id int64 13 16.6k | text stringlengths 11 74.3k ⌀ | title stringlengths 1 68 |
|---|---|---|
13,232 | Абу-ль-Гьасан Али ибн Абу ТӀалиб аль Къураши (радиАллагьу ангьу) (599 йисан 17 март — 661 йисан 24 январь) — Мугьаммад пайгъамбардин имид гада, ансар ва езне, 656 — 661 йисарин къене кьудлагьай дугъри халиф, Ислам диндик зурба крар кутур кас. Ам аялзамаз Ислам дин кьабул авур садлагьай итим эгьли тир. Вич гьукумдал ала... | Али ибн Абу ТӀалиб |
729 | Эскимос-алеут чӀалар — == Классификация == * Алеут чӀалар ** Алеут чӀал ва икӀа Унанган чӀал (Unangam Tunuu) * Эскимос чӀалар ** Юпик чӀалар *** Сиреникдин юпик чӀал (Uqeghllistun) *** Юкьван юпик чӀалар **** Сибирдин юпик чӀал (Yupigestun) **** Наукандин юпик чӀал (Нывуӄаӷмит) **** Аляскадин юпик чӀал (Yugtun) ***** Ч... | Эскимос-алеут чӀалар |
6,523 | Кули район (, ) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район. Администрациядин юкь — Вачи хуьр я. == География == Район Дагъустан Республикадин юкьван пата ала ва Лак, Акуша, Дахада, Агъул ва Рутул районрихъ галаз са сергьятра ава. Райондин чилерин майдан — 649 км² я. ==Тарих== ЦИК ДАССР-дин... | Кули район |
683 | Чапла канна (лат. Taurotragus derbianus ) — антилопаяр хзандиз талукь тир гьайван. Категория:Антилопайар | Чапла канна |
12,970 | Сафаралийрин Гьажимет Кериман хва (1950 йисан 26 июндиз, Магьачкъалада) — советрин ва Урусатдин физик, гьукуматдин крархъан, УФ-дин Гьукуматдин думадин депутат я cа шумуд эверуниз. Физикадин ва математикадин илимрин духтур, профессор (1991), Дагъустандин гььукуматдин университетда (ДГьУ) экспериментар кьиле тухудай физ... | Сафаралийрин Гьажимет Кериман хва |
379 | Кьибле тутчоне чӀал (чпиндал ? , ) — чӀал вини тутчоне халкьдин вини атабаск чӀаларин. ЧӀалал рахазвай ксар ава Канадада 200 инсан кьван. == Вини тутчоне нугъатар ва рахунар == * Aisihilik — нугъат ** Champagne and Aishihik First Nation рахун. Haines Junction, Champagne ва Aishihik (Äshèyi)-да * Tàaʼan — нугъат ** Ta’a... | Кьибле тутчоне чӀал |
13,398 | Вадлагьай Кьиблепатан Америкадин чемпионат Буэнос-Айресда — Аргентинадин меркез — тухвана. Ам 1919-лагьай йисан 11-лагьай йисан октябрдилай 25-лагьай декабрдал кьван кьиле фенва. Садлагьай матч: Бразилия — Аргентина, эхиримжиди: Аргентина — Уругвай. Чилидин кӀватӀурдиз и чемпионатда иштираквал ийиз кӀан хьанач. == Урта... | Футболдай Кьиблепатан Америкадин чемпионат 1921 |
6,173 | «Муслах» хуьруьнсовет () — Дагъустан Республикадин Рутул райондик акатзавай муниципалитет. Администрациядин юкь ва сад тир хуьр — Мишлеш хуьр я. == География == Хуьруьнсовет Дагъустан Республикадин Рутул райондин рагъакӀидай пата, райондин юкь тир Рутул хуьрелай 21 км кефердинни - рагъакӀидай пата, Самур вацӀун эрчӀи к... | Муслах хуьруьнсовет |
2,999 | Галактика Карванд рехъ галлактика, гьакӀни адаз Гала́ктикани лугьуда (чӀехи гьарфунал) — Ракъинин система, вири гьакӀан вилив аквадай ччара-ччара гъетер, ва гьакӀни гъетерин гзаф чӀехи кьадар авай гигантдин гъетрен система я; и гъетер акахьна сад хьайла Карванд Рекьин жуьреда аквада. == Эдебият == * Книга «Млечный путь... | Карванд Рехъ |
12,589 | Джейкоб Гьарри Магвайр (, 1993 йисан 5 мартдиз дидедиз хьана, Шеффилд) — ингилис футболхъан, Манчестер Юнайтеддинни Англиядин милли кӀватӀурдин хуьдайди я. == Уьмуьр == 2019-лагьай йисан 5-лагьай августдиз «Манчестер Юнайтедди» официал рекьелди Магвайр маса къачуникай малумарнаmanutd.com — Магвайр «Юнайтеддихъ» кхьенва... | Гьарри Магвайр |
7,762 | «Муги» хуьруьнсовет () — Дагъустан Республикадин Акуша райондик акатзавай муниципалитет. Администрациядин юкь — Муги хуьр я. ==География== Хуьруьнсовет Дагъустан Республикадин Акуша райондин кефер пата ала. ==Агьалияр== Йисариз килигна Муги хуьруьнсоветдин агьалийрин дегиш хьунин динамика: Йис 2010 2015 Агьалияр 3 372В... | Муги хуьруьнсовет |
8,182 | Мордовия Республикадик 7 шегьер акатзава. ТӀвар Муниципал район / Шегьердин округ Агьалияр, кас Бине кутуна Шегьеррин статус Герб Саранск Саранск шегьердин округ 299 195Оценка численности постоянного населения Республики Мордовия на 1 января 2014 года и в среднем за 2013 год. Проверено 30 марта 2014. Архивировано из пе... | Мордовия Республикадин шегьерар |
8,478 | Акушаяр — дарги халкьарикай сад. Абурун хайи макан Дагъустандин Акуша район ва Дахада райондин рагъэкъэчӀдай пад, хайи чӀал акуша чӀал я. Абурун вири санлай кьадар тахминан 42 000 кас я. Советрин береда умуми дарги этносдик кутунвайди я. ==Баянар== ==ЭлячӀунар== * Акуша хуьруькай Категория:Дагъустандин халкьар Категори... | Акушаяр |
8,028 | Вини Ишкарты () — Дагъустан республикадин Буйнакск районда авай хуьр. Ишкарты хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр Буйнакск райондин рагъакӀидай пата, райондин администрациядин юкь тир Буйнакск шегьердилай 14 км яргъал ала. ==Тарих== 1864 йисуз Къавкъаздин Дяведин финифра Вини Ишкарты хуьр вири Дагъустандихъ ... | Вини Ишкарты |
16,175 | КамАЗ 6520 КАМАЗ заводди 2003 лагьай суз тӏуькӏурнавай ппар чӏугвадай автомабиль. | КамАЗ 6520 |
8,881 | Кипрдин туьрквер, туьрквер-киприотар (туьрк. Kıbrıs Türkleri [Кибрис туьрклери]) — Кипрда уьмуьр ийизвай туьрк эгьлидиз ганвай тӀвар. 1571 йисуз Кипр остров Усманрин Империядин гъилик акатайдалай кьулухъ Анатолиядай (Турциядай) островдиз куьч хьана ацукьнавай туьрквериз и тӀвар ганай. 1974 йисуз Турциядин Яракьлу Къува... | Кипрдин туьрквер |
9,269 | Фетуллагьрин Азиз Шихбинетан хва (лакӀаб Азиз Алем) — лезги шаир, таржумачи. 1938 йисуз АССР-дин Баку шегьердин Мердекан посёлокда дидедиз хьана. 1955 Усугъчай хуьруьн юкьван мектеб куьтягьнай, 1952 йисузни Мискискара 7-йисан мектеб акьалтӀарнай. Гуьгъуьнлай, В. И. Ленинан тӀварунихъ галай Дагъустандин Гьукуматдин унив... | Фетуллагьрин Азиз Шихбинетан хва |
3,234 | Республика Корея, Кьиблепатан Корея (, Тэхан мингук) — гьукумат рагъэкъечӀдай патан азияда ва кьиблепатан Корея зуростровда авай. Кьилинни чӀехи шегьер — Сеул. == ТӀварцин этимология == Корей чӀалал «Республика Корея»-дин тӀвар я. Фад — фад и вири тӀварцин куьруь тегьердани лугьузвайди я — Хангук (한국). Гагь — гагь гьак... | Республика Корея |
13,727 | Гьажикьабул район () — Азербайжанда авай район я. Майдан — 1 641 км². Агьалияр — 77 027 кас. Агьалидин чуькьуьнвал — 46,94 кас/км². Административ юкь — Гьажикьабул я. == Тарих == Жуьреб-жуьре чӀавара ЧӀехи пекдин рекьел алай Гьажикьабулдин район агъадихъ галай уьлквейрин ибаратдик акатзавай тир: Арабрин Халифат, Сельдж... | Гьажикьабул район |
8,301 | КцӀарин муниципалитет () — Азербайжан республикадин КцӀар райондик акатзавай муниципалитет. Администрациядин юкь — КцӀар шегьер я. Хуьруьнсоветдик акатзавай хуьрер: КцӀар, Къаяхуьр. == Баянар == == ЭлячӀунар == * Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında Категория:КцӀар райондин хуьруьнсоветар | КцӀарин муниципалитет |
9,843 | Гьажиев Сейфудин Абдурагьманан хва — лезги шаир. Зари Гьажиев Сейфудин 1900 йисуз Куьре магьалдин Векьелар хуьре дидедиз хьана. Ада Алкьвадрал Гьасан- эфендидин медресада, Дербентдин туьрк мектебда, Буйнакскдин муаллимрин курсара кӀелна. Гзаф йисара Векьелрин, Цмуррин ва Рухунрин мектебра муаллим ва директор яз кӀвалах... | Гьажиев Сейфудин Абдурагьманан хва |
4,322 | ЧӀехи Муругъ () — Азербайжан республикадин КцӀар районда авай хуьр. «ЭчӀехуьруьнсоветдик» акатзава. == География == Хуьр КцӀар райондин кефер пата, КӀур вацӀун кьерел, райондин кьилин шегьер тир КцӀар шегьердилай 70 км яргъал ала. Кьегьалвилин тарихар авай ЧӀехи Муругъдихъ тикрар авачир тӀебиатни ава. ЧӀехи Муругъ тӀеб... | ЧӀехи Муругъ |
4,772 | ЦӀийи Гъуьгъвезар () — Дагъустан республикадин Мегьарамдхуьруьн райондин чилерал алай Ахцегь райондин хуьр (анклав). «Хуьруьгрин» хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр Мегьарамдхуьруьн райондин юкьван пата, райондин администрациядин юкь тир Мегьарамдхуьрелай 9 км яргъал ала. ==Тарих== Хуьруьн бине, Ахцегь райо... | ЦӀийи Гъуьгъвез |
545 | Сауди Арабистан (, аль-Мамляка аль-Арабия ас-Саудия) — рагъакӀидай патан авай азиядин гьукумат. == Провинцияр == # Эль-Баха # Эль-Худуд эш-Шамалийя # Эль- Джауф # Эль-Мадина # Эль-Касим # Эр-Рияд # Эш-Шаркийя # Асир # Хаиль # Джизан # Мекка # Наджран # Табук == Баянар == == ЭлячӀунар == * The Permanent Mission of the K... | Сауди Арабистан |
4,288 | Кузун () — Азербайжан республикадин КцӀар районда авай сувун хуьр. «Кузун» хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр КцӀар райондин рагъакӀидай пата, Шагь сувун ценерив, райондин кьилин шегьер тир КцӀар шегьердилай 32 км яргъал ала. Хуьряй КичӀен сувал хкаж жезвай альпинистрин рехъ э... | Кузун |
3,058 | Далдам — гатадай музыкадин алатрин хзан я. Саки вири халкьарин арада чкӀанва, пара макьамрин кӀеретӀрик (ансамблдик) кваз кӀвалахарзавайди я адольф гитлер И хзандикай хас тир лишан къалурзавай тирди мембранадин далдам я. Ам тайин кӀалуб авай, хамуналди тахьайтӀа пластикдин мембраналди акьалжнавай пичӀи жендек-резонатор... | Далдам |
14,774 | Усолье район () — Урусат Федерациядин Пермдин крайда авай район я. Майдан — 4 544 км². Агьалияр — кас. Административ юкь — Усолье. == География == Районди Пермдин крайдин юкьванпата чка кьунва. == Агьалияр == == Баянар == == ЭлячӀунар == * Официал сайт Категория:Пермдин крайдин районар | Усолье район (Пермдин край) |
7,918 | Рушуха — Дагъустан республикадин Ботлих районда авай хуьр. Муни хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр Ботлих райондин кьулан пата, райондин администрациядин юкь тир Ботлих хуьрелай 7 км яргъал ала. ==Тарих== ==Агьалияр== Йисариз килигна Рушуха хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: Йис 2002 2010 Агьалияр 60... | Рушуха |
5,925 | Демирар () — Дагъустан республикадин Докъузпара районда авай, Гандурар, Кьилер, Керимханар, Кьвалар, ЧӀулавар, Эсетар хуьрерихъ галаз «Кьилерин» хуьруьнсоветдик акатзавай хуьр. ==География== Хуьр Дагъустан Республикадин Докъузпара райондин кефер пата, райондин юкь тир Усугъчай хуьрелай 2,8 км кьибле пата, Усугъчай вацӀ... | Демирар |
4,637 | Тигьирхуьр () — Дагъустан республикадин Мегьарамдхуьруьн районда авай, «Мегьарамдхуьруьнсоветдик» акатзавай хуьр. == География == Хуьр Мегьарамдхуьруьн райондин юкьван пата, райондин юкь тир Мегьарамдхуьрелай 3 км яргъал ала. ==Тарих== XIX виш йисан 1866 йисуз ЦӀуру Тигьирхуьр (Вини Тигьирхуьр) вири Куьре ханвалдихъ га... | Тигьирхуьр |
10,367 | Гьажимурадов Мурад Къурбанмегьамедан хва, лакӀаб Марлен Каиди — урус чӀалал теснифзавай лезги шаир, кхьираг. 1944 йисуз Мегьарамдхуьре дидедиз хьана. Ада хуьруьн юкьван мектеб ва Саратовдин политехнический институт куьтягьна. Гзаф йисара Урусатдин шегьерра инженер яз кӀвалахна. Бахтсуз дуьшуьшдик акатна, сагъламвал ква... | Гьажимурадов Мурад Къурбанмегьамедан хва |
13,818 | Малайзия (малай Malaysia [məlejsiə]) — Кьибле-рагъэкъечӀдай Азияда авай гьукумат я, Кьибле-Китай гьуьлуь кьвенал пайнавай. == География == Малайзия Кьибле-рагъэкъечӀдай патан Азияда авай гьукумат я. Адан чил кьве патал пайнавайди я, сад садакай Кьибле-Китай гьуьлуь яргъазнавай. РагъакӀидай пата авайди Малакка зуростров... | Малайзия |
10,737 | Баскал () — Азербайжан республикадин Исмаиллы районда авай хуьр. «Баскал» хуьруьнсоветдик акатзава. Виликди Исмаиллы райондин кьилин хуьр тир. ==География== Исмаиллы райондин рагъэкъечӀдай пата ала. ==Тарих== Баскал хуьр Алпан уьлкведик квайди малум я. Хуьре XVI виш йисаз талукь гьамам ва мискӀин ава. ==Агьалияр== 1897... | Баскал |
7,735 | Шукты () — Дагъустан республикадин Акуша районда авай хуьр. Шукты хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр Акуша райондин рагъакӀидай пата, райондин администрациядин юкь тир Акуша хуьрелай 10 км яргъал ала. ==Тарих== Кьуьзуь эгьлийин гафариз килигна, хуьруьн бине чара-чара миллетрин... | Шукты |
10,019 | 1724 йис (са агъзурни иридвишни къанникьудлагьай йис) — чи эрадин 1724-лагьай йис. XVIII виш йисан 24-лагьай йис я. == Вакъиаяр == == ЭлячӀунар == Категория:XVIII виш йис Категория:1724 йис | 1724 йис |
7,365 | Эседуллагь "Учитель Сплинтер" Эмирагъайрин (Кьвевар, Дагъустан, ССРГ; урус Эседулла Эмирагаев) - асулдай лезги тир урусатдин самбохъан, кьведра Урусатдин чемпион, Дуьньядин чемпионатда призар къачурди (2008), халкьарин арада авай акъажунрин пара сефердин гъалиб я. Халкьдин арада авай дережадин устӀар я.Эседулла Эмирага... | Эседуллагь Эмирагъайрин |
2,167 | Архиме́д (; — ) — зурба дегь-грекрин математик, физик, механикни инженер. == ЭлячӀунар == * Грекрин текстрин сочиниенияр * Архимед. БИОГРАФИЯ univer.omsk.su. Категория:Алимар | Архимед |
10,449 | Агьмедов Мукаил Агьмедан хва — лезги шаир. 1954 йисан 31 августдиз Ахцегь райондин Йигул хуьре дидедиз хьана. Ахцегьрин юкьван мектеб ва Азербайжандин университетдин химиядин факультет куьтягьна, ада хайи хуьруьн мектебда кӀвалахна. Хзан галаз арандиз куьч хьайила, вичин пеше Буткъазмайрин мектебда давамарзава. М. Агьм... | Агьмедов Мукаил Агьмедан хва |
9,681 | 1843 йис (са агъзурни муьжуьдвишни яхцӀурнипудлагьай йис) — чи эрадин 1843-лагьай йис. XIX виш йисан 43-лагьай йис я. ==Вакъиаяр== == ЭлячӀунар == Категория:XIX виш йис Категория:1843 йис | 1843 йис |
8,993 | Мануэл II (, 1889—1932) — Португалиядин эхиримжи пачагь. == ЭлячӀунар == * Пачагь эмиграцияда Категория:Португалиядин тарих | II-й Мануэл |
6,574 | «Ярагъ Къазмайрин» хуьруьнсовет () — Дагъустан Республикадин Мегьарамдхуьруьн райондик акатзавай муниципалитет. Администрациядин юкь ва тек сад тир хуьр — Ярагъ Къазмаяр хуьр я. ==География== Хуьруьнсовет Дагъустан Республикадин Мегьарамдхуьруьн райондин кьибле пата, Азербайжандин КцӀар райондихъ галаз сергьятдин мукьв... | Ярагъ Къазмайрин хуьруьнсовет |
4,549 | Нагъиуба — Азербайжандин Хъачмаз районда авай хуьр. И хуьр Дедели муниципалитетдик акатзава. == ЭлячӀунар == * Хъачмаз райондин официал сайт * Категория:Хъачмаз райондин хуьрер | Нагъиуба |
284 | Й, й - Й, й Категория:Лезги алфавит | Й |
13,770 | Закатала район () — Азербайжанда авай район я. Майдан — 1 348 км². Агьалияр — 129 800 кас. Агьалидин чуькьуьнвал — 96,29 кас/км². Административ юкь — Закатала я. Закатала район Шеки-Загаталадин экономикадин райондин ибаратдик акатзава. == Тарих == «Закатала» гафунин этимологиядин са шумуд версия ава. Са версиядиз килиг... | Закатала район |
9,394 | Къайтагъдин уцмивал (дарг. Хайдакъ) — V—XVII виш йисара Дагъустанда даргийриз хьайи пара нуфуслу феодал гьукуматрикай сад тир. Гилан Дахада, Къайтагъ, Къаякент, Къарабудагъкент, Сергокъала ва са кьадар Дербент районрин чилерал алай. Уцмивилиз регьбервал авур касдин титул «уцми» тир. Бязи тарихдарри и тӀвар араб чӀалан ... | Къайтагъдин уцмивал |
6,061 | Керимов Сулейман Абусаидан хва (, , Кьвевар) — урусатдин бизнесмен, миллиардер, «Нафта Москва»-дин инвестициядин холдингдин кьил, Дагъустанлай Федерациядин Советдин член. 2000—2003-й йисан — III-й кӀватӀун урусатдин Гьукуматдин Думадин депутат. «Анжи» футболдин клубдин иеси. Лезги я. == Баянар == == ЭлячӀунар == * Милл... | Керимов Сулейман Абусаидан хва |
16,122 | Улуру-Австралиядин центрда ава. Ванал пад яру кьумадив кӏев гьанва.Улурудин кьакьан вал 348метр, йергъи вал 3,6км, гьеркъуьвал-3км. | Улуру |
8,585 | Галисий чӀал (galego) — роман чӀаларин группадин ибер-роман чӀаларин хзандик квай чӀал. Испаниядин Галисия вилаятда и чӀалак официал статус гала. И чӀалал рахазвабурун кьадар тахминан 3,2 миллион кас я. XX виш йисуз галисий чӀалал 4 миллион кьван кас рахазвайди малум я.2 млн 700 агъзур Галисияда, 1 млн цӀийи эквуьнин ш... | Галисий чӀал |
7,670 | Гапшима — Дагъустан республикадин Акуша районда авай хуьр. Гапшима хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр Акуша райондин юкьван пата, райондин администрациядин юкь тир Акуша хуьрелай 7 км яргъал ала. ==Тарих== XIX виш йисуз Гапшима хуьр вири Дарги округдихъ галаз Урусат империядин... | Гапшима |
9,117 | Шихсаидов Хизри Исаевич (1947 йисан 1 августдиз дидедиз хьана; Дагъустандин АССР, Буйнакск район, Буглен хуьр) — советрин ва урусатдин гьукуматдин кардар. Дагъустандин Милли КӀватӀалдин председательвилин къуллугъдал ала. Миллетдай — къумукь я. == Уьмуьрдин рехъ == Хизри Шихсаидов 1947-лагьай йисан 1-лагьай августдиз Бу... | Шихсаидов Хизри Исаевич |
5,837 | Александр Ильич Рыбников (1919 йисан 9 март, Урусат, Ставрополдин губерния, Темнолесская станица — 1989 йисан 30 сентябрь, ССРГ, РСФСР, Ставропольдин край, Есентуки) — Советрин Союздин Кьегьал, Ватандин чӀехи дяведа иштиракнавайди. Александр Рыбников, вичи ва адан батальонди Кёнигсберг (гилан Калининград) шегьерда фейи... | Александр Ильич Рыбников |
11,464 | Уругвай — унитар республика я. Са эхтияр авай 19 департаментар (departamentos) ва 89 муниципияр (municipios) акатзава. == Уругвайдин департаментар == Департамент Ччил, км² Агьалияр, кас. Адм. юкь № Артигас 11928 78019 Артигас 1 Дурасно 11643 58859 Дурасно 2 Канелонес 4536 485028 Канелонес 3 Колония 6106 119266 Колония-... | Уругвайдин административ паюн |
9,547 | Бежтаяр — тарихдин къене Дагъустандин рагъакӀидай пата авай Цунта райондин хуьрера уьмуьр ийизвай Къавкъаздин бинедин суван халкь. Нах-дагъустандин халкьарин группадин авар-анди-цез халкьарин хзандик квай цез халкьарин группадик акатзава. Агьалияр сиягьриз къачурла официал документра бежтаяр аварар хьиз къейд ийизва. Б... | Бежтаяр |
4,375 | * Хуьрел — Азербайжандин КцӀар районда хуьр. * Хуьрел — Дагъустандин Мегьарамдхуьруьн районда хуьр. | Хуьрел |
6,348 | Авраа́м Ли́нкольн () (12 февраль 1809 йисан, Ходженвилл, штат Кентукки, — , Вашингтон) — америкадин гьукуматдин ва политикадин къуллугъхъан, АСШ-рин 16-лагьай президент (1861—1865) тир. Ам гьукуматдин кьиле акъвазнавай Республикадин партиядин садлагьай векил тир. Америкадин лукӀариз азадвал гайи кас, америкадин халкьди... | Авраам Линкольн |
142 | Вилер къерекъар лацу сев (, ) — вагьши гьайван некхвазайбур хзан северин. == Бедендикай == И гьайван юкьван экевал авайди я: бедендин яргъивал 150—180 см, тум — 7—10 см, экевал къуьнерай 75—80 см; бедендин заланвал 70 (дишиди) ва 140 (эркек) кг. Къер (косматый?), цӀивиндин-чӀулав ва чӀулав-шутру. Вилерин патаркай лацун... | Вилер къерехъар лацу сев |
9,814 | Гуьлмегьамедов Агьмедуллагь Гуьлмегьамедан хва (1936 йисан 8 январь — 2015 йисан 25 сентябрь) — чӀехи лезги алим, филолог кавказовед, профессор, филологиядин илимрин доктор, Урусатдин тӀебии илимрин академиядин академик, Урусатдин Федерациядинни Дагъустандин Республикадин илимдин лайихлу кардар, Дагъустандин Гьукуматди... | Гуьлмегьамедов Агьмедуллагь Гуьлмегьамедан хва |
12,618 | Им Омандин шегьеррин сиягь я == Шегьеррин сиягь == Омандин шегьерар № ТӀвар Агьалияр Регион Лезги тӀвар Араб тӀвар АСКъ 1993 й. АСКъ 2003 й. Къимет 2008 й.''' 1\. Сиб¹ (Эс-Сиб) لسيب 154 964 223 449 286 121 Маскат 2\. МатрахӀ¹ مطرح 173 908 153 526 214 901 Маскат 3\. Бушар¹ بوشر 107 483 150 420 190 930 Маскат 4\. Салала ... | Омандин шегьерар |
7,559 | Юрковка — Дагъустан республикадин Тарумовка районда авай хуьр. Юрковка хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр Тарумовка райондин рагъэкъечӀдай пата, Тарумовка хуьрелай 22 км яргъал ала. ==Тарих== Хуьруьн бине 1885 йисуз Урусат Империядин юкьван губернияйрай иниз катай урус лежберр... | Юрковка (Дагъустан) |
5,564 | «Кьуьчхуьруьнсовет» () — Дагъустан Республикадин Кьурагь райондик акатзавай муниципалитет (хуьруьнсовет). Административ юкь — Кьуьчхуьр хуьр я. Хуьруьнсоветдик акатзавай хуьрер: Кьуьчхуьр, Бугъдатепе. ==География== Хуьруьнсовет Дагъустандин кьибледа, Кьурагь райондин кьибле пата чка кьунвайди я. Бугъдатепе хуьр Мегьара... | Кьуьчхуьруьнсовет |
9,951 | 1713 йис (са агъзурни иридвишни цӀипудлагьай йис) — чи эрадин 1713-лагьай йис. XVIII виш йисан 13-лагьай йис я. == Вакъиаяр == == ЭлячӀунар == Категория:XVIII виш йис Категория:1713 йис | 1713 йис |
15,132 | Дария Александран руш Дугина (; , Москва — ; ЧӀехи Вяземар, Москва вилаят, Урусат) — Урусатдин журналист, политолог тир. Философ ва жемятдин крархъан Александр Дугинан руш. == Уьмьурдин рехъ == Дария Дугина 1992-лагьай йисан 15-лагьай декабрдиз Москва шегьерда дидедиз хьана. Ада Москвадин гьукуматдин университетдин фил... | Дугина Дария Александран руш |
10,330 | 8 февраль — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 39-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 326 югъ ама (яргъи йисуз 327 югъ). ==Вакъиаяр== ==Суварар== ===Умуми дуьньядин суварар=== ==Дидедиз хьана== ===Лезгистанда=== ===Дуьньяда=== ==Кьена== Категория: Февраль | 8 февраль |
8,213 | Ина Коми Республикадин шегьерар къалурнава. == Галерея == Сиктивкар center|175px Варкута Инта Пичура Суснагурск Уква Ускар == Шегьеррин сиягь == Коми Республикадик 10 шегьер акатзава. ТӀвар Муниципал район / Шегьердин округ Агьалияр, кас Бине кутунва Шегьеррин статус Герб Сиктивкар Сиктивкар 242 718Оценка численности н... | Коми Республикадин шегьерар |
5,972 | Филер, Вини Филер, ЦӀуру Филер () — Дагъустан республикадин Мегьарамдхуьруьн райондин чилерал алай, тарихдин къене Докъузпарадиз талукь тир гадарнавай хуьр. ==География== Хуьр Дагъустан Республикадин Мегьарамдхуьруьн райондин рагъакӀидай пата ала. ==ТӀварцӀикай== == Тарих== XII виш йисалай гатӀумна Филер хуьр Дагъустан... | Филер |
9,052 | Ставрополдин край, гьакӀни Ставрополие () — Урусатдин Федерациядин субъект, Кеферпатан Къавкъаздин федерал округдик акатзава. Кьилин шегьер — Ставрополь я. == География == Ставрополдин край ЧӀехи Къавкъаздин кеферпатан хушал ва Виликпатан Къавкъаздин юкьван пата ала. Краснодардин край, Ростов вилаят, Калмыкия, Дагъуста... | Ставрополдин край |
14,689 | Залегощь район () — Урусат Федерациядин Орёл вилаятда авай район я. Майдан — 1 138 км². Агьалияр — кас. Административ юкь — Залегощь. == География == Районди Орёл вилаятдин юкьванпата чка кьунва. == Агьалияр == == Баянар == == ЭлячӀунар == * Официал сайт Категория:Орёл вилаятдин районар | Залегощь район |
4,230 | Физика (дегь.-грек. φύσις — тӀебиат) — тӀебиатдикай макитрин (илимрин) са хел, материал затӀарин аламдин эволюция, вилик финиф ва туькӀуьрун тайинарзавай, гзафни — гзаф умуми ва асул дибдин къанунар чирзавай макит (илим). == Физикадин хилер == === Макроскопик физика === * Механика ** Классик механика ** Релятивист меха... | Физика |
13,273 | Ибрагимова Эльза Имамеддинан руш (1938 йисан 10 лагьай январдиз, Аджикьабул – 2012 йисан 11 февралдиз, Баку) – Советрин, Азербайжандин ва Урусатдин композитор я. Азербайжандин ва Дагъустандин халкьдин артист я. Лезги халкьдин руш. == Уьмуьрдин кьиса == Элза Ибрагьимова 1938 йисан 10 январдиз Гьажикьабул шегьерда ракьун... | Ибрагьимрин Элза Имамеддинан руш |
292 | Йис Файл:Wiosna-spring.jpg|Гатфар Файл:Lato-summer.jpg|Гад Файл:Jesien- autumn.jpg|Зул Файл:Zima-winter.jpg|Кьуьд === Чемшеяр === * Описание природы по временам года * Времена года в Большой Советской Энциклопедии * Календарь русской природы А. Н. Стрижов Категория:Вахт Категория:Календарь | Йис |
6,562 | «Бутахуьруьн Къазмайрин» хуьруьнсовет () — Дагъустан Республикадин Мегьарамдхуьруьн райондик акатзавай муниципалитет. Администрациядин юкь ва тек сад тир хуьр — Бутахуьруьн Къазмаяр хуьр я. ==География== Хуьруьнсовет Дагъустан Республикадин Мегьарамдхуьруьн райондин юкьван пата, Азербайжандин КцӀар райондихъ галаз серг... | Бутахуьруьн Къазмайрин хуьруьнсовет |
9,697 | 1863 йис (са агъзурни муьжуьдвишни пудкъаннипудлагьай йис) — чи эрадин 1863-лагьай йис. XIX виш йисан 63-лагьай йис я. ==Вакъиаяр== == ЭлячӀунар == Категория:XIX виш йис Категория:1863 йис | 1863 йис |
13,789 | Сокра́т (; 470/чи девирдал къведалди 469-йис, Къадим Афинаяр — чи девирдал къведалди 399-йис, гьана) — къадим грекрин философ. Адан илимдин кӀвалахри философияда еке дегишвилер туна — тӀебиатдизни дуьньядиз килигунилай эгечӀна инсандизни философиядин теориядиз килигунал кьван. Адан илимдин кӀвалахди къадим (энтикъа) фи... | Сократ |
6,132 | Корш () — Дагъустан республикадин Рутул районда авай, «Кальял» хуьруьнсоветдик акатзавай хуьр. ==География== Хуьр Дагъустан Республикадин Рутул райондин рагъакӀидай пата, райондин юкь тир Рутул хуьрелай 34 км кефердинни - рагъакӀидай пата, Самур вацӀун дугуна, Вуг вацӀал чка кьунва. == Тарих== == Агьалияр == 2002 йисан... | Корш |
338 | КцӀар () — Азербайжан республикадин КцӀар районда авай шегьер. Райондин администрациядин юкь я. ==ТӀварцӀикай== КцӀар тӀварцӀин арадал атуникай чара- чара тарихдарри шумудни са баянар гузва. Виридалайни машгьур версиядив кьурвал, КцӀар гаф урус чӀалан Гусар, яни кьушунрин жуьредикай сад тир «балкӀандал алай аскер» гафу... | КцӀар |
7,689 | Каддамахи — Дагъустан республикадин Акуша районда авай хуьр. Кассагумахи хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр Акуша райондин кьибле пата, райондин администрациядин юкь тир Акуша хуьрелай 25 км яргъал ала. ==Тарих== XIX виш йисуз Каддамахи хуьр вири Дарги округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатнай. Импер... | Каддамахи |
7,373 | Гаутамбудхнагар тахьайтӀа Гаутам Будх Нагар () - Уттар-Прадеш индиядин штатда авай округ. Административ юкь - Нойда шегьер я. Округдин майдан 1269 км² я. 2001-лагьай вирииндиядин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал, округдин агьалийрин сан-гьисаб 1 202 030 кас. ЧӀехи йисара авай агьалийрин арада авай кӀел-кхь... | Гаутамбудхнагар |
8,086 | Забайкалье вилаятдик 10 шегьер акатзава. ТӀвар Муниципал район / Шегьердин округ Агьалияр, кас Бине кутуна Шегьеррин статус Герб Шикил Балей Балей шегьердин округ 11 6963.1 Демографические показатели. 18.1 Оценка численности постоянного населения Забайкальского края на 1 января 2011—2015 годов (по краю, районам, прирав... | Забайкалье вилаятдин шегьерар |
7,723 | Урхучимахи (, яни «вирин патав галай хуьр») — Дагъустан республикадин Акуша районда авай хуьр. Урхучимахи хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр Акуша райондин кефер пата, райондин администрациядин юкь тир Акуша хуьрелай 12 км яргъал ала. ==Тарих== XIX виш йисуз Урхучимахи хуьр ви... | Урхучимахи |
7,236 | right|thumb|Eiði right|thumb|Elduvík right|thumb|Húsavík thumb|300px|Kvívík 300px|thumb|Runavík 300px|thumb|Sandur Им Фарер островрин яшамишдай чкайрин сиягь я. Фарер островрин яшамишдай чкайрин сиягьдик вири, 2012-лагьай йисан 1-лагьай гьердин малуматрив кьурвал, островрал алай инсанар яшамишдай чкаяр кутунва. Сиягьди... | Фарер островрин шегьерар |
4,949 | КичӀен сув (; ) — Дагъустандинни Азербайжандин сергьятдал чка кьунвай, ЧӀехи Къавкъаздин суварин системадин Къавкъаздин Кьилин ЦӀиргъинин кӀукӀ. Кьакьанвал — 4466 м. Азербайжандин виридалай кьакьан сув я. ==ТӀварцӀин мана== Лезги чӀалал «КичӀен сув» гаф «кичӀевилин сув» лагьай чӀал я. == ЭлячӀунар == * КичӀен сув//ЭНЭ ... | КичӀен сув |
6,974 | Кьункьи чӀал (чпин тӀвар: кьункьи) - кьункьивийрин хайи чӀал, дарги чӀаларикай сад я. Уркарах райондин кьиблени рагъакӀидай пата авай Кьункьи хуьре чкӀанва. Парабур Урусатдин Европа паюнин кьибле патаз куьч хьанва. Рахадайбурун кьадар - 1000 кас кьван я.Урус Википедия - Кункинский язык == Лексика == Кьункьи чӀала пара ... | Кунки чӀал |
7,666 | Какмахи — Дагъустан республикадин Акуша районда авай хуьр. Бургимакмахи хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр Акуша райондин кефер пата, райондин администрациядин юкь тир Акуша хуьрелай 4 км яргъал ала. ==Тарих== ==Агьалияр== Йисариз килигна Какмахи хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: Йис 2010 Агьалияр 6... | Какмахи |
8,069 | «Атланаул» хуьруьнсовет () — Дагъустан Республикадин Буйнакск райондик акатзавай муниципалитет. Администрациядин юкь — Атланаул хуьр я. ==География== Хуьруьнсовет Дагъустан Республикадин Буйнакск райондин кьулан пата ала. ==Агьалияр== Йисариз килигна Атланаул хуьруьнсоветдин агьалийрин дегиш хьунин динамика: Йис 2010 2... | Атланаул хуьруьнсовет |
6,427 | Кличхан () — Дагъустан республикадин Мегьарамдхуьруьн районда авай, «ЦӀийихуьр» хуьруьнсоветдик акатзавай хуьр. == География == Хуьр Мегьарамдхуьруьн райондин юкьван пата, райондин юкь тир Мегьарамдхуьрелай 18,5 км яргъал ала. ==Тарих== ==Агьалияр== 2002 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 403 кас... | Кличхан |
9,228 | Никоти́н — пиридин жергедин алкалоид, гзафни-гзаф тенбекдинни (кьуру гьалда, адан концентрация массадиз килигна 0,3-й 5 % кьван) махуркадин (2–14%) пешеррикни кьаларик квай, гьакӀни, гъвечӀи кьадарда помидоррик, картуфрик, баклажанрик, къацу биберрик ква. Никотиндин алкалоидар гьакӀни (анабазин ва мсб.) кокадин пешерри... | Никотин |
1,618 | И́псилон () — Υ, υ — грекрин алфавитдин къадлагьай гьарф. Финикия алфавитдин, («мих», «кӀир») мана гузвай «вав» гьарфуникай арадал атанва. «Ипсилон» гьарфуникай U, V, W ва Y, кирил Ѵ (ижица), У, Ю ва маса гьарф арадал атанвайди я. Категория:Грекрин гьарфар | Ипсилон |
9,678 | 1840 йис (са агъзурни муьжуьдвишни яхцӀурлагьай йис) — чи эрадин 1840-лагьай йис. XIX виш йисан 40-лагьай йис я. ==Вакъиаяр== == ЭлячӀунар == Категория:XIX виш йис Категория:1840 йис | 1840 йис |
13,766 | Имишли район () — Азербайжанда авай район я. Майдан — 1 826 км². Агьалияр — 131 300 кас. Агьалидин чуькьуьнвал — 71,9 кас/км². Административ юкь — Имишли я. Имишли район Арандин экономикадин райондин ибаратдик акатзава. == Тарих == Урусатдин Империя авай вахтунда гилан Имишли райондин чилерал кьилин инсанар яшамиш жезв... | Имишли район |
5,572 | «Штул хуьруьнсовет» () — Дагъустан Республикадин Кьурагь райондик акатзавай муниципалитет (хуьруьнсовет). Административ юкь — Штул хуьр я. Хуьруьнсоветдик акатзавай хуьрер: Штул, Ашахуьр. ==География== Хуьруьнсовет Дагъустандин кьибледа, Кьурагь райондин рагъэкъечӀдай пата чка кьунвайди я. ==Агьалияр== 2002 йисуз хуьру... | Штул хуьруьнсовет |
5,088 | Кьеан () — Дагъустан республикадин СтӀал Сулейман районда авай гадарнавай хуьр. == География == Хуьр СтӀал Сулейман райондин рагъакӀидай пата, райондин юкь тир Кьасумхуьрелай 12,5 км яргъал чка кьунвайди я. ==Тарих== Хуьр арадал атай тарих ва тӀварцӀин мана малум туш. Са чӀавуз и хуьруьн медресада, зурба лезги зари, ма... | Кьеан |
10,263 | 29 январь — григорийдин чӀаваргандал гьалтайла йисан 29-й югъ я. Йисан эхирдал кьван 336 югъ ама (яргъи йисуз 337 югъ). ==Вакъиаяр== ==Суварар== ===Умуми дуьньядин суварар=== ==Дидедиз хьана== ===Лезгистанда=== ===Дуьньяда=== ==Кьена== Категория: Январь | 29 январь |
11,188 | * Смугъул — Азербайжандин Исмаиллы районда авай лезги хуьр. * Смугъул — Дагъустандин Ахцегь районда хуьр. | Смугъулар |
154 | Гад == ЭлячӀунар == Йисан вахтар Гатфар | Гад | Зул | Кьуьд * Описание лета в природе Категория:Вахт | Гад |
4,363 | Арзу — Азербайжандин Хъачмаз районда авай хуьр. == ЭлячӀунар == * Хъачмаз райондин официал сайт Категория:Хъачмаз район | Арзу |
504 | Orchidaceae (лат. Orchidaceae) == Синифриз чара авун == # Aa # Abdominea # Aberrantia # Acacallis # Acampe # Acanthephippium # Aceras # Aceratorchis # Acianthera # Acianthus # Acineta # Ackermania # Acoridium # Acostaea # Acriopsis # Acrochaene # Acrolophia # Acrorchis # Ada # Adamantinia # Adenochilus # Adenoncos # Ad... | Орхидея |
9,101 | XVI виш йис, 16-й виш йис (цӀеругудлагьай виш йис) — юлийдин чӀаваргандал гьалтайла 1501-й йисалай 1600-й йисал кьван яргъи хьанвай заманадин девир я. ==Тарихдин вакъиаяр== == Баянар == == ЭлячӀунар == Категория:Виш йисар | XVI виш йис |
9,414 | Рамзан Кадыров Ахматович (мич.Къадирин Ахьмадан воӀ Рамзан) — Чечен Республикадин кьил. Чечено-Ингуш АССР-дин Курчалой районда Центарой шегьерда дидедиз хьана. Президентвилин везифадал 2007 йисан 15 февралдиз атана. == ЭлячӀунар == Категория:Урусатдин политикар Категория:Урусатдин Кьегьалар | Рамзан Ахматович Кадыров |
14,735 | Пермь — Урусат Федерациядин Пермдин крайда авай шегьер. Крайдин кьилин шегьер я. Миллиондилай виниз агьалияр аваз ( кас.), Пермь Уралдин ва вири Урусатдин виридалайни чӀехи шегьеррин арада ава. Урусатдин промышленостдин, илимдинни- экономикадин зурба центррикай сад я. == Агьалияр == 2021 йисан 1 январдин малуматрив кьу... | Пермь |
441 | Машах икӀни Кац кафтӀа(лат. Lynx) — сихил гьайван тухум кьве Felidae, яшамиш жезва Евразида ва Вини Американда. Бедендин йаргъивал — 71-129 см, бедендин заланвал — 8-30 кг. == Жуьреяр == жуьре заланвал яргъивал Height (standing at shoulders) Евразидин машах (Lynx lynx) 18-30 кг (эркек); 18 кг (дишиди) 81-129 см 70 см К... | Машах |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.