, en la\nsangon, por transformi nin en efektivan _homon_...\n\nKompreneble, mi mendis la lernolibron en kelkaj ekzempleroj,\nkun la espero, ke mi certe trovos sekvantojn por la nova lingvo,\n-- kaj mi malpacience atendis ĝian ricevon, kio okazis post kelkaj\nmonatoj. Ha! kiel plezure mi prenis la longe atenditan libron! Tuj\nmi komencis serioze lerni la lingvon, kaj post du tagoj mi jam\nskribis leteron al la redakcio de la sola esperantolingva gazeto\n_Lingvo Internacia_, tiam en Upsala (Svedujo), por sendigi al mi\nekzempleron.\n\nPost ok tagoj mi ricevis la gazeton, kune kun letero de S-ro Paŭl\nNylén, ĝia redaktoro, kiu esprimis sian surprizon pro la ĝojinda\nfakto, ke ekzistas esperanta lernolibro por Hungaroj; li petis min,\nke mi havigu al li unu ekzempleron da ĝi. Mi sendis al li la petitan\nlibron, kaj, ĉar ĝia prezo egalis al tiu de la jarabono de la gazeto,\nper tiu sendo mi fariĝis abonanto de _Lingvo Interacia_.\n\nEn la sekvinta numero aperis detala, tre favora raporto pri la\nhungara lernolibro.\n\n *\n\nIntertempe, inter S-ro Nylén kaj mi estiĝis varma korespondado, vere\namika. Dank' al S-ro Nylén, mi tiam sciiĝis, ke Esperanto ne estas\nnur lingvo, sed io alia, io multe pli alta, multe pli majesta, -- ĉar\nĝi, penetrinte en mian cerbon, penetris ankaŭ en mian animon, en mian\nkarnon, en mian sangon; _kaj tiam mi fariĝis... esperantisto_,\nesperantisto en la plej sankta senco de l' vorto.\n\nDe tiam mi sentis ĉiam nepriskribeblan ĝojon, kiam mi ricevis\nnumeron de nia amata _Lingvo Internacia_. (Mi bone memoras ankoraŭ,\nkvazaŭ mi eĉ hodiaŭ vidus ĝin: ĝi estis banderolita en blua papero,\nkun presita adreso sur citronflava paperrubando surgluita.) Mia\nplej ŝatata legaĵo estis ĝi. Por unu el ĝiaj tiamaj numeroj mi\neĉ verkis humoraĵeton titolitan „Malhelpita bigamio“; tiu ĉi\nestis mia unua esperanta verko.\n\nBaldaŭ mi havis multajn diverslandajn korespondantojn, el kiuj\nkelkaj poste fariĝis famekonataj samideanoj.\n\n *\n\nBedaŭrinde, mi estis izolita esperantisto, sola en mia urbo. Mi\nprovis esperantistigi kelkajn amikojn, sed vane, mi ne sukcesis. Ili\nrespondis al mi, ke ili ne estas „frenezaj“; ke ili malŝategas tiun\n„fantazmagorian utopion“; ke mi estas „maniulo“; ke ĉiu esperantisto\nestas „sencerbulo“, ilin oni devus enfermi en frenezulejon, ktp. --\nHo! la bela rozo de Esperanto havis ankaŭ dornojn: ĉie mi renkontis\nnur mokridojn. Sed tiuj dornoj ne povis min korpiki; mia koro ja\nplena estis de entuziasmo, ne restis en ĝi spaco por la dornoj. Mi do\nmokridis la mokridantojn kaj daŭrigis mian vojon.\n\n *\n\nEn tiu tempo fondiĝis ankaŭ alia gazeto: _L'Espérantiste_, en\nFrancujo, redaktita france kaj esperante. Ankaŭ ĝin mi diligente legis.\n\nLa redakcio de tiu ĉi gazeto tiam organizis esperantan literaturan\nkonkurson, kiun mi ankaŭ partoprenis kaj mi sukcesis gajni trian\npremion: arĝentitan bronzopalmon. Tiu neesperita prospero multe\nfierigis kaj energiigis min, tiom pli, ĉar eĉ kelkaj hungaraj gazetoj\nparolis pri tiu fakto.\n\nEn la jaro 1899-a mi verkis la _Libron de l' Humoraĵo_, mian unuan\nlibron, por kiu mia kara amiko Nylén bonvolis skribi antaŭparolon\ntre ĉarman. Tiun libron mi presis en mia presejo: ĝi baldaŭ\ndisvendiĝis.[1]\n\nEn la fino de la sama jaro _Lingvo Internacia_ deklaris, ke ĝi, post\nkvarjara vivo devas ĉesigi sian ekzistadon, pro financaj kaŭzoj,\nprecipe pro manko de sufiĉa nombro da abonantoj. Tiu cirkonstanco\ntre malĝojigis min, ĉar mi estis konvinkita, ke _L'Espérantiste_ ne\npovos daŭrigi tiun rolon, kiun la malaperonta _Lingva Internacia_\nplenumis.\n\nSed dank' al mia intima korespondado kun S-ro Nylén, ni\nsukcesis savi la vivon de la agonianta gazeto: mi entreprenis\nĝian eldonon kaj presadon, kaj li restis redaktoro. Tiam ĝi havis\nnur kelkdekon da abonantoj; sed kiam la esperantistaro vidis,\nke la presorgano refariĝas vivokapabla, ĝi baldaŭ havis preskaŭ\nsufiĉe da abonantaj. S-ro Nylén do sendadis al mi la porgazetajn\nmanuskriptojn el Svedujo en Hungarujon, kaj la gazeto reaperis\nregule. Baldaŭ S-ro Nylén tute transcedis ĝin al mi, -- kaj tiamaniere\nmi fariĝis „redaktoro-eldonanto-presanto-administranto“ de\n_Lingvo Internacia_.\n\n(Daŭrigota.)\n\n PAŬLO LENGYEL.\n\n\n[1] Mi devas rimarkigi, ke la nova eldono de la _Libro de l' Humoraĵo_\n(firmo Hachette kaj K-io, en Parizo, 1908) ne estas la senŝanĝa\nrepresaĵo de la unua eldono.\n\n\n\n\nPOPOLKANTO\n\n\n Kiu scias, kaj divenas,\n Ke de kie am' devenas.\n Kiu scias, kiu konas,\n Ke el kio am' burĝonas.\n\n El la lipo ruĝeflama,\n Neĝa kolo perlornama,\n El dorlotaj vortoj, petoj,\n Dolĉaj, rondaj brustmontetoj.\n\nel la rumana: K. de KALOCSAY\n\n\n\n\nMAUD\n\nTENNYSON\n\n\n Tra la parko vokis la\n Birdoj en ĥoro:\n Kie estas Maud, Maud, Maud\n Sonis kun ploro.\n\n Kie Maud? Ja kun mi!\n Sur la boskvojo\n Ŝiris kaj plektis ŝi\n Florojn kun ĝojo.\n\n Sonis tra l' parko la\n Vokoj kaj krioj:\n Kie ŝi? Jen, jen, jen,\n Inter lilioj.\n\n Kisis mi, lasis ŝi.\n Vango radia,\n Nur deksesjara, sed\n Alta beltalia.\n\n Volus mi krii en\n Ĝojo fiera.\n Kor' ŝia: mia jam!\n Graco ĉiela!\n\n Pro ŝia danca ir'\n Kaptis min miro,\n Herboj freŝiĝis post\n Ŝia trairo.\n\n Birdoj en parko ja\n Pro ŝi ploradis\n Kie estas Maud, Maud, Maud\n Iu ŝin svatis.\n\n Gratas ĉevalo kaj\n Henas ĉe l' pordo...\n Ne vin elektis ŝi,\n Iru for, lordo!\n\nlaŭ la angla: K. de KALOCSAY\n\n\n\n\nBIBLIOGRAFIO\n\n\nVIVO DE ZAMENHOF. Verkita de Edmond Privat. Eldono de\nla Brita Esperanto Asocio. Libraro Bolingbroke-Mudie.\n\nSupre, sur monto, mi sidas. Ĉirkaŭ mi la unutona elokventeco de la\nparolanta muteco fabelas pri efektiviĝo de idealistaj revoj. Malsupre,\nen la valo, etendiĝas grandspace la urbego, ŝaŭme vivanta, kiel\ngiganta formikejo. La dissonanta bruo de la nerva luktado por vivo\naŭdiĝas ĥaose per mallaŭta murmuro. Tie la realo per siaj bagatelaj\nmalhelpaĵoj, ĉi tie la sankta harmonio de la naturo regas ĉion.\n\nDum ĉi-tiuj kontrastaj impresoj legante la verkon, mi ne povas\ndeteni min, ke ne interpretu miajn pensojn per kelkaj linioj, kvankam\nkonciante, ke per tio mi transiras la limojn de simpla recenzo. Sincere\nkonfesante mi eĉ ne intencis fari laŭregulan recenzon, ĉar ĝin ne\nbezonas la aŭtoro, kiu per sia biografia priskribo rakontas kortuŝe al\nni la vivon de Zamenhof. Mirinda verko, kiu respegulas ne sole la vivon\nde geniulo, al kiu la mondo ŝuldas dankplene, sed ĝi permesas konjekti\nankaŭ la internan mondon de la aŭtoro.\n\nZamenhof kaj Edmond Privat. Jen du nomoj, kiuj frapas mian atenton\nkaj igas min enprofundiĝi en ĉiujn liniojn dum la legado. La Majstro\nkaj lia fidela disĉiplo. La dua sekvas la vojon, montritan de la unua\nkaj per tio li faras la plej belan devon, plenumas la plej idealan\ntaskon por bono de la tuta homaro. Kun sincera riverenco mi klinas la\nkapon antaŭ ili.\n\nLa Majstro, jam mortinta, kun spirito vivanta estas inter ni kaj\npor funde koni ĉi-tiun animon, la plej homan en la lasta jarcento, la\ndisĉiplo fidela prezentas ĝin al ni per majstra elokventeco en sia\nverko.\n\nDum la legado, kontraŭvole aperas antaŭ ni la Majstro, kies karan\nmemoron ni ĉiuj portas en ni. Tiu dolore solena vizaĝo; tiuj trajtoj,\nklasike mildaj; tiuj okuloj, plenaj de persista boneco, estas senĉese\nantaŭ ni, dank' al talento admirinda de E. Privat. Li revivigas por\nmomentoj antaŭ ĉiu leganto tiun homon, kies batal' kaj trompiĝo plena\nvivo estas tragedio, sed samtempe modelo imitinda. La vivo de nia,\nĉiame vivanta Majstro, estu tiu fonto, el kiu ni, posteuloj, ĉerpos\nentuziasmon, persistecon dum horoj de la malespero. La vivo de la\nfidela disĉiplo estu tiu ekzemplo, kiu klare fidinde pruvas, ke la\nsekvado de la vojo pliriĉigas nin en spirito, altigas la animojn super\nla ĉiutagajn bagatelojn kaj akiras por ni, por nia ideo sincerkorajn\nhomfratojn.\n\nLegu ĉi-tiun verkon, kiu estas unu el la plej brilantaj gemoj de nia\noriginala literaturo. Ĝian stilan perfektecon jam garantios la nomo de\nl' aŭtoro. Li ne bezonas recenzon, nek lia verko. Ĉiu Esperantisto legu\nkaj sekvu la Majstron!!\n\n (JOBO.)\n\n\n\n\nDISPUTO\n\n\nASONANCO. Rimi en Esperanto ne estas malfacile. La radikfinaĵoj,\nplensonoraj per la forta akcento kvazaŭ tentas, alvokas „kunrimigu\nnin“. Kaj jen, homoj kiuj neniam provis ĉarpenti eĉ unu strofon en\nsia gepatra lingvo, lerninte Esperanton subite trovas en si kapablon\npoezian kaj provas per kuraĝa salto eksidi sur la dorso de la Pegazo.\nLa hazardo, ke doloro-koro-floro-ploro-memoro, amo-flamo, morto-sorto\nktp. interrimas, la ebleco de rimoj, kiel koreto-maneto, amego-dolorego\neĉ _vidadas-voladas_ estas kulpaj pri multaj kaj neatenditaj\n„poetiĝoj“.\n\nSed konkludi el ĉi tio, ke Esp. estas riĉa je rimoj, estus tute\nerare. Ĉar la _adas-ismoj_ ne estas rimoj. Per Dio kaj diablo!\nIli ne estas rimoj! Krimoj ili estas! Blasfemoj kontraŭ dio Apollo!\nKaj la ceteraj rimoj ĉiuj estas radikrimoj, do ilia nombro estas\nlimita, kvazaŭ elkalkulebla. La nombro de la poezie uzeblaj rimvortoj\nestas eĉ pli malgranda, tiel ke ni povas diri, ke la unuavida\nrimriĉero estas nura ŝajno. Vere la tradukanto uzanta nur purajn kaj\nverajn (ne adasistajn) rimojn, staras multfoje antaŭ apenaŭ plenumebla\ntasko, kaj eĉ se sukcesas al li tiel ĵongli la vortojn ke la finaĵoj\nde la verslinioj kunrimu, la ĉiam ripetiĝantaj eluzitaj rimvortoj\nefikas monotone kaj enuige. La poeto nur kvazaŭ honte aplikas tiajn\nŝimajn prarimojn, kiel _vento-sento_, aŭ _fino-knabino_.\n\nPrezentas sin do la demando, kiel pliampleksiĝi la Esperantan\nrimvortaron. Kaj tie, same kiel en la ritmo (pri kiu mi volas disputi\nsekvontan fojon) oni devas konsideri la naturon de nia lingvo. La\nvokaloj estas en nia lingvo akre diferencitaj, klare elparolotaj, en la\nantaŭlasta silabo ankaŭ akcentitaj, en la lasta silabo ili portas la\ngramatikan karakteron de la vorto, ilia malsameco forte evidentiĝas.\nDo rimoj kun vokalmalsameco (precipe uzataj de rusaj samideanoj) --\n_homo-doma_, _bela-peli_, eĉ _batali-ĉevaloj_ -- tute ne sentiĝas rimoj.\n\nRestas la konsonantoj. Ili kaŝas sin en la ombro de la forte\nakcentita vokalo, kaj oni tute ne rimarkas, se ili ne estas la samaj,\nnur parencoj proksimaj. Kompreneble oni devas aŭdi ilin kaj ne\n_vidi_, precipe ne serĉi ilin persekutante, kun la ruĝa\nkrajono en la mano.\n\nJen la parencaj konsonantoj:\n\n b--p d--t f--v g--k\n h--ĥ l--r m--n ĉ--ĝ\n s--z ŝ--ĵ c j\n\nLa lastaj du estas solaj, senparencaj.\n\nEkzemploj: sorĉa-dolĉa, pinta-inda, montri-tondri, kaŝo-balaaĵo,\nsoifa-naiva, ardu nur-maljunul' ktp. Ĉu ili ne bone sonas kune? Kaj\npripensu, ke en la versoj ili ne staras unu apud la alia, sed en\ndistanco de pli aŭ malpli longa verslinio.\n\nLa asonancoj estas plifortigeblaj per la kunsonoro de la antaŭaj\nsilaboj. La vokaloj i kaj u estas pli penetrantaj, do kun ili la\nasonanco estas pli perfekta. Per la uzo de tiaj rimedoj tute bone sonas\neĉ malpli perfektaj asonancoj, ekz:\n\n Sed baldaŭ ĉesis frosta pluv'\n Sunbrilo venis post la nub'.\n\nJen do, en la asonancoj nova sfero por montri la lertecon de la\npoeto. Okazo por montri lian artkapablon, guston, ĝustan juĝon. Armilo\nkontraŭ la mucidaj adasismoj. Kaj eĉ se oni kondamnos min je eterna\nlegado de versrecenzoj mi tamen ekkantas nun decide kaj aŭdace:\n\n Moron ŝanĝi\n Vojon tranĉi\n Novan en arbar' de rimoj,\n Mi vin vokas\n Kaj allogas,\n Karaj fratoj kaj fratinoj.\n\n Estas sorĉe\n Ja se dolĉe\n Purerima vers' nin ĉarmas,\n Sed ĉu manke,\n Malaltrange,\n Se ĝin asonancoj garnas?\n\n Tiel do mi!\n Eĉ se oni\n Volus la orelojn rigli.\n Voj' jen antaŭ\n Vi, do ankaŭ\n Vi orelojn venu tikli!\n\n Sed jen tezo\n Por sukceso:\n Ne trouzu la „fuŝaĵon“!\n La piedo,\n Post ireto\n Falsa, ĝustan iru paŝon!\n\n Post malgranda\n Krim' sonanta\n Rim': jen por sukces' la ŝancoj.\n Kiel montras,\n Se ektondras\n Plenakord' post disonancoj.\n\n(K. de K.)\n\n\n\n\nANONCOJ:\n\nGRANDAJ LAŬ INTERKONSENTO!\n\nMALGRANDAJ:\n\nPO DU EMPRESOJ LA PREZO DE UNU NUMERO!\n\nPAGO NEPRE ANTAŬE!\n\n\n\nESPERANTO SERVICE CORPORATION „ESKO“\n\n500 FIFTH AVENUE NEW-YORK CITY\n\nTelegrafa adreso: ESPERANTO NEW-YORK\n\nAĉeto, eksporto, importo kaj maklerado de ĉiuspecaj komercaĵoj\n\nKatalogoj, prezaroj kaj specimenoj estos danke ricevataj\n\n\n\n DEKDUJARA FRAŬLINETO\n DEZIRAS KORESPONDADI KUN SAMAĜULOJ PER IL. PKT\n\n SZÜCS KLÁRA BUDAPEST\n KORONAHERCEG-UTCA 6. IV. EM. 3\n\n\n\nMANJO PATAI\n\nLABOREJO DE MODERNAJ BRODAĴOJ\n\nFabrikado de kurtenoj, tritikaj kovriloj,\njunperoj, vestoj kaj puntj\n\n BUDAPEST VII, WESSELÉNYI-UTCA 32\n Hungario\n\n\n\nLEIPZIG-A SPECIMENFOIRO\n\nFOIRO POR TEKNIKO KAJ KONSTRUFAKO\n\nLa centra merkato por la internacia\nkomerco kaj ofertado\n\nSame grava por ekspozantoj kaj por aĉetantoj\n\nInformojn donas kaj aliĝojn akceptas\n\nMESSAMT FÜR DIE MUSTERMESSEN IN LEIPZIG\n\n(Foiroficejo por la Specimenfoiro en Leipzig)\n\n\n\nNenia resaniĝo -- nenia pago!\n\nASTMULOJ!\n\nPLI OL 20000 suferintoj pro astmo kronika,\nbronka, nerva, estas tute aŭ parte\nresanigitaj pere de\n\nVIVAMOL\n\n(antaŭe Vixol.)\n\nTiu elpensaĵo de nia samideano E. Ĝefeĉ\nestas kuracilo plej taŭga por ĉiuj astmuloj.\n\nĜi enhavas nenian drogon danĝeran.\n\nSenpaga trisemajna provado!\n\nONI BEZONAS AGENTOJN.\n\n Petu broŝuron de\n VIVAMOL, Ltd. III. Gt.\n PORTLAND St., LONDON W. I.\n\n\n\nLa evoluon de la grafikaj industrioj servas la interesa\n\nMAGYAR GRAFIKA\n\n(HUNGARA GRAFIKO)\n\nBUDAPEST VI, ARADI-UTCA 8\n\nĈiuj, kiujn interesas la grafiko de l' arto, mendu\nĝin! Unu numero kostas hungara K 250.--\n\n\n\nNia sola semajna gazeto estas la\n\nESPERANTO TRIUMFONTA\n\nInternacia! Semajna! Neŭtrala!\n\nNepre abonu ĝin!\n\nAbonejoj en ĉiuj landoj\n\n Administracio:\n Horrem bei Köln, Germ.\n\n\n\nINTERNACIA FOIRO EN PRAHA\n\n(Ĉeĥoslovakio)\n\nInformojn donas: PRAŽSKÉ VZORKOVÉ\nVELETRHY Staroměststká radnice PRAHA\n\nEsperanto korespondata!\n\n\n\nALEKSANDRO LAQUER\n\nKOMISIISTO KAJ BORSANO\n\nBUDAPEST, KIRÁLY-UTCA 57\n\nPLENUMAS KOMERCAJN KOMISIOJN\n\n\n\nKönyves Kálmán\n\nr.-t.\n\nFama eldonejo de reproduktaĵoj por artaj bildoj!\n\nDesegnaĵoj, pentraĵoj de mondfamaj artistoj! Rekomendas siajn eldonaĵojn\n\nPetu ilustritan prezaron!\n\nBudapest VI, Nagymezö-utca 37-39\n\n\n\nINTERNACIAJ FOIROJ FRANKFURT A. M.\n\nAŭtuna foiro de 8-a ĝis 14-a oktobro 1922.\n\nAmpleksa specimena ekspozicio. 30 branĉoj sur unu tereno. Masivaj\nfoirdomoj. Uzu niajn presaĵojn kiel reklamon por ni kaj samtempe\npor Esperanto!\n\n Petu regulan alsendon de informoj de\n MESSAMT (ESPERANTO-FAKO)\n FRANKFURTO A. M.\n\n\n\nPLEJ INTERESA DONACO!\n\nPLEJ MALMULTEKOSTA ORNAMO!\n\nHUNGARAJ SPECIALAJ ARTAJ MANLABORAĴOJ:\n\nKoloraj broditaj, tritikaj silkaj tukoj, kusenoj, kovriloj,\nantaŭtukoj, mansaketoj, blankaj puntaj kovriletoj, batikkoloritaj\nledaj monujoj viraj kaj virinaj, mansaketoj, koloritaj kaj\npoluritaj skatoletoj, nacivestitaj pupetoj, ktp.\n\nPREZOJ DE SV. FR. 1.-- ĜIS 20.--\n\nMENDU PROVOJN!\n\nProvkolekton Vi certe povas profite vendi inter Viaj konatuloj!\nPor revendistoj rabato! La ekzemploj montritaj dum la kongreso\nen Helsinki rapide vendiĝis!\n\n MENDOJN PERAS:\n PAŬLO BALKÁNYI, BUDAPEST\n VI, HAJÓS-UTCA 15, HUNGARLANDO\n\n\n\nSENZACIO DE NIA LITERATURO!\n\n La poemoj originalaj de\n JULIO BAGHY\n aperos baldaŭ!\n\n ANONCU VIAN MENDON JAM NUN\n ĉe eldonejo de L. M.\n\nProksimuma prezo la prezo de unu numero de L. M.\n\n\n\nĈiu konscia esperantisto devas esti membro de la oficiala mondorganizacio\n\nU. E. A.\n\nAliĝu tuj ĉe la delegito de via loko aŭ ĉe la Centra Oficejo de\n\n UNIVERSALA ESPERANTO ASOCIO:\n 12 BOULEVAND DU TÉÂTRE,\n GENÈVE, SVISLANDO!\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LITERATURA MONDO, NUMERO 1, 1922 OKTOBRO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":97,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Literatura Mondo, numero 2, 1922 Novembro\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: Literatura Mondo, numero 2, 1922 Novembro\n\nEditor: Tivadar Soros\n\n\n \nRelease date: May 14, 2016 [eBook #52063]\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/52063\n\nCredits: Produced by Andrew Sly and Roel Haveman. Music prepared\n by Linda Cantoni.\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LITERATURA MONDO, NUMERO 2, 1922 NOVEMBRO ***\n\n\n\n\nProduced by Andrew Sly and Roel Haveman. Music prepared\nby Linda Cantoni.\n\n\n\n\n\n\nUNUA JARO\n\n1922 NOVEMBRO\n\nNUMERO 2\n\n LITERATURA\n MONDO\n\n RESPONDA REDAKTORO:\n D-RO TEODORO SCHWARTZ\n\n REDAKTA KOMITATO:\n JULIO BAGHY, PAŬLO BALKÁNYI,\n PAŬLO DE LENGYEL, KOLOMANO DE\n KALOCSAY, ADALBERTO BAYER\n\nNIA KUNLABORANTARO:\nL. BRIGGS, M. SOLOVIEV, E. HAINE,\nP. GABORY, N. HOHLOV, P. MEDEM,\nE. OSMOND, J. MANGADA ROSENÖRN,\nJULIO WERNER, D-RO E. PFEFFER,\nD-RO L. ZAMENHOF, J. GRAU CASAS\n\nADMINISTREJA DIREKTORO: ANDREO BÁN\n\nREDAKTEJO KAJ ADMINISTREJO: BUDAPEST VI, ANDRÁSSY-UT 81\n\nPRESITA: GLOBUS PRESARTINSTITUTO A. S.\n\n\n\n\nESTIMATA SAMIDEANO!\n\nKun sincera ĝojo ni povas konstati, ke nia espero ne estis vana kaj\nla laboro, destinita por realigo de jam delonge atendita revo pri\nliteratura presorgano, estis renkontanta entuziasman aprobon jam\nen komenco. Amaso da gratulaj leteroj alvenis en nian redaktejon,\nkiuj admonas nin por plua persista penado. Ni _dankas_ al vi ĉiuj.\n\nNia plej ĉefa celo estas plene kontentigi, iom post iom, la\ndezirojn de nia estimata legantaro kaj pro tio, en la nuna numero de\nla „Literatura Mondo“ ni komencas aperigi novan rubrikon por orienti\nla literaturamantojn pri novaĵoj de la mondliteraturo. Ĝia titolo\nestas: „Mondliteratura Observo“. Ni petas vian kunlaboron por tio. Tiu\nĉi rubriko intencas raporti ĉiam pri nacilingvaj literaturaĵoj tute\nfreŝaj, pri teatraĵoj novaj ktp., per konciza rakonto de la temo kaj\nmallonga karakterizo de la verko. Oni povus facile fari tion per helpo\nde la nacilingvaj ĵurnal- kaj revurecenzoj. Helpu vigligi ĉi tiun\naktualan parton de _via_ revuo.\n\nPor montri nian oferemon kaj samtempe esti dankema por la varmkora\nakceptado de nia revuo, ni decidis eldoni la decembran (Kristnaskan)\nnumeron minimume sur 32 paĝoj, sed pri la kvanto de la presotaj\nekzempleroj ankoraŭ ni ne decidis. Pro tio ni turnas nin al vi,\n_se vi ankoraŭ ne estas abonanto_, bonvolu sendi senprokraste\nla abonprezon, por ke vi povu ricevi laŭregule ĉiujn numerojn de la\n„Literatura Mondo“, kiu de decembro estos presata nur en tiom da\nekzempleroj, kiom da abonantoj ĝi havos. _Ne prokrastu, ĉar vi\nriskas la eblecon por havi_ ĉiujn numerojn. El la unua numero jam\ntre malmultan provizon ni havas.\n\nEsperante same favoran akceptadon de la dua numero, kiel estis tiu\nde la unua, kaj promesante entuziasman persistecon por komuna bono de\nla tutmonda samideanaro, restas kun respektplena servemo\n\n la redakta komitato de la „LITERATURA MONDO“\n\n\n\n\nKONKURSO DE LA „LITERATURA MONDO“ POR LA JUNULARO\n\nPor vigligi la literaturan agadon de nia esperantista junularo kaj\nsamtempe doni okazon por la unuaj flugilprovoj, la „LlTERATURA MONDO“\nmalfermas konkurson laŭ jenaj kondiĉoj:\n\nTEMO: Kio impresis min plej profunde en mia vivo?\n\n(La temo estas larĝa kaj ĝi donas plenan liberecon al la\nkonkurantoj. Ni preferus havi artan priskribon de tiu momento aŭ\nokazintaĵo, kiu influis la pluan evoluon de la anima vivo.)\n\nAMPLEKSO: laŭplaĉe.\n\nLa premioj estos dividitaj inter la kvin plej trafaj verketoj.\n\nLA PREMIO ESTAS EN VALORO DE 50 SVISAJ FRANKOJ\n\nLa manuskriptojn sendu kun aparta moton havanta koverto, kiu entenu\nla nomon de la verkinto, al la redaktejo de\n\n„LITERATURA MONDO“ BUDAPEST, VI, ANDRÁSSY-UT 81.\n\nNIA GAZETO ne volas propagandi per propagandartikoloj, nek skribi\nsciigojn pri novaj sukcesoj!\n\nĈIU NUMERO MEM ESTAS PROPAGANDO!\n\nĈIU NUMERO MEM ESTAS SUKCESO!\n\nABONPREZO por unu numero unu sv. franko, aŭ egalvaloro.\n\nJARABONO 10 sv. frankoj aŭ egalvaloro.\n\n\n\n\nESPERANTO KAJ MONDLITERATURO\n\n\nEstis la germana, sed samtempe internacia geniulo, _Goethe_,\nkiu uzis unue la esprimon: Mondliteraturo, kvankam la ideo mem jam\nekzistis antaŭe, precipe ĉe la fama germana verkisto _Herder_,\nkiu en sia verko „Voĉoj de la popoloj“ intencis doni florkolekton\nde diversnaciaj poezioj. Kaj vere, nia epoko de la mondkomerco kaj\nmondkomunikiĝo ne povas malhavi mondliteraturon, t. e. kolektivan\nkonon de la literaturaj produktoj de ĉiuj nacioj.\n\nEstas belaj la floroj de la kampoj kaj arbaroj, kvankam oni nomas\nilin sovaĝaj, sed tamen la ĝardenkulturo povas perfektigi ilian belecon\nkaj alklimatigas la belegajn florojn de fremdaj terzonoj, transportante\nilin en niajn ĝardenojn. Sammaniere la literaturisto alklimatigas kaj\ntransportas la belajn pensojn, ideojn de fremdaj popoloj en la ĝardenon\nde la nacia kaj ankoraŭ plie de la universala literaturo, riĉigante\ntiamaniere la floraron de la nacia kulturo.\n\nPer tio la pensmaniero de la popoloj interrilatiĝas kaj tio estas\nunu el la efikoj de la interna ideo de Esperanto, pri kiu nia majstro\nparolis entuziasme en sia Ĝeneva kongresparolado, dirante: „Tiu ĉi\nideo akompanadis Esperanton de la unua momento de ĝia naskiĝo ĝis la\nnuna tempo. Ĝi instigis la aŭtoron de Esperanto, kiam li estis ankoraŭ\nmalgranda infano; kiam antaŭ dudek ok jaroj (estis dirite en la j.\n1906) rondeto da diversgentaj gimnazianoj festis la unuan signon de\nvivo de la estonta Esperanto, ili kantis kanton, en kiu post ĉiu strofo\nestis ripetataj la vortoj: „Malamikeco de la nacioj falu, falu, jam\nestas tempo...“ Nia himno kantas pri la nova sento, kiu venis en la\nmondon; ĉiuj verkoj, vortoj kaj agoj de la iniciatoro kaj de la unuaj\nEsperantistoj ĉiam spiras tute klare tiun saman ideon.“\n\nCerte la interkonatiĝo de la popoloj kaj de iliaj pensoj kaj ideoj\nestas la fundamento de iliaj reciprokaj amo kaj estimo. Oni povas trovi\neĉ en la popolaj kantoj kaj fabeloj de tute nekonataj, malgrandaj\nkaj de la granda maso malŝatataj popoloj, trezoron de poezio kaj\nsaĝeco, kaj la nekono de tiu ĉi spirita trezoro estas perdo ankaŭ por\nintelektuloj de grandaj kaj kleraj nacioj. Oni eĉ trovas tre ofte ĉe\nintelektuloj de grandaj nacioj iuspecan unuflankecon, pro tio, ke\nili ne bezonas pensi ekster sia propra kulturo. Kaj tio estas certe\nmalperfekteco.\n\nLa homa kulturo estas granda orkestro, en kiu ĉiu nacio havas sian\npropran rolon kaj devas ludi sian propran muzikilon. Neniu estas\nsuperflua. Ju pli da instrumentoj estas, des pli perfekta la orkestro,\ndes pli efika la muziko.\n\nSe oni povas kompari la kulturojn kaj literaturojn de unuopaj nacioj\nal solistoj, oni samtempe devas diri, ke ankaŭ tiuj plej ofte bezonas\nakompanadon. Esperanta literaturo aliflanke povas nomiĝi kvazaŭ orgeno\nkuniganta la plej diversajn sonojn de la muzikiloj. Ĝi anstataŭas tutan\norkestron.\n\nEsperanto en la servo de la literaturo povas riĉigi la ideojn kaj\npensojn de altkulturaj popoloj, ĝi fruktigas la ideojn kaj pensojn de\nnekonataj nacioj kaj preskaŭ forgesitaj popoloj, kies literaturo pro\nmalkono de ilia lingvo perdiĝus por la tuta homaro.\n\nEsperanto kaj ĝia literaturo, originala aŭ tradukita, ebligas\nsavi la unuecon de la homaro, perfektigi la naciajn kulturojn, kaj\nefektivigi la harmonion inter popoloj, sen kio vera progreso, ĉu\nkultura ĉu ekonomia, ne estas imagebla.\n\nLa plej granda tasko de nia epoko estas harmoniigi nacian penson kaj\ninternacian senton. La plej perfekta ilo por tio estas Esperanto, pri\nkiu diras nia himno:\n\n „Sur neŭtrala lingva fundamento\n Komprenante unu la alian.\n La popoloj faros en konsento\n Unu grandan rondon familian“.\n\nLa estonteco kuŝas en niaj manoj kaj ĝi dependas de niaj fervoro kaj\npersisteco. Aŭ efektivigi tiun harmonian konsenton, aŭ refali de la\nalteco de nia kulturo en la barbarecon de antikvaj epokoj, jen estas\nla du eblaĵoj de nia estonteco. Ĉiu devas klopodi, ke evitante la\nduan oni atingu la unuan. Por tiu celo providenca ilo estas nia kara\nlingvo _Esperanto_.\n\n D-ro ALEKSANDRO GIESSWEIN\n\n\n\n\nLA ĜARDENISTO KAJ LA REĜINO\n\nRABINDRANATH TAGORE\n\n\nSERVISTO:\n\n Indulgu min, serviston, ho reĝin'!\n\nREĜINO:\n\n De mia festo venis ĵus la fin'.\n Servistoj miaj ĉiuj iris for.\n Vi kion volas je malfrua hor'?\n\nSERVISTO:\n\n Se la aliajn ĉiujn vi forsendis,\n Jen mia temp'. La vicon mi atendis.\n Kaj vin demandas: kian servon doni?\n Serviston lastan volu do ordoni.\n\nREĜINO:\n\n Ĉu vi esperas post malfrua veno...\n\nSERVISTO:\n\n Gardisto via esti en ĝardeno.\n\nREĜINO:\n\n Ĉu do perdiĝis tute saĝo via?\n\nSERVISTO:\n\n Jen, mi rezignas pri labor' alia.\n Mi glavon, lancon en la polvon ĵetas.\n Ne sendu min, reĝino, mi vin petas,\n Al reĝaj kortoj en la malproksimon,\n Min kun arme' ne sendu trans la limon\n Por almilita, glora entrepreno,\n Sed faru min gardisto de l' ĝardeno.\n\nREĜINO:\n\n Kaj kio estos tiam viaj devoj?\n\nSERVISTO:\n\n Servisto estos mi de viaj revoj.\n Mi flegos la vojeton en ĝardeno\n Iratan de vi dum matenpromeno,\n Sur kiu laŭde vin laŭ via ir'\n Salutos floroj svenaj pro l' sopir'.\n Per balancil' mi lulos vin laŭvole,\n Dum saptaparna branĉ' vin ombros mole,\n Kaj arĝentbrilo luna fruvesperon\n Kisados vian puntan vestborderon.\n\n Mi verŝos zorge, je vespero ĉiu,\n Oleon freŝan en la lampon, kiu\n Ĉe via lito nokte treme flamos,\n Piedbenketon per zorgema mano,\n Per sukoj de santalo kaj safrano,\n Per desegnaĵoj miraj mi ornamos.\n\nREĜINO:\n\n Vi por vi volas rekompencojn kiajn?\n\nSERVISTO:\n\n En mano teni manojn la graciajn\n Kaj similantajn al lotusburĝonoj,\n Ornami ame manartikojn viajn\n Per bonodora ĉeno de festonoj.\n Per suk' aŝoka pentri ruĝkolora\n La haŭton de subtila via plando,\n Kaj polvon lavi for per kis' adora,\n Restintan sur la piedeta rando.\n\nREĜINO:\n\n Servisto, plenumiĝu via pet' --\n Gardisto estu do de l' ĝardenet'.\n\nK. de KALOCSAY\n\n\n\n\nŜERCETO\n\nW. WILLEMSZ JR.\n\n\nJan kaj Willem van Delden, fratoj, promenas kun amiko Geert Verdorst\npor babili iom pri bovinetoj kaj bovidetoj.\n\nSubite Jan, farante signon per la kapo antaŭ sin, diras:\n\n-- Rigardu, jen Marinjo de l' forĝisto!\n\n-- Nu, kaj kio do? -- demandas Geert mire.\n\n-- Ĉu vi ankoraŭ ne rimarkis je ŝi ion strangan?\n\n-- Ion strangan?\n\n-- Jes. Jen kion: se virpersono rigardas al ŝi fikse en okulojn, ŝi,\npro nura embaraso, ruĝiĝas kiel kankro.\n\n-- Jes ja, estas vere! Ankaŭ mi jam rimarkis tion! -- certigas Willem\nbalancante fervore sian kapon.\n\n[Bildo: SIMONY: MALSATAJ BOVINOJ]\n\nGeert eklevas siajn ŝultrojn malkredeme.\n\n-- Eh, kion! Mi vere ne komprenas, de kie vi prenas ĉi tion. Mi devas\ndiri... mi neniam babilaĉas... kiel vi...\n\nJan subite interrompas lian parolon:\n\n-- Do, ĉu vi neniam ankoraŭ rimarkis?\n\n-- Same neniam, kiel vi -- respondas Geert malvarme. -- Estas ja\nridinde! Marinjo tute ne estas embarasiĝema, ĉu vi aŭdas? Kaj certe ne\ntiom embarasiĝema, ke ŝi...\n\n-- Ĉu do ne? -- respondas Jan moke. -- Ni ja vidos tuj. Ŝi tuj\npreterpasos nin. Ĉu vi scias, kion fari? Jen, ni ĉiuj tri alrigardos\nŝin fikse, kaj tiam...\n\n-- Tre ĝuste, tre ĝuste! -- aprobas ĝojkrie Willem. Jen la plej bona\nmetodo por pruvi al Geert, ke ni estas pravaj. Jen ŝi jam venas. Do nun\nni ĉiuj tri laŭ la sama penso! Ne malbele rigardi, ĉu vi aŭdas? Nur\ntute simple, ordinare... alimaniere ŝi pensos, ke tio estas komploto de\ntri junuloj kontraŭ ŝi.\n\nPost kelkaj momentoj ili jam preteriris la knabinon.\n\n-- Nu, ĉu vi bone vidis? -- demandas Jan triumfe post kelkaj paŝoj,\nkiam Marinjo jam ne povis aŭdi lin. -- Ĉu vi bone vidis, Geert?\nFajro-ruĝa ŝi fariĝis, kaj mallevis siajn okulojn.\n\nGeert ne respondas.\n\n-- He! -- insistas Jan -- diru do vorton! Aŭ vi tute ne volas konfesi,\nke...?\n\n-- Mi diros ion, Jan -- aldonas Willem. -- Dum ni rigardis Marinjon, li\nrigardis ĝuste al la alia flanko.\n\n-- Ĉu vere, Geert? He, kiel malguste! Sed... ha... ha... mi jam\nkonjektas ja, kial vi faris tion! Vi ne volis vidi, ke ni estas pravaj,\nnome, ke Marinjo...\n\n-- Prave! Jen la kaŭzo! -- aprobas Willem. -- Li ne volis vidi.\n\n-- Ĉu vi opinias? -- demandas Geert kun stranga rideto. -- Se tiel\nestus, mi vere estus ja tute malgusta kaj infanmaniera.\n\n-- Ĉu vi do volas malkonfesi, ke vi rigardis ĝuste al la alia\nflanko?\n\n-- Mi tute ne malkonfesas...\n\n-- Kaj kial vi agis tiel?\n\n-- Ĉar mi havas pli multe da honorsento, ol...\n\nJan kaj Willem eksplodas ridegantaj.\n\n-- Jes, ridu ja, ridu ja!\n\n-- Ĉu ni estis maldecaj?\n\n-- Jes, maldecaj -- asertas Geert serioze. -- Mi trovas tre maldeca\ntiamaniere rigardi al honesta knabino en la okulojn, sole por ŝin\nhontigi... Ĉi tio estas friponaĵo. Mi neniam estus pensinta, ke vi\ntiel...\n\n-- Nu, jen io pli bela! -- ekkrias Jan kunfrapante siajn manojn. Vi\nhavas mienon ĝuste tian, kvazaŭ vi parolus al du malhonestaj krimuloj,\nal kiuj vi sentas nenion krom naŭzo kaj abomeno. Willem, rigardu ja,\nkiel strangan mienon li faras.\n\n-- Diru do, amiĉjo! -- Willem ekkaptas la ŝultrojn de Geert kaj skuas\nlin iom krudmane tien kaj reen, dum ridante li rigardas lin -- ĉu vi\nkoleras? La mieno de la kolera Jupitero ja estas nenio kompare al la\nvia.\n\n-- Vi ja povas ridi kaj moki, kiom vi volas, sed mi insistas, ke\nestas fripone, honorindan knabinon...\n\n-- Jen, jen, kiel li saltas por ŝi en la kavon, rigardu Willem! Sed\nmi kredas nur la duonon el tio.\n\n[Bildo: CANON: LEGANTA KNABINO]\n\n-- Kaj mi tute nenion kredas el tio -- aldonas Willem ŝerce.\n\n-- Ĉu mi diru ion al vi Geert?\n\n-- Diru, se vi volas -- respondas Geert indiferente.\n\nJan metas manon al sia buŝo kaj flustras al la orelo de Geert:\n\n-- Vi estas enamiĝinta al ŝi, homo! Vi estas sekrete enamiĝinta al\nŝi.\n\n-- Nun vi trafis kape la najlon! -- krias Willem, kiu aŭdis la vortojn\nde Jan, ĉar li intence ne parolis tiel mallaŭte ke lia frato ne povu\nĝin aŭdi. -- Prave, prave! Geert estas enamiĝinta al ŝi.\n\nGeert faras impetan geston.\n\n-- Kion vi parolas! De kie vi prenas tion! Mi... tio estas... ne diru\ndo... estas vere malsaĝe...\n\n-- Aŭdu, aŭdu! Li ne povas eĉ fini siajn vortojn! Jen la pruvo, ke li\nestas grave enamiĝinta! Li ne scias kiel elparoli sin!\n\nWillem incitetas lin.\n\n-- Grandioze, grandioze! Ĉu iu estus antaŭpensinta tion?\n\n-- Ĉesu, malgusta bubo! -- grumblas Geert ĉagrenite kaj malafable.\n\nJan ektiras la manikon de Geert.\n\n-- Aŭdu Geert: mi trovas ne tro bela de via parto, ke vi neniam\nparolis al ni pri tio. Ni ja neniam havis sekretojn antaŭ vi, kaj\nvi...\n\n-- Ne skuu tiel la kapon, Geerĉjo, ni scias jam sufiĉe!\n\nEstas videble, ke Geert koleriĝas. Li kunpremas la lipojn, kaj nur\nrigardas antaŭ sin, ne diras eĉ vorton.\n\n-- Mi deziras prosperon al vi, Geert! -- diras Jan kun petola rido.\n-- La forĝisto estas konata pri sia bonhavo kaj krome ĉi tiu Marinjo\nestas diable ĉarma knabino, kiun povas envii ĉiuj aliaj knabinoj de la\nvilaĝo.\n\nWillem ridegas preskaŭ ĝis sufokiĝo pro la parolo de sia frato, sed\nla vizaĝo de Geert restas serioza, malserena.\n\n-- Ne rigardu do tiel malhele! -- daŭrigas Jan post kelkaj minutoj. --\nVi tute ne bezonas honti pro tio, ĉu vi aŭdas? Se mi estus en via loko,\nmi...\n\n-- Sed je la nomo de Dio, ĉesigu do viajn mizerajn babilaĉojn --\neksplodas subite Jan kun kruda tono. -- Ĉu ĝi ne ankoraŭ daŭris sufiĉe\nlonge? Ni parolu jam pri io alia! -- li daŭrigas kun afabla, joviala\nvoĉo, kvazaŭ li bedaŭrus, ke tiel krude li parolis. -- Ekzemple\npri...\n\n-- Tion vi ja volus! -- ridas Jan, kaj Willem aldonas inciteme:\n\n-- Ho ne, kara! ni ne ĉesigos... aŭ vi devas konfesi, ke vi estas\nfreneze enamiĝinta.\n\n-- Jes, jes, freneze enamiĝinta. Nun vi scias, Geert!\n\nJan kaj Willem palpebrumas unu al la alia, puŝas kaŝe la kubutojn\nreciproke, kvazaŭ unu volus instigi la alian por daŭrigo de la petola\nincitado. Geert rimarkas tion.\n\n-- Jen, jen! Kia infana maniero! Kia infana maniero!\n\n-- Ĉi tie helpas nenia plendo al panjo kara! Ĉu ĝi estas infana\nmaniero, ĉu ĝi ne estas, vi devas unue konfesi al ni, ke vi...\n\n-- Nun aŭdu do, ĉar mi jam hejmenvenis, se vi ne promesas, ke vi\nparolos pri io alia, mi ne promenos plu kun vi.\n\nJan kaj Willem eksplodas ridantaj.\n\n-- Nu, ĉu vi ne promesas? Ĉu ne... Nu, do adiaŭ, vi malgustaj\ninfanetoj!\n\nDirinte ĉi tion Geert turnas dorson al ili kaj malaperas en la\nmaljuna domo, kies pordegon li forte fermofrapas malantaŭ si.\n\n-- Tian frenezon mi ne ankoraŭ ĝisvivis! -- ekkrias Willem, forirante\nkun sia frato.\n\nTiu ĉi frotadas enpense sian mentonon.\n\n-- Estas peza afero, Willem!\n\n-- Ĉu ne pensas ankaŭ vi, ke io pli kaŝiĝas sub ĝi?\n\n-- Ho, por diri la veron, mi trovas tion neebla. Geert ja ne povas\ntoleri inciton. Antaŭ nelonge same, apenaŭ malpli multe li koleriĝis\nkiam mi demandis lin, ĉu la nigra alta ĉapelo, kiun li portis, devenas\nde la „almozdisdonado“? Ĉu vi ne memoras jam?\n\n-- Jes ja! Mi ankoraŭ memoras tute bone. Kaj... ankoraŭ io! Antaŭ\neble ok tagoj, kiam la kolorigisto strekis per sia blanka penikego tra\nliaj ŝuoj!\n\n-- Nu jen! Tio ja estis vere neniaĵo... la kolorigisto faris tion\nnur ŝerce... kaj la farbo estis per unu viŝo for... per iom da\nherbo... Tamen Geert fariĝis furioza, kiel virbovo. Vidu, tia li ja\nestas. Kaj tial, verdire, mi ne pensas, ke li vere estas enamiĝinta\nal Marinjo de l' forĝisto. Krome, se li vere amus ŝin, li delonge jam\nestus rakontinta al ni tion. Tre bone mi konas lin. Li ne povas havi\nsekreton, aŭ li priparolas ĝin kun ni.\n\n-- Jes estas tiel. Vi eble estas prava, eble nenio kaŝas sin en la\nafero.\n\nKelkajn minutojn ili ambaŭ iris silente sian vojon, ĉiu\nenprofundiĝinte en siaj pensoj.\n\nSubite Jan haltis.\n\n-- Aŭdu Willem!\n\n-- Nu?\n\n-- Aŭskultu! Venis al mi bonega ideo! Ni devus fari ŝerceton al ili\nambaŭ, al Geert kaj al Marinjo.\n\n-- Ŝerceton?\n\n-- Mi rakontos al vi! Ĝi estos io grandioza, knabo! Per ĝi ni amuzos\nnin bonege!\n\nJan kliniĝas flustrante al la orelo de Willem, kiu baldaŭ\ninterfrotas kontente siajn manojn.\n\n-- Jen bonega ideo! Nepripagebla! Nepripagebla!\n\n-- Ankaŭ mia opinio! -- deklaras Jan memkontente. -- Venu, ni iru\nrapide hejmen, tie ni povos tuj komenci ĝin.\n\nKun viglaj paŝoj ili pasas tra la stratoj kaj la gaja trajto ĉirkaŭ\nilia buŝo montras, kiom da plezuro ili imagas per la plano...\n\nPostan matenon la poŝtisto portas leteron en la domon de la\nforĝisto.\n\nMarinjo iras rapide al la pordo.\n\n-- Ĉu letero por ni? -- ŝi demandas mirigite. -- Apenaŭ mi povas\nrememori, kiam ni ricevis lastfoje. Mirinde! de kie venas tiu letero\nkaj... jen, jen, al mi adresita!\n\nŜi rigardas la poŝtostampon.\n\n-- Kara Dio! De iu el la vilaĝo mem. Kion do ni havos el tio?\n\nLa poŝtisto, bonkora homo, havas ne malgrandan ĝojon pro ŝia\nmiro.\n\n-- Kiu skribis la leteron, tion mi ne scias precize, sed... konjekton\nmi tamen havas! -- li diras sekreteme kaj palpebrumas al ŝi kun familia\nafableco, kutima ĉe loĝantoj de malgranda vilaĝo, kie ĉiuj konas unu la\nalian.\n\nDemande ŝi rigardas lin.\n\n-- Ĉu vere? Vi konjektas ion?\n\n-- Jes. Ĉu mi diru, kion? Mi opinias, ke ĝi estas amletero.\n\nMarinjo ruĝiĝas ĝis malantaŭ la oreloj.\n\nNeembaraseble li daŭrigas:\n\n-- Kiu scias, ĉu ne laŭregula amkonfeso enestas... ĉu ne eble pri vi\nsvatas iu en la letero?\n\n-- Ho vi! -- balbutas Marinjo timeme kaj volas eniri, kiam ŝi vidas\nveni sian patron el la forĝejo.\n\n-- Kio estas en via mano, Marinjo? Ha, letero! De kiu?\n\n-- Mi jam diris al ŝi, Arjaan, ke ĝi estas eble amletero. Kaj nun\nmi kredas tion firme kaj certe, ĉar kiam mi parolis al ŝi pri tio, ŝi\napenaŭ sciis kion diri.\n\nMarinjo ruĝiĝas ankoraŭ pli forte kaj turnas sin silente al la\npordo.\n\n-- Vi estas ja ŝercemulo, Piet! -- ridas Arjaan. -- Nu Marinjo, envenu\ndo, kaj laŭtlegu al mi la leteron.\n\nLa poŝtisto foriras, dum Arjaan sekvas sian filinon en la\nloĝoĉambron.\n\nMarinjo sidiĝas sur seĝo, prenas tranĉilon el la tirkesto kaj fendas\nla koverton kun la antaŭgardo de iu, kiu konscias, ke li aranĝas nun\ntre gravan aferon. Poste ŝi eltiras singardeme la leteron, disfaldas\nĝin, tralegas rapide la enhavon, kaj subite ŝi aŭdigas akran krion\nkovrante ambaŭmane sian vizaĝon.\n\n-- Sed, knabino, kio estas do? -- krias la forĝisto, kiu ŝajnas ne tro\ndelikatsenta kaj havas la kutimon kaŝi ĉe kortuŝaj scenoj sian emocion\nsub krudeco. -- Vi tute perdis la saĝon!\n\n-- Ho patro, mi... mi...\n\n-- Nu, kio do? -- He, nenian kapricon, mi petas! Legu do fine tiun\nleteron!\n\n-- Mi... mi... ho patro... patro!\n\n-- Sed kio estas do al vi? Mi volus, ke mi sciu legi, tiam mi jam\ndelonge mem... sed aŭdu, lasu la kapricon! Komencu!\n\n-- Mi ne kuraĝas! Mi ne kuraĝas!\n\n-- Kion? Vi ne kuraĝas? Kio okazu do? Kian kapricon vi havas! He, ne\nfaru komedion! Tion mi ne povas elporti!\n\nMarinjo ekploras subite.\n\n-- Jen kio ankoraŭ mankis! -- Arjaan frapas per pugno sur la tablon. --\nĈu vi fine volas legi ĝin rapide? Dum unu -- du -- tri, ĉu vi aŭdas? Male\nmi tuj... sed unue diru, de kiu venas la letero?\n\n-- Mi ne scias -- ŝi diras hezitante.\n\n-- Kion? Vi ne scias? Estas do nenia subskribo?\n\n-- Ne, staras nenia nomo sube.\n\n-- Strange! Do ĝi estas sendube io, kio... ne estas en ordo. Sed\nkomencu nun. Legu!\n\n-- Patro, vere mi ne kuraĝas. Mi dezirus, ke nenion vi estus vidinta.\nTiam... tiam mi povus ĝin konservi por mi. Sed nun...\n\n-- Komencu, mi diras al vi!\n\nArjaan kaptas ŝian brakon. Ŝi volas ĵus ekstari, sed li per kruda\nmovo trudas ŝin sidiĝi ree. Dume li ĵetas al ŝi tiel koleran rigardon,\nke ŝi pensas konsilinda tuj obei lian deziron. Dum ŝia frunto brulas\nkaj ŝiaj okuloj nebulas, ŝi legas per ŝanceliĝanta, malcerta voĉo la\nleteron, kiu enhavas jenon:\n\n„Adorata Marinjo!\n\nDe longa tempo vane mi serĉis okazon por malfermi antaŭ vi mian\nkoron, kiu estas plenplena de ardanta amo al vi. Estu bona, venu hodiaŭ\nposttagmeze je la tria al la vojo kontraŭ la Willem-agro, apud la\nbarilon, kie mi pripetegos vin, ĉu vi volus min indigi por doni al mi\niom da espero, kiel ajn malmulta ĝi estus. Mi petas vin arde, venu,\nne rifuzu min; ĉar tio farus min malespera, kaj en mia malespero mi\npovos eĉ mortigi min. Iu voĉo en mia koro diras al mi tamen, ke vi\nvenos. Nome mi scias, ke vi ĉiam havis al mi simpation. Mi konkludas\ntion el diversaj, ŝajne ĉiutagaj kaj sensignifaj aferoj. Eĉ, mi estas\nkonvinkiĝinta, ke en via koro vi flegas jam delonge kaŝitan inklinon\nal mi, pro tio mi opinias ne necesa subskribi mian nomon. Vi nepre\nkonas ĝin, tion mi ne dubas eĉ dum momento. Mi petas vin ree, mia\nadorata, juvelo de mia koro, aŭskultu mian petegon kaj ne puŝu min en\npereon.“\n\nPost kiam Marinjo finis, Arjaan rigardas enpense antaŭ sin kaj\nfrotas kelkfoje sian frunton.\n\nPoste li diras:\n\n-- Stranga historio!... Ĉu vi ne povas diveni, kiu povas esti la\nskribinto de la letero?\n\nMarinjo levas siajn ŝultrojn.\n\n-- Li asertas, ke li certe scias, ke vi en via koro jam delonge\nflegas inklinon al li. Ĉu estas iu en la vilaĝo, al kiu vere vi sentas\ninklinon?\n\nMarinjo forturnas sian vizaĝon. La forĝisto ŝajnas tute ne rimarki,\nke li tuŝis ĝenan temon. Insiste li daŭrigas:\n\n-- Se estas tiel, diru ja, Marinjo. Eble li estas la skribinto mem,\nkaj se li estas brava kaj serioza kaj konvena junulo... do bone, mi\nvolonte diros jes kaj amen. Sed kial vi palpebrumas kaj laboras per la\nŝultroj? Eble vi preferas ne diri? Kaprico! Ĉiam nur kaprico! He, diru\ndo vorton!\n\n-- Ho patro, mi havas... mi estas... ne, ne, estas nenio en la afero.\nNenio, absolute nenio! -- ripetas ŝi kun vigla defenda gesto.\n\nŜia konduto ŝajnas ja al Arjaan, kiu estas bona homkonanto, iom\nsuspektinda, sed la nervoza maltrankvilo, kun kiu ŝi movadas siajn\nŝultrojn, sciigas lin, ke estas pli saĝe, se li ne profundiĝas pli\ninternen en la malagrabla temo.\n\n-- Nu, nu... Min ja ne interesas, kiel estas. Sed mi demandas, kion\nvi volas fari nun? Tamen, ĉu ne, vi ja ne intencas iri tien?\n\n-- Sed patro, se mi ne iros, li mortigos sin -- kaj tio estus tre\nterura! Tion mi ne povus postvivi? Se mi devas ĉiam porti la scion, ke\niu mortigis sin pro mia konduto... ho tiam mi...\n\n-- Sed kiu li estas do? -- demandas li, ĉar li ne povas reteni sin,\nvidante ŝian timplenan maltrankvilon.\n\nLa rekta demando konfuzas ŝin. Iom da tempo ŝi rigardas al sia patro\nkun stranga brilo en la okuloj. Poste ŝi diras subite:\n\n-- Neniu, neniu, neniu!! Aŭ... pli ĝuste... mi ne scias.\n\n-- Ĉu vere vi ne scias?\n\n-- Sed patro, ĉesu ja, ĉesu! Ja mi diris jam... mi... mi... mi\nscias... mi scias nenion, nenion, nenion. Sed tamen, kiu ajn li\nestas... se mi devas havi lian morton sur mia konscienco... tio estus\nja terurega!\n\n-- Eh, kion! Vi trovas la aferon tro serioza.\n\n-- Nature, kiu scias en tiaj cirkonstancoj?\n\nMalsaĝo! Ĉu vi scias, kion mi pensas? Ke kelkaj amikinoj de vi\nkonspiris por ridindigi vin.\n\n-- Neeble, patro! Por tio estas la letero tro serioza, skribita en\ntro petega tono.\n\nArjaan kolere balancas sian kapon.\n\n-- Uzu ja vian pli saĝan menson, knabino! Kiu en la mondo skribas\nnun serioze ion similan al knabino. Se tiu sekreta amanto, -- ke\nmi tiel nomu lin -- se tiu homo volas paroli kun vi, li havas ja\nsufiĉajn okazojn! Li povas ja veni al ni!\n\n-- Eble li ne kuraĝas.\n\n-- Klaĉo! Ne kuraĝi! Virbubo, kiu ne... eh, knabino, estas tro\nfreneze paroli pri tio.\n\n-- Aŭ estas eble aliaj kaŭzoj, pro kiuj li ne venas al ni.\n\n-- Bone, sed li vidas ja vin sufiĉe sur la strato.\n\n-- Mi ne scias, kio estas propre, patro. Sed ŝajnas al mi...\n\n-- Lasu jam ĉi tiun aferon! Ĝi ne valoras tiel multe da babilado. Mi\nreiras en la forĝejon, male mi ne finos mian laboron hodiaŭ. Ĵetu ĝin\nfor el via kapo, Marinjo! Kredu al mi, ke ĝi estas malsaĝaĵo.\n\n-- Sed patro, mi estas certa, ke la afero estas serioza kaj okazus\naferoj ja teruraj, se mi ne...\n\n-- Aŭskultu min! Nu, miaparte, vi povas pensi pri ĉi tiu malsaĝa\nafero, kiel vi volas. Sed unu mi diras al vi, knabino: vi ne iros\nposttagmeze al la Willem-agro.\n\n-- Patro! -- ŝi ekkrias dolore kaj rigardas petegante lin.\n\n-- Vi restos hejme, mi diras al vi!\n\nPlorante ĵetas sin Marinjo al lia kolo.\n\n-- Patro, patro, tion vi ne diris serioze! Tion vi ne povas diri!\nPripensu ja... homa vivo dependas de tio...\n\n-- Malsaĝulino! -- murmuras Arjaan kun voĉo, kiun vane li klopodas\nfari kruda kaj malafabla.\n\n-- Nu, paĉjo kara! Mi povas iri, he? Ĉu ne, paĉjo? -- ripetadas ŝi\ntiel flate, kiel eble. -- Diru do: jes! Nu, paĉjo!\n\nArjaan faras trifoje geston strangan, kiel iu, kiu streĉas la\nlastajn fortojn por perforti silenton al si. Milde li formetas ŝiajn\nmanojn de ŝia vizaĝo.\n\n-- Malsaĝa afero! -- li murmuras.\n\n-- Diru do, paĉjo! Diru do!\n\n-- Nu, se vi volas tiel insiste... al mi estas egale. Sed je unu\nkondiĉo. Mi akompanos vin. Mi propre ne scias kion pensi pri la afero.\nSe ĝi ne estas farso de viaj amikinoj, do ĝi estas certe ia friponaĵo.\nKaj tial mi iros kun vi... por ne perdi la aferon el mia vido.\n\n-- Tre bone, patro, tre bone!\n\n-- Kion oni devas travivi! Dum tuta mia vivo mi ne spertis ion\nsimilan! -- li murmuras dum kapbalancante li forlasas la ĉambron...\n\nKiam la granda friza horloĝo, kiu pendas kontraŭ la grandega\nkverkligna ŝranko, batas la duonon de la tria, Marinjo iras por voki\nsian patron.\n\n-- Ĵus sonis la duono de la tria, patro! Ĉu ni iros?\n\n-- Jes, jes, mi venas.\n\n-- Ĉu vi ne surmetas jakon?\n\n-- Ne necese! Mi iras nur rapideme en kitelo. Post duonhoro devos\nesti ĉio en ordo. Sed atendu iomete. Mi volas ankoraŭ ion kunporti.\n\nLi prenas el la angulo ferbastonon, kiu estas longa proksimume unu\nkaj duonon da metroj.\n\n-- Nu, venu do!\n\n-- Sed, patro, por kio la ferbastono?\n\nArjaan ridetas mistere.\n\n-- Vi ne scias, kio povas okazi, knabino! Estas tre verŝajne, ke mi\nbezonos ĝin... por disdoni kelkajn molajn batojn, -- tiel molajn, ke la\nfero kurbiĝu pro ili. Vi ankoraŭ vidos ŝercon! -- li finas en tono, kiu\nestas inter petola ŝercemo kaj minaca kolero.\n\nPost paŭzeto li daŭrigas:\n\n-- Iru antaŭen, knabino! Mi restas malantaŭe, sed ne tro malproksime,\nkompreneble. Ni ne perdos nin el vido. Kiam ni jam preteriris tie la\narbetaĵojn, ni vidos la barilon. Do, en tiu arbetaĵo mi kaŝos min, dum\nvi iros plu. Se vi venos al la barilo kaj vi ne scias kion fari, do\nfaru nenion krom levi vian manon. Dum momento mi estos ĉe vi. Kaj nun\nantaŭen! Rapidu iom, ĉar multan tempon mi ne havas. Ju pli frue ĉio\nfiniĝos, des pli agrable al mi.\n\nKiel li diris, kaŝas sin Arjaan en la arbetaĵo, kaj Marinjo iras plu\nsola, kun bateganta pulso kaj kun koro plena de ĉiuspecaj kontraŭdiraj\nsentoj, kiuj krom ŝi al neniu estas konataj...\n\nBaldaŭ ŝi ekvidas tiun certan barilon, kaj rimarkas personon, kiu\nstaras turninte sian dorson al ŝi tiel ke ŝi ne povas rekoni lin. Ŝi\nproksimiĝas al li ĝis kelkpaŝa distanco, tie ŝi haltas, prete levi tuj\nsian manon, se la homo faras malamikan movon. Ŝi ektusas. Tio vekas lin\nsubite el liaj revoj. Li rapide sin turnas... kaj nun rekonas Marinjo\nlin... neniun alian ol... Geert Verdorst!\n\nApenaŭ ekvidis ŝin Geert, lia mieno ricevas radiantan, eĉ\ntriumfantan aspekton. Kun etenditaj brakoj li kuras al ŝi. Kaj Marinjo?\nSendefende kaj tolereme, sed samtempe kun feliĉa rideto ŝi lasas sin\nĉirkaŭbraki je granda ektimo kaj surpriziĝo de ŝia patro, kiu bone\nvidis ĉion kaj nun, kiel blekanta leono, venas rapidante, svingante\nsovaĝe la ferbastonon. Kiam li atingas la paron kaj rekonas Geert, lia\nfuroro ŝanĝas sin tamen je surprizo.\n\n-- Nu, el ĉi tio mi komprenas vere absolute nenion! Diru ja Geert: vi\nhavas tre strangan metodon por venigi Marinjon al rendevuo. Kaj poste\nvi subite ĉirkaŭbrakas ŝin sen ia klarigo. Kion signifas ĉio ĉi tio?\nAŭ -- ĉu vi jam ludis ankaŭ aliajn fojojn ĉi tiun ludeton malantaŭ mia\ndorso.\n\n-- Ne koleru min, Arjaan, sed mi tute ne petis ŝin, ke ŝi venu ĉi\ntien... Kontraŭe, ŝi petis min!\n\nArjaan malfermas sian buŝon tiel larĝe, ke Geert apenaŭ povas reteni\nridon.\n\nMarinjo estas ne malpli mirigita ol ŝia patro.\n\n-- Ĉu mi petis vin? Ej, Geert! Kaj ĉi tiu letero do?\n\nDirante ŝi prenas el poŝo la leteron kaj montras ĝin al Geert.\n\nTiu subite ekkrias pro ektimo kaj ekmiro. El la interna poŝo de sia\njako prenas leteron ankaŭ li. Ambaŭ leteroj havas la saman enhavon,\nsola diferenco estas, ke tiu de Geert komenciĝas per: „Adorata\nGeert!“\n\nKelkajn minutojn staras ĉiuj tri kun grandaj okuloj, ne povante\nparoli eĉ vorton.\n\nSubite eksonas senbrida ridego. Turninte la kapon ili vidas inter la\narbetaĵoj la aperon de Jan kaj Willem van Delden.\n\nNun subite ĉio fariĝas klara antaŭ Geert.\n\n-- Ha, vi kuiris ĉi tion por mi!\n\nIli ridegas, sed ne longe.\n\n-- Tiel, tiel! Ili faris tion! -- krias la forĝisto. -- Do mi donas al\nili iom da dresado, kion ili longe rememoros.\n\nDirante li kuras al ili, sed ili ridantaj kaj ridegantaj helpas sin\nlepormaniere.\n\n *\n\nPost du semajnoj Geert Verdorst renkontas siajn du amikojn, kun\nkiuj intertempe li ne parolis. Ili certe opiniis, ke Geert estas\nfurioza kontraŭ ili -- kaj nun ili atendis, ke li vehemente atakos ilin\nper riproĉoj. Kiu priskribus ilian miron, kiam li paŝis al ili kun\netenditaj brakoj kaj radiantaj okuloj.\n\n-- Mi devas vin danki el la profundo de mia koro pro la bonega servo,\nkiun vi, kontraŭ via volo, faris al mi. Ni tre bone komprenas unu la\nalian... Marinjo kaj mi, -- kaj jam kvar diversajn fojojn mi vizitis ĉe\nili. Krome mi povas iri por vortŝanĝado ĉiuvespere. Kion vi diras pri\ntio ĉi?\n\nJan kaj Willem kunfrapas siajn manojn. Kiu estus pensinta...\n\nGeert rakontas en sia feliĉo ankoraŭ tion kaj tion, kiel lin amas ne\nsole Marinjo, sed ankaŭ Arjaan.\n\n-- Sed, diru Geert! -- interrompas lin Jan. -- Ĉu vi volas eĉ nun\naserti, ke vi ne estis sekrete enamiĝinta al ŝi? Nu, nun vi ja povas\njam ĉion konfesi. Enamiĝinta, ĉu ne?\n\n-- Jes, estis tiel. Vi estas pravaj. Sed ŝi, ankaŭ ŝi konjektis tion\njam delonge. Tion rakontis ŝia patro mem kaj ankaŭ ŝi certigis!\n\n-- Ho, la patro, tiu malĝentila bubo! -- ridas Jan kaj Willem ridegas\ntiel senbride, ke ili preskaŭ sufokiĝas.\n\n El hollanda J. SZABÓ\n\n\n\n\nREMEMORO\n\nAL F-INO EMMA H.\n\n\n Mi amis vin sincere kaj freneze.\n En mia koro regis firma kred',\n Ke al ĉiel' leviĝas ni senpeze,\n Ke ĝis mem morto daŭros ninposed'.\n\n Mi amis vin kaj pro pasia flamo,\n Kaj pro mildeco de sindona kor',\n Pro haroj longaj -- de l' kapet' ornamo,\n Pro nigra de okuloj brulkolor'...\n\n Foriris vi... Mi perdis bonhumoron,\n Mi rigidiĝis por eterne jam,\n Kaj nun en vi mi amas nur memoron\n Pri mia juna aĝ' kaj lasta am'.\n\nM. SOLOVJEV\n\n\n\n\nĈE MIAJ PLUMVESTITAJ AMIKOJ\n\n\nEn la fino de oktobro, ĉie tra la regionoj de Meza Eŭropa Rusujo\noni ordinare jam havas la unuan neĝon kaj nefortajn, maldaŭrajn neĝajn\nblovadojn. Post ilia veno la naturo ŝanĝas sian aspekton dum unu aŭ\ndu tagoj. Deŝiriĝas la lastaj folioj de l' arboj, flaviĝas la lasta\nverdeta herbo kaj griziĝas la karavanoj de malhelaj nubetoj. La ĉielo\nĉe horizonto fariĝas diafane, hele blua kun verda rebrilo. Multaj\nbirdoj subite aperas tiam en la arbaroj flugante al sudaj landoj, for\nde la kruela norda vintro.\n\nEstis feliĉo al mi siatempe, dum tiuj postneĝaj tagoj, veni en\nmateno al la nuda arbaro, kune kun mia konatulo, Ignato: ĝardenisto\nde nia najbaro -- loka komercisto kaj plantisto de floroj, -- por avide\nobservi, kiel Ignato kaptas la birdojn per siaj artifike maskitaj\nretoj. Tiujn retojn li elmetis ĉiam sur videbla, malkaŝita loko; ŝutis\nsur la danĝera por la birdoj loko iajn semojn; apud tiun ĉi allogaĵon\nmetis kaĝon kun birdo, kaj mem sin li kaŝis post iu arbetaĵo, ankaŭ\nlerte maskita per pajlo kaj neĝo. Kiam, altirite per la vokoj de la\nkaĝa birdo, venis birdoj de ĉie el arbaro kaj ope malsuprenflugis sur\nla disĵetitan nutraĵon, Ignato atendis kelkajn minutojn kaj poste,\nkiam la birdoj kolektiĝis apud la nutraĵo en sufiĉe granda kvanto, li\nsubite, rapide tiris la ŝnuron de la reto, ĝi rulkovris la kaptitajn,\ntremetantajn birdetojn kaj Ignato kun ĝoja vizaĝo rapidis al ili. Tiu\nmomento, kvankam tre barbara laŭ la moralaj lernolibroj, tamen enhavis\nen si grandan ĝojon de la sukcesinta ĉasisto, la finalon de ia streĉeco\nen la cerbo kaj la sencon de primitiva sporto.\n\n[Bildo: MIHAJLIK: MALHELIĜO]\n\nIgnato mem estis tre stranga homo, tute malkonvena por la aliaj\nkonataj de mi homoj. Li havis ecojn, kiujn multaj el ili aŭ tute ne\nhavis, aŭ havis en atrofia stato, kaj kiujn mia fantaziema, pure infana\nanimo perceptis de li senkonscie. Senlima estis lia amo al la naturo,\nal bestoj kaj birdoj kaj ĝi naskis en li asketecon, virgecon kaj\nabomenon al la malvero. Li ne estis kaptanta la birdojn por profito aŭ\npor vendo. Li ofte diris al mi:\n\n-- Birdo estas io dia. Ĝi kondutas pli perfekte ol homo. Ĝi sankte\nkaj fidele plenumas la leĝojn, montritajn al ĝi de la ĉiela Patro. De\nbirdo ni povas multe lerni.\n\nKaj ŝovinte la manon en la kaĝon, kie batiĝis la novekaptitaj\nbirdetoj, li kun amo prenis iun el ili en la manon, kun granda emocio\napenaŭ tuŝadis ĝian malgrandan kapeton per la lipoj, ridanta kaj plena\nde ĝojo.\n\n-- Ha, ci tremas, mia amiketo! Ci timas la homon. Ci pravas tion\nfari. Pli terura ol la homo estas neniu alia besto en la mondo. Tamen\njen por ci la rekompenco, la escepto, pri kiu ci eĉ pensi ne povas en\ncia griza doloro! Flugu, floreto mia, flugu!\n\nKaj li subite ĵetis la malfeliĉan kreaĵon al libero kaj ĝojis kune\nkun ĝi, eĥis al ĝiaj unuaj feliĉaj, altaj pepoj kaj fajfetoj. Pli altan\nĝojon ol esti en la „birdejo“ de Ignato mi ne havis tiutempe.\n\nPrezentu al vi malgrandan konstruaĵon, dekon da metroj longan kaj\nlarĝan kaj ses aŭ pli altan. Ĝi estis la rekonstruita ĝardena laŭbo, al\nkiu Ignato aldonis nur la plej primitivajn fenestrojn, kaj ĉarpentis la\nmaldikajn lignajn murojn. Ĝi tamen estis sufiĉe longa por fari interne\nde ĝi kelkajn paŝojn.\n\nDum printempo kaj somero ĝi estis tute malplena kaj uzata por la\nokazaj mastrumaj bezonoj, sed de frua aŭtuno, iom post iom, ĝi komencis\nfariĝi la „internejo“ por la mallertaj konfidemaj plumuloj, kiuj havis\nla okazon trafi en la retojn de Ignato, por tuj post la alveno de unuaj\nprintempaj tagoj esti liberigitaj al ĉiuj kvar direktoj de la mondo.\n\nLi faris tiam la sidlokojn por la birdoj el maldikaj longaj kanoj,\nkaj en la mezon de la konstruaĵo li metis du aŭ tri larĝajn betulajn\nbranĉojn por iluzio.\n\nĈe la komenco de novembro jam estis granda tumulto tie kaj aŭdiĝis\nla jen gajaj, jen atakemaj, kiel en parlamento, birdaj disputoj. Ĝi\nestis la vera Babela turo de la birdaro.\n\nOfte mi, jam tiam esperantigita, venis al tiu birdejo por observi la\nvivmanieron kaj morojn de ĝia loĝantaro.\n\nMi renkontis tie antaŭ ĉio miajn malnovajn amikojn: la sturnon kun\nla rompita flugilo, kiun Ignato jam ne liberigadis, kiel la aliajn,\ndum printempo, sed pro ĝia kripleco li tenis ĝin por ĉiam „je senpaga\nloĝado kaj nutrado“, -- kaj la petoleman fringelon, kun malgrandaj,\napenaŭ videblaj grizaj haretoj sur vangetoj ĝiaj, kiun ni nomis\n„lamulo“ pro ĝia, jam antaŭ la kapto rompita, piedeto. Ĝi estis ĉiam\nsubtirita supren, kiam la birdo sidis sur la kano.\n\nTiuj du invalidoj-veteranoj bone konis min kaj kutime eĉ respondadis\nper fajfetoj al mia voko. Ili mem venadis por ricevi la manĝaĵon el\nmiaj manoj kaj ne estis pli granda ĝojo por la fringelo, ol petoli kun\nmiaj haroj per sia beketo.\n\nMi prezentis al mi tiam la homojn same kiel tiun birdaran komunumon.\nUnuj el ili estis la afablaj, bonaj eĉ en la malfeliĉo, la aliaj aŭ\nscivolaj, aŭ petolemaj, aŭ malicaj kaj eĉ arogantaj kaj sangavidaj.\n\nMi neniam forgesos paruon, kiu malice pinĉis min per la beketo sur\nla palpebron kaj sen mia singarda movo flanken, la okulo certe restus\npor ĉiam difektita. Tiun paruon Ignato devis poste vole-nevole forĵeti\nel la birdejo, ĉar malgraŭ tio, ke ĝi ricevadis nutraĵon tute sufiĉan\nkaj bonan -- ĝi trapikis la kapojn kaj mortigis du belajn kardeletojn\nkaj kuraĝis eĉ ataki la gigantan por ĝi pirolon. Tiom sangavida estis\nĝia naturo.\n\nSed la aliaj, krom la diskuta pepado, venis al nenia videbla malpaco\nkaj vidante multajn al si similajn, malliberigitajn en la konstruaĵo,\nbaldaŭ ili alkutimiĝis al la situacio kaj forgesis pri la ŝlositeco.\n\nMi multe observis kaj aŭskultis iliajn viglajn diskutojn, iliajn\nlingvojn. Tre malsimilaj ili estis. Dum tiu de la pirolo estis\nbasa zumado, la kanto de la kardeloj estis plej optimisme-arĝentaj\nsonoriletoj, el iliaj aklamoj elsaltis metalaj, gajaj sonfajreroj:\n„Stiglit! Kikelnikstiglit! Stiglit!“\n\nLa fringelo turnis sian gracian kapeton iom supren, ĝia verda koleto\nondadis pro la sekundaj spiroj kaj tremo de l' gorĝeto dum la koncerta\nkanto, kaj tiu verda kolumeto subite larĝiĝis ĉe la fina akordo:\n„Ĉa-a!“ kantata je kelkaj oktavoj pli malalte ol la ĝenerala kanta\ntono.\n\nSed pli multe ol ĉiuj plaĉis al mi la kanto de la sturno. Kiel\nlerta majstro de sia voĉo, li kolektis la plej karakterajn sonojn el\nla kantoj de la aliaj birdoj kaj poste prezentis ilin laŭ sia propra\nprilaboro -- veran birdan Esperanton, spegulantan la komunan lingvon,\nen kiu ĉiu birdeto kunloĝanta trovis iom el la sia kaj ŝajnis kompreni\nla tutan enhavon de la kanto, ĉar ĝi estis de perfekta beleco kaj amo\nal la naturo, al kiu ne malutilis eĉ kelkaj spritaj improvizoj de la\nŝercema kantisto.\n\nTre malofte kantis la sturno, -- ĉiu scias, ke ne estas ĝia kutimo\nkanti dum aŭtuno -- sed la sperta birdisto Ignato sciis fari miraklojn\nkun siaj regatoj, kaj la naturo de la invalido videble estis tre\nkantema kaj muzikema.\n\nImitante la sturnon, la „lamulo“ ofte ankaŭ penis prepari ion\n„ĝeneralan“, kaj li sukcesis en kelkaj notetoj, sed kvazaŭ idisto, li\ntuj enfalis en perfektigojn laŭ sia maniero kaj scio, kaj kripligis eĉ\nsiajn proprajn karakterajn kantojn.\n\nLa emberizoj -- veraj materialistoj nuntempaj -- preskaŭ neniam eligis\niajn sonojn, krom la mallaŭta pepado. Ili sidis nur sur la grundo kaj\nili ĉiam ion manĝis, kokete svingante siajn graciajn tufetojn.\n\nĈiufoje tre baldaŭ alkutimiĝis al mi la novekaptitaj fringoj -- post\ndu, tri tagoj ni estis jam kvazaŭ malnovaj amikoj kaj mi ŝatis ilian\nkarakteron ne malpli ol tiujn de la sturno kaj „lamulo“.\n\nVenadis Ignato kun du, tri saketoj da nutraĵo kaj la gaja kompanio\nsin ĵetis al li, flugis super lia kapo kaj eĉ provis sidiĝi sur la\nmaljunulan, de feliĉo ridantan, bonan vizaĝon...\n\nMuĝas, blovas per torentoj da akva polvo la teda, oblikva, aŭtuna\nvento. Malaltaj rampas la nuboj, tiom malaltaj, ke la lumoj de la\nurbo bruligas ilian malsupran parton per flava, despotisma koloro.\nKiel ĉifonaĵoj ili lekas la malproksimajn pintojn de montoj kaj ĉe la\nkontraŭa, malaltnivela horizonto, kie iliaj ŝiritaj, de-sube lumigitaj\nrandoj disiĝas segildente -- vidiĝas nigraj, malrektaj trianguloj,\npremegantaj per sia senespera, abisma koloro...\n\nAŭtuna morta spiro ŝajnas blovi de tie. Aŭtune estas agordita mia\nkoro, ŝiritaj estas la pensoj, kiel tiuj nuboj, kaj senespere malhelaj\nestas la abismoj inter la rompiĝantaj, alterne tajdantaj fantazioj\nkaj rememoroj. Mi estas en la regno de aŭtuno, kie la lasta estas pli\npotenca ol printempo aŭ vintro.\n\nKaj tie, hejme, en la lando, kiun la senkompata sorto forprenis de\nmi, la saman tagon jam eble flugas la gajaj, brilantaj, per steloj kaj\npuntoj falantaj neĝeretoj. La nuboj, de kiuj falas la neĝeroj, ne estas\nankoraŭ longaj. Ili estas grizaj, kiel felaĵo de lupo, kaj iliaj randoj\nestas kiel longharaj vostoj de sablokolora vulpo...\n\nKaj mia malnova amiko, Ignato -- ĉu li vivas ankoraŭ? -- estas ankaŭ\ntie, malproksime... Ĉu kiel antaŭe li eĥe respondas per lerta ekfajfeto\nal arĝenta voko de kardeloj, al zumado de piroloj? ... Aŭ li jam tute\ngriziĝis, kliniĝis teren kaj sidas ie en la angulo de kuirejo, de ĉiuj\nforgesita; aŭ jam kuŝas en la malvarma, de aŭtuna pluvaro saturita\ntero, en tombo surkreskita de salikoj, super kiu kantas iu el liaj\nantaŭaj plumvestitaj amikoj, -- kiu scias?...\n\n N. HOHLOV\n\n\n\n\nMARINJO\n\n\n Printempa sonĝo estis ŝi por mi,\n knabin' modesta en perkala vesto.\n Al mi donante ŝin la bona Di'\n sunbrilon sendis al la hejma nesto.\n _Amoro_ regis korojn per potenc',\n orumis vivon brila maja suno,\n mokridon sekvis ĉiam kis-atenc',\n dum noktpromen' nin miris eĉ la luno.\n Subite, ho terura sento,\n profete flustris spir' de l' vento:\n „Vintro, se poste venos,\n glacia estos ĝia kis'.\n Vintre la vivo svenos,\n formortos rozo kaj narcis'.\n La vent' deŝiros florpetalojn,\n kaj neĝo kovros boskojn, valojn,\n sub cindro sole fajro en la forn'\n fabelos pri sensonĝa longa dorm'...“\n\n Aŭtune jam aperis ruĝa roz'\n sur vangoj palaj pro turmenta febro.\n La brusto spiron serĉis sen ripoz',\n pupilon kaŝe fermis la palpebro.\n La ftiza tuso skue ĝis sufok'\n el lipoj ĵetis varman ruĝan sangon,\n kaj sonis al mi lace lasta vok':\n „Lastfoje, kara, kisu mian vangan!“\n Ekstere, ho terura sento,\n profete flustris spir' de l' vento:\n „Vintro, se jaro alvenas,\n glacia estas ĝia kis'.\n Vintre la vivo svenas,\n formortas rozo kaj narcis'.\n La vent' deŝiras florpetalojn,\n kaj neĝo kovras boskojn, valojn,\n sub cindro sole fajro en la forn'\n fabelas pri sensonĝa longa dorm'...“\n\n Forpasis jam somero post somer',\n kaj oni diras: „estis suna brilo.“\n Mi kun profunda vundo sen esper'\n atendas vane je la kortrankvilo.\n Por mi ne estas ĝojo en la viv',\n nek flor' printempa, nek sunbrila flamo.\n Ĉe orfa tombo sur la montdekliv'\n mi preĝas plore pri l' entomba amo.\n Riproĉe sonas tra l' silento\n la flustra spir' de l' vaga vento:\n „Vintro, vi kial venis?\n Glacia estas via kis'.\n Vintro, vi vivon prenis\n de ĉiu rozo kaj narcis'!\n La vent' deŝiris florpetalojn,\n kaj neĝo kovris tombojn, valojn,\n sub cindro sole fajro en la forn'\n fabelas pri sensonĝa longa dorm'...“\n\nJULIO BAGHY\n\n\n\n\nĈE L' RANDO ARBARA\n\nTOMASO KÓBOR\n\n\nTra la kampo iris junulo kantante al la rando de l' arbaro. La\nsuno superverŝis lin per lafo de radioj, kaj kantante li ĵetis sian\nĉapeton en la aeron. Kiam li atingis la randon de la arbaro, la duonon\nde lia vizaĝo kovris ombro, la alian duonon bruligis la suno. Nun li\njam ne kantis, li fajfis. Lia fajfo, kvazaŭ turdotrilo, trasaltadis la\narbaron kaj atingis la orelojn de maljuna homo, kiu, apogante sin per\nnoda bastono, penadis eksteren el la arbaro. Ĵus li atingis la randon,\nkiam la junulo, kun laŭtaj ĝojkrioj, maŝis ŝnuron ĉirkaŭ sia kolo por\npendigi sin.\n\nLA MALJUNULO: Je la amo de Dio, kion vi faras?\n\nLA JUNULO: Hej-haj! Mi pendigas min.\n\nLA MALJUNULO: Timu Dion, junulo, ne forĵetu vian vivon, kiu eble\nhavas ankoraŭ multe da bono kaj belo por vi. Kial vi volas morti?\n\nLA JUNULO: Mia koro estas plena de plezuro, kaj mi sentas min tiel\nfeliĉa! Kaj ĉi tiu branĉo tiel alloge rigardis min, ke mi pensis: estus\nbone, se mi surpendigus min.\n\nLA MALJUNULO: Vi estas senpripensa bubo, kiu ludas kun mi, ne kun la\nmorto.\n\nLA JUNULO: Neniam spertu pli da malrespekto kontraŭ vi, ho\nmaljunulo, ol mi sentas al vi. Viaj haroj estas blankaj, via vizaĝo\nmalĝoja. Kien vi penadas, bona maljunulo?\n\nLA MALJUNULO: Mi ripozos iom ĉi tie ĉe la arbara rando. Miaj piedoj\nestas kadukaj kaj mia animo peza pro la ŝarĝo de la vivo. Mi iras al\nokcidento.\n\nLA JUNULO: Via animo estas peza pro la ŝarĝo de la vivo kaj vi iras\nal okcidento. Kiel malgajaj vortoj kaj kiel malgaja migrovojo! Kiom da\njaroj vi havas, maljunulo?\n\nLA MALJUNULO: Se Dio permesos al mi ĝisvivi, en decembro mi estos\nokdekjara.\n\nLA JUNULO: Kaj vi iras ĉiam ankoraŭ sola la vojon de l' vivo? Ĉu\nvi ne havas kabanon, kie vi povus ĝisatendi la morton? Ĉu vi ne havas\nnepon, kiu kisus vian manon?\n\nLA MALJUNULO: Mi havas kabanon, sed en ĝi sidas aliaj. Junaj kaj\nsenkoraj. Mi havas nepon, sed tiu ne kisas al mi la manon. Dum okdek\njaroj mi ne renkontis la ĝojon. Kaj mi ne volas morti antaŭ ol mi vidos\nĝin.\n\nLA JUNULO: Fruprintempe mi pasigis mian dudekkvaran jaron. Kiel\ninfano, mi ŝatis la kaprideton kaj la hundojn. Kiel knabo, la librojn,\nkaj nun la floron, la belan knabinon, la maturan frukton kaj la\ntremantan arbofolion. Kaj ridetis al mi ĉio: la frukto, la bela\nknabino, kaj mia koro estas plena de plezuro. Kompatinda maljunulo,\nkiel mi povus doni al vi iom el ĝi.\n\nLA MALJUNULO: Kaj tamen vi volas morti?\n\nLA JUNULO: Kaj tamen vi volas vivi?\n\nLA MALJUNULO: La espero retenas min.\n\nLA JUNULO: La plenumiĝo forsendas min. Maljunulo, estas ja tute\negale, kion ni faras, la ĉefa afero estas, ke ni povu fari tion, kion\nni volas. Jen, kiam la suno brilis al miaj okuloj kaj la arbarranda\nventeto balancis al mi ĉi tiun belegan branĉon, kvazaŭ estus aperinta\nvizaĝo de feino antaŭ mi, kaj la arbaro ridegis kaj la feino ridetis,\nkaj de ĉie amo kaj feliĉo flustris al mi: pendigu vin, pendigu vin!\n\nLA MALJUNULO: Kaj se mi ne estus veninta, nun vi jam estus inerta\nkadavro. Ĉu vi aŭdas la kornikon? Ĝi jam estus eltranĉinta vian okulon.\nVia bela, brila mondo jam estus nigra Nenio.\n\nLA JUNULO: Tio estas vido de l' vivanto, sed ne domaĝo de l'\nmortinto. Mi kompatas vin, bona maljunulo, ŝajnas, ke vi neniam estis\nfeliĉa. Se nur dum momento vi estus sentinta, kiel dolĉe estas vivi, vi\nne bedaŭrus tiun, kiu mortas antaŭ ol la dolĉo fariĝas maldolĉa.\n\nLA MALJUNULO: Miaj maljunaj okuloj vidis multajn feliĉajn homojn,\nĉiuj abomenis la morton.\n\nLA JUNULO: Ili ja ne estis feliĉaj, nur avaraj. Avare ili kolektis\nla minutojn, kvazaŭ oni povus kolekti la tempon. Unu minuto plus unu\nminuto ne estas du minutoj, nur unu. La amo estas sola longa kiso, la\nfeliĉo estas sola spiro profunda. Ŝanĝu do rapide la kisojn, ĉar male\nneniun el ili vi konservos, vi nur ekenuos ĝin. Ĉu _da capo_?\nJen, maljunulo, pro tio mi pritimas mian feliĉon. Kiam ĉion ni havas,\nkiam ĉio gustas bone al ni, tiam morti, kiel la amema urogalo, jen la\npleneco de la vivo, kaj ne la malrapida laciĝo, la certa enmizeriĝo, la\nsenĝoja orfiĝo.\n\nLA MALJUNULO: Ne decas moki la blindulon, parolante al li pri\nkoloroj, kiujn li ne konas, je kiuj li eĉ kredi ne povas.\n\nLA JUNULO: Rigardu en la spegulon, kaj diru: ĉu estas dezirinde por\nfeliĉa junulo fariĝi tia, kia estas vi?\n\nLA MALJUNULO: Feliĉa junulo neniam fariĝos tia, kia mi estas. Li\nfariĝos feliĉa maljunulo, kaj liaj ĝojoj same ekĝermos, kiel la plezuro\nde l' animo post blindiga somerbrilo.\n\nLA JUNULO: Se mi estus centjara, tamen mi pensus nur pri mia\njuneco. Ĉi tiun feliĉon mi neniam povos plu akiri, kaj kiu bezonas ĉi\ntiun feliĉon, por tiu alia feliĉo ne estas feliĉo. Adiaŭ, kompatinda\nmaljunulo, ne embarasu min plu en la plezuro de l' feliĉa morto.\n\nLA MALJUNULO: Estas eble, ke ie ekkreskos ĉi nokte floro por vi, por\nmorgaŭ. Vi povus morti ne sciante, ĉu la morgaŭo ne estos pli bela ol\nla hodiaŭo?\n\nLA JUNULO: La morgaŭo estas ĉiam pli bela, pli ĉiela ol la hodiaŭo.\nĜis tiam, kiam la vivo atingis sian tagmezon. Nun mi estas plena de\nla konscio pri vivo, kaj venos morgaŭo, kiu donos al mi malpli multe.\nLa vivo plenŝutas mian arbon per floroj, por ke ĝi povu poste deŝiri\nflorojn de la arbo de mia vivo. Mi trompos vin, ruza vivo, mi akceptas\nviajn florojn, kaj poste, plenŝarĝinte min, mi forkuras. Evoe! Vivu la\nmorto!\n\nLA MALJUNULO: La vivon vi ne povas trompi. Vi saltos en tombon, kaj\nviaj floroj restos tie ĉi.\n\nLA JUNULO: Sed mi ne vidos, kiel forŝtelos ilin de mi la tempo. Mi\nne scios pri tio, mi ne ploros pri tio, plene de danko kaj amo al Dio,\nmi ekdormos en mia pompa florado.\n\nLA MALJUNULO: Vi ja rifuĝus de la morgaŭo, kiu estas la celo de\nl' vivo. Depost mia infanaĝo mi atendas je la morgaŭo, mi iras, kun\nkadukiĝantaj tendenoj, antaŭ la morgaŭon. Se ĉi tiun morgaŭon mi\natingos, volonte mortos ankaŭ mi, sed kun ŝvito sur mia frunto kaj kun\nmaldolĉa ĉagreno en mia koro mi iras antaŭ ĝin, kaj se venena serpento\nsiblus al mi, eĉ flugi mi povus per miaj maljunaj piedoj por savi min\nde ĝia mordo.\n\nLA JUNULO: Mia morgaŭo estas malantaŭ mi. Mia amatino neniam estos\nplu tiel bela, kiel hieraŭ. Miaj brakoj neniam premos ŝin tiel forte al\nmia brusto, kiel hieraŭ. Post mia kiso ŝi neniam ruĝiĝos tiel ĉaste,\nkiel hieraŭ. Sed komprenu, maljunulo, mi ne _volas_ morti, mi\nnur _mortas_.\n\nLA MALJUNULO: Mi ne _mortos_, mi nur _volas_. Kulpo\nestas foriri de la tero, antaŭ ol oni estis feliĉa, kaj kulpo estas\nforlasi la teron, kiam oni estas feliĉa.\n\nLA JUNULO: Ne trompu vin mem, kompatinda maljunulo, vi iras al\nla vivo, kaj vi venas al la tombo. La feliĉon vane vi jam atendas,\nĝi estas malantaŭ vi. Por feliĉo oni bezonas junecon; kiam vi estos\njuna?\n\nLA MALJUNULO: Mi estis.\n\nLA JUNULO: Eĉ se vi estis, tamen vi ne estis. La feliĉon vi\nrenkontis jam antaŭ longe, sed tiam, atendante je la morgaŭo, vi\nforĵetis ĝin de vi. Kompatinda maljunulo, kiu atendas ion de la vivo,\nal tiu ĝi donas nenion. Adiaŭ.\n\nLA MALJUNULO: Do, ĉu vi ne mortigos vin?\n\nLA JUNULO: Ankaŭ tio estus estinta bona, ankaŭ ĉi tiel estas bone.\nAl nenio mi volas ligi min. Adiaŭ.\n\nPost ĉi tio la junulo ĝoje ekkriis kaj malaperis en la densaĵo de l'\narbaro. La maljunulo priaŭskultis ĝis la lasta kraketo de branĉo. Poste\nneesprimebla ĝojo ekbrilis en liaj maljunaj okuloj. Nome la junulo\nforgesis pri la ŝnuro, ĝi restis sur la branĉo.\n\nLA MALJUNULO: Kia feliĉo!\n\nKaj li pendigis sin.\n\n El la hungara: E. T. BARADLAY\n\n\n\n\nLA JUNA PRINCO\n\nRABINDRANATH TAGORE\n\n\n Ho patrin', la juna princo iros preter dom' solene --\n Kiel povu mi atenti pri laboro ĉi matene.\n\n Montru, ke mi harojn miajn kiel ligu, kiel plektu,\n Ho patrino, diru al mi, kiun veston mi elektu?\n\n Panjo, kial miras vi min? Scias mi, ke li ne sendos\n Eĉ rigardon al fenestro, kie je li mi atendos.\n\n Post moment' el mia vido li forpasos senrevene\n Nur la flut' el malproksimo sendos al mi ĝemon svene.\n\n Sed la juna princo iros preter nia dom' solene...\n Kaj mi veston plej ornaman tial prenos ĉi matene...\n\n Ho! patrin', la juna princo iris preter dom' kun brilo,\n Leviĝanta suno brilis de sur lia veturilo.\n\n Kaj vualon mi forŝovis, ŝire mi de kol' malligis\n Rubenĉenon mian kaj sur lian vojon ĝin faligis.\n\n Panjo, kial miras vi min? Scias mi: li ĝin ne levis,\n Restis sanga gut' sur vojo, kie ĝi sub rad' diskrevis.\n\n Kaj neniu ja konjektas, kaj neniu ja eksciu,\n Kio estis la donaco, kaj de kiu kaj por kiu.\n\n Sed la juna princo iris preter nia dom' ĉi fojon\n Kaj juvelon de la brusto ĵetis mi sur lian vojon.\n\nK. DE KALOCSAY\n\n\n\n\nEL MIAJ REMEMOROJ\n\n(Daŭrigo)\n\n\nJes, mi fariĝis redaktoro-eldonanto-presanto-administranto de\n„Lingvo Internacia“. Al tiu kvarobla ofico mi povas aldoni kvinan:\nkompostisto, ĉar mi propramane kompostis la gazeton. Tia multflanka\ntasko certe estas tro por unu sola persono, precipe por iu, kiu estas\nizolita esperantisto. Tamen mi klopodis plenumi mian rolon; mi ja\nklopodis, sed bedaŭrinde ne sukcesis. La gazeto, kompreneble, ne estis\nsur tia nivelo, sur kia ĝi estus devinta.\n\nMi malĝojis. Kiamaniere eliri el tiu embarasa stato, por savi la\ngazeton? Pri tio mi serĉis rimedon. Mi revis pri transmigro Budapeŝton;\nmi opiniis, ke tie, kun la helpo de la tieaj fervoraj samideanoj (ho,\ntre malmultaj ankoraŭ) mi povus rezultigi pli da prospero. Baldaŭ\nmi forlasis tiun ideon kiel nerealigeblan, precipe pro teknikaj kaj\nfinancaj kaŭzoj.\n\nTamen ion mi trovis en la hungara ĉefurbo; mi trovis tie fervoran\nteknikan kunlaboranton: S-ro Kajetano Seper, kompostisto, klera, juna\nesperantisto entuziasme konsentis fariĝi mia teknika kunlaboranto kaj\nli venis en Szekszárd. Tiamaniere ni donis fortan antaŭenpuŝon al la\ngazeto, sed nur en teknika rilato: ĝi aperadis regule.\n\n[Bildo: MUNKÁCSY: MILTON DIKTAS LA „PERDITA PARADIZO“-N]\n\nUnu belan tagon (mi vere povas diri „belan“) la poŝto alportis al mi\nleteron el Parizo. Ne estis malofte, ke mi ricevis leteron el Parizo;\nĝi estis subskribita „Paul Fruictier“. Tiu nomo ne estis jam nekonata\npor mi. S-ro Fruictier proponis al mi, ke li volus fariĝi redaktoro de\n„Lingvo Internacia“.\n\nVi povas imagi, kara leganto, la korsentojn, kiujn kaŭzis al mi tiu\nletero. Jen la helpo, jen la savo! Kaj mi... ŝanceliĝis; mi ne sufiĉe\nkonis ankoraŭ S-ron Fruictier. Mi tuj skribis al la tiama Societo por\nla Propagando de Esperanto en Epernay (Francujo) al S-ro de Beaufront,\npor havigi al mi sciigojn pri tiu sinjoro. La sciigoj estis pli\nkontentigaj ol mi deziris, do... S-ro Fruictier fariĝis redaktoro de\n„Lingvo Internacia“.\n\nTiamaniere okazis, ke la redaktado falis en la manojn de la tria\nPaŭlo!...\n\nLa redaktorŝanĝo tre utile efikis al la gazeto: ĝi fariĝis serioza,\nplaĉa, bone informita; ĝiaj abonantoj subite plimultiĝis, tiamaniere,\nke ĝi certigis al mi eĉ iom da profito. S-ro Fruictier zorge sendadis\nal mi la manuskriptojn kaj la gazeto fariĝis universala informilo, la\nvera _centra organo de la esperantistoj_.\n\nLa venontan jaron (1903) mi, kompreneble kun la konsento de la\nredaktoro, ŝanĝis la formaton de la gazeto: ĝi fariĝis libroformata,\nkiun ĝi konservis por ĉiam.\n\n„Lingvo Internacia“ havis tiam ne nur sufiĉe multajn abonantojn, sed\nankaŭ tre bonajn kunlaborantojn. Are venis la literaturaj manuskriptoj\nal la redakcio, kaj ili tiom amasiĝis, ke estis al ni absolute neeble\nenpresi en la gazeto eĉ la plej bonajn literaturaĵojn originalajn aŭ\ntradukitajn -- konsiderante la modestan amplekson de la gazeto. Por\nforigi tiun embarason, venis al mi la ideo: estigi literaturan folion,\nkaj mi fondis, en julio 1903, la 12-paĝan folion titolitan „Literatura\nBiblioteko de Lingvo Internacia“.\n\nTiu aldono enhavis nur literaturaĵojn kaj estis abonebla aparte de\nla gazeto.\n\nMi devas rimarkigi, ke preskaŭ ĉiuj abonantoj de „L. I.“ abonis\nankaŭ la literaturan aldonon. Tial, post unu jaro kaj duono, ni ĉesigis\nla elirigon de ĝi kaj, pligrandigante L. I.-n mem, ni kunigis ĝin\nkun la literatura aldono.\n\nEn tiu tempo aperis, en mia presejo, la unua eldono de la fama\nEsperanta Sintakso de S-ro Paul Fruictier. Ankaŭ aliajn esperantajn\npresaĵojn mi pretigis, laŭ mendo de diverslandaj samideanoj.\n\nKrom tio mi verkis artikolojn propagandajn pri Esperanto por kelkaj\nhungaraj gazetoj kaj ĵurnaloj, kiujn iliaj redakcioj enpresis bonvole.\nTiuj artikoloj bone efikis kaj havis, kvankam ne gigantan, tamen\nŝatindan rezultaton por nia afero.\n\n * * *\n\nLa homo neniam estas kontenta; li ĉiam deziras por si plibonigon,\neĉ se lia sorto estas superfavora. Ankaŭ mi ne estis kontenta, kvankam\nla afero de „Lingvo Internacia“ pli bone aranĝiĝis ol mi estis\ndezirinta. Tiam mi pripensis: kiel agrable, kiel komforte estus, se la\nredakcio kaj administracio troviĝus en la sama urbo! Se mi transmigrus\nParizon... Ha! Utopio!... Kial utopio? Certe, la monto neniam irus ĉe\nMohamedon; sed Mohamed ja povas iri ĉe la monton. Kaj tiu ideo ne volis\nforlasi min; ĝi tiel fiksiĝis en mia animo, ke mi ne povis liberigi min\nde ĝi.\n\n(Daŭrigota.)\n\n PAŬLO DE LENGYEL.\n\n\n\n\nLA SKULPTISTO KAJ LA KALIFO\n\nAUSTIN DOBSON\n\n\n Lokigu ni en oriento\n rakonton nian. Ĉu pro tio,\n ke orienta estas ĝi?\n Ne, tute ne. Ni tion faras,\n ĉar timas ni tro proksimigi\n alegorion, aŭ laŭŝajne\n malpie tuŝi nian karan\n kaj konfideman patrolandon.\n\n Harun Alraŝid, en la tempo,\n kiam li vagis sekreteme,\n serĉante bonon aŭ malbonon\n vespere sur Bagdadaj stratoj,\n ektrovis foje en la limo\n de la bazaro, loko kie\n laboras plej malriĉaj viroj,\n skulptiston.\n\n Bela la skulptaĵo\n kaj delikata, kun misteraj\n desegnoj, lerte kunplektitaj\n kaj formoj kun signif' kaŝita,\n al ĉiu krom Dielektito, --\n la sonĝoj kaj vizioj, kiuj\n klariĝas en profunda cerbo.\n Kaj ĉiutage li laboris\n de sunleviĝo ĝis vespero;\n sed tamen ne aĉetis iu,\n krom kiam strabokula Judo,\n aŭ ruza Greko el Levanto,\n ekhaltis -- malestime taksis --\n poste laboron tutmonatan\n aĉetis laŭ la pez' kaj portis\n rapide al transmaraj landoj,\n en trezorejojn de riĉuloj.\n\n Kaj jam de longe li ne vendis,\n sed en la bud' mizere kuŝis.\n Izolan tiel lin ektrovis\n Kalifo, kaj la teron frapis\n per la bastono, laŭtkriante:\n „Ho jen! Ĉu havas vi vendaĵojn,\n aŭ ĉu vi dormas, tro manĝinte?“\n „Manĝinte!“ diris li mizere,\n „kiel mi manĝus, ne vendinte?“\n Mallaŭte diris la Kalifo:\n „Nur ŝercis mi. Ĉu tiel estas?\n Do prenu tiun ĉi moneron;\n sed ankaŭ prenu la konsilon,\n kiun, amiko, vi ne provis.\n Ĉi tiu via manfaraĵo\n tro delikata kaj detala\n por taŭgi al vendejo estas.\n Ĉi tiuj etaj desegnaĵoj\n ne povas ne maltrafi celon.\n Je granda skalo vi laboru,\n kaj tiajn temojn vi elektu\n pli terajn, kaj malpli aerajn.\n La fiŝkaptistoj kun la reto,\n la komercistoj en vendejo,\n la kurieroj sur la strato,\n najbaroj interbabilantaj, --\n ĉi tiuj estas por homaro\n konataj, tial komprenataj.\n Plie (atentu la konsilon!)\n postulu vi trioblan prezon.“\n\n Malĝoje la skulptist' kapskuis;\n li sciis ke l' Kalifo diris\n la veron. Jam de tiu tago\n li tiel faris la laboron,\n ke ĝin komprenu la mondanoj.\n Li skulptis ĝin pli kruda, klara;\n li skulptis ĝin trioble granda;\n li vendis laŭ triobla prezo, --\n sed ve! l' Artisto jam perdita!\n\nTradukis LOUISE BRIGGS\n\n\n\n\n[Bildo: Innocent: CANTILENA]\n\nBARKAROLO\n\nPoemo de J. Baghy -- Muziko de M. Sárosi\n\n\n Dolĉe dormu, kara,\n En boato, vi amata,\n Sur la akvo mara\n Dolĉe dormu vi...\n\n Brilas eta stelo\n Ĝi rigardas kaj nin gardas\n Supre sur ĉielo\n Dum vin vartas mi...\n\n Dormu vi, dormu vi dolĉe,\n Lulas vin nokt-silent'.\n Revaĵojn flustras nun al vi\n Varme la mara vent'.\n\n Dormu vi, dormu vi dolĉe\n Kaj se vekiĝos vi,\n Kun mil da kisoj salutos\n Sangruĝa buŝ' de mi.\n\n[Bildo: Francisko Helbing: ORFEUSO]\n\n\n\n\nMONDLITERATURA OBSERVO\n\n\nNIAJ EMINENTULOJ\n\n[Bildo: D-RO EDMOND PRIVAT]\n\nOskaro Spengler: LA SUBIRO DE L' OKCIDENTO (germane).\n\nJen libro, pri kiu multe ankoraŭ parolos kaj diskutos la legintoj\nkaj ankaŭ la nelegintoj. La aŭtoro forlasas la vojon de la ĝisnuna\npensmaniero, kaj diras, ke anstataŭ la indukta kaj dedukta pensado\noni devas apliki en la sciencoj la intuicion, la internan, mistikan\nekvidon.\n\nLaŭ li, la kulturo estas organismo, kiu naskiĝas, vivas kaj mortas.\nLa kulturo do vivas sian vivon kvazaŭ spontane, la homoj ne kreas kaj\nne povas krei ĝin. Male, la kulturo kreas, formas la homojn laŭ sia\nfiguro.\n\nLaŭ ĉi tiu vidpunkto analizinte la ĝisnunajn kulturojn, li\nkonkludas, ke nia okcidenta kulturo maljuniĝis kaj estas antaŭ morto.\nKun la kulturo de la hodiaŭo pereos ankaŭ la homo de la hodiaŭo, venos\nnova kulturo, kiu kreos homojn novajn. Laŭ li, la homoj de la nova\nkulturo estas jam videblaj, ili estas la homoj de Orient-Eŭropo, de\nRuslando. Eble ni povos okupiĝi pli detale pri la verko en iu sekvonta\nnumero.\n\n T. M.\n\n\nLA SUBMETlĜO DE LA MEGERO.\n\nEstas ofte dirate, ke Shakespeare ne estas ŝatata de siaj\nsamlandanoj, sed la homamaso, kiu ĉeestas la prezentadon de liaj dramoj\nĉe la „Old Vic“ teatro, kontraŭas tiun ideon. Tie oni povas vidi la\ndramojn de la angla geniulo, ludatajn kiel eble plej laŭ la intenco de\nla aŭtoro. Nuntempe, atentema ĉeestantaro aplaŭdis la prezentadon de la\n„Submetiĝo de la Megero“. Kutime la plej elstarantaj trajtoj estas la\nbruego de Petrukio kaj la kriegoj de la freneziĝinta Katrino, sed en la\nnuna prezentado, la scenoj inter Petrukio kaj Katrino estas inspiritaj\nper nova kompreno de la intenco de Shakespeare. Tute tra la dramo estas\nevidente, ke Petrukio _alprenas_ la rolon de fanfaronema tirano,\nsed vere admiras la belan Katrinon, kiu rifuzas akcepti la malsuperan\npozicion donitan al virinoj de ŝia monavida patro kaj la marĉandaj\namindumantoj. Kvankam arde sopirante je amo, ŝi tamen maldignas ekzerci\nla kutimajn, malsincerajn artifikojn, per kiuj la fratino havigas sian\nvolon.\n\nLa kulpoj de Katrino naskiĝis el ŝia forta karaktero, kaj Petrukio,\nmem honesta kaj sincera, vidas la samajn ecojn en la mallaŭdata megero.\nSamtempe li scias, ke Katrino bezonas lecionon; ŝi devas konstati la\nkonfuzon kaj maltrankvilecon kaŭzatajn de persono kiu sin liveras al\nneregata humoro. La mirigita Katrino vidante, ke Petrukio pretekstas\nagi tiele el plena amo al ŝi, lernas ke amo per si mem ne certigas\nfeliĉon, ke ambaŭ devas oferi sian volon kaj submeti siajn dezirojn\nreciproke. Tuj kiam Katrino elkomprenas tion, la venko estas al la\nedzo. Li forportas, ne kriegantan, baraktantan megeron, sed amantinon,\nkies forta volo estas venkata per la konvinko de ŝia rezonpovo, do ŝi\nne submetiĝas pro la perforto de Petrukio, sed ĉar ŝi subite konstatas\nlian veran amon al ŝi. Estante virino de fortaj emocioj, ŝi amas tiel\npasie, kiel ŝi antaŭe malamis. Neniel alie povas esti komprenata la\nkompleta cedo en la lasta akto.\n\nLa sukceso de la prezentadoj ĉe la „Old Vic“ teatro, ankaŭ estas\nŝuldata al la roluloj, kiuj ludas la tiel nomitajn „malpli gravajn“\nrolojn. Shakespeare ne priskribis elstarantan heroon aŭ heroinon,\nĉirkaŭ kiu la tuta intereso de la dramo koncentriĝas. Kontraŭe, ĉiu\nrolulo havas gravan parton en la disvolviĝo de la temo, do la zorga kaj\nbona interpretado de ĉiu, eĉ la plej humila, estas necesa al la sukceso\nde la tuta dramo. Pro tio, la apero de famkonata aktoro aŭ aktorino\nkiel ĉefa ludanto ofte difektas la harmonian prezentadon de la dramo.\nĈe la „Old Vic“, ĉiu rolulo ludas zorge kaj inteligente por certigi la\nsukceson.\n\n(„Old Vic“ estas karesema nomo por la „Victoria Hall“, teatro apud\nWaterloo Bridge, Londono.)\n\n EMMA L. OSMOND\n\n\nCLAUDE FARRÈRE estas vere denaska romanverkisto, kiel Balzac kaj\nA. Daudet, la sola ebleco kaj maniero, kiu konformas al la esprimiĝo\nde lia spirito, estas la romano. Sed tie li estas hejme, li havas\ntiun facilecon en la stilo kaj fantazion en la tem-plektado, kiuj\ndistingas la grandajn fablistojn. Lia prezentmaniero, senpera, natura\nkaj intima, kvazaŭ flate allogas nian atenton. Ĉio plaĉas, kion li\nskribas.\n\nMaroko estas nuntempe en modo. Tien kondukas nin la nova romano de\nFarrère: la Novaj Homoj: en la urbon Casablanka, kies elkresko estas ne\nmalpli mirinda, ol tiu de la moderna Ameriko. Temas pri geedziĝo inter\nindiĝena regimentestro kaj juna, malriĉa, sed aristokrata francino.\nLa viro estas interesa, agema kaj energia, sed kruda kaj vulgara.\nLa virino estas gracia, ĝeniĝema, havas la delikatecon de la blua\nsango. Kiel la fremdeco de iliaj animoj kreas ĉiam pli kaj pli pezan\natmosferon, en kiu devas droni la amo, tion rakontas ĝis la drama fino\nla romano kun majstra kaj kolora pripentro de la kolonia vivo.\n\n (-tois)\n\nDepost jaroj estas la plej grandaj okazintaĵoj de la budapeŝta teatra\nvivo: la premieroj de FRANCISKO MOLNÁR, sed dum liaj antaŭaj teatraĵoj\nestis nur kvazaŭ spiritaj frandaĵoj, ĉiu estis bazita sur ia sprita\nartifiko, -- la nuna dramo: la „Ĉiela kaj Tera Amo“ estas io por la\nkoro. La metia perfekteco estas ankaŭ en ĉi tiu dramo preskaŭ diabla,\nsed oni trasentas la pulson de la koro. Eble la tuta dramo estas nur\nsimbolo de tio, ke la poeto naŭziĝis pri la nuntempa tera vivo malpura,\nkovrita per ŝlimo de la terura superakvego de l' milito kaj volas\nrifuĝi tien, kien ne povis atingi la malpuraj ondoj. Kaj laŭ ĉi tiu\nsimbolismo la dramo estas la tragedio de tiuj, kiuj ne trovas sian\nlokon en la nuna malpura, konfuza mondo, kie nur la malhonestuloj kaj\nperfortuloj povas vivi kaj prosperi.\n\nEl ĉi tiu frumatura, orfa, por morto destinita generacio li prenas\nsian heroinon. _Lonti_ estas bela revema 17-jara knabino, filino\nde grandmonda sinjorino. Ŝi abomenas sian ĉirkaŭaĵon, la histeriajn,\nafektajn amikinojn, la amaton kaj fianĉon de sia eksedziniĝinta\npatrino: militmilionulon, kavaliron de l' konjunkturo. Kaj ŝi amas, kun\nla ĉasta adoro de sia pura animo, junulon, kiu estas -- enamiĝinta al\nsia patrino. Kaj kiam ŝi ekscias ĉi tion, ŝi perdas la ekvilibron de\nsia animo. Kun la obstina peno de l' frenezo ŝi elŝiras sin el la marĉa\ntera vivo, surmetas la flugilojn, kiujn ŝi ricevis por maskobalo kaj\nportas ilin, fermiĝinte en sia ĉambro; ŝi kreas por si ĉielon, ĉar ŝi\njam povas vivi nur en ĉi tiu artefarita ĉielo. Kaj kiam la anĝelĥoro de\nla kristnaskfestantaj knaboj eksonas sub la fenestro, tra la fenestro\nŝi elflugas, ŝi flugus -- kaj ŝi falas el la alto kaj frakasas sin,\nkompatinda anĝelo kun flugiloj el metalfadeno kaj ĉifonoj.\n\n (-las)\n\n\n\n\nBIBLIOGRAFIO\n\n\nPOEZIO de Stanislav Schulhof.\n\nPlenmano da versoj, granda promeso portita en la fruan tombon...\nkara malfeliĉa poeto, kara malsana doktoro, kortuŝite mi ekkaresas\nvian memoron. Mi freŝe memoras pri la granda emocio, kiam mi unue\nlegis ĉi tiujn poemojn, en kiuj post multaj bombastaj kaj perfortaj\nversoj, post multaj, sed malmulte dirantaj vortoj, eluzitaj frazoj kaj\nbildoj, prezentis sin homo, kiu simple kaj sincere rakontas al ni siajn\nsentojn, kaj kies sentoj estas indaj por rakonti ilin.\n\nTri volumetoj, en ili tridek poemoj. Konstanta evoluo kaj\npliperfektiĝo -- rompita de la morto.\n\nEn la unua volumo li ankoraŭ luktas kun la ritmo, kelkfoje eĉ kun\nla lingvo. Troviĝas kelkloke vortoj nekonvenaj, banalaj, aŭ nenecesaj.\nSed jam montriĝas la bonaj kvalitoj: natura, agrabla kaj simpla stilo,\nkiu trudas por legi, kiu rakontas kaj ne deklamas -- jen homo, kies arto\nestas sincera, kiu parolas nur se li havas ion por diri. Kia stranga,\nkara voĉo! Kia simpla, kara voĉo!\n\n„Per espero al despero“... peza ŝtono de pesimismo sur vundita\nkoro. Idealoj -- revoj infanaj. Esperanto ligas nin, siajn adeptojn\nper amo, „ĉar ni ĝis nun -- tre malmultaj estas“. Ĉu la verda stelo ne\nestas meteoro, kiu post brila flugfalo dronos en la oceano? Kaj la\nkanto Desperanto estas skribita per plumo trempita en la venenon de\nmalespero. „La senĉesa homa harmonio, Unu amo, unu familio -- Sukeraĵo\npor la infaneco.“ Ho Esperanto, eble venos la tempo „kiam ree homon\nbatos homo, sed li batas lin en via nomo. Ankaŭ kun la stelo sur\nstandardo.“\n\nSed „kia stranga, forta voko“ rompas la malesperajn akordojn en la\nsamtitolita kanto! Printempo! -- Disfalas la putraj muroj, ridas tago,\nbrilas suno sur lazuro.\n\n Blovas juna freŝa vento!\n En la mondon venis nova sento!\n\nFacilanima ĝojo vibras en ĉiu linio. La malsana homo plenspiras sian\npulmon per viviga freŝa aero, la malesperulo plensorbas sin per viviga\nfreŝa espero. Kion vi parolas pri zorgoj, ĉagrenoj, malfeliĉo, griza\nvivo, enuo --\n\n Por mi sola argumento:\n Blovas freŝa juna vento!\n\nKiu atentus pri la makuletoj, kiujn la verso havas en la dua kaj\nkvara strofoj? Oni spiras pli profunde kaj sinforgese lasas sin porti\nper la pulsanta ritmo.\n\nSed en la dua volumo: -- „Kion la vivo alportis“, -- denove la malnova\npesimismo. „Foje en konfuza horo“ li malespere serĉas la akvon de l'\nforgeso. Amo plej terura lian koron premas, amo al fantomo nereala: al\nla homaro. Malbenita am' al vorto sen enhavo, ve al la homo kiu portas\nĝin en la koro!\n\nKortuŝaj estas liaj antaŭsentoj pri morto. Tiuj veas en lia\nPrintempa Kanto, kiam: „vivi, vivi, krias ĉiu vermo. Ankaŭ la subtera\nmuta vermo.“ Tiuj plenŝutas per melankolio la ĉarman Lastan Rozon\nkaj tiuj profetas en la rezignoplena Finalo! „Devas soni kanto\nnajtingala, Gaja kant' de pli feliĉa bardo. -- „Fino, fino... La kurteno\nfalas...“\n\nSed antaŭ la falo de la kurteno li donacis al ni ankoraŭ unu\nvolumon, la Aŭtunajn Florojn, en ĝi la bonegan Recepton por fari bonajn\nversaĵojn, kaj du verajn perlojn de nia literaturo, la Sovaĝan Kanton\nkaj la Kanton de l' Sklavo. Mi ne povas reteni min, mi citas laŭvorte\nla lastan:\n\n Nun mi klare vidas, ke jam sorto mia\n estas alligita al vi per kateno,\n ke mi nun jam devos ĉiam kun vi iri,\n ke mi certe ne sukcesos jam akiri\n liberecon, mia nova suvereno!\n\n Multefoje mi forĵetis mian plumon,\n eĉ emblemon vian: stelon kvinradian,\n en la kor' la fajron mi estingi penis,\n sed vi senkompate ĉiam min ekprenis,\n kaj min pluen, pluen trenis: sklavon vian.\n\n Al vi apartenas do nun vivo mia,\n ĉio, kion jaroj lasis en la koro\n vin mi sekvas nune, kiel somnambulo,\n tute kontraŭvole, tute sen postulo,\n kaj mi jam ne revas eĉ pri laŭr' kaj gloro.\n\n Kie vi ja prenis tiun sorĉan forton?\n Vi tra landoj marŝas sen la sang' sur glavo\n sen kanonoj, nur kun via verda stelo,\n kaj vin malgraŭ tio sekvas sen ribelo\n ĉiam novaj, blinde obeemaj sklavoj.\n\n Pli kruelan, ol la famaj uzurpantoj\n vi alportis al ni en la mondon moron:\n ili piedbatis homajn liberecojn,\n de la landoj ŝiris partojn, limojn, pecojn,\n sed vi ŝiras el la brustoj nian koron.\n\nKia evoluo en ĉi tiu volumo! La poeto jam majstras la instrumenton\nkaj komencas sian virtuozan ludon. Kaj... vi ja scias... ni perdis\nlin!\n\nKara Schulhof, mi ne povas nun skribi pri viaj poeziaj peketoj, ja\nvi jam ne legos por danki mian kritikon, kiel vi promesis en iu via\nantaŭparolo. Vi kaŝis vin de ni, kiel de vi via sovaĝa kanto, kaj via\nanimo --\n\n eble ĝi fariĝis bonodora floro,\n kaj ĵus hejmenportas ĝin sur juna koro\n iu sopiranta bela knabinet'.\n\n (KOPAR)\n\n\nKRIOJ DE L' KORO. Poemoj de Salo Grenkamp-Kornfeld.\n\nNia esperanta literaturo ne estas ankoraŭ tiom evoluinta, ke ni povu\napliki al ĉiuj aperintaj verkoj la plej severan mezuron de kritiko.\nVerŝajne tiu principo gvidis ankaŭ la E. L. A.-n kiam ĝi\nrekomendis ĉi tiun libreton. Simpatia koro klopodas en ĝi esprimi siajn\nnaivajn sentojn, kio tamen pro la poezia malcerteco ne ĉiam sukcesas\ntiagrade, ke la leganto povu havi senembarasan artan ĝuon. Sed sentoj\npovas maturiĝi, formo povas perfektiĝi kaj tial ni povas esperi pri la\npoeto.\n\n (KOPAR)\n\nNI RICEVIS: „Leakey's Introduction to Esperanto.“ Beleksteraĵa,\nkoncize kaj lerte farita enkonduko en la lingvon por angloj. -- „La\nlejpziga foiro.“ Arte belaspekta propagandkajero pri la printempa\nfoiro. -- „Belga Esperantisto“ (aŭg.-sept.). -- „Corriere Balcanico.“\n(Esperantista). „Hungara Esperantisto“ (oktobro).\n\n\n\n\nDISPUTO\n\n\nLA KOMPATINDA POETO Namillab Major, kiu frakasis sin saltinte de la\nkvara etaĝo, skribis al mi en sia lasta letero:\n\n„Do, mi mortas. Mi ne povas plu elteni la vivon, kies ritmo por mi\ntute konfuziĝis. Aŭdu mian tragedion:\n\nMi verkis poemojn Esperantajn. Ili ja ne estis mondliteraturaj\nĉefperloj, sed mi opiniis, ke ili estas valoraj eksperimentoj en\nnia malriĉa originala literaturo. Mi esperis sukceson -- ĉiu poeto\nja esperas ĝin, precipe Esperanta poeto. Kaj mi atendis senpacience\nrecenzojn ĉar vi ja scias, ke ni poetoj malamas kaj abomenas la\nrecenzantojn, sed la poemojn ni skribas propre nur por ili. Febre mi\ntraserĉis la gazetojn -- fine mi trovis la recenzojn unu post la alia.\nIli laŭdis pli aŭ malpli, sed plendis pro manko de loko. Kompatinduloj,\nmi pensis, kiel ili volus elkrii sian admiron, kaj la malbenita manko\nde loko ŝtopas la buŝojn al ili. Nun -- rigardu -- longa kritiko! Legu,\nlegu, -- mi kriis al mi -- fine vi ekscios, kiom vi valoras. Tro frua\nĝojo! La recenzanto skribis tri liniojn pri mia volumo kaj tridek\nliniojn pri la kvin asonancoj, kiuj troviĝas en ĝi. Mi glutis unu, mi\nglutis du, la recenzo malsuprenglitis, mi digestis ĝin. Poeto devas\nhavi gorĝon bone ŝmiritan.\n\nNova recenzo! Mi pretigas la gorĝon. Ĝi skribas unu linion pri la\nvolumo kaj tridek pri la teorio de la sole ĝusta ritmo. Ho, mia ritmo,\nmia sola fiero, ĉu vi ne estas bona, mi pensis, kia doloro! Mi provis\ngluti, ne sukcesis. Mi provis forgesi, ne sukcesis. Mi provis tralabori\nmiajn versojn. Kaj nun, imagu mian malfeliĉon, miaj versoj komencis ne\nplaĉi al mi, ilia piedoj kontuziĝis, puŝis unu la alian, interpremiĝis,\nfaletis, lamis. Mi febre laboris, mi transskribis ilin laŭ hispana\nritmo, laŭ franca ritmo, laŭ la hinda, laŭ japana, laŭ la balkana, laŭ\nla senegala, laŭ la botokuda! Ho, mia Esperanta ritmo, kial mi forlasis\nvin, nun mi ne trovas la revojon al vi! Miaj versoj tute freneziĝis; ĉu\nnur la versoj? Mi sonĝas pri tripiedaj fraŭlinoj, pri kavaliroj, kiuj\nhavas du longajn kaj tri mallongajn piedojn -- kaj ili saltas-dancas sur\nmia brusto, jam tute ili frakasis la koron, kaj kion faru la poeto, se\nli devas sonĝi sen koro? Li mortu. Do, mi nun kuros al la kvara etaĝo,\nkiel mi kuru do? Unu ŝtupo: mallonga; du ŝtupoj: longa, mallonga...\nlonga... longa... mallonga... ho! Sed fine longa falo: seninterrompa\nkaj senritma, dank' al Dio, senritma!\n\nAdiaŭ, eldonu mian artikolon pri ritmo verkitan ankoraŭ kun sana\nmenso.\n\n Via malfeliĉa N. M.“\n\n Por la fideleco. KOPAR.\n\nRITMO. Ĝis la plej novaj tempoj regis pri ritmo la plej granda ordo\nen Esperantujo. Ne tial, ĉar oni ne faris versojn kun malbona ritmo,\nsed ĉar oni ne faris teorion pri ĝi. Kaj estas terure, mi devas nun\nankaŭ fari teorion pri ritmo, kvankam diris jam Hafiz, ke „praktiku la\nkison kaj ne klarigu ĝin“, kaj same mi volus krii: „sentu la ritmon kaj\nne faru pri ĝi teorion“.\n\nUnu el la plej ĉefaj karakterizaĵoj de nia lingvo estas la forta\nakcento. Estas do evidente, ke ĝi ne povas esti ignorata en la poezio,\neĉ la ritmo devas esti bazita sur ĝi, do nek sur la mezuro, kiel en la\nlingvoj greka kaj latina, nek sur la silabnombro, kiel en la franca\nlingvo. Estas tute erare, se oni volas aŭdi el Esperantaj versoj\nfrancan aŭ anglan ritmon. El ili devas soni Esperanta ritmo.\n\nĈiu verso konsistas el piedoj. Ĉiu piedo devas havi _unu_ akcentitan\nsilabon, sur kiu ĝi apogas sin (I). Sed nur unu! Du forte akcentitaj\nvokaloj ne povas stari unu apud la alia, ĉar tio malagrable tuŝas la\norelon (II). Ekz.:\n\n „En okul' larm' sidis...“\n\nOni sentas kvazaŭ estus karambolo de vortoj.\n\nĈiu piedo aŭ leviĝas:\n\n „Homar', homar', mi vokas vin kun kri'...“\n\naŭ malleviĝas:\n\n „Venu dolĉaj rememoroj!“\n\nSame la trisilabaj piedoj:\n\n „Knabinet', ĉu vi amas fidele?“\n „Ŝiru de vang' la vualon.“\n\nEl piedoj kombiniĝas la verso. Ĉefa principo: leviĝantaj kaj\nmalleviĝantaj piedoj ne povas stari unu apud la alia (III), ĉar\ntiamaniere du akcentitaj silaboj renkontiĝas, kaj oni ree havas la\nsenton de karambolo. Ekz.:\n\n Mi | sidas | apud | forn' kun | pens' a|mara |\n Pri | krue|la mort' | via | knabin' | kara. |\n\nLegante oni sentas preskaŭ marmalsanon.\n\nLa versoj povas havi antaŭan kaj malantaŭan duontakton.\n\nSeveraj formoj klasikaj havas difinitajn piedojn. Sed ĉiu poeto\npovas krei novan formon, konvenan al la enhavo de sia verso. Nur la\ndiritajn tri principojn li devas nepre sekvi, male la verso „piedon\ntiros kiel lama hund'“.\n\nKonsilinde estas, ke en la sama verso ĉiuj linioj havu la saman\nmovmanieron (leviĝan aŭ malleviĝan).\n\nPor konsolo, mi citas kelkajn poeziajn permesojn:\n\nUnusilabaj vortoj povas esti akcentaj aŭ neakcentaj.\n\nPli ol trisilabaj vortoj povas havi plurajn akcentojn sur kiu ajn de\nla antaŭaj silaboj.\n\nLa pronomoj posedaj, la vortoj de la „Tabelo“ (escepte la serion\n„neni-“), la vortoj „ili“ kaj „unu“, prepozicioj kiuj ne havas duoblajn\nkonsonantojn („apud“, „super“ antaŭ postsekvanta vokalo) povas perdi\nsian akcenton, se ili senpere sekvas akcentitan vokalon. Ekz.:\n\n Kaj kor' mia sangis...\n Sed hom' tiu ridis...\n Ĉe l' font' apud arbo...\n\n„I“ antaŭ akcentita vokalo povas perdiĝi kiel silabo (Bennemann). Ekz.:\n\n Kiel mielon la abelo...\n Mi kolektas la memorojn.\n\nMi finas. Mia artikolo ne estas ia frapanta nova teorio, propre ĝia\nprincipo estas la sama, kiel en la „Esperanta Versfarado“ de Parisot\nkaj Cart. Kaj laŭ la samaj principoj verkis Zamenhof kaj la plej bonaj\nEsperantaj poetoj. Sed oni aŭdas nuntempe kontraŭvoĉojn kaj -- kio estas\npli ĉagrena -- oni legas kontraŭversojn. Kaj, kio pikas al mi rekte en\nla koron, oni skribas kontraŭrecenzojn. Kion fari, kion fari? mi devis\nskribi la artikolon, eble tio kvietigos min iomete.\n\nFakte, mi estas jam pli trankvila.\n\n NAMILLAB MAJOR\n\nLa kovrilo de nia dua numero estas desegnaĵo de Emeriko Pérely,\npentro-artisto.\n\n\n\n\nANONCOJ:\n\nGRANDAJ LAŬ INTERKONSENTO!\n\nMALGRANDAJ:\n\nPO DU EMPRESOJ LA PREZO DE UNU NUMERO!\n\nPAGO NEPRE ANTAŬE!\n\n\n\nNia sola semajna gazeto estas la\n\nESPERANTO TRIUMFONTA\n\nInternacia! Semajna! Neŭtrala!\n\nNepre abonu ĝin!\n\nAbonejoj en ĉiuj landoj\n\nAdministracio:\nHorrem bei Köln, Germ.\n\n\n\nLa evoluon de la grafikaj industrioj servas la interesa\n\nMAGYAR GRAFIKA\n\n(HUNGARA GRAFIKO)\n\nBUDAPEST VI, ARADI-UTCA 8\n\nĈiuj, kiujn interesas la grafiko de l' arto, mendu\nĝin! Unu numero kostas hungara K 250.--\n\n\n\n\nMODERNAJ ROBINZONOJ!\n\n? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?\n\n\n\nINTERNACIA FOIRO EN PRAHA\n\n(Ĉeĥoslovakio)\n\nInformojn donas: PRAŽSKÉ VZORKOVÉ\nVELETRHY Staroměststká radnice PRAHA\n\nEsperanto korespondata!\n\n\n\nNenia resaniĝo -- nenia pago!\n\nASTMULOJ!\n\nPLI OL 20000 suferintoj pro astmo kronika,\nbronka, nerva, estas tute aŭ parte\nresanigitaj pere de\n\nVIVAMOL\n\n(antaŭe Vixol.)\n\nTiu elpensaĵo de nia samideano E. Ĉefeĉ\nestas kuracilo plej taŭga por ĉiuj astmuloj.\n\nĜi enhavas nenian drogon danĝeran.\n\nSenpaga trisemajna provado!\n\nONI BEZONAS AGENTOJN.\n\nPetu broŝuron de\nVIVAMOL, Ltd. III. Gt.\nPORTLAND St., LONDON W. I.\n\n\n\nKönyves Kálmán\n\nr.-t.\n\nFama eldonejo de reproduktaĵoj por artaj bildoj!\n\nDesegnaĵoj, pentraĵoj de mondfamaj artistoj! Rekomendas siajn eldonaĵojn\n\nPetu ilustritan prezaron!\n\nBudapest VI, Nagymezö-utca 37-39\n\n\n\nESPERANTO SERVICE CORPORATION „ESKO“\n\n500 FIFTH AVENUE NEW-YORK CITY\n\nTelegrafa adreso: ESPERANTO NEW-YORK\n\nAĉeto, eksporto, importo kaj maklerado de ĉiuspecaj komercaĵoj\n\nKatalogoj, prezaroj kaj specimenoj estos danke ricevataj\n\n\n\nORIENTO!\n\nHavigu al vi tuj la interesplenajn literatur-historiajn verkojn,\nkun tri-koloraj etnografiaj kartoj, en plej konciza Esperanto,\nlaŭditaj de ĉiuj:\n\n LA BULGARA LANDO KAJ POPOLO\n LA NAJBAROJ DE RUSLANDO\n\nKontraŭ 1 dol., 5 sv. fr., 10 fr. fr., 25 ĉ. kr., 500 g. mk. (laŭ\nla monvaluto de l' mendinto) sendas rekomendite la aŭtoro:\n\nIVAN H. KRESTANOFF\n\nDresden-A., Wintergartenstrasse 9. Germanujo.\n\n\n\nĈiu konscia esperantisto devas esti membro de la oficiala mondorganizacio\n\nU. E. A.\n\nAliĝu tuj ĉe la delegito de via loko aŭ ĉe la Centra Oficejo de\n\n UNIVERSALA ESPERANTO ASOCIO:\n 12 BOULEVAND DU TÉÂTRE,\n GENÈVE, SVISLANDO!\n\n\n\nCELULOIDO KAJ OJOGALITO\n\nARTIKOLOJ DE OYONNAX, KOMBILOJ, HARBROĈOJ, BRAKRINGOJ, ORNAMPENDAĴOJ,\nFERMILOJ POR SAKETOJ KAJ ALIAJ\n\n LÉON JANVIER\n OYONNAX (AIN, FRANCUJO)\n\n\n\nSeriozaj, humoraj rakontoj, teatraĵeto, poemoj, noveloj.\n\nPOR LA PREZO DE TIU ĈI NUMBERO\n\naŭ por du 60 centimaj respondkuponoj:\n\nKVIN LEGINDAJ LIBRETOJ\n\n Mendu tuj ĉe PAŬLO BALKÁNYI\n Budapest, VI., Hajós-utca 15. Hungarujo.\n\n\n\nBulgara ROZOLEO\n\nLa fama bonodoraĵo por parfumaĵoj, sapoj, k.t.p. unuakvalita,\npogrande kaj pomalgrande\n\nSpecimena botelo kontraŭ 10 sv. fr. aŭ 25 fr. fr.\n\n IVAN KRESTANOFF, Eksportoficejo\n Wintergartenstrasse 9, Dresden-A., Germanujo.\n\n\n\nFAKULOJ ABONU LA OFICIALAN GAZETON\n\n LA POLICISTO\n KUN LA KONSTANTA ALDONO\n LA POŜTISTO\n\n REDAKCIO:\n BUDAPEST, IX, ÜLLŐI-UT 59.\n\n\n\n ARTPLENAJN FOTOGRAFAĴOJN\n FARAS\n DISKAY\n\n BUDAPEST\n VII., RÁKÓCZY-UT 72\n\n\n\nSENZACIO DE NIA LITERATURO!\n\n La poemaro de\n JULIO BAGHY\n aperos.\n\nABONPREZOJ:\n\nSimpla bela eldono Sv. franko 1. Luksa eldono kun portreto kaj\nsubskribo de la poeto Sv. franko 2.\n\nAbonu kaj abonigu tuj!\n\nSendu la abonprezon laŭeble en naciaj bankbiletoj aŭ iel ajn\nal la LITERATURA MONDO, BUDAPEST VI, ANDRÁSSY-ÚT 81\n\n\n\n HUNGARA\n NUTRAĴLIVERANTA\n KAJ KOMERCA A. S.\n\nIMPORTO EKSPORTO\n\n ADMINISTREJO:\n BUDAPEST, V., FÜRDŐ-UTCA 2.\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LITERATURA MONDO, NUMERO 2, 1922 NOVEMBRO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":98,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Literatura Mondo, numero 3, 1922 Decembro\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: Literatura Mondo, numero 3, 1922 Decembro\n\nEditor: Tivadar Soros\n\n\n \nRelease date: May 14, 2016 [eBook #52064]\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/52064\n\nCredits: Produced by Andrew Sly and Roel Haveman. Music prepared\n by Linda Cantoni.\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LITERATURA MONDO, NUMERO 3, 1922 DECEMBRO ***\n\n\n\n\nProduced by Andrew Sly and Roel Haveman. Music prepared\nby Linda Cantoni.\n\n\n\n\n\n\nUNUA JARO\n\n1922 DECEMBRO\n\nNUMERO 3\n\n LITERATURA\n MONDO\n\nRESPONDA REDAKTORO: D-RO TEODORO SCHWARTZ\n\n REDAKTA KOMITATO: JULIO BAGHY, DRO KOLOMANO DE KALOCSAY,\n PAŬLO DE LENGYEL, PAŬLO BALKÁNYI, ADALBERTO BAYER\n\nADMINISTREJA DIREKTORO: ANDREO BÁN\n\nNIA KUNLABORANTARO: LOUISE BRIGGS (ARMLEY), J. GRAU CASAS\n(BARCELONA), F.E. HAINE (BRUXELLES), NIKOLAO HOHLOV (ZAGREB),\nDRO EMIL PFEFFER (WIEN), IVAN H. KRESTANOFF (DRESDEN), PAUL\nMEDEM (KAUNAS), EMMA H. OSMOND (LONDON), M. SOLOVJEV (SKOPLJE),\nJULIO WERNER (BUDAPEST), DRO LEONO ZAMENHOF (VARSOVIO)\n\nREDAKTEJO KAJ ADMINISTREJO: BUDAPEST VI, ANDRÁSSY-UT 81\n\nPRESITA: GLOBUS PRESARTINSTITUTO A. S.\n\n\n\n\nKARAJ GESAMIDEANOJ!\n\nLa Kristnasko jam frapis sur la pordo kaj la Nova Jaro staras\nantaŭ la sojlo. Ni profitas ĉi tiun okazon por tutkore deziri al vi\nagrablajn festotagojn kaj feliĉan novjaron. Ni ne venas kun malplenaj\nmanoj al vi, ĉar kune kun niaj bondeziroj ni metas sur vian tablon la\nplej freŝan numeron de la „Literatura Mondo“. Ĝi estas vera donaco,\nkiu postulis de ni oferojn, sed ni faris tion volonte, ĉar per tio, ni\nvolis esprimi nian dankon por la sincera kaj komprena akcepto, por viaj\ngratuloj. Per tiu ĉi numero ni volas doni pruvon al vi pri tio, ke niaj\nentuziasmo, persisteco, sindonemo al la grava entrepreno ne malpliiĝis,\neĉ plifortiĝis. Per tio ni volas montri, ke estu konvinkiĝintaj la\ndubantoj, ke nia serioza klopodo staras sur firma financa bazo kaj\nneelĉerpebla morala fundamento. Per tiu ĉi lasta ni aludas je tiu ĉi\nmorala fundamento, kion ni trovis en viaj koroj.\n\nNi ne eraris do, opiniante, ke la Esperantistaro jam estas matura\nhavi _belegan, grandan kaj ampleksan fakan gazeton por literaturo\nkaj arto_, kiu inde povus esti komparata kun la nacilingvaj\nrevuoj.\n\n„Krom _Esperanto_ de U.E.A. kaj _Esperanto Triumfonta_, nepre\n_LITERATURA MONDO_ devas esti abonata de ĉiu serioza Esperantisto“ --\nskribis al ni unu el niaj legantoj. Ni konsentas, ĉar nur tiam ni povos\nefektivigi tute nian programon kaj doni ampleksan, luksan, rimarkindan,\nartan revuon al la tutmonda Esperantistaro, se _ĉiuj kunhelpas\nkaj subtenas nian laboron_, donante al ni financan kaj moralan\nrimedojn.\n\nDankon kaj koran bonvenon al ĉiuj!\n\n _LA REDAKTA KOMITATO_\n\n\n\n\nPrezo de unu numero: 1 svisa franko aŭ egalvaloro.\n\nAbonprezo por unu jaro:\n 2.-- dolaroj\n 5.-- guldenoj\n 7.-- sved. kronoj\n 10.-- svis. frankoj\n 10.-- danaj kronoj\n 25.-- fr. frankoj\n 10.-- norv. kronoj\n 12.-- pesetoj\n 10.-- ŝilingoj\n 40.-- liroj\n 60.-- ĉ. kronoj\n 5.-- jenoj\n\nAbonon bonvolu sendi laŭeble en registrita letero _al nia adreso_,\naŭ en la sekvantaj landoj, al niaj abonejoj:\n\n Aŭstrujo: Wien, Esperanto-eldonejo „Nova Tempo“, VI., Mollardgasse 55.\n Britujo: The British Esperanto Association, 17 Hartstreet, London, WC. 1.\n Bulgarujo: Centra Librejo Esperanto (Gaŝevsky) Sofia.\n Belgujo: Franz Schoofs, 45 Kleine Beerstraat. Antwerpen, Poŝtĉekkonto\n No 284. 20. -- E. Haine, 23, rue du Marais, Rysbroek, Bruxelles.\n Ĉeĥoslovaka: Otto Sklenĉka, Hradec Králové.\n Danujo: Martin Blicher, International Boghandel, Hotel d'Angleterre,\n Kobenhavn.\n Estujo: Helmi Dresden, postkast 6, Tallin.\n Francujo: Raymond Schwartz, 4, rue d'Hauteville, Paris.\n Finnlando: O/Y. Movado A/B. Helsinki, Kasarminkatu 20.\n Hispanujo: Konrado Domenech, Hotelo Flora Banyoles, Ĝirona. -- Ferdinando\n Montserrat, Barcelona, Str. Villaroel 107, 20 20.\n Italujo: Johano Maindari. Viale Vittoria 1, Milano 21.\n Jugoslavujo: D. D. Maruzzi, Zagreb, Jezuitska-ul. 1.\n Polujo: Adolfo Oberrotman, Krak. Przedm. 10 Warszawa\n (P. K. O. n-o 3125).\n Rumanujo: Esperanto Oficejo, Cluj.\n\nLAŬVOLE SENDU ALTAN SUMON KAJ NI LIVEROS TIOM DA NUMEROJ, KIOM\nVALORAS LA PAGO!\n\nVi povas ankaŭ pagi per ia ajn banko al sekvantaj naciaj bankoj,\npor la konto de _Hungara Ĝenerala Kreditbanko_ (Banque Générale de\nCrédit Hongrois Ungarische Allgemeine Creditbank), _Budapest_, por\n„Literatura Mondo“:\n\nNACIAJ BANKOJ:\n\n Amsterdam: Amsterdamsche Bank\n Bratislava: Slovenská Všeobecná Úverná Banka\n Berlin: Direction der Disconto Gesellschaft\n Bruxelles: Banque de Bruxelles\n Christiania: Den norske Creditbank\n Copenhague: Kobenhaven's Handelsbank\n Milano: Banca Commerciale Italiana\n London: The National Provincial & Union Bank of England Ltd.\n New-York: Guaranty Trust Comp of New-York\n Paris: Banque de l'Union Parisienne\n Sofia: Banque Balkanique\n Stockholm: Skandinaviska Kreditaktiebolaget\n Zürich: Schweizerische Bankgesellschaft\n\n\n\n\n[Bildo: BENCZUR: PETŐFI]\n\nALEKSANDRO PETŐFI\n\n1823-1849\n\n\nLa hungara nacio festas la centjaran datrevenon de la naskiĝo de sia\nplej genia lirika poeto Petőfi. La nacio rememoras pri sia filo, kies\nmeteorsimila apero kaj malapero lasis por ĉiam sian lumon en koro de\nĉiu hungara generacio. Sed ne nur la hungaroj festas, nun rememoras pri\nli la literaturaj medioj de aliaj nacioj, ĉar li estas ne nur nacia,\nsed ankaŭ internacia poeto, kies genio iris trans la landlimojn.\n\nLia vivo estis erupcia, senĉese alternanta inter sufero kaj ĝojo\nen malespero kaj gloro. La vivo donis al li ĉion, escepte riĉecon kaj\nlongajn jarojn.\n\nPost forigo el la liceo, pro pasia vizitado de la teatroj, li ĵetis\nsin en la ventegon de la vivo kaj sen protektantoj, sen ia ajn subteno\nli komencis la lukton por la ekzisto. Neestingeblaj sopiroj flamis en\nlia koro kaj lia ekstrema karaktero kvazaŭ pelis lin por serĉi la vojon\nal la senmorteco. Netrovante helpon kaj mecenojn li soldatiĝis pro\nmalespero, sed baldaŭ lia malsano liberigis lin el la militservo kaj li\nfariĝis migranta aktoro. Li ekvagis tra la lando, sed konvinkiĝinte,\nke li neniam povas fariĝi fama aktoro, baldaŭ li revenis al Peŝto.\nTiutempe jam kelkaj el liaj poemoj estis bone konataj. Oni ekkonis lin\nkaj la famo levis lin al piedestalo de la gloro kaj li fariĝis idolo\nde la junularo. Li studis fremdajn lingvojn kaj tradukis. Li edziĝis\nkontraŭ la volo de la gepatroj de la fianĉino sed lia familia vivo\nestis feliĉa. En la batalo por la libereco li fariĝis majoro, adjutanto\nde generalo Bem. La ardanta patriota sento igis lin serĉi la plej\ngrandajn danĝerojn en la bataloj kaj en sia dudeksesa jaro li fariĝis\nheroa viktimo en la malgajnita batalo ĉe Ŝegeŝvár. Neniu scias, kie\nkaŝas lian cindraron la patrina tero.\n\nSpontana sincereco, vere ideala entuziasmo, flamema senpacienco,\noferemo, vanteco, barojn detruanta energio, katenojn netoleranta\nliberamo karakterizis lin kaj liaj poemoj respegulas ĉion ĉi.\n\nLiaj plej famaj poemoj estas: „La apostolo“, en kiu li rakontas la\nmartirvivon de viro, kiu batalas por la popol-libereco. En tiu ĉi poemo\nPetőfi vere donas sin mem kune kun siaj tiranmalamo, komprenemo por\nmizeruloj, profeta povo; „Johano la Brava“, en kiu li rakontas pri amo,\nmalfeliĉo, formigro, aventuroj, heroaj faroj kaj veno en Feolandon de\njuna kamparano; sennombraj popolkantoj, en kiuj li pentris la allogan\ndolĉecon de la kampara vivo. La naturpentrantaj poemoj montras lian\namon al sia amata ebenaĵo, kie li naskiĝis, kie vivis liaj simplaj\ngepatroj.\n\nLa mizero de la vagabonda vivo plantis profundajn pensojn en li,\nlia penetra observemo igis lin vidi la mondon tia, kia ĝi estas,\nkaj li disŝutis la trezorojn de sia koro kun senafekta simpleco kaj\nmalavareco. La florpolva freŝeco de liaj poeziaj floroj eĉ nun, post\ncent jaroj; restis pompanta. La tempo ne povis velkigi ĝin, ĉar la\nlingvo kaj esprimriĉeco de lia poezio kaj profunda graveco de liaj\npensoj estas tiel modernaj, tiel aktualaj, kvazaŭ la hodiaŭo estus\nnaskinta ilin.\n\nNemirinde, ĉar li anticipis ja epokojn kaj okupas rajtan lokon en la\nParnaso de popoloj.\n\n\n\n\nEL LA POEMOJ DE ALEKSANDRO PETŐFI\n\n TRADUKO DE\n KOLOMANO DE KALOCSAY\n\n\nFINO DE SEPTEMBRO\n\n Floradas ankoraŭ la floroj en valo\n Kaj verdas ankoraŭ la poplo ĉe l' pont',\n Sed vidu, jam tie la vintra vualo,\n La neĝo ekkovris la supron de l' mont'.\n En kor' mia juna kun fajra radio\n Printempe brilegas ankoraŭ la sun',\n Sed griza jam iĝis ĉe mia tempio\n La nigra harar' pro la prujn' de aŭtun'.\n\n La floro forfalas, la vivo forpaŝas...\n Alflugu, edzin', ho amata kolomb',\n La vangojn sur bruston nun mian vi kaŝas,\n Ĉu eble ne -- baldaŭ -- sur herbojn de l' tomb'?\n Ho diru, se mort' min antaŭe forŝiros,\n Ĉu restos mi ĉe vi en plora memor',\n Aŭ iam la am' de junul' vin altiros,\n Kaj nomon la mian faligos vi for?\n\n Se ĵetos vi for la vidvinan vualon,\n Ĉe l' tomb' ĝin pendigu, flirtigu ĝin vent',\n Ĝis flagon la nigran, lasinte for valon\n De l' mort' mi subportos en nokta silent',\n Deviŝi la vangojn malsekajn de ploro\n Pro vi, forgesint' kun facila anim'\n Kaj vindi la vundon kruelan de l' koro\n Amonta eĉ tiam, eĉ tie, sen lim'.\n\n\nLA VENTO\n\n Nun, kun mola flustro, milda vent' mi estas,\n Mi la verdajn kampojn tra- kaj trapromenas,\n Kison spiras mi, la dolĉan, varman kison\n Lipoj de l' burĝonoj amdonace prenas.\n „Floru, ho filinoj belaj de l' printempo,\n Floru, floru!“ -- diras mia dolĉ-susuro.\n Ili senvestiĝas kun hontemo ĉarma,\n Sur ilia brust' mi svenas pro l' plezuro.\n\n Morgaŭ blov' sovaĝa, sibla bru' mi estos,\n Tremas antaŭ mi, ĉar timas min la branĉo,\n Scias, ke mi havas en la man' tranĉilon,\n Kaj defalos ĝi per ĝia akra tranĉo.\n „He, knabinoj stultaj, trokredemaj, velku!“\n Siblas mi al palaj floroj ĉeorele.\n Ili velke falas brusten de l' aŭtuno\n Kaj mi ridas ilin moke kaj kruele.\n\n Nun kun flu' pli mola ol river' trankvila\n Tra l' aero naĝas mi silente, pace,\n Pri ekzisto mia scias nur abelo,\n Se ĝi hejmenvenas de la kampo lace.\n Se jam pene flugas la abel' pro ŝarĝo,\n Kiun ĝi kunportas por miel-prepari,\n La skarabon etan prenas mi sur manon\n Por flugadon ĝian pli facila fari.\n\n Morgaŭ uragano kun hurlanta muĝo,\n Sur ĉeval' sovaĝa tra la mar' mi bruas.\n Kiel instruisto al infan' petola\n Mi la verdajn buklojn de la mar' ekskuas\n Se mi trovas ŝipon, mi flugilon ĝian,\n La flagrantan velon, ŝiras furioze,\n Skribas mi per mast' sur ondojn ĝian sorton:\n Ke ĝi ne plu kuŝos en haven' ripoze.\n\n\nKIEL STRANGE SONĜIS MI...\n\n Kiel strange sonĝis mi ĉi-nokte!\n Mian koron pikis vi, trezor'.\n Tuta sang' elfluis el la kor'... sed\n Ĉiu guto iĝis ruĝa flor'...\n\n Kio estas la signif'? Nenio,\n Krom ke tia estas ama sent':\n Morte ĝi turmentas nian koron,\n Tamen estas dolĉa la turment'!\n\n\nMAJSTRO PAŬL'\n\n Cerbumis majstro Paŭl' ĉi-maniere,\n Kaj sur okulojn\n La ĉapon ŝovis li sovaĝ-fiere:\n „He, per diablo!\n Por kio ja edzin'! Mi ŝin enuas!\n Sen ŝi la vivo pli libere fluas.\n Forpelos mi ŝin... tiel ŝajnas sorto...“\n Kaj jen, li agis ĝuste laŭ la vorto.\n\n Cerbumis majstro Paŭl' ĉi-maniere,\n Sed sur okulojn\n Ne ŝovis ĉapon nun sovaĝ-fiere:\n „He, per diablo!\n Forpeli tamen estis ŝin domaĝe,\n Ŝi pligrandigis la havaĵon saĝe.\n Nun ĝi pereos... tiel ŝajnas sorto...“\n Kaj jen, okazis ĝuste laŭ la vorto.\n\n Cerbumis majstro Paŭl' ĉi-maniere,\n Kaj sur okulojn\n Denove ĉapon ŝovis li fiere:\n „He, per diablo!\n Ja min malĝojo plu ne persekutos,\n Eĉ, kio restis, tion mi forŝutos.\n Jes, mi forŝutos... tiel ŝajnas sorto...“\n Kaj jen, li agis ĝuste laŭ la vorto.\n\n Cerbumis majstro Paŭl' ĉi-maniere,\n Kaj sur okulojn\n La ĉapon ŝovis li malĝoj-kolere:\n „He, per diablo!\n Ja estas jam je ĉio, ĉio fin' nun,\n Do kion fari? Ĉu pendigi min nun?\n Jes, mi pendigos... tiel ŝajnas sorto...“\n Kaj jen, okazis ĝuste laŭ la vorto.\n\n\nLA BOSKETON BIRDO RAVAS\n\n La bosketon birdo ravas,\n La ĝardeno floron havas,\n Kaj la nokto havas stelon,\n Kaj la fraŭlo -- koranĝelon.\n\n Floro floras, birdo trilas,\n La radi' de l' stelo brilas,\n Kaj ŝi -- brilas, trilas, floras,\n Ilin ĝoja kvar' adoras.\n\n Ha, ja baldaŭ flor' ekpalas,\n Bird' forflugas, stel' defalas.\n Sed knabino -- tie restas.\n Plej feliĉa -- fraŭlo estas.\n\n\nKANTO DE LA HUNDOJ\n\n Fajfegas la ventego\n Sub peza, nigra nub'\n De l' vintro du ĝemeloj:\n Frapadas neĝ' kaj pluv'.\n\n Sed kiom nin koncernas!\n La bona grand-sinjor'\n En kuirej-angulo\n Nin lasas kun favor'.\n\n Pri manĝo ni ne zorgas;\n Post lia satmanĝad'\n La niaj estas ĉiuj\n Restaĵoj sur la plad'.\n\n Ja vere, ke kelkfoje\n Eksonas vipa plaŭd',\n Doloras plaŭdo, sed ja\n Saniĝas hunda haŭt'.\n\n Kaj se kolero pasis,\n Nin vokas la Sinjor',\n Piedojn liajn lekas\n Ni kun feliĉa kor'.\n\n\nKANTO DE LA LUPOJ\n\n Fajfegas la ventego\n Sub peza, nigra nub'\n De l' vintro du ĝemeloj:\n Frapadas neĝ' kaj pluv'.\n\n Ni loĝas en la nuda\n Dezerto sen defend',\n Ne ŝirmas tie nin eĉ\n Arbeta branĉotend'.\n\n Ekstere la malvarmo,\n Interne la malsat':\n Du niaj turmentantoj\n Nin pelas sen kompat'.\n\n Kaj tie, jen la tria:\n Pafil' kun kugloŝut'.\n Ruĝiĝas blanka neĝo\n Per nia sangogut'.\n\n Ni frostas kaj malsatas,\n Hurlante pro l' mizer',\n Kun kuglo en la flank'... sed\n Ni vivas en liber'!\n\n\n\n\nKRISTNASKA DONACO\n\nIVAN VAZOV\n\n\nRestis nur unu tago ĝis Kristnasko. La vintro furiozis. La\nenglaciiĝinta Vitoŝa-montaro severe rigardis el sub sia blanka mantelo,\ntrafendita kelkloke de akraj rokoj. Frosta vento, boranta ĝis la ostoj,\nblovis de la neĝaj pintoj super Sofian. Era neĝo kaj prujno traflugis\nde tempo al tempo en la frostiĝinta aero, pilkevolvis sin kaj kovris la\ntegmentojn, kortojn, stratojn. Estis malvarmege. La kamentuboj elĵetis\nnigrajn kolonojn de fumo al la senvoĉa griza ĉielo, kaj mirinde, tiu\nĉi fumo estis nun tiel gaja, tiel ĝentila, tiel ĝojigis la animon! Ĝi\nmemorigis la varmon, la bonfarton, la kontentecon, kiu ĉirkaŭis la\nfeliĉulojn en tiu ĉi mondo, spite la frostoj, la Vitoŝaj ventegoj, la\nglacia mortiga spirado de la vintro...\n\nNome, tiun vidaĵon ĝuadis de sia fenestro, sidiĝintaj sur la mola\nkanapo, gesinjoroj Jordanov, edziĝintaj antaŭ unu kaj duono jaroj.\nCanko Jordanov, grava oficisto en iu ministerio, homo klera, monduma\nkaj pasie sindona al sia juna edzino, fiksis silente la rigardon ien\nal la neĝaj koksoj de Vitoŝa. Evidente, li nek rigardis ion tie, nek\nestis okupita de ia difinita penso, ĉar lia vizaĝo havis la esprimon de\ntiu trankvila, senzorga distreco, kiu ekposedas nevole la homon, kiam\nlia animo estas trankvila, kiam lia vivo fluas facile kaj glate kaj\nkiam li, el varma ĉambro, vivigata de la ĉeesto de belega edzino kaj\nde l' gaja bruado de l' forno, rigardas ekstere la furioze bruegantajn\nblovadojn de l' vintro. Ĉiu estas travivinta tiun feliĉan-egoistan\nsonĝsimilan staton.\n\n[Bildo: ARANKA SCHULHOF: Korto de bavara kamparano]\n\nLa rigardo de lia edzino ankaŭ kuris eksteren de la ĉambro, sed ne\ntiel malproksimen kaj sencele. Ŝi estis ĝin direktinta malsupren al\nnajbara korto. En la fundo de tiu ĉi korto estis duonruinigita dometo\nkun malalta kamentubo, kiu rigardis malĝoje al la ĉielo, sendante al\nĝi varman fumon; el sub la pendanta kaj kurbiĝinta tegmento rigardetis\nfenestreto, kies tri rompitaj vitroj estis anstataŭitaj de ĉifonoj, kaj\nantaŭ la sojlo de la malalta pordo estis amasiĝinta lavango. Tiu ĉi\nmizera dometo, kaŝita inter la grandaj riĉulaj domoj, similis al ĉifona\nalmozulino, perdiĝinta inter amaso da feliĉaj kaj fieraj majoredzinoj.\nLa simileco inter la dometo kaj almozulino ankoraŭ pligrandiĝis per la\naspekto, kiun ĝi havis kvazaŭ etendinte manon al la ĉirkaŭaj grandegaj\ndomoj, kaj dirante: „Kompaton, sendu al mi unu el viaj lignoj kaj\nmi pleniĝos je varmo; sendu al mi unu el viaj multekostaj ornamaĵoj\nkaj mi pleniĝos je ĝojo, eble ankaŭ je kanto tiun ĉi vesperon... Ĉu\nvi vidas?... Malmulton mi bezonas por esti dankema al Dio. Kompatu\nmin!“\n\nSed la grandaj domoj silentas, ili estas senanimaj; kaj la feliĉaj\nhomoj ne aŭdas (ho ve! la feliĉo havas tiun ĉi mankon -- malakrigi la\noreltambureton); la abunda bruado de l' forno ne lasas veni ĝis iliaj\noreloj la akran kanton de la ventego en la truita domo de la malriĉulo.\nVerŝajne, S-ino Jordanov aŭdis tiun kanton, ĉar ŝia vizaĝo iom post iom\nkovriĝis per nuboj kaj subita kompato larmigis ŝiajn okulojn.\n\n-- Kompatinda Danĉovica, kiu scias, kiel ŝi fartas nun?... Ĉu vi\nvidas, Canko, nur ilia kamentubo ne fumas -- diris ŝi meditante al\nsia edzo, ne levante la okulojn de la ĉifona fenestreto de l' mizera\nloĝejo.\n\nŜia edzo mallevis tiam la rigardon de la pintoj de Vitoŝa kaj vigle\nekrigardis la malriĉulan korton.\n\n-- La malriĉa, -- ekparolis li -- kaj krom tio kvin infanoj!... Kaj\nĉiuj loĝas en tiu ĉambreto sen fajro. Se ŝia edzo estus viva, li\nsubtenus ilin per sia malgranda salajro. Kaj nun, kiel ili fartas, mi\nprezentas al mi Vera!\n\n-- Dio, Dio, kial vi kreas malriĉulojn! -- ekkriis nevole Vera, kaj\nsur ŝia vizaĝo pasis nova nubo de sincera malĝojo.\n\n-- Kaj diras iuj, ke ne ekzistas ĉe ni granda malriĉeco: kredeble tio\nĉi estas dirita por senkulpigi sin, ke ne ekzistas ankaŭ kompatemo --\nrimarkigis Canko.\n\nEn tiu ĉi momento la ventego tiel furioze muĝis ekstere, ke la\nfenestroj ektremis. Vera neatendite ekkriis montrante la domon de\nDanĉovica. La ventego, per sia nevenkebla forto, estis elpuŝinta la\nĉifonojn, kiuj ŝtopis la rompitajn vitrojn de l' fenestro, kaj libere\neniris en la malluman ĉambreton. Tio ĉi kaŭzis teruran tumulton en la\nĉambro. La infanoj ekkriegis pro la ekmordo de la furioza malvarmego\nkaj tuj eliris eksteren, kovritaj preskaŭ per ĉifonoj, kaj la\nmalgranduloj, nur en ĉemizetoj kaj forte plorantaj. Ĉiuj ekkuris tra\nla korto kaj kaŝiĝis sub la tegmento de forĝejo ĉe la alia rando de l'\nkorto, kie la fajrejo mildigis iom la aeron. Nur la patrino restis en\nla ĉambro por ŝtopi tie la truojn. Ŝia malsanema kaj malgrasa vizaĝo\nvidetiĝis tra ili kiel fantomo... Sed la ventego malheligis per neĝaj\nnuboj la aeron kaj malhelpis al la geedzoj rigardi la spektaklon.\n\nTiam ili turniĝis malantaŭen kaj iliaj rigardoj falis en ilian\nvarmigitan ĉambron, riĉe ornamitan per bildoj en luksaj kadroj, kun\npompaj lampoj metitaj sur juglandlignaj seĝetoj, kun silkaj kanapoj,\nmultekostaj tapiŝoj, senutilaĵetoj, statuetoj. Tiu ĉi aspekto de ilia\npropra feliĉo kaj komforteco por momento konfuzigis iliajn animojn per\nsia kontrasto la unua... Sed baldaŭ la malbona humoro malfortiĝis, kaj\nilia interparolo tuŝis alian temon. Kvazaŭ dika kurteno falis inter\nla feliĉa paro kaj la mondo de la malfeliĉuloj. Almenaŭ ĉe Vera oni\npovis vidi tiun trankviliĝon. Ŝi stariĝis pro io kaj, pasinte preter\nla spegulo, ĵetis rapidan kaj feliĉan rigardon al la blanketa, ĉarma,\nridetanta vizaĝeto, kiun ŝi vidis en la granda kristalo.\n\n-- _A propos_, mi estis forgesinta, sed kion vi faris pri la vesto? --\nvigle ŝi demandis sian edzon, kiu restis ĉiam ankoraŭ meditanta.\n\n-- Kiu vesto?\n\n-- Kiel, ĉu vi forgesis? La balmantelo.\n\n-- Ah, la balmantelo! Vere mi forgesis...\n\n-- Bonega afero... Forgesis... Kiel originala vi estas, Canko! --\ndiris Vera duonkolere, korektante sian tualeton.\n\nCanko stariĝis kaj meditante komencis iradi en la ĉambro.\n\n-- Kaj ĉu vi aŭdas? -- ree turniĝis Vera -- iru en la modan magazenon\nde Sinjorino U. Tie mi vidis belegan balmantelon... brokato, mirindaĵo,\nbelegeco!... Io sensimila!\n\n-- Sed ĝi estas saleta[1], birdeto.\n\n-- Saleta? Centtridek frankoj! Tian mizeraĵon vi nomas saleta! Aŭ vi\nvolas konfuzi min... Vi scias, ke ni estas invititaj je la balo ĉe X la\ntrian tagon de Kristnasko, kaj necesa estas al mi la mantelo, kiel la\naero, kiun mi spiras.\n\n-- Bonege, bonege.\n\n-- Ne estas sufiĉe nur, ke vi diru „bonege“, Canĉjo... Sed vi devas\nrapidi, por ke iu alia belulino ne aĉetu tiun superbelegan veston...\nPrezentu al vi, tio estus terura!\n\n-- Mi prezentas al mi.\n\n„Pli terura ol la sceno, kiun ni vidis antaŭ malmulte da tempo“,\nvolis ironie fini Canko, sed ne eldiris siajn vortojn.\n\nSenpacience lin rigardis Vera.\n\n-- He?\n\n-- Aŭskultu, kara Vernjo... -- komencis Canko kun serioza mieno.\n\nŜi antaŭvidis, ke li faros kontraŭdirojn kaj decide interrompis\nlin.\n\n-- Mi ne volas „kara Vernjo“, la demando estas solvita.\n\n-- Vi scias, ke mi nenion rifuzis al vi, nenion, sed...\n\n-- Sen „sed“, Canĉjo! -- ekkriis Vera, karese vangofrapinte sian edzon\nkaj ravinte lin per la brilo de ŝia mirinda rideto -- vi estus mem\ndevinta al mi fari agrablan surprizon... Vi scias fari ilin en plej\ndelikata maniero... Kaj se ne tiun ĉi veston, vi povas fari alion... Mi\nsubmetas min al via estetika gusto.\n\nLa vanta Vera evidente volis ekbrili per ia ekstera ornamo dum\nKristnasko. Sen tiaĵo ŝajnis al ŝi, ke ŝi ne renkontos la feston\ndece.\n\n-- Bone, mi konsentas! -- diris subite kun heligita vizaĝo Canko. --\nMi faros al vi surprizon indan je vi, je via natura bona koro, je via\nnekomparebla kaj amanta animo.\n\n-- Donu la manon, _faisons la paix!_ -- diris Vera, preninte la dekstran\nmanon de Canko kaj ĝin pacige skuinte.\n\nBaldaŭ vesperiĝis. Vera estis en granda eksciteco la tutan tagon pro\nla surprizo preparata por ŝi. Ŝia imago jam de nun laboris por malkovri\nla sekreton de la surprizo, kaj tiu surprizo estos tre, treege ĝoja\npor ŝi: ŝi sciis ke kiam Canko promesas ion, li scipovas ĝin plenumi\nnobele. Kaj vere, ĉu tio estos la sensimila, la dia balmantelo, el la\nbelega brakato, aŭ alia ornamaĵo -- ora, juvela, brilanta? Sed ŝi nevole\npreferis la balmantelon. Kiel ravita ŝi estos! Kiel nobla estas tiu\nCanko!\n\nCanka malfruis kaj ne revenis hejmen. Tio grandigadis la\ndolĉe-turmentan sopiron de Vera.\n\nTute vesperiĝis. Canko ne venis. La ventego kolerege muĝis ekstere\nen la densaj mallumoj. La fenestroj krakis pro ĝia furiozeco. Tiu\nmalagrabla bruo rememorigis al Vera la malriĉan Danĉovica'n kaj ŝiajn\nnudajn infanojn.\n\n-- La Sankta Vespero estas nun... Ili kuŝiĝas sen fajro, ili\nrenkontas la Kristnaskon malsataj... Dio, Dio, kial vi kreis\nmalriĉulojn? -- ree murmuretis ŝi, kaj ŝia koro subite kaj dolore\nkonvulsiis, kvazaŭ ia riproĉo de l' konscienco ŝin atakus...\n\nTiom da feliĉo apud tiom da malfeliĉo ekŝajnis al ŝi kiel krimo. Al\nŝi fariĝis peze ĉe tiuj pensoj, ŝi sentis, ke ŝi estis kulpa antaŭ iu\npri io, sed ŝi ne kuraĝis doni al si kalkulon pri tio, respondi al si\nkial ŝi estas maltrankvila, kaj en ŝi aperis nevola deziro dekliniĝi\nde tiuj pensoj, distriĝi per io alia: animo vanta, sed nature bona,\nmalforta kaj impresebla, kia ŝi estis, ŝi sentis, ke ne estas bone,\nke ŝi estu tiom feliĉa, dum en la mondo estas tiom da suferoj, ke ŝi\ndevus nepre fari ion por tiuj ĉi suferoj, sed ŝi ne havis kuraĝon,\nnek kutimon por sin trempi brave en tiun alian mondon de l' homa\nmalfeliĉego. Ĉar ne sufiĉas havi deziron kaj eĉ havi eblecon por fari\nbonan -- oni devas ankaŭ kuraĝi ĝin fari... Ĉar fari la bonon, kiel\nĉiun luman agon, tio ĉi postulas certan dozon da braveco, preskaŭ\nheroecon... Nur la malbono estas farata facile kaj eĉ senkonscie, tial\nankaŭ la regiono de ĝia regado ampleksas tutan mondon. Kaj Vera, sub\nla potenco de la pezaj pensoj, kiuj premis ŝian cerbon, kun nevola\nĝojo aŭdis paŝojn, ke ili venas al la pordo. Ekĝojis ŝi pri la okazo,\nkiu venis por ŝin distri... Kredeble Canko alpaŝis kun sia brilanta\ndonaco.\n\n-- Nepre la balmantelo estas! -- ŝi diris al si, kaj ŝia koro ekbatis\npro nova infana ravo. Ŝi saltis ekstare.\n\nLa pordo malfermiĝis. Anstataŭ Canko eniris Danĉovica kun siaj kvin\ninfanoj. Vera ne povis ilin rekoni! Ili estis en novaj vestoj, ĉiuj en\nvarmaj peltetoj, ĝojaj kaj ridetantaj.\n\n-- Kisu, miaj karuletoj, la maneton de la sinjorino, -- diris\nDanĉovica al siaj infanoj, kiuj unu post la alia viciĝis kisante ŝian\nmanon, sen tio, ke ŝi povus rekonsciiĝi pro konsterniĝo.\n\n-- Kio estas? kio estas? demandis Vera.\n\n-- Dio redonu ĝin al vi centoble kaj vin ĝojigu, kiel vi ĝojigis nin,\nsinjorino -- diris Danĉovica larmokule. -- Dankon al vi, ke vi kompatis\nnin kaj ne forgesis nin en la antaŭvespero de la Dia festotago... Dio\nkaj Sankta Dipatrino vin benu, pro ke vi vestis nin kaj ke vi sendis\nal ni veturilon da lignoj kaj manĝaĵon, por ke ni povu renkonti la\nKristnaskon. Nun ni ankaŭ kredas, ke Dio naskiĝas... Kisu, kisu,\nkaruletoj, la manon de la sinjorino!\n\nVera malfermis la buŝon pro miro. Ŝi mem estis kortuŝita ĝis larmoj,\nsed ŝi ne povis klarigi al si, kion signifas tiuj benoj kaj dankoj de\nDanĉovica.\n\n-- Kredeble vi eraras, junedzino Danĉovica... -- ŝi diris vigle.\n\nSed en la sama momento la pordo malfermiĝis kaj tie aperis la\nridetanta vizaĝo de ŝia edzo, kiu haltis kaj ĵetis feliĉan rigardon al\nla kortuŝa sceno, kiun li mem estis delikate preparinta.\n\nVera konjektis: ĉi tio estis la surprizo! Ŝi kuris al Canko\nlarmokule kaj lin kisis surfrunte per sonanta, longa kaj karesa\nkiso.\n\nTiu ĉi kiso estis la plej pura, la plej nobla, la plej feliĉiga per\nkiu edzo estis dotata de sia edzino.\n\n El la bulgara, kun speciala permeso de l' aŭtoro:\n IVAN H. KRESTANOFF, L. K.\n\n\n[1] En senco de tre multekosta. _(Rim. de l' trad.)_\n\n\n\n\nPRI KELKAJ FAKTOROJ DE LA NUNTEMPA RUSA ARTO\n\nN. HOHLOV DED. AL J. BAGHY\n\n\nKvazaŭ terura paroksismo, la revolucioj haltigis por kelka tempo\nla tutan normalan fluon de pensoj, de laboro kaj vivo en Rusujo. La\nlando kvazaŭ izoliĝis de la tuta mondo, perdis la lastajn ligilojn kun\nĝi, kaj restinte izolita, sub la influo de la unika politika fermento\nen sia organismo, per malrapidaj, propraj paŝoj ĝi ektransiris al\nnova, malfacile ankoraŭ konturebla socia kaj mensa vivo. Kvankam la\nmondo teruriĝis pro tiu bildo de sanga transformo, kaj ĝi, timante\nla malsaniĝon, ĉirkaŭis Rusujon per fera ringo, -- tamen la mondo\nankaŭ ekdeziris pli profunde konatiĝi kun la kialoj de la katastrofo\nkaj kun la vizaĝo kaj animo de la malsana giganto. Tiuj, kiuj volis\nnur satigi sian sci-avidon, eklegis la priskribojn de la aventuroj,\nkun kiuj kuraĝaj eŭropanoj faris siajn vojaĝojn tra nova Rusujo, la\nraportojn pri iliaj vizitoj al urboj, vilaĝoj kaj eĉ al la regantoj de\nla lando; eklegis ĉion, kion oni diras kaj skribas pri ĉi tiu lando\nen gazetoj kaj en la moderna literaturo tutmonda. Sed ekzistas aliaj\nhomoj, kiuj volas fakte kompreni la animon de la nova Rusujo, ĝian\nefektivan ĝeneralan vizaĝon, ĝiajn karakterajn trajtojn kaj celadojn.\nPor tiuj homoj restis la sola kaj certa vojo: konatiĝi kun la rusa\nliteraturo, rusa arto, ekstudi ilin kaj el ili lerni ion. Ekzistas\nmultaj, kiuj komencas la studon ĉe la malnovaj tempoj, kaj paŝon post\npaŝo, per certaj vojoj ili penetras en la rusan koron. Ekzistas aliaj,\n-- la plimulto -- kiuj ne havas tempon por fari tian profundan studon,\nkaj ili simple prenas la verkojn de Turgenev, Puŝkin, Dostojevskij,\nTolstoj, Ĉeĥov, Gorkij, ili deĉifras por si la muzikon de Glinka,\nRubinŝtejn, Ĉajkovskij, Rimskij-Korsakov, Glazunov, Skrjabin; ili\nvizitis la spektaklojn de la Moskva Arta Teatro, la dancojn de la rusa\nbaleto, la artajn ekspoziciojn de rusaj pentristoj kaj skulptistoj.\nTiu vojo estas ankaŭ bona, kaj se ĝin akompanas sincera deziro ekkoni\nRusujon, ĝi neniam restas sen rezulto. Kurteno post kurteno falas antaŭ\nla esplora rigardo, kaj la vivo de la lando fariĝas pli kaj pli klara,\nĝia fizionomio perdas sian fremdecon kaj ĝia animo la strangecon. Sed\nekzistas aparta tendenco inter tiuj studoj. Kelkaj preferas ekkoni la\npuran rusan arton. Kiel floro de arbo unika kaj karakteriza, tiu ĉi\nfloro de popola animo portas en si la kvintesencon de nacia genio,\nde nacia spirito. Por tiuj homoj, kiuj studas la puran rusan arton,\nofte restas nekonataj la geografia situo de la lando, ĝia topografio,\nĝiaj komerca kaj industria statistikoj, la datoj de ĝenerala historio,\nkaj tamen ili povos fiere diri, ke ili konas la landon, konas ĝian\nanimon. Tiu krio de l' animo, kreaĵo, kiu kondukas la homan intelekton\npli kaj pli malproksimen de la aktuala mizera monda materialismo kaj\npli proksimen al la koro de la granda Nekonato -- ĝi servu por ni kiel\nŝlosilo por vere malfermi la fremdajn ŝajne pordojn, kiuj poste bonvene\nmalfermiĝas kaj donas novan ĝuon, novan inspiron.\n\nCelo de tiu ĉi artikolo estas ĝuste montri al la esplorema fremdlanda\nartamanto tiujn faktorojn de la nuntempa pura rusa arto, kiuj --\nkvankam elektitaj laŭ la personaj plaĉo kaj inklino de la\nskribanto -- povas kaj devas servi kiel gvidiloj, ĉar pro siaj\ngrandaj influo, talento kaj signifo, ili ĉial estas studindaj kaj ili\nĉial restos eternaj monumentoj en la historio de nacia arto. Ne estos\ndo strange, se mi, komencante paroli pri la nuntempa rusa literaturo,\ntuj haltas antaŭ la verkoj de Aleksandro Blok, tiu titano, kies\ngrandecon ankoraŭ plene ne komprenis lia naskolando mem kaj kiuj oni\namos kaj studos en multaj pluaj dekjaroj kaj jarcentoj. De l' tempo\nde Puŝkin, rusa muzo al neniu donis tian belecon, ĉarmon kaj forton\nde parolo ol al Blok, neniam post Puŝkin ies vortoj portis tiom da\npura profeteco kaj profeta simbolismo. Mirinda estas la misio de tiuj\ndu homoj, aperintaj en diversaj tempoperiodoj, en diversaj politikaj\nsituacioj. Ĉi tiuj misioj havas tiom oftajn paralelojn, ke per ili\nkvazaŭ identiĝas la kantoj de ili ambaŭ. La kantoj de Puŝkin, skribitaj\nen juna, kreata de la poeto rusa lingvo, kaj la lingvaj puntaĵoj de\nBlok -- parolas pri la samo, tiom alta estas ilia nivelo, kiam ili tuŝas\nla plej kaŝitajn angulojn de la homa animo, la animon, eternan lingvon\nde la naturo. Iliaj serĉadoj ankaŭ estas eternaj kaj ili kondukas al\nrevelacioj. La elekto de vortoj portas sur si la stampon de ĉiela\nmuziko, hipnotigas. Feliĉe ni havas en nia Esperanta literaturo multajn\ntradukojn el Puŝkin, sed ni preskaŭ tute ne havas tiujn de Blok. Sed\ncerte tio restos nur demando de tempo, kaj la Esperantistoj ankoraŭ\nhavos la ĝuon konatiĝi kun la lasta poeto pere de nia gracia lingvo.\n\nKio estas plej karakteriza por Blok? Estas: lia animo de geniulo,\nkiu donas al liaj vortoj superhoman, magian ĉarmon. Kaj li scias sian\nforton, siajn kapablojn, li uzas ilin kiel mirindan dian instrumenton,\ntiu Blok, flagranta de pasio, luksa, petola, voluptema kaj ĉerpanta\nsian forton el nekonata por aliaj fonto. Li konas sin mem kaj sian\ndestinon. Parolante pri Puŝkin, pri sia amata poeto, en la Domo de la\nliteraturistoj en Petrogrado, li efektive parolis pri si mem, kiam li\ndiris: „Puŝkin estas poeto -- la kanto senŝanĝa, eterna. Povas fariĝi\nmalnovaj, neuzeblaj lia lingvo, lia maniero de parolo, sed la esenco de\nliaj verkoj neniam malnoviĝos.“ En kio tamen vidas Blok la eternecon de\nPuŝkin? En tio, ke li opinias Puŝkin'on vera poeto. „Kio estas poeto?“\ndenove demandas Blok. „Ĉu homo kiu nur skribas versojn? Certe ne. Li\nnomiĝas poeto ne tial ĉar li skribas versojn, sed ĉar li skribas per\nversoj, tio estas: faras harmonion el sonoj kaj vortoj -- ĉar li estas\nfilo de la harmonio: poeto.“ Iom komplika, tiu formulo fariĝas simpla,\nkiam Blok klarigas: „Kio estas la harmonio? Estas la konkordo de la\nmondaj elementoj, la ordo de la monda vivo. Tiel aperas la antitezo:\n'ordo -- kosmoso, kaj malordo -- ĥaoso'; la lasta estas tute parenca al\nla unua, kiu el ĝi formiĝas. La unua tasko de la poeto -- el tri por li\nnepre devigaj -- estas liberigi la vortojn el tiu senforma, senkomenca,\nsenfina elemento (ĥaoso), en kiu ili neŭtrale restadas. La dua tasko\nestas ordigi tiujn rabitajn de ĥaoso sonojn kaj fari el ili harmonion,\ndoni al ili formon. La tria tasko estas enkonduki, porti tiun harmonion\nen la eksteran mondon. Forrabitaj de la elemento kaj harmoniigitaj\nkaj enportitaj en la mondon, la vortoj komencas per si mem fari sian\naferon. La vortoj de la poeto estas samtempe liaj verkoj. „Kaj ne estas\neble“, diras Blok, „kontraŭstari al la forto de la harmonio, kiun la\npoeto ĵetas en la mondon. Tiuj, kiuj ne volas tion kompreni, estas\nkondamnitaj per la nigra nomo: popolamaso. Se Puŝkin pereis de la duela\nkuglo de Dantes, tio estas okazo ekstera: efektive lin mortigis tiu\n'burokrata kaj aristokrata popolamaso', kiu ĉirkaŭis la poeton kaj\nformis la regantan, premantan klason en la Rusujo samtempa al Puŝkin,\nkun la karakterizaj por tiu klaso intrigoj kaj moraloj, kiujn ne povis\nelporti Puŝkin, parolinta en siaj lastaj tagoj:\n\n ...Jam venas mia temp'\n Kaj koro pacon petas...\n\nEn la lastaj versoj, en la antaŭmortaj elspiroj, Puŝkin revis\npri 'paco kaj libero'. „Sed“, diras Blok, „la pacon kaj liberon oni\nankaŭ forprenas, eĉ ne la eksteran pacon, sed la pacon de la kreo. Ne\nla infanan liberon, nek la liberon de politika liberalismo, sed la\nkreantan liberon, la sekretan liberon de l' animo. Kaj la poeto mortas,\nĉar li ne havas jam aeron por spiri, kaj lia vivo perdas la sencon.“\n\n[Bildo: ATTILA SASSY: SEPVUALA DANCO]\n\nLa vortoj -- tiom profunde memprofetaj -- montras, kian tragedion\ntravivis Blok antaŭ sia devigita morto, en la reĝimo, kiu per sia\nbruta, venĝa materialismo kaj pure teraj tendencoj mortigis lin. Li\ndevis elekti en la dilemo ĉu „Ars longa vita brevis“ aŭ la\nevangelio de Karl Marx, kiu traktas nur pri kaj por la dua parto de\nla latina proverbo. Li sufokiĝis kaj lia morto staros kiel plej nigra\nmalbeno al tiuj liaj samtempuloj kiuj povis, sed ne volis subteni la\nfajron de eterna lumo, brulanta en tiu granda talentulo.\n\nLa leganto do komprenas nun, kiel la paraleloj en la vivo de Puŝkin\nkaj Blok kvazaŭ ligas ilin, kaj neniu skizo pri Blok estus klara sen\naludo al Puŝkin, en kies granda fonto sin banis la animo de Blok kaj\nkies juvelojn li facetis kun majstra beleco, estante mem grandulo; kaj\nnur akcentante per tiu laboro pri sia antaŭulo sian heredan gloran\ndestinon.\n\nPri kio skribis Blok? Li skribis pri ĉio, kien penetris lia\nrigardo, liaj sentoj, lia penso kaj fantazio. Kaj ili penetris en\nla plej profundajn sekretojn de la vivo kaj portis al ni de tie,\nkvazaŭ el minejo, ĉiam novajn kaj freŝajn leĝojn, lumon, vokon kaj\nrevelaciojn.\n\nDo, studi la modernan rusan arton kaj ne konatiĝi kun Blok -- estus\ntia eraro, kiel veni al Parizo kaj ne vidi la turon de Eiffel. El tiu\nkomparo ankaŭ evidentiĝas, ke simila eraro estas preskaŭ neebla.\n\nAl la plej famaj verkoj de Blok apartenas lia „Dekduo“, jam\ntradukita en multajn eŭropajn lingvojn, sed certe preskaŭ ĉion perdante\nen la traduko.\n\nDezirinte priskribi la tutan ciklon de la rusa revolucio, Blok\nne elektis la literaturan lingvon, nek ian modernigitan lingvaĵon,\nsed prenis la parolan, simplan lingvon de amaso. Oni do povas imagi,\nkian miraklon kreis el ĝi Blok! Tiu lingvo, kvazaŭ nefacetita ankoraŭ\ndiamanto, sub lia facetadilo subite ekbrilis per nekomparebla,\noriginala, natura beleco. Sola tiu eksperimento faras el Blok kreanton\nde epoko. Kaj lia percepto pri la revolucioj estas, en tiu ĉi verko,\ntute alia ol la percepto de la plimulto el liaj samtempuloj. En la\nbildo de Kristo, akceptanta la ofendojn, batojn, sed ilin neniam\ntimanta, li vidis tiun kontraŭvenenilon, kiu povus kuraci la animon de\nla malsana popolo. Homoj, harditaj sub la batoj, sub la nemerititaj\nbatoj de l' sorto, kontraŭmetintaj al tiuj batoj sian amon, indulgon\nkaj forgeson -- jen estas la eliro, jen la apoteozo. La harmonio, la amo\nvenkos la ĥaoson, la revolucion. Tiu harmonio, la amo, kiun predikis\nBlok, estas ja samtempe ankaŭ la stimulo de nia movado. Li apartenas\nankaŭ al ni, la monda kvanto. Liaj paroloj faras honoron al la tuta\nhomaro, el ili povus ĉerpi la homoj de blanka, flava, nigra aŭ ruĝa\nhaŭto, kaj Esperanto, tiu perfekta kunigilo de l' homaro, certe taŭgus\npor helpi ĉi tiun celon pli perfekte ol iaj naciaj lingvoj.\n\n *\n\nLa alia giganto de la rusa arto, de l' arto pentra estas\nM. Vrubel, mirakla estaĵo, veninta sur sian artistan vojon per\nkaŝitaj paŝoj de esploranto, lumiginta la ĉielon kiel unuaranga\nĉiela astro kaj foririnta de ĝi en la mistikan mondon de frenezo\nkaj blindeco. En la pentrarto de Vrubel estas videbla la stranga,\nŝtoniĝinta penso. Kvazaŭ ĉeestinto de grandaj geologiaj mondaj\nkataklismoj, li ĉion vestas, dekoracias per la mantelo de tiamaj\nrokoj kaj ŝtonoj. Lia penso kvazaŭ suprenlevas la tavolon de la tera\nŝelo, el post kiu li volas trovi, elfosi ian fikspensan sekreton, kaj\nmasonas montojn ĉirkaŭ la ĉefa temobjekto de siaj pentraĵoj. Tiun\nfortikecon de ŝtonoj li donas ĉiam eĉ al la herooj de siaj bildoj, aŭ\nmetante grandan rokon kaj ĉizante el ĝi la rusan „bogatiron“ (fortulon,\nmezepokan kavaliron), aŭ ebrian de gajeco Pan'on; aŭ prenante delikatan\nmarmoron por la figuro de doloranta, ploranta Dipatrino en la\nVladimir'a katedralo de Kiev. Liaj pentraĵoj ne estas lingvo homa; en\nili parolas la mineraloj, fajranta, primitiva elemento, malmoliĝinta en\njuvelojn.\n\n[Bildo: RÉVÉSZ: Fino de Septembro]\n\nScienco de magio donas al la juveloj grandan forton. Per sorĉaj\nparoloj la magoj scias preni el la animo de juvelo ian mirindan forton,\nfaras el ĝi amuleton. Kaj la esplora animo de Vrubel sciis tiun magian\nlingvon de la juveloj kaj mineraloj, kiujn li alportadis el la alia\nmondo, de altaĵoj atingeblaj nur por la flugiloj de kondamnita Anĝelo.\nVrubel sentis tro mallarĝa la tolon por pentri sur ĝi. Li bezonis\nsurpentri, dekoracii templojn, grandajn monumentojn. Lia animo ĉiam\nestis serĉanta, deziranta atingi la perfektan belecon, kvazaŭ tra\nponto, pere de la akcepto de Demona beleco. En liaj serĉadoj kvazaŭ\ngravuriĝis la fama sentenco de Dostojevskij: „Terure estas, ke la\nbeleco estas ne nur afero timiga, sed ankaŭ mistika; en ĝi Diablo\nbatalas kontraŭ Dio kaj la areno de batalo estas homaj koroj.“ Tiu\nsenalterna penso: atingi la belecon, akceptinte en la animon la\ntutan abismon de Demona spirito, fariĝis lia dumviva deliro kaj fine\nalkondukis lin al la anima malsano. Tiu imago de Demona figuro faris\nĉe la pentristo ankaŭ sian evolucion. Lia unua „Sidanta Demono“ de\n1890-a kaj la Demono de la lastaj tagoj (1907) havas diferencon\ngrandan. Dum la unua aperigas la tutan forton de malluma potenco,\njunan, fortmuskolan, arogantan, la dua montras jam la korupcion,\nkrimecon de la animo de falinta Spirito, sur kies lipoj, kiel venena\nfloro, krustiĝas la postsignoj de voluptaj, nehomaj kisoj, la stampo de\nsenmezura orgio.\n\nNotinde estas, ke Vrubel eĉ ne finis la akademion kaj lasis\nĝin post kvarjara studado for. En la akademio li estis kiel\nspecialisto-desegnisto, arto al kiu Vrubel preskaŭ neniam revenis\nposte. Li ne estas hodiaŭ-data artisto. (Lia lasta pentraĵo estas\ndatita en 1910, post kio li freneziĝis.) Sed kompreni, profunde\nkompreni lin oni komencis nur nun, en niaj tagoj. Li instruis dekoracii\nlaŭ sia propra metodo, kiun multaj komparas al kubismo, sed kun kiu ĝi\nlaŭsence havas nenion komunan, kaj lia leciono portis en si grandan,\npropran originalecon. Mirindaj, preskaŭ timigaj estas la okuloj sur\nĉiuj laboroj de Vrubel. Tiajn okulojn, unikajn, oni renkontas malofte\nsur la tolo. Kaj ŝajnas, ke el ĉiu tia okulo ŝprucas al ni la mistero,\nsekreto, kiun la pentristo forportis kun si kun la penso nek eldirita,\nnek des pli elpentrita.\n\nEl la verkoj de Vrubel estas plej konataj: „Bogatiro“, „Supertomba\nploro“, „La juĝo de Pariso“, „Carino-cigno“, „Princino-Revo“, „Mikula\nSeljaninoviĉ“ kaj tri „Demonoj“; krom tio al lia peniko apartenas la\nlaboroj en kelkaj katedraloj kaj preĝejoj, precipe en tiu de la cirila\nmonaĥejo apud Kiev.\n\n *\n\nSe ni nun transiros al la muziko, ni trovos la kampon, kie oni pli\nol ie ajn aliloke povus esti internacie komprenata; laŭ la senco\nmem de tiu arto. Nota lingvo de muziko -- kvazaŭ la prototipo de\nnia Esperanto -- permesas eĉ al verkoj kreitaj en pure naciaj kondiĉoj\nfariĝi kompreneblaj por la alinaciuloj, certe pli ol malpli profunde ol\nla aŭtoro tion dezirus.\n\nDu rusaj nomoj estas plej ofte ripetataj nun alilande, kiel la plej\nbrilaj reprezentantoj de la rusa muziko. Tiuj nomoj estas: Skrjabin kaj\nStravinskij. Malfacile estas trovi talentojn tiom malsamajn, verkojn\npli kontraŭajn, ol la verkoj de tiuj du komponistoj.\n\nMuziko, vice kun danco, ŝajnas esti la memsufiĉa, „sencela arto“.\nIlin ambaŭ kuniganta esenco -- la ritmo -- prezentiĝas kiel perfekte\nneŭtrala, abstrakta aĵo, sendependa de la konscio de l' kreanto.\nRitmigita movo, transporto de ritmo en la spacon estas la embrio de\ndanco, ritmigita sono estas la embrio de la muziko. Sonanta materialigo\nde ritmo estas la muziko, kiu atingis en niaj tagoj plej subtilan\ndelikatecon, aperigas eksterordinaran, ekstazigan potencon, entenatan\nde du ĝiaj elementoj -- sono kaj ritmo.\n\nTiu ĉi hipnotiga, mistika forto, enmetita en la sonritman esencon\nde la muziko, konsistigas la spiriton de la kreo de Skrjabin. Skrjabin\nkiel muzikisto ne estas apartigebla de Skrjabin la homo. Se oni iam\naplikos la sentencon de Schopenhauer, kiu difinas la muzikon kiel\nsenperan esprimon de volo, ĝuste tiun difinon oni devas apliki al la\nverkoj de Skrjabin. Tuta Skrjabin dronis en mistika, religia, streĉa\ncelado. Tuta lia vivo estis kvazaŭ serĉo de eliro en la aliajn mondojn.\nLa muziko neniel estis, nek povis esti por Skrjabin la celo mem, ĝi\nestis nur rimedo plej potenca por atingi aliajn celojn, por kiuj li ne\ntrovis la vortojn en lingvo. Muzika penso anstataŭis por li la penson\ndiskutan, la sonoj -- vortojn kaj frazojn. La muziko de Skrjabin estas\nĉiam nur lirika. Muzika eposo, „pentro“ estas por li nekonataj, same\nmankas al li la „objekteco“. Skrjabin en la muziko ludas rolon iom\nkomunan kun la rolo de Dostojevskij en la literaturo, pro lia streĉa\ndirektiĝo al celoj, kiuj solaj havas por li la absolutan valoron.\n\nTute kontraŭa al li estas Stravinskij. La personecon de Stravinskij\nmalfacile estas trovi en liaj verkoj. Muziko prezentiĝas al li kiel\nsia propra mondo, en kiu la objektoj havas ĉiu sian apartan koloron.\nStravinskij estas subiĝinta al la muzika elemento, sed majstre\nposedante ĝiajn leĝojn, li restas majstro de la elemento pli granda ol\nli mem. Skrjabin konkeris la muzikon kaj per titana volstreĉo devigis\nla elementon servi al li, ne li eniĝis en la spacon de la muziko, sed\nĝin li enkondukis en sian propran mondon. Majstreco de Stravinskij\nestas plej mirinda, sed _lia volo_, _li mem_ en lia muziko ne estas\nvideblaj.\n\nAnkoraŭ kelkajn interesajn trajtojn de ili ambaŭ. Ŝajnas esti ke\nStravinskij entute estas plenigita de rusa nacia spirito: li prenas\nla motivojn kaj kolorojn el nacia rusa fonto. Skrjabin neniam prenis\nla ultranaciajn rusajn temojn, sed lia streĉa celado faras lin rusa\nlaŭsence, dum Stravinskij estas plimulte eŭropano. Tial la lasta,\nkvankam ne tiel multe konata kiel Skrjabin fariĝas en Eŭropo pli\nbonvena, dank' al lia komprenebleco, dum la gigantaj verkoj de Skrjabin\nmalofte trovas ĝustajn kaj bone lin kompreni kapablajn aŭditorojn.\n\n *\n\nKvar nomoj el la centoj da ili -- kaj jam ili brilas kiel kronaj\njuveloj sufiĉaj por glorigi unu apartan nacion. Ni ne tuŝis ankoraŭ\nrusajn teatron, baleton, popolan arton. Pristudi ĉion estas granda\nlaboro, la homa vivo por tio ne sufiĉas. Kaj tamen ne estas eble ne\nstudi tiun senfinan trezorejon de homa spirito -- la rusan arton, -- ĉar\nla studado mem fariĝas ĝuo kaj aparta, delikata feliĉo.\n\n\n\n\nRAKONTO PRI KIŜ[2]\n\nJACK LONDON\n\n\nKiŝ vivadis antaŭ longe apud la bordo de l' polusa maro. Li estis\nĉefulo en sia vilaĝo, kaj mortinte, li estis honorata, kaj lia nomo\nrestis sur la lipoj de la homoj. Li vivis en tiel malproksima tempo,\nke nur la maljunuloj memoris lian nomon kaj la rakonton, kiujn la\nprapatroj postlasis al ili. Ankaŭ la venontaj maljunuloj, siavice,\nsame faros al siaj idoj ĝis la tempfino. Kaj estis dum la vintra\nmallumo, kiam la nordvento blovegas tra la glaciebenaĵo kaj la aero\npleniĝas per fluganta blankaĵo tiel, ke neniu kuraĝas eliri, kiam oni\nrakontis, kiamaniere Kiŝ sukcesis sin levi el la plej humila „igluo“[3]\nde la vilaĝo, ĝis fine li fariĝis la ĉefulo super ĉiuj.\n\nOni diras, ke li estis inteligenta knabo, sana kaj forta, kaj estis\nvidinta dektri sunojn. Tiamaniere oni mezuris la tempon tiutempe, ĉar\ndum ĉiu vintro la suno forlasas la landon, kaj en la venonta jaro\naperas nova suno por ke la homoj povu ree varmiĝi kaj rigardi reciproke\nla vizaĝojn. La patro de Kiŝ estis tre kuraĝa viro, sed li mortis dum\ntempo de malsatego, kiam li penis subteni la vivon de siaj kunuloj per\nmortigo de granda polusa urso. Pro tiu forta deziro li ekluktis kontraŭ\nĝi, kaj liaj ostoj frakasiĝis. Sed la urso havis multe da karno, kaj la\nhomoj estis savitaj. Kiŝ estis lia sola filo, kaj post la morto de l'\npatro, Kiŝ kaj la patrino loĝis kune. Sed la homoj estis forgesemaj kaj\nforgesis la heroaĵojn de l' patro; kaj ĉar Kiŝ estis nur knabo kaj la\npatrino estis nur vidvino, ili ankaŭ estis forgesitaj, kaj baldaŭ loĝis\nen la plej humila el la „igluoj“.\n\nIun nokton, kiam la konsilantaro kunsidis en la granda „igluo“ de\nla ĉefulo Kloŝ-Kŭan, Kiŝ montris, kia sango trafluis siajn vejnojn\nkaj kiajn virajn kvalitojn li posedas. Kun kvazaŭ plenaĝula digno li\nleviĝis kaj atendis la ĉeson de la babilado.\n\n-- Estas vere, ke la viando estas porciita al mi kaj mia patrino, --\nli diris -- sed ofte ĝi estas maljuna kaj malmola, kaj krome ĝi enhavas\nekstreman kvanton da ostoj.\n\nĈiuj ĉasistoj, grizharaj same kiel junaj, konsterniĝis. Neniam\nantaŭe aŭdiĝis io simila: knabo, kiu parolas kvazaŭ plenaĝulo kaj\neldiras severaĵojn rekte al ili. Sed firme kaj serioze daŭrigis Kiŝ:\n\n-- Ĉar mi scias, ke mia patro Bok estis eminenta ĉasisto, tial mi\nparolas tiel. Oni diras, ke Bok havigis pli da viando ol du plej\nbonaj ĉasistoj; ke per siaj propraj manoj li disporciis ĝin; ke per\nsiaj propraj okuloj li atentis, ke eĉ la plej humila maljunulo kaj\nmaljunulino ricevu justan porcion.\n\n-- Na, na! -- ekkriis la viroj -- for la infanon! Enlitigu lin! Li ne\nestas viro, kiu rajtas paroli al viroj kaj grizbarbuloj!\n\nTrankvile li atendis la ĉeson de la bruego.\n\n-- Vi havas edzinon, Ugh-Gluk, -- li diris -- kaj pro ŝi vi parolas.\nKaj vi, Massuk, havas edzinon kaj patrinon, kaj pro ili vi parolas. Mia\npatrino havas neniun krom mi; pro tio mi parolas. Kiel mi antaŭe diris,\nkvankam mortis Bok, pro tio ke li ĉasis tro bone, tamen estas juste, ke\nmi, lia filo, kaj Ikiga, lia vidvino kaj mia patrino, havu sufiĉe da\nviando, kondiĉe, ke la gento havas abundan provizon... Mi, Kiŝ, filo de\nBok, estas parolinta!\n\nLi sidiĝis kaj aŭskultis vigle la fluegon de protesto kaj indigno,\nkiujn vekis liaj vortoj.\n\n-- Knabo parolas en konsilejo! -- konsterne murmuris la maljuna\nUgh-Gluk.\n\n-- Ĉu la infanetoj diras al ni, plenaĝuloj, kion ni devas fari?\n-- demandis Massuk laŭtvoĉe. -- Ĉu mi, plenaĝulo, estu mokata de ĉiu\ninfano, kiu petaĉas viandon?\n\nLa kolero bolis treege. Ili ordonis, ke li enlitiĝu, minacis, ke li\nhavos nenian viandon, ke li estos batata pro lia aroganteco. La okuloj\nde Kiŝ ekbrilis kaj la sango ekpulsis sub lia haŭto. Dum ili riproĉis\nkaj mallaŭdis lin, li ekleviĝis.\n\n-- Aŭskultu min, vi, viroj -- li kriis. -- Mi ne parolos plu en tiu\nĉi konsilejo, ĝis kiam la plenaĝuloj venos al mi kaj diros: „Estas\nĝuste, Kiŝ, ke vi parolu; estas ĝuste, kaj ni tion volas,“ Jen al vi,\nplenaĝuloj, mia lasta vorto. Bok, mia patro, estis eminenta ĉasisto.\nAnkaŭ mi, lia filo, iros kaj ĉasos la viandon, kiun mi manĝos. Kaj\nsciu, ke tio, kion mi kaptos estos juste disporciita, kaj nek vidvino,\nnek malfortulo ploros nokte pro tio, ke mankas manĝaĵo, dum la fortuloj\nĝemas dolore pro la trosateco. Kaj en la venontaj tagoj hontos la\nfortuloj, kiuj estas tro multe manĝintaj. Mi, Kiŝ diris ĉi tion.\n\nMokoj kaj ridaĉoj sekvis lin, sed kun neŝancelebla volo li foriris,\nsin turnante nek dekstren, nek maldekstren.\n\nLa sekvintan tagon li iris laŭlonge de la bordo, kie renkontiĝas la\ntero kaj la glacio. Tiuj, kiuj rigardis lin dum lia foriro, vidis, ke\nli kunportas sian pafarkon kaj sufiĉe grandan provizon de ostpintaj\nsagoj. Ili ankaŭ vidis, ke surŝultre li portas la longan ĉaslancon de\nsia patro. Estis ridado kaj multe da babilado pri la neniam antaŭe\nvidita okazo. Neniam knaboj tiel junaj foriris por ĉasi; kaj ĉi tiu\niris sola! Kaj ili kapbalancis kaj murmuris kvazaŭ profete, kaj la\nvirinoj kompate rigardis Ikiga'n, kaj la vizaĝo de Ikiga estis serioza\nkaj malĝoja.\n\n-- Li revenos post nelonga tempo -- ili diris kuraĝige.\n\n-- Li iru; per tio li havos bonan lecionon, -- diris la ĉasistoj -- kaj\nli revenos baldaŭ kaj li fariĝos humila kaj malfanfarona por ĉiam.\n\nSed pasis tago; pasis du tagoj. Kaj je la tria blovis ventego,\nkaj Kiŝ ankoraŭ forestis. Ikiga ŝiris al si la harojn kaj sur la\nvizaĝon ŝi ŝmiris fulgon de fokoleo por montri sian ĉagrenon. Kaj la\nvirinoj riproĉis la virojn per maldolĉaj vortoj pro tio, ke ili estis\nmalbontraktintaj la knabon kaj kaŭzis per tio lian morton. Kaj la viroj\nnenion respondis, sed intencis serĉi la kadavron, post kiam la ventego\ntrankviliĝos.\n\nTamen, la sekvintan tagon, frumatene, marŝis Kiŝ en la vilaĝon. Sed\nne honteme li venis. Surŝultre li portis ŝarĝon da viando ĵus akirita.\nKaj fiere li marŝis, kaj arogante li parolis.\n\n-- Iru vi, plenaĝuloj, kun hundoj kaj glitveturiloj, kaj laŭiru la\nvojon, kiun mi tramarŝis dum preskaŭ unu tago -- li diris. -- Estas sur\nla glacio multe da viando, ursino kaj du duonkreskintaj ursidoj.\n\nIkiga treege ĝojis, sed per virsimila mieno li akceptis ŝiajn\nkaresojn, dirante:\n\n-- Venu, Ikiga, ni manĝu. Kaj poste mi dormos, ĉar mi laciĝis.\n\nTion dirante, li eniris la „igluon“ kaj manĝis ĝis sato, kaj dormis\ndudek horojn.\n\nTiam estiĝis granda dubo -- dubo kaj diskutado. Mortigi polusan urson\nestas faro tre danĝera, sed multoble pli danĝere estas mortigi ursinon\nkun idoj. La plenaĝuloj ne povis kredi, ke la knabo, tute sola, povis\nfari tian mirindaĵon. Sed la virinoj atestis pri la freŝa viando,\nkiun li alportis surdorse, kaj ĉi tiu estis nerefutebla aserto. Fine\ndo ili foriris, plendante, ke tre kredeble, eĉ se li vere mortigis la\nurson, li certe ne distranĉis la kadavron. En la nordlando estas tre\nnecese, ke tio okazu tuj post mortigo. Alie la karno tiel frostiĝas,\nke, provante tranĉi, oni difektas la plej akran tranĉilon, kaj urson\npezan je tricent funtoj oni ne facile metas sur glitveturilon por ĝin\ntreni tra la malebena glaciaĵo. Sed veninte al la loko, ili trovis\nne nur la kadavron (pri kiu ili dubis), sed ankaŭ tion, ke Kiŝ estis\ndistranĉinta la korpon laŭ la maniero de lerta ĉasisto, kaj formetis la\ninternaĵon. Tiel komenciĝis la mistero pri Kiŝ -- mistero kiu konstante\npliprofundiĝis. Je la dua ĉasiro, li mortigis junan ursan, preskaŭ\nplenkreskan, kaj je la tria, grandan virurson kaj ties kunulinon.\nĜenerale li forestis tri-kvar tagojn, sed kelkfoje li estis for dum\ntuta semajno sur la glacikampo. Ĉiuokaze li rifuzis akompanantojn, kaj\nla homoj miregis.\n\n-- Kiel li faras tion? -- ili demandis sin. -- Li eĉ ne kunhavas\nhundon, kaj hundo certe helpus lin.\n\n-- Kial vi ĉasas nenion krom ursoj? foje demandis lin Kloŝ-Kŭan.\n\nKaj Kiŝ taŭge respondis:\n\n-- Estas konata afero, ke urso havas la plej grandan kvanton da\nviando.\n\nSed oni parolis en la vilaĝo ankaŭ pri sorĉarto.\n\n-- Per la helpo de malbonaj spiritoj li ĉasas, -- diris kelkaj -- tial\nlia ĉasado sukcesas. Kiel ĝi ja sukcesus, se tio ne estus?\n\nAliaj diris:\n\n-- Eble tiuj spiritoj ne estas malbonaj. Oni scias, ke lia patro\nestis lerta ĉasisto. Ĉu ne estas eble, ke tiu helpas lin, por ke li\nfariĝu lerta, pacienca kaj vigla? Kiu scias?\n\nSpite de ĉio, li daŭre sukcesis, kaj la malpli lertaj ĉasistoj ofte\nestis okupitaj per la alporto de la viando; kaj li disporciis ĝin laŭ\njusta maniera, kiel lia patro faris iam, antaŭe, tiel li ordonis, ke\nla plej humilaj maljunuloj kaj maljunulinoj ricevu justajn porciojn,\nkaj prenis por si mem nur tiom, kiom li bezonis. Kaj pro tiu justaĵo,\nkaj ĉar li estis tre lerta ĉasisto, oni rigardis lin kun respekto, eĉ\nkun solena timo. Oni ankaŭ proponis, ke li fariĝu ĉefulo post kiam la\nmaljuna Kloŝ-Kŭan eksiĝos je la ofico. Pro liaj faroj la plenaĝuloj\natendis lin reaperi en la konsilejo, sed li venis neniam plu, kaj ili\nhontis demandi pri tio.\n\n-- Mi pensas, ke mi konstruos por mi igluon, -- iun tagon li diris al\nKloŝ-Kŭan kaj kelkaj aliaj ĉasistoj. -- Ĝi estos granda igluo, en kiu\nIkiga kaj mi povos loĝi komforte. Ili kapjesis serioze.\n\n-- Sed al mi mankas la tempo. Mia afero estas la ĉasado, kaj per tiu\nlaboro mi estas ĉiam okupita. Do estas juste, ke la vilaĝanoj, kiuj\nmanĝas mian viandon, konstruu mian igluon.\n\nDo la igluo estis konstruata laŭ grandaj mezuroj -- laŭ pli grandaj\nol la loĝejo de Kloŝ-Kŭan. Kiŝ kaj lia patrino translokiĝis en ĝin. Ĝis\ntiu tempo, depost la morto de Bok, Ikiga ĝuis nenian komforton. Kaj ne\nnur materian utilon ŝi havis; pro la alta stato, kiun ŝi atingis kaŭze\nde la mirindaĵoj de sia filo, oni rigardis ŝin la ĉefa virino en la\ntuta vilaĝo. Kaj la virinoj vizitis ŝin por peti ŝian konsilon, kaj\nposte citis ŝiajn saĝajn vortojn, kiam okazis disputoj inter ili aŭ kun\nla viroj.\n\nSed la mistero pri la mirinda ĉasado de Kiŝ, precipe okupis la\nmensojn de la vilaĝanoj. Kaj iun tagon Ugh-Gluk rekte akuzis lin pri\nsorĉarto.\n\n-- Oni asertas, -- diris Ugh-Gluk, laŭ impona maniero -- ke per la\nhelpo de malbonaj spiritoj vi ĉasadas; per tio vi sukcesas.\n\n-- Ĉu la viando ne estas bona? -- respondis Kiŝ -- ĉu iu vilaĝano\nmalsaniĝis post manĝo? Kiel vi scias, ke mi uzas la sorĉarton? Aŭ ĉu vi\nfariĝis kvazaŭ blinda pro la envio, kiu vin konsumas?\n\nKaj Ugh-Gluk retiris sin venkita, kaj la virinoj mokis lin. Sed\niun nokton en la konsilejo, post longa diskutado, oni decidis spioni\nlin, kiam li foriros ĉasi, por ke oni sciu liajn metodojn. Do, je la\nsekvanta ĉasiro, Bim kaj Bon, du el la plej lertaj ĉasistoj, sekrete\nsekvis lin. Post kvin tagoj ili revenis kun okuloj alŝvelintaj kaj\nlangoj tremantaj, kaj rakontis, kion ili vidis. La konsilantaro rapide\nkunvenis en la loĝejo de Kloŝ-Kŭan, kaj Bim komencis rakonti:\n\n-- Fratoj, kiel vi ordonis, ni marŝis malantaŭ Kiŝ, marŝis kaŝe por\nke li ne sciu, kaj je la mezo de la unua tago li renkontis grandan\nvirurson. Estis tre granda urso.\n\n-- Ne estas iu pli granda -- Bon konfirmis kaj daŭrigis. -- Sed la urso\nne montris sin batalema, ĉar ĝi flankenturnis sin kaj iris malrapide\ntra la glaciaĵo. Tion ni vidis de la rokoj ĉe la marbordo, kaj la urso\nproksimiĝis al ni, kaj malantaŭ ĝi marŝis Kiŝ, tute sentime, kaj li\nkriis laŭtvoĉe, kaj svingis la brakojn kaj faris grandan bruon. Tiam\nla urso koleriĝis kaj ekstaris rekte sur la malantaŭaj kruroj kaj\nmurmuregis. Sed Kiŝ marŝis ĝis li venis proksimen al la urso.\n\n-- Jes, -- daŭrigis Bim -- rekte ĝis la urso li marŝis, kaj la urso\nminacis lin kaj Kiŝ forkuris. Sed, kurante, li lasis fali etan pilkon\nsur la glacion. Kaj la urso haltis kaj flaris, kaj poste englutis ĝin.\nKaj Kiŝ, konstante kuris kaj faligis pilketojn, kaj la urso englutis\nĉiujn.\n\nLa aŭskultantoj ekkriis kun dubo, kaj Ugh-Gluk malkaŝe esprimis sian\nmalkredon.\n\n-- Per niaj propraj okuloj ni vidis tion -- asertis Bim.\n\nKaj konfirmis Bon:\n\n-- Jes, per niaj propraj okuloj. Kaj tio daŭris, ĝis kiam la urso\nrekte ekstaris kaj blekegis pro doloro kaj freneze batadis per\nsiaj antaŭaj piedoj. Kaj Kiŝ konstante kuris, ĝis kiam li atingis\nsendanĝeran lokon. Sed la urso malatentis lin, ĉar ĝin okupis la\nturmento kiun kaŭzis al ĝi la pilketoj en ĝia interno.\n\n-- Jes, ĝia interno, -- interrompis Bim, -- ĉar ĝi sin gratis kaj\nĉirkaŭsaltis kiel ludema hundido; sed per ĝiaj krioj oni povus diveni,\nke ĝi ne ludas, sed doloras. Neniam mi vidis tian spektaklon!\n\n-- Ne, neniam oni vidis tian, -- daŭrigis Bon -- kaj krome ĝi estis\ntiel granda urso!\n\n-- Sorĉarto -- Ugh-Oluk supozis.\n\n-- Mi ne scias, -- Bon respondis -- mi rakontas nur tion, kion mi\nvidis. Kaj post mallonga tempo la urso malfortiĝis kaj laciĝis, ĉar ĝi\nestis tre peza, kaj estis saltinta tre forte, kaj ĝi iris for tra la\nglaciaĵo, balancante la kapon alflanke kaj multfoje sidiĝante por bleki\nkaj krii. Kaj Kiŝ postsekvis la urson, kaj ni postsekvis Kiŝ, kaj dum\ntiu tago kaj ankoraŭ dum tri tagoj ni sekvis lin. La urso malfortiĝis\nkaj senĉese blekis pro doloro.\n\n-- Ĝi estis ensorĉita! -- ekkriis Ugh-Gluk. -- Certe ĝi estis\nensorĉita!\n\n-- Verŝajne.\n\nKaj Bim transprenis la parolon de Bon:\n\n-- La urso vagadis jen tien, jen ĉi tien, ĉirkaŭirante kaj reirante\nsian antaŭan vojon tiel, ke fine ĝi troviĝis tie, kie Kiŝ je la komenco\nrenkontis ĝin. Nun la urso jam estis tute malsana kaj ne povis iri plu.\nTial alproksimiĝis Kiŝ kaj mortpikis ĝin.\n\n-- Kaj poste? -- demandis Kloŝ-Kŭan.\n\n-- Tiam ni forvenis, dum Kiŝ senhaŭtigis la urson, kaj ni kuris\nrapide al vi, por ke vi sciu pri la mortigo.\n\nKaj tiun tagon, posttagmeze, la virinoj hejmentrenis la viandon,\ndum la viroj kunsidis en la konsilejo. Kiam alvenis Kiŝ, ili invitis\nlin veni al la konsilejo, sed li respondis dirante, ke li malsatas kaj\nestas laca. Li ankaŭ diris, ke lia igluo estas granda kaj komforta\nkaj povas enhavi multajn homojn. Kaj tiel forte ili volis scii pri\nla okazintaĵoj, ke iris al la igluo de Kiŝ la tuta konsilantaro kun\nKloŝ-Kŭan antaŭe. Kiŝ estis manĝanta, sed akceptis ilin kun respekto\nkaj sidigis ilin laŭ ilia rango. Ikiga montriĝis jen fiera, jen\nembarasita, sed Kiŝ estis tute trankvila. Kloŝ-Kŭan rerakontis la\nsciojn kiujn alportis al li Bim kaj Bon.\n\n-- Do ni deziras klarigon, ho Kiŝ, pri la maniero de via ĉasado. Ĉu\nvi uzas la sorĉarton?\n\nKiŝ levis la vizaĝon kaj ridetis.\n\n-- Ne, ho Kloŝ-Kŭan, ne konvenas, ke mi nura knabo, sciu ion pri\nsorĉistinoj, kaj pri tiuj mi nenion scias. Mi nur eltrovis rimedon,\nper kiu mi povas facile mortigi la glaciurson, jen ĉio! Tio estas\n„cerbarto“, ne „sorĉarto“.\n\n-- Kaj ĉu povas fari tion ĉiu homo?\n\n-- Ĉiu homo.\n\nEstis longa silento. La viroj rigardis la vizaĝojn reciproke, kaj\nKiŝ daŭrigis la manĝadon.\n\n-- Kaj... kaj... ĉu vi sciigos nin, ho Kiŝ? -- fine demandis Kloŝ-Kŭan\nper tremanta voĉo.\n\n-- Jes, mi sciigos vin.\n\nKiŝ, suĉinte oston, leviĝis.\n\n-- Estas tute facile. Jen!\n\nLi prenis maldikan pecon da balenosto kaj montris ĝin al ili. La\npintoj estas tiel akraj kiel la kudriloj. Li zorge faldis la pecon\nda osto tiel, ke ĝi kaŝiĝis en lia mano. Tiam, subite, li lasis ĝin\nrefleksiĝi. Li prenis pecon da graso.\n\n-- Jen! -- li diris. -- Oni prenas peceton da graso kaj faras en ĝi\nkavaĵon. Nun en la kavaĵon oni enmetas la balenoston rigide falditan\nkaj fiksas ĝin per alia peceto da graso. Poste, oni metas ĝin ekster\nla domon, kaj ĝi frostiĝas kiel pilko. La urso englutas la pilketon,\nla graso fluidiĝas, kaj la osto kun akraj pintoj streĉiĝas rekta. La\nurso malsaniĝas, kaj kiam la urso estas tre malsana, oni mortpikas ĝin.\nEstas tute simple.\n\nKaj Ugh-Gluk diris: „Oh!“ Kaj Kloŝ-Kŭan diris: „Ah!“ Kaj ĉiu diris\nion laŭ sia propra maniero, kaj ĉiu komprenis.\n\n * * * * *\n\nKaj tio estas la rakonto pri Kiŝ, kiu vivadis antaŭ longe sur la\nbordo de l' polusa maro. Ĉar li uzis „cerbarton“ kaj ne sorĉarton, li\nlevis sin el la plej humila igluo, ĝis fine li fariĝis la ĉefulo de la\nvilaĝanoj, kaj, dum sia tuta vivo -- oni diras -- la gento prosperis,\nkaj nek vidvino, nek malfortulo laŭtploris dum la nokto pro manko de\nviando.\n\n El la angla: E. H. COLLISON.\n\n\n[2] Rekomendita de E. L. A.\n\n[3] Loĝejo.\n\n\n\n\nSONĜO DE LA MORTO\n\nDediĉata al S-ro Zanoni\n\n\nTeruro furiozis sur la tero. Preminte sian plugilon en la animojn de\nla homoj, ĝi tranĉis profundajn sulkojn sur la fruntoj. Ĝi kuŝis sur la\nbrusto de la naturo kaj diboĉante en sia veanta doloro, lasis post si\nmortvokan ĉagrenon.\n\n[Bildo: Liniogravuraĵo de M. Kun]\n\nĜia neniiga torento frakasis ĉion. Al abismoj ĝi portis la kredon\nde la homoj, la revojn de la idealistoj. Per sia neimagebla pezo ĝi\nsubpremis kaj mortigis ĉiujn burĝonojn de la progreso kaj amo, kaj\nposte ridegis kun mondoskuanta plorego.\n\n *\n\nLa Morto forviŝis de sia falĉilo la gelatiniĝintan sangon. Kun\ntranstera, rikana ironio ĝi rigardis per siaj okulkavoj al la\nfinrikoltita kampo de la Vivo. Belega rikolto: la vivo de la homaro.\n\nĈesis la Vivo kaj la Morto triumfis. Plenkontente ĝi kuŝiĝis por\nripozi. La kraksonanta bruo de la ostokorpa Pereo nevidebla sonis timon\nvekante en la regno de la eterna muteco.\n\nAnkoraŭ unufoje, ebriiĝinte de triumfo, ĝi esplore rigardis\nĉirkaŭen. Ĉu hazarde ne estas preterlasita io, el kiu nova vivo povus\nekĝermi? Ne! Ĉio mutas. Ne estas fantazio, kiu vidus sonĝojn; ne\nekzistas batanta koro, en kiu povus naskiĝi aro da sentoj; ne estas\nkrimo, kiu atendus kondamnon; ne estas juro, kiu soifas juĝofaron, kaj\nne estas plu religio dion kreanta por si; ne estas dio, kiun per teraj\nĉifonoj vestus la religio. Venkitaj eĉ la senmorteco kaj la eterna\nvivo, ĉar ne ekzistas mortonto, kiu kredus ilin. Ekzistas nur ĝi: la\nMorto.\n\n *\n\nĜi laciĝis kaj sopiris ripozon. Jen, en la regno de la eterna muteco\nsubite, timeme eksonis ĉirpado de eta grilo. Kun sovaĝa furoro ĝi\neksaltis kaj mutigis la adiaŭon de la iama glora vivo, kaj poste rikane\nridegis... ridegis...\n\n *\n\nRigardante al la ceteraj brilantaj mondoj de la universo, ĝi sentis\nkruelan ĝojon. Por nova rikolto estas ankoraŭ sufiĉe da materio sur la\nfirmamento senlima.\n\nĜi rigardis ilin aŭ nur ŝajne rigardis, ĉar griza, nebula vualo\nflugis antaŭ la okulkavojn. Ĝi ne povis diveni, kio estas tiu\nmisteraĵo, kiu ĉiam pli kaj pli densiĝas, nigriĝas kaj malhelpas la\nvidon. Ĝi penis eksalti, sed ne povis. Kiel sorĉa plenpotenca sugesto\nprenis for tiu ĉi nova forto ĝian tutan energion?\n\n *\n\nĜi vidis jam nenion, kvazaŭ eĉ ĝi mem ĉesus ekzisti. Ankoraŭ ĝi\nfaris senkonscian geston al la neniiga falĉilo, sed vane, ĉar venkis\nĝin la lasta spiraĵo de la Vivo: la sonĝon donanta dormo.\n\n *\n * *\n\nVoĉo de miliardaj ĥoroj kun spiritmonda murmuro eĥis tra la\netero.\n\n-- Vi povis neniigi la organismojn, sed vi ne estas reganto de animo.\nTiu ĉi estas la plej potenca forto, pli potenca ol la penso, kiu estas\nnur ĝia infano.\n\nLa Morto kurbigis la senlipan buŝon je ironia rideto.\n\n-- Sensenca parolo. Kion valoras la forto sen organismo, kaj kion\nvaloras la penso, se ĝi ne havas ilojn por krei.\n\n-- La volo de la animo estas senfina kaj ĝi fluas libere.\n\n-- Eĉ la senfina volo rompiĝas, se ĝi ne havas spacon. Kion povas\nfari la volo per la senfina Nenio?\n\n-- Nur la konscie moviĝantajn organismojn vi povis neniigi, sed\nla senmovaj tavoloj kaj libere vagantaj elementoj estas ekster via\npotenco. Vi ne havas forton kontraŭ la akvo, la fajro, kaj vi ne povas\nordoni al la kureganta vento.\n\n-- Vere! Mi ne havas potencon kontraŭ ili, sed kion valoras la\nsenmova mondo, kiu mankumas la konscion?\n\n-- Estos kreita la nova mondo! Estos donacita konscio al ĉiuj atomoj\nde la Tero, kaj se la penso donos flugilojn al la elementoj, tiam via\npotenco rompiĝos.\n\n-- Vi forgesas, ke la fajro, se ĝi ekkonscias, nur finos la taskon\nĉesigitan de mi. Ĝi cindrigos ĉion.\n\n-- Kaj se tiel okazus, ankaŭ via estaĵo fariĝus ĝia viktimo. Venkita\nvia senmorteco, vi neniiĝos.\n\nLa Morto, preninte la potencan falĉilon, furioze svingis ĝin ĉirkaŭ\nsi.\n\nLa misteraj sonoj respondis per rido.\n\n *\n\n-- Kiamaniere vi volas krei novan mondon? Kio estos tiu potenca\nforto, kiu povus disŝuti la semojn de la vivo sur la mortinta\nterglobo?\n\n[Bildo: ATTILA SASSY: LA KULPO.]\n\n-- Ekzistas forto, kiu havas potencon por tio.\n\n-- Kio do?\n\n-- La amo.\n\n-- Ĉu ekzistas vivanta koro, en kiu ĝi povas ekĝermi?\n\nKun ironia triumfo ridegis la Morto.\n\n-- Jes!... La koro de la tero.\n\n-- La koro de la tero?!\n\nKun terura furoro ĝi trapikis la terglobon per la falĉilo.\n\n-- Hahaha! Senfrukta estos la laboro kaj vana ĉiu penado! Donu do\nantaŭe vivon al la mortinta homaro!\n\n-- Sian militon faros la tero mem, kaj en tiu ĉi sankta aliformiĝo vi\nestos ĉesinta. Poste reviviĝos la miliardoj da homoj kaj komenciĝos la\nprofetita eterna vivo: la transtomba edeno.\n\n-- Ĉu mi neniiĝos? Mi, kiu estas naskita samtempe kun la Tero. Mi,\nkiu en ĉiu batalo de la Tero, en ĉiu metamorfozo havis la ĉefrolon?\nNeeble! Neeble!\n\n-- Mensogo!\n\nTondris voĉo, pro kiu la tero ektremis kaj la Morto terurite falis\nteren.\n\n-- Mensogo! La okan tagon de la kreado vi estiĝis, kiam Kain mortigis\nsian fraton Abel. Sole la penso de Kain estas vi, kiu prenis sur\nsin nevideblan ostokorpon. Vi kaŭzis la unuan doloran larmon kaj vi\ndisŝutis la semojn de la funebra ĉagreno. Ne mi kreis vin, sed la ĉion\nneanta spirito de la Malbono.\n\n *\n\n-- Kiu vi estas, potenca spirito, kiu jam per via ekparolo vekas\ntimon en mi?\n\n-- Via ordonanta Sinjoro kaj reganto de la tuta universo: Dio.\n\n-- Dio? Ho ve al mi! Vi ekzistas do vere! Ne sole la religio naskis\nvin? Ĉu vere ekzistas vi, kies potencon mi ĉiam neis, kaj ĉu ankaŭ mi\nestus via sklavo, kiu ne konis suverenon super mi?\n\n-- Vere mi estas tiu!\n\n-- Se vi estas Dio, do vi estas la Justo mem, kaj mi estis nur blinda\nilo en via potenca mano. Vi ne povas min puni pro kulpo de Kain, kiun\nvi mem kreis erarema kaj malforta!\n\n-- Vi estis blinda ilo de via propra memo, kiu estas senanima. Vi\nestas detruanta penso, kiu venenis la beston kaj la homon. Via tasko\nestas finita kaj la destino plenumiĝis, via senanima memo neniiĝos.\n\nLa Morto, kun senespera veado, baraktis.\n\n *\n\n-- Estu lumo!\n\nSonis la potenca voĉo kaj la Tero sopire ektremis. Ĝian nigran\nkorpon ĉirkaŭprenis milda, fosfora lumo, kiu jen aperis jen malaperis.\nLa lumo vagadis, ŝajne sencele, sed subite en la atmosfero de la\nTero balancis sin violkolora vaporaĵo. Fendiĝis la Tero kun terura\ndetonacio. La maroj forlasis la profundojn kaj unuiĝinte, preninte\nnovan orbiton, kiel la ringego de Saturno, ili turnis sin ĉirkaŭ la\nTero.\n\nBolis, ardis, fandiĝis kun surdiga bruego la giganta globo.\nKomenciĝis la lasta milito. Kie aperis la vaganta lumo, tie sekvis\nĝin la violkolora vaporaĵo kaj la tavolo konsciiĝis. Veante furiozis\nla ventego kaj per sia uragana kolero vipis la ekkonsciintan fajron,\nkiu pasie ĉirkaŭplektis la Teron per flamantaj brakoj. Ŝajnis, ke ĝi\ncindrigos ĉion, sed en tiu momento bridis ĝian furoron la potenca\nakvoringego, kiu per tuta pezo subpremis la furioziĝantan elementon. Ĝi\nmole, kvazaŭ silke sternis sin kaj kompate vindis la Teron, laciĝintan\npro la batalo. La Tero aspektis, kiel kolosa, nemezurebla akvoglobo,\nkiu kuregis en la spaco senfina.\n\nSuper la Tero, kiel giganta krisigno, ŝvebis la violkolora vaporaĵo:\nla lumo de la konscio.\n\nLa Morto ironie ekridegis.\n\n-- Ho granda Sinjoro! Finiĝis jam la unua tago de la kreado kaj tamen\nmi ekzistas!\n\n *\n\nLa misterplena voĉo denove eksonis.\n\n-- Ekbatu la koro de la Tero kaj la tuto de la animoj okupu ĝin. La\nsemo de la Amo ekĝermu en ĝi kaj kreiĝu per tio la nova firmamento!\nEstu!\n\nHela rozkolora lumo radiis super la akvoamaso. Saniga varmo penetris\nen korpon de la Tero. Ĉiu atomo ektremis pro nekonata fenomeno. La Tero\nenamiĝis la senliman spacon de la etero. Aromaj spiraĵoj flugis for el\nĝia korpo kaj la Morto svenante apogis sin per la falĉilbastono.\n\nLa Spaco restis senmova. En ĝia glacia memo ne naskiĝis sentoj. La\nTero ploris, faligis fajre brulantajn larmojn kaj el la larmogutoj\nfariĝis steloj, brilantaj meteoroj, vagantaj planedoj kaj kreiĝis -- la\nnova firmamento.\n\n-- Potenca Sinjoro! Finiĝis jam la dua tago kaj tamen mi ekzistas.\n\n *\n\n-- Evoluu la semo! Disiĝu la akvo kaj la tero, kiel estis antaŭe!\nEstu! Tuj, kvazaŭ je bato de sorĉovipo, la akvo per forfluo de tajdo\nokupis nur la profundaĵojn kaj egaj, senherbaj rokoj aperis zigzage\nĉie. Iom post iom formiĝis maroj, lagoj, riveroj, riveretoj kaj vastaj\nkontinentoj etendis sin sur la Tero. La akvo estis diafane pura, sed la\nvastaj kontinentoj ankoraŭ etendis sin sen ornamoj.\n\n-- Potenca, ĉionreganta Sinjoro! Finiĝis jam la tria tago kaj tamen\nmi ekzistas. Ĉu vi indulgis min aŭ mi estas ekster via potenco?\n\n-- Mi povus neniigi vin, sed mi ne volas. Potenco via ĉesis. Kion\nvaloras la intenco, se vi estas sen armilo?\n\n-- Ĉu sen armilo?\n\nLa Morto per subita gesto turnis sin al la falĉilo, sed ĝia\nostobrako vane serĉis ĝin. Dum momento ĝi ektremis, sed poste skuis\nĝian tutan estaĵon raŭka, freneziga ridego. Minace ĝi levis la\npugnojn.\n\n-- Ĉu sen armilo? Ĉu mi ne havas ankoraŭ manojn, kies nura tuŝo\nsufiĉas por ĉesigi la vivon? Ĉu mi ne povas spiri kaj mia spiraĵo ne\nestas jam tiom detrua, kiom ĝi estis antaŭe? Vi eraras granda Sinjoro,\nĉar kien mi metos la piedojn, tie mi subpremos la semojn de la Vivo!\n\n-- Rigardu ĉirkaŭen! Ĉu vi ne vidas, ke la Tero ĉiam plimalgrandiĝas\nkaj la horizonto perdiĝas en la blua grizo de la malproksimo? Ĉu vi\nne sentas, ke tio estas nur eta meteoro, sur kiu vi staras? Ĝi kuras,\nportante vin, en la senfina spaco. Mi povus neniigi vin, sed via\nporĉiama puno estas: vagadi sen potenco, vidante la eternan vivon sur\nmiliardoj da Teroj.\n\nLa Morto venkite kun muta rezigno miris la Terglobon, ĉiam pli kaj\npli malgrandiĝantan.\n\n *\n\n-- Estu, kiel antaŭe estis, pompantaj kreskaĵoj, florodoro ŝvebu en\nla aero kaj ombro de verdantaj arboj ŝirmu ilin kontraŭ la sunradioj\ndum sekeco! Estu!\n\nLa marĉa humo ekmovis sin. Scivole aperis kapeto de la unua herbo\nkaj ĝin sekvis la dua. Ili klinis sin unu al alia per printempa kiso.\nPro tiu ĉi kiso riĉe ekburĝonis la Tero.\n\nSilka herbaĵo kovris la nudajn rokojn. Laŭbriĉaj arbaroj ornamis la\ndezertojn kaj multkoloraj floroj spiris ozonplenan aromon.\n\nJen, alvenis la eterna printempo, profetita de la ĉiam verda\nvinko.\n\n *\n\n-- Reviviĝu la bestaro oceana kaj kontinenta! Miliardoj da birdoj\nflugadu gaje kantante! Estu!\n\nSubite sonis timema ĉirpado de grilo. Je ĝia muziko vekiĝis mil kaj\nmil sonoj. La lazuroj de maroj kaj lagoj facile ektremis kun milda\nmuĝado. La riveroj ekfluis kaj la riveretoj gaje plaŭdante rapidis\ninter la florornamitaj bordoj. La vento siblis melodion kaj birdpepadon\neĥis la prasilento.\n\nEn la aero aperis flugilhava monstro kun akra dentaro: la drako\nde la fabeloj. El la densejo de la arbaro kuregis mamutoj. El post\narbetaĵoj venis leonoj kaj inter la altaj herboj serpentumis boao.\nIom post iom reviviĝis la tuta bestaro kaj komenciĝis malsovaĝa ludo\nanstataŭ lukto por la ekzisto.\n\n *\n\n-- Reviviĝu la homo! Reviviĝu kaj havu la eternan vivon, promesitan\npost perdo de la paradizo! Estu!\n\nĈio eksilentis. La naturo senmove atendis la renaskiĝon de la krono\nde ĉiuj kreitaĵoj. La suno varme kisadis per radioj la Teron. La floroj\nbonodoris parfumon el siaj kalikoj. La arboj donis pompajn kolorojn al\nla fruktoj kaj la bestaro silente kun muta pieco atendis.\n\nSubite fendiĝis la tero kaj aperis sub du diktrunkaj pomarboj la\nunua homparo: Adamo kaj Evo.\n\n *\n\nHumile rampis al ili serpento. Rigardante ilin kun verdkoloraj, sed\nmildaj okuloj ĝi ĉirkaŭvolvis sin sur trunko de la arbo, kiu iam donis\nal ili la frukton de la scio.\n\nPapilio flugis al ili. Ĝi frapetis la florpolvajn flugiletojn al la\nlipoj de Evo. Jen estis la unua kiso, vekanta el longa dormo al eterna\nvivo.\n\nEvo ektremis. Honteme ŝi kaŝis per la rustoruĝaj haroj, ĝistere\nkreskintaj, sian mirinde belan nudecon. Ŝi ĉirkaŭrigardis kaj petole,\nsed kun ĉasta rideto, gracia alpremiĝo sin klinis al Adamo.\n\n *\n\nAdamo vekiĝis. Per siaj brile nigraj okuloj, kvazaŭ li volus\nfinesplori sian animon, li rigardis la ĉarman, sindonan belecon.\n\nEkvidinte la serpenton, milde sibletantan al ili, li kaptis arbeton\npor elŝiri kaj mortbati ĝin. Li prenis la arbeton, sed lia forta premo\nŝajnis esti nur ama kareso kaj li ne povis eĉ ekmovi ĝin. La brako\nsenforte falis kaj li surprize vidis, ke la bestoj humile, kun kapoj al\ntero klinitaj, proksimiĝis al ili.\n\n-- Evo! Diru, kio estas? Ĉu vizio aŭ realo? Ĉu ankaŭ vin regas tiu ĉi\nsorĉo?\n\n-- Ni sonĝis, Adamo.\n\n-- Ĉu vere ni sonĝis? Ĉu ni sonĝis la suferojn de miljaroj, kiujn\nkompreni nun mi ne povas? Ĉu mi sonĝis min forta, potenca, kiu nun\neĉ junan arbeton ne povas ekmovi? Ĉu mi estus sonĝinta, ke mi manĝis\nel frukto de tiu ĉi arbo kaj per tio naskiĝis la unua kulpo? Kaj la\nfratmortigo de Kain estas ankaŭ sonĝo?\n\n-- Vere nur sonĝo. Tie venas ja Kain kun Abel fratame brakumante unu\nla alian. Sur iliaj lipoj flirtas gaja rideto.\n\n-- Kaj la signo sur la frunto de Kain? Rigardu!\n\n-- Estis nur sonĝo, turmenta, sed pasinta. Rigardu lian frunton! Ĝi\nestas pura, kiel la sennuba ĉielo. En liaj okuloj brilas senpekeco. Ili\nvenas al ni.\n\n-- Ĉu ankaŭ vi sonĝis la dolorojn de akuŝo kaj la ĝistomban ĉagrenon\npost perdo de Abel? Ĉu vi ne rememoras plu pri la suferoj dum la batalo\npor la vivo?\n\n-- Forgesite! Ĉio estis nur sonĝo.\n\n-- Kaj kion vi sentas nun?\n\n-- Mi amas vin, eble pli arde ol hieraŭ, kiam la suno subiris.\n\n-- Hieraŭ! Strange! Ŝajnas al mi, kvazaŭ inter la hodiaŭ kaj hieraŭ\nestus pasintaj mil kaj mil jaroj. Jes! Jes! Rigardu ĉi besteton kaj\ntiun pepantan birdeton! Mi ne konas ilin. Kio estas iliaj nomoj?...\nHieraŭ Kain vagadis ankoraŭ senhejme en la dezerto kaj Abel ne estis\nplu vivanta... Hieraŭ... Kiel strange! Mi ne komprenas... mi ne\nkomprenas...\n\n *\n\nLi arde premis al si la alvenintan Abel, kiu per unu brako ankoraŭ\ntenis ĉe si sian fraton. Kun fila obeemo kisis Kain la frunton de\nEvo.\n\n-- Malbonaj knaboj! Kie vi forestis tiom longe? Dum la nokto vi estis\ntro malproksime de ni. Kie forestas mia filino, Heloa?\n\nHo, patrino! -- komencis Kain. -- Ni estis ne malproksime de vi por\nbani nin en la rivereto. Ĝi plaŭdis al ni strangan fabelon kaj hodiaŭ\nni bone ridis pri ĝi. Ĉu ne, Abel?\n\n-- La fabelo estis stranga, sed mi ne komprenis.\n\n-- Kion ĝi fabelis? -- demandis Adamo.\n\n-- Forgesite! Nur tion mi sentas, ke mi amas mian fraton... tre...\ntre.\n\n-- Kaj vi?!\n\n-- Abel kaj mi: ni estas unu.\n\n-- Kie estas Heloa? -- urĝis Evo.\n\n-- Tie, ĉe la montdeklivo ni vidis ŝin pelanta papilion. Ekvidinte\nmin kune kun Abel, ŝi rigardis nin longe, kvazaŭ ŝi neniam estus\nvidinta nin. Poste ŝi kuris al ni kaj superŝutis nin per pluvego da\nkisoj... „Nur sonĝo estis, nur sonĝo!“ ripetis ŝi senĉese. Mi ne\nkomprenas, patro!\n\n *\n\nĈe la vojkurbiĝo aperis knabino, vigla kiel kapreolineto. Ŝia irado\nestis facila, kvazaŭ ŝi havus flugiletojn. Laŭte ridante ŝi persekutis\npapilion antaŭ si.\n\n[Bildo: IMRE PÉRELY: GOLGOTO.]\n\n-- Patrino!\n\n-- Heloa!\n\n-- Kiaj strangaĵoj okazas hodiaŭ! Ĉu vi vidas tiun blankharan,\nlongbarban viron, kiu proksimiĝas al ni de la montdeklivo? Mi renkontis\nlin kaj li diris al mi, ke li estas pli ol 900 jara.\n\n-- Pli ol 900 jara?\n\n-- Jes! Lia nomo estas Matusalemo kaj li serĉas siajn gefilojn kaj\ngenepojn. Li kisis min. Li estas tiel stranga homo. Li demandis min pri\nmi kaj aŭdante, ke mi estas filino de Adamo, li ŝajnis dube rideti.\nPoste li demandis pri la monstro, fluganta super ni. Nekredeme li skuis\nla kapon, kiam mi diris ĝian nomon. „Ĉu drako?... Sonĝo, verŝajne estas\nnur sonĝo“ -- li murmuris.\n\n-- Ĉu li venas al ni?\n\n-- Mi ne scias! Li atendas la Mesion. Kiu estas la Mesio?\n\n-- Strange!... Mi ne scias, Heloa!\n\n *\n\n-- Patro! Rigardu! -- ekkriis Abel -- Rigardu al la dezerto! Kvazaŭ\nsonĝo aperus antaŭ niaj okuloj. Ĉu fendiĝis la tero aŭ korpiĝis la\nnenio, sed mi vidas multe da tiaj homoj, kiaj ni estas. Sur iliaj\nkorpoj estas io, kio kovras la nudecon. Kio estas tio, patro mia?\n\n-- Mi ne scias, Abel!\n\n-- Rigardu, rigardu ilin! Ili venas al ni. Ili estas multaj. Unu\nhavas vizaĝon, brilantan de ĉiellumo, kaj liaj manoj, piedoj estas\nvunditaj. Apud li marŝas longbarba viro, portanta du ŝtontabulojn. La\nvizaĝo de tiu ankaŭ brilas. Rigardu, tie sekvas ilin la tria. Liaj\nokuloj estas mallarĝaj, strange oblikvaj. Liaj haroj estas plektitaj\nkaj pendas ĝis tero. Tie la kvara, kun duonluno sur sia kapornamo...\nkaj tie ankoraŭ unu. Ho rigardu, patro, tie venas multaj. Iliaj vizaĝoj\nestas brilantaj. Manon en mano ili venas. Kiuj ili estas?\n\n-- Mi ne scias, Abel. Mi vidas nur, ke ankaŭ via vizaĝo estas\nbrilanta, kaj ankaŭ tiu de via patrino. Vi ĉiuj havas lumon ĉielan sur\nla vizaĝoj kaj mildecon en la okuloj. Mi sentas nur, ke io nekonata\nlokiĝis en mia koro. Tio faris min malforta, sed plialtigis mian\nanimon. Mi sentas nur, ke mi devas ami tiujn, kiuj venas al ni. Mi\ndevas ami la herbeton, bestojn kaj ĉion, kio estas ĉirkaŭ ni. Io flugis\nfor el mia brusto. Ho, diru, kio estas tio?\n\n *\n\nLa grupo jam pliproksimiĝis kaj ili povis bone aŭdi la parolon. La\nŝtontabula viro parolis.\n\n-- Viaj manoj kaj piedoj estas vunditaj. Ĉu ili doloras?\n\n-- Ne, Moseo! Ili estas ja la vundoj de la amo.\n\n-- Kiu vi estas, konanta mian nomon?\n\n-- Kiun vi profetis al via popolo. La Mesio.\n\n-- La Mesio? Filo de Dio?\n\n-- Filo de Dio, kiel vi ĉiuj, kiuj venis de tempo al tempo instrui la\npopolojn por la perfekta boneco.\n\n-- Ĉu vi estas martiro? Ĉu la sorto frapis vin senmerite aŭ vi pekis\nkontraŭ Dio kaj Li punis vin?\n\n-- Nek la unua, nek la dua. Dio neniam punis la kreitaĵojn, ĉar Li\nestas la senfina indulgo. Agon sekvas ago, kion nur la homa malforteco\nnomis punanta mano de Dio. Mi estas mi mem, ĉar en Kristo per Kristo\nnaskiĝis la krista ideo.\n\n-- Kaj vi? Kiu vi estas? Viaj vizaĝo kaj vesto estas fremdaj por\nmi.\n\n-- Mi estas Kong-Fu-Ce kaj jen apud mi Budho.\n\n-- Ĉu ankaŭ viaj religioj estas revelacioj?\n\n-- Same kiel la viaj.\n\n-- La religioj estis neniam revelacioj, nur la kredo, kiu fondis\nilin -- diris la Mesio. -- Ili devenis el la dependa sento de la homoj.\nSen religioj, sen certa scio pri Dio la homo estus vivinta izolite en\nplena, senĉesa turmento. Benita donaco estis la dependa sento ĉar ĝi\nebligis la socian vivon.\n\nSed kiu religio estis do la sola, ĉielan gracon donanta religio?\n\n-- Ĉiu religio estis gracon donanta al tiu, kiu pie, konvinkiĝinte\nsekvis ĝin. Post ĉeso de la vivo zorgis la senfina indulgemo de Dio\npri la animo. Ĉu vi opiniis, ke homo povis fari leĝon por la ĉiela\nregno?\n\n-- Ne!\n\n-- La sama kredo vivis en ĉiu homo de la tempokomenco ĝis la fino.\nNur la formo, la eksteraĵo konformiĝis al la epoko.\n\n-- Majstro! Permesu al mi kisi viajn vundojn. Mi estas Luther.\n\n-- Vian nomon mi ne konas, sed vi estas mia homfrato. Kisu min!\n\n-- Majstro! Permesu meti la pekeman kapon sub vian plandon! -- petegis\nruĝbarba viro.\n\n-- Ne, Judaso! Per kiso vi perfidis min, per kiso mi povas absolvi\nvin. Kisu min!\n\nPost la kiso la vizaĝo de la ruĝbarba viro ŝajnis brili. Pro doloroj\nrompita virino kaj sortofrapita viro venis al la grupo. La Mesio\nĉirkaŭprenis ilin.\n\n-- Jen la patro kaj la patrino.\n\n *\n\nLa grupo preterpasis kaj Adamo rigardis mirigite ilin.\n\n-- Evo! Denove ni sonĝas.\n\n-- Ne! Nur ĵus ni komencas vivi.\n\n *\n\nNova grupo proksimiĝis. Pompe vestitaj faraoj, kirasitaj reĝoj,\nordenriĉaj kavaliroj.\n\n-- Ho, cezaro, se tiu ĉi manpremo povus forgesigi mian krimon!\n\nĜi forgesigas tion, Brutus, ĉar ne la ponardpiko rompis mian koron,\nsed la maldanko. Sed ĝi estis sonĝo kaj jen la vekiĝo. Kiu vi estas,\nviro, amare meditanta eĉ nun?\n\n-- Heredinto de via trono. Sed ne homo. Vandala besto. Oni nomis min\nNero. Mi lasis mortigi patrinon kaj gefratojn. Vaporiĝis la sango de\nhomoj sur sablaĵo de mia cirko.\n\n-- Vi havis malbonan sonĝon, filo! Mi estas ja ĉi tie kaj ankaŭ viaj\ngefratoj. Kisu min kaj vi forgesos vian inkubon.\n\n-- Patrino, pardonu vian filon!\n\n-- Rememoru! En sangplenaj bataloj ni staris unu kontraŭ alia. Tiam\nvenkis mi, sed nun min turmentas mia triumfo. Ĉu vi povus pardoni min,\nKonstantin?\n\n-- Tiu ĉi manpremo estu la signo por nia paco, Mahomed!\n\n *\n\nLa grupo preterpasis. Adamo sentis sin renaskiĝi en cent kaj cent\nfiguroj de la historio.\n\n-- Evo! Kial estis la batalo?\n\n-- Por kompreni kaj taksi la eternan feliĉon.\n\n *\n\nParoj proksimiĝis. Amplene, kun delikata rideto ili rigardis unu la\nalian. Kelkaj el ili gaje kantis, aliaj flustris amajn vortojn. Ĉiu\npenis diveni la penson de sia kunulo aŭ kunulino.\n\n-- Ne estas pli purpuraj la radioj de la aŭroro ol viaj lipoj kaj\nne estas rozoj pli ĉarme pompantaj, ol tiuj de viaj vangoj, ho mia\nJulia.\n\n-- Ho, Romeo, teruraj sonĝoj turmentis min dumnokte.\n\n-- Forgesu! Vi mem diras ja, ke ili estis nur sonĝoj.\n\n-- Ĉu sonĝo estis aŭ turmenta maldormo -- mi ne scias.\n\n-- Preterlasu ĝin! Rigardu ĉirkaŭen! Miloj da feliĉaj geamantoj\nĉirkaŭas nin. Printempa odoro ŝvebas en la aero, kante pepadas la\nbirdoj sur la arboj, ame karesas vin la sunradio kaj la kampo prezentas\nal vi milkolorajn florojn. Ho venu!\n\n-- Antonio! Lipojn viajn mi sentas denove sur la miaj. Via kiso\nfeliĉon ŝtelas en mian koron. Amo via donas al mi novan vivon.\n\n-- Ni forgesu la hieraŭon! Amaraj rememoroj forpasu el niaj koroj.\nHo, Kleopatra, la vekiĝo estas pli bela ol estis nia maldormo.\n\n *\n\nEvo rigardis ilin. En ŝia koro vekiĝis la sento, ke en ĉiuj virinoj\nŝi vidis sin mem.\n\n-- Adamo! Por kio estas la virino, se ŝia nomo estas malforteco?\n\n-- Por venki per ĝi la fortecon de la viro kaj dolĉigi la amaran\npostguston de la triumfoj vanaj.\n\n *\n\nGrupo de seriozaj, trankvilaj viroj proksimiĝis. Ili parolis\nmallaŭte sed kun firma certeco. Unu el ili portis lanternon lumantan,\nla alia tenis sub la brako amason da libroj, la tria... sed kiu povus\nfinkalkuli ilin?\n\n-- La lampon kial vi ne estingas? Estas ja taglumo! Viaj okuloj\nesplore kiun serĉas?\n\n-- Malnova kutimo! Vian nomon diru, afabla viro!\n\n-- Nur flustre mi diras ĝin, ĉar timas, ke iu povas ekaŭdi, kun kiu\nmi travivis jam foje la teran vivon. Venu pli proksimen! Mia nomo estas\nSokrato!\n\n-- Mia modesta nomo estas Diogeno. Diru, ĉu vi ne konas tiujn du\nvirojn, kiuj marŝas antaŭ ni? La unua havas en sia mano solan bastonon\nkaj la alia faskon da volumoj. Ili ŝajnas enprofundiĝi en amika\ndiskuto.\n\n-- Preterpasinte ilin mi aŭskultis la parolon. La bastonhava estas\nZaratustro kaj la alia Nietzsche. Ili parolis pri...\n\n-- Ho, Sokrato, amata edzo mia! -- ŝovis sin virino inter la\nparolantojn.\n\n-- Jen Xantippe! Neniu perdis en la renaskiĝo, nur mi.\n\n-- Vi eraras, ĉar mia lango humiliĝis, kiel hundo de ŝafisto...\n\n-- Kiu tamen kelkfoje ekbojas.\n\n-- Pardonu min!\n\n-- En mia koro ne estas kolero.\n\n *\n\n-- Adamo kaj Evo ridetante rigardis unu la alian.\n\n *\n\nOndis homamaso post homamaso en pli aŭ malpli grandaj grupoj.\nLaboristoj, rompitaj de la vivoŝarĝo; parioj de la iama Hindujo;\nforlasitaj infanoj; perfiditaj knabinoj kaj malĉastulinoj. En ĉiu grupo\nregis la senlima pardono, malsupreniĝinta el la ĉiela regno.\n\nAdamo kunvokis siajn gefilojn kaj terenĵetis sin por sendi\ndankplenan preĝon al la Sinjoro de la universo.\n\n *\n\nKaj sonis la preĝo kaj ĝi trovis eĥon en koro de ĉiuj kreitaĵoj. La\narboj humile klinis la laŭbkronojn, la bestoj ame premis sin unu al\nalia kaj la homoj, superŝutitaj de la nekonata sento, ekgenuis sur la\nteron.\n\nFendiĝis la ĉielo kaj la ĉielaj radioj superbrilis tiujn de la suno.\nSonis laŭde aklamanta ĥoro de serafoj, keruboj.\n\nEl la fendiĝinta ĉielo sonis ĉion trapenetranta voĉo.\n\n-- Amo kaj paco regu en viaj koroj! La batalo estas finita kaj\nalvenis la promesita eterna feliĉo. La spirito de la Malbono, Lucifero,\nestas ekzilita. La Morto estas venkita, por ke la harmonio de la Amo\nregu la mondon. Estu vi gracoplenaj kaj kun komprena sento de la koro\namu unu la alian!\n\nLa milionoj da popoloj komencis vivon en feliĉo, neniam forpasonta.\nLa tempo haltis kaj la miljaroj pasis sen postsigno, pli-ĝuste, ilia\npaso eĉ ne komenciĝis.\n\n *\n\nEn la spaco du longvostaj meteoroj sekvis unu la alian. Sur la unua\nsidis inerte, senpotence, en obstina muteco la Morto. Sur la alia\nstaris la ĉionneanta spirito de la Malbono: Lucifero.\n\nKun furioza rapideco la du fajrerantaj globoj kuregis kaj la dua\natingis la unuan. La Morto ironie ekkriis.\n\n-- Frato! Venkitaj ni estas post la batalo. La promesita eterna vivo\nfine realiĝis!\n\n-- Eĉ kontraŭe! La batalon ni gajnis.\n\n-- Mi ne komprenas vin. Kial do ni estas ekzilitaj?\n\n-- Ĝuste pro tio, ĉar la homon ni levis al enviinda alteco. La homo\nestis kreita, kiel la bestoj. Nur tiam fariĝis vere la Homo, kiam mi\ndonis al li el la frukto de la scio. Mi estis la sendependa volo kaj\nmi estis ankaŭ la ĉion reganta pasio. Kion valoras la homo sen mi. Li\nestas nur movebla pupo, kiun lia majstro laŭplace puŝetas tien kaj\nreen. Li ne estas plu sinjoro de siaj propraj agoj kaj li ne estas\nplu sklavo de la pasioj. Kiu ne estas reganto pri propraj pensoj kaj\nne estas sklavo de la pasioj, tiu estas jam mortinta. Ili ambaŭ donas\nla forton por progresi kreante novan. Penso unuiĝinte kun pasio faris\nmiraklojn kaj donis valoron al la vivo.\n\n-- Sur la Tero denove regas vivo. Vivo en plena harmonio de la\nAmo.\n\n-- En harmonio de la eterna stulteco. Rigardu al la Tero kaj ĝuu la\nplorindan aspekton. Jen: Nero trovas ĉielan feliĉon banante la piedojn\nen la rivereto, kiel la plej simpla kamparano; Shakespeare, kiun\nadmiris la tuta mondo, kun cerbo malvarmiĝinta nun rigardas la ludon\nde la sunradioj sur la sablo. Kio estas ĉi tiu vivo? Kiso, unutona\nkomplimento, enuiga jugo de la ĉiela graco? De tempo al tempo oni ĵetas\nsin teren antaŭ la dia lumo. Jen la imperio de la „perfekta amo“, kie\noni ne povas krei, ĉar oni devus antaŭe detrui ion. La amo estas nur\ntiam belega poemo, se la muzikon mi komponas al ĝi. Disharmonio kaj\nĉiam disharmonio! Jen la sola faktoro al la perfekteco. Nur nun mi\nvidas ke mi estis sur tiu ĉi kotglobo -- la dio.\n\n[Bildo: ATTILA SASSY: ADAMO.]\n\n-- Kaj kiu estis mi?\n\n-- Vi?! Sole ilo!\n\n-- Ne! Dio!\n\n-- Mi diras, ke nur ilo.\n\n-- Ne! Mi naskis la unuan doloron. Tiun doloron, el kiu ĝermis ĉiu\nbelo, per kiu nobliĝis la homo.\n\n-- Kiu donis la konscion pri ĝi? Mi kaj sole mi!\n\n-- Naskinto de la malfeliĉo kaj angora sento ankaŭ mi estis.\nKiamaniere oni povis konsciiĝi pri feliĉo, se mi ne estus\nekzistinta?\n\n-- Mi mem naskis vin, sklavo! Via ekzisto estis nur malbeno, frukton\nneniam donanta.\n\n-- Ĉu pri benitaj fruktoj fanfaronas vi, kiu estas spirito de la\nMalbono mem? Via memo, la disharmonio estis fatalo via.\n\n-- Neniiĝu sklavo, atakanta vian sinjoron!\n\n-- Neniiĝu vi, pro kiu mi estas ekzilita.\n\nLa Morto leviĝis kaj per la potenca ostobrako ĝi batis al Lucifero,\nsed perdinte ekvilibron falis de la meteoro. Ankoraŭ ĝi aŭdis la\nlongesonantan raŭkan ridon de Lucifero kaj poste, kiel eta sensignifa\nplanedo, komencis kuri sur nova orbito ĉirkaŭ iu suno.\n\n *\n * *\n\nLa sonĝo finiĝis kaj la Morto vekiĝinte ĉirkaŭrigardis kun terura\ntimo.\n\nSilento regis sur la finrikoltitaj kampoj de la Vivo.\n\nSubite ĝi etendis la manon al la falĉilo, kvazaŭ certiĝi pri sia\npotenca posedaĵo kaj poste, kun ironia rideto, ekiris por nova rikolto\n-- al la Marso.\n\n JULIO BAGHY\n\n\n\n\nEL MIAJ REMEMOROJ\n\n(Daŭrigo)\n\n\nTial, en unu letero, kiun mi skribis al S-ro Fruictier, mi aldonis\nkiel preteriran ekkrion: kiel bone estus, se... k. t. p.\n-- Kaj S-ro Fruictier respondis same: jes ja, kiel bone estus, se...\nk. t. p.\n\nDirite, farite.\n\nKaj tiam nia interkorespondado temadis ĉirkaŭ tiu ideo. Kaj ĝia\nrezultato estis, ke ni enpresis en la gazeto alvokon al la tutmonda\nesperantistaro por fondi propran eldonejon-presejon, akcian societon,\nkies centro estus en Parizo. Kaj la esperantistoj aĉetis akciojn,\ntiamaniere, ke baldaŭ kunestis la necesa sumo por fondo de la „Presa\nEsperantista Societo“.\n\nMia transmigro estis decidita. En septembro 1904 mi rapide disvendis\nmian presejon, konservante el ĝi nur tiujn ilojn, kiujn mi juĝis utilaj\nen Parizo, -- kaj, kun mia familio kaj kun mia preshelpanto mi forlasis\nHungarujon, por fariĝi loĝantoj de Francujo.\n\nĈu mi tedu la legantojn per la detala priskribo de mia vojaĝo\nParizon? Ne; tion mi ne volas fari. Sufiĉu diri nur, ke dumvoje mi\nvizitis la maljunan samideanon S-ro E. Meier, en München; tio estis\nla unua okazo, kiam mi parolis kun esperantisto nekonanta la hungaran\nlingvon.\n\nTamen, pri unu epizodo mi raportas. Kiam ni forlasis la lastan\ngermanan urbon, Deutsch-Avricourt, kaj nia vagonaro eniĝis en\nFrancujon, en la unuan francan urbon, Igney-Avricourt, tie mi\nmalagrable spertis la konsekvencojn de mia nekono de la franca lingvo.\nEstis posttagmeze, kiam ni alvenis en la ĵus nomitan francan limurbon,\nkaj tie ni devis atendi pli ol unu horon ĝis la reforiro. Tiun tempon\nmi intencis profiti por tagmanĝo; mi mendis do nutraĵojn en la\nstacidoma restoracio -- en lingvo germana (tiam mi ne ankoraŭ parolis\nfrance). Sed, ho ve! _neniu komprenis min!_ oni ne alportis\nmanĝaĵojn... Kun patra doloro mi rigardis miajn malgrandajn infanojn,\nkiuj jam komencis plendi pri malsato. Mi denove mendis ion por manĝi\n-- denove germane -- parolante pri la infanoj, kiuj jam de longa tempo\nne vidis konvenajn nutraĵojn, -- vane! oni ne komprenis, ne komprenis.\nTiam, kun edza doloro, maldolĉe mi turnis min al mia edzino, nerve\nplendante, en lingvo _hungara_:\n\n-- Belaĉa afero, ĝis Parizo ni ne manĝos, je diablo!\n\nKaj jen, nun sinjorino, el la servopersonaro de la restoracio,\nĝentile demandis min _germane_:\n\n-- Kiun lingvon vi parolas, gesinjoroj?\n\n-- La hungaran; ni estas Hungaroj, kaj ni vojaĝas Parizon.\n\n-- Do vi ne estas Germanoj?\n\n-- Ne, sinjorino, kaj...\n\n-- Ho, tiuj ĉarmaj infanoj, kredeble ili estas lacaj kaj malsataj;\noni tuj servos al vi, gesinjoroj.\n\nKaj, ho miraklo! tiam kelnero, servisto, kasisto, ĉiuj, ĉiuj\nkomprenis germane... ĉar ili jam sciis, ke ni ja _ne_ estas\nGermanoj...\n\nEn Parizo, S-ro Fruictier atendis nin en la stacidomo kaj li\nservoprete kondukis nin en nian provizoran, kaj la morgaŭan tagon en\nnian definitivan loĝejon.\n\nTuj la unuan tagon de mia estado en Parizo S-ro Fruictier prezentis\nmin al S-ro Th. _Cart_. Ne estas necese, -- ĉu ne vere, kara\nleganto? -- ke mi pli detale raportu al vi, kiu estas S-ro Cart; vi\nja konas lin, ĉiu konas lin. Lia nomo estos markita per oraj literoj\nsur ĉiu paĝo de la historio de Esperanto, kaj mi tute ne troas\ndirante, ke sen li eĉ ne estas certe, ĉu Esperanto vivus hodiaŭ.\nPor plilarĝigi vian konon pri li, mi aldonos nur, ke mi ne nur\nrespektas, ne nur admiras tiun modelecan viron, sed mi vere amas\nlin, kaj mi estas fiera, sciante, ke tiu amo estas adresita al\nplenmerita homo.\n\nPost kelktaga ripozo ni (S-ro Fruictier kaj mi) komencis labori.\nNi priparolis detale la fondotan presejon, faris planon, luis ejon\n(33, rue Lacépède) kaj mendis ĉion necesan. Mi parolis ĉiam esperante\n(devige!), ĉie, en literfandejo, en maŝinfabriko, en inkaĵfarejo, en\npapermagazeno, ĉe konstruistoj, ĉe masonistoj, ĉe lignaĵistoj, ĉe\nvitristoj, ĉe ĉifonistoj, ktp. ktp., propagandante tiamaniere nian\nlingvon ĉie. Post kelkaj semajnoj la presejo estis funkciopreta, kaj\nla oktobra numero 1904 estis jam presita en ĝi. (La antaŭan numeron,\npor ne tro malfruigi ĝin, pro la manko de presejo, oni presis en Céret,\nsub la gvidado de nia fervora, bedaŭrinde jam mortinta samideano Paul\nBerthelot.)\n\nKrom la necesaj litertipoj kaj kompostmaterialoj, kune kun la\nspecialaj supersignitaj literoj esperantaj, la presejo konsistis\nel unu granda presmaŝino, unu malgranda platpresila maŝino, unu\n„Linotype“ kompostmaŝino, unu motoro kun la bezonaj transmisioj, kaj\nen la papermagazeno unu granda papertranĉmaŝino. Ses ĉambrojn okupis\nla Societo, el kiuj unu -- la kompostejo -- sur la strata fronto; en\ntiu ĉi ni akceptis la klientojn kaj la samideanojn, el kiuj kelkaj\nentuziasmuloj konsideris nian esperantan entreprenejon kvazaŭ ĝi estus\nla „oka mirindaĵo de la mondo“.\n\nPost la oficiala deklaracio pri la fondo de la „Presa Esperantista\nSocieto“, farita per fondodokumento antaŭ notario, la Societo faris\nsian unuan ĝeneralan kunvenon, en kiu oni elektis la estraron:\nprezidanto: S-ro Th. Cart; delegito: S-ro Paul Fruictier; sekretario:\nS-ro William Mann; teknika direktoro: mi. Poste, oni elektis ankoraŭ\nunu delegiton: S-ron Ch. Verax, kaj, post la finiĝo de la deĵorado de\nS-ro Mann, F-ino Cécile Royer fariĝis sekretariino.\n\n(Daŭrigota.)\n\n PAŬLO DE LENGYEL.\n\n\n\n\nĈU ESTAS LAND'?...\n\nDediĉata al S-ino A. Sergeant.\n\nD-RO LEONO ZAMENHOF\n\n\n Ĉu estas land',\n Kie eternas suno,\n Kie ĉiel'\n Ne ploras en aŭtuno?\n Kie la ter'\n En ama sentebrio\n Per flora brust'\n Ridas al sunradio?\n\n Ĉu estas land',\n Kie la ĝoj' ne ĉesas,\n Senzorga kant'\n Dorlotas kaj karesas,\n Kie kontent'\n Kaj forta vivadoro,\n Ne senesper'\n En ĉies regas koro?\n\n Ĉu estas land',\n Kie de vivmateno\n Ne nutrus nin\n De la mensog' veneno?\n Kie preĝej'\n Glorante amon Dian,\n Imitus mem\n Ekzemplon grandan Lian?\n\n Ĉu estas land',\n Kie la amo tronas,\n Kie la kor'\n Perfidi vin ne konas?\n Kaj kie larm'\n Ne estas larm' de ploro\n Sed de feliĉ'\n De amoplena koro?\n\n Ĉu estas land',\n Kie animo laca\n Trovus en ĝi\n Ripozon vere pacan?\n Kaj kie bru'\n Kaj krioj de batalo\n Ne igus nin\n Memori pri realo?\n\n Ĉu estas land',\n La lando ideala,\n Kie la hom'\n Estas al hom' egala?\n Kie fratec'\n Ne estas vort' de vano,\n Sed ideal'\n Plej sankta de regnano?\n\n Ne serĉu ĝin\n Ĉi landon sur la tero:\n Ĝi trovas sin\n En kred' nur kaj espero.\n En tiu land' --\n En land' de propra sento\n Troviĝas nur\n Korpaco kaj kontento!\n\n\n\n\nLA KANTISTO DE L' MIZERO\n\nJACINTO BENAVENTE\n\n\nLia aspekto: fripona, senhonta, strata kantisto. Li estis la\nsorĉa poeto de l' popolamaso, de tiu mizera amaso, kiu suferas ĉiajn\ndolorojn, sen propra sento pri la sufero.\n\nDe la tagiĝo li vagadis en la urbo, trairis la ĉefajn stratojn,\nkie nobeloj, potenculoj kaj komercistoj marŝadis en ofenda bruo, kaj\nli eĉ unu fojon ne haltis tie por kanti; sed dum lia malrapida irado\nli melankolie meditis pri la streĉita, vigla urbovivo, kaj lia animo\nensuĉis indignon kaj malĝojon.\n\nEn flankaj stratoj, en mallumaj amasloĝejoj, haladzaj spiradejoj\npor la mizeraj loĝantoj, kantis la poeto ĉirkaŭata de homoj malriĉaj,\nsensciaj, ĉifonaj, malsataj; kelkfoje li kantis kun la sankta malamo de\nl' poeto, alifoje kun malgajo, senkonsolo: homa Kristo al kiu mankis\ndieco de Savanto; ofte liaj strofoj estis senenhavaj, sed brilaj pro\nharmonio: amaj litanioj, kiuj penetris en la animon kun aromoj de ĉiuj\namoj, kaj subita interna tagiĝo heligis la mienojn kiuj antaŭe esprimis\nmalgajan nescion, kaj ĉiuj proksimiĝis ĉirkaŭ lin por aŭskulti kaj\nposedi liajn vortojn; sanktoleitaj per dia poezio, al ili restis sur la\nfruntoj por ĉiam gravuritaj ĉielaj vortoj... justeco, pieco, espero!\n\nNeniam kantis aliajn amojn la poeto: Kantisto de l' Mizero, kiel\nĉiuj lin nomis. Mizero estis lia amatino, kaj li neniam havis pli\nfidelan amon.\n\nSed la filino de l' Reĝo estis tre inklina al poezio; cent kortegaj\npoetoj flatis ĉiam ŝian vantemon de belulino kaj princino, ŝi tamen\ndeziris aŭskulti la popolan poeton de libera spirito, kiu atakis la\nkortegajn morojn per sia satiro, kiu minacis la potenculojn per detruo\nkaj morto, kiu ne submetiĝis al beleco, nek al forto, nek al riĉeco; ŝi\ndeziris aŭskulti la Kantiston de l' Mizero.\n\nKaj ŝi fine aŭdis lin kaj ploris lin aŭdante, kaj ŝi aspektis tre\nbela dum ŝi malĝoje ploris pri doloroj neniam de ŝi sentitaj, ĝis la\npoeto Kantisto de l' Mizero, unuafoje, ekkantis pri beleco de virino.\nLa princino certigis, ke neniu alia poeto kortuŝis ŝin tiel dolĉe;\nkaj la poeto certigis, ke neniu alia komprenis lin tiel, kiel la\nprincino.\n\n-- Ne bone mi faris, ke mi aŭskultis tiom da kortegaj poetoj!\nKion ili povis diri al mi krom flataj mensogoj? De nun vi estos mia\npreferata poeto.\n\n-- Ne bone mi faris, ke mi kantis miajn kantojn antaŭ mizeruloj. Ĉu\nne pli bone decas kortuŝi pie la potenculojn ol veki per minacoj la\nhumilulojn? De nun mi kantos nur por vi.\n\nKaj tiel la poeto restis por servi al la filino de l' Rego. Kun\nkoloraj brodaĵoj ĉe brusto, sur koro, oni vidis lin rajdanta je la\nservo de l' rega ĉaro; la mizeruloj perdis por ĉiam sian poeton, kaj\nde tiam se nova trubaduro diris al ili: „Aŭskultu min, mi estas nova\nKantisto de l' Mizero“, ili preteriris malkonfide, malgaje, senkrede\nkaj diris:\n\n-- Certe! Kantisto de l' Mizero, ĝis kiam princinoj ekdeziros\naŭskulti vin.\n\n El la hispana: FELIKSO DIEZ\n\n\n\n\nNOVA SENTO\n\n(HIMNO DE E. R. A.)\n\nPoemo de Julio Baghy -- Muziko de Teodoro Pallós\n\n\n Nova sento, salutas kore vin ni kune\n Regu en nia frata rond'.\n Nova sento, radioj viaj brilu sune\n Portu komprenon por la mond'.\n\n Hardite ni kun ĝojo\n Rapidu sen ŝancel'.\n Ĉar gvidas ĝi sur vojo\n Tra l' nigra nokt' al cel'.\n\n Profetas klare por ni\n Mistera kora son':\n Por teran pacon formi\n Vi homo restu hom'.\n\n Nova sento, magia forto de l' konkordo\n Je vi sopiras la fratar'.\n Nova sento, kerubo de l' socia ordo\n Gardu la pacon de l' homar'.\n\n Ĉar pacon kreus amo,\n Homecon gardas ĝi\n Ni ĵuras ke ĉi flamon\n Ne ĵetos for de ni.\n\n Ni semos se modeste,\n Sed sen ripoz' sen lac',\n Ke fine venku feste:\n Tutmonda homa pac'.\n\n\n\n\nLA OVO\n\nALBERT KIVIKAS\n\n\nTrans la marĉon kondukis piedsigna vojeto, dronanta en marĉeto,\nleviĝanta sur altaĵeton, trairanta arbetaĵojn kaj ebenaĵon,\nserpentumanta kvazaŭ stria kolubro ĉirkaŭ dika arbo, finkondukanta\ntamen al sablejo, al mizera kabano.\n\nLaŭ tiu piedsigna vojeto hejmenpaŝis laboristo, havante lacecon\nkvazaŭ ŝarĝon de sablo en karno kaj sango, kaj en la stomako kvazaŭ\nmalsatajn hundojn kolere bojantajn. Pro malforteco liaj piedoj\nfleksiĝis kaj devigis lin sidiĝi sur altaĵeto por ripozo.\n\nSidas la viro, laciĝinta, luktanta kun la dormo; preskaŭ perforte la\nokuloj fermiĝas.\n\nDormas la viro kaj subite ekaŭdas, kiel iu plaŭdante venas laŭ la\nakvoplena vojeto kaj murmuras.\n\n-- Verŝajne hundo, -- pensas la viro, kaj ne malfermas la okulojn -- ĝi\nvagadu!\n\nSed la murmurado kaj plaŭdado jam estas tute proksimaj.\n\nNun la viro volas malfermi la okulojn, sed la palpebroj estas\nstrange pezaj; li provas per la dika fingro suprenŝiri ilin, per la\nmanplato li viŝas la vizaĝon -- nenio helpas, li ne povas malfermi la\nokulojn.\n\nSed la murmurado proksimiĝas pli kaj pli.\n\nSubite rimarkas la viro, ke li vidas ne malferminte la palpebrojn,\ntute klare li vidas per siaj okuloj tra la fermitaj palpebroj.\n\nJen: granda lupo venas laŭ la vojo, la vosto treniĝas en nura akvo,\nla kolsupro suprenstaras kvazaŭ la haregoj de virporko, sed la okuloj\nestas fermitaj -- kaj ĝi murmuras. Rigardas kaj rigardas la viro tra la\nfermitaj palpebroj kaj miras:\n\n[Bildo: RÉVÉSZ: PETŐFI EN LA DRINKEJO.]\n\n-- La okuloj de la lupo estas fermitaj, sed ĝi sen deflankiĝo rekte\niras la vojeton! Miraklo de mirakloj, ĝi iras sen deflankiĝo la vojeton\nkaj murmuras!\n\nSed la lupo, plaŭdante, pli kaj pli alproksimiĝas.\n\nHo! Ĝi kvazaŭ havas ion en la buŝo?\n\nRigardas kaj rigardas la viro, kaj vidas: la lupo havas kokinan ovon\nen la buŝo. Rigardas la viro ankoraŭ pli fikse: jes, la lupo efektive\nhavas kokinan ovon en la buŝo!\n\nPensas la viro, kion do faru la lupo kun la kokina ovo: neniam dum\nsia vivo li aŭdis, ke la lupo manĝas ovojn.\n\nŜtelrigardas kaj ŝtelrigardas la viro la ovon en la buŝego de la\nlupo, kaj subite eksentas kolektiĝi la salivon en la buŝo pro apetito --\nli estas tre malsata, kaj eble la ovo estas kuirita kaj manĝebla.\n\nSed la lupo, ne malfermante la okulojn, pli kaj pli proksimiĝas\nlaŭ la vojeto, inter la dentegoj ĝi portas la ovon, la tutan tempon\nmurmurante.\n\nĜi jam preskaŭ estas atinginta la viron, kiam ĉi tiu subite ekkrias:\n-- He!\n\nLa lupo pro timo ekbojas, faligas la ovon el la buŝo, malfermas\nla okulojn, ekvidas la viron kaj forkuras arbaron. Sed la ovo restas\nruliĝanta sur la vojeto.\n\n-- Ovo, -- pensis la viro -- ovo kiel ovo!\n\nSed mirinde granda estas ĉi tiu ovo, pli granda ol tiu de anaso aŭ\nde ansero.\n\nLa ovo eble estas kuirita -- pensas la viro denove, kaj ekprenas ĝin\nen la manon.\n\nSed la ovo estas varma, kvazaŭ ĵus prenita el la kaldrono. Palpas la\nviro ĝin de ĉiu flanko -- sed subite -- la ovo ekmurmuras!\n\nLi rompis per tranĉilo ĝian ŝelon, la murmuro ĉesis. La ovo estis\nefektive kuirita, eĉ la ovoflavo estis malmola.\n\nManĝas la viro longan tempon avide la ovon, li manĝas, sed formanĝi\nĝin ne povas. Li estas jam tute sata, sed duono de la ovo estas ankoraŭ\nne formanĝita.\n\n-- Restos eĉ por mateno -- pensas la viro, kaj metas la duonovon en\nsian sakon.\n\nPost tio li, sur la altaĵeto, ekdormas profunde.\n\nMatene vekiĝinte li vidas:\n\nNenie plu estas la duonovo, en la sako troviĝas la vosto kaj la\nmalantaŭaj femuroj de lupido.\n\n El la estona: HILDA DRESEN.\n\n\n\n\n[Bildo: JACINTO BENAVENTE]\n\nMONDLITERATURA OBSERVO\n\n\nJACINTO BENAVENTE. Denove la ĉarma Hispanlando ricevis nordan\nkareson. La Nobel-premio venas jam la trian fojon en la landon\nde l' oranĝarbaroj. Ĝin jam gajnis Echegeray (matematikisto kaj\ndramverkisto), Ramón y Cajal (histologo), kaj nun la dramverkisto\nJacinto Benavente.\n\nBenavente aperas antaŭ la eksterlandanoj kiel nekonita, ĵus trovita\nhomo. En lia patrolando jam delonge estas solena okazaĵo kaj brila\nsukceso ĉiu nova dramo de Benavente, sed en fremdajn lingvojn oni\napenaŭ tradukis dekon el la riĉega verkaro de la rekonstruinto de\nl' hispana teatra arto kaj pro la neeviteblaj perdoj en traduko la\nprofunda kaj delikata artisto... ne ĉiam plaĉis tiel kiel li meritas.\nGermana traduko, kiun mi legis tute ne plenumis miajn esperojn.\n\n(Estas interese ke al la Esperanta publiko Benavente estis jam\nantaŭlonge prezentita. En „La Revuo“ aperis de li, en la traduko de\nVicente Inglada „La Angora Katino“, „La Gefavoratoj“, „Kruela Adiaŭo“.\nLa „Hispanaj Dramaj“ en la Internacia Biblioteko de Borel konsistas nur\nel verkoj de Benavente.)\n\nBenavente estas vere delikata artisto, kiu trovas altajn ideojn\nkaj subtilajn sentojn kaj vestas ilin per susuranta silko de sia\npoezia prozo. Ni ne scias kion pli multe admiri, ĉu la belecon de lia\nlingvo, ĉu la trafan, ĉiam altrangan (kvankam kelkfoje iom sofisman)\nspiritesprimon, ĉu lian majstrecon en karakterizo kiu per kelkaj vortoj\nkaj trajtaj povas al ni plene prezenti homojn pli perfekte ol per\nlongedaŭra priskribado. Majstra konanto de la eleganta mondo kun ĝiaj\nartifikaj intrigoj, spritaj malicaĵoj, flataj hipokritoj, li vivigas\nantaŭ ni ĉi tiun mondon tiel brilegan ekstere. Kaj la virinan animon,\njen flirteman, kaprican, bagateleman, jen varman, sindonan, sinoferan\nli konas mirinde. Tion li pruvas jam en unu el siaj unuaj verkoj, en\nla „Virinaj Leteroj“, kiu estas ĉarme kaj facile verkita, sed profunda\nvirinpsikologio.\n\nInter la kadroj de mallonga artikolo apenaŭ oni povas konigi lian\nabundan verkaron, nur skize ni volas paroli pri kelkaj karakterizaj\ntrajtoj de lia verkadmaniero.\n\nĜi montras bone videblan evoluon de la facile amuza Muzo al la\nprofundpensa, altnivela, kvazaŭ filozofia arto. La unuaj komedioj:\nKonataj Personoj, Edzo de Sinjorino Tellez ktp. estas graciaj satiraj\nkomedioj kun temo pri amo en diversflanka variado. Ilia sprita kaj\nkolora lingvaĵo, interesaj, amuzaj konfliktoj tuj altiris la atenton\nde la publiko, baldaŭ li fariĝis famekonata. Sed la sukceso ne delogis\nlin, lia genio savis lin de tio, ke li fariĝu simpla amuzisto de la\npubliko. Lia poezio ĉiam pliprofundiĝas en la misterojn de la homa\nanimo, en la sekretojn de la socia vivo. La „Manĝaĵo de Sovaĝbestoj“,\n„La Fajra Drako“, „Sabata Vespero“, „Triumfanta Amo“ surprizas, frapas\nkaj konsternas per sia realeco, per la kuraĝa eldiro de kruelaj veroj.\nLian poetan koron montras la „Princino sen Koro“, lian romantikan\nfantazion la „Kuzo Roman“ kaj „La Bruta Forto“. Lia kono pri virinanimo\nen majstraj koloroj pompe ekbrilas en „La Angora Katino“. Kiel grandan\nstiliston montras lin precipe la „Kreitaj Interesoj“. Rava antaŭparolo\nanoncas la farson: la ludon de pupoj. Kaj sur la kruda tolaĵo li brodas\nper oraj kaj silkaj fadenoj, la pupoj parolas sorĉebrilan, dolĉan\nlingvon, eldiras elegantajn, akrajn sentencojn kaj sub la krakantaj\nlignomembroj pulsas vivanta sango, homaj sortoj, deziroj, voloj\nluktas kaj penas, homaj eraroj pentas, homaj intrigoj artifikas. Kaj\nsuper ĉio regas la potenco de la Amo. Tiel vera bildo aperas al ni en\nĉi tiu pupludo pri la nuntempa homa socio ke oni suspektis certajn\nkaŝ-atakitajn personojn sub ĉi tiuj pupigitaj tipoj. Ĉi tiu verko faros\nsian gloran vojon tra la mondliteratura historio. Leandro restos ĉiam\nla sinjoro de altaj revoj kaj lia fidela Crispin, en la servo de sia\nsinjoro, venkos ĉian malfacilaĵon per sia profunda homkono.\n\nNi ne forgesu pri la altmorala „Lernejo de Princinoj“ kaj pri la\n„Princo, kiu ĉion lernis en la libroj“, pri ĉi tiu nobla fantazia\nverko.\n\nNun Benavente forestas el sia hejmo. En Ameriko li ricevis la kison\nde diino Rekompenco. Kion li alportos el la nova mondo?\n\nKiam Goethe revenis Germanujon, li verkis sian Ifigenio en Taŭrido,\nĉi tiun korpigitan revon de nordulo pri la lando de la Antikvo, pri la\nsopirata Sudo.\n\nPer kio vibrigos nian koron Benavente reveninte el la lando de\nl' „senlimaj eblaĵoj“?\n\n F. DIEZ\n\n\n\n\nBIBLIOGRAFIO\n\n\nSTRANGA HEREDAĴO. Romano originale de H. A. Luyken. 320 pĝ. broŝur.\nEldonejo Ferd. Hirt & Sohn. Esperanto-fako. Leipzig.\n\nLa tria originala romano de la aŭtoro. Vera Luyken-a romano, plena\nde tendencoj, en kiuj la okazintaĵoj preskaŭ perdas sin. Troimagitaj\nheroo kaj heroino, kies ideala mondpercepto tre malfacile povas sin\nlokigi en la tera mondo. La aŭtoro, kaj tion sentas la leganto, vere\nluktas kontraŭ la realeco, kiu prezentus sin ĉiam tute male ol estus\ndeca al pensmaniero de la verkisto, sed tamen lia rutina lerteco venkas\nla barojn kaj li sukcese finkonstruas sian verkon. Malfacila kaj ne\ndanka tasko estas montri al la egoista mondo, ke la mondo de altruismo\nestas pli bela, pli homa ol la senĉesa pelado kaj blinda kuro al\nefemeraj plezuroj. Kvankam ne perfekte, sed sufiĉe klare prezentas la\nverko la erarojn de la nuntempo kaj montras ĝustan vojon al pli bela\nestonteco.\n\nSpecialan atenton meritas en la romano la epizoda figuro de religia\nsektestro, en kiu la aŭtoro donas veran homon kun virtoj kaj eraroj\nkaj ĝuste pro tio la sceno en la mistera domo estas majstre verkita.\nLa vivo pulsas ankoraŭ en tiu parto, en kiu la aŭtoro nin kondukas en\nMeksiklandon kaj en la tragedia parto, kiam la juna heroino konsciiĝas\npri sia morala malaltiĝo.\n\nLa verko estas tre valora el vidpunkto de nia originala literaturo,\nĉar ĝiaj enhavo, konversacioj klare montras la erarojn de la\nEsperantista popolo, kiu ankoraŭ ĉiam nur revadas anstataŭ la energia\nagado.\n\nNi varme rekomendas al ĉiu la romanon ĉar ĝia stilo estas bona kaj\nflua, ĝia enhavo multloke tre valora kaj la eksteraĵo tre plaĉa.\n\nNi mencias, ke nia ŝatata verkisto baldaŭ surprizos nin per la kvara\noriginala romano, kiun ni atendas kun sincera interesiĝo. Ĝia titolo\nestas: „En tempo de la Gol“.\n\n (by)\n\n\nVORTARO DE LA OFICIALAJ RADIKOJ DE ESPERANTO, -- de Th. Cart. -- 32 paĝoj.\nEsperantista Centra Librejo, Paris (IX.), 51, rue de Clichy. Prezo:\n1 franko (franca).\n\nTiu ŝajne sensignifa, modesta broŝuro, verkita de la talenta\nprezidanto de la esperantista Akademio kaj Lingva Komitato, enhavas,\npost klariga noto, oficialajn, dokumentojn, t.e.: eltiraĵon el la\n„Deklaracio pri Esperantismo“, -- konsilojn pri enkonduko de novaj\nvortoj en la komunan lingvon. -- la plenan gramatikon de Esperanto,\n-- poste la tutan _Oficialan Radikaron_ de Esperanto (sen nacilingvaj\ntradukoj), -- fine la ĉefajn landnomojn kaj aliajn geografiajn\nnomojn. Sur la kovrilo, krom anoncoj, ĝi publikigas la adresojn\nde la akademianoj.\n\nTre utila estas tiu verko, precipe nun, kiam multaj esperantistoj\nestas tentataj fari novajn vortojn kaj sufiksojn, enkondukante\ntiamaniere senutilajn kaj embarasajn neologismojn kaj naciismojn en\nEsperanton. Ne nur ĉiu verkisto, gazetisto kaj presisto, sed ĉiu\nserioza esperantisto devus posedi jenan verkon, kiu estas efike\nkonsultebla en okazo de hezito, por konservi la lingvan unuecon de\nEsperanto.\n\nLa samideanoj povas nur gratuli kaj danki la fervoran S-ron Cart,\nkiu nelacigeble laboris por doni en la manojn de la esperantistoj tiun\nbonegan ilon, rezultaton de laboro de nia Akademio.\n\n (p d l.)\n\n\nFIDELECO KAJ ESPER'. -- HIMNO PRI UNIVERSALA PACO. Poemoj de S. _Frantz_,\nmuziko de F. de Menil kaj Vincent F. Bort.\n\nĈarmaj melodioj. Vere rekomendindaj por kantado dum Esperantaj\nfestoj.\n\nBABILADOJ DE BONHUMORA ZAMENHOFANO, de Ŝapiro (Joŝo).\n\nTrafaj satiroj pri interna vivo de la Esperantistaj societoj. Vergas\nkaj samtempe instruas nin pri la evitindaĵoj.\n\nAKORDOJ ESPERANTAJ, de M. L. Kaplan.\n\nPoemoj, kiuj montras evoluantan talenton. Ne nur lirika, sed\nankaŭ epika poezio trovas kelkfoje valorajn interpretaĵojn en tiu ĉi\nverketo.\n\nVOGTLANDO. Gvidlibro okaze de la Dekvina 1923 en Nürnberg.\n\nBele ilustrite aperas antaŭ la okuloj la belegaj pejzaĝoj de la\nvidindaĵriĉa Vogtlando.\n\n\n\n\nDISPUTO\n\n\nPRI LA DISPUTO. -- Kiam ni ekirigis ĉi tiun rubrikon en nia revuo,\nni sentis nin iom kulpaj, kiel Pandora post la malfermo de sia tenujo.\nNi sciis, ke en Esperantujo, sub la serena marsupraĵo de la konkordo\nembuskas profundaj ondomovoj, tute ne pacemaj, kaj ni pensis, ke ili\nnun ĉiuj tumultos al tiu ĉi rubriko kaj minacos nin per superakvego de\nviglaj spiritaj parolskermoj, parolluktoj, parolbataloj.\n\nKaj ni eĉ estis tiel malicaj, ke ni deziris tion. Ni deziris havi en\nĉi tiu rubriko ne sekajn diskutojn laŭ akademia maniero, sed ŝaŭmante\nbonhumorajn, viglajn, batalemajn ataketojn kontraŭ _ideoj_\n(neniam kontraŭ personoj), ataketojn, kiuj petole mallaŭdas, kun malica\nrideto grumblas kaj kiuj por argumento prefere uzas la vekon de rido.\nDisputi ni volas, karaj samideanoj, kelkfoje eble eĉ friponete, kvazaŭ\nŝuistbubeto eliganta sian langon, kaj solan timon ni havas, ni ne volas\nesti enuaj.\n\nLa rubriko atendas sian majstron. Ĝis nun vane. Nun ĝi silentas, ne\nvolas embarasi la feston de Kristnasko. Sed poste, hu -- mi frostotremas\npri la terura lukto kiu komenciĝos ĉi tie. Venu, disputemuloj! Disputu,\ngrumblu, mallaŭdu. Redisputu, regrumblu, remallaŭdu! Kontraŭredisputu...\nktp. Sed estu viglaj, spritaj, amindaj ankaŭ en la malico, ataku, sed\namuzu. Kaj kiu koleros, tiu jam apriorie ne estos prava.\n\nDISPUTESTRO.\n\n\n\n\nSENTITOLE...\n\n Aglo flugas alte en l' aero,\n Struto marŝas pene sur la tero.\n La flugilojn struto vane movas,\n Ĝi atingi aglon, ho, ne povas...\n\n(by)\n\n\n\n\nRICEVITAJ GAZETOJ.\n\nL'Esperanto, Belga Esperantisto, The British Esperantist,\nLa Policisto, Esperanto Praktiko, Hungara Esperantisto, Franca\nEsperantisto, Interligilo de la P. T. T.\n\n *\n\nNi ĉi tie atentigas la legantojn pri la aldonita folieto pri la\nKataluna Internaciaj Floraj Ludoj kaj pri la konkurso de la Literatura\nMondo, kies kondiĉoj estas troveblaj en nia dua numero.\n\n La grafikajn ornamaĵojn de nia revuo desegnis\n MIĤAELO KUN\n la talenta grafikartisto.\n\n\n\n\nANONCOJ:\n\nGRANDAJ LAŬ INTERKONSENTO!\n\nMALGRANDAJ:\n\nPO DU EMPRESOJ LA PREZO DE UNU NUMERO!\n\nPAGO NEPRE ANTAŬE!\n\n\n\nNia sola semajna gazeto estas la\n\nESPERANTO TRIUMFONTA\n\nInternacia! Semajna! Neŭtrala!\n\nNepre abonu ĝin!\n\nAbonejoj en ĉiuj landoj\n\n Administracio:\n Horrem bei Köln, Germ.\n\n\n\nLa evoluon de la grafikaj industrioj servas la interesa\n\nMAGYAR GRAFIKA\n\n(HUNGARA GRAFIKO)\n\nBUDAPEST VI, ARADI-UTCA 8\n\nĈiuj, kiujn interesas la grafiko de l' arto, mendu\nĝin! Unu numero kostas hungara K 250.--\n\n\n\n\nMODERNAJ ROBINZONOJ!\n\n? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?\n\n\n\nINTERNACIA FOIRO EN PRAHA\n\n(Ĉeĥoslovakio)\n\nInformojn donas: PRAŽSKÉ VZORKOVÉ\nVELETRHY Staroměststká radnice PRAHA\n\nEsperanto korespondata!\n\n\n\nPAN YAN\n\nEN LA TUTA MONDO LA PLEJ BONAJ\n\nVINAGRA KONSERVAĴO KAJ SAŬCO\n\nPro sia unika, tre agrabla gusto ili kam atingis lokon ĉe la\npubliko pli altan ol ĉiu alia.\n\nLa diferenco kuŝas ĝuste en tio, ke ili atingis la plej altan\ngradon de bonegeco.\n\nVendataj ĉie en boteloj de du grandoj je modera prezo\n\nSolaj posedantoj:\n\n MACONOCHIE BROSS., LTD\n LONDON, E. 14\n\n\n\nKönyves Kálmán\n\nr.-t.\n\nFama eldonejo de reproduktaĵoj por artaj bildoj!\n\nDesegnaĵoj, pentraĵoj de mondfamaj artistoj! Rekomendas siajn eldonaĵojn\n\nPetu ilustritan prezaron!\n\nBudapest VI, Nagymezö-utca 37-39\n\n\n\nESPERANTO SERVICE CORPORATION „ESKO“\n\n500 FIFTH AVENUE NEW-YORK CITY\n\nTelegrafa adreso: ESPERANTO NEW-YORK\n\nAĉeto, eksporto, importo kaj maklerado de ĉiuspecaj komercaĵoj\n\nKatalogoj, prezaroj kaj specimenoj estos danke ricevataj\n\n\n\nORIENTO!\n\nHavigu al vi tuj la interesplenajn literatur-historiajn verkojn,\nkun tri-koloraj etnografiaj kartoj, en plej konciza Esperanto,\nlaŭditaj de ĉiuj:\n\n LA BULGARA LANDO KAJ POPOLO\n LA NAJBAROJ DE RUSLANDO\n\nKontraŭ 1 dol., 5 sv. fr., 10 fr. fr., 25 ĉ. kr., 500 g. mk. (laŭ\nla monvaluto de l' mendinto) sendas rekomendite la aŭtoro:\n\nIVAN H. KRESTANOFF\n\nDresden-A., Wintergartenstrasse 9. Germanujo.\n\n\n\nĈiu konscia esperantisto devas esti membro de la oficiala mondorganizacio\n\nU. E. A.\n\nAliĝu tuj ĉe la delegito de via loko aŭ ĉe la Centra Oficejo de\n\n UNIVERSALA ESPERANTO ASOCIO:\n 12 BOULEVAND DU TÉÂTRE,\n GENÈVE, SVISLANDO!\n\n\n\nATENTU!\n\nBABILADOJ DE BONHUMORA ZAMENHOFANO\nDE JOŜO\nkaj\nAKORDOJ ESPERANTAJ\nDE M. L. KAPLAN\nestas riceveblaj ambaŭ kune por 6 nove stampitaj respondkuponoj ĉe\n\nJ. ŜAPIRO\n\nLIPOVA 33, BIALYSTOK (POLUJO)\n\n\n\nSeriozaj, humoraj rakontoj, teatraĵeto, poemoj, noveloj.\n\nPOR LA PREZO DE TIU ĈI NUMBERO\n\naŭ por du 60 centimaj respondkuponoj:\n\nKVIN LEGINDAJ LIBRETOJ\n\n Mendu tuj ĉe PAŬLO BALKÁNYI\n Budapest, VI., Hajós-utca 15. Hungarujo.\n\n\n\nBulgara ROZOLEO\n\nLa fama bonodoraĵo por parfumaĵoj, sapoj, k.t.p. unuakvalita,\npogrande kaj pomalgrande\n\nSpecimena botelo kontraŭ 10 sv. fr. aŭ 25 fr. fr.\n\n IVAN KRESTANOFF, Eksportoficejo\n Wintergartenstrasse 9, Dresden-A., Germanujo.\n\n\n\nFAKULOJ ABONU LA OFICIALAN GAZETON\n\n LA POLICISTO\n KUN LA KONSTANTA ALDONO\n LA POŜTISTO\n\n REDAKCIO:\n BUDAPEST, IX, ÜLLŐI-UT 59.\n\n\n\n ARTPLENAJN FOTOGRAFAĴOJN\n FARAS\n DISKAY\n\n BUDAPEST\n VII., RÁKÓCZY-UT 72\n\n\n\n KIU NE POVAS ABONI „LITERATURA MONDO“-N EĈ POR DUONJARO\n MENDU ĜIN PONUMERE!\n\nPROFITU PER „LITERATURA MONDO“;\n\nKolektu abonantojn ankaŭ alilandajn. Post du abonantoj vi ricevas\nL.M. dum duonjaro senpage, post kvar por tuta jaro. Vendu po numeroj. --\nReprezentantoj rajtas depreni 20% de la abonprezo.\n\n\n\n HUNGARA\n NUTRAĴLIVERANTA\n KAJ KOMERCA A. S.\n\nIMPORTO EKSPORTO\n\n ADMINISTREJO:\n BUDAPEST, V., FÜRDŐ-UTCA 2.\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LITERATURA MONDO, NUMERO 3, 1922 DECEMBRO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}},{"rowIdx":99,"cells":{"text":{"kind":"string","value":"The Project Gutenberg eBook of Ama Stelaro\n \nThis eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and\nmost other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\nwhatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\nof the Project Gutenberg License included with this eBook or online\nat www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,\nyou will have to check the laws of the country where you are located\nbefore using this eBook.\n\nTitle: Ama Stelaro\n\nAuthor: Nuno Baena\n\n\n \nRelease date: May 20, 2016 [eBook #52111]\n Most recently updated: October 23, 2024\n\nLanguage: Esperanto\n\nOther information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/52111\n\nCredits: Produced by Andrew Sly, Mark C. Orton, Marc Vanden Bempt\n and the Online Distributed Proofreading Team at\n http://www.pgdp.net\n\n\n*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK AMA STELARO ***\n\nLA FORGESITO\n\nAMA STELARO\n\nTradukaĵoj kaj originalaĵoj\n\n Eldonejo:\n Oskar Ziegler & Ko., Marktredwitz (Bayern)\n\n1922\n\n\n\nAl mia lumo\n\n\n\nENHAVO\n\n\n paĝo\n\n Dediĉo 5\n Al la leganto 6\n La korvo kaj la vulpo (trad. el Coelho Netto) 7\n La nigra papilio (trad. el Olavo Bilac) 43\n Trioleto (originale verkita)* 76\n Alvoko (trad. el João Baena)* 77\n Sola (originale verkita)* 80\n Kiel knabo povas sin mem rekomendi (trad. el angla lingvo)* 81\n Rozoj, rozoj ... (originale verkita) 83\n La horloĝo (originale verkita) 85\n Lulkanto (originale verkita) 86\n Se mi estus riĉa ... (laŭmemore verkita)* 87\n Marmeze (originale verkita)* 93\n Vero vera (originale verkita) 94\n Neĝa statuo (originale verkita) 96\n Inter nuboj (originale verkita)* 97\n Confiteor (trad. el Luiz Guimarães Filho) 104\n Miraklo (originale verkita)* 105\n Ami estas mia penso (originale verkita) 107\n Lina el Moskvo (trad. el Dro Nuno de Andrade)* 109\n Destino (trad. el nekonata aŭtoro)* 118\n\n[*] Jam aperinta en Esperanta gazeto.\n\n\n\n\nAl la leganto\n\n\nEble vi demandos al vi mem, kial la aŭtoro ne aperigas sian propran\nnomon, kaj kial li sin prezentas kiel _La Forgesito_. Unue, por la\ntutmonda esperantistaro, tio estus nur anstataŭo de pseŭdonimo, ĉar\nambaŭ nomoj estas nekonataj. Due, mi ĉiam rimarkas, ke la verkoj\nestas pli ŝatataj, se la nomo de la aŭtoro restas en mistera ombro.\n\nMulte da fojoj mi aŭdis tiun ĉi dialogon:\n\n--A. (varme)--Belege! Kiu estas la aŭtoro?\n\n--B. (same)--_La Forgesito!_\n\n--A. --Tio estas pseŭdonimo.\n\n--B. --Ha! La aŭtoro estas F.\n\n--A. (malvarme)--Ne malbele.\n\nDo, mi profitas je la sperto por esperi, ke ankaŭ vi tre varme\ndiros--Belege!--, antaŭ ol vi konas la veran nomon de\n\n La Forgesito\n\n Decembro 1921.\n\n\n\n\nCOELHO NETTO\n\nLa korvo kaj la vulpo\n\nPorinfana komedio en unu akto\n\n\nPersonoj\n\n Alberto } filoj de Terezo\n Edmundo }\n La profesoro\n Terezo\n Lucindo, servistino\n\n\nUnu-akto\n\n(Ĉambro dece meblita. Flankaj pordoj)\n\n\nSceno unua\n\nAlberto kaj Edmundo\n\nAlberto (eniras tra la dekstra pordo)\n\nTre certe mi ne sukcesas fari la aĉan priskribon. La profesoro al mi\ndiris: antaŭe sentu bone, poste priskribu, kaj mi ne sentas ion\nalian ol mallaboremon; mallaboremon kaj malsaton. Kaj vi? Ĉu vi jam\nfaris la enuigaĵon?\n\nEdmundo (ridetante)\n\nMi pensas, ke mi faris.\n\nAlberto\n\nĈu bone farita?\n\nEdmundo\n\nLa profesoro juĝos.\n\nAlberto\n\nVidigu. Mi imagas al mi vian verkon. Vi havas tre riĉan vervon\npoetan. Mi neniam forgesos tiun admirindan soneton, kiun vi verkis\npor la naskiĝa datreveno de la profesoro, kiu ne ĝin komprenis. Li\nestas homo vulgara, tre vulgara. Ekster la reguloj gramatikaj kaj la\nkomentarioj pri Camões[1], li estas ŝtonego.\n\nEdmundo (vante)\n\nĈu vi memoras? Estis unu strofo bone farita...\n\nAlberto\n\nUnu strofo...! La tuto estis belega--dek kvar versoj valorantaj mil.\nKaj la stilo...! Kaj la riĉegeco de l' rimoj...!\n\nEdmundo\n\nLi trovis du versojn eraraj kaj unu malglata.\n\nAlberto\n\nMalglata estas li! Versoj eraraj... Kie estas la versoj eraraj?\nEnvio... Envio, ĉar la poezio estas donaco de l' dioj--oni ne lernas\nsenti kiel oni lernas la sintakson. Li scias funde ĉiujn regulojn de\nla belparola arto, sed, kiam li skribas, ŝajnas, ke tion li faras\nper fera bastono, tiel rigida estas lia frazaro. Kion vi priskribis?\nNi vidu la majstro-verkon.\n\nEdmundo\n\nMi priskribis someran tagiĝon.\n\nAlberto (flatemule)\n\nKun la kanto ĝojiga de l' birdetoj, la bleketo de la ŝafaro, la\nroso brilanta sur la folioj...\n\nEdmundo\n\nJa vi farus beletan paĝon, se vi volus: talentplena vi estas kaj vi\nesprimas ĉion pli purece kaj elegante ol mi.\n\nAlberto\n\nBagatelaĵo. Mi tre emas fantazii, de kiam mi ĝin povas fari kun la\ndorso malsupren, sur la lito. Ha! por la kapo ne ekzistas io pli\nkomforta ol bona lanuga kapkuseno; la libroj estas tre ĝenantaj.\n(Alia tono.) Lasu, ke mi vidu la priskribaĵon.\n\nEdmundo\n\nJen. Sed ne ridu...\n\nAlberto\n\nRidi? Preferinde diru: ne ploru. Ho! kara Edmundo, kredu--mi ne\nenvias riĉaĵojn, sed tion... (Tuŝas la frunton.) Se Dio proponus\nal mi la elekton inter grandega riĉaĵo kaj bela talento, kiel la\nvia, mi ne ŝanceliĝus eĉ sekundon. (Ravite.) La talento! (Alia\ntono.) Sed ni vidu la mirindaĵon. La estonto estas via. Mi...\nkompatinda! Eĉ mi ne scias, kiamaniere min ŝirmi kontraŭ la\nmizero. Fine... (Alia tono.) La tagiĝo... Ĝuste mi pensis pri la\nmalo: la noktiĝo. Mi komencis la priskribon: ĝi montriĝis tiel\nmalluma, tiel implikita, ke ĝi similis vintran nokton. La nokto\nestas mia vundebla flanko. Dormi... Kaj kie estas la Tagiĝo?\n\nEdmundo\n\nJen, prenu.\n\nAlberto\n\nDonu. (Edmundo transdonas al li paperon.) Kia skribo! Mi ne scias,\nkiamaniere vi sukcesas skribi tiel simetrie, mia knabo. Kvieta\nkaraktero... Mia skribo estas fuŝaĉo, kiun mi mem kelkfoje tre\nmalfacile povas deĉifri. (Eklegas senvoĉe, kun gestoj de admiro.\nEdmundo rigardadas lin vante. De tempo al tempo Alberto ekkrias):\nBelete! Admirinde! Belege! (Subite.) Kia belaĵo, Edmundo! Mi\nfieriĝas pro vi. Mi tuj montros tion al Aŭgusto... Li estas tiel\ntromemfida. Estas bone, ke li vidu paĝon el majstro. Nur unu\nminuton.\n\nEdmundo\n\nNe malfruiĝu. La profesoro baldaŭ venos.\n\nAlberto\n\nNur momenteton. (Eliras tra la dekstra pordo.)\n\n\nSceno dua\n\nEdmundo kaj Terezo\n\nTerezo (eniras tra la maldekstra pordo)\n\nKie estas via frato?\n\nEdmundo\n\nLi ĵus iris najbaren por montri aferon al Aŭgusto.\n\nTerezo\n\nAnstataŭ labori. La profesoro tuj venos, estas preskaŭ la deka.\n(Alia tono.) Nu, ĉu vi jam faris vian ekzercon?\n\nEdmundo\n\nJes, patrino. (Karese.) Kaj se mi ricevos la plej bonan noton, ĉu\npanjo kondukas min al la urbocentro, por ke mi elektu ludilon?\n\nTerezo\n\nJa, certe. Vi bone scias, ke mi plenumas ĉiam mian promeson.\n\nEdmundo\n\nMi volas fervojon, kun la reloj, la pontoj, la tuneloj... por ludi en\nla ĝardeno.\n\nTerezo (ridetante)\n\nKaj se Alberto sukcesos pli bone?\n\nEdmundo\n\nAlberto... (Ridetas ironie.) Al li la premio...\n\nTerezo\n\nVi malŝatas vian fraton. Tamen atentu, la profesoro opinias lin tre\ninteligenta. Eĉ li diras, ke estas domaĝe, ke li ne lernas\ndiligente.\n\nEdmundo\n\nMi ne opinias male, panjo. Alberto estas pli vigla ol mi, lia\ninteligenteco estas pli granda, sed... li malamegas la librojn. Li\ndormas sur ili. Vi vidos, ke li ne prezentas eĉ unu linion pri la\nekzerco.\n\nTerezo\n\nĈu li ne ĝin faris?\n\nEdmundo\n\nDum mi estis skribanta, li dormis. Eble li laboris matene.\n\nTerezo\n\nPovas esti. Li ellitiĝis tre frue, kaj sin enŝlosis en la ĉambro.\n\nEdmundo\n\nPor trarigardi la gravuraĵojn de la ilustritaj revuoj.\n\nTerezo\n\nĈu vi vidis?\n\nEdmundo\n\nLi mem diris.\n\nTerezo\n\nDes pli malbone. Li ricevos, kion li meritos. (Atentante.) Mi\nsupozas, ke li venas.\n\nEdmundo\n\nEble tiu estas la profesoro, kaj mi tuj iras por alporti miajn\nlibrojn.\n\n\nSceno tria\n\nTerezo kaj Alberto\n\n(Alberto eniras tra la dekstra pordo, suspekteme)\n\nTerezo\n\nDe kie vi venas kun la vangoj tiel ruĝaj?\n\nAlberto\n\nĈu mi? De la laboro.\n\nTerezo\n\nĈu vi ne iris al la najbaro? Edmundo diris al mi, ke vi estis\nalirinta al Aŭgusto por montri ion al li.\n\nAlberto\n\nMi iris revidi mian ekzercon. (Kolerete.) Mia moŝto frata kontrolas\ntroege miajn paŝojn. Certe li parolis malbone pri mi: ke mi dormis,\nke mi ne atentis pri mia tasko. Jes, mi dormis, nokte, ĉar mi\npreferas labori dum la freŝo de la mateno. Plie, mi ne havas la\nkreigan fantazion de Edmundo, nek mi verkas laŭ informoj: mi\nelrigardas kaj mi priskribas, kion mi vidis. Je kioma horo mi\nellitiĝis hodiaŭ? Panjo vidis.\n\nTerezo\n\nJes, estis frumatene.\n\nAlberto\n\nJe duono de la sesa. Por kion fari? Por vidi la sunleviĝon, aŭdi la\nbirdojn, senti la tagiĝon.\n\nTerezo\n\nKaj ĝin priskribi...?\n\nAlberto (kaŝe-malice)\n\nMi ne scias. Baldaŭ vi vidos. Kiam la lernama Edmundo iris en la\nlernoĉambron, mi jam estis fininta mian laboron kaj mi amuzadis min\nrigardante la gravuraĵojn de la revuoj. Poste mi aliris al la\nĝardeno kaj li restis tie ĉi.\n\nTerezo\n\nKaj via skribaĵo?\n\nAlberto\n\nMi lasis ĝin en la paperujo.\n\nTerezo\n\nDo, se vi faris, kion vi diras, vi ricevos la merititan premion.\n\nAlberto\n\nMi penadas plej eble, sed la mallaboremula reputacio persekutas\nmin.--Eĉ se miaj verkoj estas pli bonaj ol tiuj de Edmundo, ĉiam\nla laŭroj estas rikoltataj de li--kiam tio ne okazas pro la merito,\nĝi estas pro la aĝo, ĉar li estas pli juna. Kaj oni ne volas, ke\nmi indignu.\n\nTerezo\n\nSed kiu klaĉas pri vi?\n\nAlberto\n\nĈiuj. Eĉ oni diras, ke mi profitas je tio, kion li faras.\n\nTerezo\n\nMi neniam tion diris.\n\nAlberto\n\nVi ne diris, sed iu diris. La profesoro mem, ĉiam, kiam mi prezentas\nekzercon bone faritan, li rigardas min nekonfide, grumblas, nur pro\ntio, ke, iam, li trovis malgrandan elĉerpaĵon el Alencar[2] en unu\nel miaj skribaĵoj.\n\nTerezo\n\nMalgranda elĉerpaĵo! Pacienciĝu, Alberto--tio estis tuta paĝo, ne\nhavanta unu solan linion el vi.\n\nAlberto\n\nKiu scias, ĉu panjo volas, ke mi kunlaboris kun la aŭtoro de\n\"Guarany\"? Mi kopiis...\n\nTerezo\n\nSed vi ne lernas kopii.\n\nAlberto\n\nNu! Kion mi faras en la desegnado? Mi kopias.\n\nTerezo\n\nTio estas alia afero--en la desegnado estas necese alkutimigi la\nvido-senton al la linio, lertigi la manon...\n\nAlberto\n\nEn la skribado estas necese alkutimigi la aŭdosenton al la harmonio\nde la frazo. Estas per la kopio, ke oni sukcesas fari \"Venus\"on, kaj\nla \"Divina Comedia\".\n\nTerezo\n\nBedaŭrinde, mia infano, vi estas tro frazema. Kiu vin aŭdos, povos\ndiri, ke viaj konaĵoj estas tre vastaj... kaj ĉion vi scias laŭ\ntio, kion vi aŭdas.\n\nAlberto\n\nKaj tio ne estas malmultaĵo, panjo. Ekzistas pianludistoj\nrimarkindaj, kiuj ne havas alian meriton. La verŝajnoj estas nepraj;\npli valoras orumita malriĉo ol trezoro en la mano de avarulo.\n\nTerezo\n\nVia memor-kapablo estas admirindega.\n\nAlberto\n\nMi montras, ke mi atente aŭdas la vortojn de paĉjo.\n\nTerezo\n\nVia devo estas ankaŭ aŭdi liajn konsilojn.\n\nAlberto\n\nKaj mi aŭdas ilin, panjo.\n\nTerezo\n\nNe ŝajnas.\n\nAlberto\n\nIli estas, kiel la semoj en la tero--siatempe ili floriĝos.\n\nTerezo\n\nBone. Frazoj ne mankas al vi.\n\nAlberto\n\nFeliĉe!\n\n\nSceno kvara\n\nAlberto, Terezo kaj Lucindo\n\nLucindo (dekstre)\n\nJen estas la profesoro.\n\nTerezo\n\nEnlasu lin.\n\nAlberto\n\nMomenton. (Al Lucindo.) Ĉu li portas verdajn okulvitrojn?\n\nLucindo\n\nNe, sinjoro.\n\nAlberto\n\nLa blankajn?\n\nLucindo\n\nJes, sinjoro.\n\nAlberto\n\nJen ni havas Camões...\n\nTerezo\n\nKial?\n\nAlberto\n\nPor kompreni la klasikulojn, li uzas teleskopajn lensojn. Li havas la\nvidadon tre mallonga, la kompatindulo!\n\nTerezo\n\nKaj vi havas la langon tre longa.[3]\n\nAlberto\n\nKio abundas, ne malutilas. Tro da bono ne turmentas. (Sopire.) Ha!\npatrino mia, se vi imagus al vi, kiom kostas al mi elporti la vivon\ndum la horoj gramatikaj!... Dio ne faris la gramatikon ... male: li\nkonfuzigis la lingvojn, kaj tio, kion ni faras per tiom da reguloj\nneutilaj, estas vera sakrilegio, ĉar ni pretendas korekti la\nellaboraĵon de la Kreinto. La neregulaj verboj...\n\nTerezo\n\nĈu vi ne volas esti kuracisto?\n\nAlberto\n\nVere mi ne scias!\n\nLucindo\n\nĈu mi povas enirigi la profesoron?\n\nTerezo\n\nJes. (Lucindo eliras dekstren.)\n\nAlberto\n\nKaj en la ĝardeno la cikadoj kantas... Kia senkoreco! (Sidiĝas.)\n\n\nSceno kvina\n\nTerezo, Alberto kaj la Profesoro\n\nLa Profesoro\n\n(eniras kun pakaĵo de libroj, salutante per multe da salamalekoj. Li\nestas treege miopa kaj senatenta)\n\nSinjorino... Sinjoroj. (Rekoninte Alberton.) Ho! Ĝi estas la knabo!\nKiel vi kreskis! Tiel ne atendite vi ŝajnis al mi lia moŝto\nkomandora! (Viŝante sian vizaĝon.) Kia varmo! Je noktomezo la\ntermometro montris 25° sub la ombro.\n\nAlberto\n\nMirinde estus, se, je tia horo, ĝi montrus ion sub la suno.\n\nLa Profesoro\n\n_Est modus in rebus_... Por ĉiu plezuro devas esti mezuro.\n\nTerezo (mallaŭte al Alberto)\n\nĈu vi jam komencas?\n\nLa Profesoro\n\nMi pasis hieraŭ je la deka nokte tie ĉi... Via Moŝto estis ĉe la\nfenestro.\n\nTerezo\n\nHieraŭ! dum tia pluvo, profesoro...!?\n\nLa Profesoro\n\nĈu hieraŭ ne estis merkredo?\n\nTerezo\n\nJes.\n\nLa Profesoro\n\nEstis lunlume.\n\nAlberto\n\nHieraŭ pluvegis.\n\nLa Profesoro\n\nDo, tio okazis la merkredon de la pasinta semajno... (Ordante la\nlibrojn sur la tablo.) Sinjoro Komandoro ĉiam sanega?\n\nTerezo\n\nFeliĉe.\n\nLa Profesoro\n\nMi legis en ia ĵurnalo, ke li estas elektita prezidanto de ia\nkompanio... mi ne memoras de kia.\n\nTerezo\n\nDe asekuroj.\n\nLa Profesoro\n\nŜajnas, ke jes... Kaj nun! Kun tia kompanio Via Moŝto ne vivos tiel\nsola... Kiam la kompanio estas bona ĝi signifas riĉaĵon.\n\nTerezo\n\nTiu kompanio estas en bonega situacio.\n\nLa Profesoro\n\nMi ĉiam diras al la knaboj, ke ili evitu la malbonajn kompaniojn.\nEstas iu Aŭgusto, kiu loĝas tie ĉi najbare... Ho, Sinjorino! Li\nestis mia lernanto... Li estas ŝtonego! Li neniam forlasis la\nsubstantivon, kaj por formi la multenombron... Kia batalo! Mi al\nli diradis: oni formas la multenombron per la aldono de \"s\"...\nekzemple... Nenio! Silento! Ŝtonego, mia Sinjorino! Estas vere,\nke la patro ankaŭ estas nomata S-ro Ŝtonego.\n\nAlberto\n\nNe, profesoro, li estas S-ro Pipro.\n\nLa Profesoro\n\nKiel, Pipro? Ha, jes... vi estas prava--li estas Pipro, Ŝtonego\nestas la alia, mia domluiganto. Li ankaŭ estas malmola, tre malmola.\n(Ŝanĝas la okulvitrojn verdajn je aliaj malklaraj.)\n\nAlberto (al si mem)\n\nOkulvitroj ŝanĝitaj. Mi forkuris de Camões, sed mi ne min forsavas\nde la verboj neregulaj.\n\nLa Profesoro\n\nBone. Ni laboru.\n\nAlberto\n\nMi iras por preni miajn librojn. (Eliras dekstren.)\n\n\nSceno sesa\n\nTerezo kaj la Profesoro\n\nTerezo\n\nNu, profesoro! Ĉu vi opinias la knabojn preparitaj por la ekzamenoj?\n\nLa Profesoro\n\nCerte, Sinjorino. Pri la angla lingvo ŝajnas al mi, ke ili estas\niomete malprofundaj, ili ankoraŭ konfuziĝas. Ili sin prezentas tro\nmemfide, kaj kiam mi pensas, ke ili tradukas Macauley aŭ Walter\nScott, ili tradukas Chateaubriand. La pli maljuna precipe...!\nInteligenta, tre inteligenta, sed ruza kiel neniu! Ĉar mi ne\nvidpovas bone, li trompas min, kaj mokas min. Mi demandas, ekzemple:\nKiel oni diras ĉevalo en la angla lingvo? Kaj li tuje respondas:\n_Cheval!_ Terpomo? Li: _Pomme de terre_. Kaj mi konsentas...\nManko de vidpovo. Kiam tio okazas, la alia ĉiam atentigas min. Nun\nmi kunportas okulvitrojn pli fortajn kaj en granda kvanto. Mi havas\nilin por ĉiuj lingvoj kaj sciencoj. (Elprenas el la poŝo aron da\nokulvitroj.) Por la matematiko... Bonvolu Via Moŝto vidi la dikon de\ntiuj lensoj.\n\nTerezo\n\nVere, ili estas tre dikaj.\n\nLa Profesoro\n\nKaj tre delikataj, senmiksa kristalo. Ili kostis al mi tre multe. Kun\ntiuj ili ne trompos min.\n\nTerezo\n\nKaj Edmundo?\n\nLa Profesoro\n\nLa pli juna?\n\nTerezo\n\nJes.\n\nLa Profesoro\n\nPerlo! Kaj tre inteligenta! La pli maljuna estas aglo, li flugos tre\nalten, Sinjorino... sed li volas nur ludi. Li estas el tiuj, kiuj\nmaljuniĝas ludante la blindkaŝon.\n\nTerezo\n\nTia estonteco ne plaĉas al mi.\n\nLa Profesoro\n\nSed li estas gaja.\n\nTerezo\n\nKaj pri la portugala lingvo? Ĉu ili progresas kontentige?\n\nLa Profesoro\n\nPri la portugala lingvo mi ne estas tre postulema, ĝi estas hejma\nlingvo, oni ne atentas pri ĝi. Por la fremdaj mi aplikas mian tutan\natenton. Hejme oni sin kondutas senceremonie: vestaĵeto el kotono,\neĉ kun unu aŭ alia flikaĵo. Por iri en la societon oni postulas la\nplej bonajn vestojn, ĉu ne vere? Unu solecismo, de tempo al tempo,\nen la portugala lingvo, eĉ estas spritaĵo... Kaj kie staras tiu,\nkiu ĝin ne diras, sinjorino?\n\nTerezo\n\nSed mi ne konsentas kun vi, profesoro. Mi opinias ke ili devas scii\nfundamente sian gepatran lingvon, eĉ kun malprofito por la aliaj.\nUnue mi, poste vi.\n\nLa Profesoro\n\nJes, unue Via Moŝto.\n\nTerezo\n\nNe, la portugala lingvo.\n\nLa Profesoro\n\nTiel vi opinias?\n\nTerezo\n\nKaj tiuj, kiuj saĝe pensas.\n\nLa Profesoro\n\nNu! En mia spirito mi formis la ideon, ke Via Moŝto, kiel la\nplejmulto el la gepatroj preferas, ke la knaboj diru unue: _Bon jour!_\n\nTerezo\n\nNe, mi postulas, ke li diru unue--\"Bom dia.\"[4] kiel diradis liaj\nprapatroj, poste...\n\nLa Profesoro\n\nPrave oni diras, ke ne ekzistas regulo sen escepto. Nu, en la\nportugala lingvo ili ne estas ankoraŭ tre progresintaj, tio estas\nvero... sed en la franca!... Ili scias parkere elĉerpaĵojn el\nRacine, Corneille, Lamartine, Hugo...\n\nTerezo\n\nKaj el Camões?\n\nLa Profesoro\n\nCamões?... Camões estas domano. Nur de ne longe, ili lernas\n\"La luziadojn\". Sed ni povas atendi.\n\n\nSceno sepa\n\nTerezo, La Profesoro, Edmundo, poste Lucindo\n\nEdmundo\n\n(eniras tra la maldekstra pordo kunportante librojn)\n\nBonan tagon, profesoro.\n\nLa Profesoro\n\nBonan tagon. Ĉu tiu estas la alia? (Atentigante la rigardon.) Ho,\nĝi estas la pli juna. La alia estis tie ĉi antaŭ ne longe.\n\nTerezo\n\nLi iris por preni la librojn.\n\nLa Profesoro\n\nMi ne dubas, ke li restas tie. (Terezo sonoras.) Certe estas necese\nlin vokigi. (Lucindo aperas dekstre.)\n\nTerezo\n\nDiru al Alberto, ke jam estas la horo de la leciono.\n\nLucindo\n\nJes, sinjorino. (Malaperas.)\n\nLa Profesoro (sidiĝante ĉe la tablo)\n\nNia leciono hodiaŭ estas...?\n\nEdmundo\n\nVerboj de la unua konjugacio.\n\nLa Profesoro\n\nVerboj de la unua konjugacio... Ĉu vi memoras, kion mi diris al vi\npri la verboj de la unua konjugacio?\n\nEdmundo\n\nKe ĉiuj estas tre freŝaj...\n\nLa Profesoro\n\nTre bone. Kial?\n\nEdmundo\n\nĈar ili finiĝas per \"ar\"[5]\n\nTerezo\n\nEĉ \"queimar\"[6], ekzemple, profesoro?\n\nLa Profesoro\n\nJes, sinjorino, ĝi estas el la unua konjugacio.\n\nTerezo\n\nMi bone scias; sed ĉu ĝi estas freŝa?\n\nLa Profesoro\n\nĜi havas \"ar\" en la fino.\n\nTerezo\n\nJes, kiam oni surblovas la brulvundon.\n\nLa Profesoro\n\nTiu procedo mnemonika estas ekskluzive mia.\n\nTerezo\n\nKaj ĉu vi havas alian por la ceteraj konjugacioj?\n\nLa Profesoro\n\nMi pripensas pri tio, sinjorino.\n\n\nSceno oka\n\nLa Profesoro, Terezo, Edmundo kaj Alberto\n\nAlberto\n\n(eniras kun brovoj kuntiritaj kaj sidiĝas krucigante la krurojn)\n\nMi ĉeestas!\n\nLa Profesoro\n\nBonan tagon... (Fiksante lin per la rigardo kaj al si mem.) Tiu ĉi\nestas la alia... (Laŭte.) Mi pensas, ke por hodiaŭ ni havas\nekzercon de verkado, ĉu ne vere? (Esplorante kajeron.) Jen estas en\nmia notlibro. (Legante.) \"Por la filoj de komandoro Barboza, ekzercoj\nde verkado kaj kilogramo da kafo\"... (La knaboj ridas. Korektante.)\nNe, la kafo estas por mi. (Fermante la kajeron.) Kia temo?\n\nEdmundo\n\nLaŭvola.\n\nLa Profesoro\n\nLaŭvola... Tre bone. Kaj... ĉu vi ambaŭ ĝin faris?\n\nAlberto kaj Edmundo (samtempe)\n\nJes, sinjoro.\n\nLa Profesoro\n\nTre bone.\n\nTerezo (al Alberto, mallaŭte)\n\nSidu dece.\n\nLa Profesoro\n\nSinjoro Alberto. (Alberto stariĝas.) Legu vian ekzercon.\n\nAlberto\n\nNature?\n\nLa Profesoro\n\nKompreneble.\n\nAlberto\n\nIafoje vi postulas, ke ni legu emfaze.\n\nLa Profesoro\n\nJes, vi estas prava. Sed hodiaŭ mi volas, ke vi legu nature.\n\nAlberto (legante dolĉe)\n\n\"Tagiĝo.\"\n\nEdmundo (surprizita)\n\n\"Tagiĝo!\"\n\nAlberto\n\nPro kio la miro? La profesoro diris, ke mi evitu la malklarecon: pli\nklara ol la tagiĝo... nur la tagmezo.\n\nEdmundo\n\nSed ankaŭ mi...\n\nLa Profesoro\n\n_Sol lucet omnibus._ La suno lumas por ĉiuj.\n\nAlberto (superece)\n\nKiu scias, ĉu Dio faris la tagiĝon, nur por ke mia klera frato ĝuu\nkaj priskribu ĝin?\n\nTerezo\n\nNe koleriĝu.\n\nAlberto\n\nMi ellitiĝis je la kvina: panjo povas atesti, kion mi diras; mi iris\nen la ĝardenon por surprizi la unuan lumradion. Kion mi vidis, tio\nestas tie ĉi, bona aŭ malbona. (Dum la legado, Edmundo ne povas sin\nmoderigi, esprimante per gestoj nereteneblaj sian indignon. La\nprofesoro signofaras, ke li kvietiĝu; Terezo devigas lin sidiĝi,\nlin kvietigas. Alberto ne maltrankviliĝas kaj proporcie, laŭ li\nlegas, grandiĝas lia entuziasmo): \"Malforta koloro heligas serenan\nla ĉielon. La rando de l' horizonto ruĝetas, koloriĝas per\npurpuro--oras trio strekas ĝin, brilegante. La nestoj vekiĝas, kaj\nla birdaro forflugas ĝoje, pepante tra la libera spaco. La arboj\nrebrilas, malseketaj de roso; gutoj brilantaj ektremas sur la\ndelikataj folioj, kaj la akvoj rapidetaj kantas murmure...\"\n\nEdmundo (ne povante sin reteni)\n\nSed tio estas el mi!\n\nLa Profesoro\n\nSilentu!\n\nEdmundo\n\nLi forŝtelis.\n\nTerezo\n\nTion oni ne diras!\n\nLa Profesoro\n\nLa verbo \"forŝteli\", de la vidpunkto de la ĝentileco, estas neregula,\nneregulega. Ĝi ne estas dirinda, ĝi ne estas konjugaciinda, ĝi ne\nestas uzinda.\n\nEdmundo\n\nEĉ kiam ĝi estas la esprimo de la vero?\n\nLa Profesoro (kategorie)\n\n_Nunc et semper!_ Nun kaj ĉiam!\n\nAlberto (tre kviete)\n\nĈu mi povas daŭrigi?\n\nTerezo\n\nJes, vi povas.\n\nAlberto (daŭrigante)\n\n\"...kantas murmure...\"\n\nLa Profesoro\n\nKiel bonege!\n\nAlberto\n\n\"...kantas murmure kaj agrable. La brutaro blekas sur la kampoj;\nsonorilo aŭdiĝas de malproksime; la kulturisto aperas ĉe la pordo\nde sia kabano, kaj, feliĉa, rigardante la leviĝantan sunon,\nsuprenlevas la manojn, kvazaŭ por danki al la Kreinto la bonfaron de\nla lumo.\" Mi finis (sidiĝas).\n\nLa Profesoro\n\nLukse bele! Lukse bele! Nun sinjoro Edmundo. Mi jam scias, ke vi\nelektis la saman temon, sed ne estas temoj, ne jam pritraktitaj de la\npoetoj... _Nihil novi sub sole._ Nenio nova sub la suno... kaj ĉiam\naperas novaĵoj. La verko de via frato estas bonega, sed la via povas\nesti pli bona. Ni vidu.\n\nEdmundo\n\nSed ĝi estas la sama... Mi certigas, ke Alberto kopiis... Mi ne legos.\n(Lasas la verkaĵon sur la tablo. Terezo, nerimarkite, forprenas\nĝin, kaj malferminte libron, kaŝas la paperon inter la folioj.)\n\nAlberto\n\nĈu mi kopiis?!\n\nEdmundo\n\nJa, vi kopiis!\n\nTerezo\n\nSed kiel tio okazis?\n\nEdmundo\n\nTie ĉi mem. Mi estis fininta mian taskon, kiam Alberto eniris,\ndemandante, ĉu mi jam faris la ekzercon. Mi respondis jese, kaj li,\nkiu estas ruza, eklaŭdis min: \"ke mi certe skribis belan paĝon, ke\nmi estas talentplena, ke mi versofaras admirinde...\" kaj...\n\nLa Profesoro\n\n...kaj vi lasis la fromaĝon fali.\n\nEdmundo\n\nLa fromaĝon?! Kian fromaĝon?\n\nLa Profesoro\n\nJes, kiel ĉe la fablo de l' korvo kaj la vulpo.\n\nEdmundo\n\nPost multe da babilado, da bedaŭro, li petis, ke mi donu al li la\nverkon por ĝin montri al Aŭgusto. Mi, naive, transdonis al li...\n\nAlberto\n\nVi mensogas!\n\nTerezo (admone)\n\nAlberto!\n\nLa Profesoro\n\nDo, ekzistas malhonestaĵo.\n\nEdmundo\n\nJes, sinjoro, kaj la viktimo estas mi.\n\nAlberto (atakante)\n\nEkpruvu! Li diras, ke mi iris por montri la verkon al Aŭgusto. Do,\nvokigu Aŭguston, kaj li diru, ĉu li jam vidis min hodiaŭ.\n\nEdmundo\n\nTion mi kredas. Vi ne kunestis kun li, vi estis kopiante tion, kion\nmi faris.\n\nAlberto\n\nMi skribis mian verkon matene; mi lasis ĝin en la paperujo, kaj\nposte mi iris en la ĝardenon. Sinjoro mia frato ne forlasis la\nĉambron... Kion li tie faris, mi ne scias.\n\nEdmundo\n\nEble vi volas diri, ke mi estis kopianta vian inspiraĵon?\n\nAlberto\n\nMi ne diris tiom.\n\nLa Profesoro\n\nFine, unu el vi alpropriigis al si fremdan verkon. La kulpulo sin\nprezentu, kaj mi promesas mian pardonon.\n\nTerezo\n\nMomenton, profesoro. Relegu vian verkon, Alberto.\n\nAlberto\n\nTre volonte. (Malvolvas la paperon kaj legas kviete.) \"Malforta\nkoloro...\"\n\nTerezo\n\n(ŝajnigante legi en la libro, samtone)\n\n...\"heligas serenan la ĉielon.\" (Movo de Alberto. La du knaboj sin\ninterrigardas, mirigite. La profesoro ŝanĝas la okulvitrojn\nmaltrankvile.)\n\nAlberto\n\n\"La rando de l' horizonto ruĝetas,\"\n\nTerezo\n\n...\"koloriĝas per purpuro,...\"\n\nLa Profesoro\n\nEksterordinare!\n\nAlberto (per voĉo tremanta)\n\n--\"ora strio...\"\n\nTerezo\n\n...\"strekas ĝin, brilegante.\" (Ridetante.) Daŭrigu...\n\nAlberto (jam konfuzite)\n\n\"La nestoj vekiĝas...\"\n\nTerezo\n\n...\"kaj la birdaro forflugas ĝoje, pepante tra la libera spaco.\"\nDaŭrigu!\n\nAlberto (per voĉo preskaŭ neaŭdebla)\n\n\"La arboj rebrilas...\"\n\nTerezo\n\n\"Malseketaj de roso,...\"\n\nLa Profesoro\n\nKian mirindegan memorkapablon vi havas!\n\nTerezo\n\nAntaŭen!\n\nAlberto (kolerete)\n\nMi ne legos plu.\n\nTerezo\n\nTute ne estas necese. Ambaŭ vi meritas severan punon, ĉar ambaŭ vi\nestas kulpuloj de la sama krimo. La elĉerpaĵo estis malnoble\nkopiita el Alexandre Herculano.[7]\n\nLa Profesoro\n\nKiel! Mistifikaĵo!... (Ŝanĝas la okulvitrojn.) Ho!\n\nEdmundo (mirigite)\n\nKopiita! el Alexandre Herculano! Panjo vi eraras.\n\nTerezo (montrante la libron)\n\nVidu tie ĉi (momento de silento).\n\nAlberto\n\nMi jam sciis. (Al Edmundo.) Ĉu mi ne diris al vi, ke mi senmaskigos\nvin?\n\nEdmundo\n\nEl Alexandre Herculano... Sed tio estas neebla!\n\nLa Profesoro\n\nKial neebla, se ĝi estas en la libro?\n\nEdmundo\n\nMi certigas...\n\nAlberto\n\nMi tion faris intence. Vi pensis, ke vi trompas min. Mi estos ĉio,\nkion vi volos, escepte malsaĝulo. (Arogante.) Ĝi estas kopiita el\nAlexandre Herculano... Mi vidis, kiam li estis kopianta; mi notis la\nnumeron de la paĝo kaj mi decidis konfuzigi lin ... per ŝercaĵo.\n\nTerezo\n\nĈu vi?\n\nAlberto\n\nJes, patrino, mi mem. En ĉi tiu domo estas nur unu persono, kiu\nlaboras: tiu estas sinjoro Edmundo. Ĝi estas perfektaĉo, tia verko.\nMi same kapablas verki poemojn.\n\nEdmundo (priokupita)\n\nEl Alexandre Herculano...! Dio mia! sed kiel tio okazis?! mi neniam\nvidis verkon el Alexandre Herculano... Ho! jes! mi legis \"Eŭriko\",\nsed jam antaŭ tre longe. (Afliktita.) Mi freneziĝas.\n\nAlberto (sarkasme)\n\nHo, frato mia! Tiu ne estas la unua korbo, kiun vi faras.[8]\n\nTerezo (stariĝante, severe)\n\nSufiĉe! (Al Edmundo.) Do, vi ne kopiis?\n\nEdmundo\n\nMi ĵuras, panjo...\n\nTerezo\n\nNe ĵuru. Sufiĉas, ke vi diru: jes aŭ ne.\n\nEdmundo (fiere)\n\nNe!\n\nAlberto\n\nKaj li neas!...\n\nTerezo (al Alberto)\n\nKaj vi?\n\nAlberto (senĝene)\n\nMi kopiis...\n\nTerezo\n\nEl Alexandre Herculano.\n\nAlberto\n\nKompreneble.\n\nTerezo\n\nProfesoro, la verko, bona aŭ malbona, estas originala el Edmundo\n(Movo de la knaboj--ĝoja, de Edmundo; indigna, de Alberto.) Mi uzis\nartifikon, kaj la rezultato preterpasis ĉion, kion mi esperis. Jen\nestas la originalo de Edmundo, kiu min servis por la lego; la verko\nde Alexandre Herculano, kiu estas en mia mano, estas ... la nunjara\nalmanako. (Al Alberto.) Kaj nun? Ĉu vi havas ion por diri kontraŭ\nvia frato?\n\nLa Profesoro (al si mem)\n\nTiu virino havas sangon de Salomono en siaj vejnoj.\n\nAlberto (konfuzite)\n\nMi ŝercis...\n\nTerezo\n\nVi ŝercis? Ne! vi havigis al vi ludilon miksitan el mallaboremo, el\nmalnobla flato, el mensogo, kaj plie el kalumnio. Nur unu el tiaj\nelementoj sufiĉas por makuli unu vivon. Vi uzis ilin samtempe, kaj\nvia ago devas resti kiel ekzempla malvirto. Memoru ĝin, kaj\nkorektiĝu. Kaj pro kio vi vidas vin humiligita? Ĉu pro tio, ke vi\nestas malsprita? Ne. Pro tio, ke vi estas malsanulo? Ne. Pro tio, ke\nvi ne disponas je tempo por labori? Ne.--Simple pro tio, ke vi estas\nmallaborema.\n\nAlberto (sin ĵetante en ŝiajn brakojn)\n\nPanjo ... mi promesas...\n\nEdmundo (kortuŝita)\n\nLasu lin, panjo. Li ne faris malbonintence. Alberto estas bonkora.\n\nAlberto\n\nKaj honorama, mia frato; vi vidos! (Eliras plorante. Terezo lin\nsekvas.)\n\nLa Profesoro\n\n(ŝanĝante la okulvitrojn, post silento)\n\nVi, mia amiketo, antaŭgardu vin: aŭdu la belajn vortojn, sed evitu,\nke la fromaĝo defalu el via beko. Vulpoj ekzistas ĉie kaj centope,\nkaj ili scias kanti, eĉ plezurige.\n\n(Kurteno.)\n\n\n\n\nOLAVO BILAC\n\nLa nigra papilio\n\nKomedio en unu akto\n\n El portugala lingvo\n tradukis\n La Forgesito\n\n\nPersonoj\n\n Matildo\n Mario, servistino\n Eleonoro, filino de Matildo\n\n\nUnu-akto\n\nĈambro eleganta: Pordoj flankaj\n\n\nSceno unua\n\nEleonoro kaj Mario\n\nMario (tenante plum-balailon)\n\nTre granda?\n\nEleonoro\n\nGrandega!... Kaj tute nigra. Ĝi ŝajnis velura. Mi estis, ĉe la\nfenestro, ĝuanta la lunlumon, kiam ĝi eniris, kaj sin metis sur la\nkartonan kadraĵon de la orkideoj.\n\nMario (priokupita)\n\nKaj tio okazis nokte...\n\nEleonoro\n\nJes, nokte.\n\nMario\n\nDes pli malbone. Tiuj aferoj, nokte, estas plej danĝeraj. Nigra\npapilio...\n\nEleonoro\n\nEble tiu estas averto, Mario.\n\nMario\n\nJes... Eble...\n\nEleonoro\n\nMi tre timas morti... (Ploras.)\n\nMario\n\nNe ploru, fraŭlino. Mi tuj faros ion; vi vidos, ke nenio malbona\nokazos.\n\nEleonoro\n\nHa, Mario! (Kun intereso.) Kio?\n\nMario\n\nLasu... Mi prenas sur min la aferon.\n\nEleonoro\n\nKaj ĉu vi jam vidis ion similan?\n\nMario\n\nJa, certe...! Kiom da ili! Nia bona Dipatrino!... Oni ne povas plu\nkalkuli. (Mistere.) Aŭskultu! Iam, hejme, ni estis laborantaj nokte\nen la manĝoĉambro, kiam ĉe la duono de la naŭa, eniris nigra\npapilio, tute egala al tiu, kiu aperis al vi, kaj enflugis, haltante\njen sur la plafono, jen sur la mebloj, kun la grandaj flugiloj larĝe\netenditaj. Mia mortinta patrino, kiun Dio gardu, tuj malbenis ĝin,\nper preĝo tre forta, tiel forta, fraŭlino, ke, iafoje, ŝi ne\nalvenis ankoraŭ al la mezo, kaj la miraklo jam estis farita. Okazis\nkonfuziĝo, neniu plu pensis pri kudrado, kaj ni ekforpelis la\nantaŭsignon.\n\nEleonoro\n\nKaj kio okazis?\n\nMario\n\nNenio, pro la preĝo de panjo. Alifoje boteleto da salo elverŝiĝis\nsur la tablon. Ha, fraŭlino!... La sango malaperis el miaj vejnoj,\nkaj mi tuj faris ĵuran promeson al Sankta Antono. Tamen, malgraŭ\ntio, post unu jaro mia frato rulfalis sur la ŝtuparo kaj rompis al\nsi la brakon. Se mi ne estus farinta la promeson, mi ne scias, kio\nokazus al la knabo. Ne! Kun tiaj aferoj mi ne volas ludon. Dio\nliberigu min! (Faras kruco-signon.) Mi kunportas ĉiam miajn\namuletojn: unu pugn-amuleto el gagato, du el Gvineo, tri el korno,\nunu el koralo; mi havas ĉe la litkapo unu de tiu ĉi grando. Kaj tiu\nĉi... (vidigas pugn-amuleton ĉe ŝia zono), kaj ankaŭ dento de\nmaj-skarabo. La fraŭlino devas havi ŝian amuleton, almenaŭ unu. Ne\nludu kun tia afero.\n\nEleonoro\n\nMi mortiĝas, Mario...!\n\nMario\n\nNe, vi ne mortiĝos. Fidu al mi. (Memfidege.) Nu! Ĉu mi estas aŭ ne\nvia amikino? Mi, tiel frue kiel mi finos mian laboron, mi eliras al\nmia ĉambro, kaj mi preĝos.\n\nEleonoro\n\nDo, iru tuj. Mi faros la balaon anstataŭ vi.\n\nMario\n\nVi?\n\nEleonoro\n\nJes. Kial ne?\n\nMario\n\nEble mia mastrino koleriĝos.\n\nEleonoro\n\nNe. Mi diros, ke mi mem tion volis, por fari iom da ekzerco. (Alia\ntono.) Kaj ĉu vi scias, kie estas troveblaj la pugn-amuletoj?\n\nMario\n\nJes.\n\nEleonoro\n\nKiaj estas la plej bonaj?\n\nMario\n\nTio dependas de la celo: por ensorĉigo, tiuj el Gvineo, aŭ el\ngagato. Por bonŝanco, tiuj el koralo. Por ... mi scias. Vi devas\nporti unu el gagato.\n\nEleonoro\n\nĈu vi kapablas aĉeti unu por mi?\n\nMario\n\nJes.\n\nEleonoro\n\nKiel vi estas bonkora.\n\nMario\n\nHa! Kiam mi estas amika, mi estas vere amika.\n\nEleonoro\n\nDonu al mi la plumbalailon, kaj iru tuj preĝi.\n\nMario\n\nDo, ĝis baldaŭ. Kaj ne timu; de kiam mi preĝas, la malbono estas\nvenkita. Ĉu vi ne memoras tiun serviston, kiu servadis tie ĉi?\nFelicianon? Mi tiele malamis lin!... Mi tiom preĝis, ke la mastro\nforsendis lin.\n\nEleonoro\n\nĈar li ŝteladis liajn cigarojn.\n\nMario\n\nBabilaĵoj, fraŭlino! La ŝtelinto, tiu estis mi.\n\nEleonoro\n\nVi?!\n\nMario\n\nJes, fraŭlino.\n\nEleonoro\n\nKaj ĉu vi fumas?\n\nMario\n\nPro kolerego. Tiam mi fumis.\n\nEleonoro\n\nKaj vi ne sentis kapturnon?\n\nMario\n\nNe, mi ne fumadis la cigarojn. Mi volis nur diri, ke interne mi\nfurioziĝis. Mi ĵetadis ilin sur la straton, certa, ke la mastro\nsuspektos Felicianon, kaj tio okazis. Mi diras tion al vi, por ke vi\nvidu, ke, kiam mi preĝas, mi sukcesas.\n\nEleonoro\n\nSed ŝajnas al mi, ke ne la preĝoj faris tion, Mario... ĉar...\n\nMario\n\nLa cigaroj... Nu! Se mi ne estus preĝinta, la mastro ne rimarkus la\nŝtelon. Vi vidos.\n\nEleonoro\n\nDo, iru. Mi ne kvietiĝas, antaŭ ol vi preĝos.\n\nMario\n\nNu, mi iras!\n\nEleonoro\n\nIru... Kaj atentu... Vi povas preni por vi la manteleton el punto.\n\nMario\n\nKaj por vi?\n\nEleonoro\n\nMi havas alian.\n\nMario\n\nDio pagu vin. (Eliras dekstren.)\n\n\nSceno dua\n\nEleonoro kaj Matildo\n\n(Eleonoro senpolvigas la meblojn, senatente, penseme.)\n\nMatildo\n\n(enirante tra la maldekstra pordo)\n\nHo! Kio okazas? Ĉu kaptis vin la febro de la purigo?\n\nEleonoro\n\nMi distras min.\n\nMatildo\n\nBela distraĵo, nedubo. (Rimarkante, ke ŝi ploras.) Kio okazas al\nvi?\n\nEleonoro\n\nMulte mi timas morti, panjo!\n\nMatildo\n\nMorti... Sed... ĉu vi sentas ion?\n\nEleonoro\n\nNigra papilio eniris en mian ĉambron, kaj haltis sur la kadro de la\norkideoj.\n\nMatildo\n\nKion signifas tio?\n\nEleonoro\n\nĜi estas averto.\n\nMatildo\n\nAverto pri kio? Nu, filinjo... Kiu enmetis tiajn ideojn en vian\nkapon? Se vi ne volas, ke la noktaj papilioj eniru en vian ĉambron,\nfermu la fenestrojn. Mi, ĉiunokte, ilin havas, triope, kvarope,\nflugetantaj ĉirkaŭ mia litkurteno, kaj mi ne troe atentas pri tio.\nNia domo estas inter arboj, kie vivas la bestetoj de Dio, kiuj sin\nsentas altiritaj al la lumo. Kie estas la malbono, kiam ili vizitas\nmin?\n\nEleonoro\n\nKaj la noktuo? Mi aŭdis ĝin ĉiunokte.\n\nMatildo\n\nAnkaŭ mi.\n\nEleonoro\n\nKaj panjo ne timas?\n\nMatildo\n\nTimi... Kion?\n\nEleonoro\n\nLa morton.\n\nMatildo\n\nVi freneziĝis. La noktuo kantas, kiel kantas la piroloj kaj la\nkanarioj. La kanto estas laŭ instinkto de l' birdoj. Ĉiu el ili\nmontras per speciala maniero sian feliĉon pri vivo--tiu ĉi pepante,\nkiel la paseroj; tiu ĝemante, kiel la turto. La noktuo havas\nbleketon malĝojan, sed ĝi ne antaŭdiras malbonaĵojn--ĝi ne estas\nantaŭdiristino; ĝi estas nedanĝera besto, kiu vivas plenumante\nsian destinon. Kio, precipe, igas ĝian kanton malĝoja, tio estas la\nnokto kun la mistero, kiun nia fantazio disportas tra ĝi. La grekoj\nfaris el la noktuo la penseman kunulon de Minervo, simbolo de la\nmeditado, flanke de la saĝeco; kaj ni humiligas ĝin kiel\nantaŭdirantinon de la Morto. Superstiĉoj, mia filino.\n\nEleonoro\n\nSuperstiĉoj!...\n\nMatildo\n\nJes. En la cerbo de la nesciulo estas nature, ke ili ekzistas; la\nkavaĵoj plenaj de mallumo estas la loĝejo de la legendo--tie vivas\nla drakoj, la ensorĉitaj bestoj, mirindigaj genioj. Por ke ĉio\nmalaperu, sufiĉas la brilo de l' suno. Ili estas la rezultato de la\nombro, perfekta figuro de la nescio. En cerbo kiel la via, tiaj\nkredoj ne devas persisti. Ĉu vi jam vidis, hazarde, ian feinon, ian\nmonstran flugbeston?\n\nEleonoro\n\nNe.\n\nMatildo\n\nTamen la fabeloj estas plenaj de ili, kaj ekzistas homoj certigantaj,\nke ili jam ilin vidis. Petro, tiu servinto de via patreto, diradis,\nke li renkontis akvo-feinon,[9] ĉe l' bordo de la rivero, kombantan\nal si la harojn per arĝenta kombilo. Kuraĝega ĝis la tro-riskemo,\npro pago ia, li kapablos preterpasi, nokte, la lokon, en kiu li vidis\nla nomitan feinon. Li estis malklerulo, spirito naiva, plena de\nsuperstiĉoj. Sed vi...? Kiajn pruvojn vi havas?\n\nEleonoro\n\nMi? Sennombrajn!\n\nMatildo\n\nDiru unu.\n\nEleonoro\n\nTiel subite mi ne memoras. Interparolu kun Mario.\n\nMatildo\n\nHa! Mario... Mi jam suspektis. Ĝi estas ŝi, kiu enmetadas en vian\nkapeton naivajn kredaĵojn. La superstiĉo, mia filino, estas\nmalutilega fantazio--anstataŭ fariĝi floro, ĝi pintiĝas en\ndornoj, kaj sin returnas al la propra animo, kiu ĝin naskis: ĝi\nestas la restaĵo veneniga de la poezio. Forgesu tion. Al ĉio vi\natribuas povon pereigan, kaj vi traserĉas antaŭsignojn en la plej\nsensignifaj fenomenoj--guto da oleo kiu elverŝiĝas, iom da salo\nelŝutita, plorbojo de hundo, kraketo de meblo. Ĉu vi opinias, ke la\nfortoj de la naturo havas nenion por fari, kaj sin amuzas susurante\nantaŭdirojn, montrante signojn de malfeliĉo? Sensenco!\n\nEleonoro\n\nPanjo kontentiĝas dirante--sensenco! Sed vi ne konvinkas min pri la\nmalo.\n\nMatildo\n\nMario! Mi ne scias, kie ŝi lernis tiom da aferoj: ŝi interpretas\nsonĝojn, klarigas la influon bonfarantan aŭ malutilegan de la\ninsektoj, demonstras, per absurdo, la ekziston de la demonoj, ŝi\nscias, kie estas sorĉistinoj, ŝi konas la herbojn sorĉantajn. Ŝi\nestas kreitaĵo admirinda, supernatura, kapabla por ĉio, escepte por\nbalai la domon kaj senpolvigi la meblojn, se oni ne insistas pri tio.\n\nEleonoro\n\nĈio, kion ŝi diras, estas vera--pli unu tagon, malpli unu tagon,\nĉio okazas.\n\nMatildo\n\nKaj kion ŝi diris pri la nigra papilio?\n\nEleonoro\n\nTion, kion ĉiuj scias.\n\nMatildo\n\nĈiuj? Ne: mi ne scias.\n\nEleonoro\n\nKe ĝi antaŭdiras malfeliĉon.\n\nMatildo\n\nHa! Tiun ĉi fojon la profetaĵo efektiviĝos. Voku ŝin. Mi volas\naŭdi, kion ŝi diras. Al mi tre interesas la scio pri la tuta\nprognozo mistera. (Eleonoro eliras dekstren. Matildo sidiĝas ĉe la\ntablo kaj ekskribas. Poste silento.)\n\n\nSceno tria\n\nMatildo kaj Mario\n\nMario\n\n(enirinte tra la dekstra pordo)\n\nĈu la mastrino vokigis min?\n\nMatildo (severe)\n\nJes. Unue por diri, ke vi legas troege.\n\nMario (surprizite)\n\nLegi! Ĉu legi troege? Sed mi neniam vidis alfabetumon, mastrino. Mi\nneniam eniris en lernejon.\n\nMatildo\n\nNeniam vi tuŝis alfabetumon?\n\nMario\n\nMi? Ne, sinjorino.\n\nMatildo\n\nHa! Vi ne legas tion, kio estas proksime al viaj okuloj, kion ĉiuj\nvidas; vi ne komprenas kiel grupo da literoj formas vorton, kaj vi\nvolas legi la nevideblan, trapenetri la sekretojn de Dio, atingi la\nprofundon de la Destino?\n\nMario\n\nMi ne komprenas, kion vi diras.\n\nMatildo\n\nĈu vi ne komprenas?\n\nMario\n\nNe, sinjorino.\n\nMatildo\n\nKion signifas nigra papilio?\n\nMario\n\nNigra papilio? Malfeliĉo.\n\nMatildo\n\nKaj akrido?\n\nMario\n\nAkrido? Se ĝi estas verda--espero, sano, mono; se ĝi estas\nmalhela--ĉagreno. Kolibro verda--ĝojiga letero; bruna--malbonaj\nnovaĵoj. Grilo en la domo--malsano; en la flora ĝardeno--baldaŭa\nalveno de parenco. Hirundo ĉirkaŭflugante la domon...\n\nMatildo\n\nSufiĉe...\n\nMario (protekteme)\n\nMi scias, kial mia mastrino demandas tion...\n\nMatildo\n\nĈu vi scias?\n\nMario\n\nJes, mi scias, sinjorino; ĝi estas pro la nigra papilio. Sed ne\nmaltrankviliĝu, sinjorino--mi jam komencis la preĝon.\n\nMatildo\n\nĈu vi jam komencis la preĝon?\n\nMario\n\nJes, sinjorino.\n\nMatildo\n\nKaj la papilio?\n\nMario\n\nĜi foriris.\n\nMatildo\n\nKaj vi tuj iros akompani ĝin?\n\nMario\n\nĈu mi?! Kiel?\n\nMatildo\n\nPrenante vian pakaĵon kaj elirante tra la strata pordo.\n\nMario\n\nĈu mia mastrino maldungas min? Kion mi faris?\n\nMatildo\n\nĈu vi ne scias?\n\nMario\n\nNe, sinjorino.\n\nMatildo\n\nNu, mi tuj diros al vi. (Kviete.) Atentu: Se anstataŭ balai la\nĉambron, alportante la balaaĵon al la deponejo, vi amasigus ĝin\nsub la mebloj, kio okazus post malmulte da tempo? Eĉ se plej multe\nzorge ni kaŝus ĝin, ĝi elŝutiĝus kaj, ĉe la plej malforta\nventeto, la polvo kaj la aliaj restaĵoj disŝutiĝus en la tuta\ndomo.\n\nMario\n\nSed neniam mi faris tion.\n\nMatildo\n\nVi faris pli grandan malbonaĵon.\n\nMario\n\nĈu mi? mia mastrino povas esplori kaj, se vi trovos ion sub la\nmebloj, vi rajtas senkapigi min.\n\nMatildo\n\nMi ne diras, ke estas io sub la mebloj, sed la spirito de mia filino\nsuperpleniĝas...\n\nMario\n\nKaj mi...? En la spirito, ... Sed mi neniam vidis la spiriton de\nFraŭlino... Kion mi tien enmetis?\n\nMatildo\n\nNigrajn papiliojn, akridojn, pinĉprenon da salo, spegul-pecetojn,\nfeliĉigajn foliojn, pugn-amuletojn, konketojn, maj-skarabojn,\nherbojn sekajn... Mi ne scias kion plu! Kiu ĵetis tiujn frivolaĵojn\nen la animon de Eleonoro? Vi.\n\nMario\n\nMi?\n\nMatildo\n\nJes, vi! Eleonoro estis gaja knabino, ĉiam ridema, elprenante el la\nvivo la helan parton--. Vi enpuŝis ŝin en la ombron kaj vi\nsurĵetis sur ŝin ĉiajn balaaĵojn, kiujn vi kunportadis.\n\nMario\n\nKia balaaĵo, mastrino?\n\nMatildo\n\nViaj superstiĉoj, viaj kredaĵoj ridindaj. Mi volas purigi, aerumi\nla spiriton de mia filino, kaj ne estos al mi facile sukcesi, se vi\nrestos pli longe apud ŝi.\n\nMario\n\nMi ne komprenas, kion mastrino diras. Oni faris sorĉaĵon.\n\nMatildo\n\nVi mem faris... Mi forsendas vin, ĉar mi ne volas sorĉistinojn en\nmia hejmo.\n\nMario\n\nSorĉistino! mi...!? (Plorema.) Tiel okazas ĉiam: kiu plej faras,\nmalplej meritas; ju pli da laboro, des malpli da honoro. Mi nur volas\nla feliĉon de la fraŭlino, kaj mia mastrino nomas min sorĉistino.\nDio estu laŭdata! La malsaĝa estas mi...\n\nMatildo\n\nMi ne kontraŭdiras.\n\nMario\n\nJes. La malsaĝa estas mi--ĉar mi ne korektiĝas. S-ro Dro Mamede\nmaldungis min pro araneo; nun mastrino forsendas min...\n\nMatildo\n\nPro nigra papilio. La insektoj persekutas vin.\n\nMario\n\nNu, mastrino volus, ke mi lasu okazi la malfeliĉon?\n\nMatildo\n\nKian malfeliĉon, Mario?\n\nMario\n\nTiu, kiu estis supre, en la aero...\n\nMatildo\n\nĈu estis malfeliĉo en la aero? En balono eble!\n\nMario\n\nMi ne scias.\n\nMatildo\n\nEn la aero estas via kapo...\n\nMario\n\nMi povus paroli... sed mastrino opinias, ke mi estas sorĉistino.\n\nMatildo\n\nĈu vi povus paroli? Parolu, do.\n\nMario (plorante)\n\nNe, sinjorino. (Eliras dekstren.)\n\n\nSceno kvara\n\nMatildo (sola)\n\nKompatinda! La kulpo, fine, estas de tiuj, kiuj ŝin edukis. Ĉe ili\nestas la teruro, per kiu oni penadas korekti la infanon.--Anstataŭ\nmontri al ĝi la malbonon, oni minacas per fantaziaĵoj, kaj\nplenigante malhele la infanan spiriton per strangaĵoj, antaŭe oni\npreparas ĝin por ĉiuj malveraj ideoj, faras el ĝi timemulojn, kaj\nla eraro; kaj antaŭjuĝoj, kiuj falas en la nescion spiritan de la\nmensogo, multobliĝas je superstiĉoj. Pensante nur pri mi, la\nkompatinda knabino daŭrigus sian oficon--ŝia superstiĉo ne min\ntimigas--mi estas tre bone kirasita kontraŭ ĝi: bedaŭrinde, la\nspirito de Eleonoro ankoraŭ ne estas tute formita, kaj ĉio, kio\nfalas en ĝin, povas fariĝi floro aŭ dorno. Hodiaŭ estas la nigra\npapilio, morgaŭ la akrido verda, poste la grilo, poste la musido...\nNe! Ni evitu ĝustatempe pli grandan malbonon.\n\n\nSceno kvina\n\nMatildo kaj Eleonoro\n\nEleonoro\n\n(eniras kurante, profunde senkuraĝa, kaj lasas sin fali sur seĝon,\netendante bluan paperon al Matildo.)\n\nVoĉo (obtuza)\n\nLegu, panjo. Mi ne kuraĝas.\n\nMatildo\n\nKio estas tio?\n\nEleonoro\n\nTelegramo.\n\nMatildo\n\nĈu vi ricevis ĝin nun?\n\nEleonoro\n\nĜuste nun.\n\nMatildo\n\nDe kie ĝi venas?\n\nEleonoro\n\nDe Laranĵeiras...[10] (Tragedie.) La papilio...\n\nMatildo\n\nĈu la papilio alportis ĝin?\n\nEleonoro\n\nNedube...!\n\nMatildo\n\nĈu la papilioj estas nun dungitaj en la telegrafejo? Mi ne sciis.\n\nEleonoro\n\nNe ŝercu, panjo. Mi estis certa pri tio.\n\nMatildo\n\nPri la telegramo?\n\nEleonoro\n\nAŭ pri alia afero... pri ia malfeliĉo. Mario estis preĝanta, panjo\nvokigis ŝin... Jen vi havas.\n\nMatildo\n\nVere la malfeliĉo ne povus veturi pli rapide--por ne perdi tempon\nĝi venis telegrafe. (Eleonoro ploras.) Sed ne malkvietiĝu, antaŭ\nol vi legis la telegramon, kaj eĉ vi ne scias de kiu ĝi venas.\n\nEleonoro\n\nĜi estas de Eŭgenio.\n\nMatildo\n\nKiu Eŭgenio?\n\nEleonoro\n\nEŭgenio de Lima, tiu, kiu loĝas en Laranĵeiras.\n\nMatildo\n\nIa kolegino? (Jesa kapsigno de Eleonoro.) Kaj ŝi estis malsana?\n\nEleonoro\n\nMi ne scias... Certe ŝi mortis.\n\nMatildo\n\nDo, la telegramo ne venas de Laranĵeiras, filino,--ĝi venas de la\nalia mondo.\n\nEleonoro\n\nHo! panjo...\n\nMatildo\n\nNi vidu. Kvietiĝu. (Malfermas la telegramon kaj legas ridetante.)\nVere la papilio...\n\nEleonoro (ektremege)\n\nŜi mortis!\n\nMatildo (legante kviete)\n\n\"Eleonoro. Atendas vin morgaŭ nepre, bapto Mimi. Eŭgenio.\"\n\nEleonoro (surprizite)\n\nHa!\n\nMatildo\n\nŜajnas, ke la novaĵo ne postulas funebron?\n\nEleonoro\n\nPri la bapto de la pupo... Mi estas la baptopatrino. (Rekvietiĝinte.)\nKia senpezigo!\n\nMatildo\n\nVi vidas, ke vi estis nejusta pri la papilio.\n\nEleonoro\n\nHa! Sed kiu scias tion, kio povos ankoraŭ okazi.\n\nMatildo\n\nJes. Povos ankoraŭ okazi multe da aferoj. Vi povos, ekzemple,\nopinii, ke la vesto, kiun la kudristino sendis, ne alĝustiĝas al\nvia nova ĉapelo...\n\nEleonoro\n\nĈu la vesto jam venis?\n\nMatildo\n\nDe mallonge.\n\nEleonoro\n\nKaj panjo diris nenion.\n\nMatildo\n\nVi estis priokupata pri la papilio kaj pri la ŝercaĵoj de Mario.\n\nEleonoro\n\nVi parolas tiamaniere, ĉar vi ne vidis la papilion.\n\nMatildo\n\nMi jam diris al vi, ke ili kutimas dormi sur mia litkurteno; pro tio\nmi ne havas terur-sonĝojn, kaj mi ne envias la feliĉegon de la plej\nfeliĉegaj, ĉar mi konsideras min perfekte feliĉa. Kaj vi ankaŭ\nestas tia: vi havas patron, kiu vin amegas; kaj mia koro... Kion plu\nvi volas? (Altirante ŝin al si.) Diru: ĉu vi kredas ankoraŭ je la\ninfluo fatala de la insektoj?\n\nEleonoro (timeme)\n\nMario...\n\nMatildo\n\nMario estas kompatinda vilaĝano, mia filino; ŝi estis edukita de\nnekleruloj, kiuj plenigis al ŝi la kapon per absurdaĵoj. Via\nreligio, kiu estas tute pureca, forigas kaj batalas ĉiajn\nsuperstiĉojn. Ĉu vi kredas, ĉu vi opinias eblaĵo, ke Dio fidu la\nsekretojn de sia kompato aŭ la decidojn de sia kolero al la vagantaj\npapilioj aŭ al la akridoj? Ĉu vi kredas, ke Li sciigu siajn\nintencojn laŭ maniero malmulte pura aŭ mallerta, elverŝigante\noliv-oleon aŭ dispecigante spegulojn, kaj ke Li donu al estaĵo\nsimplanima eksterordinarajn povojn por nuligi siajn intencojn? Ĉu vi\nne vidas, ke ĉio tio estas kontraŭ la komuna saĝo kaj kontraŭ la\nprincipoj de via kredo? Vi parolas pri nigra papilio, kaj vi ne\nhavis ankoraŭ, dum viaj ferioj, tagon pli ĝojan ol la hodiaŭan.\nEstas motivo, por ke vi malfermu larĝe la fenestrojn de via ĉambro,\nlasante, ke ili eniru centoble, la antaŭdirantaj papilioj. (Karese.)\nForkuru de la kredaĉoj, ne atentu pri malsaĝaj vortoj. Mario estas\nmalspritulino--ŝi vivas en la mallumo de la nescio, en kiu oni lasis\nŝin, kaj, el la mallumo, la malfeliĉa elprenas ĉiujn malĝojegajn\nfantaziojn, per kiuj ŝi venenigadis kaj miregigadis vian spiriton.\nPapilioj, ili estu iaj ajn, de tiu aŭ alia koloro, ĉiuj ili estas\nnedanĝeraj--ili vivas serĉante la lumon--la sunon aŭ la flamon de\nl' hejmoj. Ili ne alportas antaŭdirojn, ili alportas ĉarmojn, ili\nestas la evidentigo de la granda vivo, kiu plenigas la planedon\nloĝatan de ni. Tiaj estas la papilioj.\n\n\nSceno sesa\n\nLa samaj kaj Mario\n\nMario (kun pakaĵo, singultante)\n\nJen mi, mastrino. (Al Eleonoro.) Atentu, fraŭlino; nur pro tio, ke\nmi multe amas vin, oni forsendas min.\n\nEleonoro\n\nKiu forsendis vin?\n\nMario\n\nLa mastrino. Ĉu vi ne scias? Mi rakontis la aferon pri la nigra\npapilio, kaj ŝi maldungis min. Ĉu mi ne diris al vi, ke okazos ia\nmalfeliĉo? La papilio eraris: anstataŭ eniri en mian ĉambron, ĝi\neniris en la vian; sed la antaŭdiro estis por mi. Plie, mia\npugn-amuleto fendiĝis; mi lasis ĝin sub la suno. Ĉio nebona okazas\nal mi. Fine, la volo de Dio plenumiĝu.\n\nEleonoro\n\nĈu panjo forsendas ŝin?\n\nMatildo\n\nJes.\n\nEleonoro\n\nKial?\n\nMatildo\n\nŜia apudesto ne konvenas al vi. Ne nur la korpaj malsanoj estas\nkomunikeblaj, tiuj de la spirito ankaŭ estas.\n\nEleonoro\n\nDo, nur pro la superstiĉaĵoj?\n\nMatildo\n\nVere tio estas bagatelo...\n\nEleonoro\n\nKvietiĝu. De nun mi ne lasos min impresi, kaj eĉ mi bonfaros al ŝi.\n\nMatildo\n\nĈu vi?\n\nEleonoro\n\nPanjo diris al mi de ne longe, ke pro nescio ŝi agas malbone.\n\nMatildo\n\nJes, vere.\n\nEleonoro\n\nDo, la nescio estas afero facile korektebla. Kaj jen mi korektos\nŝin: mi tuj ekinstruos ŝin la legadon.\n\nMatildo\n\nVi povas diri: mi tuj lumigos ŝian animon.\n\nEleonoro\n\nPermesu, ke ŝi restu, panjo. Mario estas bonega knabino.\n\nMatildo\n\nSe vi promesas plenumi, kion vi diris...\n\nEleonoro\n\nMi promesas. Ŝi alportis al mi la mallumon, mi kompense liveros al\nŝi la lumon.\n\nMatildo\n\nTre bone. Nun al la sibilo. (Vokante.) Mario!\n\nMario (elviŝante la okulojn)\n\nJes, sinjorino!\n\nMatildo\n\nEleonoro petas, ke mi restigu vin, kaj mi ne volas ĉagreni ŝin, por\nke ŝi ne atribuu tion al la influo de la nigra papilio.\n\nMario\n\nTiu malŝatinda!\n\nMatildo\n\nSe la familianoj plaĉas al vi...\n\nMario (lasante fali la pakaĵon)\n\nSe ili plaĉas!... Sed kie mi trovos la zorgojn, kiujn mi ricevas tie\nĉi, la afablaĵojn, kiujn vi faras al mi?\n\nMatildo\n\nNu! Vi povas resti kun ni la tutan tempon, kiun vi volos, se vi\nlernos kredi, ke la papilioj flugas pace kaj la akridoj, kaj se vi ne\nfaros sorĉaĵojn ĝusta-tempajn aŭ ne-ĝustatempajn.\n\nMario\n\nMi promesas, mastrino. Mi mem vivas tre enuigita de tiuj aferoj.\nĈio okazas inverse. Ĉu vi volas scii? Mian tutan salajron de la\npasinta monato mi perdis pro aĉeto de biletoj de loterio, kaŭze de\nakrideto. Mi renkontis unu ĉe mia kapkuseno, kaj pro tio, ke mia\npatrino ĉiam diradis: \"Akrideto ĉe kapkuseno, mono, multe da mono\",\nmi aĉetis biletojn abundege.\n\nEleonoro\n\nKaj poste?\n\nMario\n\nĈiuj nepremiitaj. La papilio aliras al la ĉambro de la fraŭlino,\nkaj la domo falas sur min.\n\nMatildo\n\nTio taŭgas, por ke vi konvinkiĝu. Krom tio, ke vi restas en mia\ndomo, Eleonoro proponas instrui vin pri la legado.\n\nMario (ĝoj-radie)\n\nĈu vi, fraŭlino?\n\nEleonoro\n\nJes.\n\nMario\n\nHa! La blanka papilio, kiu venis antaŭhieraŭ.\n\nMatildo (severe)\n\nKion vi diras?\n\nMario\n\nNeniam plu, mastrino... (Tre mallaŭte.) La blanka papilio... (Kun la\nmanoj en teniĝo de preĝo.) Legi! Kian volon legi mi havas, vivi kun\nla okuloj en la libroj! Estas dirate, ke kiam oni legas, estas\nkvazaŭ oni havas flugilojn--oni iras kien oni volas, ni vidas kion\nni deziras... Kaj mi tre volas vidi, sed mi estas kvazaŭ blindulino...\nHa, fraŭlino! Ne, la papilio ne estis nigra... ne povis esti... Ha,\nfraŭlino!... Mi vivas antaŭ palaco el oro kaj eburo... La pordoj\nestas fermitaj, interne estas riĉaĵoj... Kiaj riĉaĵoj!... Kaj jen\nla fraŭlino, kiu diras al mi: \"Mario, prenu la ŝlosilojn de l'\npalaco, malfermu la pordojn kaj eniru\". Legi!\n\nMatildo\n\nNu! Ĉu vi volas?\n\nMario\n\nĈu mi volas?! Ho, mastrino!...\n\nMatildo\n\nKaj vi promesas neniam plu diri sensencaĵojn similajn al tiuj, kiujn\nvi diradis al Eleonoro?\n\nMario\n\nMi diradis, ĉar mi kredis, sed nun mi estas konvikita, ke ĉio tio\nestas fabelo. Papilioj, akridoj, noktuoj... (Post silento.) Legi!\n(Subite.) Sed, fraŭlino, ĉu vi bone vidis...?\n\nEleonoro\n\nKion!\n\nMario\n\nLa... Ne... Mi ĵuras, mastrino, ke neniam plu mi parolos pri\npapilioj. (Tre mallaŭte.) Legi... Lerni la legadon... Ne, ne estas\neble, ke la papilio estis nigra... Ĝi estis blua, certe, de la\nkoloro de l' ĉielo...\n\nMatildo\n\nNu, Mario?\n\nMario (ekstaze)\n\nDe la koloro de l' ĉielo...\n\nEleonoro (ridante)\n\nKio, knabino...?\n\nMario\n\nLa... la... mia alfabetumo, fraŭlino... De la koloro de l' ĉielo,\nkaj la literoj brilantaj kiel steloj... (Ploras kortuŝite.)\n\nMatildo\n\nKompatinda knabino! Vere, estus kruelaĵo revenigi ŝin al la\nmallumo.\n\n(Kurteno.)\n\n\n\n\nTrioleto\n\n\n La unuan fojon mi vidis vin,\n Ne la plej feliĉa mi sentis min.\n Donjo, arde mi vin adoris tuj\n La unuan fojon mi vidis vin;\n Sed adoro tia, en via kor'\n Veran amon al mi elvekis, flor'.\n La unuan fojon mi vidis vin,\n Ne la plej feliĉa mi sentis min.\n\n\n\n\nAlvoko\n\nEl \"Rakontoj pri Amo\", de João Baena\n\n\nSunradio falis sur la sep glavojn, kiuj disŝiras la bruston de la\nSankta Virgulino Dolorata, kaj du gekolomboj flirtetis super la\nkornicoj de l' templo, inter la densaj nuboj de bonodor-fumo, kiuj\nsuprenleviĝis el la bonodor-fumiloj, maldikiĝante tra la altaroj\nkaj ogivoj. Genufleksinta, tre ĉasta kaj malĝoja, tenante\nblankegajn manojn kunmetitajn en sintenado de petego, kaj la beletajn\nokulojn turnitajn al la ĉielo, tiu, kiun mi amas kaj pri kiu mi\nsopiras, preĝis kun tiom da fervoro kaj piemeco, ke estus malfacile\nscii, ĉu ŝi petegis kompaton pri siaj grandaj kulpoj, ĉu ŝi\npreĝis ardege por la feliĉeco de sia amo.\n\n--Sankta Virgulino Dolorata, protektu tiun, kiun mi amas, kaj pri kiu\nmi vane sopiras.\n\n * * * * *\n\nMi amis ŝin en tiu mallonga intertempo per ĉiuj fortoj de mia\nanimo, per tuta sincereco kaj ekmovo de unua kor-inklino.\n\nKaj kiam la Diservo finiĝis, mi ekvidis, ke mia feliĉego ankaŭ\nfiniĝis, restante al mi nur la dolĉa-maldolĉa rememoro de tiuj\nforflugantaj momentoj dum kiuj mi ekvidis la paradizon, ne povante\natingi ĝin.\n\n--Sankta Virgulino Dolorata, protektu mian amon.\n\n * * * * *\n\nTiu, kiun mi amas, kaj pri kiu mi sopiras, de longe forlasis min; sed\nkiam ŝi forlasis min, ŝiaj belegaj okuloj renkontis la miajn, kaj\nneniam plu mi povas forgesi ilin, neniam plu.\n\nIli estis, tiuj okuloj, tiel klaraj tiel puraj, tiel kvietaj, ke oni\ndirus ilin faritaj el porcelano, kiel tiuj de la pupoj riĉaj.\nOkuloj, tiaj, kiaj, ne havante la reveman esprimon de la suferantoj,\npenetras en la profundon de l' koroj por ĵeti en ilin la ĝermon de\nla pasio, kiu malsaĝigas kaj mortigas. Okuloj tiaj, kiaj delogas nin\nkaj suprenlevas nin al la ĉielo; kiuj forpuŝas nin kaj instigas nin\nal krimo.\n\n--Sankta Virgulino Dolorata, protektu la marverdajn okulojn de la\nvirino, kiun mi adoras kaj amas.\n\n * * * * *\n\nŜi forlasis min, sed ĉu brilas en la Supro la konsoliga lumo de la\nstelaroj, ĉu tereniĝas ĝermigante la teron, la brulantaj radioj\nde l' suno, mi vidas ilin ĉiam fiksataj sur min, persistaj kaj\nkruelaj, revivigantaj al mi la doloron perdi ilin, kaj la sopiron,\nkiu kortuŝas min kaj doloras min, kiel malfeliĉulon. Sed mi\ndeziregas vidi ilin, efektive, denove, surverŝantajn sur mian animon\nturmentitan la brilegon, kiu iluminas ilin kaj poste ... poste morti.\n\nKaj kiam, ĉe la lasta momento, la animo forkuros el la tera\nelvolvaĵo, ili venu kompatemaj kaj malavaraj, doni al mi la lastan\noleumon de sia kiso farita el lumo.\n\n--Sankta Virgulino Dolorata, protektu mian amon. Donacu al mi la\nfavoron havi en la lasta momento, kiel du vakskandelegojn, tiujn\nadoratajn okulojn, kiuj forkuris de mi kaj sin impresas ĉiam sur\nmian retinon, persistaj kaj kruelaj, ĉu brilas en la Supro la\nkonsoliga lumo de la stelaroj, ĉu tereniĝas, ĝermigante la teron,\nla varmegaj radioj de l' suno.\n\n--Sankta Virgulino Dolorata, estu malsevera, estu kompatema.\n\n\n\n\nSola\n\n(Al Donjo)\n\n\n Sur placo bruega amaso da homoj\n Ĝojas kaj ridas\n Kontente.\n En kaĝo firmita la birdoj pepetas,\n Turnas, returnas\n Petole.\n\n Odoraj kaj belaj ekfloras la arboj:\n Rampas la vermoj\n Agemaj.\n De fortepiano agorda per tremo\n Vibras aero\n La pura.\n\n De ĉio, de ĉie, de l' tero ĉielen\n Bruas la vivo\n Ridanta.\n Silenta, malĝoja, en mez' de feliĉo\n Mortas sopire\n Mi, sola!\n\n\n\n\nKiel knabo povas sin mem rekomendi\n\nEl \"The royal star readers\"\n\n(Al la brazilaj knaboj)\n\n\n1. Negocisto anoncis, ke li bezonas iun, kiu lin helpu en lia\noficejo, kaj proksimume kvindek knaboj sin prezentis petante la\noficon. Tuj li elektis unu el ili, kaj forpermesis la aliajn.\n\n2. \"Mi dezirus scii\", diris unu el liaj amikoj, \"kiaj estas viaj\nmotivoj por akcepti tiun knabon. Li ne montris al vi simplan leteron\nde rekomendo.\"\n\n3. \"Vi tute eraras\", diris la negocisto. \"Li viŝis siajn piedojn,\nkiam li eniris, kaj enirinte, li fermis la pordon; tio montras, ke li\nestas orda kaj pura.\"\n\n4. \"Li tuj cedis sian seĝon al la maljunulo, kiu eniris kun unu el\nla knaboj: tiamaniere pruvante, ke li estas tiel bona kiel pripensa.\"\n\n5. \"Li demetis sian ĉapelon, kiam li eniris, kaj li respondis miajn\ndemandojn rapide kaj konvene; tio pruvas, ke li estas ĝentila.\"\n\n6. \"Li prenis per la mano la libron, kiun mi surlasis sur la planko,\nantaŭ la alveno de l' knaboj, kaj li ĝin metis sur la tablon, dum\nĉiuj aliaj paŝis super ĝi aŭ puŝis ĝin aparte; tio ĉi montras,\nke li estas zorgema.\"\n\n7. \"Li atendis pacience sian vicon anstataŭ repuŝi unu el la aliaj;\ntiel mi sciis, sen pli da demandoj, ke li estas modesta.\"\n\n8. \"Kiam mi parolis kun li, mi rimarkis, ke liaj vestoj estas bone\nbrositaj, liaj haroj en agrabla maniero, kaj liaj dentoj blankaj kaj\npuraj.\"\n\n9. \"Kiam li skribis sian nomon, mi vidis, ke liaj ungoj estas agrable\nzorgitaj kaj neprovizitaj per pintoj kiel tiuj de kelkaj el la aliaj\nknaboj.\"\n\n10. \"Ĉu vi ne nomas tiujn faktojn la plej bona speco de leteroj?\nMi juĝas, ke jes; kaj kion mi povas diri pri knabo, uzante miajn\nproprajn okulojn dum dek minutoj, tio estas pli valora ol ĉiuj belaj\nleteroj, kiujn li povas alporti al mi.\"\n\n\n\n\nRozoj, rozoj...\n\n\n Iam matene mi vidis\n Belan rozujon florantan;\n Gaja, soleca rozeto\n De ĝi alloge pendetis.\n\n Blanka, pli blanka ol neĝo,\n Pura, pli pura ol brilo;\n Ĝin tre deziris elŝiri\n Mi el ĝardena branĉeto.\n\n Sed ĝardenisto kruela\n En ĝin solvaĵon injektis,\n Dolĉan, misteran. De tiam,\n Ruĝa, la rozo fariĝis.\n\n Kiel alloge sin turnis\n Al mi belega la floro!\n Arde mi volis ĝin tuŝi,\n Krude per dornoj min vundis.\n\n Pasis la tempo. Alvenis\n Nova aŭroro printempa.\n Ree ekfloris rozujoj:\n Ne plu refloris la mia.\n\n Tamen ne mortis la rozo.\n Ŝanĝis nur ĝia koloro:\n Flavaj sulkiĝis, ekfalis\n Ĝiaj petaloj velkintaj.\n\n Tiam la branĉo sin ĵetis\n Sur min karese; kaj rozo\n Dolĉe, dolĉege, tuj kuŝis\n Sur ŝultro mia por kiso.\n\n For! Tuj, rozujo kruela!\n Blankan, mi amis respekti;\n Ruĝan, deziris ardege;\n Flavan... Rozujo malbela!\n\n Kial ne lasis vi, ke mi\n Ĝoje enspiru la virgan,\n Ĉarman odoron de l' blanka?\n Aŭ mi eksentu volupte\n Kun pasiego kaj fajro\n Brilan veluron de l' ruĝa?\n\n Rozoj tre blankaj, tre puraj.\n Rozoj, tre ruĝaj, tre ardaj,\n Venu karese, multope!\n Sed vi, rozaĉoj malbelaj\n Jam sen odoro, velkintaj.\n Ho! Kunfandiĝu en polvo,\n Naŭza paŝtaĵo de l' vermoj.\n\n\n\n\nLa horloĝo\n\n\n --Kioma horo? Ŝajne malrapidas\n Horloĝo mia.\n Ĝusta kun la via, tre ĝusta,\n Deziras ĝin mi.\n\n --Ne estu infano! Ne helpas,\n Ke horloĝoj kune iradu.\n Pli malpli rapide, aŭ ĝuste,\n Ne revenas tempo estinta.\n\n Preferinde ni ĝustigu la animojn.\n Alproksimigu vian bruston al mia,\n Metu la lipojn sur la miajn, ho, Donjo,\n Korojn amantajn tre intimaj ni sentu.\n\n\n\n\nLulkanto\n\n(Al Donjo)\n\n\n Dormu, mia infano!\n Havas koro amanta\n Pli da vido akrega,\n Ol la aglo fluganta.\n\n Ĉio dormas sur tero;\n Rozoj, vermoj, brutaro!\n Dormas sablo arĝenta\n Sub la kisoj de l' maro!\n\n Dormu, mia infano!\n Sur la volbo ĉiela\n Brilas puraj la steloj,\n Kaj mi gardas fidela.\n\n En la nesto birdetoj\n Krias, tremas timemaj;\n Sed kviete redormas\n Sub flugiloj amemaj.\n\n Dormu, mia infano!\n Dormu! Ne timu doloron\n Gardas mi vin pli zorge\n Ol avarulo trezoron.\n\n\n\n\nSe mi estus riĉa...\n\n(Rakonto laŭmemore verkita)\n\n\nAntaŭ multaj jaroj vivis en malgranda urbo ŝuisto tre malriĉa, kiu\nne povis kompreni, kial ĉiuj homoj ne havas egalan sumon da mono.\nĈiutage, de la mateno ĝis la nokto, li diradis:\n\n--Mi laboradas senĉese, mi estas ŝparema, mi ne monludas, tamen\nneniam mi havas monon, miaj poŝoj estas ĉiam kiel korbo truita. Ha!\nSe mi estus riĉa!...\n\nKaj li vidadis preterpasi la lukse vestitajn personojn. Li aŭdadis\nfrazojn orajn: miaj juveloj, miaj kapitaloj, mia servistaro ktp. Li\nĉagreniĝis, tial, ke li ne povis paroli sammaniere, kaj tre\nmalfeliĉe li vivis.\n\nIan tagon, sidante sur lia ligna benketo, senarte farita, li ekkriis:\n\n--Se la diablo mem volus doni al mi monon!...\n\nTuj eklumis fulmo, kaj aperis sinjoro ruĝe vestita, kiu diris al li:\n\n--Bonan tagon, mia bona. Pri kio vi pensas tiel serioze! Kio estas al\nvi?\n\n--Pro kio tio interesas vin? Se almenaŭ vi donus al mi monon, multe,\nmultege da mono...\n\n--Kial ne? Se vi preferas monon, ĝin vi havos. Mi donos ĝin al vi\nĉiutage.\n\n--Vi ŝercas.\n\n--Tute ne. Sed estas tri nepraj kondiĉoj: unue, vi diros al neniu\neĉ unu vorton pri nia afero; due, vi elspezos la tutan monon antaŭ\nol la suno subiros...\n\n--Ĉu vi parolas senŝerce?\n\n--Atendu momenton. Trie, se vi ne plenumos tiun ĉi interkonsenton,\nvia animo apartenos al mi.\n\n--Konsentite, diris la ŝuisto, post momenta pripensado.\n\n--Bone. Jen estas papero kaj plumo Subskribu la kontrakton per via\nsango. Perfekte. Nun, eniru en vian domon, kaj ne forgesu unu vorton\nel ĉio, kion mi diris.\n\nNova ekfulmo, kaj la ruĝe vestita sinjoro malaperis subite.\n\n--Sendube mi revis. Tio ne estas ebla. Mono, multe, multege da mono\npor mi? Ne, neeble!\n\nSed sur lia dika fingro briletis, kiel malgrandeta rubeno, guto de\nsango. Tiam li leviĝis ŝanceliĝante, kaj malrapide direktis sin al\nsia budo.\n\nSur la senarta ligna tablo kuŝis saketo velura. Li palpis, kaj\nsentis ion malmolan, rondan. Tremante de teruro kaj pro espero, li\nmalfermis la saketon. Brilantaj moneroj el oro frapis liajn okulojn\nmirigitajn. Kun la palpebroj senmovaj, larĝe malfermitaj, per\ntremantaj manoj, li elŝutis la enhavon de la saketo, kaj la moneroj\ndiskuris disĵetante flavajn fajrerojn.\n\nOro! Oro! Oro! Ĝi estas mia! Riĉa! Mi estas riĉa, riĉega! Bone!\nNi kvietiĝu! Kion mi faros el tiu mono? Unue, mi bezonas vesti min\npli bone, loĝi en domo konvena, lui... lui, ne: aĉeti kaleŝon.\nDue, manĝi bombonojn. Mi ne scias, ĉu ili estas bongustaj, aŭ ne.\nVere, neniam mi sukcesis manĝi bombonojn. Mi tuj iros... Ne, mi\ndevas tien sendi mian serviston. Sed, kie li estas? Ha! Tiu\nmalriĉulino, kiu loĝas proksime de mi, havas knabeton dekjaran.\nMi dungos lin, kaj mi pagos po 1 Sm. ĉiusemajne. Ja, tio estas\nmalŝparemo.\n\nKaj li komencis plenumi sian kontrakton. Li aĉetis ĉion, kion li\nrenkontis. Je la kvara horo posttagmeze restis ankoraŭ unu spesmilo.\n\n--Almozon! Mi malsatas.\n\n--Morgaŭ. Mi havas nur unu spesmilon, kaj mi bezonas fumi cigaron.\n\nLa sekvantan matenon, kiam li ellitiĝis, jam sur la tablo de lia\nprinca palaco kuŝis la infera donaco. Li matenmanĝis, kaj jungigis\nla ĉevalojn al sia kaleŝo, kaj rekomencis elspezi la monon. En la\nfino de la tago estis ankoraŭ multe da ĝi en lia monujo. Al lia\ncerbo ne venis la plej simpla ideo pri la nepra elspezo de la mono.\nTiam li ekpromenis kun la monujo enhavanta la restantan monon. Meze\nde granda publika ĝardeno, kiel hazarde, li faligis la monujon, kaj\nrevenis hejmen tre ĝoje. Tuj kiam li eniris, iu vokis lin.\n\n--Sinjoro markizo, diris al li junulo, mi trovis tiun ĉi monujon,\nkiu apartenas al vi.\n\n--Ja, vi estas honesta homo. Mi estas kontenta je vi. Konservu ĝin\nkiel memoraĵon de via bona ago.\n\n--Pardonu min, sinjoro, ne pro via mono mi alportis la monujon. Mi ne\nakceptas.\n\n * * * * *\n\nIan tagon la policestro arestigis lin por klarigoj: oni murmuretadis,\nke li faras neleĝajn monerojn. Li prezentis specimenojn. La\nspertuloj rekonis ilin leĝaj. Tamen li perdis multe da tempo antaŭ\nol la afero estis decidita. Tuj post la liberigo li trinkis iom da\nbrando por klarigi la ideojn. Li ne sukcesis. Tiam li drinkis. Li\nebriiĝis, kaj dormis ĝis la sekvanta tago.\n\nKiam li vekiĝis, bela kaj ridetanta sinjoro, frake vestita, salutis\nlin, kaj tre afable diris:\n\n--Mi havas ion por diri al vi, sinjoro.\n\nScivolonte li esploris la luksan ĉambregon, kaj terurigite li vidis,\nke ĉie estis oro, oro, multe da oro; sur la tablo, sur la lito, sur\nla pargeto, sur la speguloj, ktp.\n\n--Tra kie vi eniris? Kion vi deziras? Ĉu monon? Al ĉiuj diabloj la\nmono!\n\n--Ne pri mono, sinjoro, sed pri alia afero. Ĉu vi bonvolos doni al\nmi aŭdiencon?\n\nPost malĝentila oscedo, li diris:\n\n--Bone! Sidiĝu senĝene. Mi aŭdas vin.\n\nLa sinjoro frake vestita ne akceptis la inviton. Li nur frapis sur la\nplankon, kaj tuj sulfura fumo ekaperis, kaj la ruĝe vestita\ndonacinto de la mono sin prezentis al la kompatinda ŝuisto.\n\n--Kio fariĝis la oro, kiun mi donis al vi?\n\n--Ho ve! Mi drinkis, kaj mi dormis multe pli ol mi esperis. Mi ne\npovis ankoraŭ elspezi la tutan monon, kiun mi ricevis hodiaŭ.\n\n--Ne, sinjoro, vi eraras. Jam de tri tagoj vi ne elspezas la tutan\nmonon, laŭ nia kontrakto.\n\n--Aŭskultu min, bona amiko. Mi aĉetis la plej multekostajn\nobjektojn, mi estas tre riĉega. Por diri al vi la veron, mi ne\nscias, kion plu aĉeti. Mi ne volas vian oron: al mi ĝi ne donas la\nfeliĉon, kiun mi esperis. Forportu ĝin, kaj lasu min trankvila.\n\n--Ne, tute ne. Vi ne aplikadis la oron, kiun mi donis al vi, en\nkonvena maniero. Vi forgesis, eĉ vi evitis, elspezon nefineblan, por\nkiu ne estas sufiĉe da mono en la tuta mondo. Vi forgesis, vi evitis\nla malriĉulojn. Neniam vi donis almozon. Neniam vi konstruis. Neniam\nvi edukis. Neniam vi laboris. Oro estas mia plej bona perilo. Se mi\nlasus vin kaj ne kunportus ĝin, mi perdus du gravajn posedaĵojn:\nmian karan armilon kaj vin, malbonulon.\n\nFulmo timiga sekvis tiujn vortojn. La palacego fariĝis denove budo,\nkaj en ĝia sola ĉambreto, sur la planko el tero, restis nur la\nkorpo senanima de la ŝuisto karbiĝinta.\n\n\n\n\nMarmeze\n\n(Al Donjo)\n\n\n Ĉielo kaj maro! De tero nek ombro!\n Ondegoj petolaj sinsekve la ŝipon\n Ameme postvenas, proksimen alvenas,\n Envolvas karese, momente haltiĝas,\n Kaj tuj malaperas en sonĝo rapida.\n Sur ĉiu ondeto\n Vizaĝon la vian\n Mi vidas kontente\n Samtempe malĝoje.\n\n Ĉielo la blua sin volbas sur maro,\n Laŭŝajne grandega ombrelo,\n Kaj suno brilanta trapasas, venkeca,\n Heligas la maron, vivigas la mondon.\n Kaj ĉio, la ondoj, ĉielo, la suno,\n Prezentas verege imagon karegan,\n La vian.\n Sopiro! Malĝoja vorteto, kaj tamen\n Amema!\n\n\n\n\nVero vera\n\n(Al Donjo)\n\n\n --Vin mi amas, kiel najtingalo\n Amas la tagiĝon!\n --Kaj mi ankaŭ... amas diademojn,\n Riĉajn kaj brilantajn.\n\n Pro ci, mia stelo, mi suferos\n Dornojn, martirigojn!\n --Kaj mi ankaŭ... pikojn de orpingloj\n Suferados ĝoje.\n\n --Kiel granda ŝildo, mia koro\n Ŝirmos vin, feliĉa!\n --Kaj mi ankaŭ... ŝirmos ĉion mian\n Kontraŭ ŝteloj, raboj.\n\n --Ciaj kisoj, cia bela buŝo,\n Ĉiam min vivigos!\n --Kaj min ankaŭ oro kaj moneroj\n Certe tre ĝojigos.\n\n --Ve! Se cia amo al mi ĉesos,\n Certe tuj mi mortos!\n --Kaj mi ankaŭ... ja mi baldaŭ dronos,\n Ne havante monon.\n\n --Koro bronza! Dum mi ĝoje vivas,\n Nur pri vi pensante,\n Revas pri la mono malŝatinda\n Vi, suferigema.\n\n --Ne koleru! Mi sincere\n Amas vin pasie;\n Sed... ne, ne postulu de virino\n Pli ol ŝi don-povas.\n\n\n\n\nNeĝa statuo\n\n(Al Donjo)\n\n\n Revante mi konstruis statuon\n Sen similo en la tuta mondo,\n Blanka kiel ciruso,\n Brila kiel stelo.\n\n Mi al ĝi belaĵojn ĉiujn donis.\n Tiel bela estis ĝi, ke ravis\n Vere min, la kreinton,\n Ĝiaj formoj belaj.\n\n Pasie mi ĵetis min rapide\n Por ĝin preni arde kaj soife,\n Por tuj ĝin ekanimi\n Per avidaj lipoj.\n\n Ho ve! La marmoro estis sonĝo;\n Nur revaĵo la malglata formo,\n El neĝaĵo farita\n De ludemaj buboj.\n\n\n\n\nInter nuboj\n\n\nKia memorinda tago, tiu de la ekskurso al Pão de Assucar (Sukerpano),\nla genuo de la Ŝtona Giganto, dum la neforgesebla 5a Brazila\nKongreso de Esperanto! Ĉiuj, kiuj ĝin ĉeestis, sentas ankoraŭ\nhodiaŭ,--jam pasis tri monatoj!--la plezuron tiam ĝuitan, aldonitan\nde la plezuro rememori agrablan temon. Meze de la vivo ĉiutaga,\nproza, batalanta estis sendube vera ripozo spirita tia ekskurso, kie\nregis la konfido, la amikeco, la senpriokupeco, ĉiu sin vidante\ninter preskaŭ nekonatuloj, sed sin prezentante, sin konatigante per\nla verda stelo, forgesante malamon, malĝojon, kontraŭaĵojn. Ĉiuj\nsentis, ke ja ekzistas tio, kion oni nomas _Esperantujo_, por\nesprimi lokon por paco kaj amo frata.\n\nTiel profundan impreson mi ricevis, ke ankoraŭ hodiaŭ spirite mi\nrevidas klarege la scenojn kaj la scenejon de unu el niaj plej belaj\nnumeroj de la programoj de niaj modestaj kongresoj. Kaj sub tia\nplezuriga impreso plaĉas al mi rememorigi tian ekskurson, rakontante\nal miaj legantoj (eble la multenombro estas vanta trograndigo)\nkelkajn faktojn ne publikigitajn. Kiam la kongresanaro alvenis al la\nstacidomo de Praia Vermelha (Ruĝa Marbordo), la vetero estis belega:\nla ĉielo blua, sennuba, la aero freŝa, la tuta naturo ridetis\nĝoje: certe pro la kunhelpo de la graciaj samideaninoj. Ni restis\nen ĝoja atendo dum preskaŭ unu horo ĝis la ek-supreniro. Kiam\nekveturis la unua grupo, mi rimarkis, ke unu el niaj plej belaj\nsamideaninoj trovas ĉiam motivon por daŭre esti en sama loko. Mi\nobservis la fakton, sed mi ne povis ĝin al mi klarigi. Post iom da\ntempo mi ne povis min deteni, kaj mi demandis:\n\n--Fraŭlino, kial vi ne supreniras?\n\n--Mi tre timas, mi ne iros ĝis la supro. Mi restos tie ĉi. Mi\ntimas. Kion? Mi mem ne scias, sed mi timas.\n\nS-ro Fridolino Cardoso, la afabla administranto de la aera fervojo,\nkiu staris proksime, sin intermetis:\n\n--Ĉu vi timas ian danĝeron pro la konstruado de la fervojo? Mi\ncertigas al vi, ke tute ne estas ia danĝero. Ne timu! Aŭskultu min\npacience!\n\nKaj la ĉarma fraŭlino aŭskultis pacience. Sed mi rimarkis ankaŭ,\nke por pli bone tion fari, ŝi turnis sin al la punkto fina de la\ntramvojo, tiamaniere, ke ŝi povu vidi la venantajn personojn.\nSendube simpla koincido.\n\n--Mi tuj montros al vi la pravon de miaj vortoj, daŭrigis S-ro\nFridolino. Vere, inter la deira stacidomo kaj la monteto _Urca_\nestas longo je 600 metroj, kaj inter _Urca_ kaj _Pão de Assucar_, 800\nmetroj. Sed... vidu mem! La reloj estas faritaj el du metalfadenoj\nparalelaj, fiksitaj ĉe la supra parto, kaj libera ĉe la malsupra.\n\n--Do, la veturilo falos!...\n\n--Tute ne! Pacienciĝu! Pezaĵoj el metalo, je 30 tonoj metraj por la\nunua segmento, kaj je 33 por la dua, faras la streĉon neŝanĝebla.\nĈiu veturilo estas sufiĉe ampleksa por 20 vojaĝantoj, sed por ilia\nkomforto vojaĝas nur 16. La veturilo pendas de reloj je 44\nmilimetroj de diametro, faritaj el ŝtalfadenoj, kaj posedas\nrezisto-kapablon de 150 tunoj kontraŭ rompiĝo. La veturiloj estas\ntiritaj de ŝtala ŝnurego kies rezisto-kapablo estas 26 000\nkilogramoj. Sed maksimume oni bezonas nur 3000. Do, la nedanĝereco\nestas klarega. La tuta vojaĝo daŭras 8 minutojn kaj duonon...\n\n--Do, tute ne estas danĝera la vojo? interrompis la floro mirinda.\n\n--Tute ne! Fidu tutanime!\n\n--Bone! Ni iru!\n\nSed kiam la fraŭlino diris tiajn vortojn, ŝi sin jam estis turninta\nal persono, ĵus alveninta, kiu tiel longe atendigis la gracian\nsamideaninon.\n\nTiam mi komprenis kiel la klarigo de S-ro Fridolino tiel bone efikis.\n\nMi decidis akompani la printempan paron, kaj ĝui la vojaĝon,\nĉirkaŭita de atmosfero juna kaj ama. Sed kiam mi volis eniri en la\nvagoneton, S-ro Fridolino tre ĝentile malhelpis min, dirante:\n\n--Jam enestas 16 personoj...\n\n--Bone! rezignacie mi murmuretis. Ni lasu la 16 personojn, kaj ni\natendu nian vicon. Dume ni interparolu pri la 16 reguloj de la\nfundamenta gramatiko, kaj ni ludu la rolon de la kvar personoj\nankoraŭ akcepteblaj.\n\nKaj mi ekmontris la gramatikon al S-ro Fridolino, kiu de tempo al\ntempo diradis al mi: \"Pardonu!\" por doni ordonojn por la bona\nfunkciado de la vojaĝoj. Tiamaniere, li povis lerni nur unu vorton\nen Esperanto, kaj nur unu formon gramatikan: \"Pardonu!\"\n\nFine mi lokigis min en la veturilo. Ni estis 20 personoj; sed la\nadministranto klarigis al mi, ke infanoj ne estas personoj, kaj pro\ntio la kvar infaninoj kvinjaraj ne estas kalkuleblaj.\n\nKia belega panoramo! Kviete rulante sur la reloj, la pendanta\nveturilo transportis nin al la supro de _Urca_. Super la\nekstremo suda de la urbo, ni estis kvazaŭ en aeroplano. Dekstre,\nmaldekstre, la panoramo estas impresiga. Ĉie maro, ĉie tero!\nInsuloj, marbordoj, lumturoj, fortikaĵoj; la silueto malproksima de\nla montaroj, kiuj plibeligas la belegan golfon _Guanabara_.\n\nDe _Urca_ ĝis _Pão de Assucar_ la veturilo rulas super la\nabismo. La panoramo fariĝas pli kaj pli impresiga.\n\nKiam mi alvenis al la belvidejo, vasta kaj poezia, mi aŭdis s-inon F.;\n\n--Helpu nin! Helpu nin!\n\n--Kio okazas? mi demandis terurigita.\n\n--Ni estas arestitaj!\n\nMi staris maltrankviligita. Mi vidis nek katenojn, nek policanojn,\nnek modistinojn, nek florojn. Nur la muzikistaro ludis valson.\nSendube la sinjorinoj estis fiksitaj sur la benko per la akordoj de\nla orkestro. Sed por tio oni petas helpon de kundancanto. Tiel mi\ninvitis s-inon F. por danci.\n\n--Ne, ne! Ni estas arestitaj de la vento.\n\nEfektive, la vento blovadis forte, kaj ne permesis, ke la sinjorinoj\nstariĝas. Ok sinjorinoj, junaj kaj maljunaj, restis sidantaj silente\nsur benko, batalante kontraŭ sinjoro vento! Kia forto... tiu de la\nvento! Batali kontraŭ virino! Kion fari? Jen staris la demando,\nkiun, pro mia konatiĝo kun tia sinjoro, mi solvis. Mi proponis\ndanci, denove. Fraŭlinoj kaj sinjorinoj rifuzis unuvoĉe. Se nur\npromenante, la vento... Mi pravigis ilin, kaj mi dancis tute sola. Mi\nne scias, ĉu pro tio aŭ pro alia kaŭzo, la vero estas, ke la vento\nkvietiĝis iomete. Eĉ tiam la sinjorinoj ne kuraĝis forlasi sian\nrifuĝejon. Kun kia bedaŭro! Neniam oni dancis antaŭe sur la supro\nde Pão de Assucar! Ĉu la geesperantistoj ne faros tion, malgraŭ la\nvento? Por tia speco de batalantoj ne estas bariloj.\n\nLa aliaj gekongresanoj ĵus alvenas, kaj mi demandas:\n\n--Kiu dancas? Kiu ne dancas?\n\nKaj mi formis du grupojn. El la nedancanta grupo mi faris muron\nvivantan, kaj mi uzis ĝin, kiel ventoŝirmilon. Jen solvita la\nproblemo!\n\nĈiuj ekdancis. Ankaŭ mi dancis kun tre gracia fraŭlino, unu el la\nplej distingindaj esperantistinoj, al kiu mi klarigis la diferencon\ninter venteto, vento kaj ventego.--La fraŭlino ekenuis. Tiam, mi\nkomparis la ventegon de la naturo kun tiu de l' koro, esperante, ke\nla fraŭlino tuj komprenos min. Eraro! La fraŭlino tute ne konas la\nventegojn de l' koro! Feliĉa knabino!\n\nKiam ni finis la duan valson, ĉe la horizonto aperis malgranda\nnubo.\n\n--Baldaŭ ni estos ĉirkaŭitaj de nuboj, fraŭlino.\n\n--Do, ni dancos inter nuboj?\n\n--Jes. Sed mi opinias, ke ne estos tre agrable.\n\n--Kial ne?\n\nMi klarigis al mia kunulino tion, kio estas nuboj, kaj tiufoje mia\nklarigo estis interesiga. Ne dubu pri la klereco de nia samideanino.\n\nKaj ni restis inter nuboj, mi ne scias kiom da tempo. Mi lasas al via\nsagaco, mia dubema leganto, diveni, de kia koloro estis la nuboj: ĉu\nblankaj, ĉu nigraj, ĉu rozkoloraj.\n\nKiam mi malsupreniris, mi estis malĝoja. Mi estis pensanta pri la\nrevoj, nuboj kiujn ni starigas sur la ĉielo de nia vivo, kiujn la\nsuno de l' amo koloras, kiujn la vento de la malespero forpelas.\n\n\n\n\nConfiteor\n\n(Luiz Guimarães Filho)\n\n\n Al maro, al astroj, al ventoj,\n Al la plej hontema el floroj,\n Konfesis mi amon la mian\n Kaj mian kaŝitan turmenton.\n\n La ne-diskretemaj homoj\n Ĝin aŭdis de miaj du lipoj;\n Mi diris al Di', al anĝeloj,\n Per mia la voĉo poeta.\n\n \"Mi amas! Mi amas! Mi amas!\"\n Mi ĉie kaj laŭte ekkrias,\n Al tuta la mondo mi diras.\n\n Sed mi apud ŝi ekmutiĝas,\n Ruĝiĝas, timetas, paliĝas,\n Mi volas, sed diri ne scias.\n\n\n\n\nMiraklo\n\n\n En nokto malluma, sub vento terura,\n La veloj ŝiritaj, la mastoj rompitaj,\n Sur maro perfida, de ondoj ludilo,\n Sen lumo, sen kredo, sen fido,\n Gracia galero, beleta ŝipego,\n Venkinta, fiera, kun ŝarĝo riĉega,\n Humila hodiaŭ, hieraŭ vantema,\n Sen gvido, al morto alkuras freneze.\n\n Al kiu por helpo, por savo petegi?\n Al kiu por amo? Al kiu sukcese\n Sin turni? Ĉu sorto severa ne volas\n Kompate, ke hejmen revenu ŝipanoj?\n Okuloj ne vidas; oreloj nur aŭdas\n La venton minacan, fortegan, mortigan.\n Sopirojn profundajn la koroj elpremas,\n Similaj al ŝtono de blanka tombejo.\n\n Ventego blekegas senbride, kolere;\n Sur ponto kruela aperas timeme,\n Kun sekaj okuloj, la lipoj tremantaj,\n Virino palega, kun filo sur brako,\n Senscie kuraĝa ĉe l' vido de l' maro:\n \"Rapide pereu la ŝipo, pereu\n La mondo, mortiĝu la suno, la steloj;\n Saviĝu infano senpeka la mia.\"\n\n Pliiĝas la vento, la ondoj multiĝas.\n Rifaro avida atendas kaptaĵon.\n Proksime, ankoraŭ cent metroj, rompiĝos\n La homoj, virino, infano, galero.\n Jam alproksimiĝas momento fatala,\n Jam tuŝas la ŝipo la rifojn manĝemajn,\n Pliiĝas la vento, la ondoj grandiĝas,\n Fantomo terura finigos turmenton.\n\n Tre alten, altegen, la ondoj leviĝas,\n Portante ĉielen mizeran la ŝipon.\n Kriego funebra superas ventegon,\n Ventego kolera respondas terure.\n \"Patrino, vi diras, ke Dio ĉeestas\n Sur kampo, sur astro, sur tero, sur maro.\n Lin nun al mi montru, neniam Lin vidis...\"\n Ne finis la frazon infano senpeka.\n\n * * * * *\n\n Kun granda bruego, kun granda frakaso,\n Mirinda ĵonglaĵo de granda lerteco,\n Trans rifon saltegas fiera galero,\n En golfo trankvila kviete ankriĝas.\n\n\n\n\nAmi estas mia penso\n\n\n Konstanta, senlaca, vigla,\n Kiel la suno brila, eterna;\n Hela, supera, mirinda,\n Kiel radio de blua stelo;\n Ami estas mia penso.\n\n Ĉie la morto vidiĝas,\n Sur la tero kaj sub la ĉielo,\n Forta, terura, timinda.\n En la mezo de ĉi-teruraĵoj\n Ami estas mia penso.\n\n Vivi estas ĝoje, brile,\n Aŭ malĝoje, malhele, malriĉe;\n Ĝu' sin miksas kun doloro.\n Ne grave! Malgraŭ ĉio, antaŭen!\n Ami estas mia penso.\n\n Pasas la jaroj. Printempo\n Ridema de longe forlasis min;\n Venas vintro glaciiga,\n Sed ne soligas min la espero.\n Ami estas mia penso.\n\n En la tombo, sub la plato,\n La vermo; diros entuziasme,\n Kun admiro tre sincera:\n Ni ne tuŝu lin, amikoj miaj!\n Ami estis lia penso!\n\n\n\n\nLina el Moskvo\n\n(El Dro Nuno de Andrade)\n\n\n\"Kiun aĝon, kiun religion, kiun nomon?\" demandis la juĝisto,\nsulkigante per la mano haraĵa la denuncon, solan dokumenton\npostulitan por permesi la kondamnon al mortpuno.\n\n\"Tridekjara, hebreino, Lina Petrowski\", respondis la juĝotino per\nvoĉo unutona, preskaŭ ne movante la lipojn, en fordonita sintenado,\nkun la rigardo fiksita sur la katenoj.\n\nŜi estis virino ankoraŭ bela, sur kies vizaĝon paligitan la\nmalfeliĉo gravuregis fortike siajn signojn. Oni divenis pro la rando\nruĝa de la palpebroj, la postsignon de la sendormeco kaj pro la\nkuntiriĝo de la buŝo senkolorigita, la historion de malnova doloro.\n\nŜi mortigis dum unu sola nokto kvar soldatojn dormantajn; kaj kiam\nŝi estis arestata, oni surprizis ŝin kisanta kun frenezulina\nfervoro la ponardon, uzitan por la buĉado.\n\n--Ĉu vi konfesas la krimon, pri kiu oni akuzas vin?\n\n--Certe, mi konfesas. Mi mortigis ilin: kvar soldatojn. Ili dormis.\nMi iris malrapidege, piedon post piedo, sen la plej malgranda bruo,\nretenante la spiron, kaj mi ponardis ilin, ne donante tempon, por ke\nili ĝemu, per tiu ponardo, kiu kuŝas tie sur la tablo. Dum ses\njaroj mia kara kunulo restis senokupa, sed kiam de ĝi mi petis\nhelpon,--ho!--ĝi vundis kvazaŭ tondro bonvena.\n\nKaj unusalte ŝi kurbiĝis sur la armilon, kisis ĝin, kaj revenis al\nsia loko kaj al la sama fordonita sintenado.\n\nLa juĝisto fikse ŝin rigardis.\n\nLa lipoj de la malfeliĉulino tremadis, kvazaŭ la malvarmo de la\nŝtalo estis kaŭzinta en ŝi strangajn kuntiriĝojn voluptajn.\n\n--Parolu, ordonis la juĝisto. Diru la kaŭzon, kiu vin instigis al\nla krimo.\n\n--Ĉu paroli? Ne estas necese. Sufiĉas, ke vi elpremu mian koron, en\nkiu mi kunpremis, dum ses jaroj troe longaj, la nedireblan stimulon\nde la venĝo. Eltirigu mian koron el la brusto, premegu ĝin, kaj vi\nscios.\n\n--La juĝisto ne volas frazojn. Parolu, mi ripetas.\n\n--Nu! mi parolos. Ĝi okazis en Moskvo, en la jaro 1899. La grandduko\nSergio komencis sian malnoblan regadon de turmentego, dissemante\nlarmojn kaj malpuraĵojn... Ĉu vi scias tion? Eble ne. La moralo de\nla sklavoj ne ĉiam estas la moralo de la liberuloj. Via moŝto\njuĝista estas unu el ili: vi servas la tiranecon, kio volas diri, ke\nvi servas la inferon. Vi demetis la homan indecon profite je plenigo\nde la stomako! Fine: mi kredas je la fatalaj dekreto; de l' sorto...\nVia moŝto juĝista estas difinita de la sorto, kaj eble mi vin\ntimegigas.\n\n--Mi malpermesas diri tiajn flankaĵojn. Se vi ne respondas, mi vin\nvipigos.\n\n--Estis en Moskvo, en la jaro 1899. La grandduko, zorganto de la\norfejoj, sin okupis precipe pri la senhonorigo de la edukatinoj. Unu\nel ili, suferantino de la malĉastulo imperia, rakontis al sia frato,\nleŭtenanto de la gvardioj, sian nemezureblan malfeliĉon. La junulo\nrapidegis al la palaco, ekcitis la granddukon al mortiga duelo; sed\nla malkuraĝulo rifuzis batali, kaj sendis al Siberio la venĝanton\nde la senhonoritino.\n\nLa rusaj princoj ne batalas: ili malgloriĝas.\n\nEn tiu sama epoko Sergio dekretis la elpelon de la hebreoj. Mia patro\nforkuris; kaj mi restadis, kune kun mia patrino paralizita. Ni estis\nenskribitaj en la malnobla registrolibro....\n\n--En kia registrolibro?\n\n--En tiu de la prostituinoj. Sed mi petas pardonon de vi. Mia patrino\nestis sanktulino, kaj mi estis virgulino...\n\nLa juĝisto stariĝis subite, kvazaŭ li vidis aperi, kuraĝega,\nantaŭ siaj okuloj, la fantomon de la malĝojego, kaj kun la haroj\nstarigitaj kaj la buŝo malfermegita balbutis:\n\n--Mi ne komprenas. Mi ĵuras je Dio, ke mi ne komprenas.\n\n * * * * *\n\n--Ho! Via moŝto juĝista havas koron... Kia surprizo! Mi klarigos.\nLa dekreto ordonis, ke la hebreoj estu elpelitaj, sed ke la hebreinoj\nestu tolerataj, kondiĉe ke ili sin enskribigos en la prostituina\nregistrolibro... Ĉu vi nun komprenas? Por ne forlasi mian\npatrinon!... mi enskribiĝis.\n\nPreskaŭ neniam mi eliris el mia hejmo: La virinoj estis kaptataj sur\nla stratoj kaj alkondukataj al la plej proksima polica posteno... por\nkuracista ekzameno. Iun tagon mi iris al la apoteko pro kuracilo por\nmia patrino... Oni min arestis... Ho! Kia kruela afero! Oni\nalkondukis min al la posteno, kaj mi estis brute ekzamenita. Mia\nvirgeco ŝajnis ribelo. Oni alkondukis min al la apudesto de la\ngrandduko!... Li mem, la ponardisto, ankaŭ min ekzamenis. Mi estis\nsveninta. Kiam mi rekonsciis, mi aŭdis la voĉon kapro-similan de la\ngrandduko: \"Oni alkonduku ŝin al la polica posteno, kaj oni ordonu\nal ĉiuj soldatoj, ke ili plenumu la ordonojn de la dekreto.\"\n\nLa juĝisto alproksimiĝis al la malfeliĉulino, kaj sensente li\nprovis ŝiri la katenojn per siaj ungoj.\n\n\"Tremetante pro teruro, mi alvenis al la polica posteno. La ordono de\nSergio, akceptita per aplaŭdadoj, estis plenumota... Ree mi svenis.\nMi ne scias kiom da tempo daŭris mia turmento. Mi ne scias. Dio\nvolis, ke mi ne mortu. Por kio? Por min venĝi! Kaj mi venĝis!\n\nRekonsciante, mi havis la korpon traboritan per doloroj kaj\nmalpuraĵoj... Interne de mi malplenaĵo... mi estis sen animo.\nStarantaj, kraĉospruĉitaj per la ebrieco de volupto kaj de\nmalĉasteco, kvar soldatoj...\n\n--Mi estas nomata Ivan Koroff, mia bela...\n\n--Mi estas Miĥaelo Turgueff, amatino mia...\n\n--Stanislavo Kryé, mia koro...\n\n--Petro Sturm, birdeto mia...\n\nFrenezigita, kun la kruroj ŝanceliĝantaj kaj lacigitaj, trempegita\nje kolero kaj antipatiego, mi alflugis domen: mia patrino estis\nmortinta.\"\n\n\"Ĉu vi volas forkuri, filino mia?\" demandis la juĝisto, grincigante\nla dentojn, kaj kun la pupiloj tre plilarĝigitaj, kiel tiuj de\nmortanto.\n\n\"Ne!\" ekkriis Lina Petrowski: \"mi volas morti. Mi vestigis mian\npatrinon per ŝiaj plej bonaj vestoj; mi faris ŝian enterigiron. Mi\nŝin akompanis al la tombejo, kaj post kiam la tombisto finis sian\nlaboron de eterna estingado, mi falis kun la brusto kaj la vizaĝo\nsur la teron malkompaktan de la tombo, mi gluis la buŝon sur la tero\namika kaj mi paroladis persiste en la ĉerkon. Mi diris la ĵuron de\nla venĝo...\"\n\n\"Ĉu vi volas forkuri, martirino?\" ree demandis la juĝisto,\nalgluante la lipojn febrajn sur la manojn glacie malvarmajn de la\nmortigintino.\n\n--Ne, mi volas morti, nur. Mi kolektis la lastajn monerojn, mi\naĉetis ponardon, kaj mi komencis mian dolorplenan vivon de ombro\nvaganta, ĉe la ĉirkaŭaĵoj de la grandduka palaco. Neniu atentadis\npri mi. Mi makuladis la vizaĝon per koto, mi dormadis sub la ĉielo,\nsomere kiel vintre, timante malsaniĝi, timante morti, petante\nalmozon de la malriĉuloj, evitante la soldatojn, forkurante de la\nlumo, por atendi Sergion.\n\nKvin jarojn, pli ol kvin jarojn, tiele, kun vulkano en la brusto kaj\nla ponardo apud la koro...\n\nUnu tagon mi aŭdis ekbruegon, neniam antaŭe sentitan. Terurigite,\nmi eliris el mia kaŝejo, antaŭvidante, ke mia venĝo min\nforlasas... La bombo de Kalaieff punis la turmentanton de mia vivo...\n\nĜi estis la venĝo de Kalaieff, kiu tiam efektiviĝis, sed ne la\nmia, ho! ne... De sia malproksima tombo mia patrino kriegadis. De sia\nnekonata ekzilejo mia patro sendadis manosignojn nekompreneblajn...\nSur la litaĉo de la polica arestejo mia virgeco sangomakulita\nsingultadis... Mi havis la vidon fantoman de la fino de l' mondo. La\npecetoj de la korpo de Sergio kotmakulas la asfalton de la placo, kaj\nmia imagkapablo konvulsie skuetita ekvidadis, ĉe nigra fendo de la\ntero, la demonon subteriĝi kunportante en siaj brakoj kun karesoj\nekstremaj, la animon de la grandduko... Subite, kiel sonoriloj por\nmortintoj, sonis en mia kranio kvar nomoj malbenitaj... Mi ne povus\ndiri tion, kio okazis... Mi memoras malprecize, ke mi faradis\ndemandojn... Oni arestis min. Mi pasigis ok monatojn suferante en\nkarcero malluma kaj mucida; sed mi ne malsaniĝis, malgraŭ la\nremaĉado laciga de la fortegaj puŝoj al venĝo, transdonita, per la\nvolo de la sorto, de la ordonanto al liaj banditoj... Fine oni\nsenmuŝigis la arestejon, elpelante la mizerulojn.\n\nLa pafado de la kozakoj, tondranta en la stratoj, senpezigis la\nimperiestran kason je la ŝarĝo nutri la arestitojn. Mi eliris kun\nmia ponardo. Neniam ili esploris miajn poŝojn, mirakle!\n\nĈe la pordo de la arestejo, soldato elparolis mian nomon... Mi\nreturnen rigardis rapide, kaj mi rekonis unu el la kvar!\n\n--Kiel vi estas nomata?\n\n--Stanislavo Kryé. Venu kun mi. Mi dolĉe ĉagreniĝas pro via\nforesto. Miaj kamaradoj ankaŭ sopiras...\n\n\"Kaj... Ĉu vi iris?\" demandis angore la juĝisto.\n\n--Mi iris, al la sama polica arestejo. Ĉeestis la kvar.\n\nFacile mi cedis al ĉio, kondiĉe ke ili min kaŝus dum la nokto,\nĉar mi timas la pafadon... Ili promesis. Mi fermis la okulojn kaj mi\nsentis la ponardon tremeti, apud mia karno, kun intensa ĝojego\nparadiza... Mia sento-kapablo vaporiĝinta ne plu lasis al mi la\nkonscion de mia korpo... Mi ne scias, mi ne scias... Mi submetiĝis\nal ĉio, kaj kiam eknoktiĝis, mi ŝajnigis dormi. La kvar, tiuj\ndormegis. Tuj, ĉe la komenco de ilia dormo, mi provis stariĝi.\nPetro Sturm ronkis pli laŭte. Mi timis ilin veki, kaj mi refalis en\nmian ŝajnan dormon. Fine, ho! mi stariĝis, kaj mia kara ponardo\nsendis al la Sergia kunesto la kvar senditojn de la infero. Jen mia\nhistorio. Ĝi estas malĝoja, ĉu ne? Nun mi bezonas morti. Ĉu vi\nscias ia kialon? pro tio, ke, por plenigi mian mizeron, mi timas...\nke mi estas patrino.\n\nLa juĝisto rigidigis sian korpon, etendis la muskolojn per larĝa\nmovo kata, prenis la ponardon de Lina, ekkriis malespere kaj kuris\ndelirante, tra la koridoro, eksteren...\n\n--Mi volas mortigi la granddukon... mi volas rehonorigi la homan\nindecon... mi volas venĝi la malfeliĉegon de Rusujo...\n\nKaj li svingadis la ponardon, kun la frunto ŝvitanta, la haroj\nstariĝintaj, la buŝo plena de ŝaŭmo.\n\nLi estis freneziĝinta.\n\n\n\n\nDestino\n\n\n Kiu diris al la stelo la vojon,\n Kiun sur ĉielo blua ĝi sekvos?\n Kiel sian belan neston faradi\n Tre facile frue birdo eklernis?\n Kiu diras al kreskaĵo: \"Ekfloru!\"?\n Por la muta vermo, kiu teksadas\n Ĝian silkan kaj blankegan mantelon?\n La fadenojn, kiu al ĝi estigas?\n\n Eble iu al abelo instruis,\n Kiu nun zumadas sur flora kampo,\n Kie devas serĉi sian mielon,\n En la blanka floro, aŭ en la ruĝa?\n Ke vi estas mia vivo, anĝelo,\n Vivo mia viaj belaj okuloj,\n Amo via mia tuta feliĉo:\n Tion iu diris al mi neniam.\n\n Kiel la abelo flugas al kampo,\n Kiel sur ĉielo kuras la stelo,\n Kiel al la homo ĝia destino\n En la penso sin konigas instinkte,\n Mi, fide, sur via brusto diina\n Volas vivi kaj plenumi destinon.\n Mi venas, tial, ke mi vivas pro vi,\n Por vi nur povas mi morti feliĉa.\n\n(Traduko dediĉita al fraŭlinoj Maria Luiza Bocayuva kaj Esther\nBloomfield)\n\n\n\n\nPiednotoj\n\n\n[1] Fama portugala poeto, verkinto de \"La Luziadoj\". Elparolu: Kamonhez.\n\n[2] Fama brazila verkisto. Elparolu: Alenkar.\n\n[3] Tio signifas: vi estas tre klaĉema.\n\n[4] Elparolu: Bom dia! (Bonan tagon!)\n\n[5] ar--signifas portugale \"aero\". Ĝi estas ankaŭ la finaĵo de l'\n verboj de la unua konjugacio portugala.\n\n[6] queimar--(elparolu: kejmar, la akcento sur la lasta silabo)\n signifas: bruli.\n\n[7] Fama portugala verkisto. Elparolu: Aleŝandre Erkulano.\n\n[8] Korbisto, kiu faris korbon, povas fari centon. Tio signifas, ke\n tiu povas fari plu malhonestaĵojn, kiu kutimas fari ilin.\n\n[9] Uyara--Spirito aŭ feino, kiu laŭ la popola kredo, loĝas ĉe la\n fundo de l' riveroj.\n\n[10] Kvartalo de la urbo Rio de Janeiro.\n\n\n\nNotoj de transskribinto:\n\nDiversajn preserarojn de la originalo mi senrimarke ĝustigis.\n\n\n\n\n\n\n\n\n*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK AMA STELARO ***\n\n\n \n\nUpdated editions will replace the previous one—the old editions will\nbe renamed.\n\nCreating the works from print editions not protected by U.S. copyright\nlaw means that no one owns a United States copyright in these works,\nso the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United\nStates without permission and without paying copyright\nroyalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part\nof this license, apply to copying and distributing Project\nGutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™\nconcept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,\nand may not be used if you charge for an eBook, except by following\nthe terms of the trademark license, including paying royalties for use\nof the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for\ncopies of this eBook, complying with the trademark license is very\neasy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation\nof derivative works, reports, performances and research. Project\nGutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may\ndo practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected\nby U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark\nlicense, especially commercial redistribution.\n\n\nSTART: FULL LICENSE\n\nTHE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE\n\nPLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK\n\nTo protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free\ndistribution of electronic works, by using or distributing this work\n(or any other work associated in any way with the phrase “Project\nGutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full\nProject Gutenberg License available with this file or online at\nwww.gutenberg.org/license.\n\nSection 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg\nelectronic works\n\n1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg\nelectronic work, you indicate that you have read, understand, agree to\nand accept all the terms of this license and intellectual property\n(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all\nthe terms of this agreement, you must cease using and return or\ndestroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your\npossession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a\nProject Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound\nby the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person\nor entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.\n\n1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be\nused on or associated in any way with an electronic work by people who\nagree to be bound by the terms of this agreement. There are a few\nthings that you can do with most Project Gutenberg electronic works\neven without complying with the full terms of this agreement. See\nparagraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project\nGutenberg electronic works if you follow the terms of this\nagreement and help preserve free future access to Project Gutenberg\nelectronic works. See paragraph 1.E below.\n\n1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the\nFoundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection\nof Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual\nworks in the collection are in the public domain in the United\nStates. If an individual work is unprotected by copyright law in the\nUnited States and you are located in the United States, we do not\nclaim a right to prevent you from copying, distributing, performing,\ndisplaying or creating derivative works based on the work as long as\nall references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope\nthat you will support the Project Gutenberg mission of promoting\nfree access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg\nworks in compliance with the terms of this agreement for keeping the\nProject Gutenberg name associated with the work. You can easily\ncomply with the terms of this agreement by keeping this work in the\nsame format with its attached full Project Gutenberg License when\nyou share it without charge with others.\n\n1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern\nwhat you can do with this work. Copyright laws in most countries are\nin a constant state of change. If you are outside the United States,\ncheck the laws of your country in addition to the terms of this\nagreement before downloading, copying, displaying, performing,\ndistributing or creating derivative works based on this work or any\nother Project Gutenberg work. The Foundation makes no\nrepresentations concerning the copyright status of any work in any\ncountry other than the United States.\n\n1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:\n\n1.E.1. The following sentence, with active links to, or other\nimmediate access to, the full Project Gutenberg License must appear\nprominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work\non which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the\nphrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,\nperformed, viewed, copied or distributed:\n\n This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most\n other parts of the world at no cost and with almost no restrictions\n whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms\n of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online\n at www.gutenberg.org. If you\n are not located in the United States, you will have to check the laws\n of the country where you are located before using this eBook.\n \n1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is\nderived from texts not protected by U.S. copyright law (does not\ncontain a notice indicating that it is posted with permission of the\ncopyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in\nthe United States without paying any fees or charges. If you are\nredistributing or providing access to a work with the phrase “Project\nGutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply\neither with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or\nobtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg\ntrademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted\nwith the permission of the copyright holder, your use and distribution\nmust comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any\nadditional terms imposed by the copyright holder. Additional terms\nwill be linked to the Project Gutenberg License for all works\nposted with the permission of the copyright holder found at the\nbeginning of this work.\n\n1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg\nLicense terms from this work, or any files containing a part of this\nwork or any other work associated with Project Gutenberg.\n\n1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this\nelectronic work, or any part of this electronic work, without\nprominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with\nactive links or immediate access to the full terms of the Project\nGutenberg License.\n\n1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,\ncompressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including\nany word processing or hypertext form. However, if you provide access\nto or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format\nother than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official\nversion posted on the official Project Gutenberg website\n(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense\nto the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means\nof obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain\nVanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the\nfull Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.\n\n1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,\nperforming, copying or distributing any Project Gutenberg works\nunless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.\n\n1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing\naccess to or distributing Project Gutenberg electronic works\nprovided that:\n\n • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from\n the use of Project Gutenberg works calculated using the method\n you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed\n to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has\n agreed to donate royalties under this paragraph to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid\n within 60 days following each date on which you prepare (or are\n legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty\n payments should be clearly marked as such and sent to the Project\n Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in\n Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg\n Literary Archive Foundation.”\n \n • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies\n you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he\n does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™\n License. You must require such a user to return or destroy all\n copies of the works possessed in a physical medium and discontinue\n all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™\n works.\n \n • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of\n any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the\n electronic work is discovered and reported to you within 90 days of\n receipt of the work.\n \n • You comply with all other terms of this agreement for free\n distribution of Project Gutenberg™ works.\n \n\n1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project\nGutenberg™ electronic work or group of works on different terms than\nare set forth in this agreement, you must obtain permission in writing\nfrom the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of\nthe Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set\nforth in Section 3 below.\n\n1.F.\n\n1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable\neffort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread\nworks not protected by U.S. copyright law in creating the Project\nGutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™\nelectronic works, and the medium on which they may be stored, may\ncontain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate\nor corrupt data, transcription errors, a copyright or other\nintellectual property infringement, a defective or damaged disk or\nother medium, a computer virus, or computer codes that damage or\ncannot be read by your equipment.\n\n1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right\nof Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project\nGutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project\nGutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all\nliability to you for damages, costs and expenses, including legal\nfees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT\nLIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE\nPROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE\nTRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE\nLIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR\nINCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH\nDAMAGE.\n\n1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a\ndefect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can\nreceive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a\nwritten explanation to the person you received the work from. If you\nreceived the work on a physical medium, you must return the medium\nwith your written explanation. The person or entity that provided you\nwith the defective work may elect to provide a replacement copy in\nlieu of a refund. If you received the work electronically, the person\nor entity providing it to you may choose to give you a second\nopportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If\nthe second copy is also defective, you may demand a refund in writing\nwithout further opportunities to fix the problem.\n\n1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth\nin paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO\nOTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT\nLIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.\n\n1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied\nwarranties or the exclusion or limitation of certain types of\ndamages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement\nviolates the law of the state applicable to this agreement, the\nagreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or\nlimitation permitted by the applicable state law. The invalidity or\nunenforceability of any provision of this agreement shall not void the\nremaining provisions.\n\n1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the\ntrademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone\nproviding copies of Project Gutenberg™ electronic works in\naccordance with this agreement, and any volunteers associated with the\nproduction, promotion and distribution of Project Gutenberg™\nelectronic works, harmless from all liability, costs and expenses,\nincluding legal fees, that arise directly or indirectly from any of\nthe following which you do or cause to occur: (a) distribution of this\nor any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or\nadditions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any\nDefect you cause.\n\nSection 2. Information about the Mission of Project Gutenberg\n\nProject Gutenberg is synonymous with the free distribution of\nelectronic works in formats readable by the widest variety of\ncomputers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It\nexists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations\nfrom people in all walks of life.\n\nVolunteers and financial support to provide volunteers with the\nassistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s\ngoals and ensuring that the Project Gutenberg collection will\nremain freely available for generations to come. In 2001, the Project\nGutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure\nand permanent future for Project Gutenberg and future\ngenerations. To learn more about the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation and how your efforts and donations can help, see\nSections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.\n\nSection 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation\n\nThe Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit\n501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the\nstate of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal\nRevenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification\nnumber is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by\nU.S. federal laws and your state’s laws.\n\nThe Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,\nMontclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up\nto date contact information can be found at the Foundation’s website\nand official page at www.gutenberg.org/contact\n\nSection 4. Information about Donations to the Project Gutenberg\nLiterary Archive Foundation\n\nProject Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread\npublic support and donations to carry out its mission of\nincreasing the number of public domain and licensed works that can be\nfreely distributed in machine-readable form accessible by the widest\narray of equipment including outdated equipment. Many small donations\n($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt\nstatus with the IRS.\n\nThe Foundation is committed to complying with the laws regulating\ncharities and charitable donations in all 50 states of the United\nStates. Compliance requirements are not uniform and it takes a\nconsiderable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up\nwith these requirements. We do not solicit donations in locations\nwhere we have not received written confirmation of compliance. To SEND\nDONATIONS or determine the status of compliance for any particular state\nvisit www.gutenberg.org/donate.\n\nWhile we cannot and do not solicit contributions from states where we\nhave not met the solicitation requirements, we know of no prohibition\nagainst accepting unsolicited donations from donors in such states who\napproach us with offers to donate.\n\nInternational donations are gratefully accepted, but we cannot make\nany statements concerning tax treatment of donations received from\noutside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.\n\nPlease check the Project Gutenberg web pages for current donation\nmethods and addresses. Donations are accepted in a number of other\nways including checks, online payments and credit card donations. To\ndonate, please visit: www.gutenberg.org/donate.\n\nSection 5. General Information About Project Gutenberg electronic works\n\nProfessor Michael S. Hart was the originator of the Project\nGutenberg concept of a library of electronic works that could be\nfreely shared with anyone. For forty years, he produced and\ndistributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of\nvolunteer support.\n\nProject Gutenberg eBooks are often created from several printed\neditions, all of which are confirmed as not protected by copyright in\nthe U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not\nnecessarily keep eBooks in compliance with any particular paper\nedition.\n\nMost people start at our website which has the main PG search\nfacility: www.gutenberg.org.\n\nThis website includes information about Project Gutenberg,\nincluding how to make donations to the Project Gutenberg Literary\nArchive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to\nsubscribe to our email newsletter to hear about new eBooks."}}}],"truncated":false,"partial":false},"paginationData":{"pageIndex":0,"numItemsPerPage":100,"numTotalItems":134,"offset":0,"length":100}},"jwt":"eyJhbGciOiJFZERTQSJ9.eyJyZWFkIjp0cnVlLCJwZXJtaXNzaW9ucyI6eyJyZXBvLmNvbnRlbnQucmVhZCI6dHJ1ZX0sImlhdCI6MTc4MDIzOTI5OSwic3ViIjoiL2RhdGFzZXRzL2plbnNqZXBzZW4vZXNwZXJhbnRvLWd1dGVuYmVyZyIsImV4cCI6MTc4MDI0Mjg5OSwiaXNzIjoiaHR0cHM6Ly9odWdnaW5nZmFjZS5jbyJ9.0DPAnFfkqP2ib66_nidGaZR6TSjuhxvW_cahPW7dUmAl7KnTLI-yuGLYZbi9V30MYRIi_-t0XwODFqQmNHakAA","displayUrls":true,"splitSizeSummaries":[{"config":"default","split":"train","numRows":134,"numBytesParquet":13509063}]},"discussionsStats":{"closed":0,"open":1,"total":1},"fullWidth":true,"hasGatedAccess":true,"hasFullAccess":true,"isEmbedded":false,"savedQueries":{"community":[],"user":[]}}">
text stringlengths 26.4k 1.97M |
|---|
The Project Gutenberg eBook of El la Biblio
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBoo... |
The Project Gutenberg eBook of English-Esperanto Dictionary
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License include... |
The Project Gutenberg eBook of La Falo de Uŝero-Domo
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with ... |
The Project Gutenberg eBook of La Aventuroj de Alicio en Mirlando
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License i... |
The Project Gutenberg eBook of Mia Kontrabandulo
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this... |
The Project Gutenberg eBook of Mark Twain: Tri Noveloj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included wit... |
The Project Gutenberg eBook of Rakontoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or... |
The Project Gutenberg eBook of La Murdoj de Kadavrejo-Strato
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License includ... |
The Project Gutenberg eBook of Aliaj Tempoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBoo... |
The Project Gutenberg eBook of La Sinjorino el la Maro
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included wit... |
The Project Gutenberg eBook of Hedda Gabler
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBoo... |
The Project Gutenberg eBook of La Legendo de Dorm-Valeto
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included w... |
The Project Gutenberg eBook of Popolmalamiko
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBo... |
The Project Gutenberg eBook of Konstruestro Solness
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with t... |
The Project Gutenberg eBook of Dua Libro de l' Lingvo Internacia
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License in... |
The Project Gutenberg eBook of La kolonoj de la socio
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with... |
The Project Gutenberg eBook of John Gabriel Borkman
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with t... |
The Project Gutenberg eBook of Ĉe la koro de la tero
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with ... |
The Project Gutenberg eBook of Tri Noveloj de Usona Verkisto Bret Harte
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Lic... |
The Project Gutenberg eBook of Mark Twain: Tri Ceteraj Noveloj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of Tri Noveloj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook... |
The Project Gutenberg eBook of Jan Amos Komenský
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this... |
The Project Gutenberg eBook of La Karavano
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook... |
The Project Gutenberg eBook of Ifigenio en Taŭrido
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with th... |
The Project Gutenberg eBook of Taglibro de Vilaĝ-pedelo
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included wi... |
The Project Gutenberg eBook of Princo Vanc'
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBoo... |
The Project Gutenberg eBook of La liturgio de l' foiro (Elementoj por ekzegezo)
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Guten... |
The Project Gutenberg eBook of Nuntempaj Rakontoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with thi... |
The Project Gutenberg eBook of La Asocio de la Junuloj: Dramo en kvin aktoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg... |
The Project Gutenberg eBook of Eta Eyolf
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook o... |
The Project Gutenberg eBook of La Libro Ruth
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBo... |
The Project Gutenberg eBook of La Nigra Galero
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this e... |
The Project Gutenberg eBook of Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of La Montarino: la poemaro pri Veslemey
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Licens... |
The Project Gutenberg eBook of Rosmersholm: Dramo en kvar aktoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inc... |
The Project Gutenberg eBook of La Batalo de l' Vivo
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with t... |
The Project Gutenberg eBook of Karlo
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or on... |
The Project Gutenberg eBook of Úplná učebnice mezinárodní řeči dra. Esperanta
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenbe... |
The Project Gutenberg eBook of La Kantistino
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBo... |
The Project Gutenberg eBook of El la vivo de esperantistoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included... |
The Project Gutenberg eBook of La lasta Usonano
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this ... |
The Project Gutenberg eBook of Vojaĝo interne de mia ĉambro
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License include... |
The Project Gutenberg eBook of Batalo pri la Domo Heikkilä
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included... |
The Project Gutenberg eBook of Aventuroj de Antonio
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with t... |
The Project Gutenberg eBook of Vivo de Zamenhof
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this ... |
The Project Gutenberg eBook of La Tronpretendantoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with th... |
The Project Gutenberg eBook of La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Licens... |
The Project Gutenberg eBook of Jeppe sur la Monto; aŭ la Transformita Kamparano
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Guten... |
The Project Gutenberg eBook of Fabeloj de Andersen
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with th... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 1
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 2
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of La Botistoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook... |
The Project Gutenberg eBook of Inaŭgura parolado de Barack Obama
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License in... |
The Project Gutenberg eBook of Rolandkanto
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 5
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of La Mirinda Sorĉisto de Oz
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included w... |
The Project Gutenberg eBook of Laŭroj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or o... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 6
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 7
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of La Alaska stafeto kaj Kaptitoj de la glacirokoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenb... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 8
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 9
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of Tri unuaktaj komedioj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with ... |
The Project Gutenberg eBook of Rikke-tikke-tak
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this e... |
The Project Gutenberg eBook of La kolomba premio
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this... |
The Project Gutenberg eBook of Hamleto, Reĝido de Danujo
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included w... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 10
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 11
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 12
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 13
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 1, No. 14
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Complete
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included w... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 1
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 2
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 3
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of En Rusujo per Esperanto
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included wit... |
The Project Gutenberg eBook of Mondo kaj koro
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eB... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 6
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 4
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 5
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 7
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 9
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of Sub la Meznokta Suno: Nordlandaj Rakontoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Li... |
The Project Gutenberg eBook of Aspazio: Tragedio en Kvin Aktoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of La jeso de knabinoj: Triakta proza komedio
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg L... |
The Project Gutenberg eBook of La Vendreda Klubo
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this... |
The Project Gutenberg eBook of Esperanta sintakso
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with thi... |
The Project Gutenberg eBook of Makbeto
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or ... |
The Project Gutenberg eBook of Paĝoj el la Flandra Literaturo
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License inclu... |
The Project Gutenberg eBook of "Verdaj fajreroj": Kolekto da versaĵoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Licen... |
The Project Gutenberg eBook of Tiel do: Rakontoj por malgrandaj infanoj
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Lic... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 10
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 11
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 12
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License incl... |
The Project Gutenberg eBook of La Granda Admiralo: Unua vojaĝo ĉirkaŭ la mondo
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenb... |
The Project Gutenberg eBook of Elektitaj fabloj de J. de La Fontaine
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Licens... |
The Project Gutenberg eBook of Literatura Mondo, numero 1, 1922 Oktobro
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Lic... |
The Project Gutenberg eBook of Literatura Mondo, numero 2, 1922 Novembro
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Li... |
The Project Gutenberg eBook of Literatura Mondo, numero 3, 1922 Decembro
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg Li... |
The Project Gutenberg eBook of Ama Stelaro
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.