Swali:
Mimi ni mzee wa askari wa jeshi la bahari wa Vietnam ambaye tiba ya kidesturi ya kiharusi imeshindwa kabisa

Jibu:
Upasuaji unaweza kutumika kuzuia kiharusi, kutibu kiharusi, au kurekebisha uharibifu wa mishipa ya damu au malformesheni ndani na karibu na ubongo. - Endarterektomi ya karotidi (endarterectomy) ni utaratibu wa upasuaji ambapo daktari bingwa huondoa plaki kutoka ndani ya mojawapo ya mishipa ya karotidi. Utaratibu huu hufanywa kuzuia kiharusi. Mishipa ya karotidi ipo shingoni na ndiyo wasambazaji wakuu wa damu kwenye ubongo. Endarterektomi ya karotidi ni utaratibu wa upasuaji ambapo daktari bingwa huondoa plaki kutoka ndani ya mojawapo ya mishipa ya karotidi. Utaratibu huu hufanywa kuzuia kiharusi. Mishipa ya karotidi ipo shingoni na ndiyo wasambazaji wakuu wa damu kwenye ubongo. Uingiliaji kati wa Mishipa ya Damu Mbali na upasuaji, mbinu mbalimbali zimebuniwa kuruhusu matatizo fulani ya mishipa ya damu kutibiwa kutoka ndani ya mshipa wa damu kwa kutumia kateta maalum kwa lengo la kuboresha mtiririko wa damu. (Neno mishipa ya damu linamaanisha mishipa ya damu, mishipa ya ateri, na mishipa ya vena inayosafirisha damu mwilini kote.) Kateta ni tube-nyembamba sana, yenye unyumbukaji inayoweza kuingizwa kwenye mojawapo ya mishipa mikuu ya mguu au mkono na kisha kuelekezwa kupitia mishipa ya damu hadi kwenye mshipa ulioathirika. Madaktari waliofunzwa katika mbinu hii inayoitwa anjiografia hupitia mafunzo ya ziada ili kutibu matatizo katika mishipa ya ubongo au uti wa mgongo. Madaktari hawa huitwa wataalam wa neurointerventional (neurointerventionalists). - Anjioplasti (angioplasty) inatumika sana na wataalam wa anjiografia kufungua mishipa iliyoziba ya moyo, na pia hutumika kuzuia kiharusi. Anjioplasti ni utaratibu ambapo kateta maalum huingizwa kwenye mshipa uliobana na kisha baluni kwenye ncha ya kateta huvimbishwa kufungua mshipa ulioziba. Utaratibu huu huboresha mtiririko wa damu kwenye ubongo. Anjioplasti inatumika sana na wataalam wa anjiografia kufungua mishipa iliyoziba ya moyo, na pia hutumika kuzuia kiharusi. Anjioplasti ni utaratibu ambapo kateta maalum huingizwa kwenye mshipa uliobana na kisha baluni kwenye ncha ya kateta huvimbishwa kufungua mshipa ulioziba. Utaratibu huu huboresha mtiririko wa damu kwenye ubongo. - Uwekaji wa stenti ni utaratibu mwingine unaotumika kuzuia kiharusi. Katika utaratibu huu mtaalam wa anjiografia huingiza kateta kwenye mshipa ulioko kwenye kinena na kisha kuweka ncha ya kateta ndani ya mshipa uliobana. Stenti ni kifaa kama tube kilichotengenezwa kwa nyenzo inayofanana na wavu ambayo inaweza kutelezeshwa ndani juu ya kateta. Inapowekwa ndani ya sehemu iliyobana, stenti hupanuliwa kupanua mshipa na kateta huondolewa. Anjioplasti au uwekaji wa stenti katika mshipa wa karotidi unaweza kusababisha vipande vya plaki vilivyoathirika kulegea. Kifaa-mwavuli mara nyingi hupanuliwa kwa muda juu ya stenti ili kuzuia vipande hivi kusafiri hadi kwenye ubongo. Uwekaji wa stenti ni utaratibu mwingine unaotumika kuzuia kiharusi. Katika utaratibu huu mtaalam wa anjiografia huingiza kateta kwenye mshipa ulioko kwenye kinena na kisha kuweka ncha ya kateta ndani ya mshipa uliobana. Stenti ni kifaa kama tube kilichotengenezwa kwa nyenzo inayofanana na wavu ambayo inaweza kutelezeshwa ndani juu ya kateta. Inapowekwa ndani ya sehemu iliyobana, stenti hupanuliwa kupanua mshipa na kateta huondolewa. Anjioplasti au uwekaji wa stenti katika mshipa wa karotidi unaweza kusababisha vipande vya plaki vilivyoathirika kulegea. Kifaa-mwavuli mara nyingi hupanuliwa kwa muda juu ya stenti ili kuzuia vipande hivi kusafiri hadi kwenye ubongo. - Wataalam wa anjiografia pia wakati mwingine hutumia vifaa vya kuondoa maganda kutibu wagonjwa wa kiharusi katika hatua za mwanzo sana. Kifaa kimoja kinahusisha kupitisha kateta kupitia mshipa hadi kwenye eneo lililoziba na kisha kufyonza ganda. Kifaa kingine kinachofanana na skrubu ya kufungulia chupa kinaweza kuongezwa kutoka ncha ya kateta na kutumika kukamata ganda na kulivuta nje. Dawa pia zinaweza kuingizwa kupitia kateta moja kwa moja kwenye ganda ili kusaidia kuliyeyusha. Wataalam wa anjiografia pia wakati mwingine hutumia vifaa vya kuondoa maganda kutibu wagonjwa wa kiharusi katika hatua za mwanzo sana. Kifaa kimoja kinahusisha kupitisha kateta kupitia mshipa hadi kwenye eneo lililoziba na kisha kufyonza ganda. Kifaa kingine kinachofanana na skrubu ya kufungulia chupa kinaweza kuongezwa kutoka ncha ya kateta na kutumika kukamata ganda na kulivuta nje. Dawa pia zinaweza kuingizwa kupitia kateta moja kwa moja kwenye ganda ili kusaidia kuliyeyusha.


Swali:
Ya kaka yangu anastahili matibabu ya dystrofia ya misuli

Jibu:
Hakuna tiba zinazojulikana za aina mbalimbali za udhaifu wa misuli. Lengo la matibabu ni kudhibiti dalili. Tiba ya viungo inaweza kusaidia kudumisha nguvu na utendaji wa misuli. Viungo vya kusaidia miguu na kiti cha magurudumu vinaweza kuboresha uwezo wa kutembea na kujitunza. Katika baadhi ya matukio, upasuaji wa uti wa mgongo au miguu unaweza kusaidia kuboresha utendaji. Dawa za corticosteroids (aina ya dawa za kupunguza uvimbe) zinazomezwa kwa mdomo wakati mwingine huagizwa kwa watoto wenye baadhi ya aina za udhaifu wa misuli ili kuwasaidia kutembea kwa muda mrefu iwezekanavyo. Mtu anapaswa kuwa mchangamfu kadri iwezekanavyo. Kutokuwa na shughuli yoyote (kama vile kulala kitandani kwa muda mrefu) kunaweza kufanya ugonjwa wa udhaifu wa misuli kuwa mbaya zaidi.


Swali:
Hujambo, mimi ni mwanafunzi wa kidato cha 12 anayefanya kazi ya utafiti kuhusu magonjwa ya mfumo wa neva. Je, unaamini kwamba kutakuwa na tiba kamili na ya kudumu ya Sklerosis Multipleks (ugonjwa wa mfumo wa neva)? Ikiwa ndivyo, unafikiri itachukua muda gani kabla tiba hiyo kupatikana?

Jibu:
Hakuna tiba inayojulikana kwa Multiple Sclerosis (MS) kwa sasa. Lakini, kuna matibabu yanayoweza kupunguza kasi ya ugonjwa. Lengo la matibabu ni kudhibiti dalili na kukusaidia kudumisha ubora wa maisha ya kawaida. Dawa mara nyingi huchukuliwa kwa muda mrefu. Hizi ni pamoja na:- Dawa za kupunguza kasi ya ugonjwa- Steroid (dawa za kukabiliana na uvimbe) za kupunguza ukali wa mashambulizi- Dawa za kudhibiti dalili kama vile misukosuko ya misuli, matatizo ya mkojo, uchovu, au matatizo ya hali ya mawazo. Madawa yana ufanisi zaidi kwa aina ya kurejea-kupungua kuliko kwa aina nyingine za MS. Yafuatayo pia yanaweza kuwa ya msaada kwa watu wenye MS:- Tiba ya viungo, tiba ya usemi, tiba ya kazi, na vikundi vya usaidizi- Vifaa vya kusaidia, kama vile viti vya magurudumu, vifaa vya kuinua mgonjwa kitandani, viti vya kuogea, magongo, na mabaa ya kujishikilia ukutani- Mpango wa mazoezi uliowekwa mapema katika mwendo wa ugonjwa- Mtindo wa maisha wenye afya, na lishe bora na mapumziko na utulivu wa kutosha- Kuepuka uchovu, msongo wa mawazo, joto kali, na magonjwa- Mabadiliko katika unachokula au kunywa ikiwa kuna matatizo ya kumeza- Kufanya mabadiliko nyumbani kuzuia kuanguka- Wafanyakazi wa jamii au huduma nyingine za ushauri ili kukusaidia kukabiliana na ugonjwa na kupata msaada- Vitamini D au virutubisho vingine (zungumza na daktari wako kwanza)- Mbinu mbadala na za ziada, kama vile acupressure (mbinu ya kubonyeza sehemu maalum za mwili) au bangi (marijuana), kusaidia na matatizo ya misuli


Swali:
Hujambo, mimi ni mwanafunzi wa darasa la 12 anayefanya utafiti kuhusu magonjwa ya neva. Je, unafikiri kuna uwezekano wa kupatikana tiba kamili ya ugonjwa wa neva nyingi? Ikiwa ndivyo, unafikiri itachukua muda gani kabla ya tiba hiyo kupatikana? Asante.

Jibu:
Bado hakuna tiba ya MS (Sklerosi Multipuli). Wagonjwa wengi hufanya vizuri bila tiba yoyote, hasa kwa sababu dawa nyingi zina madhara makubwa na baadhi zina hatari kubwa. Hata hivyo, aina tatu za beta interferon (protini ya kinga) (Avonex (dawa), Betaseron (dawa), na Rebif (dawa)) sasa zimeidhinishwa na Mamlaka ya Chakula na Dawa (FDA) kwa matibabu ya MS ya kurudia-kupona. Beta interferon imeonyesha kupunguza idadi ya kushambuliwa na inaweza kupunguza kasi ya kuongezeka kwa ulemavu wa kimwili. Mashambulizi yanapotokea, huwa mafupi zaidi na si makali sana. FDA pia imeidhinisha aina ya bandia ya protini ya msingi ya myelin, inayoitwa copolymer I (Copaxone (dawa)), kwa matibabu ya MS ya kurudia-kupona. Copaxone ina madhara machache, na utafiti unaonyesha kwamba inaweza kupunguza kiwango cha kurudi kwa karibu theluthi moja. Dawa zingine zilizoidhinishwa na FDA kutibu aina za MS za kurudia kwa watu wazima ni pamoja na teriflunomide (dawa) na dimethyl fumarate (dawa). Matibabu ya kuzuia kinga, Novantrone (mitoxantrone (dawa)), imeidhinishwa na FDA kwa matibabu ya MS ya hatua za juu au ya muda mrefu. FDA pia imeidhinisha dalfampridine (Ampyra (dawa)) kuboresha kutembea kwa watu wenye MS. Antibodi moja ya monoclonal, natalizumab (Tysabri (dawa)), ilionyeshwa katika majaribio ya kliniki kupunguza kwa kiasi kikubwa idadi ya mashambulizi kwa watu wenye aina za MS za kurudia na iliidhinishwa kuuzwa na FDA mnamo 2004. Hata hivyo, mnamo 2005 mtengenezaji wa dawa kwa hiari alisitisha uuzaji wa dawa hiyo baada ya ripoti kadhaa za madhara makubwa. Mnamo 2006, FDA iliidhinisha tena uuzaji wa dawa hiyo kwa MS lakini chini ya miongozo mkali ya matibabu inayohusisha vituo vya kuingiza dawa mwilini ambapo wagonjwa wanaweza kufuatiliwa na madaktari waliopata mafunzo maalum. Wakati steroid haziathiri mwenendo wa MS kwa muda, zinaweza kupunguza muda na ukali wa mashambulizi kwa baadhi ya wagonjwa. Misuli kuvutana, ambayo inaweza kutokea ama kama ugumu wa kudumu unasababishwa na kuongezeka kwa mkazo wa misuli au kama misukosuko inayokuja na kwenda, kwa kawaida hutibiwa kwa dawa za kulegeza misuli na za kutuliza kama vile baclofen (dawa), tizanidine (dawa), diazepam (dawa), clonazepam (dawa), na dantrolene (dawa). Tiba ya mazoezi ya viungo na mazoezi inaweza kusaidia kuhifadhi uwezo uliobaki, na wagonjwa wanaweza kugundua kwamba vifaa mbalimbali - kama vile viungo bandia vya miguu, fimbo, na visaidizi vya kutembea - vinaweza kuwasaidia kubaki huru na kuendelea kutembea. Kuepuka shughuli nyingi sana na kuepuka joto labda ndio hatua muhimu zaidi ambazo wagonjwa wanaweza kuchukua kupambana na uchovu wa kifiziolojia. Ikiwa dalili za kisaikolojia za uchovu kama vile huzuni au kutojali zinaonekana, dawa za kupambana na huzuni zinaweza kusaidia. Dawa zingine ambazo zinaweza kupunguza uchovu kwa baadhi, lakini sio wagonjwa wote, ni pamoja na amantadine (Symmetrel (dawa)), pemoline (Cylert (dawa)), na dawa ya aminopyridine ambayo bado iko katika majaribio. Ingawa uboreshaji wa dalili za macho kwa kawaida hutokea hata bila matibabu, matibabu ya muda mfupi ya methylprednisolone (Solu-Medrol (dawa)) inayoingizwa kwenye mshipa (intravenasi) ikifuatiwa na matibabu ya steroid za kumeza wakati mwingine hutumika.


Swali:
Je, udhoofu wa nervu ya macho ni wa kijenetiki, na ni nini husababisha hali hii?

Jibu:
Kuna sababu nyingi za unyongovu wa neva ya macho. Sababu ya kawaida zaidi ni mzunguko duni wa damu. Hii huitwa neuropathi ya macho ya iskemia (uharibifu wa neva ya macho kutokana na ukosefu wa damu). Tatizo hili huathiri zaidi watu wazee. Neva ya macho pia inaweza kuharibiwa na mshtuko, sumu, mionzi, na jeraha. Magonjwa ya macho, kama vile glaukoma, pia yanaweza kusababisha aina ya unyongovu wa neva ya macho. Hali hii pia inaweza kusababishwa na magonjwa ya ubongo na mfumo wa neva kuu ya kati. Haya yanaweza kujumuisha:  - Uvimbe wa ubongo  - Arteritisi ya fuvu la kichwa (wakati mwingine huitwa arteritisi ya temporal)  - Sklerosis multipleksi  - Kiharusi cha ubongoPia kuna aina adimu za unyongovu wa neva ya macho wa kurithi ambao huathiri watoto na vijana.


Swali:
Je, kuna uhusiano gani kati ya Mtetemeko Muhimu na Ugonjwa wa Parkinson, ikiwa upo, na ni tiba bora zaidi gani ya Mtetemeko Muhimu?

Jibu:
Mtetemeko muhimu ni ugonjwa wa misuli na mifupa unaotokea mara nyingi zaidi. Unadhihirishwa na kutetemeka kusikodhibitiwa na kwa mfululizo (mtetemeko), hasa katika mikono, bila dalili au ishara nyingine yoyote. Unatofautishwa na mtetemeko unaotokana na magonjwa mengine au sababu zinazojulikana, kama vile mtetemeko unaodhihirika katika ugonjwa wa Parkinson au jeraha la kichwa. Visa vingi vya mtetemeko muhimu huwa vya kurithi. Kuna aina tano za mtetemeko muhimu zinazotokana na sababu tofauti za kijenetiki. Jeni kadhaa za kurithi pamoja na mtindo wa maisha na mazingira huchangia uwezekano wa mtu kupata hali hii changamano. Katika visa vyepesi, matibabu yanaweza yasihitajike. Katika visa ambapo dalili zinaathiri maisha ya kila siku, dawa zinaweza kusaidia kupunguza dalili.


Swali:
Je, kuna uhusiano gani (ikiwa upo) kati ya Tetemeko Muhimu na Parkinson na ni tiba gani bora ya Tetemeko Muhimu?

Jibu:
Matibabu yanaweza yasiwe ya lazima isipokuwa mtetemeko unaingilia shughuli zako za kila siku au kusababisha aibu. UTUNZAJI WA NYUMBANI

Kwa mitetemeko inayozidishwa na msongo wa mawazo, jaribu mbinu zinazokusaidia kutulia. Kwa mitetemeko ya aina yoyote, epuka kofeini na upate usingizi wa kutosha. Kwa mitetemeko inayosababishwa au kuzidishwa na dawa, zungumza na daktari wako kuhusu kuacha dawa, kupunguza dozi, au kubadilisha. Usibadilishe au kuacha dawa peke yako.

Mitetemeko kali hufanya iwe ngumu kufanya shughuli za kila siku. Unaweza kuhitaji msaada na shughuli hizi. Vitu vinavyoweza kusaidia ni pamoja na:

- Kununua nguo zenye vifungo vya Velcro, au kutumia vifaa vya kufungia vifungo (hooks)
- Kupika au kula kwa vyombo vyenye mkono mkubwa zaidi
- Kutumia mirija kunywa
- Kuvaa viatu vya kuteleza ndani na kutumia vijiti vya kuvalia viatu

DAWA ZA MTETEMEKO

Dawa zinaweza kusaidia kupunguza dalili. Dawa zinazotumika sana ni pamoja na:

- Propranolol, kizuizi beta (dawa ya moyo)
- Primidone, dawa inayotumika kutibu kifafa

Dawa hizi zinaweza kuwa na madhara.

- Propranolol inaweza kusababisha uchovu, pua iliyoziba, au mapigo ya moyo ya polepole, na inaweza kuzidisha pumu.
- Primidone inaweza kusababisha usingizi, matatizo ya kuzingatia, kichefuchefu, na matatizo ya kutembea, usawa, na uratibu.

Dawa zingine zinazoweza kupunguza mitetemeko ni pamoja na:

- Dawa za kuzuia kifafa
- Dawa za kutuliza kidogo
- Dawa za shinikizo la damu ziitwazo vizuia-njia za kalsiamu

Sindano za Botox (toxini ya botulinum) zinazopewa kwenye mkono zinaweza kujaribiwa kupunguza mitetemeko.

UPASUAJI

Katika hali kali, upasuaji unaweza kujaribiwa. Hii inaweza kujumuisha:

- Kulenga mionzi yenye nguvu kwenye eneo dogo la ubongo (upasuaji wa radiolojia unaolenga)
- Kuweka kifaa cha kuchochea kwenye ubongo ili kutoa ishara kwa eneo linalodhibiti mwendo


Swali:
Je, kuna uhusiano gani (ikiwa upo) kati ya Mtetemeko Muhimu na Ugonjwa wa Parkinson na ni tiba bora zaidi gani ya Mtetemeko Muhimu?

Jibu:
Rasilimali hizi zinashughulikia uchunguzi au usimamizi wa mtetemeko muhimu: - Rejista ya Upimaji wa Vinasaba: Mtetemeko muhimu wa kurithi 1 - Kituo cha Magonjwa ya Mwendo cha Johns Hopkins - Ensaiklopidia ya MedlinePlus: Mtetemeko Muhimu Rasilimali hizi kutoka MedlinePlus zinatoa taarifa kuhusu uchunguzi na usimamizi wa hali mbalimbali za kiafya: - Vipimo vya Utambuzi - Tiba ya Dawa - Upasuaji na Ukarabati - Ushauri wa Vinasaba - Huduma ya Kutuliza


Swali:
Je, kuna uhusiano gani (ikiwa upo) kati ya Mtetemeko Mkuu na ugonjwa wa Parkinson na ni tiba gani bora zaidi ya Mtetemeko Mkuu?

Jibu:
Hakuna tiba kamili ya kutibu mtetemeko wa msingi. Tiba ya dawa ya dalili inaweza kujumuisha propranolol au beta blockers zingine na primidone, dawa ya kuzuia kifafa. Kuondoa "vizichocheo" vya mtetemeko wa msingi kama vile kofeini na vichocheo vingine kwenye lishe mara nyingi hupendekezwa. Tiba ya kimwili na ya kitaaluma inaweza kusaidia kupunguza mtetemeko na kuboresha uratibu na udhibiti wa misuli kwa watu wengine. Uchochezi wa ndani ya ubongo hutumia kifaa cha matibabu kilichowekwa kwa upasuaji, kinachoendesha kwa betri kinachoitwa neurostimulator (kichocheo cha neva) ili kutoa msisimko wa umeme kwenye maeneo lengwa ya ubongo yanayodhibiti mwendo, kuzuia kwa muda ishara za neva zinazosababisha mtetemeko wa msingi. Upasuaji mwingine unaweza kuwa na ufanisi lakini pia una uwezekano wa madhara.


Swali:
Daktari wangu hajui dawa inayoweza kutumika mdomoni kwa ajili ya kinywa kikavu. Kupitia utafiti, nafikiri dawa hiyo ipo, ni kwamba siwezi tu kupata jina lake ili aniandikiye. Je, unaweza kunisaidia? Ninatumia dawa ya Biotene inayopatikana bila agizo la daktari lakini ningependa dawa inayofanya kazi vizuri zaidi kuliko Biotene.

Jibu:
Matibabu ya Kinywa Kavu

Matibabu ya kinywa kavu yatategemea kinachosababisha tatizo hilo. Ikiwa unafikiri una kinywa kavu, mwone daktari wako wa meno au daktari. Anaweza kusaidia kubaini kinachosababisha kinywa chako kuwa kavu. Ikiwa kinywa chako kavu kinasababishwa na dawa, daktari wako anaweza kubadilisha dawa yako au kurekebisha kipimo. Ikiwa tezi zako za mate hazifanyi kazi vizuri lakini bado zinaweza kuzalisha mate kiasi, daktari wako wa meno au daktari anaweza kukupa dawa inayosaidia tezi kufanya kazi vizuri zaidi. Daktari wako wa meno au daktari anaweza pia kupendekeza utumie mate bandia ili kuweka kinywa chako kikiwa na unyevu.

Mambo ya Kufanya na Kutofanya

Mambo ya Kufanya:
• Kunywa maji au vinywaji visivyo na sukari mara kwa mara. Hii itafanya kutafuna na kumeza kuwa rahisi wakati wa kula.
• Tafuna gamu isiyo na sukari au fyonza peremende ngumu isiyo na sukari ili kuchochea uzalishaji wa mate.
• Tumia kifaa cha kuongeza unyevu usiku ili kuongeza unyevu katika hewa unapolala.

Mambo ya Kutofanya:
• Usinywe vinywaji vyenye kofeini kama kahawa, chai, na baadhi ya soda. Kofeini inaweza kukausha kinywa.
• Usitumie tumbaku au pombe. Hivi hukausha kinywa.

Utafiti wa Tiba ya Jeni kwa Matatizo ya Tezi za Mate

Wanasayansi katika Taasisi ya Kitaifa ya Utafiti wa Meno na Uso (NIDCR) ya Taasisi ya Kitaifa ya Afya (NIH) wanachunguza uwezekano wa kutumia tiba ya jeni kutibu matatizo ya tezi za mate. Wazo ni kuhamisha jeni za ziada au mbadala kwenye tezi za mate za watu wenye ugonjwa wa Sjögren na wagonjwa wa saratani ambao tezi zao za mate ziliharibika wakati wa matibabu ya mionzi.

Matumaini ni kwamba jeni hizi zitaongeza uzalishaji wa mate na kuondoa hisia ya ukavu wa kudumu inayowasumbua watu wenye hali ya kinywa kavu. NIDCR hivi karibuni ilimaliza utafiti wa kimatibabi, utafiti wa utafiti kwa binadamu, juu ya tiba ya jeni kwa tezi za mate zilizoharibika na mionzi. Utafiti huo ulionyesha kwamba tiba ya jeni inaweza kufanywa kwa usalama katika tezi za mate na kwamba ina uwezo wa kuwasaidia waathirika wa saratani ya kichwa na shingo wenye kinywa kavu.

Soma taarifa ya habari ya NIDCR ili kujifunza zaidi kuhusu matokeo ya utafiti. Kutokana na matokeo mazuri ya jaribio hili, majaribio ya kimatibabi yanayofanana yamepangwa katika siku zijazo.

Utafiti juu ya Ugonjwa wa Sjögren na Magonjwa Mengine Yanayoathiri Tezi za Mate

NIDCR pia inafanya majaribio ya kimatibabi kuchunguza mbinu mpya za kuboresha mtiririko wa mate kwa wagonjwa wenye ugonjwa wa Sjögren. Tafiti kama hizo ni pamoja na kupima ufanisi wa dawa za kingamwili maalum na dawa za kupunguza uvimbe kuona ikiwa matibabu haya yanasaidia kuboresha mtiririko wa mate.

Tafiti zingine zinalenga kujifunza jinsi magonjwa kama vile kisukari, magonjwa ya kujichochea, na magonjwa ya uvimbe wa tishu yanasababisha matatizo ya tezi za mate. Tafiti kama hizo zinaweza siku moja kusababisha njia bora za kuzuia na kutibu hali za tezi za mate.

Ili kuwa na habari za hivi punde kuhusu tafiti mpya za tiba ya jeni na kazi ya tezi za mate, tembelea ClinicalTrials.gov. Tovuti hii inaorodhesha majaribio yote ya kimatibabi yanayofadhiliwa na serikali na mengi yanayofadhiliwa kibinafsi nchini Marekani na duniani kote. Tovuti hiyo husasishwa mara kwa mara.


Swali:
Daktari wangu hajui dawa inayoweza kutumika mdomoni kwa ajili ya kinywa kikavu. Kupitia utafiti, nadhani dawa ipo, ni kwamba siwezi kupata jina lake ili aniandikiye. Je, unaweza kunisaidia? Ninatumia Biotene inayopatikana duka la dawa bila maagizo ya daktari, lakini ningependa kitu kinachofanya kazi kidogo bora zaidi.

Jibu:
Matibabu ya kinywa kikavu yatategemea kinachosababisha tatizo hilo. Ikiwa unafikiri una kinywa kikavu, mwone daktari wako wa meno au daktari wa kawaida. Anaweza kusaidia kubaini kinachosababisha kinywa chako kukauka. Ikiwa kinywa chako kikavu kinasababishwa na dawa, daktari wako anaweza kubadilisha dawa yako au kurekebisha kipimo. Ikiwa tezi zako za mate (viungo vinavyozalisha mate) hazifanyi kazi vizuri, lakini bado zinaweza kuzalisha kiasi fulani cha mate, daktari wako wa meno au daktari wa kawaida anaweza kukupa dawa maalum inayosaidia tezi kufanya kazi vizuri zaidi. Anaweza kupendekeza utumie dawa ya mate bandia ili kuweka kinywa chako kikiwa na unyevu. (Tazama video ili kujifunza jinsi kinywa kikavu kinavyotibiwa. Ili kupanua video, bonyeza mabano kwenye kona ya chini kulia. Ili kupunguza ukubwa wa video, bonyeza kitufe cha Escape (Esc) kwenye kibodi yako.)


Swali:
Mradi wa shule. Hujambo, jina langu ni [JINA] na ninafanya mradi wa shule kuhusu lukemia na nilikuwa najiuliza kama unaweza kujibu baadhi ya maswali yangu tafadhali. 1. Nini husababisha lukemia? 2. Je, unaweza kuokoka kutokana na lukemia? 3. Lukemia inaathiri vipi mwili wako? 4. Je, lukemia inaweza kurithiwa? 5. Lukemia hatua za juu ni nini? 6. Mtu aliye na lukemia anaweza kutarajia kuishi kwa muda gani? 7. Je, unaweza kugundua kama una lukemia? 8. Ni matibabu gani unayohitaji kupokea? 9. Ni dalili zipi za lukemia? 10. Kuna tofauti gani kati ya AML na CML?

Jibu:
Baadhi ya kesi za leukemia sugu ya myelomonocytic (CMML) zinahusishwa na matibabu ya saratani, lakini katika kesi nyingi sababu haijulikani. Katika miaka michache iliyopita, wanasayansi wamepiga hatua katika kuelewa jinsi mabadiliko fulani katika DNA ya seli za mafuta ya mifupa yanaweza kusababisha CMML kuanza. DNA ni kemikali inayobeba maagizo ya karibu kila kitu ambacho seli zetu hufanya. Kwa kawaida tunaonekana kama wazazi wetu kwa sababu wao ndio chanzo cha DNA yetu. Hata hivyo, DNA inaathiri zaidi ya jinsi tunavyoonekana. Baadhi ya jeni (sehemu za DNA) hudhibiti mchakato wa ukuaji na mgawanyiko wa seli. Jeni zinazohamasisha mgawanyiko wa seli huitwa oncogenes. Jeni zingine zinazojulikana kama jeni za kuzuia uvimbe zinaweza kupunguza mgawanyiko wa seli au hata kuzifanya seli zife kwa wakati muafaka. Saratani zinaweza kusababishwa na mabadiliko ya DNA (kasoro za jeni) ambazo huamsha oncogenes au kuzima jeni za kuzuia uvimbe. Katika baadhi ya magonjwa, mabadiliko yanaweza kurithiwa kutoka kwa mzazi. Mabadiliko ya kurithiwa hayaonekani kusababisha CMML. Badala yake, mabadiliko hayo hupatikana wakati wa maisha ya mtu. Kuwa katika mazingira ya mionzi au kemikali zinazosababisha saratani kunaweza kusababisha mabadiliko yanayopelekea CMML. Wakati mwingine mabadiliko haya ya jeni hutokea bila sababu yoyote dhahiri. Kila wakati seli inapojiandaa kugawanyika kuwa seli mpya mbili, lazima inakili DNA yake. Mchakato huu si mkamilifu, na makosa ya kunakili yanaweza kutokea. Kwa bahati nzuri, seli zina enzimi za kurekebisha ambazo husoma na kurekebisha DNA. Hata hivyo, baadhi ya makosa ya kunakili yanaweza kupita, hasa ikiwa seli zinakua kwa kasi. DNA ya binadamu imefungashwa katika jozi 23 za kromosomu. Katika hadi nusu ya wagonjwa, seli za CMML zina kromosomu zilizobadilishwa. Wakati mwingine sehemu ya kromosomu moja huambatana na kromosomu tofauti. Hii inaitwa translokesheni. Kama mabadiliko, translokesheni inaweza kuamsha oncogenes au kuzima jeni za kuzuia uvimbe. Translokesheni iliyopatikana inaonekana katika baadhi ya kesi za CMML. Kasoro nyingine ya kromosomu ambayo inaweza kuonekana katika CMML inaitwa udondoshaji. Hii inahusisha upotezaji wa kromosomu yote au sehemu yake. Aina nyingine ya kasoro ya kromosomu inaitwa urudufishaji. Hii ni wakati kuna nakala ya ziada ya kromosomu yote au sehemu yake.


Swali:
Mradi wa Shule. Hujambo, jina langu ni [JINA] na ninafanya mradi wa shule kuhusu lukemia na nilikuwa nikitaka kujua kama unaweza kujibu baadhi ya maswali yangu tafadhali. 1. Nini husababisha saratani ya lukemia? 2. Je, unaweza kuishi baada ya kupata lukemia? 3. Lukemia inaathiri vipi mwili wako? 4. Je, lukemia ni ugonjwa wa kurithi? 5. Lukemia ya kiwango cha juu ni nini? 6. Mtu mwenye lukemia anaweza kutarajia kuishi kwa muda gani? 7. Je, unaweza kugundua kama una lukemia? 8. Ni matibabu gani unahitaji kupewa? 9. Ni dalili gani za lukemia? 10. Tofauti kati ya AML na CML ni nini?

Jibu:
Lukemia ni saratani ya chembe za damu. Ni aina ya kawaida zaidi ya saratani ya damu na huathiri watu wazima mara 10 zaidi kuliko watoto. Watu wengi wanaogundulika na lukemia wana umri wa zaidi ya miaka 50.

Lukemia huanza katika mfupa wa nyongo, nyenzo laini katikati ya mifupa mingi ambapo chembe za damu huundwa. Mfupa wa nyongo hutengeneza aina tatu za chembe za damu, na kila aina ina kazi maalum.

Chembe nyeupe za damu hupigana na maambukizi na magonjwa. Chembe nyekundu za damu husafirisha oksijeni mwilini kote. Viumbe vya damu vya vigandisho husaidia kudhibiti kuvuja damu kwa kuunda maganda ya damu.

Kwa watu wenye lukemia, mfupa wa nyongo hutengeneza chembe nyeupe za damu zisizo za kawaida, zinazoitwa chembe za lukemia. Mwanzoni, chembe za lukemia hufanya kazi karibu kwa kawaida. Lakini kadri muda unavyopita, chembe nyingi za lukemia zinapozalishwa, zinaweza kusonga chembe nyeupe za kawaida za damu, chembe nyekundu za damu, na viumbe vya damu vya vigandisho. Hii hufanya iwe vigumu kwa damu kutekeleza kazi zake za kawaida.

Kuna aina nne za kawaida za lukemia ya watu wazima. Mbili ni sugu, ikimaanisha zinazidi kuwa mbaya kwa muda mrefu zaidi. Nyingine mbili ni kali, ikimaanisha zinazidi kuwa mbaya haraka.

lukemia sugu ya limfositi (chronic lymphocytic leukemia)
lukemia sugu ya myeloid (chronic myeloid leukemia)
lukemia kali ya myeloid (acute myeloid leukemia)
lukemia kali ya limfositi (acute lymphocytic leukemia)

Bofya ili kukuza katika dirisha jipya. Bofya kwa maelezo zaidi.


Swali:
Mradi: Hujambo, jina langu ni [JINA] na ninafanya mradi wa shule kuhusu leukemia na nilikuwa najiuliza kama unaweza kujibu baadhi ya maswali yangu tafadhali. 1. Nini husababisha saratani ya leukemia? 2. Je, unaweza kupona kutokana na leukemia? 3. Leukemia huathiri vipi mwili wako? 4. Je, leukemia hurithiwa? 5. Leukemia hatua ya juu ni nini? 6. Mtu mwenye leukemia anaweza kutarajia kuishi kwa muda gani? 7. Je, unaweza kugundua kama una leukemia? 8. Ni matibabu gani unahitaji kupokea? 9. Ni dalili zipi za leukemia? 10. Kuna tofauti gani kati ya AML (Acute Myeloid Leukemia) na CML (Chronic Myeloid Leukemia)?

Jibu:
Wakati mwingine watu hurithi mabadiliko ya DNA kutoka kwa mzazi ambayo huongeza sana hatari yao ya kupata aina fulani za saratani. Lakini mara chache mabadiliko ya DNA ya kurithi husababisha CLL (Ukemia Sugu ya Limfositi). Mabadiliko ya DNA yanayohusiana na CLL kwa kawaida hutokea wakati wa maisha ya mtu, badala ya kurithi kabla ya kuzaliwa.


Swali:
Mradi. Hujambo, jina langu ni [JINA] na ninafanya mradi wa shule kuhusu leukemia na nilikuwa najiuliza kama unaweza kujibu baadhi ya maswali yangu tafadhali. 1. Nini sababu ya saratani ya leukemia? 2. Je, unaweza pona leukemia? 3. Leukemia inaathiri vipi mwili wako? 4. Je, leukemia inaweza kurithiwa? 5. Leukemia hatua za juu ni nini? 6. Mgonjwa wa leukemia anaweza kuishi muda gani? 7. Je, unaweza gundua kama una leukemia? 8. Ni tiba gani unahitaji kupokea? 9. Ni dalili zipi za leukemia? 10. Kuna tofauti gani kati ya AML na CML?

Jibu:
Kuna chaguo nyingi za matibabu kwa watu wenye leukemia. Uchaguzi wa matibabu unategemea umri wako na afya ya jumla, aina ya leukemia ulio nayo, kama imesambaa nje ya mfupa laini au la, na mambo mengine. Ikiwa vipimo vinaonyesha kuwa una leukemia, unapaswa kuzungumza na daktari wako na kufanya maamuzi ya matibabu haraka iwezekanavyo, ingawa wagonjwa wengi wenye leukemia sugu ya limfositi hawahitaji matibabu kwa miaka mingi.

Kufanya Kazi na Timu ya Wataalamu
Timu ya wataalamu mara nyingi hutibu watu wenye leukemia. Timu hiyo itamjulisha daktari mkuu kuhusu maendeleo ya mgonjwa. Timu hiyo inaweza kujumuisha daktari bingwa wa damu ambaye ni mtaalamu wa damu na tishu zinazotengeneza damu, daktari wa saratani ambaye ni mtaalamu wa matibabu ya saratani, na daktari wa mionzi ambaye ni mtaalamu wa tiba ya mionzi. Kabla ya kuanza matibabu, unaweza kutaka daktari mwingine kukagua upya utambuzi na mpango wa matibabu. Baadhi ya kampuni za bima zinahitaji maoni ya pili. Nyingine zinaweza kulipa maoni ya pili ikiwa wewe au daktari wako anaomba.

Utafiti wa Kitabibu wa Leukemia
Baadhi ya wagonjwa wa leukemia hushiriki katika tafiti za matibabu mapya. Tafiti hizi, ziitwazo utafiti wa kitabibu, zimeundwa ili kujua kama matibabu mapya ni salama na yenye ufanisi na bora kuliko matibabu ya sasa. Zungumza na daktari wako ikiwa una nia ya kushiriki katika utafiti wa kitabibu. Taasisi za Kitaifa za Afya za Marekani (National Institutes of Health), kupitia Maktaba yake ya Kitaifa ya Tiba (National Library of Medicine) na Taasisi nyingine, hudumisha hifadhidata ya utafiti wa kitabibu katika ClinicalTrials.gov. Bofya hapa kutafuta utafiti wa sasa wa kitabibu kuhusu leukemia.


Swali:
Mradi. Hujambo, jina langu ni [JINA] na ninafanya mradi wa shule kuhusu leukemia na nilikuwa najiuliza je, unaweza kujibu baadhi ya maswali yangu tafadhali. 1. Nini husababisha saratani ya leukemia? 2. Je, unaweza kupona leukemia? 3. Leukemia inaathiri vipi mwili wako? 4. Je, leukemia inaweza kurithiwa? 5. Leukemia hatua za juu ni nini? 6. Mtu mwenye leukemia anaweza kutarajia kuishi kwa muda gani? 7. Je, unaweza kujua kama una leukemia? 8. Ni matibabu gani unayohitaji kupokea? 9. Ni dalili zipi za leukemia? 10. Kuna tofauti gani kati ya AML na CML?

Jibu:
Tofauti na aina nyingine za saratani, leukemia sio uvimbe ambao daktari wako anaweza kuondoa kwa upasuaji. Seli za leukemia huzalishwa kwenye mfupa-ubongo na kusafiri mwili mzima.

Lengo la Matibabu
Lengo la matibabu ya leukemia ni kuharibu seli za leukemia na kuruhusu seli za kawaida kuundwa kwenye mfupa-ubongo. Kutegemea na aina na kiwango cha ugonjwa, wagonjwa wanaweza kupokea tiba ya kemikali, tiba ya kibiolojia, tiba ya mionzi, au upandikizaji wa seli za shina. Baadhi ya wagonjwa hupokea mchanganyiko wa matibabu. Matibabu hutegemea mambo kadhaa, ikiwa ni pamoja na aina ya leukemia, umri wa mgonjwa na afya ya jumla, iwapo seli za leukemia zipo kwenye ubwongo au uti wa mgongo, na iwapo leukemia imetibwa hapo awali. Pia inaweza kutegemea sifa fulani za seli za leukemia na dalili za mgonjwa.

Leukemia Kali au Leukemia Sugu?
Iwapo mtu ana leukemia kali, atahitaji matibabu mara moja. Lengo la matibabu ni kusitisha ukuaji wa haraka wa seli za leukemia na kuleta utulivu, ikimaanisha saratani iko chini ya udhibiti. Katika visa vingi, mtu ataendelea na matibabu baada ya dalili kutoweka ili kuzuia ugonjwa kurudi. Baadhi ya watu wenye leukemia kali wanaweza kupona. Jifunze zaidi kuhusu matibabu ya leukemia kali ya myeloid. Jifunze zaidi kuhusu matibabu ya leukemia sugu ya limfositiki. Leukemia sugu inaweza isihitaji kutibiwa hadi dalili zitakapojidhihirisha. Matibabu mara nyingi yanaweza kudhibiti ugonjwa na dalili zake.

Aina za Matibabu
Baadhi, lakini sio zote, za aina za matibabu ya leukemia ni pamoja na:
- tiba ya kemikali
- tiba ya kibiolojia
- tiba ya mionzi

Tiba ya Kemikali
Tiba ya kemikali hutumia dawa kuua seli za saratani. Huu ni matibabu ya kawaida kwa aina fulani za leukemia. Tiba ya kemikali inaweza kuchukuliwa kwa njia ya mdomo kwa muundo wa vidonge, kwa sindano moja kwa moja kwenye mshipa, au kupitia kateta. Iwapo seli za leukemia zitapatikana kwenye ubwongo au uti wa mgongo, daktari anaweza kuingiza dawa moja kwa moja kwenye maji hayo ili kuhakikisha kuwa dawa zinafika kwenye seli za leukemia ubongoni.

Tiba ya Kibiolojia
Tiba ya kibiolojia hutumia vitu maalum ambavyo huboresha uwezo wa mwili wa kujikinga dhidi ya saratani. Baadhi ya wagonjwa wenye leukemia sugu ya limfositiki hupokea antibodi za monoclonal, ambazo ni protini zilizotengenezwa na binadamu zinazoweza kutambua seli za leukemia. Antibodi za monoclonal huambatana na seli hizo na kusaidia mwili kuzishambulia. Ingawa antibodi za monoclonal zinatumika kutibu leukemia, watafiti wanachunguza njia zaidi za ubunifu za kuzitumia katika matibabu. Baadhi ya antibodi hutumika peke yake kujaribu kuchochea mfumo wa kinga kushambulia seli za leukemia. Antibodi nyingine huambatanishwa na vitu vinavyoweza kupeleka sumu kwenye seli za saratani. Antibodi hizi zilizorekebishwa, zinazoitwa immunotoxins (sumu za kinga), hupeleka sumu moja kwa moja kwenye seli za saratani. Hivi karibuni, majaribio ya dawa mahususi yameonyesha ushahidi kwamba tiba mahususi moja inayochukuliwa kwa muundo wa vidonge inaweza kurefusha maisha.

Tiba ya Mionzi
Tiba ya mionzi hutumia mionzi ya X yenye nguvu kuu kuharibu seli za saratani. Mashine nje ya mwili huelekeza mionzi yenye nguvu kuu kwenye bandama, ubongo, au sehemu nyingine za mwili ambapo seli za leukemia zimekusanyika. Tiba ya mionzi hutumika hasa kudhibiti ugonjwa kwenye mifupa ambayo iko katika hatari ya kuvunjika au kwenye maeneo yanayosababisha maumivu.


Swali:
Mradi wa Shule. Hujambo, jina langu ni [JINA] na ninafanya mradi wa shule kuhusu lukemia na nilikuwa najiuliza kama unaweza kujibu baadhi ya maswali yangu tafadhali. 1. Nini husababisha lukemia? 2. Je, unaweza kuishi na lukemia? 3. Lukemia inaathiri vipi mwili wako? 4. Je, lukemia hurithiwa? 5. Lukemia hatua ya juu ni nini? 6. Mtu aliye na lukemia anaweza kutarajia kuishi kwa muda gani? 7. Je, unaweza kujua kama una lukemia? 8. Ni matibabu gani yanahitajika? 9. Ni dalili zipi za lukemia? 10. Kuna tofauti gani kati ya AML na CML?

Jibu:
Matibabu hutegemea mambo kadhaa, ikiwa ni pamoja na aina ya lukemia, umri wa mgonjwa na afya yake kwa ujumla, maeneo ambayo seli za lukemia zimejikusanya mwilini, na iwapo lukemia imetibwa hapo awali. Tabia maalum za seli za lukemia na dalili za mgonjwa pia zinaweza kuamua chaguo za matibabu.


Swali:
Nimekuwa nikipambana na ugonjwa wa kujikinga mwili kwa karibu miaka 4 sasa, nimepimwa vitu vingi na madaktari hawajaweza kupata tatizo hasa. Ilianza na maumivu, kuvimba na kukakamaa kwa miguu na vidole vyangu. Maumivu mengi ni kukakamaa kwa viungo na ngozi yangu inahisi kama inachomwa. Baada ya muda, imesogea hadi kwenye magoti yangu pia. Ninachoka wakati wote. Hivi karibuni nimekuwa nikipata maumivu tumboni na kujisikia mgonjwa. Je, hii inaonekana kama Lupus? Nimepimwa na matokeo yalionyesha sina hiyo hapo awali, lakini kadri ninavyosoma zaidi kuihusu nahisi kuwa ndio ninaweza kuwa nayo. Mawazo yoyote yatakubaliwa kwa shukrani sana.

Jibu:
Ugonjwa wa Lupus unaweza kuwa na dalili nyingi, na zinatofautiana kutoka mtu hadi mtu. Baadhi ya dalili za kawaida ni:

• Maumivu au kuvimba kwa viungo
• Maumivu ya misuli
• Homa isiyojulikana chanzo chake
• Vipele vyekundu, mara nyingi kwenye uso (pia huitwa "upele wa kipepeo")
• Maumivu ya kifua wakati wa kupumua sana
• Kupoteza nywele
• Vidole vya mikono au miguu vyenye rangi ya weupe au zambarau
• Kuwa na mwili nyeti kwa jua
• Kuvimba kwa miguu au kuzunguka macho
• Vidonda kwenye mdomo
• Tezi zilizovimba
• Kuhisi uchovu sana

Dalili zinaweza kuja na kuondoka. Wakati una dalili, hali hii huitwa kuibuka kwa ugonjwa (flare). Kuibuka kwa ugonjwa kunaweza kuwa kutoka nyepesi hadi kali. Dalili mpya zinaweza kuonekana wakati wowote.


Swali:
BARUA PEPE: [BARUA PEPE] KUTOKA: http://m.medlineplus.gov/medlineplus.htm KIVINJARI: NokiaX2-01/5.0 (07.10) Profile/MIDP-2.1 Configuration/CLDC-1.1 Mozilla/5.0 AppleWebKit/420 (KHTML, like Gecko) Safari/420 TAREHE: 01/06/2014 UJUMBE: Swali langu ni, ni tiba gani ya kisonono sugu, ukuaji mkubwa wa vimelea?

Jibu:
Aina mbalimbali za dawa za antibiotiki zinaweza kutumika kutibu aina hii ya maambukizi.
- Unaweza kupokea dozi moja kubwa ya antibiotiki ya kumeza au kuchukua dozi ndogo kwa siku saba.
- Unaweza kupewa sindano ya antibiotiki, na kisha labda kuruhusiwa kwenda nyumbani na vidonge vya antibiotiki.
- Hali kali zaidi ya PID (ugonjwa wa uchocheo wa nyonga - pelvic inflammatory disease) inaweza kuhitaji ukae hospitalini. Antibiotiki hutolewa kwanza kwa njia ya mshipa (intravenous - IV).
- Kamwe usijitibu bila kuonwa na daktari wako kwanza. Mtoa huduma wako wa afya ataamua matibabu bora zaidi.

Karibu nusu ya wanawake wenye kaswende (gonorrhea) pia wameambukizwa klamidia. Klamidia hutibiwa wakati huo huo na maambukizi ya kaswende.

Utahitaji ziara ya ufuatiliaji siku 7 baadaye ikiwa dalili zako ni pamoja na maumivu ya viungo, upele wa ngozi, au maumivu makali zaidi ya nyonga au tumbo. Vipimo vitafanywa kuhakikisha maambukizi yameondoka.

Wapenzi lazima wapimwe na kutibiwa ili kuzuia kurudia kwa maambukizi. Wewe na mpenzi wako lazima mmalize antibiotiki zote. Tumia kondomu hadi nyote wawili mmemaliza kutumia antibiotiki zenu.

Wapenzi wote wa kingono wa mtu aliye na kaswende wanapaswa kuwasiliana nao na kupimwa. Hii husaidia kuzuia kuenea zaidi kwa maambukizi.

- Katika baadhi ya maeneo unaweza kuchukua taarifa na dawa kwa mpenzi wako wa kingono mwenyewe.
- Katika maeneo mengine, idara ya afya itawasiliana na mpenzi wako.


Swali:
Huu ni uamuzi salama?

Jibu:
Rasilimali hizi zinashughulikia uchunguzi au usimamizi wa Saratani ya Tezi Dume:
- Chuo cha Radiolojia cha Marekani: Matibabu ya Mionzi ya Saratani ya Tezi Dume
- Sajili ya Upimaji wa Vinasaba: Saratani ya Tezi Dume ya Kifamilia
- Sajili ya Upimaji wa Vinasaba: Saratani ya Tezi Dume, ya Kurithi, 2
- Ensaiklopidia ya MedlinePlus: Brachytherapy ya Tezi Dume
- Ensaiklopidia ya MedlinePlus: Hatua za Saratani ya Tezi Dume
- Ensaiklopidia ya MedlinePlus: Matibabu ya Saratani ya Tezi Dume
- Ensaiklopidia ya MedlinePlus: Kipimo cha Damu cha Antijeni Mahususi ya Tezi Dume (PSA) (Prostate-Specific Antigen)
- Ensaiklopidia ya MedlinePlus: Upasuaji Kamili wa Kutoa Tezi Dume
- Mada ya Afya ya MedlinePlus: Uchunguzi wa Saratani ya Tezi Dume
- Taasisi ya Kitaifa ya Saratani: Kipimo cha Antijeni Mahususi ya Tezi Dume (PSA)
- Kikosi Kazi cha Huduma za Kinga za Marekani

Rasilimali hizi kutoka MedlinePlus zinatoa taarifa kuhusu uchunguzi na usimamizi wa hali mbalimbali za kiafya:
- Vipimo vya Utambuzi
- Tiba ya Dawa
- Upasuaji na Urejeshaji Afya
- Ushauri wa Vinasaba
- Huduma ya Faraja


Swali:
Je, uamuzi huu ni salama?

Jibu:
Ikiwa vipimo vinaonyesha kuwa una saratani, unapaswa kuzungumza na daktari wako ili kufanya maamuzi ya matibabu.

Kufanya Kazi na Timu ya Wataalamu

Timu ya wataalamu mara nyingi hutibu watu wenye saratani. Timu itamjulisha daktari mkuu kuhusu maendeleo ya mgonjwa. Timu inaweza kujumuisha onkolojisti wa tiba ambaye ni mtaalamu wa matibabu ya saratani, daktari wa upasuaji, onkolojisti wa mionzi ambaye ni mtaalamu wa tiba ya mionzi, na wengine. Kabla ya kuanza matibabu, unaweza kutaka daktari mwingine aipitie upya utambuzi wa ugonjwa na mpango wa matibabu. Baadhi ya kampuni za bima zinahitaji maoni ya pili. Nyingine zinaweza kulipa maoni ya pili ukiyaomba.

Majaribio ya Kliniki ya Saratani ya Tezi Dume

Baadhi ya wagonjwa wa saratani ya tezi dume hushiriki katika utafiti wa matibabu mapya. Tafiti hizi -- ziitwazo majaribio ya kliniki -- zimeundwa ili kujua kama matibabu mapya ni salama na yanafaa. Mara nyingi, majaribio ya kliniki hulinganisha matibabu mapya na ya kawaida ili madaktari waweze kujifunza ni yapi yenye ufanisi zaidi. Wanaume wenye saratani ya tezi dume ambao wana nia ya kushiriki katika jaribio la kliniki wanapaswa kuzungumza na daktari wao. Taasisi ya Kitaifa ya Afya ya Marekani, kupitia Maktaba yake ya Kitaifa ya Dawa na Taasisi zingine, hudumisha hifadhidata ya majaribio ya kliniki kwenye ClinicalTrials.gov (tovuti ya majaribio ya kliniki). Bofya hapa kuona orodha ya majaribio ya sasa ya kliniki kuhusu saratani ya tezi dume. Dirisha tofauti la kompyuta litafunguka. Bofya "x" katika kona ya juu kulia ya dirisha la kompyuta la "Majaribio ya Kliniki" ili kurudi hapa.


Swali:
Je, uamuzi hili ni salama?

Jibu:
Kupitia utafiti, madaktari wanajaribu kupata njia mpya na zenye ufanisi mkubwa zaidi za kutibu saratani ya tezi dume. Upasuaji wa baridi sana -- kuangamiza saratani kwa kuigandisha -- unachunguzwa kama mbadala wa upasuaji na tiba ya mionzi. Ili kuepuka kuharibu tishu zenye afya, daktari huweka chombo kinachoitwa cryoprobe moja kwa moja kwenye uvimbe ili kuugandisha. Madaktari pia wanachunguza njia mpya za kutumia tiba ya mionzi na tiba ya homoni kwa saratani. Tafiti zimeonyesha kuwa tiba ya homoni kwa saratani inayotolewa baada ya tiba ya mionzi inaweza kusaidia baadhi ya wanaume ambao saratani yao imeenea kwenye tishu za karibu. Wanasayansi pia wanapima ufanisi wa kemotiba na tiba ya kibiolojia kwa wanaume ambao saratani yao haiitikii au inaacha kuitikia tiba ya homoni kwa saratani. Pia wanachunguza njia mpya za kupanga na kuchanganya tiba mbalimbali. Kwa mfano, wanachunguza tiba ya homoni kwa saratani ili kujua kama kuitumia kupunguza uvimbe kabla mtu hajafanyiwa upasuaji au kupokea mionzi inaweza kuwa njia yenye manufaa. Pia wanapima mchanganyiko wa tiba ya homoni kwa saratani na chanjo ili kuzuia kurudia kwa saratani ya tezi dume. Mnamo 2010, FDA iliidhinisha chanjo ya kutibu saratani, Provenge, kwa matumizi kwa baadhi ya wanaume wenye saratani ya tezi dume iliyoenea. Idhini hii ilitokana na matokeo ya majaribio ya kikliniki yaliyoonyesha uboreshaji wa zaidi ya miezi 4 katika muda wa kuishi kwa jumla ikilinganishwa na chanjo isiyo na dawa. Tiba zingine za chanjo zinazofanana ziko katika hatua za maendeleo.


Swali:
Ugonjwa wa Misuli aina ya Duchenne. Ninafanya mradi wa utafiti juu ya ugonjwa huu wa kijenetiki na ningependa kujua zaidi kuuhusu kutoka kwa mtaalam. Ninafanya utafiti kuhusu namna ya kurithi, dalili, matibabu/vikundi vya usaidizi, na gharama zinazoathiri familia.

Jibu:
Hakuna tiba inayojulikana ya ugonjwa wa misuli wa Duchenne. Matibabu yanalenga kudhibiti dalili ili kuboresha ubora wa maisha. Dawa za steroid zinaweza kupunguza kasi ya kupoteza nguvu za misuli. Zinaweza kuanza kutumika wakati mtoto anapogundulika au wakati nguvu za misuli zinapoanza kupungua. Matibabu mengine yanaweza kujumuisha: - Dawa ya kupunguza pumu (Albuterol) - Asidi za amino - Karnitini - Koenzaimu Q10 (Coenzyme Q10, kirutubisho kinachosaidia uzalishaji wa nishati katika seli) - Kreatini (Creatine, kiambato kinachosaidia misuli kuzalisha nguvu) - Mafuta ya samaki - Viambato vya chai ya kijani - Vitamini E Hata hivyo, athari za matibabu haya hazijathibitishwa. Seli za mzizi na tiba ya jeni zinaweza kutumika siku za usoni. Shughuli zinahimizwa. Kutokuwa na shughuli (kama vile kulala kitandani) kunaweza kufanya ugonjwa wa misuli kuwa mbaya zaidi. Tiba ya viungo inaweza kusaidia kudumisha nguvu na utendaji wa misuli. Tiba ya usemi mara nyingi inahitajika. Matibabu mengine yanaweza kujumuisha: - Msaada wa kupumua (unaotumika wakati wa mchana au usiku) - Dawa za kusaidia utendaji wa moyo, kama vile dawa za kupunguza shinikizo la damu (vizuia-enzyme vya kubadilisha angiotensin), vizuia-beta, na dawa za kukojoa - Vifaa vya matibabu ya mifupa (kama vile bresi na viti vya magurudumu) ili kuboresha uwezo wa kutembea - Dawa za kupunguza tindikali tumboni (kwa watu wenye maumivu ya tumbo) Matibabu kadhaa mapya yanafanyiwa utafiti katika majaribio.


Swali:
Nimetibiwa kwa saratani ya matiti na nimepata kemotherapy na mionzi. Ninatumia dawa nyingi tofauti lakini tangu kuacha matibabu sasa nimeanza kuonyesha dalili za pumu. Ninatumia Letrozole 2.5 mg kuzuia estrojeni yoyote mwilini mwangu kwani uvimbe wangu ulikuwa na estrojeni chanya (positive). Ni aina gani ya dawa zinazoathiri dalili za pumu? Naomba ushauri wako.

Jibu:
Chanzo halisi cha pumu hakijulikani. Watafiti wanafikiri baadhi ya sababu za kijenetiki na kimazingira huingiliana kusababisha pumu, mara nyingi mapema maishani. Sababu hizi ni pamoja na:

- Tabia ya kurithi ya kuendeleza mizio, inayoitwa atopi (AT-o-pe) - hali ya mwili kuwa na uwezekano mkubwa wa kuathiriwa na mizio
- Wazazi wenye pumu
- Maambukizi fulani ya kupumua wakati wa utoto
- Kuwasiliana na baadhi ya vichocheo vya mzio vilivyo hewani au kuambukizwa na baadhi ya virusi wakati wa uchanga au utotoni mapema wakati mfumo wa kinga unakua

Ikiwa pumu au atopi ipo katika familia yako, kuguswa na vichocheo (kwa mfano, moshi wa tumbaku) kunaweza kufanya njia zako za hewa kuwa na uwezo zaidi wa kuitikia vitu vilivyo hewani. Baadhi ya sababu zinaweza kuwa na uwezekano zaidi wa kusababisha pumu kwa baadhi ya watu kuliko wengine.

Watafiti wanaendelea kuchunguza nini kinasababisha pumu. "Nadharia ya Usafi" (Hygiene Hypothesis) ni nadharia moja ambayo watafiti wanayo. Wanaamini kuwa mtindo wetu wa maisha wa Kimagharibi - ambao unasisitiza usafi na usafi wa mazingira - umesababisha mabadiliko katika hali zetu za kuishi na kupungua kwa jumla kwa maambukizi wakati wa utoto wa mapema.

Watoto wengi wadogo hawana tena aina sawa za mazingira na maambukizi kama watoto walivyokuwa zamani. Hii inaathiri jinsi mifumo ya kinga ya watoto wadogo inavyokua wakati wa utoto wa mapema sana. Inaweza kuongeza hatari yao ya atopi na pumu. Hii ni kweli hasa kwa watoto ambao wana ndugu wa karibu wenye moja au zote mbili kati ya hali hizi.


Swali:
Mtoa huduma wangu hawezi kunisaidia (Nilimuuliza). Sina uwezo wa kuvumilia "pombe za sukari" zote kama vile maltitol, sorbitol, xylitol, n.k. na ninahitaji kitu kwa ajili ya kinywa kikavu (xerostomia) kinachosababishwa na dawa ambayo lazima nitumie. Tafadhali, bidhaa za Biotene husaidia kwa muda wa dakika mbili tu.

Jibu:
Matibabu ya Kinywa Kikavu

Matibabu ya kinywa kikavu yatategemea chanzo cha tatizo hilo. Ikiwa unafikiri una kinywa kikavu, muone daktari wako wa meno au daktari. Anaweza kukusaidia kubaini chanzo cha kinywa chako kikavu. Ikiwa kinywa chako kikavu kinasababishwa na dawa, daktari wako anaweza kubadilisha dawa yako au kurekebisha kipimo. Ikiwa tezi zako za mate hazifanyi kazi vizuri lakini bado zinaweza kuzalisha mate kiasi, daktari wako wa meno au daktari anaweza kukupa dawa inayosaidia tezi kufanya kazi vyema zaidi. Daktari wako wa meno au daktari pia anaweza kushauri utumie mate ya bandia ili kuweka kinywa chako kikiwa na unyevu.

Mambo ya Kufanya na Kutofanya

Mambo ya Kufanya:
• Kunywa maji au vinywaji visivyo na sukari mara kwa mara. Hii itafanya kutafuna na kumeza kuwa rahisi unapokula.
• Tafuna gamu isiyo na sukari au nyonya peremende ngumu isiyo na sukari ili kuchochea uzalishaji wa mate.
• Tumia kifaa cha kuongeza unyevu usiku ili kuongeza unyevu katika hewa unapolala.

Mambo ya Kutofanya:
• Usinywe vinywaji vyenye kofeini kama kahawa, chai, na baadhi ya soda. Kofeini inaweza kukausha kinywa.
• Usitumie tumbaku au pombe. Hukausha kinywa.

Utafiti wa Tiba ya Jeni kwa Hitilafu ya Tezi za Mate

Wanasayansi katika Taasisi ya Kitaifa ya Utafiti wa Meno na Kichwa na Shingo (NIDCR) ya NIH wanachunguza uwezekano wa kutumia tiba ya jeni kutibu hitilafu ya tezi za mate. Wazo ni kuhamisha jeni za ziada au mbadala kwenye tezi za mate za watu wenye Sjögren's syndrome na wagonjwa wa saratani ambao tezi zao za mate ziliharibika wakati wa matibabu ya mionzi. Matumaini ni kwamba jeni hizi zitaongeza uzalishaji wa mate na kuondoa hisia ya ukavu sugu inayowasumbua watu wenye hali ya kinywa kikavu.

NIDCR hivi karibuni imekamilisha utafiti wa kliniki, utafiti wa utafiti kwa binadamu, juu ya tiba ya jeni kwa tezi za mate zilizoharibika na mionzi. Utafiti huo ulionyesha kwamba tiba ya jeni inaweza kufanywa kwa usalama katika tezi za mate na kwamba ina uwezo wa kusaidia waathirika wa saratani ya kichwa na shingo wenye kinywa kikavu. Soma taarifa ya habari ya NIDCR ili kujifunza zaidi kuhusu matokeo ya utafiti huo. Kutokana na matokeo ya kuhamasisha ya jaribio hili, majaribio ya kliniki yanayofanana yamepangwa katika siku zijazo.

Utafiti juu ya Sjögren's Syndrome na Magonjwa Mengine Yanayoathiri Tezi za Mate

NIDCR pia inafanya majaribio ya kliniki kuchunguza mbinu mpya za kuboresha mtiririko wa mate kwa wagonjwa wenye Sjögren's syndrome. Tafiti hizo ni pamoja na kupima ufanisi wa antibodi ya monoclonal (aina ya protini inayotengenezwa kwa maabara) pamoja na corticosteroid (aina ya dawa ya kupunguza uvimbe) kuona ikiwa matibabu haya yanasaidia kuboresha mtiririko wa mate.

Tafiti nyingine zinalenga kujifunza jinsi magonjwa kama vile kisukari, magonjwa ya kujitokeza kwa homa, na magonjwa ya granulomatous husababisha hitilafu ya tezi za mate. Tafiti kama hizo siku moja zinaweza kusababisha njia bora za kuzuia na kutibu hali za tezi za mate.

Ili kuwa na habari za hivi punde kuhusu tafiti mpya za tiba ya jeni na kazi ya tezi za mate, tembelea ClinicalTrials.gov. ClinicalTrials.gov inaorodhesha majaribio yote ya kliniki yanayofadhiliwa na serikali na mengi yanayofadhiliwa na sekta binafsi nchini Marekani na duniani kote; tovuti hiyo husasishwa mara kwa mara.


Swali:
Mtoa huduma yangu hawezi kunisaidia (Nilimuuliza). Siwezi kuvumilia "pombe za sukari" zote kama vile maltitol, sorbitol, xylitol, n.k. na ninahitaji kitu kwa ajili ya kinywa kikavu kinachosababishwa na dawa ambazo lazima nizitumie. Bidhaa za Biotene husaidia kwa takriban dakika mbili tu.

Jibu:
Matibabu ya kinywa kikavu yatategemea kilichosababisha tatizo hilo. Ikiwa unafikiri una kinywa kikavu, muone daktari wako wa meno au daktari. Anaweza kusaidia kubaini kinachosababisha kinywa chako kuwa kikavu. Ikiwa kinywa chako kikavu kimesababishwa na dawa, daktari wako anaweza kubadilisha dawa yako au kurekebisha kipimo. Ikiwa tezi zako za mate (viungo vinavyozalisha mate mwilini) hazifanyi kazi vizuri, lakini bado zinaweza kuzalisha kiasi fulani cha mate, daktari wako wa meno au daktari anaweza kukupa dawa maalum inayosaidia tezi kufanya kazi vizuri zaidi. Anaweza kupendekeza utumie dawa ya mate bandia ili kuweka kinywa chako kikiwa na unyevu. (Tazama video ili kujifunza jinsi kinywa kikavu kinavyotibiwa. Ili kupanua video, bonyeza vifungo kwenye kona ya chini kulia. Ili kupunguza video, bonyeza kitufe cha Escape (Esc) kwenye kibodi yako.)


Swali:
Mama yangu ana shinikizo la damu katika mishipa ya damu ya mapafu katika upande wa kushoto wa moyo wake. Je, kuna chochote kinachoweza kufanywa kuimarisha afya yake?

Jibu:
Rasilimali hizi zinashughulikia utambuzi au usimamizi wa shinikizo la juu la ateri ya mapafu:
- Ukaguzi wa Jeni: Ukaguzi wa Jeni: Shinikizo la Juu la Ateri ya Mapafu Linaloridthiwa (Heritable Pulmonary Arterial Hypertension)
- Rejista ya Upimaji wa Vinasaba: Shinikizo la juu la mapafu la msingi (Primary pulmonary hypertension)
- Rejista ya Upimaji wa Vinasaba: Shinikizo la juu la mapafu la msingi 2
- Rejista ya Upimaji wa Vinasaba: Shinikizo la juu la mapafu la msingi 3
- Rejista ya Upimaji wa Vinasaba: Shinikizo la juu la mapafu la msingi 4
- Kamusi ya MedlinePlus: Shinikizo la juu la mapafu

Rasilimali hizi kutoka MedlinePlus zinatoa maelezo kuhusu utambuzi na usimamizi wa hali mbalimbali za kiafya:
- Vipimo vya Utambuzi
- Tiba ya Dawa
- Upasuaji na Ukarabati
- Ushauri wa Vinasaba
- Huduma ya Kupunguza Makali ya Ugonjwa (Palliative Care)


Swali:
Ni taarifa gani zilizopo katika Maktaba ya Taifa ya Dawa zinazosema sababu za neuropathia ya pembezoni?

Jibu:
Neuropathi ni kawaida sana. Kuna aina nyingi na sababu mbalimbali. Mara nyingi, hakuna sababu inayoweza kupatikana. Baadhi ya magonjwa ya neva huwa ya kurithi. Kisukari ndicho sababu ya kawaida zaidi ya aina hii ya tatizo la neva. Viwango vya juu vya sukari katika damu kwa muda mrefu vinaweza kuharibu neva zako. Hali zingine za kiafya zinazoweza kusababisha neuropathi ni: - Magonjwa ya kinga ya mwili, kama vile arthritis ya rheumatoid au lupus - Ugonjwa wa figo wa muda mrefu - VVU - Maambukizi ya ini - Viwango vya chini vya vitamini B12 au vitamini zingine - Ugonjwa wa metaboliki - Sumu kutokana na metali nzito, kama vile risasi - Mzunguko hafifu wa damu kwenye miguu - Tezi ya thyroidi isiyofanya kazi ipasavyo Mambo mengine yanayoweza kusababisha uharibifu wa neva ni: - Mfupa uliovunjika unaogusa neva - Matumizi ya pombe kwa wingi na kwa muda mrefu - Sumu ya gundi, risasi, zebaki, na solvent - Dawa za kutibu maambukizi, saratani, kifafa, na shinikizo la damu la juu - Shinikizo kwenye neva, kama vile kutokana na ugonjwa wa carpal tunnel - Kufichuliwa kwa joto la baridi kwa muda mrefu - Shinikizo kutokana na plasta, splint, bresi, au magongo yasiyolingana vizuri


Swali:
Hujambo Mpendwa Daktari, Katika kesi ya mgonjwa mwenye jiwe la figo lenye ukubwa wa 1.2mm x 2.3mm, nifanye nini? Tafadhali naomba ushauri wako.

Jibu:
Matibabu hutegemea aina ya jiwe na ukali wa dalili zako. Mawe ya figo madogo mara nyingi hupita kwenye mfumo wako yenyewe. - Mkojo wako unapaswa kuchujwa ili mawe ya figo yahifadhiwe na kupimwa. - Kunywa angalau glasi 6 hadi 8 za maji kwa siku ili kuzalisha kiasi kikubwa cha mkojo. Hii itasaidia mawe ya figo kupita. - Maumivu yanaweza kuwa makali sana. Dawa za kupunguza maumivu zinazopatikana bila daktari (kwa mfano, ibuprofen na naproxen), peke yake au pamoja na dawa kali za kupunguza maumivu, zinaweza kuwa na ufanisi sana. Baadhi ya watu wenye maumivu makali kutokana na mawe ya figo wanahitaji kukaa hospitalini. Unaweza kuhitaji kupata viowevu kupitia mshipa. Kwa baadhi ya aina za mawe ya figo, mtoa huduma wako anaweza kuagiza dawa ili kuzuia mawe kuundwa au kusaidia kuvunja na kuondoa vifaa vinavyosababisha jiwe. Dawa hizi zinaweza kujumuisha: - Allopurinol (kwa mawe ya asidi ya uric) - Antibiotiki (kwa mawe ya struvite) - Dawa za kukojoa (diuretics) - Viowevu vya fosfeti - Sodium bicarbonate au sodium citrate - Vidonge vya kukojoa (thiazide diuretics) - Tamsulosin kulegeza ureter na kusaidia mawe ya figo kupita. Upasuaji mara nyingi unahitajika ikiwa: - Jiwe ni kubwa sana kupita lenyewe - Jiwe linakua - Jiwe linazuia mtiririko wa mkojo na kusababisha maambukizi au uharibifu wa figo - Maumivu hayawezi kudhibitiwa. Leo, matibabu mengi ni ya uvamizi mdogo kuliko zamani. - Lithotripsy (matibabu ya kuvunja mawe kwa mawimbi) hutumiwa kuondoa mawe madogo kidogo kuliko sentimita 1.3 yaliyoko kwenye figo au ureter. Hutumia sauti au mawimbi ya mshtuko kuvunja mawe. Kisha, vipande vya jiwe hutoka mwilini kupitia mkojo. Pia inaitwa extracorporeal shock-wave lithotripsy au ESWL. - Taratibu zinazofanywa kwa kupitisha chombo maalum kupitia upasuaji mdogo kwenye ngozi yako na kuingia kwenye figo au ureter hutumiwa kwa mawe makubwa, au wakati figo au maeneo yanayozunguka yameundwa vibaya. Mawe ya figo huondolewa kwa njia ya tubu (endoscope). - Ureteroscopy (uchunguzi wa ndani ya ureter) inaweza kutumika kwa mawe katika njia ya chini ya mkojo. - Mara chache, upasuaji wa wazi (nephrolithotomy au upasuaji wa kuondoa mawe ya figo) unaweza kuhitajika ikiwa njia zingine hazifanyi kazi au haziwezekani. Zungumza na mtoa huduma wako kuhusu chaguzi za matibabu ambazo zinaweza kufaa kwako.


Swali:
sepsis. Je, sepsis inaweza kuzuiwa? Je, mtu anaweza kupata hili kutoka hospitali?

Jibu:
Hatari ya ugonjwa mkali wa damu inaweza kupunguzwa kwa kupokea chanjo zote zinazopendekezwa. Katika hospitali, kunawa mikono ipasavyo kunaweza kusaidia kuzuia maambukizi yanayosababisha ugonjwa mkali wa damu. Kuondolewa kwa haraka kwa vyombo vya kukojoa na mishipa ya kupitishia dawa mwilini wakati havihitajiki tena pia kunaweza kusaidia kuzuia maambukizi yanayosababisha ugonjwa mkali wa damu.


Swali:
Tangu nilipoanza kutumia Letrozole miezi 4.6 iliyopita, sasa nina kistibyongo cha ukubwa wa sentimita 4 mbele ya ovari yangu ya kulia ambacho lazima kiondolewe. Kwa nini ninaandikiwa dawa ambayo pia huandikwa kwa wanawake vijana wanaojaribu kupata mimba? Mimi niko katika hali ya baada ya kukoma kwa hedhi na nilipata saratani ya matiti ya awali mwaka 2010. Sasa, ninapokaribia kumaliza kipindi changu cha miaka 5 cha matibabu na dawa hii, nina madhara mabaya ya kistibyongo. Je, kistibyongo ni yai ambalo halikurutubishwa kutoka kwenye Mirija ya Falopi? Siwezi kuelewa mantiki ya kunipa dawa hii?

Jibu:
Letrozole hutumiwa kutibu saratani ya matiti ya awali kwa wanawake ambao wamepitia ukomo wa hedhi (mabadiliko ya maisha ya wanawake; mwisho wa hedhi) na ambao wamepokea matibabu mengine, kama vile mionzi au upasuaji wa kuondoa uvimbe. Pia hutumiwa kutibu saratani ya matiti ya awali kwa wanawake ambao wamepitia ukomo wa hedhi na ambao tayari wametibiwa kwa dawa inayoitwa tamoxifen (Nolvadex) kwa miaka 5. Letrozole pia hutumiwa kwa wanawake ambao wamepitia ukomo wa hedhi kama matibabu ya kwanza ya saratani ya matiti ambayo imeenea katika matiti au maeneo mengine ya mwili au kwa wanawake ambao saratani yao ya matiti imezidi kuwa mbaya wakati walipokuwa wakitumia tamoxifen. Letrozole iko katika kundi la dawa zinazojulikana kama vizuizi vya aromatase visivyo na steroidi (dawa zinazozuia uzalishaji wa homoni ya estrogen). Hufanya kazi kwa kupunguza kiasi cha estrogen kinachozalishwa na mwili. Hii inaweza kupunguza au kusimamisha ukuaji wa aina fulani za seli za saratani ya matiti ambazo zinahitaji estrogen ili kukua.


Swali:
Je, mtu anapokuwa amekauka sana, wakati mwingine hupata maumivu ya kubana kifuani (moja kwa moja chini ya matiti) kabla tu ya kuzimia/kupoteza fahamu?

Jibu:
Dalili za upungufu wa maji mwilini wa kiwango cha chini hadi cha kati:
- Kiu
- Kinywa kikavu au chenye kunata
- Kukojoa kidogo
- Mkojo wa njano iliyokolea
- Ngozi kavu na baridi
- Maumivu ya kichwa
- Misuli kujikaza

Dalili za upungufu mkubwa wa maji mwilini:
- Kutokojoa, au mkojo wa njano iliyokolea sana au rangi ya kahawia
- Ngozi kavu, iliyojikunja
- Hasira au kuchanganyikiwa
- Kizunguzungu au kujisikia mwepesi kichwani
- Mapigo ya moyo ya haraka
- Kupumua kwa haraka
- Macho yaliyozama
- Uchovu sana
- Mshtuko (hali ya hatari inayosababishwa na mzunguko wa damu usiotosheleza mwilini)
- Kupoteza fahamu au kuchanganyikiwa sana


Swali:
Jina: [JINA] Tarehe na Saa ya Mawasiliano: Alh, 1 Jan 2015 16:10:06 GMT Programu: myncbi Kitambulisho cha Kikao: CE9069DE4A56A0A1_0093SID Jina la Mtumiaji la MyNCBI: Seva: portal205 Toleo: /projects/MyNCBI/myncbiPortal@2.45 Kichwa cha Kivinjari cha Mtumiaji: Mozilla/4.0 (inaoana; MSIE 8.0; Windows NT 6.1; WOW64; Trident/4.0; SLCC2; .NET CLR 2.0.50727; .NET CLR 3.5.30729; .NET CLR 3.0.30729; Media Center PC 6.0; InfoPath.2) Muda wa Kuunda Ukurasa: 2015-01-01T11:03:27-05:00 Ukurasa: recentactivity  Ujumbe wa Barua: Tunaishi [MAHALI] na mume wangu amegundulika na insulinoma. Nahitaji taarifa zaidi kuhusu jambo hili kwani madaktari hawajawahi kuona moja hapa. Nitashukuru sana kwa majibu yako. Heri ya Mwaka Mpya kwenu nyote na Asante sana kwa msaada wenu.

Jibu:
Insulinoma (uvimbe katika tezi ya kongosho) ni uvimbe ambao hutoa insulini kupita kiasi.


Swali:
Je, mojawapo ya haya husaidia keloid za ngozi (uvimbe wa ziada wa tishu baada ya jeraha)? Ni nini kinachoweza kusaidia keloid za ngozi?

Jibu:
Kovu za keloid (keloid) mara nyingi hazihitaji matibabu. Ikiwa keloid inakusumbua, mambo haya yanaweza kufanywa kupunguza ukubwa wake:

- Sindano za dawa za corticosteroid
- Kugandisha (cryotherapy au tiba ya baridi)
- Matibabu ya mwale wa laser
- Matibabu ya mionzi
- Kuondolewa kwa njia ya upasuaji
- Jeli au kiraka cha silicone

Mara nyingine matibabu haya yanaweza kusababisha kovu la keloid kuwa kubwa zaidi.


Swali:
Bwana Mheshimiwa. Mimi ni [NAME] kutoka jimbo la Gujarat, India. Baba yangu ana miaka 61 anaugua saratani ya kongosho na iko katika awamu ya 3/4. Madaktari wote wameshindwa kwani wametuambia baba yangu hawezi kuishi zaidi ya miezi 4. Nataka kupata mapendekezo yako na msaada kwa saratani ya kongosho ya baba yangu. Nataka kuokoa maisha ya baba yangu. Ikiwa kuna aina yoyote ya matibabu inayopatikana tafadhali nisaidie. Tafadhali wasiliana nami kupitia namba yangu ya simu iliyo hapa chini. [CONTACT]

Jibu:
Matibabu ya saratani ya adenokarsinoma hutegemea hatua ya uvimbe. Upasuaji unaweza kufanywa ikiwa uvimbe haujaenea au umeenea kidogo sana. Pamoja na upasuaji, kemotherapi au tiba ya mionzi au zote mbili zinaweza kutumika kabla au baada ya upasuaji. Idadi ndogo ya watu inaweza kupona kwa njia hii ya matibabu. Wakati uvimbe haujaenea nje ya kongosho (pancreas) lakini hauwezi kuondolewa kwa upasuaji, kemotherapi na tiba ya mionzi kwa pamoja zinaweza kupendekezwa. Wakati saratani imeenea (kuenea kwa saratani) kwenye viungo vingine kama ini, kemotherapi pekee hutumika kwa kawaida. Kwa saratani iliyoendelea, lengo la matibabu ni kudhibiti maumivu na dalili zingine. Kwa mfano, ikiwa bomba linalobeba nyongo limezibwa na uvimbe wa kongosho, utaratibu wa kuweka bomba dogo la chuma (stenti - kifaa kidogo cha kufungua mishipa) unaweza kufanywa kufungua kizibo. Hii inaweza kusaidia kupunguza kupungua kwa hamu ya kula, safura, na kuwashwa kwa ngozi.


Swali:
Jina: [JINA] Tarehe na Wakati wa Mawasiliano: Jumatatu, 19 Jan 2015 19:48:21 GMT Programu-tumizi: entrez Kanzidata: pubmed Kitambulisho cha Kipindi: 39700B4F4BD5E951_0188SID Jina la Mtumiaji la MyNCBI: Kichwa cha wakala-mtumiaji cha kivinjari: Mozilla/5.0 (Macintosh; Intel Mac OS X 10_10) AppleWebKit/600.1.25 (KHTML, like Gecko) Version/8.0 Safari/600.1.25 Mwili wa Ujumbe: unawezaje kuwa na uhakika kabisa kuwa una pumu?

Jibu:
Mtoa huduma wa afya atatumia stethosikopu kusikiliza mapafu yako. Sauti za filimbi au zingine zinazohusiana na pumu zinaweza kusikika. Vipimo vinavyoweza kuagizwa ni pamoja na:   - Kipimo cha mzio - kipimo cha ngozi au damu kuona kama mtu mwenye pumu ana mzio wa vitu fulani   - Gesi ya damu ya ateri (kipimo cha gesi kwenye damu) (kwa kawaida hufanywa tu kwa wagonjwa ambao wana shambulizi kali la pumu)   - Eksirei ya kifua   - Vipimo vya kazi ya mapafu, ikiwa ni pamoja na vipimo vya upeo wa pumzi (upepo)


Swali:
Nataka maelezo zaidi kuhusu shinikizo la damu la juu na fibromyalgia (ugonjwa wa maumivu ya misuli), naonekana ninapata mada kuhusu kisukari tu na sina ugonjwa huu. Nafurahia kusoma habari za hivi sasa. Asante [JINA]

Jibu:
Msukumo wa damu ni kipimo cha nguvu inayosukuma dhidi ya kuta za mishipa yako ya damu wakati moyo wako unapopampu damu kwenye mwili wako. Shinikizo la damu la juu ni neno linalotumika kuelezea msukumo wa juu wa damu. Vipimo vya msukumo wa damu hutolewa kama nambari mbili. Nambari ya juu inaitwa msukumo wa damu wa sistoli. Nambari ya chini inaitwa msukumo wa damu wa diastoli. Kwa mfano, 120 juu ya 80 (huandikwa kama 120/80 mmHg (milimita ya zebaki)). Moja au zote mbili kati ya nambari hizi zinaweza kuwa juu sana. (Kumbuka: Nambari hizi zinatumika kwa watu ambao hawatumii dawa za msukumo wa damu na hawako wagonjwa.)

- Mara nyingi, msukumo wa kawaida wa damu ni wakati msukumo wako wa damu uko chini ya 120/80 mmHg (milimita ya zebaki).
- Mara nyingi, msukumo wa juu wa damu (shinikizo la damu la juu) ni wakati msukumo wako wa damu ni 140/90 mmHg (milimita ya zebaki) au zaidi.
- Ikiwa nambari za msukumo wako wa damu ni 120/80 au zaidi, lakini chini ya 140/90, inaitwa kabla ya shinikizo la damu la juu.

Ikiwa una matatizo ya moyo au figo, au ulipata kiharusi (stroke), daktari wako anaweza kutaka msukumo wako wa damu uwe chini zaidi kuliko wa watu ambao hawana hali hizi.


Swali:
Nataka maelezo zaidi kuhusu shinikizo la damu la juu na fibromyalgia (ugonjwa wa maumivu ya misuli), inaonekana ninapata mada kuhusu kisukari pekee na sina hili. Nafurahia kusoma taarifa za sasa. Asante [NAME]

Jibu:
Muhtasari  Shinikizo la damu ni nguvu ya damu yako inayosukuma dhidi ya kuta za mishipa yako ya damu. Kila moyo wako unapodunda, hupeleka damu kwenye mishipa ya damu. Shinikizo lako la damu huwa juu zaidi wakati moyo wako unapodunda, ukipeleka damu. Hii huitwa shinikizo la sistoli. Wakati moyo wako unapumzika, kati ya midundo, shinikizo lako la damu huwa chini. Hii huitwa shinikizo la diastoli. Kipimo chako cha shinikizo la damu hutumia nambari hizi mbili. Kwa kawaida nambari ya sistoli huja kabla au juu ya nambari ya diastoli. Kipimo cha  - 119/79 au chini yake ni shinikizo la damu la kawaida  - 140/90 au zaidi ni shinikizo la juu la damu  - Kati ya 120 na 139 kwa nambari ya juu, au kati ya 80 na 89 kwa nambari ya chini huitwa shinikizo la awali (kabla ya shinikizo la juu). Shinikizo la awali linamaanisha unaweza kuishia na shinikizo la juu la damu, isipokuwa ukichukua hatua za kuzuia. Kwa kawaida shinikizo la juu la damu halina dalili, lakini linaweza kusababisha matatizo makubwa kama kiharusi, kushindwa kwa moyo, shambulio la moyo na kushindwa kwa figo. Unaweza kudhibiti shinikizo la juu la damu kupitia tabia za maisha yenye afya kama mazoezi na lishe ya DASH (Njia za Kukomesha Shinikizo la Juu la Damu) na kuchukua dawa, ikiwa inahitajika.  Taasisi ya Kitaifa (NIH): Taasisi ya Kitaifa ya Moyo, Mapafu, na Damu


Swali:
Ninataka maelezo zaidi kuhusu shinikizo la damu la juu na fibromyalgia, inaonekana ninapata mada zinazohusu kisukari tu na sina ugonjwa huu. Ninafurahia kusoma taarifa za kisasa. Asante [JINA]

Jibu:
Fibromyalgia (ugonjwa wa maumivu ya misuli na mifupa) ni sindromu ya kawaida ambayo mtu ana maumivu ya muda mrefu, yaliyosambaa katika mwili mzima. Maumivu haya mara nyingi yanahusishwa na uchovu, matatizo ya usingizi, maumivu ya kichwa, unyogovu, na wasiwasi. Watu wenye fibromyalgia pia wanaweza kuwa na uchungu katika viungo, misuli, kano, na sehemu nyingine laini za mwili.


Swali:
Ninataka taarifa zaidi kuhusu shinikizo la damu la juu na fibromyalgia (ugonjwa wa maumivu ya misuli), inaonekana ninapokea mada zinazohusu kisukari tu na sina huu. Ninafurahia kusoma habari za hivi sasa. Asante [JINA]

Jibu:
Muhtasari  Fibromyalgia ni ugonjwa unaosababisha maumivu ya misuli na uchovu. Watu wenye fibromyalgia wana "sehemu nyeti" mwilini. Sehemu nyeti ni maeneo maalum kwenye shingo, mabega, mgongo, nyonga, mikono, na miguu. Sehemu hizi nyeti huuma zinaposhikwa. Watu wenye fibromyalgia wanaweza pia kuwa na dalili zingine, kama vile  - Shida ya kulala  - Ugumu wa asubuhi  - Maumivu ya kichwa  - Hedhi yenye maumivu  - Kuchomachoma au ganzi katika mikono na miguu  - Matatizo ya kufikiri na kukumbuka (wakati mwingine huitwa "ukungu wa fibro" au hali ya kuchanganyikiwa kutokana na fibromyalgia)   Hakuna anayejua kinachosababisha fibromyalgia. Mtu yeyote anaweza kuipata, lakini ni ya kawaida zaidi kwa wanawake wa umri wa kati. Watu wenye ugonjwa wa arthritis ya rheumatoid na magonjwa mengine ya kinga ya mwili ya kujishambulia wana uwezekano mkubwa wa kupata fibromyalgia. Hakuna tiba ya fibromyalgia, lakini dawa inaweza kusaidia kudhibiti dalili zako. Kupata usingizi wa kutosha, kufanya mazoezi, na kula vizuri pia kunaweza kusaidia.   NIH: Taasisi ya Kitaifa (Marekani) ya Arthritis na Magonjwa ya Misuli, Mifupa na Ngozi


Swali:
Swali. Je, maoni ya pamoja ya madaktari wa tiba kuhusu kama pumu (asthma) inaweza kuponya ni nini? Na je, una makala yoyote inayojadili uwezekano wa kupona pumu?

Jibu:
Malengo ya matibabu ni: - Kudhibiti kuvimba kwa njia ya hewa - Kuepuka vitu vinavyochochea dalili zako - Kukusaidia uweze kufanya shughuli za kawaida bila dalili za pumu Wewe na daktari wako mnapaswa kufanya kazi kama timu kudhibiti pumu yako. Fuata maelekezo ya daktari wako kuhusu kutumia dawa, kuondoa vichochezi vya pumu, na kufuatilia dalili. DAWA ZA PUMU Kuna aina mbili za dawa za kutibu pumu: - Dawa za kudhibiti kusaidia kuzuia mashambulizi - Dawa za kupunguza haraka (za kuokoa) za kutumia wakati wa mashambulizi DAWA ZA MUDA MREFU Hizi pia huitwa dawa za matengenezo au za kudhibiti. Zinatumika kuzuia dalili kwa watu wenye pumu ya wastani hadi kali. Lazima uzitumie kila siku ili zifanye kazi. Zitumie hata unapojisikia vizuri. Baadhi ya dawa za muda mrefu huingizwa kwa kupumua (kuvuta kupitia bomba la kuvuta au inhaler), kama vile steroid na beta-agonist za muda mrefu. Nyingine huchukuliwa kwa mdomo. Daktari wako atakuandikia dawa sahihi kwako. DAWA ZA KUPUNGUZA HARAKA Hizi pia huitwa dawa za kuokoa. Zinachukuliwa: - Kwa kikohozi, kuhema, shida ya kupumua, au shambulio la pumu - Kabla ya mazoezi ili kusaidia kuzuia dalili za pumu zinazosababishwa na mazoezi Mwambie daktari wako ikiwa unatumia dawa za kupunguza haraka mara mbili kwa wiki au zaidi. Ikiwa ndivyo, pumu yako inaweza kuwa haidhibitiwi vizuri na daktari wako anaweza kuhitaji kubadilisha dozi yako ya dawa za kudhibiti za kila siku. Dawa za kupunguza haraka ni pamoja na: - Bronchodilator (dawa za kupanua njia ya hewa) za kuvuta za muda mfupi - Corticosteroid za mdomo wakati una shambulio la pumu ambalo haliondoki Shambulio kali la pumu linahitaji uchunguzi wa daktari. Unaweza pia kuhitaji kulazwa hospitalini. Hapo, uwezekano mkubwa utapewa oksijeni, usaidizi wa kupumua, na dawa zinazotolewa kupitia mshipa (IV - sindano ya moja kwa moja kwenye mshipa). HUDUMA YA PUMU NYUMBANI - Jua dalili za pumu za kuangalia. - Jua jinsi ya kupima usomaji wako wa mtiririko wa kilele (peak flow) na maana yake. - Jua vichochezi gani vinafanya pumu yako kuwa mbaya zaidi na nini cha kufanya wakati hili linatokea. - Jua jinsi ya kujitunza na pumu yako unapofanya mazoezi. Mpango wa hatua ya pumu ni nyaraka zilizoandikwa za kudhibiti pumu. Mpango wa hatua ya pumu unapaswa kujumuisha: - Maelekezo ya kutumia dawa za pumu wakati hali yako ni thabiti - Orodha ya vichochezi vya pumu na jinsi ya kuviepuka - Jinsi ya kutambua wakati pumu yako inazidi kuwa mbaya, na wakati wa kumpigia simu daktari au muuguzi wako Kifaa cha kupima mtiririko wa kilele ni kifaa rahisi cha kupima kwa haraka jinsi unavyoweza kutoa hewa kutoka mapafu yako. - Inaweza kukusaidia kuona ikiwa shambulio linakuja, wakati mwingine hata kabla dalili hazijaonekana. Vipimo vya mtiririko wa kilele husaidia kukujulisha wakati unahitaji kuchukua dawa au hatua nyingine. - Thamani za mtiririko wa kilele za 50 hadi 80% ya matokeo yako bora ni ishara ya shambulio la wastani la pumu. Nambari chini ya 50% ni ishara ya shambulio kali.


Swali:
Swali. Je, maoni ya pamoja ya madaktari wa tiba ni nini kuhusu kama ugonjwa wa pumu (pumu) unaweza kuponywa? Je, una makala inayoelezea kama ugonjwa wa pumu (pumu) unaweza kuponywa?

Jibu:
Ugonjwa wa kifua kikuu ni ugonjwa wa muda mrefu ambao hauna tiba. Lengo la matibabu ya ugonjwa wa kifua kikuu ni kudhibiti ugonjwa. Udhibiti mzuri wa ugonjwa wa kifua kikuu utafanya: Kuzuia dalili sugu na za usumbufu, kama vile kikohozi na upungufu wa pumzi Kupunguza uhitaji wako wa dawa za kutuliza (tazama hapa chini) Kukusaidia kudumisha utendaji mzuri wa mapafu Kukuwezesha kudumisha kiwango chako cha kawaida cha shughuli na kulala usiku kucha Kuzuia mashambulizi ya ugonjwa wa kifua kikuu ambayo yangeweza kusababisha ziara ya dharura hospitalini au kulazwa hospitalini Ili kudhibiti ugonjwa wa kifua kikuu, shirikiana na daktari wako kudhibiti ugonjwa wako au wa mtoto wako. Watoto wenye umri wa miaka 10 au zaidi—na watoto wadogo wanaoweza—wanapaswa kuchukua jukumu la kujihusisha katika utunzaji wa ugonjwa wao wa kifua kikuu. Kuchukua jukumu la kujihusisha katika kudhibiti ugonjwa wako wa kifua kikuu kunahusisha: Kufanya kazi na daktari wako kutibu hali zingine ambazo zinaweza kuingilia usimamizi wa ugonjwa wa kifua kikuu. Kuepuka vitu ambavyo huzorotesha ugonjwa wako wa kifua kikuu (vizuizi vya ugonjwa wa kifua kikuu). Hata hivyo, kizuizi kimoja ambacho hupaswi kuepuka ni shughuli za kimwili. Shughuli za kimwili ni sehemu muhimu ya mtindo wa maisha wenye afya. Zungumza na daktari wako kuhusu dawa ambazo zinaweza kukusaidia kuendelea kuwa mchangamfu. Kufanya kazi na daktari wako na watoa huduma wengine wa afya kuunda na kufuata mpango wa kukabiliana na ugonjwa wa kifua kikuu. Mpango wa kukabiliana na ugonjwa wa kifua kikuu hutoa mwongozo kuhusu kutumia dawa zako ipasavyo, kuepuka vizuizi vya ugonjwa wa kifua kikuu (isipokuwa shughuli za kimwili), kufuatilia kiwango chako cha udhibiti wa ugonjwa wa kifua kikuu, kuitikia dalili zinazozidi kuwa mbaya, na kutafuta huduma ya dharura inapohitajika. Ugonjwa wa kifua kikuu hutibiwa kwa aina mbili za dawa: dawa za kudhibiti kwa muda mrefu na dawa za kutuliza. Dawa za kudhibiti kwa muda mrefu husaidia kupunguza uvimbe wa njia ya hewa na kuzuia dalili za ugonjwa wa kifua kikuu. Dawa za kutuliza, au za "kuokoa," hupunguza dalili za ugonjwa wa kifua kikuu ambazo zinaweza kujitokeza ghafla. Matibabu yako ya awali yatategemea ukali wa ugonjwa wako wa kifua kikuu. Matibabu ya kufuatilia ya ugonjwa wa kifua kikuu yatategemea jinsi mpango wako wa kukabiliana na ugonjwa wa kifua kikuu unavyodhibiti dalili zako na kuzuia mashambulizi ya ugonjwa wa kifua kikuu. Kiwango chako cha udhibiti wa ugonjwa wa kifua kikuu kinaweza kubadilika kwa muda na kwa mabadiliko katika mazingira yako ya nyumbani, shuleni, au kazini. Mabadiliko haya yanaweza kubadilisha ni mara ngapi unafikia sababu zinazoweza kuzorotesha ugonjwa wako wa kifua kikuu. Daktari wako anaweza kuhitaji kuongeza dawa yako ikiwa ugonjwa wako wa kifua kikuu haudhibitiwi. Kwa upande mwingine, ikiwa ugonjwa wako wa kifua kikuu umedhibitiwa vizuri kwa miezi kadhaa, daktari wako anaweza kupunguza dawa yako. Marekebisho haya kwa dawa yako yatakusaidia kudumisha udhibiti bora iwezekanavyo kwa kiasi kidogo zaidi cha dawa kinachohitajika. Matibabu ya ugonjwa wa kifua kikuu kwa makundi fulani ya watu—kama vile watoto, wanawake wajawazito, au wale ambao mazoezi husababisha dalili za ugonjwa wa kifua kikuu—yatarekebishwa ili kukidhi mahitaji yao maalum. Fuata Mpango wa Kukabiliana na Ugonjwa wa Kifua Kikuu Unaweza kufanya kazi na daktari wako kuunda mpango wa kibinafsi wa kukabiliana na ugonjwa wa kifua kikuu. Mpango huo utaelezea matibabu yako ya kila siku, kama vile dawa gani za kutumia na wakati wa kuzitumia. Mpango huo pia utaeleza wakati wa kumpigia daktari wako simu au kwenda chumba cha dharura. Ikiwa mtoto wako ana ugonjwa wa kifua kikuu, watu wote wanaomtunza wanapaswa kujua kuhusu mpango wa kukabiliana na ugonjwa wa kifua kikuu wa mtoto huyo. Hii ni pamoja na walezi na wafanyakazi katika vituo vya utunzaji wa watoto, shule, na kambi. Walezi hawa wanaweza kumsaidia mtoto wako kufuata mpango wake wa kukabiliana na ugonjwa. Nenda kwenye "Mpango wa Kukabiliana na Ugonjwa wa Kifua Kikuu" wa Taasisi ya Kitaifa ya Moyo, Mapafu, na Damu (NHLBI) kwa mpango wa mfano. Epuka Vitu Ambavyo Vinaweza Kuzorotesha Ugonjwa Wako wa Kifua Kikuu Vitu vingi vya kawaida (viitwazo vizuizi vya ugonjwa wa kifua kikuu) vinaweza kuchochea au kuzorotesha dalili zako za ugonjwa wa kifua kikuu. Mara tu utakapojua vitu hivi ni nini, unaweza kuchukua hatua kudhibiti vingi vyao. (Kwa maelezo zaidi kuhusu vizuizi vya ugonjwa wa kifua kikuu, nenda kwenye "Ni Nini Dalili na Ishara za Ugonjwa wa Kifua Kikuu?") Kwa mfano, kufikiwa na chavua au uchafuzi wa mazingira kunaweza kuzorotesha ugonjwa wako wa kifua kikuu. Ikiwa ndivyo, jaribu kupunguza muda nje ya nyumba wakati viwango vya vitu hivi katika hewa ya nje viko juu. Ikiwa manyoya ya wanyama yanachochea dalili zako za ugonjwa wa kifua kikuu, weka wanyama wenye manyoya nje ya nyumba yako au chumba chako cha kulala. Kizuizi kimoja cha ugonjwa wa kifua kikuu ambacho hupaswi kuepuka ni shughuli za kimwili. Shughuli za kimwili ni sehemu muhimu ya mtindo wa maisha wenye afya. Zungumza na daktari wako kuhusu dawa ambazo zinaweza kukusaidia kuendelea kuwa mchangamfu. NHLBI inatoa vidokezo vingi vyenye manufaa vya kudhibiti vizuizi vya ugonjwa wa kifua kikuu. Kwa maelezo zaidi, nenda kwenye ukurasa wa 2 wa "Mpango wa Kukabiliana na Ugonjwa wa Kifua Kikuu" wa NHLBI. Ikiwa dalili zako za ugonjwa wa kifua kikuu zinahusiana wazi na vitu vinavyosababisha mzio, na huwezi kuepuka kufikiwa na vitu hivyo vinavyosababisha mzio, daktari wako anaweza kukushauri kupata chanjo za mzio. Unaweza kuhitaji kuona mtaalamu ikiwa unafikiria kupata chanjo za mzio. Chanjo hizi zinaweza kupunguza au kuzuia dalili zako za ugonjwa wa kifua kikuu, lakini haziwezi kutibu ugonjwa wako wa kifua kikuu. Hali kadhaa za kiafya zinaweza kufanya ugonjwa wa kifua kikuu kuwa ngumu zaidi kudhibiti. Hali hizi ni pamoja na pua inayotoka kamasi, maambukizi ya sinusi, ugonjwa wa reflux, msongo wa kiakili, na kusitisha pumzi wakati wa usingizi. Daktari wako atatibu hali hizi pia.

Dawa
Daktari wako atazingatia mambo mengi anapofanya uamuzi wa dawa zipi za pumu zinazokufaa zaidi. Atachunguza jinsi dawa inavyofanya kazi kwako. Kisha, atabadilisha kiasi au dawa kadri inavyohitajika. Dawa za pumu zinaweza kumezwa kama vidonge, lakini nyingi hutumiwa kwa kifaa kinachoitwa bomba la kuvuta. Bomba la kuvuta huruhusu dawa kwenda moja kwa moja kwenye mapafu yako. Si mabomba yote ya kuvuta yanatumika kwa njia sawa. Muulize daktari wako au mtoa huduma mwingine wa afya akuonyeshe njia sahihi ya kutumia bomba lako la kuvuta. Pitia jinsi unavyotumia bomba lako la kuvuta kila unapotembelea matibabu.

Dawa za Kudhibiti kwa Muda Mrefu
Watu wengi wenye pumu wanahitaji kutumia dawa za kudhibiti kwa muda mrefu kila siku ili kusaidia kuzuia dalili. Dawa za muda mrefu zinazofaa zaidi hupunguza uvimbe wa njia ya hewa, ambao husaidia kuzuia dalili kuanza. Dawa hizi hazikupi unafuu wa haraka wa dalili.

Corticosteroids za kuvuta: Hizi ndizo dawa zinazopendelewa zaidi kwa kudhibiti pumu kwa muda mrefu. Ni chaguo bora zaidi kwa unafuu wa muda mrefu wa uvimbe na kuvimba ambako hufanya njia zako za hewa kuwa nyeti kwa baadhi ya vitu vinavyovutwa. Kupunguza uvimbe husaidia kuzuia mfululizo wa matukio yanayosababisha dalili za pumu. Watu wengi wanaotumia dawa hizi kila siku hupata kupungua kwa ukali wa dalili na mara ngapi zinatokea. Corticosteroids za kuvuta kwa ujumla ni salama zinapotumika kama zilivyoagizwa. Dawa hizi ni tofauti na steroids haramu za anabolic zinazotumika na baadhi ya wanamichezo. Corticosteroids za kuvuta hazileti uraibu, hata ukizitumia kila siku kwa miaka mingi.

Kama dawa nyingi, corticosteroids za kuvuta zinaweza kuwa na madhara. Madaktari wengi wanakubaliana kwamba faida za kutumia corticosteroids za kuvuta na kuzuia mashambulizi ya pumu ni kubwa zaidi kuliko hatari ya madhara. Madhara ya kawaida kutokana na corticosteroids za kuvuta ni maambukizi ya kinywa yanayoitwa thrush (ugonjwa wa kuvu mdomoni). Unaweza kutumia kifaa cha nafasi au chumba cha kushikilia kwenye bomba lako la kuvuta ili kuepuka thrush. Vifaa hivi huunganishwa kwenye bomba lako la kuvuta na husaidia kuzuia dawa kutua kinywani mwako au nyuma ya koo lako.

Angalia na daktari wako kuona kama kifaa cha nafasi au chumba cha kushikilia kinapaswa kutumika na bomba la kuvuta ulilonacho. Pia, fanya kazi na timu yako ya huduma ya afya ikiwa una maswali yoyote kuhusu jinsi ya kutumia vifaa hivi. Kusuuza kinywa chako kwa maji baada ya kutumia corticosteroids za kuvuta pia kunaweza kupunguza hatari yako ya kupata thrush.

Ikiwa una pumu kali, unaweza kulazimika kutumia vidonge vya corticosteroid au maji kwa vipindi vifupi ili kudhibiti pumu yako. Ikiwa zitachukuliwa kwa vipindi virefu, dawa hizi huongeza hatari yako ya kupata macho ya jicho (kufifiza kwa lenzi ya jicho lako) na osteoporosis (ugonjwa unaofanya mifupa yako kuwa dhaifu na uwezekano mkubwa wa kuvunjika). Daktari wako anaweza kukuongezea dawa nyingine ya kudhibiti pumu ya muda mrefu ili aweze kupunguza kiasi chako cha corticosteroids. Au, daktari wako anaweza kupendekeza utumie vidonge vya kalsiamu na vitamini D ili kulinda mifupa yako.

Dawa nyingine za kudhibiti kwa muda mrefu ni pamoja na:
- Cromolyn: Hutumika kwa kifaa kinachoitwa nebulizer. Unapovuta hewa ndani, nebulizer hutuma ukungu laini wa dawa kwenye mapafu yako. Cromolyn husaidia kuzuia uvimbe wa njia ya hewa.
- Omalizumab (anti-IgE): Hutolewa kama sindano mara moja au mbili kwa mwezi. Husaidia kuzuia mwili wako kutokea kwa vichocheo vya pumu, kama vile chavua na wadudu wa vumbi. Anti-IgE inaweza kutumika ikiwa dawa nyingine za pumu hazijafanya kazi vizuri. Athari ya mzio nadra, lakini inayoweza kusababisha kifo inayoitwa anaphylaxis (mzio mkali) inaweza kutokea wakati sindano ya Omalizumab inapotolewa.
- Beta2-agonists za kuvuta za muda mrefu: Hufungua njia za hewa. Zinaweza kuongezwa kwenye corticosteroids za kuvuta ili kuboresha udhibiti wa pumu. Hazifai kutumika peke yake kwa udhibiti wa pumu wa muda mrefu.
- Vipunguza leukotriene: Humezwa kwa njia ya mdomo. Husaidia kuzuia mfululizo wa matukio yanayoongeza uvimbe katika njia zako za hewa.
- Theophylline: Humezwa kwa njia ya mdomo. Husaidia kufungua njia za hewa.

Ikiwa daktari wako ataagiza dawa ya kudhibiti kwa muda mrefu, itumie kila siku ili kudhibiti pumu yako. Dalili zako za pumu zitarudi au kuwa mbaya zaidi ukiacha kutumia dawa yako. Zungumza na daktari wako kuhusu madhara ya dawa hizi na njia za kupunguza au kuepuka. Kwa baadhi ya dawa, kama vile theophylline, daktari wako atachunguza kiwango cha dawa katika damu yako.

Dawa za Unafuu wa Haraka
Watu wote wenye pumu wanahitaji dawa za unafuu wa haraka ili kusaidia kupunguza dalili za pumu zinazoweza kuibuka. Beta2-agonists za kuvuta za muda mfupi ndizo chaguo la kwanza la unafuu wa haraka. Dawa hizi hufanya kazi haraka kulegeza misuli iliyosinyaa karibu na njia zako za hewa unapokuwa na kuibuka. Hii huruhusu njia za hewa kufunguka ili hewa iweze kupita.

Unapaswa kutumia dawa yako ya unafuu wa haraka mara tu unapoona dalili za pumu. Ikiwa unatumia dawa hii zaidi ya siku 2 kwa wiki, zungumza na daktari wako kuhusu udhibiti wako wa pumu. Unaweza kuhitaji kufanya mabadiliko kwenye mpango wako wa hatua za pumu. Beba bomba lako la kuvuta la unafuu wa haraka kila wakati kwani unaweza kulihitaji.

Ikiwa mtoto wako ana pumu, hakikisha kwamba mtu yeyote anayemtunza ana dawa za unafuu wa haraka za mtoto, ikiwa ni pamoja na wafanyakazi katika shule ya mtoto. Wanapaswa kuelewa wakati na jinsi ya kutumia dawa hizi na wakati wa kutafuta huduma ya matibabu kwa mtoto wako. Hupaswi kutumia dawa za unafuu wa haraka badala ya dawa zilizoagizwa za kudhibiti kwa muda mrefu. Dawa za unafuu wa haraka hazipunguzi uvimbe.

Fuatilia Pumu Yako
Ili kufuatilia pumu yako, weka kumbukumbu za dalili zako, angalia nambari yako ya mtiririko wa juu kwa kutumia kipima mtiririko wa juu, na pata uchunguzi wa mara kwa mara wa pumu.

Rekodi Dalili Zako
Unaweza kurekodi dalili zako za pumu katika daftari ili kuona jinsi matibabu yako yanavyodhibiti pumu yako vizuri. Pumu inadhibitiwa vizuri ikiwa:
- Una dalili si zaidi ya siku 2 kwa wiki, na dalili hizi hazikuamshi kutoka usingizini zaidi ya usiku 1 au 2 kwa mwezi.
- Unaweza kufanya shughuli zako zote za kawaida.
- Unatumia dawa za unafuu wa haraka si zaidi ya siku 2 kwa wiki.
- Huna zaidi ya shambulio moja la pumu kwa mwaka ambalo linakuhitaji kutumia corticosteroids kwa njia ya mdomo.
- Mtiririko wako wa juu haushuki chini ya asilimia 80 ya nambari yako bora ya kibinafsi.

Ikiwa pumu yako haidhibitiwi vizuri, wasiliana na daktari wako. Anaweza kuhitaji kubadilisha mpango wako wa hatua za pumu.

Tumia Kipima Mtiririko wa Juu
Kifaa hiki kidogo cha kushikilia mkononi kinaonyesha jinsi hewa inavyotoka vizuri kutoka kwenye mapafu yako. Unapuliza ndani ya kifaa na kinakupa alama, au nambari ya mtiririko wa juu. Alama yako inaonyesha jinsi mapafu yako yanavyofanya kazi wakati wa kipimo. Daktari wako atakuambia jinsi na wakati wa kutumia kipima mtiririko wa juu chako. Pia atakufundisha jinsi ya kutumia dawa zako kulingana na alama yako.

Daktari wako na watoa huduma wengine wa afya wanaweza kukuomba kutumia kipima mtiririko wa juu chako kila asubuhi na kuweka rekodi ya matokeo yako. Unaweza kupata kuwa na manufaa sana kurekodi alama za mtiririko wa juu kwa wiki chache kabla ya kila ziara ya matibabu na kuchukua matokeo pamoja nawe.

Unapogunduliwa kwanza kuwa na pumu, ni muhimu kupata nambari yako "bora ya kibinafsi" ya mtiririko wa juu. Ili kufanya hivi, unarekodi alama yako kila siku kwa kipindi cha wiki 2 hadi 3 wakati pumu yako inadhibitiwa vizuri. Nambari ya juu zaidi unayopata wakati huo ndiyo bora yako ya kibinafsi. Unaweza kulinganisha nambari hii na nambari za baadaye kuhakikisha pumu yako inadhibitiwa.

Kipima mtiririko wa juu chako kinaweza kukuonya kuhusu shambulio la pumu, hata kabla hujagundua dalili. Ikiwa alama yako inaonyesha kwamba kupumua kwako kunazidi kuwa mbaya, unapaswa kutumia dawa zako za unafuu wa haraka kama mpango wako wa hatua za pumu unavyoelekeza. Kisha unaweza kutumia kipima mtiririko wa juu kuangalia jinsi dawa ilivyofanya kazi vizuri.

Pata Uchunguzi wa Pumu
Unapoanza matibabu kwa mara ya kwanza, utamuona daktari wako kila wiki 2 hadi 6. Mara tu pumu yako inapodhibitiwa, daktari wako anaweza kutaka kukuona mara moja kwa mwezi hadi mara mbili kwa mwaka. Wakati wa uchunguzi huu, daktari wako anaweza kuuliza ikiwa umepata shambulio la pumu tangu ziara ya mwisho au mabadiliko yoyote ya dalili au vipimo vya mtiririko wa juu. Pia anaweza kuuliza kuhusu shughuli zako za kila siku.

Taarifa hii itasaidia daktari wako kutathmini kiwango chako cha udhibiti wa pumu. Daktari wako pia anaweza kuuliza ikiwa una matatizo yoyote au wasiwasi kuhusu kutumia dawa zako au kufuata mpango wako wa hatua za pumu. Kulingana na majibu yako kwa maswali haya, daktari wako anaweza kubadilisha kiasi cha dawa yako au kukupa dawa mpya. Ikiwa udhibiti wako ni mzuri sana, unaweza kuweza kutumia dawa kidogo. Lengo ni kutumia kiasi kidogo zaidi cha dawa kinachohitajika kudhibiti pumu yako.

Huduma ya Dharura
Watu wengi wenye pumu, ikiwa ni pamoja na watoto wengi, wanaweza kudhibiti dalili zao salama kwa kufuata mipango yao ya hatua za pumu. Hata hivyo, unaweza kuhitaji huduma ya matibabu wakati mwingine.

Mpigie daktari wako ushauri ikiwa:
- Dawa zako hazipunguzi shambulio la pumu.
- Mtiririko wako wa juu ni chini ya nusu ya nambari yako bora ya kibinafsi ya mtiririko wa juu.

Piga 9-1-1 kwa huduma ya dharura ikiwa:
- Una shida kutembea na kuzungumza kwa sababu unapumua kwa shida.
- Una midomo au kucha za bluu.

Hospitalini, utafuatiliwa kwa karibu na kupewa oksijeni na dawa zaidi, pamoja na dawa kwa viwango vya juu zaidi kuliko unavyotumia nyumbani. Matibabu kama haya yanaweza kuokoa maisha yako.

Matibabu ya Pumu kwa Vikundi Maalum

Matibabu yaliyoelezwa hapo juu kwa ujumla yanatumika kwa watu wote wenye pumu. Hata hivyo, baadhi ya vipengele vya matibabu vinatofautiana kwa watu katika vikundi fulani vya umri na wale wenye mahitaji maalum.

Watoto
Ni vigumu kutambua pumu kwa watoto chini ya miaka 5. Kwa hivyo, ni vigumu kujua ikiwa watoto wadogo wanaopiga hema au kuwa na dalili nyingine za pumu watanufaika na dawa za kudhibiti kwa muda mrefu. Dawa za kupunguza dalili haraka (quick-relief medicines) huwa zinasaidia kupunguza kupiga hema kwa watoto wadogo iwe wana pumu au la. Madaktari watawatibu watoto wachanga na wadogo wenye dalili za pumu kwa dawa za kudhibiti kwa muda mrefu ikiwa, baada ya kumchunguza mtoto, wanaona kuwa dalili hizo ni za kudumu na zinaweza kuendelea baada ya umri wa miaka 6.

Corticosteroids zinazovutwa ndio matibabu yanayopendelewa kwa watoto wadogo. Montelukast na cromolyn ni chaguo nyingine. Matibabu yanaweza kutolewa kwa kipindi cha majaribio cha mwezi 1 hadi wiki 6. Matibabu husitishwa ikiwa faida hazionekani na daktari na wazazi wana uhakika kuwa dawa ilitumika ipasavyo.

Corticosteroids zinazovutwa zinaweza kupunguza ukuaji wa watoto. Kupungua kwa ukuaji huonekana katika miezi ya kwanza ya matibabu, kwa ujumla ni kidogo, na hakuzidi baada ya muda. Pumu isiyodhibitiwa vizuri pia inaweza kupunguza kiwango cha ukuaji cha mtoto. Wataalamu wengi wanafikiria faida za corticosteroids zinazovutwa ni kubwa zaidi kuliko hatari ya kupungua kwa ukuaji.

Watu Wazee
Madaktari wanaweza kuhitaji kurekebisha matibabu ya pumu kwa wazee wanaotumia dawa nyingine kama vile beta blockers, aspirini, dawa za kupunguza maumivu, na dawa za kupunguza uvimbe. Dawa hizi zinaweza kuzuia dawa za pumu kufanya kazi vizuri na kuzidisha dalili za pumu. Mwambie daktari wako kuhusu dawa zote unazotumia, ikiwa ni pamoja na dawa za duka.

Wazee wanaweza kupata mifupa dhaifu kutokana na kutumia corticosteroids zinazovutwa, hasa kwa dozi za juu. Zungumza na daktari wako kuhusu kutumia vidonge vya kalsiamu na vitamini D, na njia nyingine za kuimarisha mifupa yako.

Wanawake Wajawazito
Wajawazito wenye pumu wanahitaji kudhibiti ugonjwa huo ili kuhakikisha watoto wao wanapata oksijeni ya kutosha. Udhibiti mbaya wa pumu huongeza hatari ya shinikizo la juu la damu wakati wa ujauzito (preeclampsia). Pia huongeza hatari ya mtoto kuzaliwa mapema na kuwa na uzito mdogo.

Tafiti zinaonyesha kuwa ni salama zaidi kutumia dawa za pumu wakati wa ujauzito kuliko kuhatarisha kupata shambulio la pumu. Zungumza na daktari wako ikiwa una pumu na uko mjamzito au unapanga kupata ujauzito. Udhibiti wa pumu yako unaweza kuimarika au kuwa mbaya zaidi wakati wa ujauzito. Timu yako ya afya itakagua hali yako mara kwa mara na kurekebisha matibabu kadri inavyohitajika.

Watu Ambao Dalili za Pumu Hutokea na Shughuli za Kimwili
Shughuli za kimwili ni muhimu kwa afya. Watu wazima wanazihitaji kudumisha afya nzuri, na watoto wanazihitaji kwa ukuaji. Hata hivyo, kwa baadhi ya watu, shughuli za kimwili zinaweza kuchochea dalili za pumu. Ikiwa hili linatokea kwako au kwa mtoto wako, zungumza na daktari wako kuhusu njia bora za kudhibiti pumu ili uendelee kuwa mchangamfu.

Dawa zifuatazo zinaweza kusaidia kuzuia dalili za pumu zinazosababishwa na shughuli za kimwili:
• Beta2-agonists za muda mfupi (dawa za kupunguza dalili haraka) zinazochukuliwa muda mfupi kabla ya shughuli za kimwili. Zinaweza kudumu kwa masaa 2 hadi 3.
• Beta2-agonists za muda mrefu zinaweza kulinda kwa hadi masaa 12. Hata hivyo, kwa matumizi ya kila siku, ulinzi huu hupungua.
• Virekebishi vya leukotriene: Vidonge vinavyochukuliwa masaa kadhaa kabla ya shughuli za kimwili.
• Dawa za kudhibiti kwa muda mrefu: Husaidia kuzuia dalili zinazohusiana na mazoezi.

Kuanza shughuli za kimwili taratibu kwa kipindi cha kujiandaa kwa mazoezi kunaweza kusaidia. Unaweza pia kuvaa barakoa au skafu juu ya mdomo unapofanya mazoezi kwenye hali ya baridi. Ukitumia dawa zako za pumu kama daktari anavyoelekeza, unaweza kushiriki katika shughuli yoyote ya kimwili au michezo unayochagua.

Watu Wanaofanyiwa Upasuaji
Pumu inaweza kuongeza hatari ya matatizo wakati wa na baada ya upasuaji. Kwa mfano, kuwekwa kwa tubu kwenye koo kunaweza kusababisha shambulio la pumu. Mwambie daktari wa upasuaji kuhusu pumu yako mapema. Anaweza kuchukua hatua za kupunguza hatari, kama vile kukupa dawa za pumu kabla au wakati wa upasuaji.


Swali:
Jinsi ya kupunguza shinikizo la damu la juu (hypertension)

Jibu:
Lengo la matibabu ni kupunguza shinikizo lako la damu ili upunguze hatari ya matatizo. Wewe na mtoa huduma wako mnapaswa kuweka lengo la shinikizo la damu kwako. Ikiwa una shinikizo la awali (pre-hypertension), mtoa huduma wako atapendekeza mabadiliko ya mtindo wa maisha ili kupunguza shinikizo lako la damu hadi kiwango cha kawaida. Dawa mara chache hutumika kwa shinikizo la awali.

MABADILIKO YA MTINDO WA MAISHA
Unaweza kufanya mambo mengi kusaidia kudhibiti shinikizo lako la damu nyumbani, ikiwa ni pamoja na:
- Kula lishe yenye afya kwa moyo, ikijumuisha potasiamu na nyuzinyuzi.
- Kunywa maji mengi.
- Fanya mazoezi mara kwa mara kwa angalau dakika 30 za mazoezi ya aerobiki (mazoezi yanayohitaji hewa nyingi) kwa siku.
- Ikiwa unavuta sigara, acha.
- Weka kikomo cha kiasi cha pombe unayokunywa hadi kinywaji 1 kwa siku kwa wanawake, na 2 kwa siku kwa wanaume.
- Punguza kiasi cha sodiamu (chumvi) unachokula. Lenga chini ya miligramu 1,500 kwa siku.
- Punguza msongo wa mawazo. Jaribu kuepuka vitu vinavyokusababishia msongo wa mawazo, na jaribu kutafakari au kufanya yoga kupunguza msongo.
- Dumisha uzito wa mwili wenye afya.

Mtoa huduma wako anaweza kukusaidia kupata programu za kupunguza uzito, kuacha kuvuta sigara, na kufanya mazoezi. Unaweza pia kupata rufaa kwa mtaalam wa lishe, ambaye anaweza kukusaidia kupanga lishe iliyo na afya kwako. Jinsi shinikizo lako la damu linapaswa kuwa chini na kiwango gani unahitaji kuanza matibabu huwa tofauti, kulingana na umri wako na matatizo yoyote ya kimatibabu uliyo nayo.

DAWA ZA SHINIKIZO LA JUU LA DAMU
Mara nyingi, mtoa huduma wako atajaribu mabadiliko ya mtindo wa maisha kwanza na kupima shinikizo lako la damu mara 2 au zaidi. Dawa zitaanza kutumika ikiwa vipimo vya shinikizo lako la damu vitabaki katika au juu ya viwango hivi:
- Nambari ya juu (shinikizo la sistoli - systolic pressure) ya 140 au zaidi kwa watu chini ya miaka 60
- Nambari ya juu ya 150 au zaidi kwa watu wa miaka 60 na zaidi
- Nambari ya chini (shinikizo la diastoli - diastolic pressure) ya 90 au zaidi

Ikiwa una kisukari, matatizo ya moyo, au historia ya kiharusi, dawa zinaweza kuanzishwa kwa vipimo vya chini vya shinikizo la damu. Malengo ya kawaida zaidi ya shinikizo la damu yanayotumika kwa watu wenye matatizo haya ya kimatibabu ni chini ya 130 hadi 140/80 mmHg. Kuna dawa nyingi tofauti za kutibu shinikizo la juu la damu.
- Mara nyingi, dawa moja ya shinikizo la damu inaweza isitoshe kudhibiti shinikizo lako la damu, na unaweza kuhitaji kutumia dawa mbili au zaidi.
- Ni muhimu sana unywe dawa ulizoandikiwa.
- Ikiwa una madhara, daktari wako anaweza kubadilisha na dawa tofauti.


Swali:
Je, ninawezaje kuondoa kinywa kikavu

Jibu:
Matibabu ya Kinywa Kikavu

Matibabu ya kinywa kikavu yatategemea kinachosababisha tatizo hilo. Ikiwa unafikiri una kinywa kikavu, muone daktari wako wa meno au daktari. Anaweza kusaidia kubaini kinachosababisha kinywa chako kuwa kikavu. Ikiwa kinywa chako kikavu kinasababishwa na dawa, daktari wako anaweza kubadilisha dawa yako au kurekebisha kipimo. Ikiwa tezi zako za mate hazifanyi kazi vizuri lakini bado zinaweza kuzalisha mate kiasi, daktari wako wa meno au daktari anaweza kukupa dawa inayosaidia tezi za mate kufanya kazi vizuri zaidi. Daktari wako wa meno au daktari anaweza pia kupendekeza utumie mate ya bandia ili kuweka kinywa chako kikiwa na unyevu.

Yafaa na Yasiyofaa Kufanya

Yafaa Kufanya:
- Kunywa maji au vinywaji visivyo na sukari mara kwa mara. Hii itafanya kutafuna na kumeza kuwa rahisi wakati wa kula.
- Tafuna gamu isiyo na sukari au fyonza peremende ngumu isiyo na sukari ili kuchochea mtiririko wa mate.
- Tumia kituliza unyevu usiku ili kuongeza unyevu hewani unapolala.

Yasiyofaa Kufanya:
- Usinywe vinywaji vyenye kofeini kama kahawa, chai, na baadhi ya soda. Kofeini inaweza kukausha kinywa.
- Usitumie tumbaku au pombe. Vinakausha kinywa.

Utafiti wa Tiba ya Vinasaba kwa Hitilafu ya Tezi za Mate

Wanasayansi katika Taasisi ya Kitaifa ya Utafiti wa Meno na Uso na Fuvu ya NIH (NIDCR) wanachunguza uwezekano wa kutumia tiba ya vinasaba kutibu hitilafu ya tezi za mate. Wazo ni kuhamisha vinasaba vya ziada au mbadala kwenye tezi za mate za watu wenye ugonjwa wa Sjögren (ugonjwa wa kujitokeza wa kinga unaosababisha kinywa kikavu) na wagonjwa wa saratani ambao tezi zao za mate ziliharibika wakati wa matibabu ya mionzi. Matumaini ni kwamba vinasaba hivi vitaongeza uzalishaji wa mate na kuondoa hisia sugu ya ukavu inayowasumbua watu wenye hali ya kinywa kikavu. NIDCR hivi karibuni imekamilisha utafiti wa kliniki, utafiti wa utafiti kwa binadamu, juu ya tiba ya vinasaba kwa tezi za mate zilizoharibika kwa mionzi. Utafiti ulionyesha kwamba tiba ya vinasaba inaweza kufanywa kwa usalama katika tezi za mate na kwamba ina uwezo wa kusaidia waathirika wa saratani ya kichwa na shingo wenye kinywa kikavu. Soma taarifa ya habari ya NIDCR kujifunza zaidi kuhusu matokeo ya utafiti. Kulingana na matokeo ya kuhamasisha ya jaribio hili, majaribio sawa ya kliniki yamepangwa katika siku zijazo.

Utafiti juu ya Ugonjwa wa Sjögren na Magonjwa Mengine Yanayoathiri Tezi za Mate

NIDCR pia inafanya majaribio ya kliniki kuchunguza njia mpya za kuboresha mtiririko wa mate kwa wagonjwa wenye ugonjwa wa Sjögren. Tafiti kama hizo ni pamoja na kupima ufanisi wa kingamwili ya monoclonal (aina ya protini inayotengenezwa na seli za kinga) pamoja na corticosteroid (aina ya dawa ya kupunguza uvimbe) kuona ikiwa yoyote kati ya matibabu haya inasaidia kuboresha mtiririko wa mate. Tafiti nyingine zinalenga kujifunza jinsi magonjwa kama vile kisukari, magonjwa ya kujitokeza ya kinga, na magonjwa ya granulomatous (yanayohusisha uvimbe wa tishu) yanasababisha hitilafu ya tezi za mate. Tafiti kama hizo zinaweza siku moja kusababisha njia bora za kuzuia na kutibu hali za tezi za mate. Ili kuendelea kufahamu kuhusu tafiti mpya za tiba ya vinasaba na kazi ya tezi za mate, tembelea ClinicalTrials.gov. ClinicalTrials.gov inaorodhesha majaribio yote ya kliniki yanayofadhiliwa na serikali na mengi yanayofadhiliwa na sekta binafsi nchini Marekani na duniani kote; tovuti hiyo husasishwa mara kwa mara.


Swali:
Je, ninawezaje kuondoa hali ya kinywa kikavu?

Jibu:
Matibabu ya kinywa kikavu yatategemea kinachosababisha tatizo hilo. Ikiwa unafikiri una kinywa kikavu, muone daktari wako wa meno au daktari. Anaweza kusaidia kubaini kinachosababisha kinywa kikavu. Ikiwa kinywa kikavu kinasababishwa na dawa, daktari wako anaweza kubadilisha dawa yako au kurekebisha kipimo. Ikiwa tezi zako za mate (viungo vinavyozalisha mate) hazifanyi kazi vizuri, lakini bado zinaweza kuzalisha mate kiasi, daktari wako wa meno au daktari anaweza kukupa dawa maalum inayosaidia tezi kufanya kazi vizuri zaidi. Anaweza kupendekeza utumie mate bandia au sunaa ili kuweka kinywa chako kikiwa na unyevu. (Tazama video kujifunza jinsi kinywa kikavu kinavyotibiwa. Ili kupanua video, bonyeza mabano kwenye kona ya chini kulia (pembe ya chini kulia). Ili kupunguza video, bonyeza kitufe cha Escape (Esc) kwenye kibodi yako.)