Skarżący urodził się w 1956 roku i mieszka w Budapeszcie. W czasie istotnym dla sprawy był posłem i członkiem największej partii opozycyjnej, Węgierskiej Partii Socjalistycznej. Na sesji plenarnej parlamentu w dniu 18 marca 2013 r. skarżący złożył interpelację. Po odpowiedzi członka rządu (strony pozwanej) skarżący zabrał głos, aby złożyć replikę. Zdaniem skarżącego, co nie było kwestionowane przez Rząd, podczas jego przemówienia padły liczne uwagi. Gdy skarżący skończył mówić, usiadł i pokazał lewy środkowy palec w kierunku posłów Jobbiku. W dniu 25 marca 2013 r. Marszałek wszczął przeciwko skarżącemu postępowanie dyscyplinarne. Złożył propozycję do plenum, aby ukarać go grzywną – na podstawie § 48 ust. 3 ustawy nr XXXVI z 2012 r. o Parlamencie – w wysokości 131 410 forintów węgierskich (około 450 euro) za użycie rażąco obraźliwego wyrażenia.
Propozycja Marszałka brzmi następująco:
„MARSZAŁEK PARLAMENTU
Decyzja w sprawie dyscyplinarnej
Propozycja nałożenia kary grzywny
Zgodnie z protokołem sesji Parlamentu z dnia 18 marca 2013 r., poseł Tibor Szanyi użył rażąco obraźliwego wyrażenia podczas repliki (viszonválasza során, sic) do swojej interpelacji.
W związku z tym proponuję, na podstawie § 48 ust. 3 ustawy nr XXXVI z 2012 r. o Parlamencie i w ramach wykonywania moich uprawnień wynikających z podpunktu 6 tego samego przepisu, aby Parlament
nałożył grzywnę
której wysokość ma wynosić jedną trzecią uposażenia posła, tj. 131 410 HUF.
Budapeszt, 25 marca 2013 r.
Podpis: László Kövér”
W dniu 28 marca 2013 r. plenum podjęło decyzję pozytywną, od której nie przysługiwał żaden środek odwoławczy. W dniu 30 kwietnia 2013 r. skarżący złożył – na podstawie § 90 Uchwały Parlamentarnej nr 46/1994. (IX.30.) OGY („Regulamin Parlamentu”) – interpelację do Marszałka. Była ona skierowana do Ministra Rozwoju Narodowego i dotyczyła opublikowania listy zwycięzców krajowego przetargu na koncesje na sprzedaż detaliczną wyrobów tytoniowych. Brzmi ona następująco[1]:
„Naród przejął 1500 detalicznych punktów sprzedaży tytoniu. Oni mają większość kasy[2]; a dokładniej kolesie i kumple z FIDESZ[3] ją mają. Rząd-mafia nie obchodzi to, że kilka tysięcy właścicieli stacji benzynowych, drogerzy, kioskarzy czy prawdziwych detalistów tytoniowych straciło swoje źródło utrzymania.
Detaliści tytoniowi nie mieli znaczącej marży, dokładnie 4,5 procent. Zazwyczaj wystarczało to jedynie na pokrycie kosztów stałych, chociaż koszt najmu sklepu i wynagrodzenia pracowników musiały być pokryte z zysku powyżej tej marży. W każdym razie to Państwo otrzymywało prawdziwy zysk poprzez akcyzę i podatek VAT.
Co dzieje się teraz? Co dwudziesty detalista tytoniowy zbankrutuje i zostanie zastąpiony przez jednego, to znaczy, że zamiast co dwudziestego detalisty, jeden będzie miał skoncentrowany zysk.
Jednak nowo wprowadzony 10-procentowy zysk, obecnie należący się poplecznikom (csókosoknak járó), doprowadzi do sytuacji, w której [nowi] „narodowi” detaliści będą mieli czterdziestokrotnie wyższy zysk niż zazwyczaj. Czterdziestokrotny zysk dla kolesi i popleczników! To jest wielka, przeklana swinica (vérbő disznóság)!
W Europie koncesje na sprzedaż tytoniu są zazwyczaj przywilejem osób o ograniczonej zdolności do pracy. Dlaczego? Ponieważ ta praca wymaga najmniejszej mobilności, jest wykonywana lokalnie i nie jest zbyt skomplikowana. Rząd wykończył tę tradycję, zmuszając do bezrobocia dziesiątki tysięcy pracowników małych węgierskich przedsiębiorstw; zamiast tego dają wszystkie możliwości swoim otyłym kolesiom, którzy mogą teraz swobodnie wybierać swoich nisko opłacanych fikcyjnych pracowników wśród świeżo wywłaszczonych przegranych.
Rządowa zgraja kłamców rozpowszechnia ich fałszywą kazanice. Ale nie ma sensu kłamać; dziesiątki tysięcy zwolnionych osób i ich rodziny nie zostaną oszukane. Ale idę jeszcze dalej. Nie ma w tym kraju ani jednej żywej duszy, która uwierzyłaby w wasze zdradliwe gadanie.
Nawet wy sami, ponieważ jesteście doskonale świadomi, że ustawodawstwo tworzycie po to, by rabować. Poświęciliście dziesiątki tysięcy prawdziwych węgierskich miejsc pracy, aby móc swobodnie nadużywać monopolu państwowego.
Pytam więc Pana Ministra: czy wasze twarze nie płoną ze wstydu?
A jeśli tak, to planujecie wówczas zrzec się władzy i należycie schować głowy? Czy też planujecie kontynuować rabowanie kraju, teraz całkowicie bez twarzy, to znaczy bezczelnie (pofátlanul)?” Interpelacja została odrzucona przez Marszałka w dniu 6 maja 2013 r. – na podstawie § 97 ust. 4 Regulaminu Parlamentu – z uzasadnieniem, że zawierała stwierdzenia uchybiające powadze Parlamentu i niedopuszczalne w demokratycznie funkcjonującym systemie.
Od decyzji tej nie przysługiwał żaden środek odwoławczy. W dniu 21 maja 2013 r. skarżący złożył kolejną interpelację na ten sam temat. Interpelacja ta brzmi następująco[4]:
„Ostatnie tygodnie w dużej mierze dotyczyły waszego rozdzielania koncesji na sprzedaż tytoniu. Aby z tego skorzystać, trzeba było być zasadniczo prawicowcem, skrajnym prawicowcem. Ale aby zdobyć złotą nagrodę w postaci soczystych miejsc detalicznych, które mogą generować miliony dziennie, trzeba było należeć, w ten czy inny sposób, do zjazdu kumpli lokalnych szefów FIDESZ.
Aby wygrać, nie trzeba było nawet posiadać lokalu biznesowego. Początkowo wystarczyło zobowiązać się do sprzedaży tytoniu i wielbienia FIDESZ. W zamian i ex post facto zwiększyliście ustawową stopę zysku i jednocześnie zakazali sprzedaży tytoniu gdziekolwiek indziej, niszcząc dziesiątki tysięcy sklepów i ich pracowników, pod hasłem „niech żyją silni, a słabi giną”.
Wy, najemnik FIDESZ, jesteście najwyraźniej chętni, by nadal służyć innym projektom FIDESZ, to znaczy, to, co będzie można kupić w tych [nowych] sklepach, będzie obejmować, oprócz tytoniu, alkohol, losy hazardowe, gazety, a nawet rzeczy do lizania. Kategoria „rzeczy do lizania” wydaje się wciąż otwarta, ale można obawiać się, że cokolwiek będzie można kupić w tych „sklepach spahi”, takich jak spirytus bez akcyzy, będzie zakazane gdzie indziej. Wśród nich, jestem pewien, rozważycie zabawki erotyczne, zwykły sprzęt jeździecki i, by zadowolić waszych [skrajnie prawicowych] przyjaciół, może także pompki do penisa lub te bary taneczne, wokół których rozebrane striptizerki się masturbują.
Pytam was: czy wyliczyliście szkody, jakie wyrządzacie prowincjonalnym Węgrom poprzez tę operację? Czy wydane koncesje wystarczą dla burmistrzów i posłów FIDESZ, zredukowanych do fikcyjnego istnienia po upadku? Czy wierzycie, że demokratyczne siły wygrywające wybory w 2014 r. pozwolą waszym przegranym drużynom kontynuować działalność na tych polach rabunku?
Moje poprzednie, zakazane pytanie również dotyczyło tej kwestii: czy wasze twarze nie płoną ze wstydu? Od tego czasu odpowiedź stała się jasna: nie, nie płoną, ponieważ już od dawna, bez twarzy, lub używając waszego ulubionego wyrażenia, bezczelnie bawicie się środkami do życia narodu węgierskiego. Pchnęliście każdego w nędzę; odebraliście nawet zasiłki najbardziej nieszczęśliwym, tym niepełnosprawnym – tylko po to, by móc nasycać waszą mafię żyjącą z zamówień publicznych.
Zadam więc kolejne pytanie: czy jesteście gotowi ochoczo rzucić się na śmietnik historii, czy chcecie najpierw spróbować swoich sił w odważnej grze zwanej „władza czy więzienie”?
Oczekuję waszej odpowiedzi!”
Interpelacja została odrzucona przez Marszałka w dniu 27 maja 2013 r., z uzasadnieniem podobnym do powyższego (patrz punkt 10 powyżej). Od decyzji tej nie przysługiwał żaden środek odwoławczy.


Skarżący urodził się w 1936 roku i mieszka w Kragujevacu. 13 grudnia 2006 r. skarżący wniósł powództwo cywilne w postępowaniu karnym jako pokrzywdzony. 18 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy w Kragujevacu wydał wyrok w pierwszej instancji. 20 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Kragujevacu wydał wyrok w drugiej instancji. Wyrok ten został doręczony skarżącemu 7 listopada 2011 r. 18 lutego 2014 r. Trybunał Konstytucyjny Serbii oddalił skargę konstytucyjną skarżącego.


Skarżący urodził się w 1955 roku i mieszka w Jamboł. Skarżący i jego brat byli współwłaścicielami domu z podwórkiem oraz garażu w Jamboł. Decyzją burmistrza z 31 stycznia 1983 r. nieruchomość została wywłaszczona w celu budowy budynku mieszkalnego. Decyzja ta, oparta na art. 98 ust. 1 Ustawy o zagospodarowaniu terytorialnym i osadniczym z 1973 r. (Закон за териториалното и селищно устройство – „TUPA”), stwierdzała, że skarżący i jego brat mają otrzymać w zamian mieszkania w budynku, który gmina zamierzała wybudować. W nieokreślonym terminie mieszkania zostały wybudowane i przekazane skarżącemu i jego bratu. 13 lipca 1994 r. burmistrz zmodyfikował decyzję z 31 stycznia 1983 r., stwierdzając, że obaj bracia mają również otrzymać w zamian wspólny garaż. Brat skarżącego poinformował burmistrza, że zrzeka się prawa do odszkodowania w postaci garażu na rzecz skarżącego. Decyzją uzupełniającą z 30 maja 1995 r., opartą na art. 100 TUPA, burmistrz postanowił, że skarżący ma zostać zrekompensowany prawem do budowy garażu na gruncie gminnym oraz określił dokładną lokalizację przyszłego garażu. Skarżący nie odwołał się od tej decyzji i najwyraźniej przygotowywał się do rozpoczęcia prac budowlanych. Decyzją z 9 października 2002 r. burmistrz zmodyfikował poprzednią decyzję z 30 maja 1995 r., wskazując inną działkę gminną, na której miał powstać przyszły garaż, ponieważ okazało się, że poprzednia nie należała do gminy. Decyzja ta nie została zaskarżona przez skarżącego, ale została ostatecznie uchylona przez gubernatora regionu Jamboł po tym, jak została zakwestionowana przez osoby trzecie. W nieokreślonym terminie w 2010 r. skarżący wniósł przeciwko gminie Jamboł powództwo o naprawienie szkody, twierdząc, że doszło do bezprawnego zaniechania ze strony gminy w zakresie zapewnienia mu garażu. Powództwo zostało oddalone, a prawomocny wyrok został wydany przez Najwyższy Sąd Administracyjny w dniu 30 marca 2011 r. Sądy krajowe uznały, że nie stwierdzono bezprawnego bezczynności ze strony władz, ani nie wykazano, aby skarżący poniósł jakąkolwiek szkodę. W czerwcu 2011 r. skarżący wyraził zgodę na otrzymanie rekompensaty pieniężnej w zamian za przysługujący mu garaż. Wydaje się, że gmina oferowała takie rozwiązanie od 2007 roku. Rekompensata pieniężna została wypłacona skarżącemu w dniu 4 kwietnia 2012 r.


Skarżący urodził się w 1977 roku i obecnie odbywa karę w kolonii karnej w obwodzie tambowskim. 17 lipca 2007 r. Skarżący został aresztowany pod zarzutem rozboju. Następnego dnia Sąd Rejonowy Mieszczanski w Moskwie zatwierdził jego aresztowanie. 6 września 2007 r. Sąd Rejonowy Taganski przedłużył aresztowanie. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy na skutek zażalenia przez Sąd Miejski w Moskwie w dniu 22 października 2007 r. Kolejne przedłużenia aresztowania nastąpiły w dniach 16 października 2007 r. i 11 grudnia 2007 r. Skarżący wniósł zażalenie na oba postanowienia o aresztowaniu. 17 stycznia 2008 r. Skarżący został uznany za winnego zarzucanych mu czynów i skazany na dziewięć lat pozbawienia wolności. Wyrok stał się prawomocny w dniu 19 marca 2008 r. 2 lipca 2008 r., w odpowiedzi na skargę Skarżącego dotyczącą nierozpoznania jego zażalenia, Sąd Miejski poinformował go, że jego zażalenie na postanowienie o aresztowaniu z 16 października 2007 r. nie wpłynęło do Sądu Miejskiego. Jednakże pismem z 22 sierpnia 2008 r. Sąd Miejski przesłał zażalenie Skarżącego wniesione 17 października 2007 r. do Sądu Rejonowego, zalecając podjęcie kroków proceduralnych niezbędnych do wszczęcia postępowania zażaleniowego. Sąd Miejski poinformował również Skarżącego, że jego zażalenie z 17 października 2007 r. zostało omyłkowo dołączone do akt innej sprawy. Nie udzielono dalszych informacji o organizacji rozprawy zażaleniowej dotyczącej postanowienia o aresztowaniu z 16 października 2007 r.


Skarżąca urodziła się w 1948 roku i mieszka w Sofii. Skarżąca była jednym ze współwłaścicieli domu z podwórkiem w mieście Trojan. Decyzją burmistrza z 15 marca 1983 r. nieruchomość została wywłaszczona w celu budowy budynków mieszkalnych i administracyjnych. Decyzja, oparta na art. 98 ust. 1 Ustawy o zagospodarowaniu terytorialnym i osadniczym z 1973 r. (Закон за териториалното и селищно устройство – „TUPA”), przewidywała, że skarżąca zostanie zrekompensowana trzypokojowym mieszkaniem w budynku, który gmina zamierzała wybudować. Dodatkowym zarządzeniem z 27 marca 1990 r., opartym na art. 100 TUPA, burmistrz określił dokładną lokalizację, wielkość i inne szczegóły dotyczące przyszłego mieszkania, które miało zostać zaoferowane skarżącej. Skarżąca i inni właściciele nadal zajmowali wywłaszczony dom. Mimo że skarżąca mieszkała w Sofii, najwyraźniej nadal trzymała w nim swoje rzeczy. Budynek, w którym pierwotnie miało się znajdować mieszkanie skarżącej, został ukończony w 2003 r., ale był mniejszy niż pierwotnie planowano i nie można było w nim zaoferować skarżącej żadnego mieszkania. Powodem zmiany planów, o której zdecydowano w 1995 r., było restytuowanie części gruntu przeznaczonego pod budowę na rzecz jego byłych właścicieli, na mocy ustawodawstwa o restytucji przyjętego w 1992 r. W kwietniu 2001 r. gmina wydała pozwolenie na budowę nowego budynku z mieszkaniami, który miał znajdować się na działce, na której nadal stał wywłaszczony dom skarżącej. Pozwolenie to zostało przedłużone w 2004, 2007 i 2010 r. W międzyczasie zatwierdzono plany budowy, a pod koniec 2003 r. gmina przydzieliła mieszkania ich przyszłym właścicielom. Na podstawie tego podziału, 13 stycznia 2004 r. burmistrz wydał nową decyzję na podstawie art. 100 TUPA w sprawie skarżącej, uchylając poprzednią decyzję z 27 marca 1990 r. (patrz powyższy paragraf 7) i wskazując dokładne mieszkanie w nowym budynku, które ma zostać jej przekazane jako rekompensata. Nowo przydzielone mieszkanie miało powierzchnię 94 metrów kwadratowych, nieco większą niż to oferowane w 1990 r. Mimo to, niezadowolona z decyzji z 13 stycznia 2004 r., skarżąca zaskarżyła ją przed sądami, twierdząc, że niedopuszczalnie zmodyfikowała ona decyzję z 1990 r. dotyczącą tej samej sprawy. Postępowanie trwało do 20 listopada 2007 r., kiedy to w wyroku ostatecznym Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżącej o kontrolę sądową. W międzyczasie, w 2005 r., skarżąca zwróciła się do burmistrza z wnioskiem o uchylenie zarządzenia o wywłaszczeniu z 1983 r. w odniesieniu do jej udziału w nieruchomości. Ponieważ nie uzyskała odpowiedzi, wniosła o kontrolę sądową milczącej odmowy burmistrza. Wynikłe postępowanie zostało początkowo zawieszone w oczekiwaniu na wynik postępowania opisanego w poprzednim akapicie. Po ich wznowieniu, w wyroku ostatecznym z 24 lipca 2009 r. Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił wniosek o kontrolę sądową, stwierdzając, że nie zostały spełnione warunki restytucji. 13 i 28 sierpnia 2009 r. burmistrz zarządził eksmisję skarżącej z wywłaszczonego domu oraz rozbiórkę domu. Skarżąca wniosła o kontrolę sądową obu zarządzeń. Pierwsze z nich zostało podtrzymane przez sądy w wyroku ostatecznym z 14 lutego 2011 r., a drugie 20 kwietnia 2010 r. Tymczasem we wrześniu 2009 r. skarżąca została eksmitowana. Dom został rozebrany w nieokreślonym terminie, po czym gmina wybrała firmę do wykonania robót budowlanych na terenie, które rozpoczęły się w kwietniu 2011 r. W międzyczasie skarżąca kwestionowała przed sądami pozwolenie na budowę z 2001 r. (patrz powyższy paragraf 10) dotyczące budowanego budynku, ale bezskutecznie. Budynek został ukończony w 2014 r., a w lipcu 2014 r. skarżąca została zaproszona do odbioru kluczy do swojego mieszkania. Odmówiła tego i zamiast tego zaskarżyła przed sądami pozwolenie na użytkowanie budynku, twierdząc w szczególności, że budowa nie była wystarczająco dobrej jakości. Przebieg tego postępowania jest niejasny.


Skarżący urodził się w 1964 roku. Obecnie odbywa karę pozbawienia wolności. W momencie zdarzeń skarżący był już karany w 1983 i 1989 roku. Z więzienia został zwolniony w październiku 2002 roku. Po zwolnieniu z więzienia skarżący zamieszkał z T.B. we wsi Błahowiszczenka w obwodzie zaporoskim. Siostra T.B. mieszkała z Sz. w tej samej wsi. Wieczorem 24 kwietnia 2006 r. Sz. odwiedził T.B. i skarżącego. Między nim a skarżącym doszło do konfliktu, który przerodził się w bójkę, której T.B. próbowała przerwać. W pewnym momencie skarżący chwycił za nóż i dźgnął Sz. w klatkę piersiową. Ten drugi został przewieziony do szpitala, ale zmarł krótko potem. Tego samego wieczoru skarżący został doprowadzony na komisariat policji, gdzie przesłuchiwano go w związku ze zdarzeniem. Oświadczył, że nie wie, kto mógł dźgnąć ofiarę. Skarżący nie został zwolniony i pozostał na komisariacie. O godzinie 2:00 nad ranem 25 kwietnia 2006 r. skarżący przyznał się do bójki z Sz., a także, że w trakcie walki chwycił za nóż i dwukrotnie dźgnął Sz. w klatkę piersiową i w okolicę brzucha. O godzinie 20:00 25 kwietnia 2006 r. śledczy sporządził protokół aresztowania skarżącego. Zgodnie z protokołem skarżący był podejrzany o zabójstwo. 26 kwietnia 2006 r. skarżący po raz pierwszy został dopuszczony do konsultacji z prawnikiem. Tego dnia został ponownie przesłuchany. Wyjaśnił, że dźgnął Sz., gdy przewracał się pod wpływem ciosów otrzymanych od niego. Pchnięcie było nieumyślne. Później tego samego dnia, w trakcie odtworzenia przebiegu zdarzeń, skarżący pokazał, jak został pobity przez Sz. oraz jak go śmiertelnie dźgnął. 27 kwietnia 2006 r. sąd zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego. 28 kwietnia 2006 r. skarżący został ponownie przesłuchany. Przed przesłuchaniem skarżący podpisał zrzeczenie się prawa do korzystania z pomocy prawnika. Następnie złożył oświadczenia dotyczące zdarzenia, które były podobne do złożonych wcześniej. 15 czerwca 2006 r. skarżącemu postawiono zarzut zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem i ponownie go przesłuchano w obecności jego prawnika. Tego dnia oświadczył, że działał w obronie koniecznej, ponieważ Sz. podszedł do niego z butelką szklaną. 2 sierpnia 2006 r. Zaporoski Sąd Apelacyjny („Sąd Apelacyjny”) rozpoczął proces skarżącego. W trakcie procesu oświadczył, że śmiertelnie dźgnął Sz., który podszedł do niego z butelką szklaną, próbując się bronić. 8 sierpnia 2006 r. sąd uznał skarżącego za winnego zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem i skazał go na dożywotnie pozbawienie wolności. Sąd oparł się na materiale dowodowym, zeznaniach, opiniach biegłych i dowodach dokumentowych zbadanych podczas rozpraw. Powołał się w szczególności na obciążające skarżącego oświadczenia złożone 25 kwietnia 2006 r. i później. Jego twierdzenie, że działał w obronie koniecznej, zostało odrzucone jako nieuzasadnione. Skarżący i jego prawnik odwołali się, twierdząc, że wyrok jest bezzasadny i że jego prawo do prawnika nie zostało należycie zapewnione. 21 grudnia 2006 r. Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę skarżącego i utrzymał wyrok w mocy. Biorąc jednak pod uwagę jego zachowanie bezpośrednio po zdarzeniu, a mianowicie starania podjęte w celu udzielenia ofierze pomocy medycznej, zmniejszył karę do piętnastu lat pozbawienia wolności. Trzykrotnie w okresie od sierpnia do października 2006 r. Sąd Apelacyjny zezwolił skarżącemu na wizyty rodzinne. 16 sierpnia 2006 r. skarżący złożył wniosek do Sądu Apelacyjnego z prośbą o zezwolenie na korespondencję z krewnymi. Jego wniosek został zarejestrowany przez służbę pocztową SIZO pod numerem 2/k‑517. Nie nadeszła odpowiedź. 2 października 2006 r. skarżący złożył ten sam wniosek, który został zarejestrowany przez służbę pocztową SIZO pod numerem 2/k-579. Nie nadeszła odpowiedź. 12 października 2006 r. skarżący złożył skargę w tej sprawie do prokuratora, ale nie otrzymał odpowiedzi.


Skarżący urodził się w 1980 roku i mieszka w Samarze. Około godziny 20:35 14 października 2009 r. skarżący został zatrzymany przez funkcjonariuszy Federalnej Służby Kontroli Narkotykowej (FSKN, „policja do spraw narkotyków”) podczas kontrolowanego zakupu narkotyków od niego. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, został doprowadzony do ich siedziby około godziny 23:00. Jego relację potwierdziło dwóch funkcjonariuszy policji do spraw narkotyków i dwóch świadków. Protokół zatrzymania nie został sporządzony. Ponadto, około godziny 2:00 następnego dnia został umieszczony w celi, która nie miała łóżka ani stołka, światła, toalety ani bieżącej wody, a była oblepiona brudem i ekskrementami. W trakcie zatrzymania nie zapewniono mu jedzenia ani picia, ani nie pozwolono mu skorzystać z toalety, lecz musiał oddawać mocz do plastikowej butelki. O godzinie 18:30 wszczęto przeciwko skarżącemu sprawę karną, a trzydzieści minut później śledczy sporządził protokół zatrzymania, tym samym formalnie stosując wobec skarżącego areszt tymczasowy. O godzinie 23:55 tego samego dnia został przewieziony do tymczasowego aresztu. 16 października 2009 r. Sąd Rejonowy Oktiabrski w Samarze zastosował wobec skarżącego areszt tymczasowy. Sąd w szczególności podał następujące argumenty: powagę i rodzaj zarzutów; niekasowany wyrok wcześniejszy; brak „stałego źródła dochodu”; a tym samym możliwość kontynuowania działalności przestępczej lub ucieczki albo utrudniania postępowania w inny sposób. Skarżący nie wniósł odwołania. 11 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy przedłużył zatrzymanie skarżącego do 15 stycznia 2010 r., uznając, że podstawy, na których wcześniej nałożono środek zapobiegawczy, nadal istnieją i nie ma powodu do zmiany środka zapobiegawczego. Dodatkowo sąd wskazał, że skarżący miał stałe miejsce zamieszkania i zatrudnienie, ale dalej stwierdził, że skarżący „nie posiada stałego źródła dochodu”. 22 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Samarze oddalił odwołanie skarżącego, akceptując uzasadnienie sądu rejonowego. Prokurator był obecny na rozprawie odwoławczej, w przeciwieństwie do skarżącego i jego obrońcy. 12 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy Kujbyszewski w Samarze uznał skarżącego za winnego sprzedaży dużych ilości narkotyków i skazał go na osiem lat pozbawienia wolności w zakładzie karnym o zaostrzonym rygorze. 4 maja 2010 r. Sąd Okręgowy w Samarze utrzymał wyrok w mocy. Prokurator był obecny na rozprawie odwoławczej, podczas gdy zarówno skarżący, jak i jego obrońca byli nieobecni.


Wnioskodawca, Magyar Helsinki Bizottság (Węgierski Komitet Helsiński), jest organizacją pozarządową (NGO) założoną w 1989 roku. Monitoruje on wdrażanie międzynarodowych standardów praw człowieka na Węgrzech, zapewnia reprezentację prawną ofiarom domniemanych naruszeń praw człowieka oraz promuje edukację prawniczą i szkolenia zarówno na Węgrzech, jak i za granicą. Główne obszary jego działalności to ochrona praw ubiegających się o azyl i cudzoziemców potrzebujących ochrony międzynarodowej oraz monitorowanie przestrzegania praw człowieka przez organy ścigania i system sądowniczy. W szczególności koncentruje się on na dostępie do wymiaru sprawiedliwości, warunkach detencji oraz skutecznym egzekwowaniu prawa do obrony. W latach 2005–2007 wnioskodawca (organizacja pozarządowa) przeprowadził projekt „Model Legal Aid Board Programme” (Program Modelowej Rady Pomocy Prawnej), mający na celu opracowanie i przetestowanie modelu przezwyciężenia niedociągnięć w systemie urzędowego powoływania obrońców. Studium podsumowujące wyniki projektu zostało opublikowane w 2007 roku pod tytułem „Without Defence” (Bez obrony), sugerującym, że należy opracować standardowy zestaw kryteriów do oceny jakości pracy obrońcy. W 2008 roku, jako kontynuację badań z lat 2005–2007, wnioskodawca rozpoczął nowy projekt pod tytułem „The Right to Effective Defence and the Reform of the ex-Officio Appointment System” (Prawo do skutecznej obrony i reforma systemu urzędowego powoływania). Wspólnie z Ministerstwem Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych oraz różnymi izbami adwokackimi wnioskodawca opracował ankietę mającą na celu ocenę wydajności obrońców. Oceniono również jakość reprezentacji prawnej świadczonej przez obrońców urzędowych i z wyboru, badając akta w 150 zakończonych sprawach karnych. Równolegle wnioskodawca wniósł wkład w zakresie Węgier do porównawczego projektu badawczego „Effective Defence Rights in the European Union and Access to Justice: Investigating and Promoting Best Practices” (Prawa do skutecznej obrony w Unii Europejskiej i dostęp do sprawiedliwości: badanie i promowanie najlepszych praktyk), realizowanego w dziewięciu krajach europejskich i finansowanego przez Komisję Europejską oraz Open Society Justice Initiative.

Wyniki obu projektów zostały przedstawione na konferencji w kwietniu 2009 roku, a wnioski z niej podsumowano w raporcie „In the Shadow of Suspicion: A critical account of enforcing the right to an effective defence” (W cieniu podejrzenia: krytyczny opis egzekwowania prawa do skutecznej obrony). Ponadto wnioskodawca prowadził ciągłe działania rzecznicze na rzecz reformy systemu urzędowych powołań; we współpracy z Naczelną Radą Adwokacką w Budapeszcie sporządził również rekomendacje dla proponowanego kodeksu etyki zawodowej dla obrońców urzędowych. W ocenie wnioskodawcy badania wykazały, że system urzędowo powoływanych obrońców nie funkcjonował odpowiednio, głównie dlatego, że organy śledcze, w szczególności policja, miały swobodę w wyborze obrońcy z listy sporządzonej przez odpowiednie izby adwokackie. Rodziło to nieufność ze strony oskarżonych. Ponadto, zgodnie z ustaleniami wnioskodawcy, wiele komend policji korzystało z usług tych samych prawników lub kancelarii w większości spraw, co skutkowało zależnością obrońców od powołań urzędowych w celu utrzymania się. Wnioskodawca doszedł również do wniosku, że system wyboru lacked transparency (brakowało mu przejrzystości). W 2009 roku, w ramach projektu „Steps Towards a Transparent Appointment System in Criminal Legal Aid” (Kroki w kierunku przejrzystego systemu powoływania w pomocy prawnej w sprawach karnych), wprowadzono metodę eksperymentalną we współpracy z wnioskodawcą, okręgowymi izbami adwokackimi i niektórymi komendami powiatowymi policji. Kluczowym elementem tej metody było zastąpienie istniejącego systemu dyskrecjonalnych powołań systemem generowanym losowo przez komputer. W ramach projektu wnioskodawca zwrócił się o nazwiska obrońców z urzędu wybranych w 2008 roku oraz liczbę spraw przydzielonych każdemu prawnikowi z łącznie dwudziestu ośmiu komend policji, zlokalizowanych w siedmiu regionach Węgier. Celem wniosku o dane było wykazanie, czy istniały rozbieżności w praktyce komend policji w zakresie powoływania obrońców z list dostarczanych przez izby adwokackie. Wnioski te zostały złożone na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy nr LXIII z 1992 r. („ustawa o danych”). Wnioskodawca twierdził, że liczba powołań obrońców jest danymi o znaczeniu publicznym (közérdekű adat), a tym samym nazwiska obrońców są danymi podlegającymi ujawnieniu w interesie publicznym (közérdekből nyilvános adat). Siedemnaście komend policji wyraziło zgodę na wniosek; kolejne pięć komend ujawniło żądane informacje po pomyślnym wyzwaniu prawnym wnioskodawcy. 18 sierpnia 2009 r. wnioskodawca zwrócił się z tym samym wnioskiem do Komendy Powiatowej Policji w Hajdú-Bihar, domagając się dostępu do informacji dotyczących nazwisk obrońców powołanych w obszarze jurysdykcji komendy oraz liczby powołań otrzymanych przez każdego obrońcę. W odpowiedzi z 26 sierpnia 2009 r. Komenda Powiatowa Policji w Hajdú-Bihar odmówiła spełnienia wniosku, stwierdzając, że „nazwiska obrońców nie są danymi o znaczeniu publicznym ani informacjami podlegającymi ujawnieniu w interesie publicznym w rozumieniu art. 19 ust. 4 ustawy o danych, ponieważ obrońcy nie są członkami organu wykonującego zadania państwowe, samorządowe lub publiczne. W związku z tym ich nazwiska stanowią dane prywatne, które nie mogą być ujawnione zgodnie z prawem”. Komenda policji powołała się również na nieproporcjonalne obciążenie, jakie narzuciłoby jej udostępnienie danych. Podobny wniosek wnioskodawcy został odrzucony przez Komendę Policji w Debreczynie 27 sierpnia 2009 r. 25 września 2009 r. wnioskodawca wniósł powództwo przeciwko tym dwóm komendom policji, argumentując, że obrońcy z urzędu pełnią funkcję w interesie publicznym, która jest finansowana ze środków publicznych. Dane dotyczące nich kwalifikują się zatem jako informacje podlegające ujawnieniu w interesie publicznym. W swoim pozwie wzajemnym Komenda Powiatowa Policji w Hajdú-Bihar podtrzymała stanowisko, że nazwiska obrońców stanowią dane osobowe, a nie informacje podlegające ujawnieniu w interesie publicznym, ponieważ nie wykonują oni swoich zadań w zakresie obowiązków i kompetencji komend policji, ani nie są członkami tych organów. Podtrzymała również, że przetwarzanie danych żądanych przez wnioskodawcę pociągnęłoby za sobą nadmierny obciążenie pracą. Komenda Policji w Debreczynie wniosła o umorzenie postępowania. Sąd Rejonowy w Debreczynie połączył obie sprawy. 21 października 2009 r. Sąd Rejonowy przyznał rację wnioskodawcy, nakazując pozwanym ujawnienie odpowiednich informacji w ciągu 60 dni. Sąd stwierdził, że chociaż obrońcy nie kwalifikują się jako osoby wykonujące funkcje publiczne, nie są również pracownikami ani agentami pozwanych komend policji, a kwestia, czy obrona jest działalnością o charakterze publicznym, jest kwestią, którą należy ocenić w odniesieniu do jej celu i roli. Powołując się na art. 46 Kodeksu postępowania karnego dotyczący obowiązku obrony oraz na art. 48 tego samego Kodeksu dotyczący obowiązku organów śledczych do powołania obrońcy w określonych warunkach, sąd zauważył, że obowiązki organów śledczych obejmują również realizację konstytucyjnego prawa do obrony. Sąd doszedł do wniosku, że środki dotyczące wykonywania obowiązku obrony kwalifikują się jako działalność w interesie publicznym, a wszelkie związane z nimi dane mają duże znaczenie dla społeczeństwa i nie należy ich traktować jako kwestii praw osobistych ani podlegających ochronie prywatnych interesów. Nazwiska obrońców i liczba ich odpowiednich powołań nie stanowią zatem informacji o charakterze prywatnym, w odniesieniu do których ujawnienie byłoby możliwe wyłącznie za zgodą zainteresowanej osoby. Sąd stwierdził dalej, że biorąc pod uwagę publiczny charakter obowiązku obrony, interes w informowaniu społeczeństwa wydaje się silniejszy niż potrzeba ochrony prywatności, która w każdym razie nie została naruszona, ponieważ rola obrońcy jest publiczna od momentu oskarżenia. Sąd nakazał pozwanym przekazanie żądanych informacji. Obie komendy policji odwołały się, powtarzając w istocie swój argument, że nazwiska i liczba powołań obrońców nie stanowią informacji podlegających ujawnieniu w interesie publicznym, lecz dane osobowe, ponieważ te osoby nie wykonują zadań państwowych, samorządowych ani publicznych. Podtrzymały również, że przekazanie żądanych informacji spowodowałoby nadmierne obciążenie. Wyrokiem z 23 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w Hajdú-Bihar, działający jako sąd drugiej instancji, uchylił wyrok pierwszej instancji i oddalił w całości powództwo wnioskodawcy. Sąd odrzucił argument wnioskodawcy, że obrońcy z urzędu sprawują funkcje publiczne w rozumieniu ustawy o danych. Zdaniem sądu przepisy Kodeksu postępowania karnego, na które powołał się wnioskodawca, zapewniają równość wobec prawa i prawo do obrony oraz nakładają na Państwo obowiązek zapewnienia tych praw. Przepisy te nie przewidują jednak, że działalność obrońców z urzędu jest zadaniem publicznym, niezależnie od faktu, że są finansowane przez Państwo. Sąd uznał, że obowiązek policji powołania obrońcy w określonych przypadkach należy odróżnić od działalności tego ostatniego. Zauważył, że dane osobowe mogą być przetwarzane na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o danych tylko dla dobrze zdefiniowanego celu w ramach wykonywania prawa lub wypełniania obowiązku, a dane osobowe przetwarzane przez komendy policji mogą być przekazywane wyłącznie za zgodą osoby zainteresowanej. Wnioskodawca zwrócił się o rewizję wyroku drugiej instancji, twierdząc, że chociaż nazwiska obrońców i liczba ich powołań są danymi osobowymi, są to jednak informacje podlegające ujawnieniu w interesie publicznym, ponieważ są związane z pełnionymi przez obrońców z urzędu zadaniami publicznymi. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną wnioskodawcy w dniu 15 września 2010 r. Utrzymał wyrok Sądu Okręgowego w istocie, częściowo modyfikując jego uzasadnienie. Sąd Najwyższy stwierdził następująco:

„... [N]ależy zbadać, czy obrońców należy uznać za „inne osoby wykonujące funkcje publiczne”. Sąd Najwyższy uważa, w zgodzie z Rekomendacją nr 1234/H/2006 Rzecznika Praw Obywatelskich ds. Ochrony Danych, że kwestia, czy dana osoba jest osobą wykonującą funkcje publiczne, musi być ustalona wyłącznie na podstawie przepisów ustawy o danych. Tylko osoba dysponująca samodzielnymi uprawnieniami i kompetencjami ma być uważana za osobę wykonującą funkcje publiczne. W odpowiedzi na to pytanie [wykładni pojęcia „osób wykonujących funkcje publiczne”], argument wnioskodawcy dotyczący art. 137 ust. 2 Kodeksu karnego jest nieistotny, ponieważ ten przepis przewiduje tylko, że obrońcy mają być uważani za osoby wykonujące funkcje publiczne dla celów samego Kodeksu karnego, ale nie dla celów ustawy o danych ani dla żadnego innego stosunku prawnego. Zgodnie z art. 57 § 3 Konstytucji, Państwo ma obowiązek zapewnić prawo do obrony. Sądy, służby prokuratorskie i organy śledcze wykonują to zadanie, w szczególności zapewniając prawo do obrony (art. 5 § 3 Kodeksu postępowania karnego) i powołując obrońcę, gdy jest to wymagane na podstawie art. 46 i 48 Kodeksu postępowania karnego. W ten sposób te organy wypełniają swoje funkcje publiczne, które kończą się z chwilą powołania obrońcy. Po powołaniu działalność obrońcy stanowi działalność prywatną, chociaż jest wykonywana w celu publicznym. Sąd uznał zatem, że obrońcy nie mogą być uważani za „inne osoby wykonujące funkcje publiczne”, ponieważ nie są w nie wyposażone żadne uprawnienia ani kompetencje zdefiniowane w ustawie. Sam fakt, że przepisy proceduralne określają prawa i obowiązki w stosunku do osób wykonujących zadanie obrońcy w postępowaniu karnym, nie może być interpretowany jako stanowiący uprawnienia i kompetencje zdefiniowane w ustawie. W zakresie prawa do obrony Kodeks postępowania karnego przewiduje obowiązki tylko dla organów, a nie dla obrońców. Brzmienie art. 1 Kodeksu postępowania karnego, który stanowi, że ściganie, obrona i orzekanie są odrębnymi zadaniami, również potwierdza ten pogląd. W związku z tym nazwiska i liczba powołań obrońców stanowią dane osobowe w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o danych. Zgodnie z tym, na podstawie art. 19 ust. 4 ustawy o danych, pozwane komendy policji nie mogą być zobowiązane do przekazania takich danych osobowych. Z tego wynika, że sąd drugiej instancji miał rację, oddalając powództwo wnioskodawcy.”


Republika Karelii („Karelia”) jest podmiotem (jednostką składową) Federacji Rosyjskiej. Zgodnie z art. 73 Konstytucji Federacji Rosyjskiej, podmioty Federacji posiadają pełną władzę państwową rosyjską we wszystkich sprawach, z wyjątkiem tych, które należą do wyłącznej kompetencji rządu federalnego lub do wspólnej kompetencji podmiotów federalnych i rządu federalnego w zakresie kompetencji tego ostatniego. W danym czasie Zgromadzenie Ustawodawcze Karelii (dalej „LA”) liczyło pięćdziesięciu członków wybieranych w powszechnych, bezpośrednich wyborach na pięcioletnią kadencję. Dwadzieścia pięć mandatów przyznawano w systemie reprezentacji proporcjonalnej zarejestrowanym listom partyjnym, które uzyskały co najmniej 7% głosów w skali regionu, podczas gdy pozostałe mandaty przyznawano zwycięzcom w dwudziestu pięciu jednomandatowych okręgach wyborczych, wyłanianym w głosowaniu większościowym. Nie istniał próg frekwencji wymagany do ważności wyborów, a każdy wyborca mógł głosować tylko na jedną partię i jednego kandydata w okręgu wyborczym, w którym zamieszkiwał. Regionalny oddział partii politycznej „Jabłoko” został zarejestrowany przez właściwy organ państwowy (w tamtym czasie regionalny departament Ministerstwa Sprawiedliwości) w 2002 roku. 26 kwietnia 2006 r. rada regionalna partii skarżącej zwołała regionalną konferencję partii, która miała odbyć się w dwóch sesjach, odpowiednio 27 maja i 12 sierpnia 2006 r. Celem było przygotowanie się do wyborów do LA, które miały odbyć się jesienią 2006 roku. W okresie od 27 kwietnia 2006 r. do 26 maja 2006 r. lokalne oddziały partii w całej Karelii organizowały zebrania i konferencje zgodnie ze statutem partii Jabłoko (dalej „statut”) i wybierały delegatów na regionalną konferencję partii. W tamtym czasie partia regionalna liczyła ponad 3800 członków, z czego 474 stanowili tzw. „zarejestrowani członkowie partii”, czyli członkowie, którzy wyraźnie poprosili o zarejestrowanie się w lokalnych organach partyjnych, aby aktywniej uczestniczyć w pracach partii, takich jak konferencje regionalne. W rezultacie 474 zarejestrowanych członków wybrało czterdziestu siedmiu delegatów na konferencję regionalną. 27 maja 2006 r. trzydziestu siedmiu delegatów obecnych na konferencji wyraziło chęć udziału w nadchodzących wyborach do LA. Zgłaszanie kandydatów na listę partyjną i w okręgach wyborczych odłożono do drugiej sesji zaplanowanej na 12 sierpnia 2006 r. 10 i 11 czerwca 2006 r. partia Jabłoko na szczeblu krajowym zorganizowała swój Trzynasty Zjazd Partii, który przyjął kilka poprawek do statutu partii. Statut utrzymał podział na członków partii i zarejestrowanych członków partii. Zgodnie z paragrafem 9.1.14 obu wersji prawo do wybierania i bycia wybieranym do władz i organów kontrolnych partii było zastrzeżone dla członków zarejestrowanych. Wersja z 2006 r. dodatkowo określała, że członkowie partii, którzy się nie zarejestrowali, automatycznie delegowali prawo do wybierania i bycia wybieranym wewnątrz partii na zarejestrowanych członków partii odpowiedniego oddziału lokalnego. 4 lipca 2006 r. LA wyznaczyło datę wyborów na 8 października 2006 r. 27 lipca 2006 r. poprawki do krajowego statutu partii Jabłoko zostały zarejestrowane w Federalnej Służbie Rejestracji, w której to dacie weszły w życie. 12 sierpnia 2006 r. wznowiono regionalną konferencję partii. Obecnych było trzydziestu siedmiu z czterdziestu siedmiu delegatów partyjnych i ogłoszono kworum. Zgodnie ze statutem partii, konferencja zgłosiła 25-osobową listę partyjną oraz kandydatów w trzech okręgach wyborczych w głosowaniu tajnym. Drugi i trzeci skarżący zostali wybrani do kandydowania w dwóch jednomandatowych okręgach wyborczych. W konferencji wzięli udział dwaj przedstawiciele Dyrekcji Karelii Federalnej Służby Rejestracji Ministerstwa Sprawiedliwości oraz dwóch członków Centralnej Komisji Wyborczej Republiki Karelii („Komisja Wyborcza”). W tamtym czasie nie zgłosili żadnych nieprawidłowości w przebiegu regionalnej konferencji partii. 16 sierpnia 2006 r. partia skarżąca złożyła dokumenty w Komisji Wyborczej w celu udziału w nadchodzących wyborach. 21 sierpnia 2006 r. wpłaciła wymagane kaucje (150 000 rubli rosyjskich (RUB) za listę partyjną i 60 000 RUB za każdego z trzech kandydatów w okręgach jednomandatowych). 17 i 22 sierpnia 2006 r., po przejrzeniu dokumentów, Komisja Wyborcza wydała zarządzenia nr 65/343-3 i 66/352-3, którymi zarejestrowała trzech kandydatów partii skarżącej, w tym drugiego i trzeciego skarżącego, oraz listę partyjną. 31 sierpnia 2006 r. Dyrekcja Karelii Federalnej Służby Rejestracji napisała do Komisji Wyborczej, informując ją, że konferencja partii z 12 sierpnia 2006 r. opierała się na udziale zarejestrowanych członków partii, a nie ogółu członków partii. Powołała się na przepisy ustawodawstwa dotyczącego partii politycznych (patrz poniżej), które gwarantowały równe prawa udziału w działalności partii dla wszystkich członków. Twierdziła, że partia nie może dokonywać rozróżnienia między zarejestrowanymi a innymi członkami partii dla celów działalności wewnętrznej. W związku z tym konferencja z 12 sierpnia 2006 r. odbyła się z naruszeniem obowiązującego ustawodawstwa. 8 września 2006 r. Komisja Wyborcza zwróciła się do Sądu Najwyższego Republiki Karelii (dalej Sąd Najwyższy Karelii) o unieważnienie własnej decyzji o rejestracji listy partyjnej i kandydatów w okręgach jednomandatowych. Powołując się na list z 31 sierpnia 2006 r., Komisja powołała się na przepis ustawy o podstawowych gwarancjach pozwalający na sądowe unieważnienie rejestracji poszczególnych kandydatów i list partyjnych, gdy ujawnią się „nowe fakty” wskazujące na naruszenie prawa federalnego lub regionalnego regulującego zgłaszanie kandydatów. Tymczasem, 11 września 2006 r. Komisja Wyborcza napisała do szefa Federalnej Służby Rejestracji, informując go o wniosku złożonym do sądu. Zapytała również, która wersja statutu powinna mieć zastosowanie do konferencji partii z 12 sierpnia 2006 r., ponieważ partia złożyła Komisji wersję z 2004 r. 12 września 2006 r. Federalna Służba Rejestracji odpowiedziała Komisji Wyborczej, że nowy statut został zarejestrowany przez tę służbę 27 lipca 2006 r. i że tego samego dnia stara wersja dokumentu przestała być ważna. Partia regionalna powinna więc była złożyć nową wersję jako mającą zastosowanie do ich konferencji z 12 sierpnia 2006 r. Jednocześnie Służba stwierdziła, że w czerwcu 2006 r. Jabłoko otrzymało od niej ostrzeżenie w związku z różnicowaniem między zarejestrowanymi a innymi członkami partii, a nowa wersja statutu zawierała przepisy mające to skorygować. W świetle tych okoliczności decyzja regionalnej konferencji z 12 sierpnia 2006 r., która opierała się na poprzedniej wersji i brała pod uwagę tylko zarejestrowanych członków, mogła być uznana za naruszającą odpowiednie ustawodawstwo. 15 września 2006 r. Sąd Najwyższy Karelii uwzględnił wniosek Komisji Wyborczej i unieważnił decyzje z 17 i 22 sierpnia 2006 r. w sprawie rejestracji listy i kandydatów partii skarżącej. Powołał się na wnioski Federalnej Służby Rejestracji i stwierdził, że procedura, w której tylko członkowie zarejestrowani brali udział w procesie decyzyjnym, stoi w sprzeczności z ustawodawstwem wyborczym i dotyczącym partii politycznych. Zauważył również, że partia złożyła nieważną wersję swojego statutu. Dokładniej sąd uznał, że decyzja o unieważnieniu była uzasadniona, ponieważ udział mniejszości członków regionalnych partii w procesie zgłaszania kandydatów uniemożliwił realizację „woli większości”, stwierdzając następująco:

„Jeśli podejść do problemu formalnie, wydaje się, że wszystkie wymagania regulujące zgłaszanie list kandydatów zostały spełnione.
Jednocześnie sąd uważa, że procedura zgłaszania list kandydatów [do LA] została naruszona.
Ustalono na rozprawie, że w regionalnej konferencji uczestniczyli i zgłaszali listy kandydatów [do LA] tylko tzw. „zarejestrowani członkowie partii”.
Jaka jest różnica między „zarejestrowanymi członkami partii” a „niezarejestrowanymi członkami”? Przejdźmy do sekcji 7 statutu partii...
Praktyka stosowania tych przepisów statutu w regionalnym oddziale partii w Republice Karelii jest taka... że członkowie partii sami decydują, czy aktywnie uczestniczyć w pracach regionalnego oddziału partii, czy uczestniczyć [tylko] w razie potrzeby... W związku z tym decydują, czy zarejestrować się w oddziale regionalnym, czy nie. Jeśli członek partii poprosi o zarejestrowanie, jeden z oddziałów lokalnych lub regionalny rejestruje go w [odpowiednim] oddziale. Od tego momentu członek partii uzyskuje prawa przewidziane w pkt 9.1.14 statutu...
Nie można zgodzić się na stosowanie statutu partii w ten sposób. ...
Sekcja 8.4 [Ustawy o partiach politycznych] stanowi, że partie polityczne powinny zapewnić równe szanse reprezentacji w organach zarządzających partii, na listach wyborczych i innych stanowiskach... Sekcja 23.4 i 5 [Ustawy o partiach politycznych] ustanawia, że członkowie partii politycznych biorą udział w jej funkcjonowaniu, mają prawa i obowiązki zgodnie ze statutem. Członkowie mają prawo wybierać i być wybieranymi do organów zarządzających partii, ... otrzymywać informacje o działalności partii i pracy jej organów zarządzających. Prawo to, zgodnie z pkt 9.1.14 statutu [Jabłoko], jest jednak zastrzeżone dla ograniczonej liczby osób – „zarejestrowanych członków” – co z kolei narusza zasadę równości członków partii określoną w sekcji 8.1 [Ustawy o partiach politycznych].
W rezultacie, podczas gdy liczba członków partii w Karelii wynosiła 3824 (1 kwietnia 2006 r.), w Konferencji wzięło udział 37 delegatów reprezentujących 394 zarejestrowanych członków (15% całkowitej liczby członków). ...
Demokratyczny reżim charakteryzuje się szerokim udziałem ludności w powoływaniu organów władzy państwowej oraz szerokim spektrum praw i wolności politycznych dla obywateli regulowanych przez praworządność, ochronę praw i prawnie chronionych interesów obywateli i innych. Można wyobrazić sobie, że te same elementy powinny pojawiać się w działalności każdej demokratycznej partii.
Trybunał Konstytucyjny Federacji Rosyjskiej podkreślił znaczenie zasady obowiązującej woli większości, wskazując, że „...wybory jako środek określania woli ludu i powoływania odpowiednich legitymnych organów władzy państwowej i samorządu terytorialnego, w imieniu których sprawują one władzę publiczną, opierają się na priorytecie woli większości wyborców biorących udział w głosowaniu” (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 5 listopada 1998 r...).
Ta zasada ma zastosowanie w równym stopniu do zgłaszania list kandydatów do [organu ustawodawczego], ponieważ podstawą powoływania organów przedstawicielskich są [kandydaci] zgłoszeni przez partie polityczne.
W niniejszej konkretnej sprawie zasada „woli większości” została naruszona.
W takich okolicznościach sąd uważa, że porządek zgłaszania list wyborczych kandydatów do Karelijskiego LA został naruszony.”

Sąd oddalił argument partii skarżącej, że interpretacja prawa w ten sposób stanowi ingerencję organów państwowych w wewnętrzną organizację partii. Sąd odpowiedział, że to obowiązkiem konferencji było zapewnienie zgodności z obowiązującym ustawodawstwem. Na koniec sąd zauważył, że partia złożyła nieważną wersję swojego statutu. W konsekwencji sąd uchylił zarządzenia rejestracyjne z 17 i 22 sierpnia 2006 r. Partia skarżąca wniosła apelację od tej decyzji do Sądu Najwyższego Federacji Rosyjskiej. Podkreśliła, że zróżnicowane traktowanie zarejestrowanych i innych członków partii nie może być uznane za „nowo odkryty fakt”, ponieważ opierało się ono na statucie partii z 2004 r., który został zarejestrowany we właściwej służbie. Zapis z całego przebiegu konferencji został złożony do Karelijskiej Służby Rejestracji wraz z kopią statutu, na którym opierały się oba etapy konferencji. Partia wskazała również, że Służba miała dwóch członków obecnych na konferencji w sierpniu 2006 r. i dlatego powinna być w pełni świadoma zastosowanej procedury. 29 września 2006 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej oddalił apelację partii skarżącej, uzasadniając to w sposób podobny do Sądu Najwyższego Karelii. W wyniku wejścia w życie zarządzenia o unieważnieniu partia skarżąca straciła swoje kaucje wyborcze. 8 października 2006 r. odbyły się wybory do czwartego Zgromadzenia Ustawodawczego. Lista partyjna i kandydaci w okręgach jednomandatowych zgłoszeni przez partię skarżącą nie znaleźli się na kartach do głosowania. Czwarta skarżąca złożyła oświadczenie, że oddała głos na listę partii Jabłoko, ale jej wybór nie został uwzględniony w wynikach wyborów. Rząd przedłożył następujące informacje o wyborach, które odbyły się 8 października 2006 r. Siedem partii rywalizowało o miejsca w zgromadzeniu regionalnym: Karelijski oddział Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej (KPRF) (uzyskał 12,77% głosów), Partia Odrodzenia Narodowego „Wola Ludu” (1,58%), regionalny oddział partii „Patrioci Rosji” (4,39%), regionalny oddział „Jednej Rosji” (38,92%), regionalny oddział Liberalno-Demokratycznej Partii Rosji (LDPR) (8,86%), regionalny oddział Rosyjskiej Partii Życia (16,19%) oraz regionalny oddział Rosyjskiej Partii Emerytów (12,06%). Łączna liczba osób, które głosowały w wyborach, wynosiła 183 503, co stanowiło 32,98% elektoratu. Rząd przedstawił również informacje o kolejnych wyborach do Karelijskiego LA, w których brali udział kandydaci Jabłoko. Wybory te odbyły się 4 grudnia 2011 r. i wzięło w nich udział pięć partii. Jabłoko uzyskało 7,13% głosów i miało wybranych deputowanych do LA. Łącznie wzięło w nich udział 50,03% wyborców.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1963 i 1964 roku i mieszkają w Kownie. Pierwsza skarżąca była właścicielką prywatnej spółki z nieograniczoną odpowiedzialnością (individuali įmonė) (zobacz punkty 29-31 poniżej). W 2001 roku inna spółka wniosła pozew przeciwko jej spółce o odzyskanie zaległego czynszu za lokale wraz z odsetkami za opóźnienie w płatności. W toku postępowania przed sądem pierwszej instancji pierwsza skarżąca wnosiła o kilka odroczeń rozprawy z powodu choroby, z których jedno zostało uwzględnione. 27 lutego 2001 roku Sąd Okręgowy w Kownie nakazał spółce pierwszej skarżącej zapłatę na rzecz powodowej spółki łącznie 211 883 litów litewskich (LTL – około 61 365 euro (EUR)). Pierwsza skarżąca odwołała się, a 26 czerwca 2001 roku Sąd Apelacyjny przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. 27 września 2001 roku pierwsza skarżąca wniosła powództwo wzajemne o kwotę 167 018 LTL, twierdząc, że spółka powodowa niewłaściwie wywiązała się z zobowiązań umownych. 8 kwietnia 2002 roku Sąd Okręgowy w Kownie uwzględnił powództwo oraz częściowo powództwo wzajemne, nakazując spółce pierwszej skarżącej zapłatę 211 884 LTL, a spółce powodowej 5 295 LTL. Pierwsza skarżąca odwołała się i 15 lipca 2002 roku Sąd Apelacyjny zwiększył kwotę do zapłaty przez spółkę powodową do 8 103 LTL. Pierwsza skarżąca złożyła skargę kasacyjną i 29 stycznia 2003 roku Sąd Najwyższy utrzymał w mocy decyzję Sądu Apelacyjnego. W tych postępowaniach spółka pierwszej skarżącej była zawsze reprezentowana przez prawnika zatrudnionego przez nią. 28 marca 2003 roku Sąd Okręgowy w Kownie wszczął postępowanie upadłościowe wobec spółki pierwszej skarżącej. W 2004 roku drugi skarżący poprosił sądy krajowe o wznowienie postępowania w sprawie zaległego czynszu i o zawieszenie postępowania upadłościowego. Twierdził, że nie był stroną w postępowaniu, mimo że był mężem pierwszej skarżącej, a prywatna spółka z nieograniczoną odpowiedzialnością stanowiła wspólny majątek małżeński. Drugi skarżący był w tych postępowaniach reprezentowany przez prawnika. Drugi skarżący wnosił również o odroczenie postępowania z powodu nieobecności swojego prawnika, a jego wniosek został uwzględniony. 25 maja 2004 roku Sąd Okręgowy w Kownie odmówił wznowienia postępowania, ponieważ drugi skarżący nie złożył powództwa w ustawowym terminie trzech miesięcy od dowiedzenia się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania. Odwołał się i 26 sierpnia 2004 roku Sąd Apelacyjny zwrócił sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W toku postępowania drugi skarżący wnosił o odroczenie z powodu nieobecności swojego prawnika, co zostało uwzględnione. 7 stycznia 2005 roku Sąd Okręgowy w Kownie postanowił wznowić postępowanie w sprawie zaległego czynszu. 19 stycznia 2005 roku połączył je z postępowaniem upadłościowym. Drugi skarżący złożył kilka odwołań od połączenia dwóch spraw, ale zostały one następnie oddalone. 20 czerwca 2005 roku Sąd Okręgowy w Kownie rozpoznał wznowioną sprawę o zaległy czynsz, stwierdzając, że drugi skarżący nie powinien być uczestnikiem postępowania, i oddalił wniosek drugiego skarżącego o uchylenie decyzji Sądu Okręgowego w Kownie z 8 kwietnia 2002 roku (zobacz punkt 6 powyżej). Skarżący odwołali się od tej decyzji i 9 sierpnia 2005 roku Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy decyzję Sądu Okręgowego w Kownie z 20 czerwca 2005 roku o nieuchylaniu decyzji Sądu Okręgowego w Kownie z 8 kwietnia 2002 roku dotyczącej zapłaty zaległego czynszu, ale zauważył, że drugi skarżący powinien być uczestnikiem postępowania, ponieważ był to główny powód wznowienia sprawy o zaległy czynsz. Drugi skarżący zwrócił się o pomoc prawną w celu przygotowania skargi kasacyjnej na decyzję Sądu Okręgowego w Kownie z 20 czerwca 2005 roku oraz decyzję Sądu Apelacyjnego z 9 sierpnia 2005 roku. 4 listopada 2005 roku jego wniosek został przyjęty przez Kowieńską Służbę Gwarantowanej Pomocy Prawnej (zwaną dalej „Służbą Pomocy Prawnej”). Pierwsza skarżąca również zwróciła się o pomoc prawną w celu przygotowania uwag do skargi kasacyjnej drugiego skarżącego. 6 stycznia 2006 roku jej wniosek został uwzględniony przez Służbę Pomocy Prawnej. 20 marca 2006 roku Sąd Najwyższy rozpoznał skargi kasacyjne skarżących, zauważając, że wznowiona sprawa dotyczyła tylko aspektów proceduralnych i że merytorycznie nie została w ogóle rozpoznana. Sprawa została zwrócona do Sądu Okręgowego w Kownie do ponownego rozpoznania. 12 sierpnia 2005 roku obaj skarżący zwrócili się o pomoc prawną w celu przygotowania pozwów w zakresie postępowania upadłościowego i postępowania w sprawie zaległego czynszu. 7 września 2005 roku wnioski obu skarżących zostały odrzucone, ponieważ ich roszczenia były bezpośrednio związane z ich działalnością komercyjną lub niezależną działalnością zawodową. Skarżący wszczęli postępowanie administracyjne, skarżąc się na decyzje Służby Pomocy Prawnej o nieudzieleniu im pomocy prawnej. Skarżący zwrócili się o pomoc prawną w postępowaniu administracyjnym, której udzielono im odpowiednio 2 listopada 2005 roku i 6 stycznia 2006 roku. 10 lutego i 1 sierpnia 2006 roku odpowiednio Sąd Administracyjny Okręgu Kowieńskiego i Naczelny Sąd Administracyjny oddaliły jako bezzasadne roszczenia skarżących dotyczące odmowy udzielenia pomocy prawnej, stwierdzając, że zgodnie z prawem krajowym pomoc prawna nie przysługuje, jeśli roszczenia są bezpośrednio związane z działalnością komercyjną lub niezależną działalnością zawodową danej osoby (zobacz punkt 28 poniżej). 4 kwietnia 2006 roku Sąd Okręgowy w Kownie postanowił oddzielić sprawę upadłościową od sprawy o zaległy czynsz. 8 maja 2006 roku obaj skarżący zwrócili się do Sądu Apelacyjnego o przekazanie spraw upadłościowej i o zaległy czynsz do Sądu Okręgowego w Wilnie, ale ich wniosek został oddalony 15 maja 2006 roku przez Sąd Apelacyjny. 22 maja 2006 roku obaj skarżący złożyli dwa wnioski o pomoc prawną: jeden dotyczył przygotowania skargi kasacyjnej na odmowę Sądu Apelacyjnego przekazania ich spraw do Sądu Okręgowego w Wilnie, a drugi dotyczył wznowienia sprawy upadłościowej. Wnioski zostały odrzucone 25 maja 2006 roku przez Służbę Pomocy Prawnej, ponieważ ich roszczenia były bezpośrednio związane z ich działalnością komercyjną lub niezależną działalnością zawodową (zobacz punkt 28 poniżej). Skarżący wszczęli postępowanie administracyjne, skarżąc się na decyzje Służby Pomocy Prawnej o nieudzieleniu im pomocy prawnej. 28 września 2006 roku i 6 kwietnia 2007 roku ich skargi zostały odpowiednio oddalone przez Sąd Administracyjny Okręgu Kowieńskiego i Naczelny Sąd Administracyjny, które ponownie stwierdziły, że zgodnie z prawem krajowym pomoc prawna nie przysługuje, jeśli roszczenia są bezpośrednio związane z działalnością komercyjną lub niezależną działalnością zawodową danej osoby. Skarżący wnioskowali o wznowienie postępowania, ale ich wniosek został oddalony 8 maja 2008 roku przez Naczelny Sąd Administracyjny. 12 lipca 2006 roku drugi skarżący złożył wniosek o zawieszenie rozpoznania sprawy o zaległy czynsz, ponieważ toczyło się postępowanie administracyjne dotyczące pomocy prawnej (zobacz punkt 11 powyżej). Jego wniosek został uwzględniony przez Sąd Okręgowy w Kownie tego samego dnia. W międzyczasie skarżący złożyli wniosek do Sądu Okręgowego w Kownie z prośbą o przedłużenie terminu na złożenie pism w sprawie o zaległy czynsz oraz o zbadanie legalności odmowy udzielenia pomocy prawnej. 22 sierpnia 2006 roku termin na złożenie pism został przedłużony, ale legalności odmowy udzielenia pomocy prawnej nie zbadano, ponieważ uznano, że leży to poza kompetencją sądu. 5 lipca 2006 roku obaj skarżący złożyli wniosek o pomoc prawną na ich reprezentację w wznowionej sprawie o zaległy czynsz. Został on odrzucony 12 lipca 2006 roku przez Służbę Pomocy Prawnej, ponieważ ich roszczenie było bezpośrednio związane z ich działalnością komercyjną lub niezależną działalnością zawodową (zobacz punkt 28 poniżej). Skarżący wszczęli postępowanie administracyjne, skarżąc się na decyzję Służby Pomocy Prawnej o nieudzieleniu im pomocy prawnej. 22 grudnia 2006 roku i 8 czerwca 2007 roku ich skarga została odpowiednio oddalona przez Sąd Administracyjny Okręgu Kowieńskiego i Naczelny Sąd Administracyjny, które ponownie stwierdziły, że zgodnie z prawem krajowym pomoc prawna nie przysługuje, jeśli roszczenia są bezpośrednio związane z działalnością komercyjną lub niezależną działalnością zawodową danej osoby. Skarżący wnioskowali o wznowienie postępowania, ale ich wniosek został oddalony 8 maja 2008 roku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznanie sprawy o zaległy czynsz zostało wznowione, ale zostało zawieszone przez Sąd Okręgowy w Kownie 5 września 2006 roku z powodu toczącego się postępowania administracyjnego dotyczącego pomocy prawnej (zobacz punkt 16 powyżej). Po wznowieniu rozpoznania sprawy o zaległy czynsz 28 czerwca 2007 roku przez Sąd Okręgowy w Kownie, skarżący wielokrotnie wnioskowali o odroczenie rozprawy z powodu własnej niezdolności do stawienia się. Wszystkie ich wnioski zostały uwzględnione przez Sąd Okręgowy w Kownie. 21 listopada 2007 roku obaj skarżący złożyli wniosek do Służby Pomocy Prawnej o pomoc prawną na ich reprezentację w wznowionej sprawie o zaległy czynsz, ale ich wnioski zostały oddalone 27 listopada 2007 roku, ponieważ ich roszczenie było bezpośrednio związane z ich działalnością komercyjną lub niezależną działalnością zawodową (zobacz punkt 28 poniżej). Skarżący wszczęli postępowanie administracyjne, skarżąc się na decyzję Służby Pomocy Prawnej o nieudzieleniu im pomocy prawnej. 7 kwietnia 2008 roku i 6 lutego 2009 roku ich skarga została odpowiednio oddalona przez Sąd Administracyjny Okręgu Kowieńskiego i Naczelny Sąd Administracyjny, które ponownie stwierdziły, że zgodnie z prawem krajowym pomoc prawna nie przysługuje, jeśli roszczenia są bezpośrednio związane z działalnością komercyjną lub niezależną działalnością zawodową danej osoby. 20 grudnia 2007 roku Sąd Okręgowy w Kownie rozpoznał wznowioną sprawę o zaległy czynsz i orzekł, że spółka pierwszej skarżącej musi zapłacić 134 746 LTL tytułem niezapłaconego czynszu i odsetek. 19 stycznia 2008 roku obaj skarżący odwołali się, wnosząc o zawieszenie rozpoznania sprawy o zaległy czynsz do czasu zakończenia postępowania administracyjnego dotyczącego pomocy prawnej (zobacz punkt 19 powyżej). Ich wniosek został uwzględniony 6 maja 2008 roku przez Sąd Okręgowy w Kownie. 3 czerwca 2009 roku Sąd Apelacyjny wznowił sprawę o zaległy czynsz i wyznaczył rozprawę na 6 października 2009 roku. 25 czerwca 2009 roku skarżący otrzymali zawiadomienie informujące ich, że sprawa będzie rozpoznawana na „publicznej rozprawie w formie pisemnej” (viešame teismo posėdyje rašytinio proceso tvarka) 6 października 2009 roku. Skarżący odpowiedzieli 2 października 2009 roku (jak wynika ze stempla pocztowego), że nie będą mogli wziąć udziału w rozprawie, ponieważ 30 września 2009 roku otrzymali zawiadomienie, że inna sprawa z udziałem pierwszej skarżącej jest rozpoznawana tego samego dnia o tej samej porze. To pismo zostało odebrane przez Sąd Apelacyjny 7 października 2009 roku. 6 października 2009 roku Sąd Apelacyjny przeprowadził rozprawę ustną, na której nie stawili się żadni z uczestników. Rozpoznał sprawę w nieobecności stron, stwierdzając, że wszystkie strony zostały należycie zawiadomione o dacie i godzinie rozprawy. 23 października 2009 roku odwołanie skarżących zostało oddalone. 3 listopada 2009 roku obaj skarżący złożyli wnioski o pomoc prawną na przygotowanie skargi kasacyjnej na decyzję Sądu Apelacyjnego z 23 października 2009 roku. Ich wnioski pozostawiono bez rozpoznania 6 listopada 2009 roku, ponieważ uznano je za analogiczne do wcześniej złożonych i już odrzuconych wniosków. W konsekwencji nie złożono skargi kasacyjnej, ponieważ zgodnie z przepisami prawa krajowego takie odwołania muszą być składane przez prawnika. Skarżący wnieśli pozew przeciwko Państwu o odszkodowanie, twierdząc, że decyzje sądów krajowych były niezgodne z prawem. Złożyli liczne skargi, w tym dotyczące pozbawienia ich reprezentacji prawnej. 3 marca i 17 listopada 2014 roku ich skargi zostały odpowiednio oddalone przez Sąd Okręgowy w Wilnie i Sąd Apelacyjny. Ich skarga kasacyjna została oddalona 24 lutego 2015 roku przez Sąd Najwyższy.


Wnioskodawca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością zarejestrowaną zgodnie z prawem chorwackim, mającą siedzibę w Zagrzebiu. 21 czerwca 2000 r. Wnioskodawca wszczął postępowanie cywilne przed Sądem Rejonowym w Zagrzebiu (Općinski sud u Zagrebu) przeciwko Chorwackiemu Funduszowi Ubezpieczeń Zdrowotnych, dochodząc zapłaty 11 500 chorwackich kun (HRK)[1], które zostały bezprawnie zajęte z rachunku bankowego spółki z powodu domniemanego nieuiszczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd Rejonowy wyznaczył szesnaście rozpraw, z których sześć zostało odroczonych (w okresie od 10 maja 2005 r. do 3 listopada 2009 r.) na wniosek Wnioskodawcy. Dyrektor Wnioskodawcy nie stawił się na rozprawie wyznaczonej na 6 listopada 2006 r., nie podając przyczyny swojej nieobecności. W związku z tym, postanowieniem z tego samego dnia, sąd orzekł o zawieszeniu postępowania (mirovanje postupka) na mocy prawa. Postępowanie zostało kontynuowane na wniosek Wnioskodawcy z 21 lutego 2007 r. Ustawowe warunki zawieszenia postępowania zostały ponownie spełnione 2 marca 2010 r., gdy dyrektor Wnioskodawcy stawił się na rozprawie, ale nie brał udziału w postępowaniu. W konsekwencji, tego samego dnia Sąd Rejonowy wydał postanowienie stwierdzające, że na mocy prawa powództwo Wnioskodawcy uznaje się za wycofane. Postanowieniem z 17 września 2010 r. Sąd Okręgowy w Zagrzebiu (Županijski sud u Zagrebu) oddalił apelację wniesioną przez Wnioskodawcę od decyzji pierwszej instancji. Decyzja Sądu Okręgowego została doręczona Wnioskodawcy 3 stycznia 2011 r. W międzyczasie, 1 kwietnia 2010 r., Wnioskodawca złożył do Sądu Okręgowego w Zagrzebiu wniosek o ochronę prawa do rozprawy w rozsądnym terminie (zahtjev za zaštitu prava na suđenje u razumnom roku), skarżąc się na nadmierną długość powyższego postępowania cywilnego. 3 września 2010 r. wniosek Wnioskodawcy został przekazany do Sądu Najwyższego (Vrhovni sud Republike Hrvatske). Postanowieniem z 13 lipca 2011 r. Sąd Najwyższy stwierdził naruszenie prawa Wnioskodawcy do rozprawy w rozsądnym terminie i przyznał mu 5 000 HRK[2] zadośćuczynienia. Sąd uznał, że (a) mimo braku znacznych okresów bezczynności, sam fakt, że Sąd Rejonowy wyznaczył szesnaście rozpraw, sugerował, iż postępowanie nie było prowadzone sprawnie, oraz (b) postępowanie Wnioskodawcy w znacznym stopniu przyczyniło się do jego przedłużenia (patrz punkty 6-8 powyżej). Wnioskodawca wniósł apelację. Postanowieniem z 6 września 2012 r. trzysędziowski skład Sądu Najwyższego oddalił apelację i doręczył orzeczenie Wnioskodawcy 13 listopada 2012 r. Postanowieniem z 31 stycznia 2013 r. Trybunał Konstytucyjny (Ustavni sud Republike Hrvatske) uznał za niedopuszczalną późniejszą skargę konstytucyjną Wnioskodawcy i doręczył to postanowienie spółce 23 marca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że zaskarżone orzeczenie drugiej instancji nie podlega kontroli konstytucyjnej.


Skarżący urodził się w 1971 roku. Na dzień 19 lutego 2011 r., w którym złożył wniosek do Trybunału, odbywał karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym w Erywaniu. 27 kwietnia 2009 r. skarżący wraz ze swoim przyjacielem D.T. oraz dwiema innymi osobami, D.O. i M.S., udał się do miasta Goris, aby odwiedzić swojego przyjaciela M.K., który odbywał tam karę w zakładzie karnym. Po przybyciu administracja zakładu karnego odmówiła zgody na widzenie z M.K. Mimo to pozwolono im przekazać paczkę przeznaczoną dla niego. Skarżący dał pieniądze D.T., D.O. i M.S. na zakup jedzenia dla M.K. i pozostał w zakładzie karnym, aby rozpocząć formalności. Podpisał pouczenie o odpowiedzialności za przesyłanie przedmiotów zabronionych więźniowi. D.T., D.O. i M.S. przynieśli tort, który kupili w lokalnym sklepie. Tort został przekazany administracji jako paczka dla M.K. W wyniku późniejszej kontroli paczki ujawniono, że wewnątrz tortu znajdowała się jednorazowa strzykawka wypełniona płynem. Tego samego dnia śledczy zdecydował o powołaniu biegłego w celu przeprowadzenia sądowo-medycznej ekspertyzy znalezionych przedmiotów. 29 kwietnia 2009 r. biegły wydał opinię, w której stwierdził, że zbadane substancje są narkotykami. 30 kwietnia 2009 r. wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącemu. 11 maja 2009 r. postawiono skarżącemu zarzut nielegalnego nabycia i dostarczania narkotyków w dużych ilościach. Skarżący nie przyznał się do zarzutów. Jego wersja była taka, że nie przebywał w pomieszczeniu do odbioru paczek w momencie przekazywania tortu. W toku śledztwa M.S., D.T. i D.O. zostali przesłuchani w charakterze świadków. Podczas przesłuchania M.S. zeznał, że on, D.T. i D.O. kupili tort, który następnie dali skarżącemu. Następnie wszyscy weszli do pokoju, w którym oddawano paczki dla więźniów, i tam widział, jak skarżący wkłada strzykawkę do tortu i rozsmarowuje krem, aby jej nie było widać. D.T. i D.O. zeznali, że oddali tort skarżącemu przed przekazaniem go administracji zakładu karnego. G.B., funkcjonariusz zakładu karnego, który skontrolował paczkę, zeznał podczas przesłuchania, że odkrył strzykawkę wypełnioną płynem wewnątrz tortu, który miał zostać dostarczony do M.K. Podczas konfrontacji ze skarżącym przeprowadzonej 4 listopada 2009 r. M.S. powtórzył swoje poprzednie zeznania. Po konfrontacji skarżący skarżył się na sposób jej przeprowadzenia. Skarżył się, między innymi, że śledczy nie odnotował szeregu ważnych oświadczeń dowodzących jego niewinności oraz że zadał M.S. kilka pytań, które nie zostały ani odnotowane, ani udzielone na nie odpowiedzi. W związku z tym zastępca prokuratora regionu Sjunik przesłuchał skarżącego 6 listopada 2009 r. i odnotował jego skargi. Skarżący zwrócił się również o przeprowadzenie kolejnej konfrontacji. Jego skargi pozostały bez odpowiedzi. 19 listopada 2009 r. akt oskarżenia został sfinalizowany, a sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego w Sjuniku, z siedzibą w mieście Goris, w celu wyznaczenia rozprawy. Lista osób do wezwania na rozprawę obejmowała M.S., D.T., D.O., mieszkańców miasta Kapan, oraz G.B., który mieszkał w Goris. 26 listopada 2009 r. sędzia D. z Sądu Rejonowego przejął sprawę i wyznaczył pierwszą rozprawę na 7 grudnia 2009 r. 1 grudnia 2009 r. sędzia D. wezwał M.S., D.T. i D.O. na rozprawę. Wezwania wysłane do D.T. i D.O. zostały zwrócone do sądu. List adresowany do D.T. zawierał notatkę sporządzoną przez kuriera 3 grudnia 2009 r., stwierdzającą, że D.T. przebywa w Erywaniu, a list adresowany do D.O. zawierał podobną notatkę, sporządzoną 4 grudnia 2009 r., stwierdzającą, że ten ostatni przebywa za granicą. Po otrzymaniu wezwania M.S. wysłał pisemną notatkę do sędziego D., stwierdzającą, że będzie przebywał w Erywaniu w sprawach prywatnych od 4 grudnia do końca miesiąca i nie będzie mógł stawić się na rozprawie. 7 grudnia 2009 r. sędzia D. wezwał M.S., D.T. i D.O. na rozprawę przełożoną na 17 grudnia 2009 r. 17 grudnia 2009 r. sędzia D. podjął decyzję o przymusowym doprowadzeniu świadków M.S. i D.T. na rozprawę przełożoną na 22 lutego 2010 r., biorąc pod uwagę, że nie podano ważnych powodów ich nieobecności. Wykonanie tej decyzji powierzono policji. Następnie sędzia D. otrzymał zaświadczenie wydane 19 lutego 2010 r. przez szpital w Erywaniu, z którego wynikało, że D.T. był tam leczony od 17 lutego 2010 r. Pismem z 22 lutego 2010 r. policja poinformowała sędziego D., że M.S. nie mieszka już pod wskazanym adresem i, według oświadczenia jego brata, wyjechał do Sankt Petersburga w styczniu, podczas gdy D.T. podpisał na komisariacie pisemne zobowiązanie do stawienia się na rozprawie 22 lutego 2010 r. Rozprawa z 22 lutego 2010 r. została odroczona do 9 marca 2010 r., ponieważ sędzia D. był chory. Pismem z 9 marca 2010 r. policja poinformowała sędziego D., że według matki D.T. wyjechał on do Erywania pod koniec lutego w celu poddania się leczeniu. Na rozprawie 9 marca 2010 r. sędzia D. zdecydował o kontynuowaniu procesu skarżącego w nieobecności świadków M.S., D.T. i D.O. Istotne fragmenty protokołu z tej rozprawy brzmią następująco:
„... Świadkowie M.S., D.T., D.O. nie są obecni na rozprawie przed sądem, Komenda Policji w Kapan poinformowała nas, że M.S. nie mieszka w mieście Kapan od stycznia 2010 r., wyjechał do Sankt Petersburga, Federacja Rosyjska, a D.T. przechodzi leczenie w Erywaniu.
Prokurator zajął stanowisko:
Kontynuować rozprawę, odczytać zeznania nieobecnych świadków M.S., D.T. i D.O. złożone podczas śledztwa.
Obrońca ... zajął stanowisko:
Kontynuować rozprawę, ponieważ w odpowiedzi na decyzję sądu o przymusowym doprowadzeniu świadków Komenda Policji w Kapan stwierdziła niemożność ich stawienia się.
Oskarżony zajął stanowisko:
Kontynuować rozprawę, chociaż moja żona widziała M.S. 3 dni temu.
Po wysłuchaniu stanowisk stron, sąd decyduje o kontynuowaniu rozprawy i odczytaniu przedprocesowych zeznań nieobecnych świadków M.S., D.T. i D.O.
... oskarżony odpowiedział:
Nie powiedzieli prawdy. [D.O.] miał trochę racji.
Nie wszedłem do pokoju odbioru paczek po dostarczeniu tortu.
Kłamstwem jest, że włożyłem strzykawkę do tortu.
Nie byłem w pokoju odbioru paczek, nie wiem, czy [D.T.] kłamie, czy nie...”
15 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego stawianych mu zarzutów i skazał go na pięć i pół roku pozbawienia wolności. W uzasadnieniu stwierdził w szczególności następujące rzeczy:
„Po ocenie zbadanych dowodów... sąd stwierdza za ustalone, że [skarżący] nielegalnie nabył... narkotyki, umieścił je wewnątrz tortu i próbował dostarczyć je do... więźnia [M.K.], ale zostały one odkryte i zajęte przez funkcjonariuszy... zakładu karnego podczas kontroli paczki.
[Skarżący] nie przyznał się do winy i powtórzył swoje zeznania złożone podczas śledztwa... że... kiedy przynieśli tort, on już podpisał [dokumenty]... potem przynieśli tort i dali go [G.B.]. Nie dotykał tortu, nie widział go ani nie brał...
Zgodnie z zeznaniem świadka G.B. złożonymi przed sądem, kilku młodych mężczyzn, wśród których rozpoznał [skarżącego], przybyło, aby odwiedzić więźnia M.K. Wizyta nie doszła do skutku, a oni chcieli przekazać paczkę... Odeszli i wrócili nieco później z tortem. Podczas kontroli tortu wewnątrz odkryto medyczną strzykawkę jednorazowego użytku...
Świadek A.A. zeznał przed sądem, że pracował w... zakładzie karnym... został wezwany do pokoju odbioru paczek, gdzie zobaczył jednorazową strzykawkę odkrytą wewnątrz tortu...
... przedprocesowe zeznania świadka M.S.... które potwierdził podczas konfrontacji ze [skarżącym]...
... przedprocesowe zeznania świadka D.T....
... przedprocesowe zeznania świadka D.O...
Pouczenie, zgodnie z którym [skarżący] przekazał paczkę adresowaną do [M.K.] i został pouczony o odpowiedzialności za przesyłanie przedmiotów zabronionych przez prawo...
... protokół ujawnienia przedmiotu zabronionego...
... protokół zajęcia ujawnionego przedmiotu zabronionego...
... opinia biegłego sądowego...
Tym samym, sąd uznaje za ustalone, że [skarżący] popełnił zarzucany czyn i że jego winę w popełnieniu go udowodniono.
Argumenty [skarżącego]... są bezzasadne i zostają obalone przez powyższe dowody.”
Skarżący wniósł apelację, skarżąc się, między innymi, że świadkowie przeciwko niemu nie zostali przesłuchani w sądzie. 29 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny ds. Karnych utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego. W uzasadnieniu stwierdził, że Sąd Rejonowy należycie zbadł i rozstrzygnął wnioski skarżącego o przesłuchanie świadków w sądzie. 20 lipca 2010 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną, skarżąc się, między innymi, na nieprzesłuchanie świadków przeciwko niemu ani w Sądzie Rejonowym, ani w Sądzie Apelacyjnym. 20 sierpnia 2010 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną skarżącego za niedopuszczalną z powodu braku podstaw.


Wnioskodawcy, pan K.S. i jego żona pani M.S., urodzili się odpowiednio w 1939 i 1942 roku i mieszkają w Lauf. W 2006 roku niemiecka służba specjalna (Bundesnachrichtendienst) kupiła od pewnego K. nośnik danych za znaczną sumę pieniędzy. Nośnik danych zawierał dane finansowe z liechtensteińskiego banku L. dotyczące 800 osób. K., który był wcześniej pracownikiem banku L., nielegalnie skopiował dane. Nośnik danych został przekazany niemieckim organom śledczym ds. podatkowych, które następnie wszczęły postępowanie przeciwko, między innymi, wnioskodawcom w sprawie przestępstw oszustwa podatkowego. 10 kwietnia 2008 roku Sąd Rejonowy w Bochum („Sąd Rejonowy”), na wniosek prokuratury w Bochum, wydał nakaz przeszukania domu wnioskodawców, którzy byli podejrzani o popełnienie oszustwa podatkowego w latach 2002–2006. Nakaz przeszukania zezwalał na zajęcie papierów i innych dokumentów dotyczących kapitału wnioskodawców, zarówno w Niemczech, jak i za granicą, w szczególności dokumentów zawierających informacje o fundacjach oraz wszelkich dokumentów, które mogły pomóc w ustaleniu rzeczywistego zobowiązania podatkowego wnioskodawców od 2002 roku. W nakazie przeszukania wskazano, że w toku śledztwa przeciwko innemu podejrzanemu prokuratura uzyskała informację, że wnioskodawcy założyli „Fundację K.” 17 stycznia 2000 roku oraz „T.U. S.A.” 14 czerwca 2000 roku. Wnioskodawcy byli podejrzani o dokonywanie inwestycji finansowych za pośrednictwem tych dwóch stowarzyszeń w banku L. w Liechtensteinie, za które byli zobowiązani do zapłaty podatku w Niemczech. Zgodnie z nakazem przeszukania, wnioskodawcy nie zadeklarowali około 50 000 euro (EUR) rocznych odsetek naliczonych od kapitału zarówno fundacji K., jak i T.U. S.A. w swoich zeznaniach podatkowych za lata 2002–2006. Wskazano, że wnioskodawcy uchylili się od zapłaty podatku w wysokości 16 360 EUR w 2002 roku, 24 270 EUR w 2003 roku, 22 500 EUR w 2004 roku, 18 512 EUR w 2005 roku oraz 18 000 EUR w 2006 roku. W nakazie przeszukania stwierdzono, że przeszukanie domu jest niezbędne w celu znalezienia dalszych dowodów oraz że, po zważeniu powagi zarzucanych przestępstw na prawach konstytucyjnych wnioskodawców, przeszukanie to jest proporcjonalne. 23 września 2008 roku przeszukano mieszkanie wnioskodawców i zajęto jedną kopertę zawierającą dokumenty banku L. oraz pięć plików komputerowych. Wnioskodawcy odwołali się od nakazu przeszukania. Argumentowali, że nakaz nie został wydany zgodnie z prawem. Opierał się on na materiale, który został pozyskany z naruszeniem prawa międzynarodowego, w szczególności Europejskiej konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych z 20 kwietnia 1959 roku oraz Konwencji o praniu pieniędzy, przeszukiwaniu, zajęciu i konfiskacie mienia pochodzącego z przestępstw z 8 listopada 1990 roku, ponieważ dane zostały skradzione z banku L. i zostały kupione przez służbę specjalną. Pozyskanie danych naruszyło również prawo krajowe, ponieważ służba specjalna nie miała upoważnienia do pozyskiwania danych podatkowych. W rzeczywistości taki czyn był przestępstwem zgodnie z prawem niemieckim, ponieważ naruszał § 17 ust. 1 i § 17 ust. 2 nr 2 Ustawy o nieuczciwej konkurencji („ujawnienie tajemnic urzędowych” (Geheimnisverrat)). Ponadto służbie specjalnej nie wolno było przekazywać danych podatkowych organom finansowym i prokuraturze, ponieważ naruszało to niemiecką zasadę prawną rozdzielenia służb specjalnych od policji/prokuratury (Trennungsprinzip). 8 kwietnia 2009 roku Sąd Rejonowy w Bochum oddalił odwołanie. Sąd uznał, że przeszukanie domu było legalne, ponieważ opierało się na legalnym nakazie przeszukania. Sąd nie miał wątpliwości, że oparcie nakazu przeszukania na informacjach zawartych w liechtensteińskim nośniku danych było legalne, ponieważ w jego ocenie dane nie zostały zajęte w bezpośrednim naruszeniu prawa międzynarodowego ani poprzez obejście traktatów międzynarodowych. Sąd Rejonowy był również zdania, że kwestionowany nakaz przeszukania mógł zostać wydany na podstawie informacji z nośnika danych, ponieważ służba specjalna odegrała jedynie bierną rolę w jego pozyskaniu. Zdaniem sądu nie było żadnych wskazań, że służba specjalna podżegała osobę trzecią do kradzieży danych, a jedynie przyjęła dane od osoby trzeciej, gdy ta je zaoferowała. Fakt, że służba specjalna mogła zapłacić sprzedającemu, nie zmieniał – w ocenie sądu – faktu, że służba specjalna odegrała jedynie bierną rolę. W opinii sądu pozyskanie nośnika danych w przewidziany sposób i przekazanie danych prokuraturze mieściło się w kompetencjach służby specjalnej, ponieważ nośnik danych zawierał 9600 zestawów danych dotyczących międzynarodowych przepływów pieniężnych. 7 sierpnia 2009 roku Sąd Okręgowy w Bochum oddalił odwołanie wnioskodawców. Uznał, że nakaz przeszukania był legalny, nawet jeśli prawdą było, że niemieckie władze naruszyły prawo karne kraju przy pozyskiwaniu dowodów. Nawet zakładając, że niemieckie władze mogły popełnić przestępstwa polegające na byciu „pomocnikiem w przestępstwie” (Begünstigung, art. 257 § 1 niemieckiego kodeksu karnego) i „pomocnictwa do ujawnienia tajemnic urzędowych” (Beihilfe zum Geheimnisverrat, § 17 ust. 1 i § 17 ust. 2 nr 2 Ustawy o nieuczciwej konkurencji w związku z art. 27 niemieckiego kodeksu karnego), kupując od K. dane z Liechtensteinu, oraz że K. mógł popełnić przestępstwo „szpiegostwa gospodarczego” (Betriebsspionage, § 17 ust. 2 nr 1 Ustawy o nieuczciwej konkurencji), uznał nakaz przeszukania za legalny. W odniesieniu do zarzutu wnioskodawców, że dane zostały pozyskane z naruszeniem prawa międzynarodowego, Sąd Okręgowy wątpił w takie naruszenie. W kwestii pytania, czy nielegalnie pozyskane dowody mogą być wykorzystane w postępowaniu karnym, Sąd Okręgowy powołał się na wyrok tego samego sądu z 22 kwietnia 2008 roku, w którym orzekł w podobnej sprawie i w odniesieniu do tego samego nośnika danych, że interes w ściganiu podejrzanych przeważa nad możliwymi naruszeniami prawa karnego, ponieważ główne przestępstwo „kradzieży danych” zostało popełnione przez osobę trzecią, a nie przez niemieckie władze. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Federalnego Trybunału Sprawiedliwości, dowody pozyskane nielegalnie przez osobę trzecią mogą być generalnie wykorzystywane w postępowaniu karnym, chyba że zostały pozyskane za pomocą przymusu lub siły. Należy również wziąć pod uwagę, że wykorzystanie „skradzionych” danych nie naruszyło istoty sfery prywatnej wnioskodawców, lecz ich sprawy biznesowe. Ponadto „kradzież danych” naruszyła w pierwszej kolejności nie prawa wnioskodawców, lecz prawa do ochrony danych banku, z którego zostały one „skradzione”. W ten sposób dane z Liechtensteinu nie zostały wykluczone jako dowód, a nakaz przeszukania mógł na nich się opierać. Co do domniemanego naruszenia prawa międzynarodowego, sąd dodał, że takie naruszenie nie prowadziłoby do bezprawności nakazu przeszukania, po pierwsze dlatego, że prawo międzynarodowe nie przyznaje wnioskodawcom żadnych praw osobistych, a po drugie dlatego, że wykorzystanie dowodu nie stanowiło w sobie naruszenia prawa międzynarodowego. 11 września 2009 roku wnioskodawcy wnieśli skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Byli zdania, że Sąd Okręgowy i Sąd Rejonowy powinny orzec, że nakaz przeszukania nie był zgodny z prawem, ponieważ wykorzystanie danych z Liechtensteinu jako podstawy dla nakazu przeszukania naruszyło traktaty międzynarodowe i suwerenność Liechtensteinu, który zaprotestował przeciwko wykorzystaniu danych. Ponadto argumentowali, że ich prawo do poszanowania domu, zgodnie z art. 13 Ustawy Zasadniczej, zostało naruszone, ponieważ nakaz przeszukania opierał się na dowodach, które zostały pozyskane przez służbę specjalną i przekazane prokuraturze z naruszeniem prawa krajowego. Zakup danych od K. stanowił czyn zabroniony. Ponadto służba specjalna nie miała uprawnień zgodnie z prawem niemieckim do zakupu takich danych. Ponadto przekazanie danych z Liechtensteinu od służby specjalnej do organów finansowych i prokuratury naruszyło zasadę rozdzielenia służby specjalnej i prokuratury w Niemczech. Naruszenie prawa krajowego było na tyle poważne, że sądy karne powinny były dojść do wniosku, że dane z Liechtensteinu nie mogły stanowić podstawy nakazu przeszukania. W ten sposób byłyby zobowiązane do stwierdzenia nielegalności nakazu przeszukania. 9 listopada 2010 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę konstytucyjną jako oczywiście bezzasadną. Uznał, że fakt, że nakaz przeszukania opierał się na danych z Liechtensteinu, nie naruszał art. 13 Ustawy Zasadniczej. Federalny Trybunał Konstytucyjny powtórzył, że nie ma absolutnej zasady, że dowody pozyskane z naruszeniem przepisów proceduralnych nigdy nie mogą być wykorzystane w postępowaniu karnym (por. ustęp 28 poniżej). Sąd dodatkowo wskazał, że należy pamiętać, że niniejsza sprawa nie dotyczy kwestii, czy dowody mogą być dopuszczone do procesu karnego, ale dotyczy jedynie kwestii wstępnej, czy dowody, które mogły zostać pozyskane z naruszeniem przepisów proceduralnych, mogły stanowić podstawę nakazu przeszukania w postępowaniu karnym. Nawet jeśli dowody uznano za niedopuszczalne w postępowaniu karnym, nie oznaczało to automatycznie, że to samo dotyczy wszystkich etapów śledztwa karnego. Ponadto sąd podkreślił, że nie jest jego rolą zastępowanie władz w interpretacji i stosowaniu prawa krajowego, ale kontrolowanie, w świetle Ustawy Zasadniczej, decyzji podjętych przez władze przy wykonywaniu ich uznania. Stosując te ogólne zasady do niniejszej sprawy, Federalny Trybunał Konstytucyjny orzekł na wstępie, że nie jest konieczne rozstrzygnięcie kwestii, czy pozyskanie danych naruszyło prawo krajowe lub międzynarodowe czy naruszyło zasadę rozdzielenia służby specjalnej i prokuratury w Niemczech, ponieważ Sąd Okręgowy w swoim wyroku odszedł od twierdzenia wnioskodawców, że dowody mogły w rzeczywistości zostać pozyskane z naruszeniem prawa krajowego i międzynarodowego, w tym prawa karnego. Federalny Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że fakt, że Sąd Okręgowy oparł swoją ocenę prawną na założeniu, iż pozyskanie danych nastąpiło z naruszeniem prawa krajowego i/lub międzynarodowego, nie był arbitralny i w związku z tym nie mógł zostać uznany za naruszający art. 13 Ustawy Zasadniczej. Jego ustalenie, że wnioskodawcy nie mogą powoływać się na prawo międzynarodowe na swoją korzyść, wykazywało jedynie odmienną opinię prawną bez pomijania praw podstawowych wnioskodawców. Ponadto Federalny Trybunał Konstytucyjny uznał za rozsądną ocenę prawną Sądu Rejonowego i Okręgowego, że zasada rozdzielenia służby specjalnej i prokuratury nie została naruszona, ponieważ okoliczności sprawy nie wykazały, aby służba specjalna zleciła lub koordynowała „kradzież danych”, lecz dane zostały jej zaoferowane z inicjatywy K. Pozyskiwanie danych w taki sposób i przekazywanie ich prokuraturze nie mogło naruszyć zasady rozdzielenia, a tym samym nie mogło uczynić nakazu przeszukania niekonstytucyjnym. W odniesieniu do ustalenia Sądu Okręgowego, że nakaz przeszukania mógł opierać się na danych z Liechtensteinu, Federalny Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ocena prawna Sądu Okręgowego wystarczająco uwzględniała prawa podstawowe wnioskodawców, ponieważ Sąd Okręgowy odszedł od twierdzenia wnioskodawców, że dowody zostały pozyskane z naruszeniem prawa krajowego, a tym samym oparł swoją decyzję na założeniu, które było dla wnioskodawców najlepszym z możliwych. Federalny Trybunał Konstytucyjny uznał również, że Sąd Okręgowy wyważył sprawiedliwie różne interesy w grze. Domniemane naruszenie prawa krajowego i/lub międzynarodowego nie pociągało za sobą bezwzględnego zakazu wykorzystania dowodów w postępowaniu w przedmiocie. Ponadto Sąd Okręgowy słusznie wskazał, że dane nie dotyczyły obszaru istotnego dla życia prywatnego wnioskodawców, lecz ich działalności gospodarczej. Uznał decydujący interes w grze, a mianowicie prawo wnioskodawców do nienaruszalności ich domu, i wystarczająco go wziął pod uwagę, ponieważ nic nie wskazywało na to, że niemieckie władze celowo i systematycznie naruszyły prawo międzynarodowe lub krajowe przy pozyskiwaniu nośnika danych. 2 sierpnia 2012 roku Sąd Rejonowy w Norymberdze uniewinnił wnioskodawców od zarzutów oszustwa podatkowego, stwierdzając, że nie udowodniono ponad wszelką wątpliwość, że kapitał fundacji będącej przedmiotem sprawy został zainwestowany w sposób oprocentowany.


Wnioskodawcy mieszkają lub mieszkali (drugi wnioskodawca) w Splicie. Pozostałe dane osobowe wnioskodawców zawarte są w załączniku. Z wyjątkiem trzeciego i czwartego wnioskodawcy, którzy są współwłaścicielami tego samego mieszkania, każdy z wnioskodawców jest (a drugi wnioskodawca był przed swoją śmiercią) właścicielem mieszkania w Splicie zajmowanego przez „chronionych najemców” (zaštićeni najmoprimci). Na mocy Ustawy o najmie mieszkań (Zakon o najmu stanova), która weszła w życie 5 listopada 1996 r., tacy najemcy objęci są szeregiem środków ochronnych, takich jak obowiązek wynajmujących zawarcia umowy najmu na czas nieokreślony, uiszczanie czynszu chronionego (zaštićena najamnina), którego wysokość ustala Rząd i który jest znacznie niższy od czynszu rynkowego; oraz lepsza ochrona przed wypowiedzeniem umowy najmu. W 2005 r. wnioskodawcy wnieśli powództwa cywilne przed Sądem Rejonowym w Splicie (Općinski sud u Splitu), domagając się wydania wyroków nakazujących Państwu wypłatę im różnicy między czynszem chronionym, do którego otrzymywania byli uprawnieni na mocy prawa krajowego, a czynszem rynkowym, jaki mogliby uzyskać, gdyby ich mieszkania nie podlegały systemowi chronionego najmu. Wnioskodawcy argumentowali, że niewystarczający poziom czynszu chronionego narzuconego im na mocy Ustawy o najmie mieszkań nieuzasadnionie ograniczał ich prawo własności. Wnioskodawcy powoływali się, między innymi, na art. 48 ust. 1 i art. 50 Konstytucji Chorwacji (patrz poniżej paragraf 18). Sąd Rejonowy w Splicie oddalił powództwa wnioskodawców jako bezzasadne. Wyroki te zostały utrzymane w mocy przez Sąd Okręgowy w Splicu (Županijski sud u Splitu), a w przypadku trzeciego i czwartego wnioskodawcy również przez Sąd Najwyższy (Vrhovni sud Republike Hrvatske). W skargach wniesionych do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske) wnioskodawcy zarzucili naruszenie ich prawa do rzetelnego procesu gwarantowanego przez art. 29 ust. 1 oraz prawa do odszkodowania w przypadku ograniczeń własności gwarantowanego przez art. 50 ust. 1 Konstytucji Chorwacji, powołując się również na jej art. 48 ust. 1 (patrz poniżej paragraf 18). Decyzjami z 25 stycznia i 14 grudnia 2011 r. oraz 29 marca i 9 lutego 2012 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargi konstytucyjne wnioskodawców, odpowiednio. Zgodnie z informacjami przedłożonymi przez wnioskodawców, poziom miesięcznego czynszu chronionego za ich mieszkania zmieniał się w okresie po wejściu w życie Konwencji w odniesieniu do Chorwacji (5 listopada 1997 r.) w sposób wskazany poniżej. Rząd nie kwestionował tych informacji.

Wysokość czynszu chronionego za mieszkanie pierwszego wnioskodawcy
Numer skargi
35444/12
Powierzchnia mieszkania w metrach kwadratowych
Wysokość czynszu chronionego w HRK
Okres 174,80
5 września 2012 r. – dalej

Wysokość czynszu chronionego za mieszkanie drugiego wnioskodawcy
Numer skargi
35576/12
Powierzchnia mieszkania w metrach kwadratowych
Wysokość czynszu chronionego w HRK
Okres 350,62
1 stycznia 2013 r. – dalej

Wysokość czynszu chronionego za mieszkanie trzeciego i czwartego wnioskodawcy[1]
Numery skarg
41555/12 i 41558/12
Powierzchnia mieszkania w metrach kwadratowych
Wysokość czynszu chronionego w HRK
Okres 160,08
5 września 2012 r. – dalej

Wysokość czynszu chronionego za mieszkanie piątego wnioskodawcy
Numer skargi
48914/12
Powierzchnia mieszkania w metrach kwadratowych
Wysokość czynszu chronionego w HRK
Okres

Zgodnie z twierdzeniem wnioskodawców, opłata na fundusz wspólny uiszczana przez właścicieli mieszkania na cele utrzymania itp., w przypadku mieszkania pierwszego wnioskodawcy została ustalona na 140 chorwackich kun (HRK) 1 marca 1998 r. i od tego czasu nie była zmieniana. Dla trzeciego i czwartego wnioskodawcy, jako współwłaścicieli tego samego mieszkania, opłata na fundusz wspólny została ustalona na 101,20 HRK 1 stycznia 1998 r. i od tego czasu nie uległa zmianie. Jeśli chodzi o mieszkania drugiego i piątego wnioskodawcy, opłata na fundusz wspólny nigdy nie została ustalona. Rząd nie kwestionował tej informacji. Zgodnie z twierdzeniem wnioskodawców, nigdy nie płacili oni podatku dochodowego od dochodów generowanych przez wynajem swoich mieszkań podlegających systemowi chronionego najmu. Wnioskodawcy przedstawili informacje dotyczące miesięcznego czynszu rynkowego za wynajem mieszkań w pobliżu ich mieszkań. Pierwszy wnioskodawca złożył:
– kopię umowy najmu z 30 września 2013 r. dotyczącej mieszkania w tym samym budynku o powierzchni 32,9 m² wynajmowanego za 2000 HRK miesięcznie,
– ogłoszenie z gazet z 4 września 1999 r. oferujące wynajem mieszkania w Splicie o podobnej wielkości jak jego (60 m²) za 650 marek niemieckich (DEM) miesięcznie,
– ogłoszenie z Internetu z 15 listopada 2013 r. oferujące wynajem umeblowanego mieszkania o powierzchni 50 m² za 300 EUR miesięcznie oraz inne z 9 grudnia 2014 r. dotyczące mieszkania o powierzchni 60 m² za 500 EUR miesięcznie,
– ogłoszenie z Internetu z 21 listopada 2014 r. oferujące wynajem mieszkania dwupokojowego za 112 EUR dziennie w sezonie wysokim i za 60 EUR dziennie w sezonie niskim.

Drugi i piąty wnioskodawca złożyli:
– ogłoszenie z gazet z 16 grudnia 1998 r. oferujące wynajem umeblowanego mieszkania o powierzchni 78 m² za 800 DEM miesięcznie,
– ogłoszenie z Internetu z 4 grudnia 2014 r. oferujące wynajem umeblowanego mieszkania o powierzchni 85 m² za 1200 EUR miesięcznie oraz inne z 8 lipca 2014 r. oferujące wynajem umeblowanego mieszkania o powierzchni 80 m² za 1000 EUR miesięcznie,
– ogłoszenie biura nieruchomości oferujące wynajem mieszkania o powierzchni 80 m² za 1000 EUR miesięcznie.

Ci wnioskodawcy twierdzili również, że ich mieszkania mogłyby być oferowane na wynajem w sezonie wysokim za 150 EUR dziennie.

Trzeci i czwarty wnioskodawca złożyli:
– ogłoszenie z gazet z 25 września 1999 r. oferujące wynajem nieumeblowanego mieszkania w Splicie o powierzchni 80 m² za 600 DEM miesięcznie oraz inne z 2 października 1999 r. oferujące wynajem mieszkania o powierzchni 93 m² za 1000 DEM miesięcznie,
– ogłoszenie z Internetu z 8 grudnia 2014 r. oferujące wynajem umeblowanego mieszkania o powierzchni 60 m² za 500 EUR miesięcznie oraz inne z 3 grudnia 2014 r. oferujące wynajem mieszkania o powierzchni 55 m² za 400 EUR miesięcznie.

Ci wnioskodawcy twierdzili również, że ich mieszkanie mogłoby być oferowane na wynajem w sezonie wysokim za minimum 50 EUR dziennie.

Rząd stwierdził, że wnioskodawcy nie wykazali, że w ogóle byliby w stanie wynająć swoje mieszkania lub wynająć je za miesięczny czynsz wskazany powyżej (patrz paragrafy 14–16), wskazując na negatywny wpływ, jaki kryzys finansowy wywarł na rynek nieruchomości. Rząd przedłożył informacje od organów podatkowych, z których wynikało, że miesięczny czynsz rynkowy za mieszkania w pobliżu mieszkań wnioskodawców wahał się w okresie między 2005 a 2015 r. od 750 HRK do 5320 HRK. Przedstawione dane dotyczyły dziewięciu mieszkań i przedstawiały się następująco:

Powierzchnia w metrach kwadratowych
Miesięczny czynsz w HRK
Odpowiedni okres
38
1850,00
2009 – 2012
60
4777,37
2007 – 2010
26
900,00
2005 – 2012
36
1473,12
2011 – 2012
62
5320,00
2015
62
3800,00
2010 – 2014
47
1475,00
2010 – 2012
56
1000,00
2008 – 2009


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1964 i 1975 roku i mieszkali w Moskwie. 5 kwietnia 2005 r. Sąd Rejonowy w Presnience w Moskwie uznał skarżących i ich współoskarżonych za winnych wymuszenia i orzekł wobec nich karę pozbawienia wolności. 31 października 2005 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał wyrok w mocy na skutek odwołania. 26 stycznia 2006 r. Prezydium Sądu Miejskiego uchyliło wyrok odwoławczy z 31 października 2005 r. z powodu wad formalnych i zarządził ponowne rozpatrzenie odwołania. Nie poruszono w nim kwestii aresztowania oskarżonych. Od tego orzeczenia nie przysługiwało zwykłe odwołanie, jednak drugi skarżący wniósł skargę do Sądu Najwyższego na niepodjęcie przez Sąd Miejski decyzji w sprawie jego środka zapobiegawczego. 13 grudnia 2006 r. sędzia Sądu Najwyższego oddalił jego skargę, stwierdzając co następuje:
„Fakt, że [Prezydium Sądu Miejskiego] bezpodstawnie (необоснованно) pominęło orzekanie w sprawie środka zapobiegawczego, nie stanowi podstawy do uchylenia jego decyzji, ponieważ z decyzji ... Sądu Miejskiego z 26 lipca 2006 r. oraz decyzji ... Sądu Rejonowego z 31 sierpnia 2006 r. wynika, że kwestia aresztowania została rozstrzygnięta w późniejszej decyzji sądowej, która utrzymała środek zapobiegawczy w postaci pozbawienia wolności wobec [drugiego skarżącego]”. 26 lipca 2006 r. Sąd Miejski przeprowadził nową rozprawę odwoławczą i uchylił pierwotny wyrok skazujący z powodu wad formalnych, zarządzając ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził również, że nie ma podstaw do zmiany środka zapobiegawczego, i utrzymał go, nie określając terminu ani nie powołując się na żadne przepisy prawa krajowego. 21 sierpnia 2006 r. Sąd Rejonowy przeprowadził rozprawę wstępną i wyznaczył termin rozprawy na 31 sierpnia. Utrzymał środek zapobiegawczy w postaci pozbawienia wolności, nie podając żadnych powodów, odniesień do prawa krajowego ani terminów. 31 sierpnia 2006 r. Sąd Rejonowy zwrócił akta sprawy prokuratorowi i przedłużył aresztowanie skarżących, powołując się na ciężar zarzutów, ale nie określając terminu. 30 października 2006 r. Sąd Miejski oddalił odwołania skarżących od zarządzenia o przedłużeniu. 16 stycznia 2007 r. Sąd Rejonowy przedłużył aresztowanie skarżących do 28 lutego 2007 r., powołując się na ciężar zarzutów oraz nieokreślone okoliczności wskazujące na ryzyko utrudniania postępowania. 21 lutego 2007 r. Sąd Miejski uchylił zarządzenie o aresztowaniu z 16 stycznia z powodu błędnej daty w jego treści. Utrzymał środek zapobiegawczy w postaci pozbawienia wolności, nie podając przyczyn. 27 lutego 2007 r. Sąd Rejonowy wydał zarządzenie o aresztowaniu o identycznej treści, które zostało utrzymane w mocy na skutek odwołania 16 kwietnia. Tego samego dnia Sąd Rejonowy przedłużył aresztowanie skarżących do 30 kwietnia 2007 r., powołując się na ciężar zarzutów. Zarządzenie o przedłużeniu zostało utrzymane w mocy na skutek odwołania 25 czerwca 2007 r. Dalsze przedłużenia zostały zatwierdzone przez Sąd Rejonowy w dniach 27 i 28 kwietnia (utrzymane w mocy na skutek odwołania 25 czerwca), 8 i 16 maja (utrzymane w mocy na skutek odwołania 23 lipca) oraz 13 czerwca 2007 r. (utrzymane w mocy na skutek odwołania 1 sierpnia). 11 października 2007 r. Sąd Rejonowy uznał oskarżonych za winnych i orzekł wobec nich kary pozbawienia wolności.


Skarżący urodził się w 1979 roku i mieszka w Doniecku. 29 maja 1997 roku Doniecki Sąd Rejonowy Kirowski („Sąd Kirowski”) uznał skarżącego za winnego rozboju i skazał go na trzy lata pozbawienia wolności. 18 lipca 1997 roku Doniecki Sąd Okręgowy („Sąd Okręgowy”) udzielił skarżącemu amnestii. 26 września 1997 roku ten sam sąd, na skutek zażalenia (протест) swojego przewodniczącego, uchylił decyzję z 18 lipca 1997 roku i utrzymał w mocy wyrok z 29 maja 1997 roku decyzją ostateczną. Skarżący dowiedział się o decyzji Sądu Okręgowego z 26 września 1997 roku dopiero po aresztowaniu w lutym 2003 roku (patrz punkt 10 poniżej). W październiku 1997 roku Sąd Kirowski przesłał swój wyrok do lokalnej policji w celu zapewnienia jego wykonania. Jak twierdził skarżący, a ostatecznie ustaliły sądy krajowe (patrz punkt 12 poniżej), nadal mieszkał pod swoim stałym adresem. Mimo że w grudniu 1997 roku został wpisany na listę osób poszukiwanych na krótki okres, ani w tym okresie, ani później policja nie próbowała się z nim skontaktować. 12 lutego 2003 roku policja z Kirowskiego aresztowała skarżącego w jego domu i doprowadziła go do więzienia nr 2 w Dzierżyńsku w celu odbycia kary. Po licznych bezskutecznych skargach do organów ścigania, w marcu 2003 roku skarżący złożył skargę do Sądu Kirowskiego, stwierdzając, że jego aresztowanie i zatrzymanie były niezgodne z prawem oraz żądając uwolnienia. Po kilku rundach postępowania, 23 marca 2006 roku Sąd Kirowski uwzględnił powództwo skarżącego i uznał zaskarżone czynności funkcjonariuszy policji za niezgodne z prawem. Sąd nie znalazł w aktach sprawy dowodów na to, że skarżącego powiadomiono o rozprawie sądowej i ostatecznej decyzji z 26 września 1997 roku. Został aresztowany ponad pięć lat później. Do tego czasu jego karę uległa przedawnieniu, co policja była zobowiązana, ale nie zdołała sprawdzić. W odniesieniu do wniosku skarżącego o uwolnienie, Sąd Kirowski stwierdził, że kwestia ta przestała być aktualna (patrz punkt 14 poniżej). 23 czerwca 2006 roku Sąd Okręgowy utrzymał w mocy powyższą decyzję. W międzyczasie, 27 kwietnia 2005 roku, Sąd Lokalny w Dzierżyńsku zarządził warunkowe przedterminowe zwolnienie skarżącego. Skarżący został zwolniony 4 maja 2005 roku po zakończeniu wszystkich formalności. W 2006 roku skarżący wniósł powództwo o odszkodowanie przeciwko Ministerstwu Spraw Wewnętrznych z powodu jego niezgodnego z prawem aresztowania i zatrzymania. Powołał się na ustawę o odszkodowaniach, zgodnie z którą osoba mogła dochodzić takiego odszkodowania, jeśli niezgodność z prawem jej aresztowania i zatrzymania została stwierdzona decyzją sądową (patrz punkt 26 poniżej). W tym kontekście skarżący powołał się na decyzję sądu z 23 marca 2006 roku, w której stwierdzono, że jego pozbawienie wolności było niezgodne z prawem (patrz punkt 12 powyżej). 3 kwietnia 2007 roku Sąd Kirowski oddalił jego powództwo jako bezzasadne. Sąd zauważył istnienie decyzji sądowej, na którą powołał się skarżący, nie odnosząc się jednak do niej. Sąd stwierdził, że skarżący nie odwoływał się ani od wyroku z 29 maja 1997 roku, ani od postanowienia z 26 września 1997 roku (patrz punkty 6 i 8 powyżej). Stwierdził również, że został zwolniony bez żadnego wniosku dotyczącego jego winy. Opierając się na powyższych rozważaniach, Sąd Kirowski uznał, że skarżącemu nie udało się udowodnić, że został pozbawiony wolności w sposób niezgodny z prawem. 26 czerwca 2007 roku Sąd Okręgowy utrzymał tę decyzję w mocy. 22 sierpnia 2007 roku pełnomocnik skarżącego, G., wniósł skargę kasacyjną. 6 września 2007 roku Sąd Najwyższy wyznaczył skarżącemu termin do 16 października 2007 roku na złożenie pełnomocnictwa. W swoim postanowieniu Sąd Najwyższy wskazał numer sprawy skarżącego zarejestrowanej w Sądzie Najwyższym. Jak potwierdzono w potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej, 17 października 2007 roku Sąd Najwyższy otrzymał list polecony od pełnomocnika skarżącego, który został nadany 12 października 2007 roku i dotyczył sprawy pod numerem wskazanym w postanowieniu z 6 września 2007 roku. Zdaniem skarżącego jego pełnomocnik wysłał żądany formularz upoważnienia za pomocą powyższego listu poleconego. Zdaniem Rządu treść tego listu i załączonych dokumentów, jeśli takie były, nie mogła zostać ustalona ze względu na brak ich szczegółowego opisu na potwierdzeniu odbioru. 30 października 2007 roku Sąd Najwyższy zwrócił skargę kasacyjną skarżącego bez rozpoznania. Uznał, że wbrew swoim poleceniom z 6 września 2007 roku, nie złożył pełnomocnictwa „w wyznaczonym terminie i przed doręczeniem niniejszego postanowienia”. 9 listopada 2007 roku Sąd Najwyższy wysłał swoje postanowienie do pełnomocnika skarżącego. Zdaniem skarżącego jego pełnomocnik otrzymał je 24 listopada 2007 roku. 3 grudnia 2007 roku G. zwrócił się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o uzasadnienie odrzucenia skargi kasacyjnej skarżącego, ponieważ postanowienie z 6 września 2007 roku zostało wykonane. Na ten wniosek nie udzielono odpowiedzi.