Ìbéèrè:
Dokita mi ko mọ oogun kan ti a le lo ninu ẹnu fun ẹnu gbigbẹ. Nipa iwadi, mo ro pe oogun naa wa, ṣugbọn mi o le ri orukọ rẹ fun dokita lati ṣe aṣẹ fun mi. Ṣe o le ran mi lọwọ? Mo n lo oogun Biotene ti o wa ni ile-oogun laisi aṣẹ dokita, ṣugbọn mo fẹ oogun ti yoo ṣiṣẹ diẹ dara sii.

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú fún Ẹnu Gbígbẹ

Ìtọ́jú ẹnu gbígbẹ yóò dá lórí ohun tó ń fa ìṣòro náà. Tí o bá rò pé o ní ẹnu gbígbẹ, lọ sí ọ̀dọ̀ onímọ̀ ẹnu rẹ tàbí oníṣègùn. Wọ́n lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti mọ ohun tó ń fa ẹnu gbígbẹ rẹ. Tí ẹnu gbígbẹ rẹ bá jẹ́ nítorí òògùn, oníṣègùn rẹ lè yí òògùn náà padà tàbí ṣe àtúnṣe iye tí o ń lo. Tí àwọn ẹrọ itọ́ ẹnu rẹ (èyí ni àwọn ẹrọ tó ń mú kí itọ́ wà nínú ẹnu) kò bá ń ṣiṣẹ́ dáadáa ṣùgbọ́n wọ́n sì tún lè ṣe díẹ̀ nínú itọ́, onímọ̀ ẹnu tàbí oníṣègùn rẹ lè fún ọ ní òògùn tí yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti ṣiṣẹ́ dáadáa. Onímọ̀ ẹnu tàbí oníṣègùn rẹ tún lè dábàá pé kí o lo itọ́ àtinú-dá láti jẹ́ kí ẹnu rẹ tutù.

Ohun tí O Gbọ́dọ̀ Ṣe àti Ohun tí O Kò Gbọ́dọ̀ Ṣe

Ohun tí O Gbọ́dọ̀ Ṣe
- Máa mu omi tàbí ohun mímu láìní súgà lọ́pọ̀lọpọ̀. Èyí yóò mú kí jíjẹun àti mímì rọrùn nígbà tí o bá ń jẹun.
- Máa fẹ́ chewing gum láìní súgà tàbí mu ohun dídùn tí kò ní súgà láti rú ìṣàn itọ́.
- Lo ẹ̀rọ tó ń mú afẹ́fẹ́ tutù ní alẹ́ láti jẹ́ kí afẹ́fẹ́ tutù wà nígbà tí o bá ń sùn.

Ohun tí O Kò Gbọ́dọ̀ Ṣe
- Má ṣe mu ohun mímu tó ní kafèínì bíi kọfí, tíì, àti àwọn soda kan. Kafèínì lè mú kí ẹnu gbẹ.
- Má ṣe lo tábà tàbí ọtí. Wọ́n mú kí ẹnu gbẹ.

Ìwádìí Ìtọ́jú Gẹ̀nù fún Àìṣiṣẹ́ Ẹrọ Itọ́ Ẹnu

Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ní Ẹ̀ka Ìwádìí Ẹnu àti Orí NIH (NIDCR) ń ṣe ìwádìí lórí lílo ìtọ́jú gẹ̀nù láti ṣe ìtọ́jú àìṣiṣẹ́ ẹrọ itọ́ ẹnu. Èrò náà ni láti gbe àwọn gẹ̀nù àfikún tàbí ìrọ́pò sínú ẹrọ itọ́ ẹnu àwọn ènìyàn tó ní àìsàn Sjögren àti àwọn aláìsàn jẹjẹrẹ tí ẹrọ itọ́ ẹnu wọn ti bàjẹ́ nítorí ìtọ́jú ràdíéṣọ̀n. Ìrètí ni pé àwọn gẹ̀nù wọ̀nyí yóò mú kí itọ́ pọ̀ si àti mú kí ìgbẹ́ oní gbẹ-gbẹ tó ń yọ àwọn ènìyàn tó ní ẹnu gbígbẹ lẹ́nu tán. NIDCR ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ìwádìí ìtọ́jú kan, ìwádìí ìtọ́jú lórí ènìyàn, lórí ìtọ́jú gẹ̀nù fún ẹrọ itọ́ ẹnu tó ti bàjẹ́ nítorí ràdíéṣọ̀n. Ìwádìí náà fi hàn pé a lè ṣe ìtọ́jú gẹ̀nù láìléwu nínú ẹrọ itọ́ ẹnu àti pé ó ní agbára láti ràn àwọn tó ti bọ́ lọ́wọ́ jẹjẹrẹ orí àti ọrùn tí wọ́n ní ẹnu gbígbẹ lọ́wọ́. Ka ìkéde NIDCR láti mọ̀ síi nípa àwọn èsì ìwádìí náà. Nítorí àwọn èsì ìrètí ìdánwò yìí, àwọn ìdánwò ìtọ́jú bíi èyí ń wáyé ní ìsinsìnyí.

Ìwádìí lórí Àìsàn Sjögren àti Àwọn Àìsàn Mìíràn tó ní Ipa lórí Ẹrọ Itọ́ Ẹnu

NIDCR tún ń ṣe àwọn ìdánwò ìtọ́jú láti kọ́ àwọn ọ̀nà tuntun láti mú kí itọ́ ẹnu sàn dáadáa nínú àwọn aláìsàn Sjögren. Irú àwọn ìwádìí bẹ́ẹ̀ ní lílo ìpèsè ààbò monoclonal (ọ̀nà kan láti ṣe ìtọ́jú àìsàn) àti corticosteroid (òògùn tó ń dín wíwú àti ìrora kù) láti rí bóyá èyíkéyìí nínú àwọn ìtọ́jú wọ̀nyí yóò ràn lọ́wọ́ láti mú kí itọ́ ẹnu sàn dáadáa. Àwọn ìwádìí mìíràn dojúkọ kíkọ́ bí àwọn àìsàn bíi ìtọ̀ súgà, àwọn àìsàn ààbò-ara àti àwọn àìsàn granulomatous ṣe ń fa àìṣiṣẹ́ ẹrọ itọ́ ẹnu. Irú àwọn ìwádìí bẹ́ẹ̀ lè yọrí sí àwọn ọ̀nà tó dára jù láti dènà àti ṣe ìtọ́jú àwọn ìṣòro ẹrọ itọ́ ẹnu ní ọjọ́ iwájú.

Láti máa mọ̀ nípa àwọn ìwádìí tuntun lórí ìtọ́jú gẹ̀nù àti ìṣiṣẹ́ ẹrọ itọ́ ẹnu, ṣàbẹ̀wò sí ClinicalTrials.gov (ojú òpó wẹ́ẹ̀bù tó ń ṣàkójọ àwọn ìdánwò ìtọ́jú). ClinicalTrials.gov ń ṣàkójọ gbogbo àwọn ìdánwò ìtọ́jú tí ìjọba àti ọ̀pọ̀ àwọn àdánimọ̀ ń ṣe ní Amẹ́ríkà àti káàkiri àgbáyé; wọ́n máa ń ṣe àtúnṣe ojú òpó wẹ́ẹ̀bù náà nígbà gbogbo.


Ìbéèrè:
Dokita mi ko mọ oogun ti a le lo ninu ẹnu fun ẹnu ọsan. Nipa iwadi ti mo ṣe fúnra mi, mo gbagbọ pe irú oogun bẹẹ wa, ṣugbọn mi o le ri orukọ rẹ fun dokita lati kọ aṣẹ rẹ fún mi. Ṣe o le ran mi lọwọ? Mo n lo Biotene ti a n ta laisi aṣẹ dokita, ṣugbọn mo fẹ oogun ti yoo ṣiṣẹ diẹ dara ju eyi lọ.

Ìdáhùn:
Itọju ẹnu gbigbẹ yoo da lori ohun ti o fa isoro naa. Ti o ba ro pe o ni ẹnu gbigbẹ, lo ri dokita ẹnu rẹ tabi onisegun rẹ. O le ran ọ lọwọ lati pinnu ohun ti o fa ẹnu gbigbẹ rẹ. Ti oogun ba fa ẹnu gbigbẹ rẹ, onisegun rẹ le yipada oogun rẹ tabi se atunse iwọn oogun naa. Ti awọn ẹyẹ itọ́ rẹ ko ba sisẹ daradara, sugbọn won si tun le pese itọ́ diẹ, dokita ẹnu rẹ tabi onisegun le fun ọ ni oogun pataki ti o le ran awọn ẹyẹ naa lọwọ lati sisẹ daradara. O le dabaa pe ki o lo itọ́ àwòṣe lati toju ẹnu rẹ ni tutu. (Wo fidio naa lati kọ́ bi a se n tọju ẹnu gbigbẹ. Lati tóbi fidio naa, tẹ àwọn àmì ìfàgbàwọlé ni igun ọtun isalẹ. Lati dinku fidio naa, tẹ bọtini Escape (Esc) lori kiiboodu rẹ.)


Ìbéèrè:
Àkọlé: Iṣẹ́ ẹ̀kọ́. Pẹ̀lẹ́ orúkọ mi ni [ORÚKỌ] mo sì ń ṣe iṣẹ́ ẹ̀kọ́ nípa àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ mo sì fẹ́ bí ọ́ àwọn ìbéèrè díẹ̀ jọ̀wọ́.

1. Kí ni ó ń fa àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?

2. Ṣé ènìyàn lè yè àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?

3. Báwo ni àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣe àkóbá fún ara?

4. Ṣé àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ jẹ́ ohun tí a jọ̀wọ́?

5. Kí ni àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ tó ti gaju?

6. Fún ìgbà wo ni ẹni tó ní àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ lè retí láti wà láàyè?

7. Ṣé o lè mọ̀ bí o bá ní àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?

8. Irú ìtọ́jú wo ni o nílò láti gba?

9. Kí ni àwọn àmì àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?

10. Kí ni ìyàtọ̀ láàrin AML àti CML?

Ìdáhùn:
Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ kan ti àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ kírónìkì myelomonocytic (CMML - àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ tó ń ṣẹlẹ̀ lórí ọ̀pá ẹyin) ni a ti sọpọ̀ mọ́ ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ, ṣùgbọ́n ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, a kò mọ ohun tó fa á. Ní àwọn ọdún díẹ̀ sẹ́yìn, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ti ṣe àṣeyọrí nínú òye bí àwọn ìyípadà kan nínú DNA (àwọn ohun àbùdá tó ń sọ bí ara wa ṣe rí) ti àwọn sẹ́ẹ̀lì ọ̀pá ẹyin ṣe lè fa CMML láti dàgbà. DNA jẹ́ kemíkà tí ó ń ru àwọn ìtọ́nisọ́nà fún gbogbo ohun tí àwọn sẹ́ẹ̀lì wa ń ṣe. A máa ń jọ àwọn òbí wa nítorí pé àwọn ni orisun DNA wa. Síbẹ̀síbẹ̀, DNA ní ipa lórí ju bí a ṣe rí lọ.

Àwọn gèné kan (àwọn apá ti DNA) ń darí ìdàgbàsókè àti ìpín sẹ́ẹ̀lì. Àwọn gèné tí ó ń ṣe ìgbàníyànjú ìpín sẹ́ẹ̀lì ni a ń pè ní oncogenes (gèné ajẹjẹrẹmú). Àwọn gèné mìíràn tí a ń pè ní gèné afisẹ́kẹ́lẹ́ jẹjẹrẹ (tumor suppressor genes) lè dín ìpín sẹ́ẹ̀lì kù tàbí kí ó mú kí àwọn sẹ́ẹ̀lì kú ní àkókò tó yẹ. Àwọn àrùn jẹjẹrẹ lè wá látorí àwọn ìyípadà DNA (àìṣedéédé gèné) tí ó ń mú kí oncogenes ṣiṣẹ́ tàbí kí ó pa àwọn gèné afisẹ́kẹ́lẹ́ jẹjẹrẹ.

Ní àwọn àrùn kan, a lè fi àwọn ìyípadà ránṣẹ́ láti ọ̀dọ̀ òbí kan. Àwọn ìyípadà tí a jogún kò dàbí pé ó fa CMML. Dípò bẹ́ẹ̀, a gba àwọn ìyípadà náà láàyè ní ìgbésí ayé ẹni náà. Fífaràpamọ́ ìtànṣán tàbí àwọn kemíkà tí ó ń fa jẹjẹrẹ lè fa àwọn ìyípadà tí ó lè yọrí sí CMML. Nígbàmíì, àwọn ìyípadà gèné wọ̀nyí máa ń ṣẹlẹ̀ láìsí ìdí kan pàtó.

Gbogbo ìgbà tí sẹ́ẹ̀lì bá ń múra láti pín sí àwọn sẹ́ẹ̀lì tuntun méjì, ó gbọ́dọ̀ dà DNA rẹ̀ kọ. Ìgbésẹ̀ yìí kò pé, àwọn àṣìṣe dídà kọ lè ṣẹlẹ̀. Láé, àwọn sẹ́ẹ̀lì ní àwọn ẹ̀nzìmù atùnṣe tí ó ń kà tí ó sì ń tún DNA ṣe. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn àṣìṣe kan lè kọjá, pàápàá jù bí àwọn sẹ́ẹ̀lì bá ń dàgbà kíákíá.

A ti pín DNA ọmọ ènìyàn sí àwọn pẹ́ẹ̀rù kòrómósòòmù mẹ́tàlélógún. Ní ìdá màrúndínlàádọ́ta nínú ọgọ́rùn-ún àwọn aláìsàn, àwọn sẹ́ẹ̀lì CMML ní àwọn kòrómósòòmù tí a ti yí padà. Nígbàmíì apá kan ti kòrómósòòmù kan máa ń so mọ́ kòrómósòòmù mìíràn tó yàtọ̀. Èyí ni a ń pè ní ìsọdipọ̀ (translocation - ìyípòpadà kòrómósòòmù). Bí i àwọn ìyípadà, àwọn ìsọdipọ̀ lè mú kí oncogenes ṣiṣẹ́ tàbí kí ó pa àwọn gèné afisẹ́kẹ́lẹ́ jẹjẹrẹ. A rí àwọn ìsọdipọ̀ tí a gba láàyè ní àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ kan ti CMML.

Àìṣedéédé kòrómósòòmù mìíràn tí a lè rí ní CMML ni a ń pè ní píparẹ́ (deletion - pípa apá kan tàbí gbogbo kòrómósòòmù rẹ́). Èyí kan pípa gbogbo tàbí apá kan ti kòrómósòòmù rẹ́. Irú àìṣedéédé kòrómósòòmù mìíràn ni a ń pè ní ìdádúpẹ́ (duplication - ṣíṣe ẹ̀dà àfikún). Èyí ni nígbà tí ó bá ní àfikún ẹ̀dà gbogbo tàbí apá kan ti kòrómósòòmù.


Ìbéèrè:
Iṣẹ́ ìwádìí. Pẹ̀lẹ́ o, orúkọ mi ni [ORÚKỌ] ati pe mo ń ṣe iṣẹ́ ìwádìí ilé-ẹ̀kọ́ nípa àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ àti pé mo fẹ́ bèrè àwọn ìbéèrè díẹ̀ lọ́wọ́ rẹ jọ̀wọ́.1. Kí ni ó ń fa àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ (kánsà)?2. Ṣé ènìyàn lè yè kúrò nínú àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?3. Báwo ni àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣe àkóbá fún ara ẹni?4. Ṣé àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ jẹ́ ohun ìjogún?5. Kí ni àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ tó ti pọ̀ jù?6. Fún ọdún mélòó ni ẹni tó ní àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ lè rò láti wà láàyè?7. Ṣé o lè mọ̀ bóyá o ní àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?8. Irú ìtọ́jú wo ni o nílò láti gba?9. Kí ni àwọn àmì àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?10. Kí ni ìyàtọ̀ láàrin AML àti CML?

Ìdáhùn:
Lúkímíà jẹ́ jẹjẹ̀rẹ̀ àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀. Ó jẹ́ irú jẹjẹ̀rẹ̀ ẹ̀jẹ̀ tó wọ́pọ̀ jùlọ tí ó sì ṣe àkóbá sí àwọn àgbàlagbà ní ìgbà mẹ́wàá ju àwọn ọmọdé lọ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn tí a ṣe ìdámọ̀ lúkímíà fún jẹ́ ẹni tó ju ọdún àádọ́ta lọ.

Lúkímíà Bẹ̀rẹ̀ Nínú Egungun Ara

Lúkímíà máa ń bẹ̀rẹ̀ nínú egungun ara, ohun tútù tó wà ní àárín ọ̀pọ̀lọpọ̀ egungun níbi tí a ti ń ṣe àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀. Egungun ara máa ń ṣe irú sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ mẹ́ta, ọ̀kọ̀ọ̀kan sì ní iṣẹ́ pàtàkì tí wọ́n ń ṣe:

• Àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ funfun ń ja ìkọlù àti àrùn.
• Àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa ń gbé àtẹ́gùn kiri ní gbogbo ara.
• Àwọn pílátẹ́lẹ́tì ń ran lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìṣẹ̀jẹ̀ nípa dídá ẹ̀jẹ̀ dúró.

Nínú àwọn ènìyàn tó ní lúkímíà, egungun ara ń ṣe àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ funfun àìdára, tí a ń pè ní sẹ́ẹ̀lì lúkímíà. Ní àkọ́kọ́, àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà máa ń ṣiṣẹ́ bí àwọn tó dára. Ṣùgbọ́n lẹ́yìn ìgbà, bí wọ́n ṣe ń pọ̀ si, wọ́n lè lé àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ funfun tó dára, àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa, àti àwọn pílátẹ́lẹ́tì jáde. Èyí ń mú kó ṣòro fún ẹ̀jẹ̀ láti ṣe àwọn iṣẹ́ rẹ̀ bó ṣe yẹ.

Irú lúkímíà àgbàlagbà mẹ́rin ló wọ́pọ̀. Méjì nínú wọn jẹ́ kírọ́níìkì (tó máa ń burú si lórí àkókò pípẹ́). Àwọn méjì tókù jẹ́ akúùtù (tó máa ń burú si kíákíá):

• lúkímíà lẹ́ńfọ́sáìtì kírọ́níìkì
• lúkímíà màyẹ́lọ́ìdì kírọ́níìkì
• lúkímíà màyẹ́lọ́ìdì akúùtù
• lúkímíà lẹ́ńfọ́sáìtì akúùtù


Ìbéèrè:
Iṣẹ́ akẹ́kọ̀ọ́. Pẹ̀lẹ́ o, orúkọ mi ni [ORÚKỌ] mo sì ń ṣe iṣẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ nípa àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ mo sì fẹ́ kí o dáhùn àwọn ìbéèrè mi jọ̀wọ́.

1. Kí ni ó ń fa àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
2. Ṣé ènìyàn lè yè nínú àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
3. Báwo ni àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣe àkóbá fún ara ẹni?
4. Ṣé àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ jẹ́ ohun tí a jogún?
5. Kí ni àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ tó ti ga tàbí tó ti pọ̀ sí i?
6. Fún ìgbà wo ni ẹni tó ní àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ lè retí láti wà láàyè?
7. Ṣé o lè mọ̀ bí o bá ní àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
8. Irú ìtọ́jú wo ni o nílò láti gbà?
9. Kí ni àwọn àmì àìsàn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
10. Kí ni ìyàtọ̀ láàrin AML àti CML?

Ìdáhùn:
Lẹẹkansi, awọn eniyan maa n jogun àwọn àyípadà DNA lati ọdọ obi ti o maa n pọ púpọ̀ ewu wọn lati ni awọn iru jẹjẹrẹ kan. Ṣugbọn ó ṣọ̀wọ́n kí ó fa CLL láti àwọn àyípadà ti a jogun. Àwọn àyípadà DNA ti o ni ṣe pẹlu CLL maa n ṣẹlẹ ní àárín ìgbésí ayé ẹni náà, kii ṣe pe wọn jogun rẹ ṣaaju igba ti wọn bi wọn láti ìbẹ̀rẹ̀.


Ìbéèrè:
Iṣẹ́ ẹ̀kọ́ ilé-ìwé. Bawo ni, orúkọ mi ni [ORÚKỌ] ati pe mo n ṣe iṣẹ́ ẹ̀kọ́ nípa àrùn jẹ́jẹ́ ẹ̀jẹ̀ ati pe mo fẹ́ bí ọ àwọn ìbéèrè díẹ̀ jọ̀wọ́.1. Kí ni ó fa àrùn jẹ́jẹ́ ẹ̀jẹ̀?2. Ṣé ènìyàn lè yè kúrò nínú àrùn jẹ́jẹ́ ẹ̀jẹ̀?3. Báwo ni àrùn jẹ́jẹ́ ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣe àkóbá fún ara ènìyàn?4. Ṣé àrùn jẹ́jẹ́ ẹ̀jẹ̀ jẹ́ ohun tí a jogún?5. Kí ni àrùn jẹ́jẹ́ ẹ̀jẹ̀ tó ti ga?6. Fún ìgbà wo ni ẹni tó ní àrùn jẹ́jẹ́ ẹ̀jẹ̀ lè retí láti wà láàyè ní àpérè?7. Ṣé o lè mọ̀ bóyá o ní àrùn jẹ́jẹ́ ẹ̀jẹ̀?8. Àwọn irú ìtọ́jú wo ni o nílò láti gba?9. Kí ni àwọn àmì àrùn jẹ́jẹ́ ẹ̀jẹ̀?10. Kí ni ìyàtọ̀ láàrin AML (Àrùn Jẹ́jẹ́ Ẹ̀jẹ̀ Akáńṣe) àti CML (Àrùn Jẹ́jẹ́ Ẹ̀jẹ̀ Aláìkáṣe)?

Ìdáhùn:
Ọpọlọpọ awọn aṣayan itọju wa fun awọn eniyan ti o ni arun jẹjẹ. Yiyan itọju da lori ọjọ ori rẹ ati ilera gbogbogbo, iru arun jẹjẹ ti o ni, boya o ti tan kuro ninu egungun ọpa tabi bẹẹkọ, ati awọn ohun miiran. Ti awọn ayẹwo ba fi han pe o ni arun jẹjẹ, o yẹ ki o ba dokita rẹ sọrọ ki o si ṣe ipinnu itọju laipẹ, bi o tilẹ jẹ pe ọpọlọpọ awọn alaisan pẹlu arun jẹjẹ lymphocytic kroniki (arun jẹjẹ ti o jẹ mọ fun igba pipẹ) ko nilo itọju fun ọpọlọpọ ọdun.

Ṣiṣẹ Pẹlu Ẹgbẹ Awọn Aṣa
Ẹgbẹ awọn aṣa nigbagbogbo maa n tọju awọn eniyan ti o ni arun jẹjẹ. Ẹgbẹ naa yoo ma ṣe alaye fun dokita akọkọ nipa ilọsiwaju alaisan naa. Ẹgbẹ naa le pẹlu hematologist (aṣa ti o mọ nipa ẹjẹ) ti o jẹ aṣa ninu ẹjẹ ati awọn iṣu ti n ṣe ẹjẹ, oncologist ti isegun (aṣa ti o mọ nipa arun jẹjẹ) ti o jẹ aṣa ninu itọju arun jẹjẹ, ati radiation oncologist (aṣa ti o mọ nipa itọju pẹlu imọlẹ agbara) ti o jẹ aṣa ninu itọju radiation. Ki o to bẹrẹ itọju, o le fẹ ki dokita miiran ṣe ayẹwo iṣe aṣaiṣe ati eto itọju. Diẹ ninu awọn ile-iṣẹ insuransi nilo ero keji. Awọn miiran le san fun ero keji ti iwọ tabi dokita rẹ ba beere fún.

Awọn Iwadii Klinikal fun Arun Jẹjẹ
Diẹ ninu awọn alaisan arun jẹjẹ kopa ninu awọn iwadii ti awọn itọju tuntun. Awọn iwadii wọnyi, ti a pe ni awọn iwadii klinikal, ni a ṣe lati rii boya itọju tuntun kan dara ati ni iṣẹ ati dara ju awọn itọju lọwọlọwọ lọ. Sọrọ pẹlu dokita rẹ ti o ba nifẹ lati kopa ninu iwadii klinikal kan. Awọn Ile-iṣẹ Ilera Orile-ede ti Amẹrika, nipasẹ Ile-iwe Ilera Orile-ede rẹ ati awọn Ile-iṣẹ miiran, n tọju ibi ipamọ data ti awọn iwadii klinikal ni ClinicalTrials.gov (aaye ayelujara fun wiwa awọn iwadii klinikal). Lọ si aaye yii lati wa awọn iwadii klinikal lọwọlọwọ lori arun jẹjẹ.


Ìbéèrè:
Iṣẹ́ akẹ́kọ̀ọ́. Báwo ni orúkọ mi ni [ORÚKỌ] ati mo n kẹ́kọ̀ọ́ nípa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ ati mo fẹ́ bí o le dáhùn àwọn ìbéèrè mi jọ̀wọ́.

1. Kí ni ó fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
2. Ṣé ènìyàn lè yè nínú àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
3. Báwo ni àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣe àkóbá fún ara rẹ?
4. Ṣé àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ jẹ́ ohun tí a jọ́gbà?
5. Kí ni àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ tó ti pọ̀ gàgà?
6. Fún ìgbà wo ni ẹni tó ní àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ lè rètí láti wà láàyè?
7. Ṣé o lè mọ̀ bí o bá ní àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
8. Irú ìtọ́jú wo ni o nílò láti gba?
9. Kí ni àwọn àmì àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
10. Kí ni ìyàtọ̀ láàárín AML àti CML ?

Ìdáhùn:
Yàtọ̀ sí àwọn oríṣi jẹjẹrẹ míràn, lúkímíà kìí ṣe àrùn tí onímọ̀ ìṣègùn rẹ lè yọ nípa ìṣe abẹ. Àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà (àwọn hóró jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀) ń ṣẹ̀dá nínú egungun ọ̀pá ara, wọ́n sì ń tàn káàkiri ara.

Èròǹgbà Ìtọ́jú
Èròǹgbà ìtọ́jú fún lúkímíà ni láti pa àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà run kí àwọn sẹ́ẹ̀lì déédé lè dàgbà nínú egungun ọ̀pá ara. Ní gbígbà lórí irú àti ìwọ̀n àrùn náà, àwọn aláìsàn lè gba:
• Ìtọ́jú kẹ́míọ́tẹ́rápì
• Ìtọ́jú bíọ́lọ́jíkà
• Ìtọ́jú rédíéṣọ́nù
• Ìgbẹ́sẹ̀ sẹ́ẹ̀lì

Àwọn aláìsàn kan máa ń gba àdàpọ̀ àwọn ìtọ́jú wọ̀nyí. Ìtọ́jú dá lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìdí, pẹ̀lú irú lúkímíà, ọjọ́ orí aláìsàn àti ìlera gbogbogbò rẹ̀, bóyá àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà wà nínú oje àyíká ọpọlọ tàbí ọpa ẹ̀hìn, àti bóyá a ti tọ́jú lúkímíà náà tẹ́lẹ̀. Ó tún lè dá lórí àwọn ẹ̀yà pàtàkì àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà àti àwọn àmì àìsàn aláìsàn.

Lúkímíà Aláìpẹ́ tàbí Lúkímíà Ajẹmọ́-pẹ́?
Bí ẹnìkan bá ní lúkímíà aláìpẹ́, yóò nílò ìtọ́jú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Èrò ìtọ́jú ni láti dá dúró fún ìdàgbàsókè kíákíá àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà àti láti mú kí àrùn náà wà ní abẹ́ àkóso, èyí tí a pè ní rémíṣọ́nù. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, ẹnìkan yóò tẹ̀síwájú pẹ̀lú ìtọ́jú lẹ́hìn tí àwọn àmì àti àìsàn bá ti lọ láti dí àrùn náà padà. Àwọn ẹnìkan pẹ̀lú lúkímíà aláìpẹ́ lè wò sàn pátápátá.

Lúkímíà ajẹmọ́-pẹ́ lè má nílò ìtọ́jú títí di ìgbà tí àwọn àmì àìsàn yóò fi hàn. Ìtọ́jú lè ṣàkóso àrùn náà àti àwọn àmì rẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà.

Àwọn Oríṣi Ìtọ́jú
Díẹ̀ nínú àwọn ìtọ́jú fún lúkímíà, ṣùgbọ́n kìí ṣe gbogbo wọn, ni:
• Kẹ́míọ́tẹ́rápì
• Ìtọ́jú bíọ́lọ́jíkà
• Ìtọ́jú rédíéṣọ́nù

Kẹ́míọ́tẹ́rápì
Kẹ́míọ́tẹ́rápì ń lo àwọn òògùn láti pa àwọn sẹ́ẹ̀lì jẹjẹrẹ. Èyí jẹ́ ìtọ́jú tó wọ́pọ̀ fún àwọn irú lúkímíà kan. A lè gba kẹ́míọ́tẹ́rápì ní ẹnu ní irú òògùn píílù, nípa abẹ́rẹ́ tààrà sínú iṣan ẹ̀jẹ̀, tàbí láti inú kátẹ́tà. Tí a bá rí àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà nínú oje àyíká ọpọlọ tàbí ọpa ẹ̀hìn, onímọ̀ ìṣègùn lè fi abẹ́rẹ́ gba òògùn tààrà sínú oje náà láti ríi dájú pé àwọn òògùn dé àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà nínú ọpọlọ.

Ìtọ́jú Bíọ́lọ́jíkà
Ìtọ́jú bíọ́lọ́jíkà ń lo àwọn ohun àdáni láti mú kí ara ṣe àtakò sí jẹjẹrẹ dára sí i. Àwọn aláìsàn kan pẹ̀lú lúkímíà àwọn sẹ́ẹ̀lì funfun ajẹmọ́-pẹ́ máa ń gba mọ́nọ́klọ́nà ánítíbọ́dì, èyí tí í ṣe àwọn púrótínì tí ènìyàn ṣẹ̀dá tí ó lè dá àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà mọ̀. Mọ́nọ́klọ́nà ánítíbọ́dì máa ń so mọ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì náà, wọ́n sì máa ń ran ara lọ́wọ́ láti pa wọ́n.

A ń lo àwọn ánítíbọ́dì kan nìkan láti mú kí ètò àjẹsára kọlu àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà. A ń so àwọn ánítíbọ́dì míràn mọ́ àwọn ohun tí ó lè gba oró dé àwọn sẹ́ẹ̀lì jẹjẹrẹ. Àwọn ánítíbọ́dì tí a ti yí padà wọ̀nyí, tí a pè ní ímúnọ́tọ́sínì (oró-ánítíbọ́dì), máa ń gba oró náà dé àwọn sẹ́ẹ̀lì jẹjẹrẹ tààrà. Ní àìpẹ́ yìí, àwọn ìdánwò ìṣègùn olóye ti fi ẹ̀rí hàn pé àwọn ìtọ́jú olóníbẹ̀wẹ̀ kan ṣoṣo tí a gba ní irú òògùn píílù lè mú kí ẹ̀mí gùn sí i.

Ìtọ́jú Rédíéṣọ́nù
Ìtọ́jú rédíéṣọ́nù ń lo àwọn ìtànṣán X tó ní agbára gíga láti pa àwọn sẹ́ẹ̀lì jẹjẹrẹ run. Ẹ̀rọ kan ní ìta ara máa ń darí àwọn ìtànṣán agbára gíga sí ọ̀dọ̀, ọpọlọ, tàbí àwọn apá ara míràn níbi tí àwọn sẹ́ẹ̀lì lúkímíà ti kójọ. A máa ń lo ìtọ́jú rédíéṣọ́nù pàtàkì láti ṣàkóso àrùn nínú àwọn egungun tí ó wà nínú ewu fífọ́ tàbí ní àwọn ibi tí ó ń fa ìrora.


Ìbéèrè:
Iṣẹ́ àkànṣe. Pẹ̀lẹ́ o, orúkọ mi ni [ORÚKỌ] ati pe mo n ṣe iṣẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ nípa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ ati pe mo fẹ́ bí ọ ni àwọn ìbéèrè díẹ̀ jọ̀wọ́.

1. Kí ni ó ń fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
2. Ṣé ènìyàn lè yè nínú àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
3. Báwo ni àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ ṣe ń ṣe àkóbá fún ara?
4. Ṣé àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ jẹ́ àjogúnbá?
5. Kí ni àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ tó ti dé ipele gíga?
6. Fún ìgbà wo ni ẹni tó ní àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ lè retí láti wà láàyè?
7. Ṣé o ṣeéṣe láti mọ̀ pé o ní àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
8. Irú ìtọ́jú wo ni o nílò láti gbà?
9. Kí ni àwọn àmì àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀?
10. Kí ni ìyàtọ̀ láàrin AML àti CML?

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú dá lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun, pẹ̀lú irú jẹ̀jẹ̀rẹ̀ funfun (leukemia), ọjọ́ orí àti ìlera gbogbogbò aláìsàn, ibi tí àwọn sẹ́ẹ̀lì jẹ̀jẹ̀rẹ̀ funfun ti kójọpọ̀ nínú ara, àti bóyá a ti tọ́jú jẹ̀jẹ̀rẹ̀ funfun náà tẹ́lẹ̀. Àwọn àbùdá pàtàkì kan ti àwọn sẹ́ẹ̀lì jẹ̀jẹ̀rẹ̀ funfun àti àwọn àmì aláìsàn tún lè pinnu àwọn ọ̀nà ìtọ́jú.


Ìbéèrè:
Mo ti n ṣe pẹlu arun ti o n kọlu eto ajẹsara ara (autoimmune disease) fun nkan bii ọdun mẹrin bayii, wọn ti ṣe ayẹwo ọpọlọpọ nkan fun mi ṣugbọn awọn dokita ko le ri ohun ti o ṣe mi gangan. O bẹrẹ pẹlu irora, wiwu ati lile ninu ẹsẹ ati ọmọ ẹsẹ mi. Ọpọlọpọ irora naa ni lile orike (joint stiffness) ati awọ ara mi ti o dabi ẹni pe o n jo tabi n gbona. Ni igba die, o ti goke si eekun mi pẹlu. Mo maa n rẹ nigbagbogbo. Laipe yii, mo ti n ni irora ikun (stomach pains) ati aisan. Ṣe eyi dabi Lupus fun yin? Wọn ti ṣe ayẹwo fun mi tẹlẹ ti ko fi han, ṣugbọn bi mo ṣe n ka nipa rẹ, mo ro pe ohun ni mo le ni. E jọwọ, a yoo dupe pupọ fun imọran yowu ti ẹ le fun wa.

Ìdáhùn:
Lupus jẹ arun ti o le ni ọpọlọpọ aami, wọn si yatọ lati eniyan si eniyan. Diẹ ninu awọn ti o wọpọ ni:

• Irora tabi wiwu ni orike (joints)
• Irora iṣan (muscle)
• Iba laisi idi ti a mọ
• Asan pupa, ọpọlọpọ igba loju (ti a tun maa n pe ni "asan labalaba" - asan ti o dabi labalaba loju)
• Irora aya nigba ti o ba n mi jinle
• Pipadanu irun
• Ika ọwọ tabi ẹsẹ ti o ṣe aimulẹ tabi awọ elese
• Ifaragba si oorun
• Wiwu ni ẹsẹ tabi yika oju
• Egbo ẹnu
• Iwu ẹja
• Aarẹ pupọ

Awọn aami le wa ati lọ. Nigba ti o ba ni awọn aami, a maa n pe ni igba ifarada (flare). Igba ifarada le jẹ lati diẹdiẹ si pupọ. O ṣe pataki lati mọ pe awọn aami tuntun le farahan nigbakugba, laisi ikilo.


Ìbéèrè:
EMAIL: [EMAIL] LATI:  http://m.medlineplus.gov/medlineplus.htm  AṢÀWÁKIRI: NokiaX2-01/5.0 (07.10) Profile/MIDP-2.1 Configuration/CLDC-1.1 Mozilla/5.0 AppleWebKit/420  (KHTML, like Gecko) Safari/420  ỌJỌ́: 01/06/2014   ỌRỌ̀: Ìbéèrè mi ni: kíni ìtọ́jú fún àrùn atọ́gbẹ́ aláìkúrò (gonorrhea chronic), pẹ̀lú ìdàgbàsókè àìdára tó pọ̀ (massive growth)?

Ìdáhùn:
Ọpọlọpọ antibiotics orisirisi ni a le lo fun itọju iru arun yii.
- O le gba ogun antibiotics nla kan ni ẹnu tabi ki o mu ogun kekere fun ọjọ meje.
- A le fun ọ ni abẹrẹ antibiotics tabi ajesara, lẹyin naa ki a fi ogun antibiotics sile fun ọ lati mu.
- Awọn ẹsẹ PID (arun inu obinrin ti o n fa ifarapa si inu obinrin) ti o buru julọ le nilo ki o duro ni ile-iwosan. A ma kọkọ fun ni antibiotics nipa ọna imu ogun sinu ara nipasẹ isan (IV).
- Maṣe tọju ara rẹ laisi wiwo dokita rẹ ni akọkọ. Olupese itọju ilera rẹ yoo pinnu itọju ti o dara julọ.

Ni iwọn idaji awọn obinrin ti o ni arun atọgbẹ ni o tun ni arun chlamydia (arun ibalopo ti ko fi ara han). A ma tọju chlamydia ni akoko kanna pẹlu arun atọgbẹ.

O nilo abẹwo atẹle ni ọjọ keje lẹyin ti o ba ni awọn aami bi irora orike, eeyan ara, tabi irora inu obinrin tabi ikun ti o le. A ma ṣe ayẹwo lati rii daju pe arun naa ti lọ.

Awọn olubalopo gbọdọ ṣe ayẹwo ki wọn si gba itọju lati da duro fun gbigbe arun naa kiri. Iwọ ati olubalopo rẹ gbọdọ pari gbogbo awọn antibiotics naa. Lo rọba idaabobo titi ti ẹyin mejeeji yoo fi pari mimu awọn antibiotics yin.

Gbogbo awọn ti o ba ti ni ibalopo pẹlu ẹni ti o ni arun atọgbẹ yẹ ki a kan si wọn ki a si ṣe ayẹwo wọn. Eyi n ṣe iranlọwọ lati da duro fun fifẹ arun naa ka siwaju sii.

• Ni awọn ibi kan o le gbe alaye ati awọn ogun lọ fun olubalopo rẹ funrararẹ.
• Ni awọn ibi miran, ẹka ilera yoo kan si olubalopo rẹ.


Ìbéèrè:
Ṣé èyí jẹ́ ìpinnu tí kò léwu?

Ìdáhùn:
Awọn ohun elo wọnyi n sọrọ nipa iwadi tabi itọju aisan jẹjẹrẹ ẹdọforo (prostate cancer):   - Ile-ẹkọ Giga ti Radiology ti Amẹrika: Itọju Itankalẹ fun Aisan Jẹjẹrẹ Ẹdọforo   - Ibi Itọka Ayẹwo Jẹnẹtiki: Aisan jẹjẹrẹ ẹdọforo ti ẹbi   - Ibi Itọka Ayẹwo Jẹnẹtiki: Aisan jẹjẹrẹ ẹdọforo, ti jogun, 2   - Iwe Itọsọna MedlinePlus: Itọju Brachytherapy (itọju pẹlu itankalẹ ti sunmọ) fun Jẹjẹrẹ Ẹdọforo   - Iwe Itọsọna MedlinePlus: Ipele Aisan Jẹjẹrẹ Ẹdọforo   - Iwe Itọsọna MedlinePlus: Itọju Aisan Jẹjẹrẹ Ẹdọforo   - Iwe Itọsọna MedlinePlus: Ayẹwo Ẹjẹ Prostate-Specific Antigen (PSA) (protein pataki fun ẹdọforo)   - Iwe Itọsọna MedlinePlus: Iṣẹ Abẹ Gbongbon ti Jẹjẹrẹ Ẹdọforo   - Akori Ilera MedlinePlus: Ayẹwo Aisan Jẹjẹrẹ Ẹdọforo   - Ile-iṣẹ Aisan Jẹjẹ ti Orilẹ-ede: Ayẹwo Prostate-Specific Antigen (PSA)   - Ẹgbẹ Iṣẹ Idaabobo ati Itọju Ilera ti Ijọba Amẹrika   Awọn ohun elo wọnyi lati MedlinePlus pese alaye nipa iwadi ati itọju awọn ipo ilera oriṣiriṣi:   - Awọn Ayẹwo Iwadi   - Itọju Oogun   - Iṣẹ Abẹ ati Atunse   - Imọran Jẹnẹtiki   - Itọju Irọrun


Ìbéèrè:
Ṣé ìpinnu yìí jẹ́ àìléwu?

Ìdáhùn:
Ti awọn ayẹwo ba fi han pe o ni arun jẹjẹrẹ, o yẹ ki o ba dokita rẹ sọrọ lati ṣe ipinnu itọju.

Ṣiṣẹ Pẹlu Ẹgbẹ Awọn Aṣojú

Ẹgbẹ awọn aṣojú ni igba pupọ maa n tọju awọn eniyan ti o ni arun jẹjẹrẹ. Ẹgbẹ naa yoo ma sọ fun dokita akọkọ nigbogbo nipa ilọsiwaju aisan ẹni naa. Ẹgbẹ naa le ni onimọ itọju arun jẹjẹrẹ (medical oncologist), onitọju abẹ, onimọ itọju iná fun arun jẹjẹrẹ (radiation oncologist), ati awọn miran. Ṣaaju ki o to bẹrẹ itọju, o le fẹ ki dokita miran ṣe ayẹwo aṣẹ arun ati eto itọju naa. Diẹ ninu awọn ile-iṣẹ aabo ilera maa n beere fun ero keji. Awọn miran le san fun ero keji ti o ba beere fun un.

Awọn Idanwo Iwadii fun Arun Jẹjẹrẹ Ọmọkunrin

Diẹ ninu awọn alaisan arun jẹjẹrẹ ọmọkunrin maa n kopa ninu awọn iṣẹ iwadii lori awọn itọju tuntun. Awọn iṣẹ iwadii wọnyi - ti a n pe ni idanwo iwosan - jẹ didan lati mọ boya itọju tuntun kan dara ati pe o mu ni ara. Nigbagbogbo, awọn idanwo iwosan maa n fi itọju tuntun we itọju ti a ti fọwọsi ki awọn dokita le mọ eyi ti o ni iṣẹ pupọ. Awọn ọkunrin ti o ni arun jẹjẹrẹ ọmọkunrin ti o nifẹ lati kopa ninu idanwo iwosan yẹ ki o ba dokita wọn sọrọ. Ile-iṣẹ Ilera Orilẹ-ede Amẹrika, nipasẹ Ile-iwe Iṣoogun Orilẹ-ede rẹ ati awọn Ile-iṣẹ miran, n tọju ibi ipamọ alaye ti awọn idanwo iwosan ni ClinicalTrials.gov (aaye ayelujara fun awọn idanwo iwosan). Lo aṣẹ ọna yii lati ri akojọ awọn idanwo iwosan lọwọlọwọ lori arun jẹjẹrẹ ọmọkunrin. Fẹrẹsẹ ọtọ yoo ṣi. Tẹ "x" ni apakan oke ọtun ti fẹrẹsẹ "Awọn Idanwo Iwosan" lati pada si ibi.


Ìbéèrè:
Ṣe ipinnu yii ni ailewu?

Ìdáhùn:
Nípasẹ̀ ìwádìí, àwọn dókítà ń gbìyànjú láti rí àwọn ọ̀nà tuntun, tó múnádóko tó láti tọ́jú jẹjẹrẹ ọmọ-ìbílẹ̀. Ìtọ́jú-òtútù -- èyí tí ó jẹ́ pípa jẹjẹrẹ nípa sísẹ ẹ̀ dòòdò pẹ̀lú otutu púpọ̀ -- wà lábẹ́ ìwádìí gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà mìíràn sí ìṣẹ́ abẹ àti ìtọ́jú ìtànṣán. Láti yẹra fún pípa ẹ̀yà ara tó dára lára, dókítà yóò fi ohun èlò tí a mọ̀ sí cryoprobe (ohun èlò ìsẹ́-òtútù) sí ara jẹjẹrẹ náà tààrà láti sẹ ẹ́ dòòdò.

Àwọn dókítà tún ń ṣe ìwádìí àwọn ọ̀nà tuntun láti lo ìtọ́jú ìtànṣán àti ìtọ́jú hormonal. Àwọn ìwádìí ti fihàn pé ìtọ́jú hormonal tí a fún lẹ́yìn ìtọ́jú ìtànṣán lè ran àwọn ọkùnrin kan lọ́wọ́ tí jẹjẹrẹ wọn ti tàn sí àwọn ìṣù tó súnmọ́.

Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tún ń ṣe àyẹ̀wò ìṣeéṣe ìtọ́jú kẹ́míkà àti ìtọ́jú ẹ̀dá fún àwọn ọkùnrin tí jẹjẹrẹ wọn kò fèsì tàbí tí ó dákẹ́ láti fèsì sí ìtọ́jú hormonal. Wọ́n tún ń ṣe ìwádìí àwọn ọ̀nà tuntun láti ṣe ìgbésẹ̀ àti láti dàpọ̀ oríṣiríṣi ìtọ́jú.

Fún àpẹẹrẹ, wọ́n ń ṣe ìwádìí ìtọ́jú hormonal láti mọ̀ bóyá lílo rẹ̀ láti fa jẹjẹrẹ kéré kí ọkùnrin tó ṣe ìṣẹ́ abẹ tàbí ìtọ́jú ìtànṣán lè jẹ́ ọ̀nà tó wúlò. Wọ́n tún ń ṣe àyẹ̀wò àdàpọ̀ ìtọ́jú hormonal àti àjẹsára láti dènà àtúndàgbà jẹjẹrẹ ọmọ-ìbílẹ̀.

Ní ọdún 2010, Ẹ̀ka Tó Ń Ṣàkóso Oògùn àti Oúnjẹ ní Amẹ́ríkà (FDA) fọwọ́sí àjẹsára ìtọ́jú jẹjẹrẹ, Provenge, fún lílo nínú àwọn ọkùnrin pẹ̀lú jẹjẹrẹ ọmọ-ìbílẹ̀ tó ti tàn káàkiri sí àwọn apá ara mìíràn. Ìfọwọ́sí yìí dá lórí àwọn èsì ìdánwò ìṣoogun tó fi hàn pé ìdàgbàsókè ju oṣù mẹ́rin lọ wà nínú ìgbé ayé gbogboogbo ní ìfiwéra pẹ̀lú àjẹsára ìrọ́. Àwọn ìtọ́jú àjẹsára mìíràn tó jọra wà ní ìgbésẹ̀ ìdàgbàsókè.


Ìbéèrè:
Àìsàn Ìdàgbàsókè Duchenne. Mo n ṣe iṣẹ́ ìwádìí lórí àrùn ìní àjogúnbá jẹ́nẹ́tíìkì yìí, mo sì fẹ́ mọ̀ síi nípa rẹ̀ lọ́wọ́ ọ̀jọ́gbọ́n kan. Mo n ṣe ìwádìí lórí ọ̀nà ìgbéjáde àjogúnbá rẹ̀, àwọn àmì àìsàn, àwọn ìtọ́jú/àwọn ẹgbẹ́ ìfọwọ́sowọ́pọ̀, àti iye owó tí ó lè ná fún ìdílé.

Ìdáhùn:
Kò sí ìwòsàn tí a mọ̀ fún àìsàn Duchenne muscular dystrophy (àìsàn tí ó ń pa iṣan ara lára). Ìtọ́jú dá lórí ìṣàkóso àwọn àmì àìsàn láti mú ìgbé ayé dára si. Àwọn òògùn steroid (òògùn tí ó ń mú iṣan lágbára) lè dín ìsọdànù agbára iṣan lọ́wọ́. Wọ́n lè bẹ̀rẹ̀ nígbà tí a bá ṣe ìdámọ̀ ọmọdé náà tàbí nígbà tí agbára iṣan bá bẹ̀rẹ̀ sí dínkù. Àwọn ìtọ́jú mìíràn lè pẹ̀lú: - Albuterol (òògùn fún ìmí hẹlẹ) - Àwọn amino acid (oúnjẹ tí ara nílò) - Carnitine (èròjà tí ó ń ran ara lọ́wọ́ láti lo òróoro) - Coenzyme Q10 (èròjà tí ó ń mú hóró ara ní agbára) - Creatine (èròjà tí ó ń mú iṣan lágbára) - Epo ẹja - Àwọn extract tí ewé tíì àlùkò - Vitamin E Síbẹ̀síbẹ̀, a kò tí ì fìdí àwọn ìtọ́jú wọ̀nyí múlẹ̀. Àwọn stem cell (àwọn hóró tí ó lè di onírúurú hóró ara) àti gene therapy (ìtọ́jú tí ó ń ṣàtúnṣe gene) lè jẹ́ lílò ní ọjọ́ iwájú. A gba ìṣe ní ìyànjú. Àìṣe (bí i sísùn lórí ibùsùn) lè mú àìsàn iṣan náà burú si. Ìtọ́jú ara lè ran ni lọ́wọ́ láti tọ́jú agbára iṣan àti iṣẹ́ rẹ̀. Ìtọ́jú ọ̀rọ̀ sísọ jẹ́ nílò lọ́pọ̀ ìgbà. Àwọn ìtọ́jú mìíràn lè pẹ̀lú: - Ìrànlọ́wọ́ mímí (fún mímí) (tí a ń lò ní ọ̀sán tàbí alẹ́) - Àwọn òògùn láti ran iṣẹ́ ọkàn lọ́wọ́, bí i àwọn angiotensin-converting-enzyme inhibitors (òògùn tí ó ń dín ìgbóná ẹ̀jẹ̀ kù), beta-blockers (òògùn tí ó ń mú ọkàn rọlẹ̀), àti diuretics (òògùn tí ó ń mú ìtọ̀ pọ̀) - Àwọn ohun èlò orthopedic (bí i àwọn brace àti kẹ̀kẹ́ alágbẹ̀kẹ́) láti mú ìrìn dára si - Àwọn proton pump inhibitor (òògùn tí ó ń dín àìsàn inú kù) (fún àwọn tí ó ní gastroesophageal reflux) Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìtọ́jú tuntun ni a ń ṣe ìwádìí wọn nínú àwọn ìdánwò.


Ìbéèrè:
Mo ti gba itọju fun arun ọmú àti pe mo ti gba kẹ́mótẹ́rápì àti ìtanná. Mo n lo ọpọlọpọ oogun ṣugbọn lẹyin ti mo dawo itọju duro, mo ti ni aṣmá báyìí. Mo n lo Letrozole 2.5 lati dí èsítírójẹ̀n kankan lára mi nitori àròkàn arun mi wà ní pọ́sítífù sí èsítírójẹ̀n. Irú oogun wo ni o ni ipa lori àwọn àmì aṣmá? Ẹ jọwọ ẹ fun mi ni ìmọ̀ràn.

Ìdáhùn:
Ohun tó ń fa ààrùn ìmí-hẹlẹ̀ (asthma) kò sí ẹni tó mọ̀ dájú. Àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ jinlẹ̀ rò pé àwọn ìdí kan tí a bí wá pẹ̀lú àti àwọn ohun tó wà ní àyíká wa ló jọ ń fa ààrùn ìmí-hẹlẹ̀, ọ̀pọ̀ ìgbà ní ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé. Àwọn ìdí wọ̀nyí ni:

• Ẹ̀dá tí a bí pẹ̀lú láti ní àlérèé, tí a mọ̀ sí atopy (AT-o-pe)
• Àwọn òbí tí wọ́n ní ààrùn ìmí-hẹlẹ̀
• Àwọn ààrùn ọ̀nà mímí kan lákokò ọmọdé
• Fífarara mọ́ àwọn ohun tó ń fa àlérèé nínú afẹ́fẹ́ tàbí pípàdé àwọn kòkòrò ajakalẹ̀-arun nígbà ọwọ́ ọmọ tàbí ní ìbẹ̀rẹ̀ ọmọdé nígbà tí ètò àjẹsára ń dàgbà

Tí ààrùn ìmí-hẹlẹ̀ tàbí atopy bá wà nínú ìdílé rẹ, fífaramọ́ àwọn ohun ìrora (fún àpẹẹrẹ, èéfín tábà) lè mú kí ọ̀nà mímí rẹ túbọ̀ bọ́jú sí àwọn ohun tó wà nínú afẹ́fẹ́. Àwọn ìdí kan lè máa fa ààrùn ìmí-hẹlẹ̀ lára àwọn ènìyàn kan ju àwọn ẹlòmíràn lọ. Àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ jinlẹ̀ ń tẹ̀síwájú láti wá ohun tó ń fa ààrùn ìmí-hẹlẹ̀.

"Èrò Ìmọ́tótó" (Hygiene Hypothesis)
Ọ̀kan lára àwọn èrò tí àwọn onímọ̀ ẹ̀rọ jinlẹ̀ ní fún ohun tó ń fa ààrùn ìmí-hẹlẹ̀ ni "èrò ìmọ́tótó." Wọ́n gbàgbọ́ pé ọ̀nà ìgbésí ayé wa ní ilẹ̀ ìwọ̀oòrùn—pẹ̀lú ìtẹnumọ́ ìmọ́tótó àti ìfọ̀wọ́ṣe—ti yọrí sí àwọn àyípadà nínú àyíká wa àti àdínkù nínú àwọn ààrùn ní àkókò ọmọdé.

Ọ̀pọ̀ àwọn ọmọdé kò ní irú àwọn ohun tí wọ́n fara mọ́ ní àyíká àti àwọn ààrùn gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọdé ìgbà àtijọ́. Èyí ń ní ipa lórí ọ̀nà tí ètò àjẹsára àwọn ọmọdé ń gbà dàgbà ní àkókò ọmọdé kékeré. Ó sì lè mú kí ewu atopy àti ààrùn ìmí-hẹlẹ̀ pọ̀ fún wọn.

Èyí jẹ́ òtítọ́ pàápàá fún àwọn ọmọdé tí àwọn mọ̀lẹ́bí wọn ní ọ̀kan tàbí méjèèjì nínú àwọn ààrùn wọ̀nyí.


Ìbéèrè:
Olùpèsè ìwòsàn mi kò lè ràn mí lọ́wọ́ (Mo bèrè.) Ara mi kò gba gbogbo "ètò sùgà" bíi maltilol, sorbitol, xylitol, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, mo sì nílò nǹkan fún ẹnu gbígbẹ́ríngbẹ́rín tí òògùn tí mo nílò láti mú fà. Àwọn ọjà Biotene ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún bíi ìṣẹ́jú méjì lásìkò kúkurú nìkan.

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú fún Ẹnu Gbígbẹ

Ìtọ́jú ẹnu gbígbẹ yóò dá lórí ohun tó ń fa ìṣòro náà. Tí o bá rò pé o ní ẹnu gbígbẹ, lọ sí ọ̀dọ̀ dókítà ẹnu rẹ tàbí oníṣègùn. Ó lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti mọ ohun tó ń fa ẹnu gbígbẹ rẹ. Tí ẹnu gbígbẹ rẹ bá jẹ́ nítorí òògùn, oníṣègùn rẹ lè yí òògùn rẹ padà tàbí ṣe àtúnṣe iye tí o ń lò. Tí àwọn ẹ̀yà tó ń pèsè itọ́ ẹnu rẹ kò bá ń ṣiṣẹ́ dáadáa ṣùgbọ́n tí wọ́n sì tún lè pèsè díẹ̀ nínú itọ́ ẹnu, dókítà ẹnu rẹ tàbí oníṣègùn lè fún ọ ní òògùn tó lè mú kí àwọn ẹ̀yà náà ṣiṣẹ́ dáadáa. Dókítà ẹnu rẹ tàbí oníṣègùn lè tún dábàá pé kí o lo itọ́ ẹnu àtinúdá láti mú kí ẹnu rẹ tutù.

Ohun tí O Gbọ́dọ̀ Ṣe àti Ohun tí O Kò Gbọ́dọ̀ Ṣe

Àwọn Òfin Pàtàkì:
- Máa mu omi tàbí ohun mímu láìsí súgà nígbà gbogbo. Èyí yóò mú kí jíjẹun àti mímì rọrùn nígbà tí o bá ń jẹun.
- Máa jẹ chewing gum láìsí súgà tàbí kí o máa mu candy lílẹ̀ láìsí súgà láti mú kí itọ́ ẹnu sàn.
- Lo ohun tó ń ṣe omi di òkùkù ní alẹ́ láti mú kí òkùkù wà nínú afẹ́fẹ́ nígbà tí o bá ń sùn.

Àwọn Ìkìlọ̀:
- Má ṣe mu ohun mímu pẹ̀lú caffeine bíi kọfí, tíì, àti àwọn soda kan. Caffeine lè mú kí ẹnu gbẹ.
- Má ṣe lo tábà tàbí ọtí. Wọ́n mú kí ẹnu gbẹ.

Ìwádìí Gene Therapy fún Àìṣiṣẹ́ Ẹ̀yà Itọ́ Ẹnu

Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ní NIDCR (Ilé-iṣẹ́ Ìjọba fún Ìwádìí Ẹnu àti Orí) ń ṣe àyẹ̀wò bí wọ́n ṣe lè lo ìtọ́jú àtúnṣe ẹ̀yà ara (gene therapy) láti ṣe ìtọ́jú àìṣiṣẹ́ ẹ̀yà itọ́ ẹnu. Èrò ni láti fi àwọn ẹ̀yà ara tuntun sínú àwọn ẹ̀yà itọ́ ẹnu àwọn ènìyàn tó ní àìsàn Sjögren's syndrome àti àwọn aláìsàn jẹjẹrẹ tí àwọn ẹ̀yà itọ́ ẹnu wọn ti bàjẹ́ nígbà ìtọ́jú radiation. Ìrètí ni pé èyí yóò mú kí ìpèsè itọ́ ẹnu pọ̀ si àti pé yóò mú kí ìmọ̀lára gbígbẹ tó ń yọ àwọn ènìyàn tó ní ẹnu gbígbẹ lẹ́nu tán.

NIDCR ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ìwádìí ìṣègùn kan lórí ìtọ́jú àtúnṣe ẹ̀yà ara fún àwọn ẹ̀yà itọ́ ẹnu tó ti bàjẹ́ nípasẹ̀ radiation. Ìwádìí náà fi hàn pé a lè ṣe ìtọ́jú yìí ní àìléwu nínú àwọn ẹ̀yà itọ́ ẹnu àti pé ó ní agbára láti ran àwọn tó ti là á yọ nínú jẹjẹrẹ orí àti ọrùn tó ní ẹnu gbígbẹ lọ́wọ́.

Ìwádìí lórí Sjögren's Syndrome àti Àwọn Àìsàn Mìíràn tó ń Ṣe Àkóbá fún Àwọn Ẹ̀yà Itọ́ Ẹnu

NIDCR tún ń ṣe àwọn ìdánwò ìṣègùn láti ṣe àyẹ̀wò àwọn ọ̀nà tuntun láti mú kí itọ́ ẹnu sàn dáadáa nínú àwọn aláìsàn Sjögren's syndrome. Èyí pẹ̀lú ṣíṣe àyẹ̀wò bí àwọn òògùn bíi monoclonal antibody (òògùn tó ń kojú àrùn) àti corticosteroid (òògùn tó ń dín wíwú kù) ṣe ní agbára tó láti ran ìsàn itọ́ ẹnu lọ́wọ́.

Àwọn ìwádìí mìíràn dojú kọ ẹ̀kọ́ nípa bí àwọn àìsàn bíi ìtọ̀ síga, àwọn àìsàn tó ń mú ara wíwú, àti àwọn àìsàn tó ń fa àwọka ṣe ń fa àìṣiṣẹ́ ẹ̀yà itọ́ ẹnu. Irú àwọn ìwádìí bẹ́ẹ̀ lè mú kí a ní àwọn ọ̀nà tó dára jù láti dènà àti ṣe ìtọ́jú àwọn ìṣòro ẹ̀yà itọ́ ẹnu ní ọjọ́ kan.

Láti máa mọ̀ nípa àwọn ìwádìí tuntun lórí ìtọ́jú àtúnṣe ẹ̀yà ara àti iṣẹ́ ẹ̀yà itọ́ ẹnu, ẹ máa bẹ ClinicalTrials.gov wò. Èyí jẹ́ ojú òpó wẹ́ẹ̀bù tó ń ṣe àkójọpọ̀ gbogbo àwọn ìdánwò ìṣègùn tí ìjọba àti ọ̀pọ̀ àwọn aládàáni ń ṣe agbátẹrù rẹ̀ ní USA àti káàkiri àgbáyé. A máa ń ṣe àtúnṣe ojú òpó wẹ́ẹ̀bù náà nígbà gbogbo.


Ìbéèrè:
Olùpèsè mi kò lè ràn mí lọ́wọ́ (Mo ti bèrè.) Mo ní àìfàyègbà sí gbogbo "suga álíkọ́ọ̀lì" bíi maltilol, sorbitol, xylitol, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, mo sì nílò nǹkan fún ẹnu gbígbẹ tí ògùn tí mo gbọ́dọ̀ lò fa. Ó ṣe ìbànújẹ́ pé, àwọn ọjà Biotene (ọjà fún ìtọ́jú ẹnu gbígbẹ) ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún bí ìṣẹ́jú méjì péré.

Ìdáhùn:
Itọju ẹnu gbigbẹ yoo da lori ohun ti o fa isoro naa. Ti o ba ro pe o ni ẹnu gbigbẹ, lọ si ọdọ dokita ẹnu rẹ tabi onisegun. O le ran ọ lọwọ lati mọ ohun ti o fa ẹnu gbigbẹ rẹ. Ti oogun ba fa ẹnu gbigbẹ rẹ, onisegun rẹ le yi oogun rẹ pada tabi ṣe ayipada iye ti o maa n lo. Ti awọn ẹya ara tí ń pese itọ́ (salivary glands) ba n ṣiṣẹ sugbọn wọn si tun le pese diẹ ninu itọ́, dokita ẹnu rẹ tabi onisegun le fun ọ ni oogun pataki ti yoo ran awọn ẹya ara naa lọwọ lati ṣiṣẹ daradara. O le daba pe ki o lo itọ́ aladani (artificial saliva) lati jẹ ki ẹnu rẹ tutù. (Wo fidio naa lati kọ́ bi a ṣe n tọju ẹnu gbigbẹ. Lati mu fidio naa tobi, tẹ awọn ami igungun ni igun apa ọtun isalẹ fidio naa. Lati mu fidio naa kere, tẹ bọtini Escape (Esc) lori kiboodu rẹ.)


Ìbéèrè:
Ìyá mi ní ìgbéga ẹ̀jẹ̀ ọpá ẹ̀dọ̀fóró tí ó jẹ́ mọ́ ẹ̀dọ̀fóró ní apá òsì ọkàn rẹ̀. Ǹjẹ́ ohun kan wà tí a lè ṣe láti mú ìlera rẹ̀ dára si?

Ìdáhùn:
Awọn ohun elo wọnyi n sọrọ nipa idanimọ tabi itọju aisan ifun-ẹjẹ giga: - Atunwo Geni (Gene Review): Atunwo Geni: Aisan Ifun-ẹjẹ Giga ti o ni Ogun Idile - Iwe-akọsilẹ Ayẹwo Geni: Aisan ifun-ẹjẹ giga - Iwe-akọsilẹ Ayẹwo Geni: Aisan ifun-ẹjẹ giga 2 - Iwe-akọsilẹ Ayẹwo Geni: Aisan ifun-ẹjẹ giga 3 - Iwe-akọsilẹ Ayẹwo Geni: Aisan ifun-ẹjẹ giga 4 - Iwe-itọkasi MedlinePlus: Aisan ifun-ẹjẹ giga Awọn ohun elo wọnyi lati MedlinePlus n pese alaye nipa idanimọ ati itọju awọn ipo ilera orisirisi: - Awọn Ayẹwo Idanimọ - Itọju Pẹlu Oogun - Ṣiṣe Abẹ ati Imupadabọsipo - Imọran Geni - Itọju Alagbaro


Ìbéèrè:
Iroyin wo ni Ilé-ìwé Àgbà Ìjọba fún Ìtọ́jú Ìlera Orílẹ̀-èdè ní tó sọ nípa ohun tó ń fa àìsàn ìpòrìpọ̀ ẹ̀yà ara?

Ìdáhùn:
Àìsàn ẹ̀yà-ara (neuropathy) jẹ́ ohun tí ó wọ́pọ̀ púpọ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ oríṣiríṣi àti ìdí wà. Lọ́pọ̀ ìgbà, a kò lè rí ìdí kankan. Àwọn àìsàn ẹ̀yà-ara díẹ̀ máa ń jẹ́ ohun ìdílé. Ìtọ́ súgà jẹ́ ìdí tí ó wọ́pọ̀ jùlọ fún irú ìṣòro ẹ̀yà-ara yìí. Ìwọ̀n súgà tí ó ga jù nínú ẹ̀jẹ̀ lẹ́yìn ìgbà pípẹ́ lè ba ẹ̀yà-ara rẹ jẹ́. Àwọn ìṣòro ìlera mìíràn tí ó lè fa àìsàn ẹ̀yà-ara ni:

- Àwọn àìsàn ara-ẹni-kò-gbọ́dọ̀-dá-ara-ẹni-lẹ́bi (autoimmune disorders), bíi arthritis rheumatoid tàbí lupus
- Àìsàn kídìnrín aláìlóògùn
- HIV
- Àwọn àrùn ẹ̀dọ̀
- Ìwọ̀n vitamin B12 tàbí àwọn vitamin mìíràn tí kò tó
- Àìsàn ìgbẹ́sẹ̀ ara (metabolic disease)
- Ìpajẹ́ látọ̀dọ̀ àwọn ohun irin òdodo, bíi irin
- Ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tí kò dára sí ẹsẹ̀
- Ẹ̀dọ̀-ara thyroid (ẹ̀dọ̀ tí ń ṣe àkóso ìgbẹ́sẹ̀ ara) tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa

Àwọn ohun mìíràn tí ó lè yọrí sí ìpalára ẹ̀yà-ara ni:

- Egungun tí ó fọ́ tí ó ní ipa lórí ẹ̀yà-ara kan
- Lílo ọtí líle fún ìgbà pípẹ́
- Ìpajẹ́ látọ̀dọ̀ gúlúù, irin, mercury, àti solvent
- Àwọn òògùn tí a ń lò fún ìtọ́jú àrùn, jẹjẹrẹ, gìrì, àti ẹ̀jẹ̀ ríru
- Ìfunpá lórí ẹ̀yà-ara kan, gẹ́gẹ́ bí láti àìsàn ìfunpá ẹ̀yà-ara ọwọ́ (carpal tunnel syndrome)
- Fífarada otutu fún ìgbà pípẹ́
- Ìfunpá láti ọ̀dọ̀ àwọn ohun ìdáàbòbò ti kò bá ara mu dáadáa, bíi cast, splint, brace, tàbí pákó ẹlẹ́sẹ̀


Ìbéèrè:
Pẹlẹ Dókítà, Nínú ọ̀rọ̀ aláìsàn tí ó ní òkúta kíndìnrín tó tó 1.2mm x 2.3mm. Kí ni mo lè ṣe? Jọ̀wọ́ mo nílò ìmọ̀ràn rẹ.

Ìdáhùn:
Itọju dapọ mọ irufẹ okuta ati bi awọn aami rẹ ṣe le to. Okuta kidinrin ti o kere julọ maa n gba inu ẹrọ ara rẹ lọ funrararẹ. - A gbọdọ ṣe ayẹwo ito rẹ ki a le gba okuta naa ki a si ṣe ayẹwo rẹ. - Mu omi to kere tan igomu mefa si mẹjọ lojumọ lati mu ki o to ito pupọ. Eyi yoo ran okuta naa lọwọ lati jade. - Irora le buru pupo. Oogun irora ti a le ra laisi iwe aṣẹ onisegun (fun apẹẹrẹ, ibuprofen ati naproxen), boya nikan tabi pẹlu oogun oloro, le ṣiṣẹ daradara pupo. Awọn eniyan kan pẹlu irora pupọ lati okuta kidinrin nilo lati duro ni ile-iwosan. O le nilo lati gba omi nipa iṣan. Fun awọn irufẹ okuta kan, oniwosan rẹ le ṣe apere oogun lati dena okuta lati jẹyọ tabi lati ran ọ lọwọ lati fọ ati yọ ohun elo ti o n fa okuta naa. Awọn oogun wọnyi le pẹlu: - Allopurinol (fun okuta asidi uric) - Oogun antimicrobe (fun okuta struvite) - Oogun imutọ - Awọn ọna iwosan phosphate - Sodium bicarbonate tabi sodium citrate - Oogun omi (thiazide diuretics) - Tamsulosin lati tu ureter silẹ ki o si ran okuta naa lati jade Iṣẹ abẹ nigbagbogbo nilo ti: - Okuta naa tobi ju lati jade funrarẹ - Okuta naa n dagba - Okuta naa n dena iṣan ito ati fa arun tabi ibajẹ kidinrin - A ko le ṣakoso irora naa Loni, ọpọlọpọ awọn itọju jẹ alatunse ati ailera ju ti atẹyinwa lọ. - Lithotripsy (ọna lilo igbe lati fọ okuta) ni a n lo lati yọ awọn okuta ti o kere diẹ ju sentimita mẹta lọ ti o wa ninu kidinrin tabi ureter. O lo ohun tabi igbe lati fọ okuta. Lẹhinna, awọn egungun okuta naa jade kuro ninu ara nipa ito. A tun pe ni extracorporeal shock-wave lithotripsy tabi ESWL. - Awọn ilana ti a ṣe nipa gbigbe ohun elo pataki nipasẹ abe kekere ni awọ rẹ ati sinu kidinrin tabi ureter rẹ ni a n lo fun awọn okuta nla, tabi nigbati awọn kidinrin tabi agbegbe yika wa ni aiṣedeede. A yọ okuta naa pẹlu tube (endoscope). - Ureteroscopy (ọna lilo ohun elo lati wo inu ureter) le ṣee lo fun awọn okuta ninu ọna ito isalẹ. - Lọọkanọ, abẹ gbangba (nephrolithotomy - ọna lati ṣe abẹ lati yọ okuta ninu kidinrin) le jẹ nilo ti awọn ọna miiran ko ba ṣiṣẹ tabi ko ṣee ṣe. Sọrọ pẹlu oniwosan rẹ nipa awọn aṣayan itọju ti o le ṣiṣẹ fun ọ.


Ìbéèrè:
Sepsis (ààrùn ìbàjẹ́ ẹ̀jẹ̀).  Ṣe a le dábòbò ara wa lọ́wọ́ ààrùn ìbàjẹ́ ẹ̀jẹ̀? Ṣe èèyàn lè kó ààrùn yìí nínú ilé-ìwòsàn?

Ìdáhùn:
Ewu sepsis le dinku nipa gbigba gbogbo ajesara ti a fi ọwọ si. Ni ile-iwosan, fifọwọ mọ́ daradara pẹlu itọju le ṣe iranlọwọ lati dena awọn arun ti o le fa sepsis. Yiyọ awọn katẹta iṣabẹ (ọpá ti a fi sinu ara lati gba ito jade) ati awọn ila IV laipẹ nigbati wọn ko ṣe pataki mọ tun le ṣe iranlọwọ lati dena awọn arun ti o le fa sepsis arun-ẹjẹ buburu.


Ìbéèrè:
Lati igba ti mo ti n lo Letrozole ni osu merin ati abo to koja, mo ni jegbulu (cyst) ti o to sentimita merin (4 cm) ni iwaju ifo ọtun mi ti o ye ki a yo kuro. Kilode ti won fi n se apere ogun ti won tun n se apere fun awon obinrin ti won n gbiyanju lati loyun? Mo ti koja igba nkan osu ati pe mo ni arun ọmu ni ipele ibere ni ọdun 2010. Bayi, ti mo n pari odun marun mi pelu ogun yii, mo ni awon ipa abapade pelu jegbulu. Nje jegbulu je eyin ti ko ni iru lati inu Ipa Fallopu? Mi o le ni oye idi ti won fi n fun mi ni ogun yii?

Ìdáhùn:
Letrozole ni a nlo lati tọju ajakalẹ-ọmú (breast cancer) lọwọlọwọ ni awọn obinrin ti wọn ti wọ ọjọ ogbó (ayipada igbesi; ipari nkan oṣu loṣooṣu) ati awọn ti o ti ni awọn itọju miiran, gẹgẹbi itọju ina tabi iṣe abẹ lati yọ iwọnba kuro. A tun nlo fun itọju ajakalẹ-ọmú lọwọlọwọ ni awọn obinrin ti wọn ti wọ ọjọ ogbó ati awọn ti o ti gba itọju pẹlu oogun ti a npè ni tamoxifen (Nolvadex) fun ọdun marun (odun 5). A tun nlo Letrozole ni awọn obinrin ti wọn ti wọ ọjọ ogbó gẹgẹbi itọju akọkọ fun ajakalẹ-ọmú ti o ti tan kaakiri inu ọmú tabi si awọn apakan miiran ti ara tabi ni awọn obinrin ti ajakalẹ-ọmú wọn ti buru si nigba ti wọn nlo tamoxifen. Letrozole wa ninu ẹka awọn oogun ti a npè ni nonsteroidal aromatase inhibitors (awọn oogun ti o ndiwọn iṣẹlẹ aromatase laisi steroid). O ṣiṣẹ nipa yiyọ iye estrogen ti ara npinnu. Eyi le fa ki o lọra tabi ki o da idagbasoke diẹ lara awọn horo ajakalẹ-ọmú ti o nilo estrogen lati dagba duro.


Ìbéèrè:
Nigbati ẹnikan ba ti gbẹ gidigidi (ti ara ti gbẹ pupọ), njẹ wọn maa n ni irora lile ni aya wọn (ni agbegbe abẹ ọmu) ni kete ki wọn to daku tabi subu?

Ìdáhùn:
Àwọn àmì àìní omi tó nínú ara kékeré sí àìpé:
- Òùngbẹ
- Ẹnu gbígbẹ tàbí yíyẹ̀
- Kò tó ìtọ̀ jáde
- Ìtọ̀ pupa dúdú
- Awọ ara gbígbẹ, tútù
- Ẹfọ́rí
- Ìṣan ríra

Àwọn àmì àìní omi tó nínú ara púpọ̀:
- Kò sí ìtọ̀ jáde, tàbí ìtọ̀ pupa dúdú tàbí àwọ̀ àmù
- Awọ ara gbígbẹ, yíyọ́
- Ìbínú tàbí ìdàrúdàpọ̀
- Oyi ẹ̀yẹ́ tàbí rírì ara
- Ọkàn lílù yára
- Mímí kíákíá
- Ojú wíwọ̀ sínú
- Àìlágbára
- Ìdojúkọ (ìṣàn ẹ̀jẹ̀ àìtó jákèjádò ara)
- Àìmọ̀kan tàbí ìdàrúdàpọ̀ ọpọlọ


Ìbéèrè:
Orukọ: [ORUKỌ] Ọjọ ati Akoko Ifiranṣẹ: Ojobo, 1 Oṣu Kinni 2015 16:10:06 GMT (Aago Agbaye) Ohun elo: myncbi IdEbinkale: CE9069DE4A56A0A1_0093SID Orukọ Olumulo MyNCBI: Alakoso: portal205 Aworan: /projects/MyNCBI/myncbiPortal@2.45 Akọle aṣoju olumulo aṣawakiri: Mozilla/4.0 (ibamu; MSIE 8.0; Windows NT 6.1; WOW64; Trident/4.0; SLCC2; .NET CLR 2.0.50727; .NET CLR 3.5.30729; .NET CLR 3.0.30729; Media Center PC 6.0; InfoPath.2) Akoko Ṣiṣẹda Ojuwe Ohun elo: 2015-01-01T11:03:27-05:00 Oju iwe: recentactivity  Ọrọ Ifiranṣẹ: A ngbe ni [IPO] ati pe a ti rii aarun insulinoma (aarun ti o nfa ẹdọ lati maa ṣe insulin pupọ) lara ọkọ mi. Mo fe alaye siwaju lori ọrọ yi nitori awọn dokita ko tii ri iru rẹ nibi. Mo dupe gidigidi fun idahun rẹ. E ku odun tuntun fun gbogbo yin ati ọpẹ pupọ fun iranlọwọ yin.

Ìdáhùn:
Arun insulinoma jẹ́ ọmọ jẹjẹrẹ nínú ọmú ìfun tí ó ń mú kí ara ṣe insulin tó pọ̀jù.


Ìbéèrè:
Ṣé èyíkéyìí nínú àwọn méjì wọ̀nyí ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn kèlọ́ìdì ara? Kí ni yóò ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn kèlọ́ìdì?

Ìdáhùn:
Ọpọlọpọ igba, awọn iṣu ara (keloid) ko nilo itọju. Ti iṣu ara ba n yọ ọ lẹnu, awọn nkan wọnyi le ṣe lati din iwọn rẹ ku:
- Abẹrẹ corticosteroid (abẹrẹ ogun ara)
- Sisisan (cryotherapy - itọju fifun nipa otutu)
- Itọju laser
- Iṣẹ radieṣọn
- Yiyọ nipasẹ iṣẹ abẹ ẹya ara (ṣẹẹri)
- Silicone gel tabi awọn ipele

Nigbakan, awọn itọju wọnyi le mu ki iṣu ara naa tobi sii ju ti atẹle lọ.


Ìbéèrè:
Ẹ kú àárọ̀, Ọ̀ga Pàtàkì. Ẹ̀mí ni [ORÚKỌ] láti ìpínlẹ̀ Gujarat ní India. Bàbá mi tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mọ́kànlélọ́gọ́ta ń jìyà pẹ̀lú àrùn jẹjẹ ọ̀lọ́pàá, ó sì ti dé ipele kẹta tàbí kẹrin. Gbogbo onísègùn kò ní ìrànlọ́wọ́ fún wa nítorí wọ́n sọ pé bàbá mi kò le wà láàyè ju oṣù mẹ́rin lọ. Mo fẹ́ gba ìmọ̀ràn àti ìrànlọ́wọ́ yín fún àrùn jẹjẹ ọ̀lọ́pàá bàbá mi. Mo fẹ́ gba ẹ̀mí bàbá mi. Tí ìtọ́jú èyíkéyìí bá wà, jọ̀wọ́ ẹ ràn mí lọ́wọ́. Ẹ jọ̀wọ́ ẹ kan sí mi lórí nọ́mbà fóònù mi ní ìsàlẹ̀ yìí. [ỌRỌ ASOPỌ]

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú fún adenocarcinoma (ẹ̀yà àrùn jẹjẹrẹ tó máa ń jẹ àwọn ẹ̀yà ara tó ń pèsè òróró) dá lórí ipele tí àrùn náà wà. A lè ṣe ìṣẹ́ abẹ tí àrùn náà kò bá tí tànkálẹ̀ tàbí tí ó tànkálẹ̀ díẹ̀díẹ̀. Pẹ̀lú ìṣẹ́ abẹ, a lè lo ìtọ́jú òògùn pípa àrùn (kemíkà) tàbí ìtọ́jú ọ̀pá ìtanná tàbí méjèèjì ṣáájú tàbí lẹ́yìn ìṣẹ́ abẹ. Àwọn ènìyàn díẹ̀ ni a lè wò sán pẹ̀lú ọ̀nà ìtọ́jú yìí. Nígbà tí àrùn náà kò bá tí tànkálẹ̀ kúrò nínú pánkírìásì (ẹ̀yà ara tó ń pèsè òògùn ìtọ́) ṣùgbọ́n a kò lè ṣe ìṣẹ́ abẹ rẹ̀, a lè dábàá ìtọ́jú òògùn pípa àrùn àti ìtọ́jú ọ̀pá ìtanná papọ̀. Nígbà tí àrùn náà bá tí tànkálẹ̀ (tàn sí àwọn ẹ̀yà ara mìíràn) sí àwọn ẹ̀yà ara mìíràn bíi ẹ̀dọ̀, a máa ń lo ìtọ́jú òògùn pípa àrùn nìkan. Pẹ̀lú àrùn tó ti pọ̀ púpọ̀, èrèdí ìtọ́jú ni láti ṣàkóso ìrora àti àwọn àmì àrùn mìíràn. Fún àpẹẹrẹ, tí òpó tó ń gbé òróró ìdọ̀gbẹ́ bá dí nípasẹ̀ àrùn pánkírìásì, a lè ṣe ìgbésẹ̀ kan láti fi òpó irin kékeré (ohun èlò tó ń ṣí ọ̀nà nínú ara) sí láti ṣí ìdí náà. Èyí lè ràn wá lọ́wọ́ láti dín àìnífẹ́ẹ̀ oúnjẹ kù, àwọ̀ pupa, àti yíyún ara.


Ìbéèrè:
Orúkọ: [ORÚKỌ] Ọjọ́ àti Àkókò Ìkànsí: Ọjọ́ Ajé, 19 Oṣù Kínní 2015 19:48:21 GMT Ohun èlò: entrez Àkójọpọ̀ dátà: pubmed Nọ́mbà Ìgbàsẹ́: 39700B4F4BD5E951_0188SID Orúkọ Aṣàmúlò MyNCBI: Àlàyé Aṣàwákiri Olùṣàmúlò: Mozilla/5.0 (Macintosh; Intel Mac OS X 10_10) AppleWebKit/600.1.25 (KHTML, like Gecko) Version/8.0 Safari/600.1.25 Ara Ọ̀rọ̀: báwo ni o ṣe lè mọ̀ dájúdájú 100% pé o ní ààrùn ìmísínsin?

Ìdáhùn:
Olùpèsè ìtọ́jú ìlera yóò lo ohun èlò ìgbọ́rọ̀ (stẹtọsikọpu) láti fetí sí ẹ̀dọ̀fóró rẹ. Wọn le gbọ́ híhó tàbí àwọn ohùn mìíràn tí ó jẹ mọ́ ààrùn imí hẹlẹ. Àwọn àyẹ̀wò tí wọ́n le pàṣẹ ni:
   - Àyẹ̀wò alálergi - àyẹ̀wò awọ tàbí ẹ̀jẹ̀ láti wo bóyá ẹni tó ní ààrùn imí hẹlẹ ní alálergi sí àwọn ohun kan
   - Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ ipa (tí wọ́n máa ń ṣe fún àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ìkọlù ààrùn imí hẹlẹ tó le lọ́rùn)
   - Fífi ẹ̀rọ X-ray yẹ àyà wò
   - Àwọn àyẹ̀wò iṣẹ́ ẹ̀dọ̀fóró, pẹ̀lú àwọn òdiwọ̀n ìfẹ́sẹ̀ imí


Ìbéèrè:
Mo fẹ́ alaye síi lórí Ìgbésókè ẹ̀jẹ̀ (Ìfúnpá gíga) àti ààrùn tó ń fa ìrora kiri ara (fibromyalgia), Mo ń rí àwọn orí ọ̀rọ̀ nípa ààrùn súgà (ìtọ́ didùn) nìkan tí n kò ní. Mo ń gbádùn kíka àwọn ìròyìn àìpẹ́. O ṣeun [ORÚKỌ]

Ìdáhùn:
Ifunpa ẹjẹ jẹ iwọn agbara ti o n tẹ si ọgbẹ awọn opa ẹjẹ rẹ nigba ti ọkan rẹ npa ẹjẹ si ara rẹ. Ifunpa ẹjẹ giga ni a mọ si aisan ẹjẹ riru (hypertension). A maa n fi awọn nọmba meji han ifunpa ẹjẹ. Nọmba ti o wa loke ni a pe ni ifunpa ẹjẹ nigba ti ọkan npa (systolic). Nọmba ti o wa ni isalẹ ni a pe ni ifunpa ẹjẹ nigba ti ọkan nsinmi (diastolic). Fun apẹẹrẹ, 120 lori 80 (ti a kọ gẹgẹ bi 120/80 mmHg). Ọkan tabi mejeeji ninu awọn nọmba wọnyi le jẹ ti o ga ju. (Akiyesi: Awọn nọmba wọnyi wulo fun awọn eniyan ti wọn ko lo oogun fun ifunpa ẹjẹ ati pe wọn ko ni aisan.)

- Ifunpa ẹjẹ deede ni nigbati ifunpa ẹjẹ rẹ ba kere si 120/80 mmHg nigba pupọ.
- Ifunpa ẹjẹ giga (aisan ẹjẹ riru) ni nigbati ifunpa ẹjẹ rẹ ba jẹ 140/90 mmHg tabi ju bẹẹ lọ nigba pupọ.
- Ti awọn nọmba ifunpa ẹjẹ rẹ ba jẹ 120/80 tabi ga ju bẹẹ lọ, ṣugbọn o kere si 140/90, a pe ni ipele-iṣaaju aisan ẹjẹ riru.

Ti o ba ni iṣoro ọkan tabi kidneys, tabi ti o ti ni stroke tẹlẹ, dokita rẹ le fẹ ki ifunpa ẹjẹ rẹ wa ni ipele ti o kere ju ti awọn eniyan ti ko ni awọn iṣoro wọnyi lọ.


Ìbéèrè:
Mo fẹ́ alaye sí i lórí eje riru  (High blood pressure) àti fibromyalgia (àìsàn ìrora kíkún ara), ó dàbí pé mo n rí àwọn ami lórí ìtọ́ síúgà nìkan àti pé èmi kò ní èyí. Mo gbádùn kíka àwọn ìròyìn ohun to n sele lọ́wọ́lọ́wọ́. E ṣe [ORÚKỌ]

Ìdáhùn:
Àkópọ̀  Ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ jẹ́ agbára ẹ̀jẹ̀ rẹ tí ó ń tì sí ògiri òpó ẹ̀jẹ̀ rẹ. Ní gbogbo ìgbà tí ọkàn rẹ lù, ó ń pọn ẹ̀jẹ̀ sínú òpó ẹ̀jẹ̀. Ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ rẹ ga jùlọ nígbà tí ọkàn rẹ bá ń lù, tí ó ń pọn ẹ̀jẹ̀. Èyí ni a ń pè ní ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ sístólíìkì. Nígbà tí ọkàn rẹ bá ń sinmi, láàrín ìlù, ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ rẹ yóò dínkù. Èyí ni a ń pè ní ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ dáyástólíìkì. Kíka ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ rẹ lo àwọn nọ́mbà méjì yìí. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, nọ́mbà sístólíìkì máa ń wà ní iwájú tàbí lókè nọ́mbà dáyástólíìkì. Kíka - 119/79 tàbí kékeré jù bẹ́ẹ̀ lọ jẹ́ ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ déédé - 140/90 tàbí ga jù bẹ́ẹ̀ lọ jẹ́ ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ gíga - Láàrín 120 àti 139 fún nọ́mbà òkè, tàbí láàrín 80 àti 89 fún nọ́mbà ìsàlẹ̀ ni a ń pè ní ìṣáájú-ìfarahàn-ẹ̀jẹ̀-gíga. Ìṣáájú-ìfarahàn-ẹ̀jẹ̀-gíga túmọ̀ sí pé o lè ní ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ gíga, àyàfi tí o bá gbé ìgbésẹ̀ láti dènà á. Ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ gíga kì í sábà ní àmì àìsàn, ṣùgbọ́n ó lè fa ìṣòro pàtàkì bí rògunrògun ọpọlọ, àìlera ọkàn, ìkọlù ọkàn àti àìṣiṣẹ́ kíndìnrín. O lè ṣàkóso ìfarahàn ẹ̀jẹ̀ gíga nípa ìgbé ayé tó yè kooro bí ìdárayá àti oúnjẹ DASH (Ètò Oúnjẹ láti Dá Ìfarahàn Ẹ̀jẹ̀ Gíga Dúró) àti lílo òògùn, bí ó bá yẹ.  NIH: Ilé-iṣẹ́ Àjọ-ìṣègùn Ọkàn, Ẹ̀dọ̀fóró àti Ẹ̀jẹ̀ Orílẹ̀-èdè


Ìbéèrè:
Mo fẹ́ alaye síi lórí Ìtẹ̀ẹ́rùn-jẹjẹ (ẹ̀jẹ̀ gíga) àti fibromyalgia (ààrùn ìrora iṣan àti igun), ó dàbí pé mo ń rí àwọn àkòrí lórí ààrùn súgà nìkan tí n kò ní. Mo gbádùn kíka àwọn ìròyìn lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí. O ṣeun [ORÚKỌ]

Ìdáhùn:
Fibromyalgia (aisan alaamuorike ti o fa irora gbogbogbo) jẹ aisan ti o wọpọ nibi ti eniyan ni irora to pẹ lọpọlọpọ, ti o tan jakan ara. Irora naa nigbagbogbo ni a maa n so pọ mọ:
• Aarẹ
• Isoro orun
• Efori
• Ibanujẹ
• Ifoya

Awọn eniyan ti o ni fibromyalgia le tun ni irora farafarasin ni awọn:
• Orike
• Isan
• Iṣan
• Ati awọn ẹya ara miiran ti o rọ


Ìbéèrè:
Mo fẹ́ alaye si lori Ẹ̀jẹ̀ rírù àti fibromyalgia, ó dàbí pé mo n gba àwọn ọ̀rọ̀ lori ito súgà nìkan àti pé èmi kò ní àìsàn yìí. Mo gbádùn kíka ìròyìn tuntun. O ṣeun [ORÚKỌ]

Ìdáhùn:
Àkójọpọ̀  Fibromyalgia jẹ́ àìsàn tí ó ń fa ìrora iṣan àti àárẹ̀. Àwọn ènìyàn tí ó ní fibromyalgia ní "àwọn ibi tí ó ní ìrora" lára. Àwọn ibi tí ó ní ìrora jẹ́ àwọn ibi pàtàkì ní ọrùn, èjìká, ẹ̀yìn, ìbàdí, apá, àti ẹsẹ̀. Àwọn ibi wọ̀nyí máa ń dùn nígbà tí a bá fi àgbára lé wọn. Àwọn ènìyàn tí ó ní fibromyalgia lè ní àwọn àmì àìsàn mìíràn bíi:
- Ìṣòro oorun
- Líílílí ní òwúrọ̀
- Ẹ̀fọ́rí
- Ìrora nígbà nǹkan oṣù
- Tìtìn tàbí líílí ọwọ́ àti ẹsẹ̀
- Ìṣòro pẹ̀lú èrò àti ìrántí (tí a máa ń pè ní "fibro fog" ní ìgbà mìíràn, èyí ni ìsòro pẹ̀lú èrò àti ìrántí nípa fibromyalgia)

Kò sí ẹnìkan tí ó mọ ohun tí ó ń fa fibromyalgia dájúdájú. Ẹnikẹ́ni lè ní i, ṣùgbọ́n ó wọ́pọ̀ jù lọ láàrin àwọn obìnrin tí ó wà ní àárín ọjọ́ orí. Àwọn ènìyàn tí ó ní rheumatoid arthritis àti àwọn àìsàn autoimmune mìíràn (àwọn àìsàn tí ara ń kọjú ìjà sí ara rẹ̀) ní ó sábà máa ní fibromyalgia. Kò sí ìwòsàn fún fibromyalgia, ṣùgbọ́n òògùn lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣàkóso àwọn àmì àìsàn rẹ. Sísun tó dára, ṣíṣe eré ìdárayá lóorekoore, àti jíjẹ oúnjẹ tó dára lè ràn ọ́ lọ́wọ́ bákannáà.

NIH: Ilé-iṣẹ́ Orílẹ̀-èdè fún Arthritis àti Àwọn Àìsàn Iṣan àti Awọ


Ìbéèrè:
Ìbéèrè. Kí ni àjọsọ àwọn oníṣègùn nípa bóyá a lè wòsàn ìgbógunti èémí? Ṣé o ní àkọsílẹ̀ kan tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa bóyá a lè wòsàn ìgbógunti èémí?

Ìdáhùn:
Awọn afojusun itọju ni: - Ṣakoso wiwu ọna afẹfẹ - Jinna si awọn ohun ti o fa awọn aami rẹ - Ran ọ lọwọ lati le ṣe awọn iṣẹ deede laisi awọn aami aarẹ imọye

Iwọ ati onisegun rẹ yẹ ki o ṣiṣẹ bi ẹgbẹ lati ṣakoso aarẹ imọye rẹ. Tẹle awọn itọsọna onisegun rẹ lori mimu awọn oogun, yọkuro awọn ohun ti o fa aarẹ imọye, ati kikiyesi awọn aami.

AWỌN OOGUN FUN AARẸ IMỌYE
Orisii oogun meji wa fun itọju aarẹ imọye:
- Awọn oogun iṣakoso lati ṣe iranlọwọ dena awọn ikọlu
- Awọn oogun igbala kiakia (iranlọwọ) fun lilo nigba awọn ikọlu

AWỌN OOGUN IGBA-PIPẸ
Wọnyi ni a tun maa n pe ni awọn oogun itọju tabi iṣakoso. A maa n lo wọn lati dena awọn aami ni awọn eniyan pẹlu aarẹ imọye ti o le. O gbọdọ mu wọn lojoojumọ ki wọn le ṣiṣẹ. Mu wọn paapaa nigbati o ba ri daa. Diẹ ninu awọn oogun igba-pipẹ ni a maa n mi wọle (fẹmi), gẹgẹ bi awọn steroid ati awọn beta-agonist igba-pipẹ. Awọn miran ni a maa n gbe ni ẹnu (ẹnu). Onisegun rẹ yoo ṣe itọju oogun ti o tọ fun ọ.

AWỌN OOGUN IGBALA KIAKIA
Wọnyi ni a tun maa n pe ni awọn oogun iranlọwọ. A maa n mu wọn:
- Fun ikọ, wheeze, iṣoro imisale, tabi ikọlu aarẹ imọye
- Ṣaaju ki o to ṣe eere lati ṣe iranlọwọ dena awọn aami aarẹ imọye ti eere fa

O ṣe pataki ki o so fun onisegun rẹ ti o ba n lo awọn oogun igbala kiakia ni ẹẹmeji ni ọsẹ tabi ju bẹẹ lọ. Ti o ba ri bẹẹ, aarẹ imọye rẹ le ma wa labẹ iṣakoso ati pe onisegun rẹ le nilo lati yi iye oogun iṣakoso ojoojumọ rẹ pada.

Awọn oogun igbala kiakia ni:
- Awọn bronchodilator fẹmi igba-kukuru (oogun ti o n ṣe iranlọwọ lati ṣi awọn ọna imísálẹ̀)
- Awọn corticosteroid ti a n gbe lẹnu (oogun ti o n dinku wiwu) nigbati o ba ni ikọlu aarẹ imọye ti ko ni lọ

Ikọlu aarẹ imọye ti o le nilo ayẹwo lati ọdọ onisegun. O tun le nilo duro ni ile-iwosan. Nibẹ, o ṣee ṣe ki o gba oxygen, iranlọwọ imisale, ati awọn oogun ti a fun nipasẹ iṣan (IV).

ITỌJU AARẸ IMỌYE NI ILE
- Mọ awọn aami aarẹ imọye lati ṣọra fun.
- Mọ bi o ṣe le gba iwọn afẹfẹ rẹ ati ohun ti o tumọ si.
- Mọ awọn ohun ti o mu aarẹ imọye rẹ buru si ati ohun ti o yẹ ki o ṣe nigbati eyi ba ṣẹlẹ.
- Mọ bi o ṣe le tọju aarẹ imọye rẹ nigbati o ba n ṣe eere.

Awọn eto iṣe aarẹ imọye jẹ awọn iwe akọsilẹ fun iṣakoso aarẹ imọye. Eto iṣe aarẹ imọye yẹ ki o pẹlu:
- Awọn itọsọna fun mimu awọn oogun aarẹ imọye nigbati ipo rẹ ba duro
- Akojọ awọn ohun ti o fa aarẹ imọye ati bi o ṣe le yẹra fun wọn
- Bi o ṣe le mọ nigbati aarẹ imọye rẹ ba n buru si, ati igba ti o yẹ ki o pe onisegun tabi nọọsi rẹ

Ẹrọ iwọn afẹfẹ (peak flow meter) jẹ ẹrọ ti o rọrun lati wọn bi o ṣe le yara gbe afẹfẹ jade lati ẹdọforo rẹ.
- O le ran ọ lọwọ lati ri boya ikọlu n bọ, nigba miran ki awọn aami to farahan.
- Awọn iwọn afẹfẹ n ran ọ lọwọ lati mọ igba ti o nilo lati mu oogun tabi ṣe igbese miiran.
- Awọn iye afẹfẹ ti o jẹ aadọta si ọgọrin ọgọrun (50 si 80%) ti awọn abajade ti o dara julọ rẹ jẹ ami ikọlu aarẹ imọye ti o le.
- Awọn nọmba ti o wa labẹ aadọta ọgọrun (50%) jẹ ami ikọlu ti o le koko.


Ìbéèrè:
Ìbéèrè. Kí ni àjọpọ̀ èrò àwọn oníṣègùn nípa bóyá a lè wo ààrùn ìmí-hẹlẹ̀ sàn pátápátá láéláé? Njẹ́ o ní ìwé àkọsílẹ̀ kan tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa bóyá a lè wo ààrùn ìmí-hẹlẹ̀ sàn pátápátá láéláé?

Ìdáhùn:
Ààrùn ìmí-hàhà jẹ́ àìsàn tó pẹ́ tí kò ní ìwòsàn pátápátá. Ohun tí a ń fojú sọ́nà nínú ìtọ́jú ààrùn ìmí-hàhà ni láti ṣàkóso rẹ̀. Ìṣàkóso ààrùn ìmí-hàhà tó dára yóò:
• Dí ààmì àìsàn tó máa ń yọ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan àti tó ń ṣe wàhálà lọ́wọ́, bí ìwọ́ àti àìlè mí dáadáa
• Dín bí o ṣe nílò òògùn ìwòsàn kíákíá kù
• Ràn ọ́ lọ́wọ́ láti mú kí ẹ̀dọ̀fóró rẹ ṣiṣẹ́ bó ṣe yẹ
• Jẹ́ kí o le ṣe àwọn ohun tí o máa ń ṣe lójoojúmọ́ àti sùn dáadáa láàárọ̀
• Di ìkọlù ààrùn ìmí-hàhà tó le mú kí o lọ sí ilé ìwòsàn pàjáwìrì tàbí wọ ilé ìwòsàn lọ́wọ́

Láti ṣàkóso ààrùn ìmí-hàhà, ṣe ọ̀rẹ́ pẹ̀lú dókítà rẹ láti ṣàkóso ààrùn ìmí-hàhà rẹ tàbí ti ọmọ rẹ. Àwọn ọmọdé tó ti tó ọdún mẹ́wàá tàbí tó pọ̀ jù bẹ́ẹ̀ lọ — àti àwọn ọmọdé kékeré tó lè ṣe é — yẹ kí wọ́n kópa nínú ìtọ́jú ààrùn ìmí-hàhà wọn.

Láti kópa nínú ìṣàkóso ààrùn ìmí-hàhà rẹ, o gbọ́dọ̀:
• Ṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà rẹ láti tọ́jú àwọn ààrùn mìíràn tó le ṣòfófó fún ìṣàkóso ààrùn ìmí-hàhà
• Yẹra fún àwọn ohun tó ń mú ààrùn ìmí-hàhà rẹ le sí i (àwọn ajẹmáàrùn-ìmí-hàhà). Ṣùgbọ́n, má ṣe yẹra fún ìdárayá. Ìdárayá ṣe pàtàkì fún ìlera
• Bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ nípa àwọn òògùn tó le ràn ọ́ lọ́wọ́ láti máa ṣe ìdárayá
• Ṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà rẹ àti àwọn olùtọ́jú ìlera mìíràn láti ṣe àti tẹ̀lé ètò ìgbésẹ̀ fún ààrùn ìmí-hàhà

Ètò ìgbésẹ̀ fún ààrùn ìmí-hàhà yóò fún ọ ní ìmọ̀ràn lórí:
• Bí o ṣe le lo òògùn rẹ dáadáa
• Bí o ṣe le yẹra fún àwọn ajẹmáàrùn-ìmí-hàhà (àyàfi ìdárayá)
• Bí o ṣe le mọ bí ìṣàkóso ààrùn ìmí-hàhà rẹ ṣe ń lọ
• Ohun tí o le ṣe tí ààmì àìsàn rẹ bá ń burú sí i
• Ìgbà tí o yẹ kí o wá ìtọ́jú pàjáwìrì

A ń lo iru òògùn méjì láti tọ́jú ààrùn ìmí-hàhà: òògùn ìṣàkóso fún ìgbà pípẹ́ àti òògùn ìwòsàn kíákíá. Òògùn ìṣàkóso fún ìgbà pípẹ́ (tí a tún mọ̀ sí òògùn ìdáàbòbò) ń ràn lọ́wọ́ láti dín wíwú ọ̀nà èémí kù àti dí ààmì ààrùn ìmí-hàhà lọ́wọ́. Òògùn ìwòsàn kíákíá, tàbí "ògbìyànjú," ń ṣe ìtọ́jú ààmì ààrùn ìmí-hàhà tó bá fojú hàn lójijì.

Ìtọ́jú àkọ́kọ́ rẹ yóò dá lórí bí ààrùn ìmí-hàhà rẹ ṣe le tó. Ìtọ́jú tó tẹ̀lé yóò dá lórí bí ètò ìgbésẹ̀ fún ààrùn ìmí-hàhà rẹ ṣe ń ṣiṣẹ́ láti ṣàkóso ààmì àìsàn rẹ àti dí ìkọlù ààrùn ìmí-hàhà lọ́wọ́. Bí ààrùn ìmí-hàhà rẹ ṣe ń wà lábẹ́ ìṣàkóso le yàtọ̀ láti ìgbà dé ìgbà, pẹ̀lú àwọn àyípadà ní àyíká ilé, ilé-ẹ̀kọ́, tàbí ibi iṣẹ́ rẹ.

Dókítà rẹ le nílò láti pọ̀ òògùn rẹ tí ààrùn ìmí-hàhà rẹ kò bá wà lábẹ́ ìṣàkóso. Ṣùgbọ́n tí ó bá wà lábẹ́ ìṣàkóso dáadáa fún oṣù díẹ̀, ó le dín òògùn rẹ kù. Èyí yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ní ìṣàkóso tó dára jù lọ pẹ̀lú òògùn tó kéré jù tó ṣe pàtàkì.

A ó ṣe àtúnṣe ìtọ́jú ààrùn ìmí-hàhà fún àwọn ẹgbẹ́ ènìyàn kan pàtó, bí àwọn ọmọdé, àwọn aboyún, tàbí àwọn tí ìdárayá ń mú kí ààmì ààrùn ìmí-hàhà wọn fara hàn.

Tẹ̀lé Ètò Ìgbésẹ̀ fún Ààrùn Ìmí-hàhà
O le ṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà rẹ láti ṣe ètò ìgbésẹ̀ fún ààrùn ìmí-hàhà ti ara rẹ. Ètò yìí yóò ṣàlàyé:
• Ìtọ́jú ojoojúmọ́ rẹ
• Irú òògùn tí o yẹ kí o lo àti ìgbà tí o yẹ kí o lò wọ́n
• Ìgbà tí o yẹ kí o pe dókítà rẹ tàbí lọ sí ilé ìwòsàn pàjáwìrì

Tí ọmọ rẹ bá ní ààrùn ìmí-hàhà, gbogbo àwọn tó ń tọ́jú rẹ̀ yẹ kí ó mọ nípa ètò ìgbésẹ̀ fún ààrùn ìmí-hàhà ọmọ náà. Èyí pẹ̀lú àwọn olùtọ́jú ọmọ àti òṣìṣẹ́ ní àwọn ilé ìtọ́jú ọmọ, ilé-ẹ̀kọ́, àti àgọ́. Àwọn wọ̀nyí le ràn ọmọ rẹ lọ́wọ́ láti tẹ̀lé ètò ìgbésẹ̀ rẹ̀.

Yẹra fún Àwọn Ohun Tó Le Mú Ààrùn Ìmí-hàhà Rẹ Burú Sí i
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn nǹkan (tí a ń pè ní ajẹmáàrùn-ìmí-hàhà) le mú kí ààmì ààrùn ìmí-hàhà rẹ burú sí i. Bí o bá ti mọ àwọn nǹkan wọ̀nyí, o le gba àwọn ìgbésẹ̀ láti ṣàkóso ọ̀pọ̀ wọn.

Fún àpẹẹrẹ, tí pólẹ́ẹ̀nì tàbí èérí inú afẹ́fẹ́ bá ń mú kí ààrùn ìmí-hàhà rẹ burú sí i, gbìyànjú láti dín àkókò tí o fi wà ní ìta kù nígbà tí wọ́n bá pọ̀ nínú afẹ́fẹ́. Tí irun ẹranko bá ń fa ààmì ààrùn ìmí-hàhà rẹ, má ṣe gba àwọn ẹranko onírun wọ ilé tàbí yàrá rẹ.

Ṣùgbọ́n, má ṣe yẹra fún ìdárayá. Ìdárayá ṣe pàtàkì fún ìlera. Bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ nípa àwọn òògùn tó le ràn ọ́ lọ́wọ́ láti máa ṣe ìdárayá.

Tí ààmì ààrùn ìmí-hàhà rẹ bá jẹ mọ́ àwọn ohun tó ń fa àlààmù pẹ́kípẹ́kí, tí o kò sì le yẹra fún wọn, dókítà rẹ le gba ọ́ níyànjú láti gba abẹ́rẹ́ àìléèrìí. O le nílò láti rí dókítà oníṣègùn-pàtàkì tí o bá fẹ́ gba abẹ́rẹ́ àìléèrìí. Abẹ́rẹ́ wọ̀nyí le dín ààmì ààrùn ìmí-hàhà rẹ kù tàbí dí wọn lọ́wọ́, ṣùgbọ́n wọn kò le wo ààrùn ìmí-hàhà rẹ sàn pátápátá.

Àwọn ààrùn bí imú tó ń ṣàn, àìsàn etí imú, ààrùn ìpadàsẹ́yìn oúnjẹ, ìrẹ̀wẹ̀sì ọkàn, àti àìsùn dáadáa le mú kí ààrùn ìmí-hàhà ṣòro láti ṣàkóso. Dókítà rẹ yóò tọ́jú àwọn ààrùn wọ̀nyí náà.

Oogun

Dokita rẹ yoo ro ọpọlọpọ nkan nigba ti o ba n pinnu awọn oogun asma ti o dara julọ fun ọ. Yoo ṣayẹwo bi oogun kan ṣe n ṣiṣẹ fun ọ. Lẹhinna, yoo ṣe atunṣe iye tabi oogun bi o ṣe nilo. A le gba awọn oogun asma ni irisi kinni, ṣugbọn ọpọlọpọ ni a n gba nipa lilo ẹrọ ti a pe ni inhaler (ẹrọ ifisinu). Inhaler n jẹ ki oogun naa lọ taara si ẹdọforo rẹ. Kii ṣe gbogbo awọn inhaler ni a n lo bakanna. Beere lọwọ dokita rẹ tabi olupese itọju ilera miiran lati fi ọna ti o tọ han ọ lati lo inhaler rẹ. Ṣe atunyẹwo ọna ti o n lo inhaler rẹ ni gbogbo iṣayẹwo ilera.

Awọn Oogun Iṣakoso Igba-Pipẹ

Ọpọlọpọ eniyan ti o ni asma nilo lati gba awọn oogun iṣakoso igba-pipẹ lojoojumọ lati ṣe iranlọwọ ni idena awọn aami. Awọn oogun igba-pipẹ ti o munadoko julọ dinku iwọle ẹdọforo, eyi ti o ṣe iranlọwọ lati ṣe idiwọ awọn aami lati bẹrẹ. Awọn oogun wọnyi ko fun ọ ni iṣimi kiakia lati awọn aami.

Awọn corticosteroid ti a n fi sinu (oogun idena iwọ) ni oogun ti a fẹran fun iṣakoso igba-pipẹ ti asma. Wọn ni aṣayan ti o munadoko julọ fun iṣimi igba-pipẹ ti iwọle ati wiwu ti o n ṣe ki awọn ọna afẹfẹ rẹ ni ipalara si awọn ohun kan ti a n mi sinu. Dinku iwọle ṣe iranlọwọ lati ṣe idiwọ ọna ajọṣepọ ti o fa awọn aami asma. Ọpọlọpọ eniyan ti o n gba awọn oogun wọnyi lojoojumọ ri pe wọn dinku bi awọn aami ṣe le to ati bi wọn ṣe n ṣẹlẹ nigbagbogbo.

Awọn corticosteroid ti a n fi sinu jẹ aabo nigbati a ba gba wọn bi a ṣe ni itọsọna. Awọn oogun wọnyi yatọ si awọn anabolic steroid alagbeka ti awọn onwoṣiṣẹ ẹlẹṣẹ kan n gba. Awọn corticosteroid ti a n fi sinu kii ṣe awọn ti o n fa iṣe, koda ti o ba gba wọn lojoojumọ fun ọpọlọpọ ọdun.

Bi ọpọlọpọ awọn oogun miiran, awọn corticosteroid ti a n fi sinu le ni awọn ipa ẹgbẹ. Ọpọlọpọ awọn dokita gba pe awọn anfani ti gbigba awọn corticosteroid ti a n fi sinu ati didena awọn igbona asma ju ewu awọn ipa ẹgbẹ lọ. Ọkan ninu awọn ipa ẹgbẹ ti o wọpọ lati awọn corticosteroid ti a n fi sinu ni arun ẹnu ti a n pe ni thrush (ẹfọri ẹnu). O le lo spacer (ẹrọ alafo) tabi yara imu lori inhaler rẹ lati yẹra fun thrush. Awọn ẹrọ wọnyi so mọ inhaler rẹ. Wọn ṣe iranlọwọ lati ṣe idiwọ oogun naa lati duro ni ẹnu rẹ tabi lori ẹhin ọfun rẹ.

Ṣayẹwo pẹlu dokita rẹ lati ri boya a gbọdọ lo spacer tabi yara imu pẹlu inhaler ti o ni. Bakanna, ṣiṣẹ pẹlu ẹgbẹ itọju ilera rẹ ti o ba ni awọn ibeere nipa bi o ṣe le lo spacer tabi yara imu. Fifi ẹnu rẹ san pẹlu omi lẹhin gbigba awọn corticosteroid ti a n fi sinu tun le dinku ewu rẹ fun thrush.

Ti o ba ni asma ti o le, o le nilo lati gba awọn kinni tabi oje corticosteroid fun awọn akoko kukuru lati gba asma rẹ labẹ iṣakoso. Ti a ba gba fun awọn akoko pipẹ, awọn oogun wọnyi gbe ewu rẹ fun cataracts (iforajẹ) ati osteoporosis (ẹgba egungun). Cataract jẹ fifọ ti awọ ninu oju rẹ. Osteoporosis jẹ arun ti o n ṣe ki egungun rẹ rọ ati siwaju si lati fọ. Dokita rẹ le ni ki o fi oogun iṣakoso asma igba-pipẹ miiran kun ki o le dinku iye corticosteroids rẹ. Tabi, dokita rẹ le daba pe ki o gba awọn kinni calcium ati vitamin D lati dabobo awọn egungun rẹ.

Awọn oogun iṣakoso igba-pipẹ miiran ni:

• Cromolyn: A n gba oogun yii nipa lilo ẹrọ ti a n pe ni nebulizer (ẹrọ ifẹdoforo). Bi o ṣe n mi sinu, nebulizer n fi cururu oogun kekere ranṣẹ si awọn ẹdọforo rẹ. Cromolyn ṣe iranlọwọ lati ṣe idiwọ iwọle ọna afẹfẹ.

• Omalizumab (anti-IgE): A n fun oogun yii ni abẹrẹ ẹẹkan tabi meji loṣu. O ṣe iranlọwọ lati ṣe idiwọ ara rẹ lati dahun si awọn irokeke asma, gẹgẹbi pollen ati awọn kokoro eeru. A le lo Anti-IgE ti awọn oogun asma miiran ko ba ṣiṣẹ daradara. Ipalara allergi ti o ṣẹẹ ṣẹlẹ ṣugbọn ti o le ṣokunkun ti a n pe ni anaphylaxis (idojuko allergi) le ṣẹlẹ nigbati a ba fun ni abẹrẹ Omalizumab.

• Awọn beta2-agonist igba-pipẹ ti a n fi sinu: Awọn oogun wọnyi ṣi awọn ọna afẹfẹ. A le fi wọn kun si awọn corticosteroid ti a n fi sinu lati mu iṣakoso asma dara si. A ko gbọdọ lo wọn nikan fun iṣakoso asma igba-pipẹ. A gbọdọ lo wọn pẹlu awọn corticosteroid ti a n fi sinu.

• Awọn atunṣe leukotriene: A n gba awọn oogun wọnyi nipa ẹnu. Wọn ṣe iranlọwọ lati ṣe idiwọ ọna ajọṣepọ ti o n mu iwọle pọ si ninu awọn ọna afẹfẹ rẹ.

• Theophylline: A n gba oogun yii nipa ẹnu. Theophylline ṣe iranlọwọ lati ṣi awọn ọna afẹfẹ.

Ti dokita rẹ ba ṣe itọsọna oogun iṣakoso igba-pipẹ, gba a lojoojumọ lati ṣakoso asma rẹ. Awọn aami asma rẹ yoo ṣeeṣe pada tabi buru si ti o ba dẹkun gbigba oogun rẹ.

Awọn oogun iṣakoso igba-pipẹ le ni awọn ipa ẹgbẹ. Sọrọ pẹlu dokita rẹ nipa awọn ipa ẹgbẹ wọnyi ati awọn ọna lati dinku tabi yẹra fun wọn. Pẹlu awọn oogun kan, bi theophylline, dokita rẹ yoo ṣayẹwo iwọn oogun ninu ẹjẹ rẹ. Eyi ṣe iranlọwọ lati rii daju pe o n gba oogun to lati dinku awọn aami asma rẹ, ṣugbọn kii ṣe pupọ ti yoo fa awọn ipa ẹgbẹ ti o lewu.

Awọn Oogun Iṣimi Kiakia

Gbogbo eniyan ti o ni asma nilo awọn oogun iṣimi kiakia lati ṣe iranlọwọ lati dinku awọn aami asma ti o le gba omi. Awọn beta2-agonist kukuru ti a n fi sinu ni aṣayan akọkọ fun iṣimi kiakia. Awọn oogun wọnyi ṣiṣẹ kiakia lati tu awọn iṣan ti o le ni ayika awọn ọna afẹfẹ rẹ nigbati o ba ni igbona. Eyi n jẹ ki awọn ọna afẹfẹ ṣi ki afẹfẹ le san nipasẹ wọn.

O yẹ ki o gba oogun iṣimi kiakia rẹ nigbati o ba kọkọ ṣe akiyesi awọn aami asma. Ti o ba n lo oogun yii ju ọjọ 2 ni ọsẹ lọ, sọrọ pẹlu dokita rẹ nipa iṣakoso asma rẹ. O le nilo lati ṣe awọn ayipada si eto igbese asma rẹ.

Mu inhaler iṣimi kiakia rẹ pẹlu rẹ nigbagbogbo ni ireti pe o le nilo rẹ. Ti ọmọ rẹ ba ni asma, rii daju pe ẹnikẹni ti o n tọju rẹ ni awọn oogun iṣimi kiakia ọmọ naa, pẹlu oṣiṣẹ ni ile-iwe ọmọ naa. Wọn yẹ ki o ni oye igba ati bi o ṣe le lo awọn oogun wọnyi ati igba ti wọn yẹ ki o wa itọju ilera fun ọmọ rẹ.

O ko yẹ ki o lo awọn oogun iṣimi kiakia dipo awọn oogun iṣakoso igba-pipẹ ti a ṣe itọsọna. Awọn oogun iṣimi kiakia ko dinku iwọle.

Tẹle Asma Rẹ

Lati tẹle asma rẹ, tọju awọn igbasilẹ ti awọn aami rẹ, ṣayẹwo nọmba ṣanponna rẹ nipa lilo oluwon ṣanponna (peak flow meter), ki o si gba awọn ayẹwo asma nigbagbogbo.

Ṣe Igbasilẹ Awọn Aami Rẹ

O le ṣe igbasilẹ awọn aami asma rẹ ninu iwe iroyin lati ri bi awọn itọju rẹ ṣe n ṣakoso asma rẹ to. A n ṣakoso asma daradara ti:

• O ni awọn aami ko ju ọjọ 2 ni ọsẹ lọ, ati pe awọn aami wọnyi ko ji ọ lati oorun ju oru 1 tabi 2 ni oṣu kan lọ.
• O le ṣe gbogbo awọn iṣẹ deede rẹ.
• O n gba awọn oogun iṣimi kiakia ko ju ọjọ 2 ni ọsẹ lọ.
• O ko ni ju igbona asma kan ni ọdun kan lọ ti o nilo ki o gba corticosteroids nipa ẹnu.
• Ṣanponna rẹ ko jagun si isalẹ 80 igooro nọmba ti o dara julọ fun ọ.

Ti a ko ba ṣakoso asma rẹ daradara, kan si dokita rẹ. O le nilo lati yi eto igbese asma rẹ pada.

Lo Oluwon Ṣanponna

Ẹrọ kekere ti a n mu lọwọ yii n fi han bi afẹfẹ ṣe n gbooro jade lati ẹdọforo rẹ. O fẹ sinu ẹrọ naa o si fun ọ ni ami, tabi nọmba ṣanponna. Ami rẹ n fi han bi awọn ẹdọforo rẹ ṣe n ṣiṣẹ ni akoko idanwo naa.

Dokita rẹ yoo sọ fun ọ bi o ṣe le lo oluwon ṣanponna rẹ. Yoo tun kọ ọ bi o ṣe le gba awọn oogun rẹ da lori ami rẹ. Dokita rẹ ati awọn ol
Ìtọ́jú Ààrùn Mímu fún Àwọn Ẹgbẹ́ Pàtàkì

Àwọn ìtọ́jú tí a ṣàpèjúwe lókè jẹ́ fún gbogbo ènìyàn tó ní ààrùn mímu. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn apá kan nínú ìtọ́jú yàtọ̀ fún àwọn ènìyàn nínú àwọn ọjọ́ orí kan àti àwọn tó ní àìní pàtàkì.

Àwọn Ọmọdé
Ó ṣòro fún ìdámọ̀ ààrùn mímu nínú àwọn ọmọdé tó jẹ́ ọmọ ọdún márùn-ún sísàlẹ̀. Nítorí náà, ó ṣòro láti mọ̀ bóyá àwọn ọmọdé kékeré tí wọ́n ń mí háhà tàbí ní àwọn àmì ààrùn mímu mìíràn yóò jẹ àǹfààní látara òògùn ìdarí fún ìgbà pípẹ́. (Àwọn òògùn ìwòsàn kíákíá máa ń yára ṣe ìwòsàn mímí háhà nínú àwọn ọmọdé kékeré bóyá wọ́n ní ààrùn mímu tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́.)

Àwọn dókítà yóò tọ́jú àwọn ọmọ ọwọ́ àti àwọn ọmọdé kékeré tó ní àwọn àmì ààrùn mímu pẹ̀lú àwọn òògùn ìdarí fún ìgbà pípẹ́ tí, lẹ́yìn ìṣàyẹ̀wò ọmọdé, wọ́n bá rò pé àwọn àmì náà ń tẹ̀síwájú àti pé ó ṣeé ṣe kí ó tẹ̀síwájú lẹ́yìn ọdún mẹ́fà. (Fún àlàyé síi, lọ sí "Báwo ni a ṣe ń ṣe Ìdámọ̀ Ààrùn Mímu?")

Àwọn òògùn ìdènà wíwú tí a fín sínú imú jẹ́ ìtọ́jú tí a fẹ́ràn fún àwọn ọmọdé kékeré. Montelukast àti cromolyn jẹ́ àwọn àṣàyàn mìíràn. A lè fún ní ìtọ́jú fún àkókò ìdánwò kan oṣù sí ọ̀sẹ̀ mẹ́fà. A máa ń dá ìtọ́jú dúró tí àwọn àǹfààní kò bá hàn ní àkókò náà àti pé dókítà àti àwọn òbí ní ìdánilójú pé a lo òògùn náà dáadáa.

Àwọn òògùn ìdènà wíwú tí a fín sínú imú lè jẹ́ kí ìdàgbàsókè àwọn ọmọdé ní gbogbo ọjọ́ orí dúró díẹ̀. Ìdúró díẹ̀ nínú ìdàgbàsókè máa ń hàn ní àwọn oṣù àkọ́kọ́ ìtọ́jú, kò pọ̀ tó bẹ́ẹ̀, àti pé kò burú síi pẹ̀lú ìgbà. Ààrùn mímu tí a kò darí dáadáa náà lè dín ìyè ìdàgbàsókè ọmọdé kù. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òǹkọ̀wé rò pé àwọn àǹfààní àwọn òògùn ìdènà wíwú tí a fín sínú imú fún àwọn ọmọdé tó nílò wọn láti darí ààrùn mímu wọn ju ewu ìdúró díẹ̀ nínú ìdàgbàsókè lọ.

Àwọn Àgbàlagbà
Àwọn dókítà lè nílò láti ṣe àtúnṣe ìtọ́jú ààrùn mímu fún àwọn àgbàlagbà tó ń lo àwọn òògùn mìíràn kan, bíi àwọn òògùn ìdínà ẹ̀jẹ̀ ríru, aspirin àti àwọn òògùn ìrora mìíràn, àti àwọn òògùn ìdènà wíwú. Àwọn òògùn wọ̀nyí lè dí àwọn òògùn ààrùn mímu láti ṣiṣẹ́ dáadáa àti lè mú kí àwọn àmì ààrùn mímu burú síi. Jọ̀wọ́ ríi dájú pé o sọ fún dókítà rẹ nípa gbogbo òògùn tí o ń lo, pẹ̀lú àwọn òògùn tí o rà láìní ìwé àṣẹ dókítà.

Àwọn àgbàlagbà lè ní egungun àìlera nítorí lílo àwọn òògùn ìdènà wíwú tí a fín sínú imú, pàápàá jùlọ ní ìwọ̀n tó pọ̀. Bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ nípa lílo àwọn òògùn calcium àti vitamin D, àti àwọn ọ̀nà mìíràn láti ran ọ́ lọ́wọ́ láti mú kí egungun rẹ lágbára.

Àwọn Obìnrin Aboyún
Àwọn obìnrin aboyún tó ní ààrùn mímu nílò láti darí àrùn náà láti ríi dájú pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ atẹ́gùn wà fún àwọn ọmọ wọn. Àìdarí ààrùn mímu dáadáa ń mú kí ewu àìsàn ẹ̀jẹ̀ ríru gíga fún aboyún pọ̀ síi, ọ̀ràn kan níbi tí obìnrin aboyún ń ní ẹ̀jẹ̀ ríru gíga àti purotéìnì nínú ìtọ̀. Àìdarí ààrùn mímu dáadáa tún ń mú kí ewu pé a ó bí ọmọ kí àkókò tó tàbí kí ó ní ìwọ̀n kékeré ní ìgbà ìbí pọ̀ síi.

Àwọn ìwádìí fi hàn pé ó túbọ̀ dára láti lo àwọn òògùn ààrùn mímu nígbà tí a bá lóyún ju kí a jẹ́ kí ewu ìkọlu ààrùn mímu wáyé lọ. Bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ tí o bá ní ààrùn mímu tí o sì lóyún tàbí tí o ń ṣètò láti lóyún. Ipò ìdarí ààrùn mímu rẹ lè dára síi tàbí ó lè burú síi nígbà tí o bá lóyún. Ẹgbẹ́ ìtọ́jú ìlera rẹ yóò máa ṣàyẹ̀wò ipò ìdarí ààrùn mímu rẹ lọ́nà gbòógì wọn yóò sì ṣe àtúnṣe ìtọ́jú rẹ bí ó ṣe yẹ.

Àwọn Ènìyàn Tí Àwọn Àmì Ààrùn Mímu Wọn Máa Ń Wáyé Pẹ̀lú Iṣẹ́ Ara
Iṣẹ́ ara jẹ́ apá pàtàkì kan nínú ìgbé ayé tó yè kooro. Àwọn àgbàlagbà nílò iṣẹ́ ara láti tọ́jú ìlera tó dára. Àwọn ọmọdé nílò rẹ̀ fún ìdàgbàsókè àti ìdàgbà. Nínú àwọn ènìyàn kan, síbẹ̀, iṣẹ́ ara lè fa àwọn àmì ààrùn mímu. Tí èyí bá ṣẹlẹ̀ sí ọ tàbí ọmọ rẹ, bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọ̀nà tó dára jùlọ láti darí ààrùn mímu kí ẹ lè máa ṣe iṣẹ́ ara.

Àwọn òògùn wọ̀nyí lè ran ọ́ lọ́wọ́ láti dínà àwọn àmì ààrùn mímu tí iṣẹ́ ara fà:

Àwọn òògùn ìmúdúró ẹ̀mí gígùn ìṣiṣẹ́ kíákíá (òògùn ìwòsàn kíákíá) tí a bá lo láìpẹ́ ṣáájú iṣẹ́ ara lè pẹ́ fún wákàtí 2 sí 3 ó sì lè dínà àwọn àmì tó jẹ mọ́ iṣẹ́ ara nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn tó lò wọ́n.

Àwọn òògùn ìmúdúró ẹ̀mí gígùn ìṣiṣẹ́ pípẹ́ lè ṣe ààbò fún títí dé wákàtí 12. Síbẹ̀, pẹ̀lú lílo lójoojúmọ́, wọn kò ní fún ní ààbò títí dé wákàtí 12 mọ́. Bákan náà, lílo àwọn òògùn wọ̀nyí lọ́nà gbòógì fún iṣẹ́ ara lè jẹ́ àmì pé a kò darí ààrùn mímu dáadáa.

Àwọn òògùn ìdènà leukotriene. A ń lo àwọn òògùn oníhòròhòrò wọ̀nyí ní wákàtí díẹ̀ ṣáájú iṣẹ́ ara. Wọ́n lè ran ọ́ lọ́wọ́ láti dín àwọn àmì ààrùn mímu tí iṣẹ́ ara fà kù.

Àwọn òògùn ìdarí fún ìgbà pípẹ́. Àwọn àmì tó wọ́pọ̀ tàbí tó le tí ó jẹ mọ́ iṣẹ́ ara lè fi hàn pé a kò darí ààrùn mímu dáadáa àti pé a nílò láti bẹ̀rẹ̀ tàbí mú àwọn òògùn ìdarí fún ìgbà pípẹ́ tó ń dín wíwú kù pọ̀ síi. Èyí yóò ran ọ́ lọ́wọ́ láti dínà àwọn àmì tó jẹ mọ́ iṣẹ́ ara.

Bíbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ara díẹ̀díẹ̀ pẹ̀lú àkókò ìmúrasílẹ̀ lè wúlò. O tún lè fẹ́ wọ aṣọ ìbòjú tàbí ìbòrùn lórí ẹnu rẹ nígbà tí o bá ń ṣe iṣẹ́ ara ní ojúpọ́npọ́n tútù.

Tí o bá lo àwọn òògùn ààrùn mímu rẹ bí dókítà rẹ ṣe darí rẹ, o yẹ kí o lè kópa nínú èyíkéyìí iṣẹ́ ara tàbí eré ìdárayá tí o bá yàn.

Àwọn Ènìyàn Tí Wọ́n Ń Ṣe Ìṣẹ́ Abẹ
Ààrùn mímu lè mú kí ewu ní ìṣòro nígbà àti lẹ́yìn


Ìbéèrè:
bí a ṣe lè ṣe dín ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ gíga kù

Ìdáhùn:
Ète ìtọ́jú ni láti dín ìfúnpá rẹ kù kí o lè ní ewu àwọn ìṣòro tó kéré. Ìwọ àti olùtọ́jú rẹ yẹ kí ó ṣe ipò ìfúnpá fún ọ. Tí o bá ní ìfúnpá tó fẹ́rẹ̀ẹ́ ga ju (ìṣáájú-ìfúnpágiga), olùtọ́jú rẹ yóò dábàá àwọn àyípadà ìgbésí ayé láti mú kí ìfúnpá rẹ wá sí ipò déédé. A kì í sábà lo òògùn fún ìfúnpá tó fẹ́rẹ̀ẹ́ ga ju.

ÀWỌN ÀYÍPADÀ ÌGBÉSÍ AYÉ
O lè ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan láti ṣe ìtọ́jú ìfúnpá rẹ ní ilé, pẹ̀lú:
- Jẹ oúnjẹ tó dára fún ọkàn, pẹ̀lú ohun ọ̀gbìn tó ń mú ẹ̀jẹ̀ dára (potassium) àti àwọn ohun jíjẹ tó ń mú ìgbẹ́ dára (fiber).
- Mu omi púpọ̀.
- Máa ṣe eré ìdárayá déédé fún ó kéré tán ìṣẹ́jú 30 ti eré ìdárayá tó ń mú kí ọkàn àti ẹ̀dọ̀fóró ṣiṣẹ́ dáadáa lójúmọ́.
- Tí o bá ń mu sìgá, jọ̀wọ́ rẹ̀.
- Dín iye ọtí tí o ń mu kù sí ẹ̀rọ̀ kan lójúmọ́ fún obìnrin, àti méjì lójúmọ́ fún ọkùnrin.
- Dín iye iyọ̀ tí o ń jẹ kù. Gbìyànjú láti jẹ kéré ju ìwọ̀n tó tó ìdá kan àti ààbọ̀ sí ẹgbẹ̀rún kan lọ́jọ́ (1,500 mg).
- Dín ìhà kù. Gbìyànjú láti yẹra fún àwọn ohun tó ń fa ìhà fún ọ, kí o sì gbìyànjú ìṣàkósó ọkàn tàbí yoga láti yọ ìhà kúrò.
- Wà ní ìwọ̀n ara tó yẹ.

Olùtọ́jú rẹ lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí àwọn ètò fún dídín ìwọ̀n kù, fífi sìgá sílẹ̀, àti ṣíṣe eré ìdárayá. O tún lè gba ìfitọ́nisọ́nà sí ọ̀dọ̀ onímọ̀ oúnjẹ, tí yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣe ètò oúnjẹ tó dára fún ọ. Bí ìfúnpá rẹ yẹ kí ó kéré sí àti ní ipele wo ni o nílò láti bẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú jẹ́ ohun tí a ṣe fún ẹnìkọ̀ọ̀kan, lórí ọjọ́ orí rẹ àti àwọn ìṣòro ìlera tí o ní.

ÀWỌN ÒÒGÙN FÚN ÌFÚNPÁGIGA
Ọ̀pọ̀ ìgbà, olùtọ́jú rẹ yóò gbìyànjú àwọn àyípadà ìgbésí ayé ṣáájú kí ó tó ṣàyẹ̀wò ìfúnpá rẹ lẹ́ẹ̀kan méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. A máa bẹ̀rẹ̀ òògùn tí àwọn òǹkà ìfúnpá rẹ bá wà ní tàbí ju àwọn ipele wọ̀nyí lọ:
- Nọ́mbà òkè (ìfúnpá nígbà tí ọkàn ń pòn) ti 140 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ní àwọn ènìyàn tó kéré ju ọdún 60 lọ
- Nọ́mbà òkè ti 150 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ní àwọn ènìyàn ọdún 60 àti jù bẹ́ẹ̀ lọ
- Nọ́mbà ìsàlẹ̀ (ìfúnpá nígbà tí ọkàn sinmi) ti 90 tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ

Tí o bá ní ààrùn ṣúgà, àwọn ìṣòro ọkàn, tàbí ìtàn ìfarapaálẹ̀, a lè bẹ̀rẹ̀ òògùn ní òǹkà ìfúnpá tó kéré. Àwọn ipò ìfúnpá tí a sábà ń lo fún àwọn ènìyàn pẹ̀lú àwọn ìṣòro ìlera wọ̀nyí ni ìsàlẹ̀ 130 sí 140 fún nọ́mbà òkè àti 80 fún nọ́mbà ìsàlẹ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ òògùn tó yàtọ̀ wà láti tọ́jú ìfúnpágiga.
- Nígbàgbogbo, òògùn ìfúnpá kan ṣoṣo lè má tó láti ṣàkóso ìfúnpá rẹ, o sì lè nílò láti lo òògùn méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ.
- Ó ṣe pàtàkì gan-an kí o lo àwọn òògùn tí a yàn fún ọ.
- Tí o bá ní àwọn èpè ẹ̀gbẹ́, dókítà rẹ lè fi òògùn mìíràn rọ́pò rẹ̀.


Ìbéèrè:
Ṣé báwo ni mo ṣe lè mu ẹnu gbígbẹ mi kúrò?

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú fún Ẹnu Gbígbẹ
Ìtọ́jú ẹnu gbígbẹ yóò dá lórí ohun tó ń fa ìṣòro náà. Tí o bá rò pé o ní ẹnu gbígbẹ, lọ sí ọ̀dọ̀ oníṣègùn eyín rẹ tàbí oníṣègùn. Ó lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti mọ ohun tí ó ń fa ẹnu gbígbẹ rẹ. Tí òògùn ni ó ń fa ẹnu gbígbẹ rẹ, oníṣègùn rẹ lè yí òògùn náà padà tàbí ṣe àtúnṣe iye òògùn náà. Tí àwọn ẹ̀yà itọ́ ẹnu (salivary glands) rẹ kò bá ń ṣiṣẹ́ dáadáa ṣùgbọ́n tí wọ́n sì tún lè mú itọ́ jáde díẹ̀, oníṣègùn eyín rẹ tàbí oníṣègùn lè fún ọ ní òògùn tí yóò mú kí àwọn ẹ̀yà náà ṣiṣẹ́ dáadáa. Oníṣègùn eyín rẹ tàbí oníṣègùn lè tún dábàá pé kí o lo itọ́ àtìrànwọ́ láti mú kí ẹnu rẹ tutù.

Ohun tí O Gbọ́dọ̀ Ṣe àti Ohun tí O Kò Gbọ́dọ̀ Ṣe
Ohun tí O Gbọ́dọ̀ Ṣe
- Mu omi tàbí ohun mímu láìní súgà nígbà gbogbo. Èyí yóò mú kí jíjẹun àti mímì rọrùn nígbà tí o bá ń jẹun.
- Jẹ chewing gum láìní súgà tàbí mu candy tí kò ní súgà láti mú kí itọ́ ẹnu sàn.
- Lo ẹ̀rọ afẹ́fẹ́ tutù (humidifier) ní alẹ́ láti mú kí inú afẹ́fẹ́ tutù nígbà tí o bá ń sùn.

Ohun tí O Kò Gbọ́dọ̀ Ṣe
- Má ṣe mu ohun mímu pẹ̀lú caffeine (ohun tó máa ń mú ènìyàn jí) bíi kọfí, tíì, àti àwọn soda kan. Caffeine lè mú kí ẹnu gbẹ.
- Má ṣe lo tábà tàbí ọtí. Wọ́n máa ń mú kí ẹnu gbẹ.

Ìwádìí Ìtọ́jú Ẹ̀yà Ara (Gene Therapy) fún Àìṣiṣẹ́ Ẹ̀yà Itọ́ Ẹnu
Àwọn onímọ̀ ìjìnlẹ̀ ní National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR) ti NIH ń ṣe ìwádìí lórí bí wọ́n ṣe lè lo ìtọ́jú ẹ̀yà ara láti ṣe ìtọ́jú àìṣiṣẹ́ ẹ̀yà itọ́ ẹnu. Èrò náà ni láti gbe àwọn ẹ̀yà ara àfikún tàbí arọ́pò wọ inú ẹ̀yà itọ́ ẹnu àwọn ènìyàn tí ó ní àìsàn Sjögren àti àwọn aláìsàn jẹjẹrẹ tí ẹ̀yà itọ́ ẹnu wọn ti bàjẹ́ nígbà ìtọ́jú pẹ̀lú ìtànná radiation. Ìrètí ni pé àwọn ẹ̀yà ara wọ̀nyí yóò mú kí ìmúṣẹ̀dá itọ́ ẹnu pọ̀ si àti mú kí ìgbẹ́ ẹnu tó máa ń yọ àwọn ènìyàn tí ó ní ẹnu gbígbẹ lẹ́nu kúrò.

NIDCR ṣẹ̀ṣẹ̀ parí ìwádìí ìṣègùn, ìwádìí lórí ọmọ ènìyàn, lórí ìtọ́jú ẹ̀yà ara fún ẹ̀yà itọ́ ẹnu tí radiation ti bàjẹ́. Ìwádìí náà fi hàn pé a lè ṣe ìtọ́jú ẹ̀yà ara ní àìléwu nínú ẹ̀yà itọ́ ẹnu àti pé ó ní agbára láti ràn àwọn tí ó ti là á yọ nínú jẹjẹrẹ orí àti ọrùn tí ó ní ẹnu gbígbẹ lọ́wọ́. Ka ìkéde ìròyìn NIDCR láti mọ̀ síi nípa àwọn èsì ìwádìí náà. Nítorí àwọn èsì ìrètí ìdánwò yìí, a ti ń ṣètò àwọn ìdánwò ìṣègùn bíi èyí fún ọjọ́ iwájú.

Ìwádìí lórí Àìsàn Sjögren àti Àwọn Àìsàn Mìíràn tí ó ní Ipa lórí Ẹ̀yà Itọ́ Ẹnu
NIDCR tún ń ṣe àwọn ìdánwò ìṣègùn láti ṣe ìwádìí àwọn ọ̀nà tuntun láti mú kí ìsàn itọ́ ẹnu dára fún àwọn aláìsàn Sjögren. Irú àwọn ìwádìí bẹ́ẹ̀ ní fífi monoclonal antibody (ẹ̀yà ara tó ń kojú àrùn) àti corticosteroid (òògùn tó ń dín wíwú kù) dánwò láti rí bóyá ọ̀kankan nínú àwọn ìtọ́jú wọ̀nyí yóò ràn lọ́wọ́ láti mú kí ìsàn itọ́ ẹnu dára si. Àwọn ìwádìí mìíràn dojúkọ kíkẹ́kọ̀ọ́ bí àwọn àìsàn bíi ìtọ̀ síga, àwọn àìsàn auto inflammatory, àti àwọn àìsàn granulomatous ṣe ń fa àìṣiṣẹ́ ẹ̀yà itọ́ ẹnu. Irú àwọn ìwádìí bẹ́ẹ̀ lè mú kí a ní àwọn ọ̀nà tó dára jù láti dènà àti ṣe ìtọ́jú àwọn ìṣòro ẹ̀yà itọ́ ẹnu ní ọjọ́ iwájú.

Láti máa mọ̀ nípa àwọn ìwádìí tuntun lórí ìtọ́jú ẹ̀yà ara àti iṣẹ́ ẹ̀yà itọ́ ẹnu, ṣàbẹ̀wò sí ClinicalTrials.gov (ààyè ayélujára fún àwọn ìdánwò ìṣègùn). ClinicalTrials.gov ní àkójọ gbogbo àwọn ìdánwò ìṣègùn tí ìjọba àti ọ̀pọ̀ àwọn aládàáni ń fúnni lówó fún ní Orílẹ̀-èdè America àti káàkiri àgbáyé; a máa ń ṣe àtúnṣe ààyè ayélujára náà nígbà gbogbo.


Ìbéèrè:
Báwo ni mo ṣe lè mú ẹnu gbígbẹ kúrò.

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú ẹnu gbígbẹ yóò dá lórí ohun tí ó ń fa ìṣòro náà. Tí o bá rò pé o ní ẹnu gbígbẹ, lọ rí dọ́kítà ẹnu rẹ tàbí oníṣègùn rẹ. Ó lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti mọ ohun tí ó ń fa ẹnu gbígbẹ rẹ. Tí òògùn bá ń fa ẹnu gbígbẹ rẹ, oníṣègùn rẹ lè yí òògùn rẹ padà tàbí ṣe àtúnṣe ìwọ̀n tí o ń lò. Tí àwọn ẹ̀ya tí ó ń pèsè itọ́ ẹnu rẹ kò bá ń ṣiṣẹ́ dáadáa, ṣùgbọ́n tí wọ́n sì tún lè pèsè díẹ̀ nínú itọ́ ẹnu, dọ́kítà ẹnu rẹ tàbí oníṣègùn rẹ lè fún ọ ní òògùn pàtàkì tí ó ṣe pàtàkì tí ó lè ràn àwọn ẹ̀ya náà lọ́wọ́ láti ṣiṣẹ́ dáadáa. Ó lè dábàá pé kí o lo itọ́ ẹnu àtinúdá tí a ṣèdá láti mú kí ẹnu rẹ tutù tàbí omi. (Wo fídíò náà láti kẹ́kọ̀ọ́ bí a ṣe ń ṣe ìtọ́jú ẹnu gbígbẹ fún àlàyé síwájú sí i. Láti mú kí fídíò náà tóbi sí i, tẹ àwọn àmì ìkápá ní apá ọ̀tún ìsàlẹ̀. Láti dín fídíò náà kù, tẹ bọ́tìnì Escape (Esc) lórí kíbọ́ọ̀dù rẹ.)


Ìbéèrè:
Mo nílò láti dín ọ̀rá ara mi kù

Ìdáhùn:
SISE IYIPADA IGBE AYE RE

Igbe aye to ni ise sise ati ekunrere idaraya, pelu jije ounje to dara, ni ona ti o ni ewu julo lati din iwuwo ara ku. Koda dindin iwuwo ara ku le mu ilera re dara si. O le nilo atileyin pupo lati odo ebi ati ore. Ete akoko re ni lati ko awon ona tuntun, to dara fun jije ounje ki o si so won di apakan igbe aye re lojoojumo.

Opolopo eniyan maa n ni isoro lati yi ise jije ounje ati iwa won pada. O le ti maa se awon ise kan fun igba pipe titi ti o fi le ma mo pe won ko dara fun ilera, tabi ki o maa se won laini ero. O nilo imotiveshon lati se ayipada si igbe aye re. So ayipada iwa naa di apakan igbe aye re fun igba pipe. Mo pe o gba akoko lati se ayipada si igbe aye re ki o si toju re.

Sise pelu alubojuto ilera re ati alagbawi ounje lati se eto iye ounje ojoojumo to ye, to ni aabo ti yoo ran o lowo lati din iwuwo ara ku nigba ti o n toju ilera re. Ranti pe ti o ba din iwuwo ara ku nigbakigba ati pele pele, o seese ki o ma pada si bi o ti je tele.

Alagbawi ounje re le ko o nipa:
- Yiyan ounje to dara
- Ounje fifun to dara
- Kika awon akole ounje
- Awon ona tuntun lati se ounje
- Iwon ounje
- Awon ohun mimu ti a fi suga si

Awon ona jije ounje to kere pupo (ti o kere si iye ounje 1,100 lojoojumo) ko ni aabo tabi ko sise daradara. Iru awon ounje bayi ko ni vitamini ati mineral to to. Opolopo awon eniyan ti won din iwuwo ara ku bayi maa n pada si jije ounje pupo ti won si tun di sanra.

Ko awon ona lati se akoso ifarapa miran yato si jije ounje. Apeere le je ifokanbalekun, idaraya ara, tabi ere idaraya. Ti o ba ni ibanuje tabi wahala pupo, ba olubojuto re soro.

AWON OOGUN ATI IWOSAN ABALAYE

O le ri awon iroyin fun awon afikun ati iwosan abalaye ti won ni won yoo ran o lowo lati din iwuwo ara ku. Awon iru iroyin wonyi le ma je otito. Bakan naa diẹ ninu awon afikun wonyi le ni awon ipa buburu ti o tobi. Soro pelu olubojuto re ki o to lo won.

O le soro nipa awon oogun idinkuku pelu dokita re. Opolopo eniyan din iwuwo ara ku to kere ju pon marun lo nipa lilo awon oogun wonyi, sugbon won le tun sanra nigba ti won ba da lilo oogun naa duro ayafi ti won ba ti se ayipada si igbe aye won.

ISE ABE

Ise abe fun dindinkudidin iwuwo ara (ti a pe ni bariatric surgery) le din ewu awon arun kan ku ninu awon eniyan ti o sanra julo. Awon ewu wonyi ni:
- Arun egungun ati orike (arthritis)
- Ito suga (diabetes)
- Arun okan
- Ẹjẹ riru
- Isoro mi nigba oorun (sleep apnea)
- Diẹ ninu awon jejere
- Rogun eje si opo oju (stroke)

Ise abe le ran awon eniyan lowo ti won ti sanra pupo fun odun marun tabi ju be lo ti won ko si din iwuwo ara ku lati awon itoju miran, gegebi ounje, idaraya, tabi oogun. Ise abe nikan ko ni idahun fun dindinkudidin iwuwo ara. O le ko o lati je ounje kekere, sugbon o ni lati se opolopo ise naa. O gbodo ni igbagbo si jije ounje to dara ati idaraya leyin ise abe.

Ba dokita re soro lati mo boya ise abe je opo to dara fun o. Awon ise abe idinkuku ni:
- Ise abe lati fi oka si inu inu (laparoscopic gastric banding)
- Ise abe lati yi inu pada (gastric bypass surgery)
- Ise abe lati din iwon inu ku (sleeve gastrectomy, ko wopo)
- Yiyipada ona jije ounje (duodenal switch)


Ìbéèrè:
Kí ni ó ṣẹlẹ̀ tí o kò bá ṣe àyẹ̀wò ìṣẹ́ abẹ láti yọ àwọn àrùn ara (papilloma) kúrò?

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú fún àwọn papillomas ọmú (àwọn kókó tó dàgbà nínú ọmú) nígbàgbogbo ní ìgbésẹ̀ ìyọkúrò ọ̀nà ọmú fún ìdáláradá àwọn àmì àrùn àti àyẹ̀wò àwọn ìṣù ara (histopathological). Ní àìpẹ́ yìí, ọ̀nà ìtọ́jú tó dín kù ti di gbígbà. Ìyọkúrò kékeré ọ̀nà ọmú pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ dókítà (MD-assisted microdochectomy) yẹ kí ó jẹ́ ìgbésẹ̀ tí a yàn fún ìtújáde ọ̀nà ọmú kan tó jẹ mọ́ papilloma. Síwájú sí i, ẹ̀rí tí ń pọ̀ si wà pé ìrànlọ́wọ́ dókítà ní agbára láti dín iye àwọn ìgbésẹ̀ ìyọkúrò ọ̀nà ọmú kù àti láti dín ìwọ̀n ìgbésẹ̀ ìtọ́jú abẹ kù. Àyẹ̀wò pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwòrán tí ó lo afẹ́fẹ́ láti mú àwọn ìṣù kéékèèké (imaging-guided vacuum-assisted core biopsy) lè jẹ́ fún ìdámọ̀ àti ìtọ́jú fún àwọn papillomas tí a rí lórí fọ́tò ọmú (mammography) àti/tàbí ultrasound. Àwọn aláìsàn pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ papillomas ní ewu tó ga sí láti ní jẹjẹrẹ àti pé ó yẹ kí wọ́n wà lábẹ́ àyẹ̀wò ọdọọdún pẹ̀lú fọ́tò ọmú déédé (ó sàn jù pé fọ́tò ọmú oníkọ̀mpútà) tí a bá ń ṣe ìtọ́jú pẹ̀lú ìṣọ́ra. A tún lè lo àyẹ̀wò pẹ̀lú agbára èrìn mágùnẹ́tì (Magnetic resonance, MR) fún ìṣọ́ nítorí ìmọ̀yára rẹ̀ tó ga. Nítorí pé ewu náà kéré, ó pẹ́ àti pé ó kan ọmú méjèèjì, ìtọ́jú fún ìgbà pípẹ́ sàn jù ìgbésẹ̀ abẹ ìdáàbòbò tí a máa ń ṣe yọ ọmú (prophylactic mastectomy) lọ. Àwọn aláìsàn tí wọ́n ní papilloma ọ̀nà ọmú kan ṣoṣo kò ní àfikún tó tó nínú ewu jẹjẹrẹ tó tún lè wáyé láti ṣe ìdáǹwò ìtọ́jú déédé.


Ìbéèrè:
Mo fẹ́ alaye nípa ìṣòro ọ̀pọlọpọ̀ sanra tí mo ní àti bóyá ìrànlọ́wọ́ wà fún mi.

Ìdáhùn:
Àkópọ̀

Ọ̀bẹ́sítì túmọ̀ sí níní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rá ara. Ó yàtọ̀ sí jíjẹ́ aláwọ̀ṣòdì, èyí tí ó túmọ̀ sí wíwúwo jù. Ìwúwo náà lè wá láti iṣan, egungun, ọ̀rá, àti/tàbí omi ara. Àwọn ọ̀rọ̀ méjèèjì túmọ̀ sí pé ìwúwo ẹnìkan pọ̀ ju èyí tí a kà sí ìlera fún ìga rẹ̀ lọ.

Ọ̀bẹ́sítì máa ń ṣẹlẹ̀ ní àsìkò tí o bá jẹ kalórì ju èyí tí o lò lọ. Ìṣọ̀rí láàárín kalórì-tí-ó-wọlé àti kalórì-tí-ó-jáde yàtọ̀ fún ẹnìkọ̀ọ̀kan. Àwọn ohun tí ó lè ní ipa lórí ìwúwo rẹ ni àṣà ìran rẹ, jíjẹun ju bí o ṣe yẹ lọ, jíjẹ oúnjẹ tó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rá, àti kò sí ìṣe ara síṣe.

Jíjẹ́ alákìísan ń mú ewu ìtọ́ síúgà (dáìbítísì), àrùn ọkàn, ìṣẹ̀jẹ̀, àrùn oríkunkun (átírátì), àti díẹ̀ nínú àwọn jẹjẹrẹ pọ̀ sí i. Tí o bá jẹ́ alákìísan, dín ìwúwo rẹ kù ní ìwọ̀n 5 sí 10% le dínkù tàbí dá díẹ̀ nínú àwọn àrùn wọ̀nyí dúró. Fún àpẹẹrẹ, èyí túmọ̀ sí díndinku ìwúwo 10 sí 20 páọ́nù (4.5 sí 9 kílógírámù) tí o bá wọn 200 páọ́nù (90.7 kílógírámù).

NIH: Ilé-iṣẹ́ Orílẹ̀-èdè fún Ìtọ́ síúgà àti Àrùn Ìfun àti Kídìnrín


Ìbéèrè:
Mo n wa alaye nipa Kaansa Jejere Ọna-onjẹ, sugbon mi ko ri ohunkohun nipa rẹ lori oju opo wẹẹbu yin.

Ìdáhùn:
Jejere ọnà oúnjẹ jẹ́ àrùn (jejere) tí ó wà nínú ọ̀pá ihò gbọ̀rọ̀ tí ó ń gbé oúnjẹ àti omi láti ọ̀fun (ọ̀nà oúnjẹ) sí inú (ikùn). Bí àrùn náà bá ń dàgbà, àwọn àmì lè pẹ̀lú ìrora tàbí ìṣòro fún mímì oúnjẹ, yíyọ ẹ̀yà ara àti hó ẹ̀jẹ̀. A kò mọ ohun tí ó fa á gan-an, ṣùgbọ́n àwọn ìdí àyíká àti jẹ́nétíìkì ni a rò pé ó ní ipa nínú ìdàgbàsókè àìsàn yìí. Ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, àwọn ohun tí ó lè fa jejere ọnà oúnjẹ ni mímu sìgá, mímu ọtí púpọ̀, ìsanra àti ìpalára látọ̀dọ̀ jídàrù ińú. Àwọn ìtọ́jú ni ìṣe abẹ, ìtọ́jú pẹ̀lú ìtànná (rédíéṣọ́nù), kẹ́míọ́tẹ́rápì, àti ìtọ́jú pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ lésà láńtánlántán. Àwọn aláìsàn kan tún lè nílò àtìlẹ́yìn oúnjẹ, nítorí pé àrùn náà tàbí ìtọ́jú lè mú kó ṣòro láti mì oúnjẹ.


Ìbéèrè:
Pẹlẹ o. Orukọ mi ni [ORUKỌ] mo si jẹ ọmọ ile-ẹkọ giga. Mo n ṣe iwadi lori ọpọlọpọ sanra lọwọlọwọ, mo si fẹ beere awọn ibeere diẹ. A dupe pupọ ti o ba le dahun! E ṣeun! 1) Kini/Tani a le da lẹbi fun ọpọlọpọ sanra? 2) Ṣe o ro pe gbigbe owo ori si ounjẹ alaini-eroja yoo dinku iye awọn eniyan ti o sanra pupọ? Kilode tabi kilode ko? 3) Bawo ni a ṣe le dena ọpọlọpọ sanra? 4) Kini awọn anfani ti gbigba iṣẹ-ara fun iseju 30 lojoojumọ ati jijẹ ounjẹ to dara? 5) Ṣe ijọba yẹ ki o kopa si pupọ ninu iranlọwọ lati da sanra pupọ duro? Kilode tabi kilode ko? 6) Kini ohun akọkọ ti a yẹ ki a jẹ kere si/yọ kuro ninu ounjẹ wa? (bii, ọra, ohun-jijẹ ti n fun ni okun, suga, abbl) E jọwọ ṣeun fun akoko yin!

Ìdáhùn:
Mimu kalori (iye agbara ti ounjẹ pese) pupọ ju bi ara rẹ ṣe njo lọ le yọrisi si ikun pupọ (sanra ju). Eyi jẹ nitoripe ara fi kalori ti ko lo pamọ gẹgẹ bi ọra. Ikun pupọ le jẹ nitori:   - Jijẹ ounje pupọ ju bi ara rẹ le lo   - Mimu oti pupọju   - Aiṣe idaraya to peye   Ọpọlọpọ eniyan ti o sanra ti o sọ iwọn pupọ kalẹ ti wọn si tun gba pada ro pe ebi wọn ni. Wọn da ara wọn lẹbi fun ainikẹ lati pa iwọn naa mọ. Ọpọlọpọ eniyan tun gba iwọn pupọ ju bi wọn ti sọ kalẹ lọ. Loni, a mọ pe imo-ẹda (biology) jẹ idi nla ti awọn eniyan kan ko le pa iwọn kalẹ. Diẹ ninu awọn eniyan ti o ngbe ni ibikan naa ti wọn si njẹ ounje kannaa di sanra, nigbati awọn elomiran ko sanra. Ara wa ni eto ti o niṣoro ati ti o jẹ ohun iyanu lati pa iwọn wa si ipele ti o dara. Lara awọn eniyan kan, eto yii ko ṣiṣẹ deede. Ọna ti a ba njẹ nigbati a jẹ ọmọde le ni ipa lori bi a ṣe njẹ nigbati a di agbalagba. Ọna ti a njẹ fun ọpọlọpọ ọdun di iṣe. O ni ipa lori ohun ti a njẹ, igba ti a ba njẹ, ati iwọn ti a njẹ. A le ronu pe a yi kakiri pẹlu awọn nkan ti o jẹ ki o rọrun lati jẹ pupọju ati ki o ṣoro lati duro ni iṣe.   - Ọpọlọpọ eniyan ro pe wọn ko ni akoko lati ṣe eto ati ṣe ounje ti o dara fun ilera.   - Eniyan pupọ loni ṣiṣẹ ti wọn fi njoko si tabili (bii iṣẹ ọfiisi) ju iṣẹ ti o nilo iṣe pupọ ni ọjọ atijọ.   - Awọn eniyan ti ko ni akoko ọfẹ pupọ le ni akoko kere lati ṣe idaraya.   Gbolohun "arun jijẹ" (eating disorder) tumọ si ọpọlọpọ arun ti o ni ifojusi ti ko dara lori jijẹ, diẹti, fifun tabi gba iwọn, ati aworan ara. Eniyan le sanra, tẹle ounjẹ ti ko dara fun ilera, ki o si ni arun jijẹ ni akoko kannaa. Nigbamiran, awọn iṣoro ilera tabi itọju le fa kikun si, pẹlu:   - Thyroid ti ko ṣiṣẹ daradara (hypothyroidism)   - Awọn oogun bii awọn kinni idena oyun, awọn oogun idena irẹwẹsi (antidepressants), ati awọn oogun idena iṣe agbere (antipsychotics)   Awọn ohun miran ti o le fa kikun si ni:   - Fifẹ sise. Ọpọlọpọ eniyan ti o fẹ sise gba iwọn 4 si 10 pounds (1.8 si 4.5 kilograms) ni oṣu mefa akọkọ lẹhin fifẹ.   - Wahala, ibanujẹ, ironu kikorora, tabi airisun daradara   - Akoko ti nṣe obinrin da duro (menopause). Awọn obinrin le gba iwọn 12 si 15 pounds (5.4 si 6.8 kilograms) lakoko ti nṣe wọn da duro.   - Oyun. Awọn obinrin le ma pa iwọn ti wọn gba nigba oyun.


Ìbéèrè:
Pẹlẹ o. Orukọ mi ni [NAME] ati pe mo jẹ ọmọ ọdun kẹta ni ile-iwe giga. Mo n ṣe iwadi lori isanra pupọ ati pe mo fẹ beere awọn ibeere diẹ. Yoo dara pupọ ti o ba le dahun! E ṣe! 1) Kini/Tani a le fi ẹsun fun isanra pupọ? 2) Ṣe o ro pe gbigbe owo ori si ounjẹ alaini-eroja yoo dinku iye awọn eniyan ti o sanra ju? Kilode tabi kilode ko? 3) Bawo ni a ṣe le dena isanra pupọ? 4) Kini awọn anfani ti gbigba ere idaraya fun iṣẹju 30 lojoojumọ ati jijẹ ounjẹ to dara? 5) Ṣe ijọba yẹ ki o ni iṣẹ ṣiṣe diẹ sii ninu iranlọwọ lati da isanra pupọ duro? Kilode tabi kilode ko? 6) Kini ohun akọkọ ti a yẹ ki a jẹ kere si tabi yọ kuro ninu ounjẹ wa? (bii, ọra, ounjẹ ti o ni ọkà pupọ, suga, abbl) Mo dupe fun ifọkanbalẹ yin!

Ìdáhùn:
YÍYÍPADÀ ÌGBÉSÍ AYÉ RẸ
Ìgbésí ayé tó ní ìdárayá àti ìdáásìkò fún eré ìdárayá, pẹ̀lú jíjẹ oúnjẹ tó dára, ni ọ̀nà tó dára jùlọ láti sọ ìwọ̀n dín. Kódà ìsọdín ìwọ̀n díẹ̀ lè mú ìlera rẹ dára si. O lè nílò ìrànlọ́wọ́ púpọ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹbí àti ọ̀rẹ́. Èrò pàtàkì rẹ yẹ kó jẹ́ láti kọ́ ọ̀nà tuntun, tó dára láti jẹun, kí o sì sọ wọ́n di ara ìgbésí ayé ojoojúmọ́ rẹ.

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn máa ń rí i pé ó ṣòro láti yí ìhùwàsí jíjẹun wọn padà. O lè ti ṣe díẹ̀ nínú àwọn ìwà wọ̀nyí fún ìgbà pípẹ́ tí o fi máa ń ṣe wọ́n láìmọ̀ pé wọn kò dára, tàbí kí o máa ṣe wọ́n láìronú. O nílò ìmúni-ṣe láti ṣe àyípadà sí ìgbésí ayé rẹ. Jẹ́ kí àyípadà ìhùwàsí náà di apá kan pàtàkì nínú ìgbésí ayé rẹ fún ìgbà pípẹ́. Mọ̀ pé ó gba àkókò láti ṣe àti pa àyípadà mọ́ nínú ìgbésí ayé rẹ.

Ṣiṣẹ́ pẹ̀lú olùtọ́jú ìlera rẹ àti onímọ̀ nípa oúnjẹ láti ṣe ètò iye kalórì ojoojúmọ́ tó ṣeéṣe, tó sì dára tí yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti sọ ìwọ̀n dín láìsí ewu fún ìlera rẹ. Rántí pé tí o bá sọ ìwọ̀n dín díẹ̀díẹ̀ àti déédé, ó ṣeéṣe kí o má padà sí ìwọ̀n àtẹ̀yìnwá mọ́.

Onímọ̀ nípa oúnjẹ rẹ lè kọ́ ọ nípa:
- Yíyan oúnjẹ tó dára
- Oúnjẹ ìdáná tó dára
- Kíka àkọsílẹ̀ ìwọ̀n oúnjẹ
- Ọ̀nà tuntun láti ṣe oúnjẹ
- Ìwọ̀n oúnjẹ
- Ohun mímu adùn

Àwọn ọ̀nà jíjẹun tó lé koko (tó kéré ju kalórì 1,100 lọ́jọ́ [4,602 kJ]) kò dára tàbí kò ní ìṣe dáadáa. Irú ọ̀nà jíjẹun báyìí kò ní fítámì àti mínírálì tó tọ́. Ọ̀pọ̀ ènìyàn tí wọ́n sọ ìwọ̀n dín bí èyí máa ń padà sí jíjẹ àjẹjù, wọ́n sì tún di alásanpá.

Kọ́ àwọn ọ̀nà láti ṣàkóso ìpọ́njú yàtọ̀ sí jíjẹ oúnjẹ ìdáná. Àpẹẹrẹ ni ìjíròrò inú, yógà, tàbí eré ìdárayá. Bí ìrẹ̀wẹ̀sì bá ń ṣe ọ́ tàbí tí o bá ní ìpọ́njú púpọ̀, bá olùtọ́jú rẹ sọ̀rọ̀.

ÒÒGÙN ÀTI ÒÒGÙN ALÁÌLÓṢÀÁ
O lè rí ìpolówó fún àwọn afikún àti òògùn aláìlóṣàá tí wọ́n ní àwọn yóò ran ọ́ lọ́wọ́ láti sọ ìwọ̀n dín. Díẹ̀ nínú àwọn ìpinnu wọ̀nyí lè má jẹ́ òtítọ́. Àti pé díẹ̀ nínú àwọn afikún wọ̀nyí lè ní ipa búburú tó lágbára. Bá olùtọ́jú rẹ sọ̀rọ̀ kí o tó lò wọ́n.

O lè bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ nípa òògùn ìsọdín ìwọ̀n. Ọ̀pọ̀ ènìyàn máa ń sọ ìwọ̀n dín ó kéré tán póùnù 5 (2.3 kg) nípa lílo àwọn òògùn wọ̀nyí, ṣùgbọ́n wọ́n lè padà sí ìwọ̀n wọn tẹ́lẹ̀ nígbà tí wọ́n bá dá òògùn náà dúró àyàfi tí wọ́n bá ti ṣe àyípadà sí ìgbésí ayé wọn.

ÌṢẸ́ ABẸ
Ìṣẹ́ abẹ fún ìsọdín ìwọ̀n lè dín ewu àwọn àrùn kan kù fún àwọn ènìyàn tó sanra jùlọ. Àwọn ewu wọ̀nyí ní:
- Àrùn egungun
- Ìtọ́ súgà
- Àrùn ọkàn
- Ẹ̀jẹ̀ ríru
- Àìsùn rere
- Díẹ̀ nínú àwọn jẹjẹrẹ
- Rọ́pò ẹ̀jẹ̀

Ìṣẹ́ abẹ lè ran àwọn ènìyàn tí wọ́n ti sanra jùlọ fún ọdún márùn-ún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ lọ́wọ́ tí wọn kò sì sọ ìwọ̀n dín láti ọ̀dọ̀ àwọn ìtọ́jú mìíràn, bíi jíjẹun tó dára, eré ìdárayá, tàbí òògùn. Ìṣẹ́ abẹ nìkan kì í ṣe ìdáhùn fún ìsọdín ìwọ̀n. Ó lè kọ́ ọ láti jẹun díẹ̀, ṣùgbọ́n o ní láti ṣe ọ̀pọ̀ iṣẹ́ fúnra rẹ. O gbọ́dọ̀ ní ìpinnu láti jẹun tó dára àti ṣe eré ìdárayá lẹ́yìn ìṣẹ́ abẹ. Bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ láti mọ̀ bóyá ìṣẹ́ abẹ jẹ́ ọ̀nà tó dára fún ọ.

Àwọn ìṣẹ́ abẹ ìsọdín ìwọ̀n ní:
- Ìdè ikùn laparoskópíkì (lílo ohun èlò kékeré láti ṣe ìdè ikùn)
- Ìṣẹ́ abẹ ìyípadà ikùn (títún ọ̀nà jíjẹun ṣe)
- Ìṣẹ́ abẹ ìgé ikùn (kò wọ́pọ̀)
- Ìyípadà duódénọ̀ (yíyí apá kan nínú ifun kékeré padà)


Ìbéèrè:
Jọwọ fífo ìwé ránṣẹ́ sí mi nípa àlàyé Àìsàn Lynch nítorí pé kò ní kọ̀mpútà àti pé dókítà mi ti sọ fún mi pé mo ní àìsàn yìí.

Ìdáhùn:
Àìsàn Lynch jẹ́ àìsàn tí a máa ń jogún tí ó ń fa ìkọjú ewu níní jẹjẹrẹ. Àwọn ènìyàn tí ó ní àìsàn Lynch ní ewu tí ó ga láti ní jẹjẹrẹ. Èyí máa ń ṣẹlẹ̀ nínú:

- Ìfun àti ipò ìgbẹ́ (jẹjẹrẹ ìfun)
- Ikùn
- Ìfun kékeré
- Ẹ̀dọ̀
- Ọ̀nà orò ẹ̀dọ̀ (ibi tí orò ẹ̀dọ̀ ti ń sàn)
- Apá òkè ọ̀nà ìtọ̀
- Ọpọlọ
- Awọ
- Ẹ̀yà ọkùnrin

Àwọn obìnrin tí ó ní àìsàn Lynch tún ní ewu tí ó ga láti ní jẹjẹrẹ ilé ọmọ (tí a tún ń pè ní jẹjẹrẹ endometrial) àti jẹjẹrẹ ọmú.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ṣàpèjúwe àìsàn yìí ní àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí èyí tí kò ní í ṣe pẹ̀lú àwọn àìdàgbà (benign) tí ń dàgbà (polyps) nínú ìfun, àwọn ènìyàn tí ó ní àìsàn Lynch lè ní àwọn polyps ìfun lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan.

Àìsàn Lynch ní àpẹẹrẹ ìjogún autosomal dominant. Ó sì wá láti ìyípadà nínú ọ̀kan lára àwọn gèné wọ̀nyí: MLH1, MSH2, MSH6, PMS2 tàbí EPCAM.


Ìbéèrè:
Ẹ jọ̀wọ́ fi ìwé ránṣẹ́ sí mi nípa àlàyé àìsàn tí a mọ̀ sí Lynch Syndrome nítorí pé mi ò ní kọ̀mpútà àti pé dókítà mi ti sọ fún mi pé mo ní àìsàn yìí.

Ìdáhùn:
Àìsàn Lynch syndrome, tí a máa ń pè ní hereditary nonpolyposis colorectal cancer (HNPCC) (àìsàn jẹjẹrẹ ifun nla àti ibi ìgbẹ́ tí a jogún tí kò ní polyps), jẹ́ àìsàn tí a jogún tí ó ń mú ewu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn jẹjẹrẹ pọ̀ sí i, pàápàá jẹjẹrẹ ifun nla àti ibi ìgbẹ́, tí a ń pè ní colorectal cancer. Àwọn ènìyàn tí ó ní Lynch syndrome tún ní ewu jẹjẹrẹ ikùn, ifun kékeré, ẹ̀dọ̀, ọ̀nà òróòrò, ọ̀nà ẹ̀dọ̀ ororo, apá òkè ọ̀nà ìtọ̀, ọpọlọ, àti awọ ara pọ̀ sí i. Lápààpà, àwọn obìnrin tí ó ní àìsàn yìí ní ewu jẹjẹrẹ nínú ẹ̀yìn àti inú ilé ọmọ (endometrium, èyí ni ìlà inú ilé ọmọ) tó ga púpọ̀.

Àwọn ènìyàn tí ó ní Lynch syndrome lè ní àwọn àjèjì tí kò ní jẹjẹrẹ (benign) tí ń dàgbà (polyps) nínú ifun nla, tí a ń pè ní ifun nla polyps. Ní àwọn ènìyàn tí ó ní àìsàn yìí, ifun nla polyps máa ń wáyé ní kíákíá ju ti àwọn ènìyàn tí kò ní àìsàn náà lọ, ṣùgbọ́n kò pọ̀ ju wọn lọ ní iye.


Ìbéèrè:
Ṣe o le fi ranṣẹ si mi nipa alaye fun alaisan nipa Glaucoma, wọn ṣẹṣẹ ṣe ayẹwo mi lẹsẹkẹsẹ, mo si fẹ kọ gbogbo ohun ti mo le nipa arun naa.

Ìdáhùn:
Glaucoma jẹ́ àpapọ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ojú tí ó lè ṣe àpalára sí iṣan ojú. Iṣan ojú yìí ń fi àwọn àwòrán tí o rí ránṣẹ́ sí ọpọlọ rẹ. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, àpalára iṣan ojú jẹ́ nítorí ìgbéga ìtẹ̀runílẹ̀ nínú ojú. Èyí ni a ń pè ní ìtẹ̀runílẹ̀ inú ojú (ìtẹ̀runílẹ̀ láàrín ojú). Jọ̀wọ́ wo fídíò yìí nípa: Glaucoma


Ìbéèrè:
ẹhin ìgbẹ́ yíya (spina bifida); ìdàpọ̀ ọmọ egungun ẹ̀hìn; àìsàn okùn ẹ̀hìn (syrinx); okùn ẹ̀hìn tó dí mọ́ ọpọlọ. Ṣé ẹ lè ràn mí lọ́wọ́ fún ìtọ́jú àwọn ìṣòro wọ̀nyí?

Ìdáhùn:
Awọn orisun wọnyi ni o n sọrọ nipa idanimọ tabi iṣakoso spina bifida (arun ọpọn ẹhin ti a bi ọmọ pẹlu):

- Ile-iwosan Awọn Ọmọde Benioff, Yunifasiti ti California, San Francisco ni USA: Itọju Spina Bifida
- Awọn Ile-iṣẹ fun Iṣakoso ati Idena Arun ni USA: Gbigbe pẹlu Spina Bifida
- GeneFacts: Spina Bifida: Idanimọ
- GeneFacts: Spina Bifida: Iṣakoso
- Ibi-akọsilẹ Ayẹwo Jinni: Aini ọpọn iṣan (neural tube defect)
- Ibi-akọsilẹ Ayẹwo Jinni: Aini ọpọn iṣan ti o ni ibamu pẹlu aini folate
- Ẹgbẹ Spina Bifida: Itọju ati Iṣakoso Awọn Ọna Itọ
- Ile-iṣẹ Itọju Ọmọ inu ti Yunifasiti ti California, San Francisco ni USA

Awọn orisun wọnyi lati MedlinePlus n pese alaye nipa idanimọ ati iṣakoso awọn ipo ilera oriṣiriṣi:

- Awọn Ayẹwo Idanimọ
- Itọju Ogun
- Iṣe abẹ ati Atunṣe ara
- Imọran Jinni
- Itọju Irọrun (Itọju lati dinku irora ati ṣe iranlọwọ fun iye aye to dara)


Ìbéèrè:
Ọmọdé tí egungun ẹhin rẹ̀ kò dá; ìsopọ̀ egungun ẹhin ọmọdé; ìdọ̀tí omi nínú ọpá ẹhin tí ó so mọ́ ìdí. Ṣé ẹ lè ràn mí lọ́wọ́ nípa ìtọ́jú àwọn ìṣòro wọ̀nyí?

Ìdáhùn:
Kò sí ìwòsàn fún SB nítorí pé a kò lè rọ́pò tàbí tún àwọn ìṣù ọpá ẹ̀yin ṣe. Ìtọ́jú fún oríṣiríṣi àbájáde SB le ní àti ṣe abẹ, lílo òògùn, àti ìtọ́jú ìdápadà ẹ̀yà ara. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn tó ní SB yóò nílò àwọn ohun èlò ìrànwọ́ ara bíi ìgbọ́nmọ̀, ọ̀pá, tàbí kẹ̀kẹ́ alágbẹ̀kẹ̀. Ìtọ́jú títẹ̀síwájú, ìtọ́jú ìlera, àti/tàbí ìtọ́jú abẹ le jẹ́ dandan láti dènà àti ṣàkóso àwọn ìṣòro ní gbogbo ìgbésí ayé ẹni náà. A máa ń ṣe abẹ láti tì àyè tó ṣí ní ọpá ẹ̀yin ọmọdé tuntun ní àsìkò kéré jù wákàtí 24 lẹ́yìn ìbí láti dín ewu àrùn kókó kù àti láti dáàbò bo ìṣẹ́ tó wà ní ọpá ẹ̀yin.


sugbon o le ni ninu - o le wa ninu
Ìbéèrè:
Pẹlẹ dokita, orukọ mi ni [ORUKỌ] mo wa lati [IBI]. O fẹrẹ to ọdun meji ti mi o loyun... Mo ti ṣe awọn ayẹwo diẹ fun ọkọ mi, ko ni ato rara ati pe mo ti ṣe ayẹwo karyotyping ti ẹka biology onisaaju ti o fi han pe o ni arun Klinefelter syndrome. Ṣe ireti kan wa lati loyun? Ṣe itọju kan wa fun eleyi? Jọwọ ran mi lọwọ... ti ẹ ba nilo alaye sii, mo le fi awọn iwe ayẹwo ranṣẹ si yin. Mo bẹ yin, ọga jọwọ ẹ ran mi lọwọ.

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú dá lórí orisun ìṣòro náà, ṣùgbọ́n ó lè wa nínú:
- Abẹ́rẹ́ testosterone (fún ọkùnrin)
- Àṣà testosterone lábẹ́ ara tí ó ń tú jáde lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan (fún ọkùnrin)
- Jẹ́lì testosterone fún ara (fún ọkùnrin)
- Oogun tàbí àṣà ara estrogen àti progesterone (fún obìnrin)
- Abẹ́rẹ́ GnRH


iye sperm re ko si rara - ko ni ato rara
Ìbéèrè:
Pẹlẹ dokita, orukọ mi ni [ORUKỌ] mo wa lati [IBI]. O fẹrẹ to ọdún méjì ti mo ti n gbiyanju lati lóyún. Mo ti ṣe awọn ayẹwo diẹ fun ọkọ mi, iye ato rẹ ko si rara, mo si ti ṣe ayẹwo molecular biology karyotyping, o si jẹ aisan Klinefelter syndrome. Ṣe ààyè kankan wa lati lóyún? Ṣe itọju kankan wa fun eleyi? Jọwọ ẹ ran mi lọwọ... ti o ba nilo alaye sii, ma fi awọn iwe ayẹwo ranṣẹ si yin (ọga jọwọ ẹ ran mi lọwọ).

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú testosterone fún jẹ́ dáálẹ̀. Èyí le ṣe ìrànlọ́wọ́:
   - Mú irun ara dàgbà
   - Mú ìrísí àwọn iṣan dára
   - Mú ìfọkànsí dára si
   - Mú ìyàtọ̀ inú àti ìgbàgbọ́ ara ẹni dára si
   - Mú agbára àti ìfẹ́ ìbálòpọ̀ pọ̀ si
   - Mú agbára pọ̀ si
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkùnrin to wa pẹ̀lú àìsàn yìí kò ní agbára láti mú obìnrin lóyún. Ṣùgbọ́n, aláye nípa àìlèbímọ le ṣe ìrànlọ́wọ́. Yiyoju si dọ́kítà tí a npè ní endocrinologist le tún ṣe ìrànlọ́wọ́.


Ìbéèrè:
Pẹlẹ dokita, orukọ mi ni [ORUKỌ] mo wa lati [IBI]. O ti to ọdun meji ti mo kò tí loyun... Mo ti ṣe awọn ayẹwo diẹ fun ọkọ mi, iwọn irọ rẹ kò sí rárá, mo si ti ṣe àyẹ̀wò karyotyping tí ó jẹ mọ́ biology molekulu, o si jẹ aisan tí a mọ̀ sí Klinefelter syndrome. Ṣé ìrètí kan wà láti loyun? Ṣe itọju kan wa fun eyi? Ẹ jọ̀wọ́ ẹ ran mi lọwọ... ti o ba nilo alaye sii, ma fi àwọn àkọsílẹ̀ àyẹ̀wò ranṣẹ si yin (ọgbẹni ẹ jọ̀wọ́ ẹ ran mi lọwọ).

Ìdáhùn:
Awọn ohun elo wọnyi n sọrọ nipa iwadii tabi itọju aisan ajeji Klinefelter (Klinefelter syndrome): - Ibi-ipamọ Ayẹwo Jẹnẹtiki (Genetic Testing Registry): Aisan ajeji Klinefelter, XXY - Iwe-ìmọ̀ MedlinePlus: Aisan ajeji Klinefelter - Iwe-ìmọ̀ MedlinePlus: Ikuna Ẹ̀pọ́n Ọkùnrin (Testicular Failure) Awọn ohun elo wọnyi lati MedlinePlus n pese alaye nipa iwadii ati itọju awọn ipo ilera oriṣiriṣi: - Awọn Ayẹwo Iwadii - Itọju Ogun - Iṣe abẹ ati Imularada - Imọran Jẹnẹtiki (Genetic Counseling) - Itọju Idinku Irora (Palliative Care)


Ìbéèrè:
Arun ọmú ní ọdún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin. Wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ri arun ọmú fún ìyá mi. Ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin, arun náà bẹ̀rẹ̀ láti inú ọ̀nà wàrà ọmú rẹ̀ tí ó sì kéré ní ìwọ̀n, ó tún ní àkójọpọ̀ ìṣù nínú ọmú kan náà. Wọ́n ti ṣe ètò fún ìṣẹ́ abẹ yíyọ jẹjẹrẹ kúrò láti yọ àwọn méjèèjì kúrò. Nítorí ọjọ́ orí gíga rẹ̀, a fẹ́ ìmọ̀ràn lórí àwọn ọ̀nà ìtọ́jú lẹ́yìn ìṣẹ́ abẹ.

Ìdáhùn:
Ìtọ́jú hormonal ń dá àwọn sẹ́ẹ̀lì jẹjẹrẹ lọ́wọ́ láti rí àwọn hormone tí wọ́n nílò láti dàgbà. Ìtọ́jú yìí lè pẹ̀lú lílo àwọn ògùn tí ó yí ọ̀nà tí àwọn hormone ń ṣiṣẹ́ padà. Lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, ó lè pẹ̀lú ìṣe abẹ láti yọ àwọn ọ̀pẹ́, tí ó ń ṣe àwọn hormone obìnrin. Bí ìtọ́jú chemotherapy, ìtọ́jú hormonal lè ní ipa lórí àwọn sẹ́ẹ̀lì jẹjẹrẹ ní gbogbo ara. Lọ́pọ̀ ìgbà, àwọn obìnrin pẹ̀lú jẹjẹrẹ ọmú ní ipele ìbẹ̀rẹ̀ àti àwọn tí ó ní jẹjẹrẹ ọmú metastatic - túmọ̀ sí jẹjẹrẹ ọmú tí ó ti tànkálẹ̀ sí àwọn apá ara mìíràn - máa ń gba ìtọ́jú hormone ní irú tamoxifen. Ìtọ́jú hormone pẹ̀lú tamoxifen tàbí estrogens lè ṣiṣẹ́ lórí àwọn sẹ́ẹ̀lì ní gbogbo ara. Síbẹ̀síbẹ̀, ó lè mú àǹfààní fún dídàgbà jẹjẹrẹ endometrial (jẹjẹrẹ inú ilé ọmọ) pọ̀ si. Tí o bá ń lò tamoxifen, o yẹ kí o ní àyẹ̀wò ìdí ní ọdọọdún láti wá àwọn àmì jẹjẹrẹ. Ó yẹ kí obìnrin jábọ̀ èyíkéyìí ẹ̀jẹ̀ láti ọ̀nà ara obìnrin, yàtọ̀ sí ẹ̀jẹ̀ oṣù, sí dókítà rẹ̀ ní kíákíá bí ó ti ṣeéṣe.


Ìbéèrè:
Arun ọmú ní ọdún merinlelogorin. Wọn ṣẹṣẹ ṣe ìwádìí àìsàn arun ọmú fún ìyá mi ọwọ́n. Ó jẹ́ ọmọ ọdún merinlelogorin, arun rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ nínú ọ̀nà wàrà ọmú, ó sì kéré ní ìwọ̀n. Àjèjì kan náà wà nínú ọmú kan náà. Wọ́n ti pèsè ọjọ́ fún ìṣe abẹ yíyọ kókó ọmú kúrò láti yọ àwọn méjèèjì kúrò. Nítorí ọjọ́ orí rẹ̀, a fẹ́ ìmọ̀ràn lórí àwọn ọ̀nà ìtọ́jú lẹ́yìn ìṣe abẹ.

Ìdáhùn:
Àwọn oogun kan tí a ti lo pẹ̀lú àṣeyọrí fún àwọn jẹjẹrẹ míràn ni a ti bẹ̀rẹ̀ sí ní lò láti tọ́jú àwọn jẹjẹrẹ ọmú kan. Àdàpọ̀ àwọn oogun lè mú kí iye ọdún tí ìwọ yóò wà láàyè pọ̀ sí i, tàbí iye ọdún tí ìwọ yóò wà láàyè láìsí jẹjẹrẹ. Ní àfikún, àwọn oogun kan bí Herceptin® àti Tykerb® tí a bá lò pẹ̀lú ìtọ́jú kẹ́míkà (chemotherapy), lè ran àwọn obìnrin tí wọ́n ní àwọn àyídá jẹ́nì jẹjẹrẹ ọmú pàtàkì lọ́wọ́ ju ìtọ́jú kẹ́míkà nìkan lọ.


Ìbéèrè:
Pẹlẹ o, orúkọ mi ni [NAME] mo sì jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní [LOCATION] níbí ní [LOCATION]. Mo ń kọ ìwé ìwádìí lórí SIDS (Àrùn Ikú Ọmọ Lójijì nínú Ibùsùn), mo sì ń retí pé o lè ràn mí lọ́wọ́ pẹ̀lú àwọn ìmọ̀ kan. Mo ní ìfẹ́ pàtàkì láti mọ̀ bóyá àwọn òbí gbọ́dọ̀ bẹ̀rù nípa ikú ọmọ lójijì nínú ibùsùn àti bóyá o lè darí mi sí àwọn ìwé ìkẹ́kọ̀ọ́ lórí ọ̀rọ̀ yìí, tàbí kí o fún mi láàyè láti bá ọ sọ̀rọ̀. O ṣeun fún àkókò rẹ. Tí o bá ní ohunkóhun mìíràn tí ó lè ràn mí lọ́wọ́, èmi yóò dúpẹ́ púpọ̀. O lè fi ímeèlì ránṣẹ́ sí mi ní [CONTACT] tàbí kí o pè mí lórí fóònù mi ní [CONTACT]. O ṣeun lẹ́ẹ̀kan si.

Ìdáhùn:
Àìsí òjijì ọmọ ọwọ́ (SIDS) jẹ́ ikú òjijì tí ó ń ṣẹlẹ̀ sí ọmọ tí ó dín ní ọdún kan. Àyẹ̀wò òkú kò fi ìdí ikú hàn tí a lè yé.


Ìbéèrè:
Pẹlẹ o, orukọ mi ni [NAME] ati pe mo jẹ ọmọ ile-ẹkọ ni [LOCATION] nibi ni [LOCATION]. Mo n kọ iwe iwadi akọsilẹ lori SIDS (Iku Lojiji ti Ọmọ Ọwọ) ati pe mo rò pe o le ran mi lọwọ pẹlu diẹ ninu alaye. Mo ni ifẹ pataki lati mọ boya awọn obi yẹ ki o maa beru iku lojiji ọmọ ọwọ ninu ibùsùn ati boya o le darí mi si awọn orisun alaye lori eyi, tabi kí o jẹ ki n ba ọ sọrọ. O ṣeun fun akoko rẹ. Ti o ba ni ohunkohun miran ti o le ran mi lọwọ, yoo dara pupọ fun mi. O le fi imeeli ranṣẹ si mi ni [CONTACT] tabi pe mi lori fonu mi ni [CONTACT]. O ṣeun lẹẹkansi.

Ìdáhùn:
Àkópamọ́
Àrùn ìkú lójijì ọmọ ọwọ́ (SIDS) jẹ́ ìkú lójijì, tí kò ní àlàyé fún ọmọ ọwọ́ tí kò tí ì pé ọdún kan. Àwọn èèyàn kan máa ń pè SIDS ní "ìkú àkéte ọmọ" nítorí pé a máa ń rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ ọwọ́ tí wọ́n kú nípasẹ̀ SIDS nínú àkéte wọn. SIDS ni ohun tó ń fa ìkú púpọ̀ jùlọ lára àwọn ọmọdé láàárín osù kan àti ọdún kan. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìkú SIDS máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn ọmọ ọwọ́ wà láàárín osù méjì sí osù mẹ́rin. Àwọn ọmọ tí a bí kí àkókò wọn tó pé (àwọn ọmọ àìpé), àwọn ọmọkùnrin, àwọn ọmọ aláwọ̀ dúdú ní Amẹ́ríkà, àti àwọn ọmọ Íńdíánì Amẹ́ríkà/Alásíkà ní ewu SIDS tó ga jùlọ.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn onímọ̀ ìṣègùn kò mọ ohun tó ń fa SIDS, wọ́n mọ àwọn ọ̀nà láti dín ewu rẹ̀ kù. Àwọn wọ̀nyí ní:

• Gbígbé àwọn ọmọ ọwọ́ dúró lórí ẹ̀yìn wọn láti sùn, kódà fún ìsimi kúkurú. "Àkókò ikùn" jẹ́ fún ìgbà tí àwọn ọmọ ọwọ́ jí tí ẹnìkan sì ń ṣọ́ wọn
• Lílo ibùsùn tó le gágá, bíi àkéte ibùsùn ọmọ tí a fi aṣọ ìbora bo
• Jíjìnnà sí àwọn ohun tútù àti àwọn aṣọ ìbora aláìní ìdádúró kúrò ní agbègbè ibùsùn
• Ríri dájú pé ara kò gbóná àwọn ọmọ ọwọ́ jù. Ṣe àyíká yẹn lóòrùn tó yẹ fún àgbàlagbà
• Má ṣe mu sìgá lásìkò oyún tàbí jẹ́ kí ẹnikẹ́ni mu sìgá ní àyíká ọmọ rẹ

Ilé-iṣẹ́ Àjọ-àgbáyé fún Ìlera: Ẹ̀ka Ìlera Ọmọdé àti Ìdàgbàsókè Ọmọ Ènìyàn