W latach 1991 i 1992 serbskie siły paramilitarne przejęły kontrolę nad około jedną trzecią terytorium Chorwacji i proklamowały tak zwaną „Serbski Autonomiczny Region Krajina” (Srpska autonomna oblast Krajina, dalej „Krajina”). Część rodziny Zdjelar – ojciec Milan, matka Anđelija, córka Dragica (trzeci skarżący) oraz synowie Janko (pierwszy skarżący), Slavko (ósmy skarżący) i Čedo (dziewiąty skarżący) – mieszkała w Crni Potok, wsi położonej w Krajinie. Na początku sierpnia 1995 roku władze chorwackie ogłosiły kampanię operacji wojskowej mającej na celu odzyskanie kontroli nad Krajiną. Operacja otrzymała kryptonim „Burza” i trwała od 4 do 7 sierpnia 1995 roku. Przed tą akcją zdecydowana większość ludności Krajiny uciekła z Chorwacji, początkowo do Bośni i Hercegowiny, ale później wielu z nich wyjechało, aby zamieszkać w Serbii. Niektórzy wrócili do Chorwacji po wojnie. Liczbę osób, które uciekły, szacuje się na od 100 000 do 150 000. 11 października 2001 roku pewien S.K. złożył w Prokuraturze Krajowej (Državno odvjetništvo Republike Hrvatske, dalej „SAO”) list osób zabitych podczas i po operacji „Burza”. Milan Zdjelar, ojciec skarżących, znajdował się na tej liście, a obok jego nazwiska była notatka, że został postrzelony w głowę i nogę 8 sierpnia 1995 roku przez członków brygady „Tygrysy” armii chorwackiej. 16 października SAO przekazało tę listę do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 25 października 2001 roku policja w Gvozd sfotografowała miejsce grobu Milana Zdjelara. 29 października 2001 roku policja w Gvozd przesłuchała Dragicę Zdjelar, trzecią skarżącą, która powiedziała, że jej ojciec został zabity 8 sierpnia 1995 roku w Crni Potok. W nieokreślonym dniu w 2002 roku ciało Milana Zdjelara zostało ekshumowane, a sekcja zwłok została przeprowadzona w szpitalu Šalata w Zagrzebiu 20 września 2002 roku. Przyczyny śmierci nie ustalono, a jedynym odnotowanym urazem był złamany obojczyk. 23 marca 2004 roku policja w Gvozd ponownie przesłuchała Dragicę Zdjelar. Powiedziała, że spośród członków jej rodziny tylko ona i jej ojciec pozostali w Crni Potok po rozpoczęciu operacji „Burza”. 8 sierpnia 1995 roku około godziny 12:50 siedziała z ojcem Milanem przed ich domem, położonym na wzgórzu w Crni Potok, około sto metrów od nieutwardzonej drogi głównej. Na tej drodze pojawił się wojskowy pojazd transportowy, jadący ze strony wsi Gojkovac. Gdy zrównał się z ich domem, pojazd zatrzymał się, a trzech żołnierzy ubranych w mundury maskujące wysiadło i zaczęło iść w stronę niej i jej ojca. Wtedy jej ojciec powiedział, że nie chce czekać na żołnierzy, ale ucieknie do lasu. Gdy zaczął biec, ona podążyła za nim, a potem usłyszała trzy strzały. Ukryła się w trawie i widziała, jak jej ojciec został postrzelony dwa razy, w klatkę piersiową i nogę. Zmarł niedługo potem. Żołnierze wrócili do pojazdu i pojechali w kierunku Topusko. Żołnierze, którzy zabili jej ojca, byli z brygady „Tygrysy”. Ukrywała się w lesie przez dwa dni, podczas gdy jej ojciec leżał martwy w trawie. Gdy wróciła z lasu, zgłosiła sprawę armii chorwackiej i otrzymała jedzenie od niektórych żołnierzy, którzy również pochowali jej ojca. 24 marca 2004 roku policja w Gvozd przesłuchała Anđeliję Zdjelar, która nie miała istotnych informacji do przekazania im na temat okoliczności, w jakich zginął jej mąż. 9 kwietnia 2004 roku Komenda Policji Sisacko-Moslawińskiej (Policijska uprava sisačko-moslavačka) wysłała raport do Powiatowego Prokuratora w Sisaku (Županijski državni odvjetnik Sisak), stwierdzając, że Dragica Zdjelar twierdziła, że 8 sierpnia 1995 roku jej ojciec Milan Zdjelar został zabity przez chorwackich żołnierzy, członków brygady „Tygrysy”. 29 lipca 2005 roku Prokuratura Krajowa wydała dokument dotyczący zapytań w sprawie zabójstw cywilów w latach 1991–1995. Dokument był skierowany do powiatowych prokuratur, które zostały poinstruowane, aby przeanalizowały wszystkie zebrane do tej pory informacje dotyczące zabójstw cywilów w tym okresie i skoncentrowały swoje działania na identyfikacji sprawców oraz gromadzeniu odpowiednich dowodów w celu wszczęcia postępowania karnego. 26 września 2005 roku skarżący i ich matka złożyli zawiadomienie o przestępstwie w SAO w związku ze śmiercią Milana Zdjelara, kwalifikując czyn jako zbrodnię wojenną przeciwko cywilowi i twierdząc, że ofiara była pochodzenia serbskiego, nieuzbrojona i nigdy nie była zaangażowana w żadną działalność wojskową podczas wojny w Chorwacji. 29 września 2005 roku SAO przekazało sprawę do Powiatowej Prokuratury w Sisaku, prosząc o zbadanie zabójstwa Milana Zdjelara. Między październikiem 2005 a lutym 2007 roku Prokuratura Krajowa kilkakrotnie pytała policję o postępy w śledztwie. Za każdym razem policja odpowiadała, że nie było żadnych postępów. W nieokreślonym terminie policja zwróciła się do Zarządu Żandarmerii Wojskowej (Uprava Vojne Policije, dalej „MOP”) o informacje dotyczące zabójstwa Milana Zdjelara. 7 lutego 2007 roku MOP odpowiedział, że nie posiada istotnych informacji. Zostało to przekazane do Prokuratury w Sisaku 13 lutego 2007 roku. Kilka razy między wrześniem 2007 a lipcem 2008 roku Prokuratura Krajowa pytała policję o postępy w śledztwie. Za każdym razem policja odpowiadała, że nie było żadnych postępów. 9 października 2008 roku Prokuratura Krajowa wydała instrukcję w sprawie wdrażania Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego do powiatowych prokuratur, w której wskazała, że kontrola pracy tych urzędów ujawniła dwa główne problemy: możliwą stronniczość osób zaangażowanych w toczące się postępowania w wyniku przynależności etnicznej ofiar lub sprawców; oraz problem procesów zaocznych. Instrukcja opowiadała się za bezstronnym śledztwem we wszystkich zbrodniach wojennych, niezależnie od przynależności etnicznej osób zaangażowanych, czy to ofiar, czy sprawców, i podkreślała obowiązki osób pracujących dla prokuratury w tym zakresie. 30 grudnia 2008 roku Prokuratura w Sisaku zwróciła się do Wydziału Śledczego Sądu Powiatowego w Sisaku o przesłuchanie Dragicy Zdjelar. Prośba ta została spełniona 25 marca 2009 roku, gdy sędzia śledczy tego sądu zebrał od niej zeznania. Dragica Zdjelar powtórzyła swoje wcześniejsze zeznanie. 11 maja 2009 roku policja przesłuchała F.O. i F.K., obu sąsiadów rodziny Zdjelar w Crni Potok. F.K. potwierdził, że to żołnierze armii chorwackiej przybyli do wsi, gdy zabito Milana Zdjelara. Nie mieli innych istotnych informacji o możliwych sprawcach. 12 maja 2009 roku policja poinformowała Prokuraturę w Sisaku, że zwróciła się do Ministerstwa Obrony o informacje dotyczące członków 153 brygady armii chorwackiej, którzy przybyli do Crni Potok po operacji „Burza” i zabójstwie Milana Zdjelara. 20 lipca 2009 roku Ministerstwo Obrony poinformowało policję, że Milan Zdjelar został pochowany przez członków 153 brygady armii chorwackiej, która była pod dowództwem osoby o imieniu M., i dostarczyło listę wszystkich członków tej brygady o tym imieniu. Jeden z nich, M.Š., już zmarł. Między 26 stycznia a 3 lutego 2010 roku policja przesłuchała pięciu byłych chorwackich żołnierzy, A.A., B.J., N.S., G.G. i M.T., wszystkich członków Pierwszej Brygady armii chorwackiej, zwanej również „Tygrysami”. Żaden z nich nie miał żadnej wiedzy o zabójstwie M.Z. ani żadnych innych cywilów podczas operacji „Burza”. 15 lutego 2010 roku, w odpowiedzi na zapytanie SAO, Prokuratura w Sisaku sporządziła krótki raport w sprawie. Nie było znaczących postępów. 9 i 16 marca 2010 roku policja przesłuchała M.J., M.L. i M.M., członków mniejszych jednostek wojskowych należących do 153 brygady armii chorwackiej. M.J., były członek jednostki inżynieryjnej, powiedział, że jego jednostka liczyła od trzech do pięciu żołnierzy i nigdy nie był świadkiem zabójstwa żadnych cywilów przez żadnego z nich. M.L., były dowódca logistyki w jednostce artyleryjskiej, oświadczył, że jego jednostka nigdy nie spotkała żadnych cywilów w żadnym momencie podczas operacji „Burza”, z wyjątkiem kilku w Topusko, którym dali jedzenie i picie. Większość wsi, przez które przechodzili, nie miała znaków z nazwami. Nie miał im żadnych informacji do przekazania na temat zabójstwa Milana Zdjelara. M.M. był żołnierzem w jednostce pod dowództwem I.P., a mniejsza jednostka, do której należał, była pod dowództwem K. M.M. nie miał żadnych informacji do przekazania im na temat zabójstwa Milana Zdjelara i zaprzeczył jakimkolwiek zaangażowaniu jego jednostki w zabójstwa cywilów podczas operacji „Burza”. Kilka razy między majem a grudniem 2011 roku Prokuratura Krajowa pytała policję o postępy w śledztwie. Za każdym razem policja odpowiadała, że nie było żadnych postępów. W osobnym rozwoju wypadków, 8 października 2012 roku, Ž.L., który był członkiem brygady „Tygrysy” przez około miesiąc w 1994 roku, po czym został przeniesiony do Trzeciego Batalionu, złożył zawiadomienie o przestępstwie w SAO przeciwko P.M. – ministrowi ds. weteranów wojennych – i innym za rzekome nadużycie władzy. W tym zawiadomieniu Ž.L. wspomniał o zabójstwie cywila lub cywilów w Crni Potok, kilka dni po operacji „Burza”. Twierdził, że przestępstwo to było „tolerowane przez dowództwo Trzeciego Batalionu (bojna) Pierwszej Brygady Armii Chorwackiej („gbr.” co oznacza „gardijska brigada”), której dowódcą był M.A. 2 listopada 2012 roku SAO przekazało te informacje do Prokuratury w Sisaku, która przekazała je policji 14 listopada 2012 roku. 22 listopada 2012 roku policja przesłuchała Ž.L. Powiedział, że podczas operacji „Burza” batalion był we wsi Krznarić, a następnie przeszedł do Crni Potok. Osoba odpowiedzialna za logistykę, o imieniu M., przyprowadziła cywila, mówiąc, że jest „četnikiem” (obraźliwe określenie na nacjonalistę serbskiego lub członka serbskich sił paramilitarnych). Ž.L. szczegółowo opisał tego mężczyznę. Wkrótce przybyli wicedowódca P.Z. i dowódca Trzeciej Kompanii (satnija) J.M. i zabrali mężczyznę gdzieś ze sobą. P.Z. i J.M. wrócili po około dwudziestu minutach, a gdy zapytano o miejsce pobytu zabranego mężczyzny, P.Z. odpowiedział, że „popłynął rzeką”. Po pewnym czasie usłyszeli strzały na szczycie wzgórza nad nimi. Ž.L. i inny żołnierz, M.T., zaczęli iść na szczyt tego wzgórza i doszli do domu, gdzie stała płacząca starsza kobieta. W domu nie było nikogo, ale na polu około dwadzieścia metrów dalej znaleźli starszego mężczyznę leżącego na brzuchu z ranami postrzałowymi w plecy i głowę. Obok niego leżała broń. Mężczyzna z logistyki powiedział, że strzelił mu w głowę, aby „skrócić jego cierpienie”. Ž.L. wyraził swoją dezaprobatę dla zachowania chorwackich żołnierzy wobec swojego dowódcy Ž.M. Później dowiedział się, że starsza kobieta, którą spotkali przed jej domem, również została zabita. 13 grudnia 2012 roku policja ponownie przesłuchała Dragicę Zdjelar. Powtórzyła w istocie swoje wcześniejsze zeznanie i podała również opis dwóch żołnierzy, którzy zabili jej ojca. W trakcie 2013 roku kilka krótkich raportów na temat rzekomo podjętych działań zostało sporządzonych przez policję i Powiatową Prokuraturę w Sisaku. 10 lipca 2013 roku SAO wysłało do Powiatowej Prokuratury w Sisaku pismo Ž.L., w którym twierdził, że był świadkiem zabójstwa cywilów w Crni Potok, które było zarówno zachęcane, jak i popełniane przez oficerów dowodzących Trzecim Batalionem (bojna) Pierwszej Brygady Armii Chorwackiej. 16 października 2013 roku Powiatowa Prokuratura w Zagrzebiu wysłała wezwania do Dragicy Zdjelar, F.O. i Ž.L. na 19 i 20 listopada 2013 roku. 11 listopada 2013 roku Ž.L. poinformował Powiatową Prokuraturę w Sisaku, że ze względu na problemy zdrowotne nie będzie w stanie przyjechać do Sisaku sam. Poprosił o zorganizowanie transportu do Sisaku lub o przesłuchanie go w Karlovacu, gdzie mieszkał. W kolejnym liście napisanym tego samego dnia stwierdził, że niektórzy policjanci przesłuchali go 22 listopada 2012 roku i doszli do wniosku, że „dostarczone przez niego informacje nie prowadzą do wniosku, że popełniono przestępstwo”. Ponadto odniósł się do listu z Prokuratury w Zagrzebiu z 28 maja 2013 roku stwierdzającego, że „zarzuty zawarte w jego zażaleniach i zawiadomieniach o przestępstwie były bezzasadne”. 19 listopada 2013 roku Powiatowa Prokuratura w Zagrzebiu zebrała zeznania od Dragicy Zdjelar, a 26 lutego 2014 roku od F.O. Oboje powtórzyli swoje wcześniejsze zeznania. Wydaje się, że 1 grudnia 2014 roku Prokuratura w Sisaku wysłała e-mailem wezwanie do Ž.L., wymagające od niego złożenia zeznania w sprawie zabójstw w Crni Potok w 1995 roku. 6 grudnia 2014 roku Ž.L. odesłał notatkę do Prokuratury, odnoszącą się do wezwania i stwierdzającą, że odmawia złożenia jakichkolwiek zeznań ze względu na problemy zdrowotne, upływ czasu oraz fakt, że w rzeczywistości nie był świadkiem żadnych przestępstw i że jego wcześniejsze zarzuty w tym zakresie były bezzasadne. Twierdził również, że odmówiono mu praw w związku z jego leczeniem medycznym. 31 grudnia 2014 roku Prokuratura Krajowa przekazała notatkę Ž.L. do Powiatowej Prokuratury w Sisaku. 5 czerwca 2015 roku śledztwo w sprawie licznych ofiar zabitych na szerszym terenie powiatu sisackiego przez nieznanych sprawców podczas operacji „Burza” zostało przydzielone Powiatowej Prokuraturze w Osijeku (dalej „OCSAO”). 13 lipca 2016 roku OCSAO, powołując się na zeznanie Ž.L. złożone na policji, zwróciło się do Ministerstwa Obrony o informacje o miejscu pobytu osób nazwanych przez Ž.L., w szczególności P.J., J.M., osoby o pseudonimie M. oraz osoby, która była odpowiedzialna za logistykę w brygadzie „Tygrysy”. 23 listopada 2016 roku OCSAO zwróciło się do policji w Sisaku o przeprowadzenie przesłuchań z jedną F.K., która prawdopodobnie miała informacje o mężczyznach, którzy zabili Milana Zdjelara; o przesłuchanie B.J., A.A., N.S., G.G. i M.T., członków brygady „Tygrysy”, którzy byli w Crni Potok podczas operacji „Burza”, w sprawie ich miejsca pobytu podczas operacji; o zlokalizowanie trzech dowódców jednostki armii chorwackiej, której członkowie rzekomo pochowali Milana Zdjelara 10 sierpnia 1995 roku i których imiona zaczynały się na M, a mianowicie M.J., M.L. i M.M.; oraz o ponowne przesłuchanie D.Z., M.V., N.M., D.V, J.V. i M.B., wszystkich mieszkańców Crni Potok. 20 grudnia 2016 roku policja poinformowała OCSAO, że F.K., N.M., M.B. i J.V. zmarli. W Crni Potok było również kilka osób o imieniu M.V. i D.V. 29 grudnia 2016 roku policja przesłuchała G.G. i N.S., byłych członków brygady „Tygrysy”. G.G. powiedział, że możliwe, że brygada przechodziła przez Crni Potok podczas operacji „Burza”, ale nie widzieli żadnych cywilów. Powiedział również, że B.J., N.S. i M.T. byli częścią grupy patrolowej (izviđačka desetina). N.S. powiedział, że brygada „Tygrysy” nie zabiła ani nie aresztowała żadnych cywilów ani żołnierzy podczas operacji „Burza”. 11 stycznia 2017 roku Ministerstwo Obrony poinformowało policję o miejscu pobytu M.J., M.L. i M.M. 16 stycznia 2017 roku policja przesłuchała A.A., który był członkiem grupy patrolowej brygady „Tygrysy”. Powiedział, że jego grupa nie była w Crni Potok podczas operacji „Burza” i nie wiedział również, czy brygada „Tygrysy” tam była. 24 kwietnia 2004 roku skarżący i ich matka wnieśli powództwo cywilne przeciwko Państwu do Sądu Rejonowego w Gvozd, domagając się odszkodowania w związku ze śmiercią ich ojca. Powództwo oparli na ustawie o odpowiedzialności z 2003 roku. Powództwo zostało oddalone 14 lipca 2005 roku. Wyrok ten został utrzymany w mocy na skutek odwołania przez Sąd Powiatowy w Sisaku 18 czerwca 2009 roku oraz przez Sąd Najwyższy 5 października 2011 roku. Sądy krajowe uznały, że roszczenie o odszkodowanie zostało złożone po upływie ustawowego terminu przedawnienia określonego w prawie regulującym przyznawanie odszkodowań w postępowaniu cywilnym. Następna skarga konstytucyjna wniesiona przez skarżących została oddalona 5 czerwca 2012 roku.


W nieznanej dacie maja 2003 r. skarżący napisali list do najwyższych władz Dystryktu Brczko (BD), a mianowicie do Międzynarodowego Nadzorcy Dystryktu Brczko, Przewodniczącego Zgromadzenia Dystryktu Brczko i Gubernatora Dystryktu Brczko, podczas gdy procedura powołania dyrektora wieloetnicznej publicznej stacji radiowej Dystryktu Brczko była jeszcze w toku. W liście wyrazili swoje zaniepokojenie procedurą powołania dyrektora wieloetnicznej publicznej stacji radiowej Dystryktu Brczko. Skrytykowali władze za niedotrzymanie zasady proporcjonalnej reprezentacji społeczności etnicznych w służbie publicznej Dystryktu Brczko, określonej w Statucie Dystryktu Brczko[3]. W związku z tym stwierdzili:
„...Doceniamy i dziękujemy za Wasze wsparcie oraz wysiłek włożony w stworzenie radia wieloetnicznego... Niestety, wydaje się, że na samym początku tego ważnego przedsięwzięcia doszło do poważnego zaniedbania. Komisja doboru dyrektora [radia] została powołana z naruszeniem Statutu Dystryktu Brczko. Składa się ona z trzech członków Serbów[4], jednego Chorwata[5] i jednego Bośniaka. Tym samym, po raz kolejny, zignorowano Statut (Dystryktu Brczko), który wymaga proporcjonalnej reprezentacji trzech konstytutywnych narodów w instytucjach publicznych. Parlament stwierdził kilka przypadków nieprzestrzegania tej zasady w zakresie zatrudniania pracowników w sektorze publicznym, w tym w radio Dystryktu Brczko, na niekorzyść Bośniaków i Chorwatów, oraz zwrócił się do Gubernatora o naprawienie tej nierównowagi. Niestety, nic nie zrobiono w celu jej naprawienia. Potwierdza to nieoficjalna informacja, że pani M.S. została zaproponowana na stanowisko dyrektora radia przez członków Serbów (komisji doboru), którzy stanowią większość, mimo że poprzedni dyrektor był Bośniakiem. Ta propozycja jest nie do przyjęcia, tym bardziej że dotyczy osoby, która nie posiada kwalifikacji zawodowych i moralnych na to stanowisko.” List kontynuowano w następujący sposób:
„Według naszych informacji (našim informacijama), zainteresowana pani
(1) stwierdziła w wywiadzie opublikowanym w „NIN”[6], komentując zniszczenie meczetów w Brczko, że muzułmanie nie są narodem (Muslimani nisu narod), że nie posiadają kultury i że w związku z tym niszczenie meczetów nie może być postrzegane jako niszczenie zabytków kultury,
(2) jako pracownica radia Dystryktu Brczko demonstracyjnie rozrywała na terenie radia (demonstrativno kidala) kalendarz pokazujący harmonogram usług religijnych w miesiącu Ramadan,
(3) na terenie radia przykryła herb Bośni i Hercegowiny herbem Republiki Serbskiej,
(4) jako redaktor programu kulturalnego radia Dystryktu Brczko zakazała nadawania sevdalinek[7], argumentując, że ten typ piosenki nie ma wartości kulturalnej ani muzycznej.
Mocno wierzymy, że opisane powyżej czyny całkowicie dyskwalifikują panią M.S. jako kandydatkę na stanowisko dyrektora wieloetnicznego Radia i Telewizji Dystryktu Brczko i że na to [stanowisko dyrektora radia] powinien zostać mianowany Bośniak, co byłoby zgodne ze Statutem [Dystryktu Brczko] i koniecznością zrekompensowania niezrównoważenia etnicznego w zakresie zatrudnienia w sektorze publicznym.
Mamy nadzieję, że odpowiednio zareagujecie na nasz list...
W razie braku jakiejkolwiek reakcji z Waszej strony, będziemy zmuszeni zwrócić się do opinii publicznej (obratiti se javnosti) i [skontaktować się z] międzynarodowymi i innymi kompetentnymi przedstawicielami.” Niedługo potem, jeszcze w maju 2003 r., list został opublikowany w trzech różnych dziennikach. 29 maja 2003 r. M.S. wytoczyła powództwo cywilne o zniesławienie, twierdząc, że w powyższym liście skarżący zamieścili zniesławiające oświadczenia, które wyrządziły szkodę jej reputacji i zdyskredytowały ją jako osobę i dziennikarkę zawodową. W trakcie procesu sąd pierwszej instancji dopuścił znaczną ilość dowodów, w tym ustne zeznania siedmiu świadków (wydaje się, że wszystkich pracowników publicznego radia Dystryktu Brczko) dotyczące prawdziwości czterech zarzutów zawartych w liście skarżących; dopuścił również ustne zeznania powódki oraz O.H. i S.C., członków i ustawowych przedstawicieli dwóch ze skarżących. Jak opisano w wyroku z 29 września 2004 r. (patrz paragraf 18 poniżej), M.S. zeznała, że dowiedziała się o liście krótko po tym, jak został wysłany przez skarżących, ale nie wiedziała, kto przekazał go mediom. Potwierdziła, że usunęła ze ściany w pomieszczeniach stacji radiowej kalendarz pokazujący harmonogram usług religijnych w miesiącu Ramadan, ale wyjaśniła, że ściana była używana wyłącznie do ogłoszeń związanych z pracą. Zaprzeczyła, by podarła kalendarz. Co do herbu Bośni i Hercegowiny, zeznała, że kartka zaproszeniowa z herbem Republiki Serbskiej[8] została umieszczona w rogu herbu Bośni i Hercegowiny, ale ten drugi nie został przykryty. Na koniec zaprzeczyła, jakoby zakazała nadawania sevdalinek. Argumentowała, że wszystkie te sprawy zostały wyrwane z kontekstu, że jej kariera dziennikarska została zahamowana i że martwiła się o swoją przyszłość zawodową. O.H. potwierdził, że uczestniczył w przygotowaniu listu i oświadczył, że dowiedział się o zawartych w nim informacjach od pracowników stacji radiowej, którzy poprosili go o pomoc. Nie było zamiaru publikowania listu. Z tego powodu został on wysłany do władz osobiście. Nie wiedział, jak list trafił do mediów. S.C. zeznał, że większość informacji została zwrócona jego uwadze przez O.H. List został wysłany do władz osobiście. Ich intencją nie było publikowanie listu w mediach. Dlatego wskazali w liście, że dotyczy on zarzutów, a nie ustalonych faktów. Ich celem było zwrócenie uwagi władz na błędy M.S., która była poważną kandydatką na stanowisko dyrektora radia Dystryktu Brczko. Wyrokiem z dnia 29 września 2004 r. Sąd Pierwszej Instancji Dystryktu Brczko oddalił powództwo M.S. i nakazał jej opublikowanie wyroku na własny koszt oraz zwrot kosztów procesu skarżących. Uznał, że skarżący nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności, ponieważ nie było dowodu na to, aby opublikowali list w mediach. Istotna część wyroku brzmi następująco:
„Jest jasne, że list pozwanych był adresowany osobiście (upućeno na ruke) do Gubernatora, Przewodniczącego Zgromadzenia i Nadzorcy dla Dystryktu Brczko... i nie został wysłany do mediów... Sąd ustalił, że celem listu było zwrócenie uwagi władz na (te) kwestie i umożliwienie im wyciągnięcia pewnych wniosków po weryfikacji tych informacji, a nie publikowanie niezweryfikowanych informacji.
Po zbadaniu artykułów opublikowanych w mediach, sąd stwierdza, że żaden z nich nie został opublikowany przez [skarżących].” W wyniku apelacji M.S., Sąd Apelacyjny Dystryktu Brczko uchylił ten wyrok w dniu 16 maja 2005 r. i postanowił przeprowadzić nowe rozprawy. Na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym M.S. powtórzyła, że cztery oświadczenia określone powyżej (patrz paragraf 11 powyżej) zawierały nieprawdziwe i zniesławiające zarzuty, których celem było przedstawienie jej jako nacjonalistki i odpowiednio dyskwalifikacja na stanowisko, o które się ubiegała. Nie tylko nie została powołana na to stanowisko, ale list miał inne długoterminowe negatywne konsekwencje dla niej. Skarżący argumentowali, że nie posiadali zdolności sądowej (bycia pozwanych), ponieważ nie wysłali listu do mediów i odpowiednio nie wyrażali ani rozpowszechniali publicznie żadnych zniesławiających oświadczeń wobec apelującej. List został wysłany do władz. Wyrokiem z 11 lipca 2007 r. Sąd Apelacyjny Dystryktu Brczko oddalił ten argument i stwierdził, że
„...reputacja osoby może zostać uszkodzona, jeśli ktoś wyraża lub rozpowszechnia wobec innych osób nieprawdziwe fakty lub zarzuty dotyczące przeszłości, wiedzy, umiejętności lub czegokolwiek innego (i wiedział lub powinien był wiedzieć, że te fakty lub zarzuty były nieprawdziwe). Z tych powodów sąd oddala argumenty respondentów, że można być pociągniętym do odpowiedzialności za zniesławienie tylko wtedy, gdy nastąpiło publiczne ogłoszenie lub rozpowszechnienie lub publikacja (takich) oświadczeń w mediach.” Skarżący argumentowali dalej, że M.S. była funkcjonariuszem publicznym i że biorąc udział w konkursie na stanowisko dyrektora radia, stała się postacią publiczną. Powołując się na przepis 6(5) ustawy o zniesławieniu (patrz paragraf 41 poniżej), sąd orzekł następująco:
„...nawet jeśli strona poszkodowana jest funkcjonariuszem publicznym lub kandydatem na stanowisko w organie publicznym i jest ogólnie postrzegana jako mająca ważny wpływ na sprawy publiczne o znaczeniu politycznym... (pozwany) ponosi odpowiedzialność za zniesławienie, jeśli wiedział, że oświadczenie było fałszywe lub z lekkomyślnością zignorował jego niedokładność.” Odnosząc się do pierwszej części listu (patrz paragraf 10 powyżej), Sąd Apelacyjny Dystryktu Brczko nie poszedł dalej niż notowanie, że zawierała ona sądy wartościujące, za które nie można przypisać odpowiedzialności skarżącym na mocy ustawy o zniesławieniu. Ponadto zacytował cztery oświadczenia zawarte w liście (patrz paragraf 11 powyżej) i stwierdził, że „dotyczyły one oświadczeń o faktach, które pozwani byli zobowiązani udowodnić.” W związku z tym ponownie przesłuchał O.H., S.C. i świadków, którzy już złożyli ustne dowody przed sądem pierwszej instancji (patrz paragraf 14 powyżej). Sąd Apelacyjny zauważył również, że R.S. i O.S., obaj pracownicy publicznego radia Dystryktu Brczko, odwiedzili jednego ze skarżących w celu omówienia zachowania M.S. w miejscu pracy. Podczas tej wizyty R.S. powiedział O.H., że w trakcie miesiąca Ramadan M.S. odłączyła od ściany w pomieszczeniach radia kalendarz pokazujący harmonogram usług religijnych. Sąd zauważył, że ściana była używana do ogłoszeń związanych z pracą. Wskazał również, że w odpowiednim czasie na ścianie został umieszczony inny tekst, który nie był związany z pracą. O.S. (kierownik dźwięku w radio) powiedział O.H., że pewnego razu M.S. poprosiła go o wyjaśnienie, dlaczego sevdalinka była nadawana w czasie zarezerwowanym w programie na inny typ muzyki. Potwierdził, że usunęła religijny kalendarz Ramadan ze ściany. Na spotkaniu odbywającym się krótko potem, O.H. podzielił się informacjami otrzymanymi od R.S. i O.S. z innymi respondentami. Podczas tego spotkania jeden z respondentów odniósł się do artykułu gazetowego i domniemanego oświadczenia M.S. dotyczącego muzułmanów i niszczenia meczetów. Sformułowany został również zarzut, że M.S. przykryła herb Bośni i Hercegowiny herbem Republiki Serbskiej. S.C. potwierdził, że słyszał ludzi rozmawiających o tym w mieście. Po przeanalizowaniu zeznań świadków i respondentów, sąd stwierdził, że fakty zgłoszone w liście dotyczące kalendarza usług religijnych w miesiącu Ramadan i nadawania sevdalinek były nieprawdziwe, ponieważ „list ewidentnie nie zawierał tego, co (R.S. i O.S.) powiedzieli o apelującej i jej zachowaniu dotyczącym kalendarza religijnego i nadawania sevdalinek”. Notując, że zarzut, iż M.S. była autorką oświadczenia opublikowanego w gazecie, był nieprawdziwy, sąd stwierdził:
„...na podstawie zeznań S.C. [sąd ustala], że na spotkaniu poprzedzającym przygotowanie listu wybitny członek [respondentów] poinformował uczestników spotkania, że apelująca złożyła oświadczenie do gazety, której treść była identyczna z treścią listu. Przy późniejszej weryfikacji [S.C.] ustalił, że taki tekst został opublikowany, ale apelująca nie była autorką...”
Sąd stwierdził dalej:
„Respondenci nie udowodnili także prawdziwości zarzutu, że w swoim biurze apelująca przykryła herb Bośni i Hercegowiny herbem Republiki Serbskiej. Na podstawie dowodów złożonych przez świadków przesłuchanych w procesie (B.S., D.N. i K.P.), [sąd] ustalił, że apelująca położyła kartkę zaproszeniową, na której znajdował się herb Republiki Serbskiej, w rogu herbu Bośni i Hercegowiny...”
W podsumowaniu sąd stwierdził:
„Wysyłając list do Biura Wysokiego Przedstawiciela Dystryktu Brczko – Międzynarodowego Nadzorcy Dystryktu Brczko, Przewodniczącego Zgromadzenia Dystryktu Brczko i Gubernatora Dystryktu Brczko, respondenci wyrządzili szkodę reputacji i honorowi powódki w miejscu, w którym mieszka i pracuje. Zrobili to, wyrażając i rozpowszechniając wobec powyższych osób fakty dotyczące zachowania, czynów i oświadczeń apelującej, o których wiedzieli lub powinni byli wiedzieć, że są fałszywe...”
Sąd Apelacyjny nakazał skarżącym poinformować Międzynarodowego Nadzorcę Dystryktu Brczko, Przewodniczącego Zgromadzenia Dystryktu Brczko i Gubernatora Dystryktu Brczko w ciągu 15 dni, że odwołują list, w przeciwnym razie będą musieli wspólnie zapłacić równowartość 1280 EUR tytułem zadośćuczynienia niemajątkowego na rzecz M.S. Ponadto zostali zobowiązani do przekazania wyroku radiu i telewizji Dystryktu Brczko oraz dwóm gazetom w celu opublikowania na koszt skarżących. Co do obliczenia wysokości zadośćuczynienia niemajątkowego, sąd stwierdził:
„Przy ocenie wysokości odszkodowania, a mianowicie sprawiedliwego zadośćuczynienia, które ma zostać przyznane apelującej, [sąd] wziął pod uwagę, że kwestionowane fakty zostały wspomniane w artykule opublikowanym w mediach...”
15 listopada 2007 r. M.S. złożyła wniosek do Sądu Pierwszej Instancji Dystryktu Brczko o egzekucję powyższego wyroku. 5 grudnia 2007 r. Sąd Pierwszej Instancji wydał nakaz egzekucyjny. 12 grudnia 2007 r. skarżący zapłacili równowartość 1445 EUR (w tym odsetki i koszty egzekucji) w wykonaniu wyroku z 11 lipca 2007 r. 27 marca 2009 r. Sąd Pierwszej Instancji zamknął postępowanie egzekucyjne. 15 października 2007 r. skarżący złożyli skargę do Konstytucyjnego Trybunału Bośni i Hercegowiny, domagając się ochrony ich praw na mocy artykułu 10 Konwencji. 13 maja 2010 r. Konstytucyjny Trybunał uznał, że ingerencja w prawo skarżących do wolności wypowiedzi była „konieczna w społeczeństwie demokratycznym” i stwierdził, że nie nastąpiło naruszenie artykułu II/3.h) Konstytucji Bośni i Hercegowiny ani artykułu 10 Konwencji. Istotna część decyzji brzmi następująco:
„34. Na wstępie Konstytucyjny Trybunał zauważa, że apelujący nie zaprzeczyli, że ich odpowiedzialność za zniesławienie opiera się na ustawie o zniesławieniu z 2003 r. i że w związku z tym ingerencja w prawo [do wolności wypowiedzi] chronione artykułem 10 Europejskiej Konwencji była przewidziana przez prawo... Zaskarżony wyrok został wydany w postępowaniu cywilnym o zniesławienie wszczętym przez respondenta przeciwko apelującym... odpowiednio, ingerencja podążała za legitymizowanym celem ochrony „reputacji lub praw innych”. Pozostaje do ustalenia, czy skarżona ingerencja była „konieczna w społeczeństwie demokratycznym”...
W odniesieniu do istnienia „pilnej potrzeby społecznej”, Konstytucyjny Trybunał obserwuje, że zaskarżone (sądowe) decyzje dotyczą listu, który apelujący wysłali do władz Dystryktu Brczko i Nadzorcy Dystryktu Brczko, przedstawiając powódkę (M.S.) w złym świetle. Sąd Apelacyjny uznał to za zniesławienie, ponieważ (sprawa) dotyczyła oświadczeń, których prawdziwość mogła zostać zweryfikowana... Konstytucyjny Trybunał zauważa, że Sąd Apelacyjny zakwalifikował zaskarżone oświadczenia w liście jako oświadczenia o faktach, a nie jako sądy wartościujące. Konstytucyjny Trybunał uważa również, że należy je traktować jako oświadczenia o faktach, które należy udowodnić. Apelemci nie zrobili tego, ponieważ nie włożyli rozsądnego wysiłku w weryfikację prawdziwości [tych] oświadczeń o faktach przed [zgłoszeniem], lecz jedynie złożyli [te oświadczenia]. Konstytucyjny Trybunał uważa, że Sąd Apelacyjny ustalił bez wątpienia, że zaskarżone oświadczenia faktyczne o M.S. były fałszywe i że apelanci ponoszą odpowiedzialność za zniesławienie. Z zeznań dwóch świadków, od których apelanci otrzymali informacje przedstawione w liście (dotyczące części listu, w której stwierdzono, że M.S. „zrobiła sobie punkt honoru usunięcia ze ściany (i podarcia) kalendarza z harmonogramem usług religijnych w miesiącu Ramadan i jako redaktor programu rozrywkowego zakazała nadawania sevdalinek argumentując, że ten typ piosenki nie ma wartości kulturalnej ani muzycznej”), Sąd Apelacyjny ustalił, że istniała ewidentna niezgodność między tym, co powiedziano apelantom, a tym, co zgłosili w liście. Ponadto, oświadczenie w zaskarżonym liście, że M.S. udzieliła wywiadu dotyczącego niszczenia meczetów, zostało obalone przez innego świadka, który złożył zeznanie, że późniejsza weryfikacja ujawniła, że M.S. nie była autorką wspomnianego wywiadu. Wreszcie, apelanci nie udowodnili prawdziwości zarzutów, że M.S. przykryła herb Bośni i Hercegowiny herbem Republiki Serbskiej. W świetle powyższego, w niniejszej sprawie interes publiczny pozwalający na zgłaszanie domniemanych nieprawidłowości w postępowaniu urzędników publicznych nie może opierać się na jawnie fałszywych zarzutach faktycznych, które podważają ich reputację [i] których nie można uznać za krytykę, którą powinni tolerować w świetle ich funkcji. Zgodnie z tym, sąd uważa, że Sąd Apelacyjny poprawnie stwierdził, że w niniejszej sprawie istniała „pilna potrzeba społeczna” [dla ingerencji w prawo apelantów do wolności wypowiedzi]. Ponadto Konstytucyjny Trybunał zauważa, że Sąd Apelacyjny przyznał zadośćuczynienie niemajątkowe M.S., ponieważ jej reputacja została dotknięta nieprawdziwymi oświadczeniami złożonymi w zaskarżonym liście... Konstytucyjny Trybunał już stwierdził w swoim wcześniejszym orzecznictwie, że reputacja osoby stanowi część jej tożsamości osobistej i integralności psychicznej...
... 43. Apelemci... nie zweryfikowali zaskarżonych oświadczeń z góry, co było ich obowiązkiem. Sąd Apelacyjny ustalił, że apelanci wyrządzili szkodę reputacji M.S., składając nieprawdziwe zarzuty, które spowodowały u niej cierpienie psychiczne... Decydując o roszczeniu o zadośćuczynienie niemajątkowe i jego wysokości, Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę cel tych odszkodowań i zasadę, że nie powinna ona faworyzować aspiracji niezgodnych z jej naturą i celem społecznym. 44. [T]rybunał uważa, że środek nałożony na apelantów w niniejszej sprawie był proporcjonalny do celu, jakiemu służył... Sąd uważa dalej, że Sąd Apelacyjny nie przekroczył swojej władzy uznaniowej, decydując o roszczeniu o zadośćuczynienie niemajątkowe... [T]rybunał stwierdza, że powody podane przez Sąd Apelacyjny były „istotne” i „wystarczające” w rozumieniu artykułu 10 Europejskiej Konwencji. 45. W świetle powyższego, Konstytucyjny Trybunał uważa, że ingerencja w prawo apelantów do wolności wypowiedzi była „konieczna w społeczeństwie demokratycznym” i że w związku z tym nie nastąpiło naruszenie artykułu II/3.h) Konstytucji Bośni i Hercegowiny ani artykułu 10 Konwencji.”
35. Zgodnie z protokołem ze spotkania Zarządu stacji radiowej Dystryktu Brczko z dnia 9 maja 2003 r., było dwóch kandydatów na stanowisko dyrektora radia, jednym z nich była M.S. Zarząd postanowił przedłużyć mandat p.o. dyrektora radia, biorąc pod uwagę, że „ze względu na presję polityczną i powtarzające się głosowania” nie można było podjąć decyzji w odniesieniu do żadnego z kandydatów.
II. 1995 OGÓLNE RAMOWE POROZUMIENIE O POKOJU W BOŚNI I HERCEGOWINIE („POROZUMIENIE Z DAYTON”)
36. Porozumienie z Dayton, zainicjowane w bazie Sił Powietrznych Wright-Patterson w pobliżu Dayton (Stany Zjednoczone Ameryki) 21 listopada 1995 r. i podpisane w Paryżu (Francja) 14 grudnia 1995 r., było zwieńczeniem około czterdziestu czterech miesięcy przerwanych negocjacji pod auspicjami Międzynarodowej Konferencji dotyczącej byłej Jugosławii i Grupy Kontaktowej. Weszło w życie w tej ostatniej dacie i zawiera dwanaście aneksów.
37. Aneks 2 do Porozumienia dotyczy Porozumienia o Linii Podziału Międzyentystycznego i Kwestii Związanych. Istotna część tego Aneksu brzmi następująco:
„Republika Bośni i Hercegowiny, Federacja Bośni i Hercegowiny i Republika Serbska („Strony”) uzgodniły następujące:
...
Artykuł V: Arbitraż dla obszaru Brczko
1. Strony zgadzają się na wiążący arbitraż spornej części Linii Podziału Międzyentystycznego w obszarze Brczko wskazanej na mapie załączonej w Dodatku.
2. Nie później niż sześć miesięcy po wejściu w życie niniejszego Porozumienia, Federacja mianuje jednego arbitra, a Republika Serbska mianuje jednego arbitra. Trzeci arbiter zostanie wybrany za porozumieniem mianowanych przez Strony w ciągu trzydziestu dni thereafter. Jeśli nie dojdą do porozumienia, trzeci arbiter zostanie mianowany przez Prezesa Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Trzeci arbiter będzie pełnił funkcję przewodniczącego trybunału arbitrażowego.
3. O ile Strony nie uzgodnią inaczej, postępowanie będzie prowadzone zgodnie z regulaminem UNCITRAL. Arbitrzy zastosują odpowiednie zasady prawne i słuszności.
5. Arbitrzy wydadzą swoją decyzję nie później niż w ciągu roku od wejścia w życie niniejszego Porozumienia. Decyzja będzie ostateczna i wiążąca, a Strony wdrożą ją bez opóźnienia.”


Skarżący urodził się w 1965 roku i mieszka w Budapeszcie. 7 października 2009 r. o godz. 16.07 skarżący zawiadomił policję, że planuje zorganizować demonstrację w dniu 10 października 2009 r. w godzinach od 14.00 do 19.00 przed więzieniem przy ulicy Venyige w Budapeszcie, w proteście przeciwko „politycznym prześladowaniom radykalizmu narodowego”. Ulica Venyige jest szeroką ulicą ślepą z pasem serwisowym. Funkcjonariusz policji z komisariatu, który otrzymał zawiadomienie, wielokrotnie próbował skontaktować się ze skarżącym telefonicznie, zgodnie z odpowiednim rozporządzeniem wydanym przez Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zadań policji związanych z zapewnieniem porządku publicznego podczas imprez masowych, w celu umówienia się na spotkanie. Mimo podjęcia kilku prób i pozostawienia wiadomości nie mógł jednak z nim porozmawiać. 9 października 2009 r. Komendant Policji w Budapeszcie zakazał demonstracji, argumentując, że ruch nie może zostać przekierowany na trasy alternatywne (art. 8 ust. 1 ustawy o zgromadzeniach). W decyzji powołał się na art. 21 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 11 Konwencji oraz decyzję nr 55/2001.AB Trybunału Konstytucyjnego. Skarżący wniósł skargę do sądu na decyzję w ustawowym terminie trzech dni. 15 października 2009 r. Sąd Okręgowy w Budapeszcie oddalił sprawę skarżącego. Sąd zauważył, że przy ocenie, czy ruch można przekierować na inne trasy, organ wziął pod uwagę udział około 200 demonstrantów, zgodnie z zawiadomieniem skarżącego, oraz ustalił, że legalne parkowanie i ruch w okolicy stałyby się niemożliwe, gdyby wydarzenie się odbyło. Sąd zgodził się z decyzją policji w tym, że chociaż prawo do zgromadzeń jest konstytucyjnym prawem podstawowym, nie jest ono bezwzględne i nie może prowadzić do naruszenia praw podstawowych innych osób, a zatem może podlegać ograniczeniom. Sąd uznał, że decyzja była legalna, ponieważ policja w wystarczającym stopniu ustaliła fakty, przestrzegała przepisów proceduralnych i zastosowała jasne kryteria oceny, a ocena dowodów była logiczna.


Skarżący urodził się w 1968 roku i jest obecnie osadzony w więzieniu w Wracy. W 2012 roku skarżący był osadzony w więzieniu w Warnie, odbywając łączną karę osiemnastu lat pozbawienia wolności za zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem, czyny nierządne, kradzież kwalifikowaną i kradzież samochodu. Cierpi na wiele przewlekłych schorzeń oraz zaburzenia osobowości, które objawiały się, między innymi, kilkoma próbami samookaleczenia i groźbami samobójczymi. W 2007 roku skarżący był leczony na oddziale psychiatrycznym Szpitala Więziennego w Łoweczu. Po umieszczeniu go w celi izolacyjnej w kwietniu 2008 roku, ponownie groził, że wyrządzi sobie krzywdę i przez osiem dni był utrzymywany niemal stale w bezruchu poprzez skucie rąk i nóg do łóżka (zob. sprawę Dimcho Dimov przeciwko Bułgarii, nr 57123/08, 16 grudnia 2014 r., w której Trybunał stwierdził w tym zakresie naruszenie materialnego i procesowego aspektu art. 3 Konwencji). Na początku 2012 roku skarżący należał do grupy więźniów, do której należał również pan K.I. Ten ostatni odbywał łączną karę sześciu i pół roku za wymuszenie rozbójnicze oraz liczne przypadki gróźb pozbawienia życia i chuligaństwo kwalifikowane. Zgodnie z późniejszą opinią psychologiczną, pan K.I. był wcześniej wielokrotnie przyjmowany na oddział psychiatryczny Szpitala Więziennego w Łoweczu i cierpiał na zaburzenia osobowości mieszane z elementami zachowań dyssocjalnych, paranoją i niestabilnością emocjonalną. Rankiem 15 lutego 2012 roku skarżący udał się do skrzydła dla więźniów przewożonych, aby odebrać materac, który podobno pożyczył innemu więźniowi. Gdy wszedł do celi, pan K.I., z którym miał konflikt od stycznia tego roku, zaczął się z nim kłócić, mówiąc mu, że nie ma prawa wchodzić i zabierać rzeczy. Strażnik interweniował i wyprowadził skarżącego ze skrzydła, zostawiając go w więziennej fryzjerni. Zgodnie ze złożonymi później zeznaniami skarżącego, pan K.I. podążył za nim, chwycił go za kołnierz przez kraty oddzielające fryzjernię od korytarza i uderzył go w głowę i nos. W sporządzonym kilka dni później raporcie pracownik socjalny odpowiedzialny za grupę skarżącego stwierdził, że nie ma dowodów na takie zdarzenie, ponieważ żaden inny więzień nie potwierdził twierdzeń skarżącego, a skarżący nie zgłosił żądania badania lekarskiego. Powiadomiony przez strażnika, pracownik socjalny przyszedł i rozmawiał ze skarżącym, powtarzając, że nie może wrócić do tego skrzydła. Zgodnie z jej raportem o zdarzeniu, jej słowa zdenerwowały go i zaczął głośno z nią dyskutować. To z kolei zirytowało pana K.I., który zaczął krzyczeć na skarżącego. Pracownik socjalny zabrał pana K.I. i dwóch innych więźniów do celi, gdzie przypomniała im o ich obowiązkach i ostrzegła ich, że jakakolwiek przemoc będzie naruszeniem przepisów więziennych i pociągnie za sobą środki dyscyplinarne. Uznali, że zareagowali z przesadą i zobowiązali się dołożyć starań, aby naprawić relacje w grupie. Następnie pracownik socjalny rozmawiał ze skarżącym, który znajdował się w stanie silnego wzburzenia emocjonalnego. Poinformowała go o zobowiązaniu pana K.I. do uspokojenia konfliktu. Skarżący zaczął krzyczeć i wyzywać pana K.I., który go usłyszał i krzyknął w odpowiedzi. Aby uspokoić sytuację, pracownik socjalny umieścił skarżącego w izolacji w celi. Następnego dnia pracownik socjalny otrzymał skargi od pięciu innych więźniów z grupy. Protestowali przeciwko powrotowi skarżącego do grupy, twierdząc, że systematycznie ich zastraszał i napastował. Skarżący również złożył skargę, stwierdzając, że nie może już pozostać w tej samej grupie co pan K.I. W rezultacie, 21 lutego 2012 roku pracownik socjalny zalecił dyrektorowi więzienia przeniesienie skarżącego do innej grupy. Była zdania, że pozostanie w starej grupie pogorszyłoby relacje w niej, ponieważ on atakowałby więźniów, którzy nie stanęli po jego stronie w konflikcie z panem K.I., co byłoby również szkodliwe dla jego dobrostanu emocjonalnego i bezpieczeństwa. W międzyczasie skarżący był tymczasowo przetrzymywany w celi na innym piętrze. Sześć dni po pierwszym incydencie, 21 lutego 2012 roku, strażnik zabrał skarżącego z powrotem na jego stary korytarz, aby mógł odebrać swoje rzeczy z szafki. Zgodnie z raportem strażnika, złożonym tego samego dnia, skarżący przeklinał i groził panu K.I., przechodząc obok niego. Ten ostatni, zdenerwowany, uderzył skarżącego w szczękę. Pracownik socjalny przeprowadził w ciągu kilku następnych dni dochodzenie na wniosek dyrektora więzienia i uzyskał zeznania od ośmiu innych więźniów, potwierdzające wydarzenia. Zaproponowała, aby pan K.I. otrzymał upomnienie dyscyplinarne, a skarżący pozostał w nowej grupie, aby uniknąć dalszych sprzeczek między nimi. W wyniku otrzymanego ciosu skarżący doznał złamania szczęki, ale nie zostało to wykryte natychmiast (zob. punkty 18, 25 i 28 poniżej). Trzy tygodnie po incydencie, 13 marca 2012 roku, dyrektor więzienia wydał panu K.I. upomnienie dyscyplinarne. Skarżący nie wyraził chęci poddania się badaniu lekarskiemu po incydencie, który miał podobno miejsce 15 lutego 2012 roku. Po incydencie z 21 lutego 2012 roku został przewieziony do centrum medycznego więzienia w Warnie, gdzie został zbadany przez felczera, ponieważ jedyny lekarz więzienny przebywał w tym czasie na długotrwałym zwolnieniu lekarskim (zob. punkt 40 poniżej). Skarżący powiedział felczerowi, że został uderzony obok prawego ucha i odczuwa ból ucha oraz dolnej szczęki. Felczer zauważył pewne zaczerwienienie ucha, ale nie zgłosiła niczego poważniejszego. Zauważyła również, że skarżący nie miał objawów innych urazów ciała. Sporządziła notatkę dla administracji więzienia, szczegółowo opisując swoje ustalenia. Zgodnie ze złożonym przez niego oświadczeniem w toku późniejszego postępowania karnego przeciwko panu K.I. (zob. punkt 35 poniżej), skarżący poprosił felczera o skierowanie go na prześwietlenie rentgenowskie, ale odmówiła. 22 lutego 2012 roku skarżący ponownie udał się do centrum medycznego i otrzymał witaminy, lek przeciwzapalny, lek rozluźniający mięśnie i antybiotyki. Odwiedził centrum jeszcze raz 24 lutego 2012 roku i otrzymał lek przeciwbólowy. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego w postępowaniu karnym przeciwko panu K.I. (zob. punkt 35 poniżej), wielokrotnie prosił o skierowanie do zewnętrznego specjalisty medycznego na badanie. Jego kolejna wizyta w centrum miała miejsce 7 marca 2012 roku, kiedy skarżył się na utratę słuchu w prawym uchu. Felczer zdecydowała się skierować go do specjalisty zewnętrznego. Konsultacja odbyła się siedem tygodni później, 26 kwietnia 2012 roku (zob. punkt 25 poniżej). Rząd stwierdził, że opóźnienie wynikało z faktu, że objawy skarżącego nie wskazywały na schorzenie wymagające pilnej uwagi oraz z tego, że organizacja badania lekarskiego poza więzieniem wymagała czasu. Skarżący ponownie udał się do centrum medycznego więzienia 13 marca 2012 roku i groził głodówką. Zgodnie z oświadczeniem, które złożył w toku późniejszego postępowania karnego przeciwko panu K.I. (zob. punkt 35 poniżej), złożył to groźby, aby wywrzeć presję na władzach więziennych w celu skierowania go na badanie lekarskie do specjalisty zewnętrznego. Jego kolejna wizyta w centrum odbyła się 23 kwietnia 2012 roku, kiedy otrzymał lek przeciwbólowy, ale najwyraźniej nie skarżył się dalej na swoje zdrowie. 26 kwietnia 2012 roku skarżącego badał zewnętrzny laryngolog, który stwierdził, że odczuwa ból w prawym stawie skroniowo-żuchwowym i uszach oraz ma słaby słuch. Zauważył również, że skarżący ma pewne zaczerwienienie błon bębenkowych. Przepisał leki przeciwbólowe i antybiotyki oraz zasugerował, aby skarżącego zobaczył chirurg szczękowy. Koszty konsultacji pokryło więzienie. 27 kwietnia oraz 7 i 10 maja 2012 roku skarżący ponownie odwiedził centrum medyczne więzienia i otrzymał antybiotyki i leki przeciwbólowe. 12 maja 2012 roku został wywieziony z więzienia na konsultację psychiatryczną. 14 maja 2012 roku więzienny felczer poinformowała skarżącego, że poprosi administrację więzienia o pokrycie kosztów konsultacji z chirurgiem szczękowym. Rząd wyjaśnił, że było to konieczne, ponieważ takie konsultacje nie były objęte bułgarskim systemem ubezpieczenia zdrowotnego, a więzienie musiało uiścić specjalną opłatę za taką konsultację. 19 maja 2012 roku skarżący został zbadany przez chirurga szczękowego i wykonano mu panoramiczne zdjęcie rentgenowskie. Chirurg stwierdził, że skarżący ma złamanie prawego wyrostka kłykciowego, które nie zagoiło się prawidłowo, oraz pourazowe zapalenie stawu prawego stawu skroniowo-żuchwowego. Zalecił, aby skarżący poddał się fizjoterapii tego stawu. Koszty konsultacji i zdjęcia rentgenowskiego pokryła administracja więzienia. 21 maja 2012 roku więzienny felczer zaproponowała skarżącemu wysłanie go do Szpitala Więziennego w Sofii na fizjoterapię. Odmówił. 15 czerwca 2012 roku skarżący wyraził zgodę na wysłanie go do Szpitala Więziennego w Sofii i został przyjęty 18 lipca 2012 roku. Został zbadany i wykonano mu zdjęcie rentgenowskie czaszki. Stwierdzono, że ma złamaną szczękę, która już się zrosła i nie można jej już operować, oraz skrzywioną przegrodę nosową. Był leczony lekami przeciwpsychotycznymi, przeciwdrgawkowymi i stabilizującymi nastrój oraz poddawał się fizjoterapii stawów skroniowo-żuchwowych. Przebywał w szpitalu do 1 sierpnia 2012 roku, kiedy to wrócił do więzienia w Warnie. Między czerwcem a październikiem 2012 roku skarżący wielokrotnie odwiedzał więzienne centrum medyczne. Ogólnie otrzymywał leki przeciwbólowe, a na jego żądanie dyskutowano o dalszych konsultacjach z lekarzami zewnętrznymi. Druga konsultacja z laryngologiem odbyła się 27 grudnia 2012 roku. Stwierdziła, że skarżący skarżył się na słaby słuch i ból prawego ucha. Stwierdziła, że ma prawidłowe błony bębenkowe, ale słabe zęby, co powodowało zwichnięcie stawu skroniowo-żuchwowego, a także zaburzenie czynności tego stawu. Przepisała leki przeciwbólowe. W sporządzonym 11 lutego 2013 roku raporcie medycznym lekarz więzienia w Warnie stwierdził, że skarżący nie ma pieniędzy na zapłacenie za operację żuchwy i że nie pokrywa jej krajowy system ubezpieczenia zdrowotnego. W listopadzie 2013 roku skarżący przeszedł operację skrzywionej przegrody nosowej w szpitalu w Warnie. W nieznanej dacie w 2012 roku skarżący złożył skargę do prokuratury rejonowej w Warnie na incydenty z 15 i 21 lutego 2012 roku. W czerwcu 2012 roku prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania karnego. Stwierdziła, że żaden pracownik więzienia nie popełnił przestępstwa podczas incydentów. Na skutek odwołania skarżącego, w sierpniu 2012 roku prokuratura okręgowa w Warnie utrzymała tę decyzję w mocy. Skarżący odwołał się dalej i, 10 października 2012 roku, prokuratura apelacyjna w Warnie uchyliła odmowę wszczęcia postępowania karnego przeciwko panu K.I., ale utrzymała odmowę wszczęcia postępowania przeciwko pracownikom więzienia. Zauważyła, że wewnętrzne dochodzenie ustaliło, że incydent z udziałem dwóch więźniów został niezwłocznie rozpatrzony i że nie było winnych zaniedbań ze strony pracowników więzienia. Przekazała sprawę z powrotem z poleceniem dla niższych prokuratur sprawdzenia, czy czyny pana K.I. stanowiły spowodowanie średniego uszczerbku na zdrowiu. W następstwie śledztwa i opóźnień w wynikłym procesie z powodu zdrowia psychicznego pana K.I., w lutym 2015 roku Sąd Rejonowy w Warnie uznał pana K.I. za winnego spowodowania średniego uszczerbku na zdrowiu skarżącego poprzez złamanie jego szczęki. Skazał go na sześć lat pozbawienia wolności i nakazał mu zapłacić skarżącemu 2000 bułgarskich lewów (BGN) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Sąd zauważył, że złamanie osłabiło funkcje żucia i mowy skarżącego przez co najmniej cztery miesiące i spowodowało mu znaczny ból i cierpienie (zob. wyrok nr 68 z 12.02.2015 r. w sprawie o sygn. akt nr 3419/2013, Sąd Rejonowy – Warna). W marcu 2016 roku, na skutek odwołania pana K.I., Sąd Okręgowy w Warnie w pełni utrzymał w mocy wyrok sądu niższej instancji (zob. decyzja nr 61 z 07.03.2016 r. w sprawie o sygn. akt nr 301/2015, Sąd Okręgowy – Warna). We wrześniu 2014 roku skarżący wniósł powództwo o odszkodowanie przeciwko Głównemu Dyrektoriatowi Wykonania Kar przy Ministerstwie Sprawiedliwości. Zarzucił, że w ciągu ostatnich dwóch miesięcy władze więzienia w Warnie nie zapewniły mu odpowiedniej opieki medycznej w związku z bólem prawego ucha, złamaną szczęką i drętwieniem lewego ramienia. Sąd Administracyjny w Warnie rozpoznawał sprawę 1 grudnia 2014 roku i 2 lutego 2015 roku, kiedy to skarżący nieoczekiwanie wycofał pozew, a sąd umorzył postępowanie.

II. ISTOTNE RAPORTY EUROPEJSKIEGO KOMITETU PRZECIWKO TORTUROM LUB NIELUDZKIEMU LUB PONIŻAJĄCEMU TRAKTOWANIU LUB KARANIU
Delegacja Europejskiego Komitetu Przeciwdziałania Torturom albo Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu („CPT”) odwiedziła Bułgarię w dniach od 18 do 29 października 2010 roku. Odwiedziny obejmowały wizytę w więzieniu w Warnie. W swoim wynikającym raporcie (CPT/Inf (2012) 9) CPT zauważył następujące kwestie (przypisy pominięto):
„88. W więzieniach w Płowdiwie i Warnie przemoc między więźniami była powszechna. Z badania dokumentacji dotyczącej kar dyscyplinarnych wynikało, że co najmniej raz w tygodniu dochodziło do gwałtownej sprzeczki między więźniami, co prowadziło do umieszczania w celi karnej i okazjonalnie do interwencji medycznej lub hospitalizacji. ...
Szczególnie w więzieniu w Warnie niski poziom zatrudnienia w połączeniu z poważnym przepełnieniem mogłoby łatwo zagrozić bezpieczeństwu zarówno personelu, jak i więźniów. ... 89. ... Komitet uważa, że skuteczna strategia zwalczania zastraszania/przemocy między więźniami powinna dążyć do zapewnienia, by personel więzienny był w stanie sprawować swoją władzę w odpowiedni sposób. W szczególności personel powinien być zachęcany do ściślejszego nadzorowania czynności więźniów i wchodzenia z nimi w bezpośredni kontakt w celu rozwoju dynamicznego bezpieczeństwa. Oznacza to udostępnienie wystarczającej liczby personelu i zapewnienie mu odpowiedniego szkolenia wstępnego i zaawansowanego. Gdy dojdzie do incydentów zastraszania/przemocy między więźniami, personel musi być zarówno zdecydowany, jak i odpowiednio przeszkolony do interwencji. ...
Oprócz wdrożenia indywidualnej oceny ryzyka i potrzeb, system więziennictwa może również musieć rozwinąć zdolność zapewnienia, że potencjalnie niekompatybilne kategorie więźniów nie są umieszczane razem. ... 121. Mimo dobrej woli i zaangażowania personelu medycznego w odwiedzonych więzieniach, świadczenie opieki zdrowotnej więźniom pozostawało problematyczne ze względu na poważny niedobór personelu i zasobów. Delegacja usłyszała szereg skarg od więźniów w więzieniach w Płowdiwie i Warnie dotyczących opóźnionego lub utrudnionego dostępu do lekarza, niewystarczającej jakości opieki (w szczególności stomatologicznej), problematycznego dostępu do specjalistów zewnętrznych i opóźnień w transferze do szpitali zewnętrznych. ...
W więzieniu w Warnie zespół personelu medycznego składał się z psychiatry i felczera. Niemożność zastąpienia głównego lekarza, który przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, narzuciła przytłaczający ciężar na psychiatrę i felczera. Jako rozwiązanie tymczasowe, lekarz z pobliskiego schroniska „Razdelna” okresowo odwiedzał więzienie (tj. cztery do pięć razy w miesiącu). ...”
Delegacja CPT ponownie odwiedziła Bułgarię w dniach od 4 do 10 maja 2012 roku. Odwiedziny ponownie obejmowały wizytę w więzieniu w Warnie. W swoim wynikającym raporcie (CPT/Inf (2012) 32) CPT zauważył następujące kwestie (przypisy pominięto):
„19. Delegacja otrzymała wiele zarzutów dotyczących przemocy między więźniami w więzieniach w Burgas i Warnie (w tym zastraszania słownego i fizycznego) i sama była świadkiem takich epizodów. Nie było to zaskakujące biorąc pod uwagę połączenie poważnego przepełnienia i ekstremalnie niskiego poziomu zatrudnienia w obu zakładach.
Mimo wieloletnich rekomendacji w tej sprawie, ustalenia z wizyty w 2012 roku sugerują, że niewielki postęp został osiągnięty w zwalczaniu przemocy między więźniami. Komitet musi ponownie podkreślić, że obowiązek opieki, jaki jest winny władzom więziennym wobec powierzonych im więźniów, obejmuje odpowiedzialność za ochronę ich przed innymi więźniami, którzy mogą chcieć wyrządzić im krzywdę. W szczególności personel więzienny musi być czujny na oznaki kłopotów i być zarówno zdecydowany, jak i odpowiednio przeszkolony do interwencji. Taka zdolność do interwencji będzie oczywiście zależeć, między innymi, od odpowiedniego stosunku personelu do liczby więźniów i zapewnienia wszystkim członkom personelu odpowiedniego szkolenia wstępnego i zaawansowanego. Ponadto cały system więziennictwa może musieć rozwinąć zdolność zapewnienia, że potencjalnie niekompatybilne kategorie więźniów nie są umieszczane razem. ... 40. Świadczenie opieki zdrowotnej było bardzo problematyczne w obu więzieniach ze względu na ekstremalny niedobór personelu i zasobów. Delegacja została zasypana skargami na trudności w dostępie do personelu medycznego więzienia, niewystarczającą jakość opieki (w tym stomatologicznej), problematyczny dostęp do specjalistów/szpitali zewnętrznych (w szczególności z powodów ubezpieczeniowych) i opóźnienia w transferze do szpitali zewnętrznych.
W więzieniu w Warnie personel medyczny składał się z lekarza ogólnego – który właśnie wrócił do swoich obowiązków po długim okresie zwolnienia lekarskiego – i felczera, obaj pracujący w pełnym wymiarze godzin. Lekarz z pobliskiego schroniska więziennego „Razdelna” zapewniał zastępstwo medyczne, gdy felczera nie było. Stanowisko psychiatry było nieobsadzone od stycznia 2011 roku. Dentysta pracujący w niepełnym wymiarze był obecny przez dwie godziny, pięć dni w tygodniu. W zakładzie nie było wykwalifikowanej pielęgniarki. Podsumowując, od stycznia 2011 roku potrzeby zakładu w zakresie opieki zdrowotnej były zaspokajane zasadniczo przez jednego felczera. Delegacja była pod wrażeniem jej profesjonalizmu i zaangażowania, co zostało również uznane przez więźniów; niemniej jednak fakt, że nie znaleziono rozwiązania kompensującego nieobecność lekarza ogólnego przez co najmniej 18 miesięcy, jest nie do przyjęcia. ... Powyższa sytuacja kadrowa sprawiła, że świadczenie opieki zdrowotnej godnej tej nazwy w odwiedzonych zakładach było praktycznie niemożliwe. Ponadto nadmiernie polegano na felczerach, co powodowało, że praktykowali poza granicami swoich kompetencji. ... Nie przeprowadzano konkretnego badania przesiewowego pod kątem urazów przy przyjeździe lub po gwałtownym epizodzie w więzieniu, a w więzieniu w Warnie można było znaleźć bardzo ograniczone informacje medyczne... w tym zakresie. Ponadto wydawało się, że zgłaszanie urazów zależało od złożenia konkretnego wniosku przez zainteresowanego więźnia, zazwyczaj do pracownika socjalnego, na specjalnym formularzu (kopia formularza nie była przechowywana w dokumentacji medycznej). Wydawało się, że nie było systematycznego zgłaszania urazów pourazowych do Głównego Dyrektoriatu Wykonania Kar.
W świetle powyższego CPT ponawia swoje zalecenie, aby podjąć kroki w celu zapewnienia, że służby zdrowia więziennego przeprowadzają dokładne badanie przesiewowe nowo przybyłych więźniów pod kątem urazów. W tym kontekście raport sporządzony przez lekarza powinien zawierać, oprócz szczegółowego opisu zaobserwowanych urazów, wszelkie zarzuty składane przez zainteresowanego więźnia oraz wnioski lekarza co do zgodności między tymi zarzutami a obiektywnymi ustaleniami medycznymi. ...
Tego samego podejścia należy przestrzegać za każdym razem, gdy więzień jest badany medycznie po gwałtownym epizodzie w więzieniu.”


Skarżący urodził się w 1976 roku i mieszka w Barnaule. Jest niepełnosprawny od dzieciństwa i od 1999 roku pozbawiony jest zdolności do czynności prawnych. Skargę wniesiono w jego imieniu przez jego matkę. Około godziny 17:00 28 sierpnia 2007 r. skarżący został zatrzymany w związku z podejrzeniem rozboju i przewieziony do komisariatu policji rejonu Industrialnego w Barnaule (Индустриальный РОВД г. Барнаула, „Industrialniy ROWD”) przez funkcjonariuszy K., S. i Ch., którzy rzekomo pobili go po przybyciu na komisariat. Protokół zatrzymania skarżącego został sporządzony o godzinie 21:00, po czym matka skarżącego została poinformowana o jego zatrzymaniu. Przybyła na komisariat krótko potem. Skarżący złożył skargę, w obecności matki i adwokata, że źle się czuje i został pobity przez funkcjonariuszy policji, którzy go zatrzymali. Pogotowie ratunkowe wezwano na komisariat 28 sierpnia o godzinie 22:29. U skarżącego zdiagnozowano stłuczenia twarzy i klatki piersiowej. Powiedział lekarzom pogotowia, że został fizycznie zaatakowany przez policję. Kolejne pogotowie wezwano dla skarżącego 29 sierpnia 2007 r. o godzinie 00:24, do izby zatrzymań. Zdiagnozowano u niego stłuczenie tkanek miękkich twarzy i zalecono badanie rentgenowskie. Skarżący powiedział lekarzom, że odniósł obrażenia, będąc pod wpływem alkoholu dwa dni wcześniej, po upadku i uderzeniu głową o ziemię. Tego samego dnia skarżący został przewieziony do szpitala na badanie rentgenowskie i zdiagnozowano u niego zamknięte złamanie kości nosa z przemieszczeniem odłamków kostnych oraz stłuczenie klatki piersiowej. Podał to samo wyjaśnienie dotyczące obrażeń, co wcześniej tego dnia lekarzom pogotowia w izbie zatrzymań. Przy przyjęciu do izby zatrzymań personel zajął, między innymi, kwit zastawny srebrnego łańcuszka i krzyżyka, które były w lombardzie do 5 września 2007 r. (wartych odpowiednio 4840 rubli rosyjskich (RUB) i 990 RUB). 30 sierpnia 2007 r. Sąd Rejonowy rejonu Industrialnego w Barnaule („Sąd Rejonowy”) zarządził aresztowanie skarżącego na dodatkowe czterdzieści osiem godzin, do godziny 14:30 1 września 2007 r. 1 września 2007 r. skarżący został zwolniony. Tego samego dnia Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek śledczego o umieszczenie skarżącego w szpitalu psychiatrycznym w celu przeprowadzenia sądowo-psychiatrycznej ekspertyzy. 4 września 2007 r. skarżący został przyjęty do szpitala psychiatrycznego, w którym przebywał do 4 października 2007 r. 4 października 2007 r. zakończono sporządzanie opinii z sądowo-psychiatrycznej ekspertyzy skarżącego. Ustalono, że w czasie zdarzeń będących przedmiotem sprawy skarżący mógł rozumieć i ponosić odpowiedzialność za swoje czyny. 11 października 2007 r. kwit z lombardu został zwrócony skarżącemu. 9 listopada 2007 r. skarżący przeszedł planową operację złamania nosa (rynoplastykę). 17 marca 2008 r. postępowanie karne przeciwko skarżącemu zostało umorzone z powodu braku dowodów jego udziału w przestępstwie będącym przedmiotem sprawy. 29 sierpnia 2007 r. matka skarżącego złożyła skargę do prokuratury, że skarżący został pobity przez policję. 19 września 2007 r. biegły sądowo-lekarski stwierdził, że zamknięte złamanie nosa skarżącego zostało spowodowane uderzeniem twardym, tępym przedmiotem o ograniczonym polu powierzchni uderzenia i że spowodowało ono uszczerbek na zdrowiu o średnim nasileniu. W opinii stwierdzono dalej, że uraz powstał krótko przed tym, jak skarżący szukał pomocy medycznej, i mógł zostać spowodowany 28 sierpnia 2007 r. Wykluczono możliwość, aby uraz został spowodowany przez upadek lub aby skarżący sam sobie go zadał. Rozpoznanie stłuczenia klatki piersiowej uznano za nieuzasadnione informacjami zawartymi w dokumentacji medycznej. 4 października, 25 listopada i 24 grudnia 2007 r. oraz 1 lutego i 15 marca 2008 r. prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji, którzy rzekomo źle traktowali skarżącego, z powodu braku znamion czynu zabronionego w ich działaniach. Zeznania skarżącego uznano za sprzeczne i niezgodne z odniesionymi obrażeniami. Matka skarżącego nie była świadkiem rzekomego pobicia, a ponieważ skarżący był niepełnosprawny intelektualnie i był w stanie nietrzeźwości w momencie zatrzymania, jego zeznania zostały ocenione w sposób krytyczny. Istniały również dowody na to, że skarżący mógł mieć obrażenia przed zatrzymaniem. Pierwotna odmowa wszczęcia postępowania karnego powoływała się na następujące dowody:
- zeznania matki skarżącego, która złożyła oświadczenie, że skarżący nie miał żadnych obrażeń, gdy wyszedł z domu 28 sierpnia 2007 r., i że znalazła go na komisariacie później tego dnia z opuchniętą twarzą, siniakami na plecach i ubraniem pokrytym krwią;
- oświadczenie matki skarżącego, że 26 sierpnia 2007 r. była świadkiem kłótni między jej synem a pewnym Kar., że wezwała policję i że policja pomogła jej odprowadzić skarżącego do domu;
- zeznania świadka B., który widział skarżącego 28 sierpnia 2007 r., krótko przed zatrzymaniem, pijanego, ale bez żadnych widocznych obrażeń; B. widział później funkcjonariuszy policji odprowadzających skarżącego do radiowozu, przy czym skarżący nie stawiał oporu. B. nie widział, aby funkcjonariusze policji używali siły fizycznej przeciwko skarżącemu;
- zeznania skarżącego dotyczące okoliczności jego zatrzymania. Złożył on w szczególności wyjaśnienie, że pobicia miały miejsce przy tylnym wejściu do komisariatu i w odosobnionym biurze wewnątrz komisariatu; funkcjonariusze policji bili go pałkami po plecach, pośladkach i nogach (co najmniej cztery do pięciu uderzeń), a następnie uderzyli go w głowę i nos (nie mniej niż siedem do dziesięciu uderzeń). U skarżącego zaczęła krwawić nos, a funkcjonariusze grozili mu, ostrzegając, aby nikomu nie mówił o pobiciach;
- informacje o stanie zdrowia skarżącego i jego niepełnosprawności, a także o jego wcześniejszej karalności i wykroczeniach administracyjnych;
- dokumenty dotyczące zatrzymania skarżącego;
- dokumenty z badania skarżącego przez lekarzy pogotowia 28 sierpnia 2007 r. w związku ze skargami na krwawienie z nosa i ból w klatce piersiowej;
- opinię sądowo-lekarską z 19 września 2007 r.;
- zeznania funkcjonariuszy S. i K. dotyczące okoliczności zatrzymania skarżącego. W szczególności złożyli oni wyjaśnienie, że gdy skarżący ich zobaczył, zaczął biec w przeciwnym kierunku. Potknął się i upadł twarzą na chodnik. Gdy go podnieśli, zauważyli, że ma stare otarcia po lewej stronie twarzy i krwawiący nos, prawdopodobnie od upadku na chodnik. Z jego ust również czuć było alkohol. Następnie skarżący został odprowadzony do radiowozu i przewieziony na komisariat. Nie stawiał oporu przy zatrzymaniu i nie stosowano wobec niego siły fizycznej;
- zeznania funkcjonariusza Ch., który czekał na S. i K. w radiowozie. Złożył on wyjaśnienie, że widział, jak S. i K. odprowadzają skarżącego do samochodu i że skarżący był wyraźnie pijany. Miał otarcia i zaschniętą krew na twarzy, a jego ubranie było brudne. Nie stosowano wobec niego siły fizycznej;
- zeznania funkcjonariuszy policji pełniących służbę na komisariacie 28 sierpnia 2007 r. o braku jakichkolwiek sytuacji konfliktowych tamtego dnia lub jakichkolwiek skarg na złe traktowanie ze strony skarżącego;
- zeznania Ts., A., D., zatrzymanych na komisariacie w tym samym czasie co skarżący. Złożyli oni wyjaśnienie, że nie byli świadkami żadnych starć między skarżącym a policją i nie widzieli, aby policja używała siły fizycznej przeciwko niemu;
- zeznania śledczego N., który przesłuchiwał skarżącego 28 sierpnia 2007 r. i któremu ten wyjaśnił, że jego obrażenia (drapanina na twarzy i opuchnięty nos) zostały odniesione, będąc pod wpływem alkoholu, w wyniku upadku lub w inny sposób, którego skarżący nie pamiętał dokładnie. Śledczy zadzwonił później do matki skarżącego. Po jej przybyciu skarżący zaczął skarżyć się na złe samopoczucie i to, że został pobity przez policję, po czym wezwano dla niego pogotowie;
- zeznania śledczego D., który powiedział, że przesłuchiwał skarżącego 31 sierpnia 2007 r. w izbie zatrzymań. Złożył on oświadczenie, że pił na podwórku swojego domu 26 sierpnia 2007 r. i wszedł w konflikt z pewnym Kar., z którym wcześniej pił;
- informacje z izby zatrzymań dotyczące obrażeń skarżącego w momencie przyjęcia (zamknięte złamanie kości nosa i otarcie na lewym policzku) oraz odręczną notatkę od skarżącego, że odniósł obrażenia po upadku w stanie nietrzeźwości i że nie ma skarg do organów ścigania;
- zeznania pewnej R., która złożyła wyjaśnienie, że 26 sierpnia 2007 r. skarżący i jej mąż Kar. pili razem i pokłócili się.

Kolejne decyzje uwzględniały również następujące dowody:
- zeznania Kar., który złożył wyjaśnienie, że pił alkohol ze skarżącym 25 sierpnia 2007 r., że byli tak pijani, że nie mogli iść prosto i musieli się trzymać nawzajem, i że w drodze do domu upadali kilka razy. 26 sierpnia 2007 r. Kar. i skarżący spędzili cały dzień na piciu ponownie, ale nie mieli sporów. Nie mógł pamiętać, czy skarżący miał jakieś obrażenia 25 i 26 sierpnia 2007 r.;
- dodatkową opinię sądowo-lekarską z 18 grudnia 2007 r., która wykazała, że uraz mógł zostać spowodowany 26 sierpnia 2007 r., ale że nie mógł zostać spowodowany przez upadek skarżącego;
- zeznania lekarzy, którzy badali skarżącego 28 i 29 sierpnia 2007 r. i przeprowadzili badanie rentgenowskie, oraz biegłego, który przeprowadził wstępną ekspertyzę sądowo-lekarską. Organ nadzoru uchylił wszystkie te decyzje, z wyjątkiem najnowszej, jako bezzasadne i zarządził dodatkowe dochodzenie wstępne. Tymczasem, 13 grudnia 2007 r., szef dochodzeń w wydziale dochodzeniowym Industrialniy ROWD wszczął postępowanie karne przeciwko nieustalonym osobom na podstawie art. 112 § 1 Kodeksu Karnego za celowe spowodowanie średniego uszczerbku na zdrowiu skarżącego w nieustalonym miejscu i czasie, ale nie później niż do północy 19 września 2007 r.

(a) Ekspertyzy sądowo-lekarskie przeprowadzone w toku śledztwa
14 lutego 2008 r., 11 marca 2009 r., 20 października 2010 r. i 5 maja 2012 r. przeprowadzono ekspertyzy sądowo-lekarskie dokumentacji medycznej skarżącego. Wnioski z ekspertyz wykazały, że zamknięte złamanie nosa i obrzęk tkanek miękkich w okolicy nosa mogły zostać spowodowane między 26 a 28 sierpnia 2007 r. Nie było możliwym całkowite wykluczenie możliwości, aby powyższy uraz powstał w wyniku uderzenia lekko wystającym przedmiotem. Obszar urazu był również dostępny dla samego skarżącego. Opinia z 20 października 2010 r. wykluczyła możliwość, aby skarżący odniósł obrażenia w wyniku upadku na chodnik podczas ucieczki przed funkcjonariuszami S. i K., biorąc pod uwagę brak innych obrażeń na wystających częściach jego twarzy (nosie, kościach policzkowych lub czole) lub na innych częściach ciała (brzuchu lub kończynach).

(b) Wielokrotne zawieszanie i wznawianie śledztwa między 12 stycznia 2008 r. a 10 maja 2012 r.
12 stycznia 2008 r. szef dochodzeń w wydziale dochodzeniowym Industrialniy ROWD podjął decyzję o zawieszeniu śledztwa. Jednak 29 stycznia 2008 r. pełniący obowiązki prokuratora rejonu Industrialnego w Barnaule uchylił tę decyzję. Zauważył, że w aktach sprawy znajdowały się informacje, że funkcjonariusze policji w Industrialniy ROWD rzekomo zadaliby obrażenia skarżącemu i przekazał sprawę karną z wydziału dochodzeniowego Industrialniy ROWD do barnaułskiego wydziału dochodzeniowego Komitetu Śledczego przy Prokuraturze Obwodu Ałtajskiego. 11 lutego 2008 r. szef dochodzeń w wydziale dochodzeniowym Komitetu Śledczego przy Prokuraturze Obwodu Ałtajskiego wznowił sprawę. 13 lutego 2008 r. świadek I. (pokrzywdzony w postępowaniu przeciwko skarżącemu w związku z podejrzeniem rozboju) złożył wyjaśnienie, że gdy doszło do rzekomego napadu, około godziny 15:00 28 sierpnia 2007 r., zauważyła, że skarżący miał stare otarcie na twarzy. Nie wykluczała możliwości, że mogła podrapać skarżącego w trakcie walki, ale nie uderzyła go i nie widziała żadnych obrażeń na jego twarzy później tego dnia, gdy widziała go na komisariacie. 16 lutego 2008 r. funkcjonariusz Ch. został przesłuchany w charakterze świadka. 11 kwietnia 2008 r. postępowanie zostało zawieszone po raz drugi. Decyzja wspominała, że działania operacyjno-śledcze przeprowadzone w celu zidentyfikowania sprawcy napaści nie przyniosły żadnych pozytywnych wyników. Nie podawała dalszych szczegółów dotyczących dokładnych środków podjętych przez śledczego. 16 kwietnia 2008 r. zastępca szefa wydziału dochodzeniowego uchylił tę decyzję i stwierdził, że konieczne jest nadanie skarżącemu statusu pokrzywdzonego w postępowaniu i jego przesłuchanie. Chciał również nadać matce skarżącego status przedstawiciela ustawowego skarżącego i ją przesłuchać, przeprowadzić kompleksowe badanie psychologiczne i psychiatryczne skarżącego, przesłuchać szereg świadków w okolicznościach rzekomego złego traktowania (wśród nich funkcjonariusza S.) oraz dołączyć referencje z pracy funkcjonariuszy K., S. i Ch. do akt sprawy. 17 kwietnia 2008 r. skarżącemu nadano status pokrzywdzonego w postępowaniu i został on przesłuchany w takim charakterze. Matka skarżącego przystąpiła do postępowania jako jego przedstawiciel ustawowy i została przesłuchana. 19 maja 2008 r. postępowanie zostało zawieszone po raz trzeci, z powołaniem się na fakt, że działania operacyjno-śledcze w celu zidentyfikowania sprawcy nie przyniosły żadnego pozytywnego wyniku. Jednak 21 maja 2008 r. zastępca szefa wydziału dochodzeniowego uchylił tę decyzję i stwierdził, że konieczne jest przesłuchanie świadków w celu ustalenia wszystkich istotnych okoliczności rzekomego złego traktowania. Między majem a sierpniem 2008 r. szef Industrialniy ROWD i funkcjonariusze obecni tam w momencie zatrzymania skarżącego byli przesłuchiwani w charakterze świadków. Tymczasem 26 czerwca 2008 r. podjęto czwartą decyzję o zawieszeniu postępowania. Jednak 2 lipca 2008 r. zastępca szefa wydziału dochodzeniowego uchylił decyzję i szczegółowo wymienił środki dochodzeniowe, które były potrzebne. Obejmowały one przesłuchanie funkcjonariuszy policji S., K. i Ch. w sprawie okoliczności zatrzymania skarżącego, sądowo-psychiatryczną ekspertyzę skarżącego i, w zależności od wyników tej ekspertyzy, podjęcie decyzji o możliwości przeprowadzenia rozpoznania z udziałem skarżącego oraz S., K. i Ch. 7 sierpnia 2008 r. funkcjonariusz K. został przesłuchany w charakterze świadka. Postępowanie zostało zawieszone po raz piąty 14 września 2008 r., ale zostało ponownie wznowione 29 września 2008 r. Peniący obowiązki szefa wydziału dochodzeniowego uznał za konieczne, między innymi, zadanie dodatkowych pytań pewnym świadkom. Chciał również przeprowadzić kompleksową sądowo-psychiatryczną ekspertyzę psychologiczną i psychiatryczną skarżącego i, w zależności od wyników tej ekspertyzy, podjąć decyzję o możliwości przeprowadzenia rozpoznania z udziałem skarżącego oraz S., K. i Ch. Ponadto chciał zwrócić się o dokumenty dotyczące leczenia szpitalnego skarżącego po 4 września 2007 r. i dołączyć je do akt sprawy oraz przeprowadzić dodatkową ekspertyzę sądowo-lekarską. 23 października 2008 r. inny świadek D. (znajomy matki skarżącego) złożył oświadczenie, że widział zatrzymanie skarżącego 28 sierpnia 2007 r. Skarżący był odprowadzany przez dwie osoby – jedną w mundurze policyjnym, a drugą w cywilu. Skarżący nie stawiał żadnego oporu, nie miał widocznych obrażeń i nie był poddawany działaniu siły fizycznej. 28 października 2008 r. skarżący przeszedł dodatkową ekspertyzę sądowo-psychiatryczną, która ustaliła, że w momencie rzekomego pobicia nie mógł poprawnie postrzegać aspektu faktycznego zdarzeń ani rozumieć znaczenia i natury działań podejmowanych w jego stosunku. 30 października i 8 listopada 2008 r. dwaj świadkowie Z. i M. złożyli odpowiednio oświadczenia, że widzieli skarżącego 28 sierpnia 2007 r., krótko przed zatrzymaniem, że był ubrany schludnie i nie miał żadnych obrażeń na ciele ani plam krwi na ubraniu. Widzieli później, jak jest odprowadzany przez dwóch funkcjonariuszy policji do radiowozu, skarżący zachowywał się spokojnie, jego ubranie było schludne i nie stosowano wobec niego siły fizycznej. Podobne oświadczenie złożył świadek B. 14 listopada 2008 r. śledczy zdecydował o zawieszeniu postępowania po raz szósty. Powołał się na wyniki sądowo-psychiatrycznej ekspertyzy skarżącego z 28 października 2008 r. a tym samym na niemożliwość powołania się przez śledztwo na jego zeznania, a także na brak świadków okoliczności, w jakich skarżący odniósł obrażenia. Jednak 30 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy uznał tę decyzję za niezgodną z prawem i bezzasadną. 12 lutego 2009 r. postępowanie zostało wznowione, tylko po to, aby zostać zawieszonym po raz siódmy 12 marca 2009 r. z tych samych powodów, co w decyzji z 14 listopada 2008 r. Jednak 7 kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy uznał decyzję z 12 marca 2009 r. za niezgodną z prawem i bezzasadną, a 14 maja 2009 r. postępowanie zostało ponownie wznowione. 15 czerwca 2009 r. postępowanie zostało po raz kolejny zawieszone. Decyzja stwierdzała, że zeznania skarżącego o rzekomym złym traktowaniu przez funkcjonariuszy policji S., K. i Ch. nie mogą zostać dopuszczone jako dowód w świetle wyników sądowo-psychiatrycznej ekspertyzy z 28 października 2008 r. Zeznania matki skarżącego pochodziły od zeznań samego skarżącego. Nie było bezpośrednich dowodów potwierdzających, że skarżący odniósł obrażenia z rąk S., K. i Ch. Fakt, że ci funkcjonariusze zatrzymali skarżącego i przewieźli go do Industrialniy ROWD, nie dowiódł, że brali udział w rzekomym złym traktowaniu. Wyczerpujące środki zostały podjęte w celu ustalenia czasu, w którym skarżący odniósł obrażenia. Świadkowie B., D. i Z., którzy widzieli zatrzymanie skarżącego, złożyli oświadczenia, że nie widzieli, aby funkcjonariusze policji używali jakiejkolwiek siły fizycznej przeciwko niemu. 12 stycznia 2010 r. postępowanie zostało wznowione i następnie zawieszone po raz dziewiąty 15 lutego 2010 r. Śledztwo ustaliło, że 28 sierpnia 2007 r. skarżący został przewieziony do Industrialniy ROWD przez funkcjonariuszy S., K. i Ch. Skarżący złożył skargę, że ci funkcjonariusze pobili go po zatrzymaniu. Zgodnie z ekspertyzą sądowo-lekarską z 14 lutego 2008 r., skarżący miał zamknięte złamanie kości nosa i obrzęk tkanek miękkich w okolicy nosa, które zostały spowodowane uderzeniem twardym, tępym przedmiotem i mogły wystąpić między 26 a 28 sierpnia 2007 r. Śledztwo nie potwierdziło żadnego faktu złego traktowania skarżącego przez S., K. i Ch. Było to zgodne z zeznaniami funkcjonariuszy policji, którzy zaprzeczyli zadawaniu jakichkolwiek obrażeń skarżącemu, świadków, którzy widzieli zatrzymanie skarżącego, protokołami rozpoznania i innymi dowodami. Nie było żadnych innych dowodów świadczących bezpośrednio o fakcie popełnienia przestępstwa przez funkcjonariuszy policji. Ponadto decyzja powtórzyła, że nie można polegać na zeznaniach skarżącego w świetle wyników sądowo-psychiatrycznej ekspertyzy z 28 października 2008 r. i nie mogą one stanowić podstawy do wniesienia oskarżenia przeciwko funkcjonariuszom policji. Zeznania matki pochodziły od zeznań skarżącego i dlatego na nich również nie można było polegać. 27 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy uznał decyzję z 15 lutego 2010 r. za niezgodną z prawem i bezzasadną i 1 czerwca 2010 r. postępowanie zostało ponownie wznowione. 8 czerwca 2010 r. P., ekspert w dziedzinie psychiatrii – doktor nauk medycznych i profesor – został przesłuchany w charakterze świadka. Złożył on wyjaśnienie, że wnioski z ekspertyzy psychiatrycznej z 28 października 2008 r. dotyczące stanu psychicznego skarżącego w czasie zdarzeń będących przedmiotem sprawy były bardziej spójne i wiarygodne niż te z poprzedniej ekspertyzy psychiatrycznej skarżącego z 4 października 2007 r. 11 czerwca 2010 r. postępowanie zostało zawieszone po raz dziesiąty. Decyzja odnosiła się do zatrzymania skarżącego 28 sierpnia 2007 r., jego zeznania dotyczącego rzekomego złego traktowania przez funkcjonariuszy policji S., K. i Ch., wyników ekspertyzy sądowo-lekarskiej z 14 lutego 2008 r. z opisem jego obrażeń i czasu ich zadania oraz zaprzeczenia funkcjonariuszy policji co do rzekomego złego traktowania. Postępowanie wznowiono 12 lipca 2010 r. Przeprowadzono formalne konfrontacje między świadkami B. i Z., funkcjonariuszem K. i Z., funkcjonariuszem Ch. i Z., skarżącym i śledczym N., matką skarżącego i N., skarżącym i funkcjonariuszem policji, który zabrał go z Industrialniy ROWD do izby zatrzymań i rzekomo groził mu w drodze tam, ostrzegając, aby nikomu nie mówił o pobiciach, oraz skarżącym i funkcjonariuszem K. 19 lipca 2010 r. postępowanie zostało zawieszone po raz jedenasty. Decyzja zauważyła, że niemożliwe było pogodzenie zeznań funkcjonariuszy policji i świadków co do tego, czy skarżący miał jakieś obrażenia na twarzy w momencie zatrzymania. Jednak 31 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy uznał tę decyzję za niezgodną z prawem i nieuzasadnioną, a postępowanie wznowiło się ponownie 19 października 2010 r. 21 sierpnia 2010 r. inny funkcjonariusz policji, S., został przesłuchany w charakterze świadka (akta sprawy nie zawierają wcześniejszego zapisu, jeśli w ogóle, z przesłuchania S. jako świadka). Postępowanie zostało ponownie zawieszone 26 października 2010 r., 14 stycznia, 10 lutego i 17 lutego 2011 r. i wznowione odpowiednio 12 stycznia, 8 lutego, 15 lutego i 7 kwietnia 2012 r. Oprócz wcześniej zebranych dowodów, decyzje o zawieszeniu powoływały się na:
- zeznania śledczego N.;
- zeznania Ts., D. i Jer., zatrzymanych na komisariacie w tym samym czasie co skarżący;
- laboranta rentgenowskiego K. i radiologa R.;
- eksperta Kl. dotyczącego natury obrażeń skarżącego;
- zeznania Kar.;
- zeznanie świadka S., który złożył oświadczenie, że widział bójkę między skarżącym a świadkiem I., ale że nie widział żadnych obrażeń na ciele skarżącego w tamtym czasie;
- Kr., która złożyła oświadczenie, że nie widziała żadnych obrażeń u skarżącego 26 sierpnia 2007 r. i że gdy widziała go 1 września 2007 r., miał opuchnięty nos. Nie miał żadnych innych widocznych obrażeń;
- zeznanie funkcjonariusza dyżurnego w izbie zatrzymań P., który wezwał pogotowie dla skarżącego 29 sierpnia 2007 r.;
- lekarzy pogotowia, którzy badali skarżącego 28 i 29 sierpnia 2007 r., ale którzy nie pamiętali żadnych okoliczności mających wartość dla śledztwa ze względu na upływ czasu od zdarzeń będących przedmiotem sprawy;
- neurochirurga R., który badał skarżącego 29 sierpnia 2007 r. w szpitalu i złożył wyjaśnienie, że mógł odnieść obrażenia kilka dni przed badaniem;
- adwokata M., obecnego podczas przesłuchania skarżącego na komisariacie 28 sierpnia 2007 r. Ze względu na upływ czasu nie mógł pamiętać, czy skarżący miał jakieś widoczne obrażenia lub czy mówił mu cokolwiek o okolicznościach rzekomego pobicia. 10 maja 2012 r. postępowanie zostało zawieszone po raz szesnasty i ostatni. Biorąc pod uwagę zebrane dowody, organ prowadzący śledztwo doszedł do wniosku, że skarżący odniósł obrażenia nie później niż o godzinie 22:37 28 sierpnia 2007 r. (czas jego zbadania przez lekarzy pogotowia w Industrialniy ROVD). Jednak niemożliwe było dokonanie obiektywnego i wiarygodnego wniosku co do dokładnego czasu i okoliczności obrażeń. Wyniki ekspertyzy psychiatrycznej skarżącego wykluczały możliwość powołania się przez organ prowadzący śledztwo na wyjaśnienia skarżącego jako dowód i nie było żadnych innych dowodów świadczących poza wątpliwość, że jego obrażenia zostały zadane w okolicznościach, które opisał. Ponadto eksperci doszli do wniosku, że uraz mógł zostać spowodowany w dowolnym momencie między 26 a 28 sierpnia 2007 r.

Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, podczas gdy śledczy przesłuchiwał go jako podejrzanego 28 sierpnia 2007 r., stażysta policji, I., zabrał klucze do jego mieszkania, pojechał tam i przeszukał jego pokój. Złota bransoletka rzekomo zaginęła po przeszukaniu. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, funkcjonariusze A. i B. rzekomo grozili mu tego samego dnia, ostrzegając, aby nie ujawniał, że został pobity na komisariacie, i aby zamiast tego powiedział, że odniósł obrażenia kilka dni wcześniej w bójce. Od 2008 r. matka skarżącego zabiegała o wszczęcie postępowania karnego przeciwko I. oraz funkcjonariuszom A. i B. za nadużycie stanowiska. Śledczy wielokrotnie odmawiał wszczęcia postępowania karnego. Ostatnia odmowa wszczęcia postępowania karnego przeciwko I. pochodzi z 15 października 2009 r. 10 grudnia 2009 r. Sąd Obwodu Ałtajskiego orzekł w ostatniej instancji, że wspomniana decyzja była legalna i uzasadniona. Ustalono, że matka skarżącego wpuszczała I. do mieszkania, odpowiadała na jego pytania, a następnie wpuszczała go do pokoju skarżącego i pomagała mu go przeszukać. Ustalono również, że zniknięcie złotej bransoletki zostało zgłoszone długo po zdarzeniach będących przedmiotem skargi. Z tych powodów nie można było rozsądnie oczekiwać, że incydent zostanie zbadany. Ostatnia odmowa wszczęcia postępowania karnego przeciwko A. i B. pochodzi z 31 maja 2010 r. Dochodzenie nie znalazło dowodów potwierdzających twierdzenia skarżącego. W aktach sprawy nie ma informacji, czy skarżący kwestionował legalność tej decyzji w sądzie. Matka skarżącego wytoczyła postępowanie cywilne przeciwko Ministerstwu Finansów w imieniu własnym i skarżącego, dochodząc odszkodowania za szkodę niemajątkową spowodowaną bezprawnym ściganiem skarżącego i wynikającym z tego leczeniem. Domagała się również odszkodowania za szkodę majątkową, reprezentującą koszt srebrnego łańcuszka i krzyżyka, których nie można było odzyskać z lombardu, oraz innych kosztów i wydatków. 10 marca 2010 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w części i nakazał Ministerstwu Finansów wypłacić skarżącemu 15 000 RUB zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową spowodowaną jego bezprawnym ściganiem. Odmówił uwzględnienia powództwa o zwrot kosztów srebrnego łańcuszka i krzyżyka, stwierdzając, że matka, jako przedstawiciel ustawowy skarżącego, mogła sama odzyskać je z lombardu. 21 kwietnia 2010 r. Sąd Obwodu Ałtajskiego utrzymał w mocy powyższy wyrok w postępowaniu odwoławczym, zwiększając kwotę przyznaną z tytułu szkody niemajątkowej do 40 000 RUB. Sąd stwierdził dalej, że matka skarżącego nie przedstawiła żadnych dowodów, że prosiła śledczego o zwrot kwitu zastawu z lombardu i że taka prośba została odrzucona.