Skarżąca urodziła się w 1950 roku i mieszka w Novej Goricy. Okoliczności sprawy, przedstawione przez skarżącą, można podsumować w następujący sposób. 29 października 2002 r. skarżąca wytoczyła powództwo cywilne przeciwko firmie X, jej byłemu pracodawcy, domagając się zapłaty kwoty 3285,89 euro (EUR) oraz ustawowych odsetek za opóźnienie w związku ze składkami wpłaconymi przez nią do pracowniczego programu akcyjnego (trajne vloge delavca). 24 maja 2011 r. Sąd Rejonowy w Novej Goricy („Sąd Rejonowy”) oddalił jej powództwo, a 13 czerwca 2011 r. wyrok został doręczony jej pełnomocnikowi. Termin do wniesienia apelacji od wyroku upłynął o północy 28 czerwca 2011 r. O godz. 18.54 tego dnia pełnomocnik skarżącej przesłał szeciostronicowy dokument drogą faksymilną do Sądu Rejonowego. Następnego dnia, po upływie terminu, pełnomocnik skarżącej przesłał apelację od wyroku pierwszej instancji, składającą się z sześciu stron, listem poleconym. 12 lipca 2011 r. Sąd Rejonowy odrzucił apelację jako wniesioną po terminie. Uznał, że skarżąca wniosła apelację 29 czerwca 2011 r., tj. po upływie terminu. 30 lipca 2011 r. skarżąca odwołała się od tego orzeczenia, argumentując, że wniosła apelację drogą faksymilną w wyznaczonym terminie. W związku z tym złożyła potwierdzenie nadania faksu, z którego wynikało, że 28 czerwca 2011 r. o godz. 18.54 jej pełnomocnik wysłał szeciostronicowy dokument na numer faksu Sądu Rejonowego. 12 sierpnia 2011 r., na wniosek Sądu Okręgowego w Koperze („Sąd Okręgowy”), właściwy sędzia Sądu Rejonowego zapytał o faksy odebrane przez sekretariat tego sądu 28 czerwca 2011 r. w godzinach od 18:00 do 19:00. Strona potwierdzenia wykazała, że Sąd Rejonowy odebrał szeciostronicowy dokument od pełnomocnika skarżącej o godz. 18.59. 24 sierpnia 2011 r. właściwy sędzia został poinformowany, że faks od pełnomocnika skarżącej został zapisany w pamięci faksu, ale nie został wydrukowany. Następnie informacja ta została przesłana do Sądu Okręgowego. 14 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację, stwierdzając, że Sąd Rejonowy otrzymał dokumentację złożoną pocztą dopiero 29 czerwca 2011 r. Uznał, że apelacja rzekomo wniesiona 28 czerwca 2011 r. drogą faksymilną zostałaby uznana za wniesioną w wyznaczonym terminie tylko wtedy, gdyby została doręczona sądowi przed jego upływem. Ciężar dowodu, że apelacja została wniesiona we właściwym czasie, spoczywał na skarżącej. Sąd Okręgowy uznał, że strona potwierdzenia złożona przez skarżącą faktycznie wykazywała, że 28 czerwca 2011 r. skarżąca wysłała szeciostronicowy dokument drogą faksymilną. Strona potwierdzenia nie zawierała jednak informacji o rodzaju wysłanego dokumentu, jego treści ani do jakiej sprawy się odnosił. 5 czerwca 2012 r. skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Zauważyła, że art. 112 Kodeksu postępowania cywilnego dopuszczał składanie wniosków drogą faksymilną i że zgodnie z obecnym orzecznictwem Sądu Najwyższego wniosek uważa się za złożony we właściwym czasie, jeśli został doręczony właściwemu sądowi przed upływem terminu, niezależnie od tego, jak był następnie przetwarzany przez sąd, co było kwestią wewnętrznej organizacji sądu. Skarżąca twierdziła, że Sąd Rejonowy otrzymał jej apelację drogą faksymilną we właściwym czasie, ale następnie najprawdopodobniej nie wydrukował jej, a dokument został automatycznie usunięty z pamięci faksu. W związku z tym argumentowała, że data wysłania faksu powinna być uznana za datę wniesienia apelacji i że nie powinna być obarczana ciężarem dowodu w przypadku, gdy dokument nie został wydrukowany przez sąd. Podkreśliła również, że terminowe doręczenie nie powinno mieć żadnych negatywnych konsekwencji dla stron postępowania. Ponadto, w odniesieniu do jej nieudowodnienia treści faksu wysłanego do Sądu Rejonowego 28 czerwca 2011 r., skarżąca złożyła wyjaśnienia: po pierwsze, strona potwierdzenia z faksu jej pełnomocnika wykazywała datę transmisji, liczbę wysłanych stron i czas potrzebny na dostarczenie dokumentu do maszyny odbiorczej; po drugie, następnego dnia, 29 czerwca 2011 r., skarżąca złożyła odpowiedni dokument listem poleconym, co, jej zdaniem, dowodziło, że dany dokument był w rzeczywistości apelacją od wyroku z 24 maja 2011 r. Skarżąca dodała, że zgodnie z informacjami otrzymanymi od firmy telekomunikacyjnej i producenta faksów, nie jest możliwe udowodnienie treści dokumentu wysłanego faksowo, ponieważ te transmisje są szyfrowane. 20 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Powołał się na swoje orzeczenie z 4 kwietnia 2013 r. (II Ips 603/2009 i II Ips 718/2009), w którym stwierdził, że dowód wysłania faksu nie oznacza koniecznie dowodu otrzymania dokumentu. Zdaniem Sądu Najwyższego istniała możliwość, że sąd nie otrzyma odpowiedniego dokumentu we właściwym czasie z powodu awarii sieci telekomunikacyjnej lub podobnych przyczyn technicznych (brak papieru, pusty kartridż z tuszem, wyłączenie się maszyny itp.). Takie ryzyko ponosiła skarżąca w taki sam sposób, jak gdyby dokument został wysłany zwykłą – a nie poleconą – pocztą, przy czym ryzyko spóźnionego otrzymania pisma ponosił nadawca. Ponieważ skarżącej nie udało się udowodnić treści dokumentu wysłanego faksowo 28 czerwca 2011 r., Sąd Najwyższy potwierdził, że Sąd Okręgowy słusznie wziął pod uwagę tylko apelację wysłaną listem poleconym następnego dnia. 18 października 2013 r. skarżąca wniosła skargę konstytucyjną, w której powtórzyła argumenty podniesione przed Sądem Najwyższym. 11 listopada 2013 r. Sąd Konstytucyjny odrzucił skargę konstytucyjną z powodu braku istotnej szkody oraz niepodnoszenia istotnego pytania konstytucyjnego. 15 listopada 2013 r. to orzeczenie zostało doręczone skarżącej. Tymczasem, w nieokreślonym dniu skarżąca zwróciła się do Sądu Rejonowego o przywrócenie terminu. 7 lutego 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącej. Skarżąca wniosła odwołanie, które następnie wycofała.


Skarżący urodził się w 1951 roku i mieszka w Kremenczuku. 19 czerwca 1998 roku 17-letnia córka Skarżącego, M., została znaleziona martwa na polu w obwodzie charkowskim. Jej ciało było nagie i miało liczne obrażenia. Zgodnie z informacją przedłożoną przez Rząd, 20 czerwca 1998 roku przeprowadzono sekcję zwłok. Ustalono, że M. została uduszona, a jej ciało zostało przeciągnięte w miejsce, w którym zostało odkryte. Nie było żadnych wskazań, że została zgwałcona. Nie była w ciąży. Ani też nie znajdowała się pod wpływem alkoholu lub narkotyków. 22 czerwca 1998 roku charkowska prokuratura międzyrejonowa wszczęła śledztwo w sprawie morderstwa. 24 czerwca 1998 roku Skarżący został dopuszczony do postępowania jako strona pokrzywdzona. 28 czerwca 1998 roku policja dokonała oględzin miejsca zbrodni. Odkryto resztki ogniska i dwie torby z tworzywa sztucznego nieopodal miejsca, w którym znaleziono ciało M. Próbki węgla i toreb zebrano jako dowody rzeczowe. 30 czerwca 1998 roku przeprowadzono kolejne badanie miejsca zbrodni i znaleziono następujące przedmioty: kilka zapałek, dwa niedopałki papierosów, dwie torby z tworzywa sztucznego, spalony notatnik z notatkami pisanymi przez M. (jej rodzice zidentyfikowali później jej pismo). Ponadto policja odkryła spalone resztki kalendarza, kilka tamponów, legitymację studencką z pieczątką zawierającą słowo „Prawo” (M. była studentką Charkowskiej Akademii Prawniczej) oraz zapalniczkę. 24 sierpnia 1998 roku sądowo-medyczne badanie cytologiczne ustaliło, że to nie M. paliła papierosy. 1 października 1998 roku policja zabezpieczyła jeden z butów M., który został odkryty przez mieszkańca wsi w pewnej odległości od miejsca zbrodni. 18 stycznia 1999 roku świadek zeznała, że wieczorem 18 czerwca 1998 roku dwukrotnie widziała beżowy samochód należący do pewnego B., z dwoma pasażerami płci męskiej i dziewczyną przypominającą M., w pobliżu miejsca zbrodni. Świadek podała również, że B. najwyraźniej wymienił pokrowce na siedzenia samochodu krótko potem. 14 kwietnia 1999 roku prowadzący śledztwo polecił policji sprawdzenie, czy B. i jego dwaj pasażerowie z 18 czerwca 1998 roku mogli być zaangażowani w morderstwo oraz zidentyfikowanie dziewczyny, która była z nimi widziana. Policja przesłuchała osoby widziane w samochodzie i uznała, że nie istnieją wystarczające podstawy, by traktować ich jako podejrzanych. Jeśli chodzi o oględziny samochodu i pokrowców na siedzenia, wydaje się, że nie przeprowadzano ich w tamtym czasie, ponieważ prowadzący śledztwo musiał ponownie zarządzić je 22 lutego 2010 roku. To spóźnione badanie nie przyniosło namacalnych rezultatów. Śledztwo w sprawie morderstwa M. okazało się nieskuteczne. W latach 1998–2010 było ono zawieszane co najmniej trzynaście razy z powodu nieustalenia, kto popełnił morderstwo. Co najmniej pięć z tych decyzji zostało uchylonych jako przedwczesne i nieoparte na wyczerpującym śledztwie. W pozostałych przypadkach śledztwo było wznawiane bez podawania dalszych szczegółów w odpowiednich decyzjach. Co najmniej czterokrotnie (w szczególności w 1998, 2001 i 2009 roku) prowadzący śledztwo skarżył się swoim przełożonym, że jego polecenia skierowane do policji nie były realizowane. W szczególności, 20 stycznia 2009 roku prowadzący śledztwo, wydając policji polecenie podjęcia pewnych czynności śledczych, zauważył, że wcześniejsze polecenia o takim charakterze, wydane w 2000 roku, nie zostały zrealizowane. Ogólnie rzecz biorąc, w całym rozpatrywanym okresie polecenia prowadzącego śledztwo dla policji pozostawały te same: zidentyfikowanie wszystkich możliwych świadków morderstwa oraz sprawdzenie, czy którykolwiek z znajomych M. lub jakakolwiek osoba z kartoteką kryminalną mieszkająca w pobliżu, mogła być w nie zaangażowana. Skarżący złożył liczne skargi do organów prokuratorskich dotyczące długości i nieskuteczności śledztwa. Wskazał również własną wersję wydarzeń i wymienił nazwiska kilku osób, które podejrzewał o udział w przestępstwie. Był informowany co najmniej czterokrotnie, że w śledztwie rzeczywiście wystąpiły zaniedbania i że odpowiedzialni funkcjonariusze policji zostali pociągnięci do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Jeśli chodzi o wnioski Skarżącego o dostęp do akt sprawy, zostały one odrzucone z powodu, że zgodnie z obowiązującym prawem procesowym strona pokrzywdzona może mieć taki dostęp dopiero po zakończeniu śledztwa przygotowawczego. Skarżący wniósł również powództwo cywilne przeciwko organom prokuratorskim, jednak sądy na trzech poziomach jurysdykcji orzekły na jego niekorzyść. W aktach sprawy nie ma informacji o jakichkolwiek postępach w śledztwie po 2010 roku.


Spółka wnioskodawca specjalizuje się w pobieraniu próbek gruntu poprzez wiercenie w celu badania geologicznego, między innymi w celu oceny przydatności terenów pod budowę oraz budowy studni. W niemieckim przemyśle budowlanym obowiązywała szereg układów zbiorowych pracy, które zawierały przepisy dotyczące zabezpieczenia społecznego pracowników zatrudnionych w tym sektorze (zobacz odpowiednie akty prawa krajowego i praktykę, punkty 21-28). Związki pracodawców w przemyśle budowlanym (Hauptverband der Deutschen Bauindustrie i Zentralverband des Deutschen Baugewerbes) oraz związek zawodowy (IG Bauen-Agrar-Umwelt) zawarły Układ Zbiorowy dotyczący procedury ubezpieczeń społecznych w budownictwie (Tarifvertrag über das Sozialkassenverfahren im Baugewerbe, „VTV”). VTV zawierał przepisy dotyczące składek i uprawnień w odniesieniu zarówno do ZVK, jak i Funduszu Urlopowego i Wyrównawczego Płac w Przemyśle Budowlanym (Urlaubs- und Lohnausgleichskasse der Bauwirtschaft, „ULAK”), które wspólnie tworzyły Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w przemyśle budowlanym, znany pod wspólną nazwą „SOKA-BAU”. Ponieważ Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych uznało VTV za powszechnie obowiązujący (allgemeinverbindlich) na mocy § 5 ust. 1 Ustawy o Układach Zbiorowych (Tarifvertragsgesetz), był on wiążący dla wszystkich pracodawców w przemyśle budowlanym, nawet jeśli nie należeli oni do związku pracodawców (§ 5 ust. 4 Ustawy o Układach Zbiorowych, zobacz odpowiednie akty prawa krajowego i praktykę, punkt 20). W konsekwencji wszyscy pracodawcy w przemyśle budowlanym byli zobowiązani do wpłacania na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych dodatkowej kwoty stanowiącej 19,8% płacy brutto wypłaconej ich pracownikom. Spółka wnioskodawca nie była członkiem związku pracodawców będącego stroną odpowiednich układów zbiorowych. W związku z tym nie była bezpośrednio związana żadnym układem zbiorowym z mocy takiego członkostwa. 10 sierpnia 2004 r. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych wysłał do spółki wnioskodawcy list z kluczowymi informacjami o dodatkowych systemach zabezpieczenia społecznego, w tym dotyczących składek do zapłacenia i możliwych świadczeń, które mogła otrzymać. Spółka wnioskodawca nie zareagowała na ten list. 12 kwietnia 2005 r., po zapytaniach mających na celu ustalenie, czy wnioskodawca jest zobowiązany do płacenia składek, Fundusz Ubezpieczeń Społecznych wysłał list do spółki wnioskodawcy, informując ją o obowiązku płacenia składek oraz o tym, że zostało otwarte konto, na które będą wypłacane świadczenia. 28 kwietnia 2005 r. prawnik spółki wnioskodawcy wysłał list do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, sprzeciwiając się rejestracji w Funduszu. 11 października 2007 r. Sąd Pracy w Wiesbaden nakazał spółce wnioskodawcy zapłatę 63 625,58 euro (EUR) zaległych składek na fundusz socjalny za okres od września 2002 r. do marca 2004 r. na rzecz ZVK. Ponadto spółce wnioskodawcy nakazano przedłożenie kopii pasków wypłat wystawionych jej pracownikom w okresie od stycznia 2006 r. do czerwca 2007 r. Sąd Pracy uznał, że spółka wnioskodawca jest związana VTV, który był wiążący dla wszystkich pracodawców w przemyśle budowlanym, nawet jeśli nie należeli oni do jednego ze związków pracodawców. Działalność spółki wnioskodawcy mieściła się w zakresie zastosowania VTV, który w swoim art. 1 § 2 (v) nr 6 wymieniał wiercenie jako działanie wchodzące w jego zakres. Spółka wnioskodawca wniosła apelację, twierdząc w szczególności, że powszechnie obowiązujący skutek VTV narusza negatywny aspekt jej prawa do wolności zrzeszania się. Argumentowała, że jest zobowiązana do wpłacania składek na fundusz utworzony wspólnie przez związek pracodawców i związek zawodowy, mimo że nie należała do żadnego z tych związków. Spółka wnioskodawca skarżyła się dalej, że została pozbawiona możliwości założenia własnego stowarzyszenia z powodu braku funduszy. 27 czerwca 2008 r. Heski Sąd Pracy odrzucił apelację spółki wnioskodawcy i nie wyraził zgody na odwołanie w kwestiach prawnych. Potwierdzając uzasadnienie Sądu Pracy, Sąd Odwoławczy uznał, że powszechnie obowiązujący skutek VTV nie narusza prawa spółki wnioskodawcy do wolności zrzeszania się. Stwierdził, że powszechnie obowiązujący skutek nie pociąga za sobą obowiązku przynależności do jednego ze związków pracodawców ani do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołując się na orzecznictwo Federalnego Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z 15 lipca 1980 r., 1 BvR 24/74, zobacz odpowiednie akty prawa krajowego i praktykę, punkt 27), Sąd Odwoławczy przyznał, że spółka wnioskodawca, która nie była członkiem jednego ze związków pracodawców, znajdowała się w niekorzystnej sytuacji, nie mogąc dochodzić swoich interesów poprzez sprawowanie kontroli nad działalnością Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem tych związków. Prawo do udziału w procesie decyzyjnym w ramach tych związków było zastrzeżone dla członków odpowiedniego związku. W zakresie, w jakim ten fakt wywierał pewną presję na stanie się członkiem jednego ze związków pracodawców, nie było to jednak wystarczające, by uznać to za naruszenie negatywnego aspektu prawa do wolności zrzeszania się. Sąd Odwoławczy rozważył dalej, że obowiązek wpłacania składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych nie przeszkadzał spółce wnioskodawcy w założeniu własnego stowarzyszenia. Stwierdził, że główne części należnych składek zostałyby zwrócone wnioskodawcy, jeśli zostałyby prawidłowo zadeklarowane. Sąd Odwoławczy uznał w końcu, że obowiązkowa składka na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych uwzględniała wysoką rotację pracowników w przemyśle budowlanym i służyła interesowi publicznemu, polegającemu na umożliwieniu zarządzania roszczeniami pracowników przez Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym zapobieganiu zakłóceniu konkurencji. 10 grudnia 2008 r. Federalny Sąd Pracy odrzucił skargę spółki wnioskodawcy na odmowę wyrażenia zgody na odwołanie. 5 lutego 2009 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił przyjęcia skargi konstytucyjnej spółki wnioskodawcy do rozpoznania bez podania przyczyn (1 BvR 243/09).


Wnioskodawca, spółka Instytut Ekonomichnykh Reform (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością), jest organem prasowym gazety „Evening News” (Вечерние Вести), zarejestrowanej na Ukrainie. Zdaniem wnioskodawcy, w danym czasie gazeta była jednym z czołowych ogólnokrajowych dzienników na Ukrainie pod względem nakładu i była ściśle powiązana z panią Julią Tymoszenko, liderką polityczną. W latach 90. panna Ganna German pracowała jako dziennikarka gazetowa we Lwowie. Na początku lat 2000. kierowała kijowskim biurem Radia Swoboda / Radio Liberty. W 2004 roku została rzeczniczką ówczesnego premiera Wiktora Janukowycza, co zostało powszechnie odebrane jako znacząca zmiana stron w debacie politycznej ze strony panny German. W maju 2006 roku została wybrana na posłankę z listy Partii Regionów, kierowanej przez pana Janukowycza. W danym czasie często prezentowała poglądy swojej partii i pana Janukowycza w różnych programach telewizyjnych i radiowych oraz podczas debat. 2 kwietnia 2007 roku Prezydent Ukrainy wydał dekret o rozwiązaniu Parlamentu. Dekret ten doprowadził do ostrego kryzysu konstytucyjnego, przy czym parlamentarna większość zgrupowana wokół Partii Regionów początkowo odmawiała podporządkowania się dekretowi. Przedterminowe wybory parlamentarne były pierwotnie zaplanowane na 27 maja 2007 r., ale zostały przełożone; ostatecznie odbyły się 30 września 2007 r. Partie polityczne kierowane przez pana Janukowycza i panią Tymoszenko zdobyły największą liczbę głosów. 21 maja 2007 roku „Evening News” opublikował artykuł zatytułowany „Jak stałem się ofiarą demagogów” (Как я стал жертвой демагогов), napisany przez pana I. Tkalenkę („autora”). Istotne fragmenty artykułu brzmią następująco:

„W piątkowy wieczór Julia Tymoszenko prawie straciła jednego ze swoich fanów... Wstydzę się przyznać, że prawie przeszedłem na stronę Janukowycza...
I to winna Ganna German. Mówiła na żywo w radiu BBC i prawie mnie przekonała. Powiedziała, że mają na Ukrainie jedenaście milionów zwolenników i że partia liczy milion członków. Byłem w szoku!
A oczywiście byłem pod wrażeniem jej elokwencji. Jak pięknie mówi, jaki ma dobrze wyszkolony głos i właściwą intonację. Posługuje się nie tylko słowami, ale także intonacją, komunikując się niewerbalnie... Oczywiście, jest takim profesjonalistą...
Pomyślałem, że po jej przemówieniu kolejne pół miliona osób dołączy do Partii Regionów. Mówiłem sobie, że z Ganną German łatwo debatować. Wstawiłem się w pozycję Ganny German i wydawało mi się, że musi ona czuć się bardzo niekomfortowo.
Bezmyślnie wierzyłem, że pytanie „Pani Ganno, co pani robi w tej bandzie?” powinno sprawić, że się zaczerwieni i opuści wzrok. Ona, nacjonalistka, powinna wstydzić się należenia do tej grupy nienawidzących Ukrainę (украиноненавистническую компанию).
Pani Ganna sugerowała, że nie jest bogatą osobą, co oznacza, że pieniądze były ewidentnie nie najmniejszą motywacją jej decyzji o pracy dla Janukowycza. I choć robi to dla pieniędzy, robi to z tak oddaną artystycznością, że chciałem krzyczeć, wbrew Stanisławskiemu: „Wierzę pani! Pani Ganno, wierzę pani!”
Prawie jej uwierzyłem.
Jako dziennikarz i ktoś, kto zna Gannę osobiście, i ktoś, kto nawet się od niej uczył (uczyłem się od niej, jak nie pisać), stale starałem się wczuć w jej sytuację.
Z pewnością rozumiem, pani Ganno, że chodzi o pieniądze...
Ale to nie mogą być takie pieniądze! Tysiąc, serio? Tysiąc dolarów? Czy więcej?
Myślę, że każdy ukraiński dziennikarz sprzedałby się Janukowyczowi za tyle pieniędzy – za tysiąc dolarów. Nawet nie wiem, czy sambym był w stanie oprzeć się pokusie. Co powiedziałbym żonie, przyjaciołom? Powiedziałbym: „Wy nie znacie Janukowycza. Ja znam osobiście Wiktora Fiodorowicza. Rozmawiałem z nim wiele razy. To świetny facet...”
Co by było, gdybym dostawał więcej niż tysiąc dolarów miesięcznie? A [gdybym otrzymał propozycję] zostania posłem, jak w przypadku Ganny German? To znaczy za mieszkanie w Kijowie? Wierzę, że wszyscy dziennikarze marzą o sprzedaniu się za mieszkanie w Kijowie, nawet ci, którzy już je mają. Nie trzeba robić nic skomplikowanego. Należy tylko powiedzieć, z piękną dykcją i intonacją, że Janukowycz to zagubiona owieczka, która w końcu znalazła właściwą drogę i nieustannie dziękuje za to Bogu...
...
Ja też mógłbym powiedzieć te rzeczy. Za mieszkanie w Kijowie. I wielu innych prostych chłopaków z kraju mogłoby powiedzieć te rzeczy za mieszkanie w Kijowie. Problem polega jednak na tym, że Janukowycz nie dałby mieszkania w Kijowie każdemu. Nie mamy wielu gwiazd, takich jak Ganna German, [których wartość] wynosi tyle co mieszkanie w Kijowie (Мало у нас таких звезд, как Анна Герман, которые стоят, как квартира в Киеве). Przy okazji, za koszt mieszkania posła można by utrzymać redakcję dziennika przez pięć do dziesięciu lat (w zależności od rodzaju mieszkania). I każdy z nich pisałby o tym, jakimi przestępcami i fałszerzami są członkowie Partii Pomarańczowej i jakim mądrym, uczciwym i zasadniczym człowiekiem jest nasz Wiktor Fiodorowicz.
...
Słuchałem Ganny German i życzę sobie, żeby miał tyle szczęścia jak ona. Życzę sobie, żebym mógł tak się sprzedać! To jest oczywiście najwyższy punkt w karierze dziennikarza. Nawet nie za mieszkanie. Przynajmniej dziesięć tysięcy dolarów, ale za jednym razem. Dobrze, za pięć tysięcy. Nawet za trzy. Albo za miesięczną pensję w wysokości ośmiuset dolarów. I jestem całkowicie wasz. Albo przynajmniej sześćset... Ale nie mniej niż pięćset.
...
Wszystko to jest żart. Wybaczcie mi za... ironię. To ironia, choć ktoś może to uznać za sarkazm. Nie, to nie jest sarkazm.
Zgodnie ze [słownikiem] Ożegowa, „demagogia” to „wpływanie na uczucia i instynkty osób o niskim poziomie świadomości na podstawie świadomego zniekształcania faktów”. Przez długi czas cierpiałem z powodu niemożności debatowania z takimi demagogami jak Ganna German, Taras Czornowił, Kinach i wszystkimi [członkami Partii Regionów] oraz komunistami. Nie można z nimi logicznie debatować. Inteligentny człowiek trudno może zachować emocjonalny spokój słuchając ich.
Kiedy byłem w programie telewizyjnym Szustera, [współgość] Żwania dał mi radę. To ironia. Chodzi o to, że demagogia wymaga aktorstwa. Inteligentny człowiek może poczuć fałsz, ale nie może go wskazać. W tym momencie potrzebna jest ironia, aby ośmieszyć wypowiedzi demagoga...”

18 lipca 2007 r. panna German wniosła powództwo o zniesławienie do Kijowskiego Sądu Rejonowego Peczersk przeciwko wnioskodawcy i autorowi artykułu. Wniosła o sprostowanie – w formie publikacji wyroku sądowego korzystnego dla niej – rzekomo fałszywych twierdzeń zawartych w artykule dotyczących jej domniemanego nabycia mieszkania. Wniosła również o odszkodowanie za szkodę niemajątkową. Wnioskodawca twierdził, że kwestionowane wypowiedzi stanowiły osądy wartościujące dotyczące przepisu prawnego uprawniającego posłów do wsparcia mieszkaniowego. 18 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo powódki w części. Uznał, że następujące fragmenty stanowią nieprawdziwe oświadczenie:
„A [gdybym otrzymał propozycję] zostania posłem, jak w przypadku Ganny German? To znaczy za mieszkanie w Kijowie? ...
Problem polega jednak na tym, że Janukowycz nie dałby mieszkania w Kijowie każdemu. Nie mamy wielu gwiazd, takich jak Ganna German, [których wartość] wynosi tyle co mieszkanie w Kijowie.”

Sąd stwierdził, że powódka nie ubiegała się ani nie otrzymała mieszkania w charakterze posła; kupiła własne mieszkanie w 2001 roku, przed wyborem. Sąd uznał, że powyższe stwierdzenia sugerowały, że powódka została posłem jedynie w celu uzyskania mieszkania w Kijowie. Zdaniem sądu nie był to osąd wartościujący, gdyż jedynie konkretne informacje o tym, czy panna German skorzystała z przysługującego jej prawa do wsparcia mieszkaniowego, mogłyby stanowić podstawę dla takich twierdzeń. Raczej kwestionowane stwierdzenia stanowiły stwierdzenia faktów, które nie zostały zweryfikowane ani udowodnione przez żadnego z pozwanych, i były negatywne oraz obraźliwe dla powódki. Powołując się w szczególności na przepisy Kodeksu Cywilnego i Ustawy o Informacji oraz odnosząc się do konstytucyjnego przepisu gwarantującego poszanowanie życia prywatnego (patrz akapity 20 i 21 poniżej), sąd nakazał wnioskodawcy sprostowanie tej informacji poprzez opublikowanie sentencji wyroku oraz zapłatę powódce 1700 hrywien ukraińskich (UAH, około 300 euro (EUR) w tamtym czasie) tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Sąd uznał również, że następujący fragment stanowi osąd wartościujący ze strony autora i oddalił powództwo w tym zakresie:
„Co by było, gdybym dostawał więcej niż tysiąc dolarów miesięcznie? ... Wierzę, że wszyscy dziennikarze marzą o sprzedaniu się za mieszkanie w Kijowie, nawet ci, którzy już je mają ... Słuchałem Ganny German i życzę sobie, żeby miał tyle szczęścia jak ona. Życzę sobie, żebym mógł tak się sprzedać!”

Wnioskodawca odwołał się, argumentując w szczególności, że kwestionowane stwierdzenie było wyrazem opinii autora. W szczególności zastanawiał się, co mogło skłonić pannę German, „byłą nacjonalistkę”, do zmiany jej sympatii politycznych. Świadomy, że ustawa o statusie posła przewiduje wsparcie mieszkaniowe, autor spekulował, że mógłby być skłonny zmienić swoje poglądy w zamian za mieszkanie w Kijowie. Zdaniem wnioskodawcy brak spójności w żądaniu powódki sprostowania subiektywnej opinii był ilustrowany faktem, że powódka i sąd pierwszej instancji nie były w stanie sformułować konkretnego oświadczenia o sprostowaniu i uciekły się do wymogu opublikowania tekstu samego wyroku. Dla wnioskodawcy niezdolność powódki do sformułowania konkretnego sprostowania ilustrowała rację bytu art. 47-1 Ustawy o Informacji, zgodnie z którym osądy wartościujące nie podlegają sprostowaniu. Wnioskodawca argumentował, że wymóg sprostowania stwierdzenia poprzez opublikowanie tekstu wyroku sądowego stoi w sprzeczności z art. 37 Ustawy o Prasie. Wnioskodawca argumentował również, że autor nie miał zamiaru rozpowszechniania nieprawdziwych informacji. Na poparcie swoich argumentów powołał się na konstytucyjny przepis gwarantujący wolność wypowiedzi. 28 lutego 2008 r. Kijowski Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok z 18 grudnia 2007 r., uznając argumenty wnioskodawcy za nieuzasadnione, a wnioski Sądu Rejonowego za poprawne. Wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną. Oprócz powtórzenia argumentów podniesionych w apelacji, powołał się na wyroki Trybunału w sprawach Ukrainian Media Group przeciwko Ukrainie (nr 72713/01, 29 marca 2005 r.) oraz De Haes i Gijsels przeciwko Belgii (24 lutego 1997 r., Zbiór wyroków i orzeczeń 1997‑I), argumentując, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału granice dopuszczalnej krytyki są szersze w odniesieniu do polityka niż w stosunku do osoby prywatnej i że taka krytyka może obejmować użycie pewnego stopnia przesady, a nawet prowokacji. 23 maja 2008 r. Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do rozpoznania sprawy w trybie kasacyjnym, stwierdzając, że nie ma powodów, by sądzić, że decyzje sądów niższych instancji naruszyły jakiekolwiek przepisy prawa materialnego lub procesowego.


Skarżący urodził się w 1975 roku i mieszka w Tbilisi. 19 lutego 2005 r. o godzinie 15.50 Skarżący został zatrzymany w charakterze podejrzanego w sprawie karnej. 21 lutego 2005 r. postawiono mu zarzuty wielokrotnego oszustwa. 22 lutego 2005 r. Izba Pierwszej Instancji Sądu Najwyższego Gruzji, odrzucając wniosek prokuratora o zastosowanie wobec Skarżącego aresztu tymczasowego, zarządziła zwolnienie Skarżącego pod nadzorem policji. Skarżący został zwolniony tego samego dnia o godzinie 16.00. 25 lutego 2005 r. Izba Odwoławcza Sądu Najwyższego Gruzji, uchylając decyzję sądu niższej instancji, zastosowała wobec Skarżącego areszt tymczasowy na okres trzech miesięcy. Swoją decyzję uzasadniła wyłącznie tym, że Skarżącemu postawiono zarzuty popełnienia poważnego przestępstwa zagrożonego karą pozbawienia wolności powyżej pięciu lat. W ocenie Sądu Najwyższego ten sam fakt uzasadniał ryzyko ucieczki Skarżącego, ponieważ art. 151 § 3 Kodeksu postępowania karnego („kpk”), obowiązujący wówczas, przewidywał, że powaga czynu może stanowić podstawę zastosowania aresztu tymczasowego. 25 marca 2005 r. wprowadzono zmiany do art. 151 §§ 1 i 4 kpk; zmiany te przewidywały między innymi, że podlegając ocenie przez sądy krajowe, areszt tymczasowy powinien być zasadniczo środkiem ostatecznym w przypadkach, gdy wykazano, że łagodniejszy środek zapobiegawczy nie byłby wystarczający ze względu na profil oskarżonego i konkretne okoliczności rozpatrywanej sprawy. 18 maja 2005 r. Wydział Śledczy Sądu Rejonowego w Tbilisi, po wysłuchaniu argumentu prokuratora, że potrzebny jest więcej czasu na zakończenie śledztwa, przedłużył areszt tymczasowy Skarżącego o kolejne dwa miesiące, do 22 lipca 2005 r. Sąd nie odniósł się do kwestii, czy wymagane czynności śledcze mogłyby zostać przeprowadzone bez dalszego pozbawienia Skarżącego wolności. Powody sprzeciwu Skarżącego wobec jakiegokolwiek przedłużenia (jego dobra reputacja i sytuacja rodzinna; brak wcześniejszych wyroków skazujących oraz formalne zapewnienia ze strony kilku osób publicznych, w tym członka parlamentu) zostały oddalone przez sąd. Sąd odrzucił również ofertę złożoną przez Gruzińską Unię Pracy, aby wpłacić kaucję za Skarżącego w formie obligacji o przybliżonej wartości 680 000 gruzińskich lari (GEL, około 248 300 euro (EUR)), uzasadniając to tym, że na mocy art. 168 § 3 kpk osoby oskarżone o poważne przestępstwa nie mogły zostać zwolnione za kaucją. 23 maja 2005 r. Izba Odwoławcza Sądu Rejonowego w Tbilisi utrzymała w mocy postanowienie z 18 maja 2005 r. Podobnie jak sąd niższej instancji, sąd odwoławczy nie odniósł się do możliwości zastosowania łagodniejszego środka zapobiegawczego w celu zapewnienia celów śledztwa. 15 czerwca 2005 r. Skarżący złożył wniosek o zastąpienie aresztu tymczasowego łagodniejszym środkiem zapobiegawczym. Prokurator wyraził zgodę na wniosek Skarżącego. 9 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy w Tbilisi zwolnił Skarżącego za kaucją po wpłaceniu zabezpieczenia w wysokości 5 000 GEL (około 1 800 EUR). Zarządzając zwolnienie, sąd wziął pod uwagę dobre opinie o Skarżącym oraz fakt, że w pełni zrekompensował pokrzywdzonemu szkodę wyrządzoną przez jego rzekome oszukańcze działania. W chwili wniesienia niniejszej skargi postępowanie karne przeciwko Skarżącemu było wciąż w toku, mimo że Skarżący twierdził, iż nie jest w stanie doprowadzić do przesłuchania pewnych nieokreślonych świadków oraz uzyskania opinii biegłych istotnych dla jego sprawy.


Skarżący urodził się w 1971 roku i mieszka w Naujoji Akmenė. W listopadzie 1989 roku rozpoczął służbę wojskową w siłach zbrojnych Związku Radzieckiego. Dokumentacja medyczna z 20 czerwca 1990 roku sporządzona przez zespół lekarzy w jego jednostce wojskowej w Riazaniu (Rosja) stwierdzała, że w tamtym czasie miał problemy z komunikowaniem się z innymi i był autystą, choć posiadał normalną pamięć i poziom inteligencji. Zdiagnozowano u niego powolną schizofrenię, na którą zachorował podczas służby wojskowej. Na tej podstawie został zwolniony ze służby wojskowej. Po powrocie z wojska na Litwę, do 2005 roku był leczony w placówkach psychiatrycznych nie mniej niż piętnaście razy. W 2004 roku zdiagnozowano u niego schizofrenię rezydualną, a następnie paranoidalną. W lutym 2006 roku skarżący próbował popełnić samobójstwo przez podpalenie się. Został przyjęty do oddziału urazowego szpitala. W odpowiedzi na wniosek prokuratora o udzielenie informacji, 14 listopada 2006 roku Akmeński Rejonowy Ośrodek Zdrowia Psychicznego (Akmenės rajono psichikos sveikatos centras) potwierdził, że skarżący korzystał z usług tego ośrodka od 1999 roku i nadal był tam leczony z powodu schizofrenii. W 2004 roku napady choroby skarżącego stały się częstsze. W tym roku skarżący próbował popełnić samobójstwo; nie akceptował faktu, że jest chory. Został przyjęty do Szpitala Psychiatrycznego w Szawlach (Šiaulių psichiatrijos ligoninė), gdzie spędził około miesiąca, zanim został wypisany do opieki ambulatoryjnej na własne żądanie. Od lipca 2005 roku skarżący przestał uczęszczać do Akmeńskiego Rejonowego Ośrodka Zdrowia Psychicznego i przyjmować leki, ponieważ stanowczo odmawiał jakichkolwiek konsultacji z psychiatrami. Składał również liczne skargi do różnych organów. 24 listopada 2006 roku matka skarżącego poprosiła prokuratora o wszczęcie postępowania w celu uznania jej syna za prawnie ubezwłasnowolnionego. Według niej jego choroba psychiczna zaczęła się, gdy przebywał w radzieckiej armii. Ona i jej mąż mieszkali w domu oddzielnym od niego, w sąsiedniej Akmenė. Do 2006 roku stan skarżącego osiągnął taki etap, że bał się opuszczać mieszkanie lub wpuścić rodziców, a nie dbał o siebie. Nawet próbował odebrać sobie życie, podpalając się. Tego samego dnia prokurator przesłał wniosek matki skarżącego do Sądu Rejonowego w Akmenė, wraz z wyciągiem z dokumentacji medycznej skarżącego. Zauważono, że jego schizofrenia nasiliła się i że stał się zagrożeniem dla siebie samego. W związku z tym potrzebował pomocy ze strony innych. Niezbędne było ustalenie, czy istnieją podstawy do uznania go za prawnie niezdolnego, jeśli psychiatrzy ustalą, że nie może rozumieć ani kontrolować swoich czynów. Prokurator powołał się na art. 2.10, 3.242 § 1 i 3 Kodeksu Cywilnego, art. 135, 462-465, 491‑493 Kodeksu Postępowania Cywilnego oraz art. 19 Ustawy o Służbie Prokuratorskiej. Postanowieniem z 29 listopada 2006 roku Sąd Rejonowy w AkmenĤ zarządził przeprowadzenie badania przez biegłych w celu ustalenia (i) czy skarżący cierpi na chorobę psychiczną, (ii) czy może rozumieć swoje czyny oraz (iii) czy może brać udział w postępowaniu sądowym. Jego matka miała zostać poinformowana o tej decyzji. Po zbadaniu skarżącego osobiście i przeanalizowaniu jego dokumentacji medycznej, 8 stycznia 2007 roku psychiatra stwierdził, że cierpi on na schizofrenię paranoidalną. Był również bardzo nieufny i miał silne urojenia prześladowcze. Psychiatrzy wzięli pod uwagę listy jego matki do Akmeńskiego Rejonowego Ośrodka Zdrowia Psychicznego i prokuratora, w których wskazywała, że skarżący nie zaspokaja swoich codziennych potrzeb, a ma problemy społeczne i zdrowotne oraz myśli samobójcze. Psychiatra tym samym ustalił, że skarżący nie może poprawnie rozumieć ani kontrolować swoich czynów i zauważył, że „nie może brać udziału w postępowaniu sądowym, nie może być przesłuchiwany, a dokumenty sądowe nie mogą mu być doręczone”. W jednejstronicowym formularzu wysłanym do Sądu Rejonowego w AkmenĤ 29 stycznia 2007 roku, rejonowe służby społeczne w AkmenĤ zaznaczyły pole, aby stwierdzić, że „zgadzają się” z wnioskiem prokuratora o ubezwłasnowolnienie skarżącego. Wskazali również, że nie wezmą udziału w rozprawie sądowej, która została zaplanowana na 31 stycznia 2007 roku. 23, 24, 25 i 30 stycznia 2007 roku Sąd Rejonowy w AkmenĤ podejmował próby osobistego doręczenia skarżącemu wezwania dotyczącego nadchodzącej rozprawy w sprawie jego ubezwłasnowolnienia i opieki. Kopia wezwania wskazywała, że nie zostało ono doręczone, ponieważ, według jego sąsiada, skarżący był psychicznie chory i nie otwierał drzwi nikomu. Na rozprawie publicznej w dniu 31 stycznia 2007 roku Sąd Rejonowy w AkmenĤ, powołując się na art. 465-468 Kodeksu Postępowania Cywilnego, uwzględnił wniosek prokuratora o uznanie skarżącego za ubezwłasnowolnionego, z powodu niemożności rozumienia lub kontrolowania przez niego swoich czynów. Obecni byli prokurator i matka skarżącego. Matka skarżącego złożyła zeznania dotyczące historii choroby psychicznej jej syna. Oświadczyła również, że ostatnio mieszkał oddzielnie od rodziców, ale nie potrafił dbać o siebie, nie płacił opłat za mieszkanie i nie wychodził z domu ani nie przyjmował leków. W postanowieniu stwierdzono, że przysługuje na nie odwołanie w terminie trzydziestu dni. Rząd przedstawił, że biorąc pod uwagę fakt, że faktycznie nie było możliwe doręczenie wezwania skarżącemu, decyzja z 31 stycznia 2007 roku została wysłana tylko do zainteresowanych stron w sprawie, to jest do matki skarżącego, prokuratora i służb społecznych. 5 lutego 2007 roku skarżący sporządził to, co wydaje się być odpowiedzią na wniosek prokuratora z 24 listopada 2006 roku o jego ubezwłasnowolnienie. Wspomina w nim, że otrzymał kopię wniosku prokuratora 30 stycznia 2007 roku. List jest w istocie skargą na jego leczenie w szpitalach psychiatrycznych i diagnozę schizofrenii. Wnioskuje stwierdzając, że z powodu oczywistego fałszowania wyników jego badań medycznych i wyraźnego uprzedzenia ze strony prokuratora, skarżący odmawia poddania się badaniu medycznemu na Litwie. Pieczątka na liście wskazuje, że został on otrzymany przez Sąd Rejonowy w AkmenĤ 5 lutego 2007 roku. Po ustaleniu, że skarżący jest prawnie ubezwłasnowolniony, postanowieniem z 6 marca 2007 roku Sąd Rejonowy w AkmenĤ ustanowił matkę skarżącego jego opiekunem i administratorem jego mienia. Decyzja została podjęta na rozprawie publicznej, w której wzięła udział ona, prokurator i przedstawiciel służb społecznych. W postanowieniu stwierdzono, że skarżący nie wziął udziału z powodu złego stanu zdrowia. Skarżący został przymusowo przyjęty do Szpitala Psychiatrycznego w Szawlach 9 marca 2007 roku, po wykazaniu objawów pobudzenia i agresywnego zachowania wobec rodziców. Policja i kilku strażaków musiało wyważyć drzwi do jego mieszkania, aby się do niego dostać. 11 marca 2007 roku wyraził zgodę na leczenie do 13 marca 2007 roku, kiedy to odmówił dalszego leczenia na piśmie. 13 marca 2007 roku Szpital Psychiatryczny w Szawlach zwrócił się do Państwowej Służby Gwarantowanej Pomocy Prawnej („Służba Pomocy Prawnej”) o udzielenie pomocy prawnej skarżącemu, który miał być przymusowo hospitalizowany. Została ona przyznana tego samego dnia i wyznaczono adwokata do jego reprezentowania. Później tego dnia, w obecności psychiatry i wyznaczonego adwokata, Sąd Rejonowy w Szawlach uwzględnił wniosek szpitala psychiatrycznego o przymusową hospitalizację skarżącego. Sąd zauważył, że skarżący był całkowicie bezkrytyczny wobec własnego zachowania i że jego stan umysłu w tamtym czasie oznaczał, że stanowił zagrożenie dla siebie i innych. Orzeczenie było ostateczne i niepodlegające odwołaniu. Wskazywało, że 31 stycznia 2007 roku skarżący został uznany za prawnie ubezwłasnowolnionego, a 6 marca 2007 roku jego matka została ustanowiona jego opiekunem. Rząd złożył do sądu wyciąg z dokumentacji medycznej skarżącego, z którego wynikało, że przebywał w Szpitalu Psychiatrycznym w Szawlach od 9 marca do 22 czerwca 2007 roku. Lekarz zaznaczył w tej dokumentacji, że kopię orzeczenia sądowego z 13 marca 2007 roku wręczono skarżącemu. Nie jest jasne, kiedy tego dokonano. Rząd złożył wyjaśnienie, że decyzja sądowa z 13 marca 2007 roku została przekazana skarżącemu przez jego lekarza prowadzącego 15 marca 2007 roku. 6 kwietnia 2007 roku skarżący podpisał dokument potwierdzający, że wyjaśniono mu plan leczenia ze Szpitala Psychiatrycznego w Szawlach i że wyraża zgodę na jego przestrzeganie. Po wypisaniu ze szpitala psychiatrycznego, 26 listopada 2008 roku skarżący zwrócił się do Służby Pomocy Prawnej. We wniosku napisał, że postanowieniem z 31 stycznia 2007 roku został uznany za prawnie ubezwłasnowolnionego i że potrzebowałby przywrócenia terminu do odwołania się od niego. Wskazał również, że w marcu 2007 roku jego matka została ustanowiona jego opiekunem i administratorem jego mienia. Zauważył, że nie wiedział o dwóch decyzjach do 9 marca 2007 roku, czyli do momentu przyjęcia do Szpitala Psychiatrycznego w Szawlach. Wyraził również chęć odwołania się od nich. 31 grudnia 2008 roku Służba Pomocy Prawnej odmówiła uwzględnienia wniosku jako pozbawionego szans powodzenia. Zauważono, że skarżący należy do kategorii osób uprawnionych do pomocy prawnej; jednakże, biorąc pod uwagę, że postępowanie w sprawie jego ubezwłasnowolnienia zostało zakończone, jego wniosek o pomoc prawną był oczywiście bezprzedmiotowy. Służba Pomocy Prawnej zauważyła, że decyzje, które skarżący chciał zaskarżyć, zostały podjęte w styczniu i marcu 2007 roku. Biorąc pod uwagę, że nie ubiegał się o pomoc prawną do 28 listopada 2008 roku, przegapił termin do odwołania się od tych decyzji. Reprezentowanie go w takich postępowaniach nie miałoby szans powodzenia. Co do ustanowienia matki skarżącego jego opiekunem prawnym, Służba Pomocy Prawnej wskazała, że nie podał on podstaw do wątpienia w jej zdolność do wykonywania obowiązków opiekuna i administratora jego mienia. Na koniec zauważono, że opiekę można uchylić na wniosek prokuratora lub służb społecznych. Biorąc pod uwagę, że sam skarżący nie może zwrócić się do sądu z takim wnioskiem, nie było podstaw prawnych do udzielenia mu pomocy prawnej. 15 grudnia 2008 roku skarżący zwrócił się do Sądu Rejonowego w AkmenĤ z wnioskiem o wydanie mu kopii orzeczeń sądowych dotyczących jego ubezwłasnowolnienia i ustanowienia opiekuna prawnego. 16 grudnia 2008 roku sędzia Sądu Rejonowego w AkmenĤ napisał do skarżącego, informując go, że te orzeczenia sądowe nie zostaną mu wydane, ponieważ jego matka została ustanowiona jego opiekunem prawnym i administratorem jego mienia. W swoich uwagach dotyczących dopuszczalności i meritum sprawy, przesłanych do Trybunału 2 maja 2012 roku, Rząd zauważył, że w tamtym czasie skarżący mieszkał oddzielnie we własnym mieszkaniu. Był bezrobotny, ale otrzymywał rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jego opiekun pomagał mu w codziennych czynnościach. Otrzymywał również regularne leczenie ambulatoryjne w Akmeńskim Rejonowym Ośrodku Zdrowia Psychicznego. 13 sierpnia 2014 roku skarżący złożył skargę do prokuratury w Szawlach, twierdząc, że w 2004 roku został przymusowo przyjęty do Szpitala Psychiatrycznego w Szawlach i zmuszony do poddania się leczeniu. Skarżący poprosił o wszczęcie śledztwa w sprawie jego zarzutów. Ostatecznym orzeczeniem z 11 listopada 2014 roku Sąd Okręgowy w Szawlach uznał, że skargi skarżącego dotyczące wydarzeń z 2004 roku były bezzasadne.


Skarżący urodził się w 1924 roku i mieszka w Kolonii. Jego ojciec był przedsiębiorcą farmaceutycznym, który posiadał majątek w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec, który poddano środkom wywłaszczeniowym w latach 1946 i 1947, po tym jak organ administracyjny zaklasyfikował go jako „aktywistę nazistowskiego”, „zbrodniarza nazistowskiego” i „osobę czerpiącą zyski z wojny”. Po zjednoczeniu Niemiec wniosek skarżącego o restytucję mienia na podstawie Ustawy o mieniu (Vermögensgesetz) okazał się bezskuteczny. W 2006 roku skarżący wszczął postępowanie na podstawie Ustawy o rehabilitacji w prawie karnym (Strafrechtliches Rehabilitierungsgesetz) w imieniu swojego zmarłego ojca. Twierdził, że wywłaszczenie i inne środki miały charakter karny, chociaż winę jego ojca ustalono nie przez sąd, lecz przez organ administracyjny. Złożył ogromną liczbę dokumentów, twierdząc, że historyczne tło środków podjętych na mocy rozkazu okupacyjnych władz radzieckich musi zostać ponownie ocenione. W szczególności przepisy z lat 1946 i 1947, na podstawie których podjęto środki przeciwko jego ojcu, można obecnie zakwalifikować jako ściganie karne. Nowe badania wykazały, że ich celem było ukaranie poszczególnych Niemców za domniemane czyny niedozwolone. Skarżący wnosił, między innymi, o stwierdzenie, że decyzje z 1946 roku uznające jego ojca za winnego bycia nazistą oraz późniejsze decyzje o jego wywłaszczeniu i konfiskacie jego mienia osobistego oraz mienia należącego do jego firmy są sprzeczne z zasadą państwa prawnego, a tym samym nieważne. Według skarżącego wartość jego roszczeń o restytucję wynosiła około dziewięćdziesięciu milionów euro.

26 czerwca 2008 roku Sąd Okręgowy w Dreźnie wyznaczył rozprawę publiczną na 19 sierpnia 2008 roku, na wniosek skarżącego. 21 lipca 2008 roku prawnicy skarżącego opublikowali komunikat prasowy pod następującym tytułem: „Zwrot w ocenie komunistycznej reformy przemysłowej? Po raz pierwszy Sąd Okręgowy w Dreźnie omawia wniosek o rehabilitację karną na rozprawie ustnej”. W komunikacie prasowym prawnicy wyjaśnili, w szczególności, że do tego czasu sądy krajowe postrzegały cel kwestionowanych środków jako motywowany polityką gospodarczą, to znaczy mający na celu zmianę obowiązującej struktury własności. Przedstawili fakt, że Sąd Okręgowy wyznaczył rozprawę ustną jako potencjalny zwrot w orzecznictwie krajowym i zapowiedzieli, że na rozprawie ustnie i szczegółowo wyjaśnią, na czym naprawdę polegała tak zwana „reforma gospodarcza”. Jednocześnie podali datę, godzinę i miejsce rozprawy.

8 sierpnia 2008 roku Sąd Okręgowy odwołał rozprawę zaplanowaną na 19 sierpnia i wyznaczył termin na postępowanie pisemne kończący się 15 września 2008 roku. Uznał, że zgodnie z § 11 ust. 3 pierwszym zdaniem Ustawy o rehabilitacji w prawie karnym, decyzja powinna być zazwyczaj podejmowana bez przeprowadzania rozprawy. Termin rozprawy, zgodnie z § 11 ust. 3 drugim zdaniem Ustawy o rehabilitacji w prawie karnym (patrz poniższy paragraf 13), został wyznaczony, aby dać skarżącemu możliwość wyjaśnienia (erläutern) swojego stanowiska prawnego, które było sprzeczne ze stanowiskiem Sądu Okręgowego i Sądu Apelacyjnego w Dreźnie i było poparte szczególnie obszernymi wnioskami faktycznymi. Korzystając ze swobody uznania, Sąd Okręgowy zrezygnował z przeprowadzenia rozprawy, ponieważ wbrew swojemu wcześniejszemu stanowisku nie było już żadnych dodatkowych korzyści do uzyskania dla rozstrzygnięcia sprawy. W rzeczywistości wyznaczenie terminu rozprawy zostało wykorzystane do stworzenia wrażenia w komunikacie prasowym, opublikowanym również w internecie, że poprzez wyznaczenie rozprawy Sąd Okręgowy dał do zrozumienia, że odchodzi od utrwalonego orzecznictwa. Ponadto komunikat prasowy zapowiadał, że skarżący wykorzysta rozprawę do „ujawnienia ważnego fragmentu historii współczesnej”. Wskazywało to, że rozprawa miała zostać wykorzystana jako forum publiczne. W tych okolicznościach sąd zrezygnował z przeprowadzenia rozprawy.

24 sierpnia 2009 roku, po bezskutecznych zarzutach skarżącego o stronniczość sędziów, Sąd Okręgowy oddalił wniosek skarżącego. Uznał, że środki podjęte przeciwko ojcu skarżącego nie miały charakteru karnego. Środki wywłaszczeniowe nie skutkowały dalszymi konsekwencjami na jego niekorzyść. Wbrew twierdzeniom skarżącego nic nie wskazywało na to, że w 1947 roku wydano nakaz aresztowania. Utrata praw wyborczych, licencji na prowadzenie działalności gospodarczej i majątku osobistego przez ojca skarżącego była konieczną konsekwencją wywłaszczenia. 26 listopada 2010 roku Sąd Apelacyjny w Dreźnie, bez przeprowadzania rozprawy, oddalił apelację skarżącego, w pełni popierając uzasadnienie Sądu Okręgowego. Dodał, że złożone dokumenty nie dowiodły ani karnego charakteru kwestionowanych środków, ani tego, że wydano nakaz aresztowania. Rozprawa ustna nie była konieczna, ponieważ przedstawione dokumenty były wystarczające do oceny sprawy. Decyzją z 19 listopada 2013 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny, bez podania przyczyn, odmówił rozpoznania skargi konstytucyjnej skarżącego, w której zarzucał naruszenie prawa do skutecznego środka prawnego, prawa do bycia wysłuchanym i praw osobowościowych (sygnatura akt 2 BvR 1511/11).


Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszka w Strumicy. W momencie wszczęcia postępowania karnego (patrz akapity 11–32 poniżej) w wydziale karnym Sądu Pierwszej Instancji w Strumicy („sąd pierwszej instancji”) pracowało czterech sędziów: sędziowie M.A., C.K., T.D. oraz G.M. Ponadto sędzia B.B. był sędzią śledczym w sądzie pierwszej instancji, sędzia V.D. prowadził sprawy dotyczące wykroczeń, a sędzia S.D. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Od 2002 roku sędzia C.K. była asystentem (стручен соработник) w sądzie pierwszej instancji. Od 2004 roku pracowała z sędzią M.A. oraz dwoma innymi sędziami. W lutym 2005 roku została powołana na stanowisko sędziego. W 2004 roku sędzia M.A. został prezesem wydziału karnego sądu pierwszej instancji. 26 listopada 2006 roku skarżący, jako kierowca samochodu, brał udział w wypadku drogowym, w którym zginęła osiemnastoletnia córka sędziego M.A. 19 stycznia 2007 roku, po przesłuchaniu skarżącego w obecności jego adwokata, sędzia B.B. wszczął przeciwko niemu śledztwo. W okresie od 25 stycznia do 7 lutego 2007 roku sędzia B.B. przesłuchał pięciu świadków, dwóch biegłych oraz przedstawiciela pokrzywdzonych. Przedstawiciel skarżącego był obecny jedynie podczas składania zeznań przez dwóch świadków. 8 lutego 2007 roku sędzia B.B. zlecił sporządzenie opinii biegłych przez Biuro Biegłych Sądowych (Биро за судски вештачење) („Biuro”), dotyczącej przyczyn wypadku, prędkości, z jaką jechał skarżący w odpowiednim czasie, tego, czy wypadku można było uniknąć, oraz innych istotnych kwestii. 14 marca 2007 roku inżynier mechanik z Biura sporządził opinię biegłych („pierwsza opinia biegłych”), opierając się częściowo na zeznaniach złożonych przed sędzią B.B. 20 kwietnia 2007 roku prokurator oskarżył skarżącego o „ciężkie przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu ludzi i mienia w ruchu drogowym” (тешки дела против безбедноста на луѓето и имотот во сообраќајот). 15 maja 2007 roku trzech sędziów sądu pierwszej instancji pod przewodnictwem sędziego T.D. oddaliło sprzeciw (приговор) skarżącego wobec aktu oskarżenia. W czerwcu 2007 roku, na wniosek skarżącego, sporządzono alternatywną opinię biegłych przez prywatną agencję ekspercką („druga opinia biegłych”). 12 lipca 2007 roku skarżący poprosił prezesa sądu pierwszej instancji o wyłączenie sędziów tego sądu, którzy brali udział w postępowaniu karnym, a mianowicie sędziów C.K. i innego sędziego w składzie orzekającym w sprawie skarżącego, a także sędziów G.M., S.D. i T.D., w związku z tym, że sprawa dotyczyła wypadku drogowego, w którym zginęła córka sędziego wydziału karnego tego sądu. Ponadto skarżył się, że śledztwo było niesprawiedliwe, i twierdził, że sędzia B.B. był stronniczy. Na koniec oświadczył, że ma nadzieję, iż prezes sądu pierwszej instancji zwróci się do prezesa Sądu Odwoławczego w Sztip („sąd odwoławczy”) o przekazanie sprawy do innego sądu pierwszej instancji. Tego samego dnia sędziowie C.K. i T.D., powołani w składzie orzekającym w sprawie skarżącego, złożyli pisemne oświadczenia, że fakt śmierci córki ich koleżanki w wypadku nie wpłynie na ich orzekanie. Prezes sądu pierwszej instancji powołał się na te oświadczenia i oddalił wniosek o wyłączenie w zakresie sędziów C.K. i T.D., uznając, że nie zostały spełnione warunki art. 36 ust. 2 ustawy o postępowaniu karnym (patrz akapit 33 poniżej). Prezes sądu pierwszej instancji odrzucił również jako niedopuszczalny wniosek dotyczący sędziów G.M. i S.D., ponieważ zgodnie z art. 38 ust. 4 ustawy o postępowaniu karnym wniosek o wyłączenie można złożyć tylko w odniesieniu do indywidualnego sędziego orzekającego w konkretnej sprawie (patrz akapit 33 poniżej). Proces trwał dalej, a tego samego dnia skarżący złożył nowy wniosek o wyłączenie sędziego T.D., ponieważ przewodniczył on trójosobowemu składowi, który oddalił sprzeciw skarżącego wobec aktu oskarżenia (patrz akapit 15 powyżej). 13 lipca 2007 roku prezes sądu pierwszej instancji uwzględnił najnowszy wniosek o wyłączenie sędziego T.D. Na rozprawie w dniu 26 września 2007 roku sąd pierwszej instancji (pod przewodnictwem sędziego C.K., w składzie z sędzią S.D. i trzema ławnikami) dopuścił do dowodów drugą opinię biegłych (patrz akapit 16 powyżej) przedłożoną przez skarżącego. Skarżący zwrócił się do sądu pierwszej instancji o przesłuchanie biegłych, którzy sporządzili obie opinie, w celu wyjaśnienia ich ustaleń, które określił jako sprzeczne. Na rozprawie w dniu 19 października 2007 roku skład sądu pierwszej instancji uległ zmianie na: sędzia C.K. (jako przewodniczący składu), sędzia V.D. oraz trzech ławników. Na tej rozprawie sąd pierwszej instancji zlecił sporządzenie nowej opinii biegłych (вештачењето да се обнови со други вештаци) przez trzech biegłych z Biura, nie tych, którzy sporządzili opinię z 14 marca 2007 roku (patrz akapit 14 powyżej). 31 stycznia 2008 roku Biuro wydało nową opinię biegłych („trzecia opinia biegłych”). 4 marca 2008 roku na rozprawie przesłuchano jednego z biegłych, którzy sporządzili trzecią opinię. 5 marca 2008 roku adwokat skarżącego, w mowie końcowej, złożył oświadczenie, że sąd pierwszej instancji orzeka w sprawie dotyczącej incydentu, w którym zginęła córka ich koleżanki. Argumentował, że praktyką w podobnych sprawach było to, że sędziowie wycofywali się, aby nie wzbudzać wątpliwości co do bezstronności sądu. Tego samego dnia sąd pierwszej instancji uznał skarżącego za winnego i skazał go na cztery lata i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Uznał, że skarżący prowadził pojazd z nadmierną prędkością i pod wpływem alkoholu. Oddalił argumenty skarżącego, że ofiara wypadku zignorowała znak „Stop” i nie miała zapiętych pasów bezpieczeństwa. Swoje ustalenia oparł na trzeciej opinii biegłych i dowodach z zeznań ustnych. Nie nadał żadnej wagi drugiej opinii biegłych. Wreszcie sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo o odszkodowanie wniesione przez sędzię M.A., jej męża i jej drugą córkę przeciwko firmie ubezpieczeniowej skarżącego, która uznała roszczenie (го призна барањето). 4 kwietnia 2008 roku skarżący odwołał się od wyroku, argumentując między innymi, że sprawa powinna zostać przekazana do innego sądu oraz że sędzia C.K. wcześniej pracowała jako asystent sądowy oddelegowany do sędziego M.A. przez kilka lat. W związku z tym złożył wyjaśnienie, że takie przekazania już miały miejsce w sprawach dotyczących postępowań karnych przeciwko prokuratorowi i prezesowi sądu. Istniały podstawy do wyłączenia na mocy art. 36 ust. 2 ustawy o postępowaniu karnym. Sąd pierwszej instancji nie podał żadnego uzasadnienia w odniesieniu do drugiej opinii biegłych i nie dopuścił dowodów proponowanych przez skarżącego. Trzecia opinia biegłych była identyczna z pierwszą i sprzeczna z drugą, jeśli chodzi o prędkość, z jaką skarżący jechał w momencie wypadku. Skarżący wniosł również o skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania, albo przed innym składem sądu pierwszej instancji, albo przed innym sądem. 24 września 2008 roku sąd odwoławczy oddalił apelację skarżącego, uwzględnił apelację prokuratora i zwiększył karę do sześciu lat pozbawienia wolności. Część wyroku dotycząca rzekomego braku bezstronności brzmi następująco: „Skargi dotyczące naruszenia art. 36 ust. 2 [ustawy o postępowaniu karnym] są bezzasadne... [obrońca] skarżącego złożył wniosek o wyłączenie [sędziów C.K., G.M., S.D. i T.D.]. Zgodnie z oświadczeniami złożonymi przez sędziów, prezes sądu pierwszej instancji podjął decyzję..., którą oddalił wniosek o wyłączenie, z powodów podanych w decyzji.” Sąd odwoławczy stwierdził dalej, że druga opinia biegłych nie została zlecona przez sąd, że biegli nie zostali ostrzeżeni o swoich obowiązkach i nie złożyli przysięgi, że sąd nie ustalił, jakie kwestie miały być przedmiotem opinii, oraz że to do sądu pierwszej instancji należało zdecydowanie, czy zaakceptuje opinię. W odniesieniu do skargi skarżącego, że dowody przez niego proponowane nie zostały dopuszczone na rozprawie, sąd odwoławczy uznał, że nie narusza to prawa skarżącego do obrony, ponieważ sąd pierwszej instancji nie był zobowiązany do dopuszczenia wszystkich proponowanych dowodów. 11 listopada 2008 roku skarżący złożył wniosek o nadzwyczajne rozpatrzenie prawomocnego wyroku (барање за вонредно преиспитување на правосилна пресуда), argumentując, że sąd pierwszej instancji odmówił jego wniosku o dodatkową opinię biegłych (супервештачење) do sporządzenia przez niezależną instytucję. Powołując się na artykuły 6 i 8 Konwencji, skarżący skarżył się, że sędzia C.K., asystent matki ofiary (sędziego M.A.), orzekał w sprawie oraz że sędzia M.A. był prezesem wydziału karnego sądu pierwszej instancji. Ponadto skarżył się na odmowę przekazania sprawy do innego właściwego sądu. 13 stycznia 2009 roku Sąd Najwyższy oddalił wniosek skarżącego i potwierdził wyroki sądów niższych instancji. Poparł ustalenia i uzasadnienia sądów niższych instancji, nie podając dalszego uzasadnienia w odniesieniu do skargi skarżącego dotyczącej rzekomego uprzedzenia sędziów. 21 września 2010 roku i 29 marca 2011 roku Sąd Najwyższy oddalił dwa wnioski skarżącego o nadzwyczajne złagodzenie kary (барање за вонредно ублажување на казната).


Sprawa wynikła ze skargi (nr 71256/11) przeciwko Węgrom wniesionej do Trybunału na podstawie artykułu 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez sześciu obywateli węgierskich, pana László Haraszthyego, pana Györgya László Mártona, pana Gábora Horna, panią Nórę Siskę, pana Zoltána Pintéra oraz panią Márię Terézię Oszter („skarżących”), w dniu 11 listopada 2011 r. 2. Skarżących reprezentował pan I. P. Horváth, adwokat prowadzący praktykę w Budapeszcie. Rząd Węgier („Rząd”) reprezentował pan Z. Tallódi, Pełnomocnik, Ministerstwo Sprawiedliwości. 3. 31 sierpnia 2015 r. Rządowi przekazano zarzuty skarżących dotyczące artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji w związku z nałożeniem 98% podatku na ich odprawy pieniężne. 4. W dniach 9 listopada 2015 r. i 4 stycznia 2016 r. Trybunał otrzymał oświadczenia o polubownym załatwieniu sprawy podpisane przez Rząd oraz pięciu skarżących, na mocy których ci pięciu skarżących zgodzili się zrzec się wszelkich dalszych roszczeń przeciwko Węgrom w odniesieniu do faktów będących podstawą ich skarg w zamian za zobowiązanie Rządu do zapłaty panu László Haraszthyemu 12 800 EUR (dwanaście tysięcy osiemset euro), panu Györgyowi László Mártonowi 3 200 EUR (trzy tysiące dwieście euro), panu Gáborowi Hornowi 1 000 EUR (jeden tysiąc euro), pani Nórze Sisce 5 300 EUR (pięć tysięcy trzysta euro) oraz panu Zoltánowi Pintérowi 7 100 EUR (siedem tysięcy sto euro) w celu pokrycia wszelkich szkód majątkowych i niemajątkowych, a także kosztów i wydatków, które zostaną przeliczone na forinty węgierskie według kursu obowiązującego w dniu płatności i będą wolne od jakichkolwiek podatków, które mogą być stosowane. Kwota ta będzie płatna w ciągu trzech miesięcy od dnia powiadomienia o orzeczeniu wydanym przez Trybunał. W przypadku niewypłacenia tej kwoty w wymienionym trzymiesięcznym okresie Rząd zobowiązał się do zapłacenia od niej prostych odsetek, od upływu tego okresu do dnia uregulowania, ze stawką równą stopie kredytu lombardowego Europejskiego Banku Centralnego w okresie zwłoki powiększonej o trzy punkty procentowe. Płatność ta będzie stanowić ostateczne rozstrzygnięcie sprawy w odniesieniu do tych pięciu skarżących. 5. Szósta skarżąca, pani Mária Terézia Oszter, urodziła się w 1949 r. i mieszka w Budakeszi. Od 1 lipca 1997 r. była zatrudniona w państwowej spółce National Asset Management Ltd. Jej stosunek pracy został rozwiązany 30 maja 2011 r. Pewna część jej odprawy pieniężnej podlegała podatkowi specjalnemu w wysokości 98%. W konsekwencji na jej odprawę pieniężną nałożono podatek specjalny w wysokości 2 195 835 HUF (około 7 300 EUR).


Skarżący urodził się w 1952 roku. W momencie składania wniosku został umieszczony w ośrodku mieszkalnym z nadzorem w Springe (Niemcy). Następnie został zwolniony. Po pięciu wyrokach skazujących za przestępstwa, w tym za kradzież z włamaniem i niebezpieczne pobicie, w 1977 roku Sąd Okręgowy w Hildesheim uznał skarżącego za winnego popełnienia przestępstw w stanie nietrzeźwości. Skazał go na rok pozbawienia wolności i zarządził jego umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym na podstawie art. 63 Kodeksu Karnego (patrz poniższy paragraf 35). Sąd stwierdził, że poczytalność skarżącego była w momencie czynów ograniczona z powodu dziecięcego uszkodzenia mózgu połączonego z nietrzeźwością. Od grudnia 1977 roku do października 1980 roku przebywał w szpitalach psychiatrycznych w Getyndze i Moringen. W 1981 roku Sąd Okręgowy w Getyndze uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Hildesheim z 1977 roku. Uznał skarżącego za winnego umyślnego popełnienia przestępstw w stanie nietrzeźwości i skazał go na rok i osiem miesięcy pozbawienia wolności, nie zarządzając umieszczenia go w szpitalu psychiatrycznym. Sąd, biorąc pod uwagę ustalenia biegłego psychiatry i wyniki ponownego badania mózgu skarżącego za pomocą nowych metod technicznych, stwierdził, że nie cierpi on i nigdy nie cierpiał na patologiczne zaburzenie psychiczne. W związku z tym nie działał z ograniczoną poczytalnością. Sąd uznał, że skarżący nie ma dziecięcego uszkodzenia mózgu, a chociaż miał zaburzoną osobowość, nie był ani psychopatą, ani alkoholikiem. 11 grudnia 1984 roku Sąd Okręgowy w Hildesheim uznał skarżącego za winnego siedmiu przypadków niebezpiecznego pobicia, czterech przypadków pobicia, przymuszenia i dwóch przypadków usiłowania przymuszenia. Wszystkie te przestępstwa zostały popełnione między 6 grudnia 1982 roku a 1 maja 1984 roku. Sąd skazał go na sześć lat pozbawienia wolności i zarządził środek zabezpieczający na podstawie art. 66 § 2 Kodeksu Karnego (patrz poniższe paragrafy 28-29). Sąd Okręgowy w Hildesheim stwierdził, że skarżący zaatakował swoje ofiary w sposób brutalny. Ofiarami były niemal wyłącznie osoby płci męskiej, w tym dzieci w wieku szkolnym. Niektóre z nich były znajomymi, ale inne nie były znane skarżącemu – ludzie w barach lub ci, którzy zostali wybrani losowo na ulicy. Uderzał swoje ofiary w twarz, kopał je w twarz, gdy upadły na ziemię, lub szczuł na nie owczarka niemieckiego, który znacząco ranił ofiary, gryząc je, czasem w brzuch i szyję. Zaatakował nożem dwóch bezdomnych, których nie znał. Spali oni w opuszczonym budynku. Zranił rękę, wargę, klatkę piersiową i udo jednego z nich oraz plecy i palec drugiego. Obiektywnie jego ofiary nie prowokowały żadnego konfliktu. Sąd Okręgowy w Hildesheim, konsultując się z biegłym psychiatrą i biegłym psychologiem, stwierdził, że skarżący działał z pełną poczytalnością w momencie popełnienia większości swoich przestępstw, mimo wcześniejszego spożycia alkoholu. Tylko w odniesieniu do dwóch jego przestępstw nie można było wykluczyć ograniczonej poczytalności w wyniku intoksykacji alkoholowej jako istotnej okoliczności (art. 21 Kodeksu Karnego, patrz poniższy paragraf 34). Spożycie alkoholu nie było jednak przyczyną jego przestępstw. Nie cierpiał na żadne inne patologiczne zaburzenie psychiczne w rozumieniu art. 21 Kodeksu Karnego. Jego osobowość różniła się od większości populacji tym, że brakowało mu empatii i postrzegał siebie jako silnego i dominującego mężczyznę, przy czym ta różnica nie miała charakteru patologicznego. Miał skłonność do popełniania poważnych przestępstw przeciwko innym, w których ofiary odnosiły znaczące obrażenia. 7 maja 1990 roku, po odbyciu kary pozbawienia wolności, skarżący został po raz pierwszy objęty środkiem zabezpieczającym, początkowo głównie w więzieniu Salinenmoor. Biorąc pod uwagę inną odbywaną przez niego karę więzienia, do 7 sierpnia 2000 roku spędził dziesięć lat w środku zabezpieczającym. Tego samego dnia Sąd Okręgowy w Lüneburgu zarządził kontynuację środka zabezpieczającego. 2 maja 2001 roku Sąd Rejonowy w Hildesheim uznał skarżącego za winnego pobicia, stwierdzając, że uderzył swoją córkę w twarz pod wpływem alkoholu podczas przepustki z miejsca zatrzymania, i skazał go na cztery miesiące pozbawienia wolności. Skarżący odbył tę karę w 2002 roku. 25 sierpnia 2003 roku skarżący został przeniesiony do oddziału detoksykacyjnego szpitala w Moringen. Decyzją z 18 kwietnia 2005 roku Sąd Okręgowy w Getyndze zarządził następnie dalszy środek zabezpieczający w szpitalu psychiatrycznym (art. 63 Kodeksu Karnego), a nie w placówce detoksykacyjnej, ponieważ jego readaptacja mogła być tam lepiej promowana. Następnie skarżący został przeniesiony do oddziału psychiatrycznego szpitala w Moringen. Zarządzenie o kontynuacji środka zabezpieczającego skarżącego w szpitalu psychiatrycznym zostało następnie przedłużone. W marcu 2011 roku uzyskał zezwolenie na tymczasowe zamieszkanie (Probewohnen) w zamku Friedland w Northeim, w ośrodku mieszkalnym z nadzorem. 19 lipca 2011 roku Sąd Okręgowy w Getyndze ponownie zarządził kontynuację środka zabezpieczającego skarżącego w szpitalu psychiatrycznym na podstawie art. 67d § 3 Kodeksu Karnego (patrz poniższy paragraf 31). Sąd Okręgowy uznał, że ściślejsze kryteria określone przez Federalny Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 maja 2011 roku dotyczącym środka zabezpieczającego poza dawnym dziesięcioletnim limitem czasowym w okresie przejściowym trwającym do 31 maja 2013 roku (patrz poniższy paragraf 39) zostały spełnione w przypadku skarżącego. Sąd Okręgowy stwierdził, że skarżący cierpi na zaburzenie psychiczne w rozumieniu art. 1 ust. 1 Ustawy o zatrzymaniu terapeutycznym (patrz poniższy paragraf 36), które było przyczyną jego poprzednich przestępstw. Po własnej krytycznej analizie zaaprobował wnioski dotyczące stanu psychicznego skarżącego, które S., doświadczony i wiarygodny biegły w dziedzinie psychiatrii sądowej, przedstawił w swojej opinii z 26 maja 2010 roku i uzupełnił 24 kwietnia 2011 roku. Biegły sporządził opinię na podstawie akt sprawy, ponieważ skarżący odmówił badania. S. stwierdził, że tak jak w czasie popełniania przestępstw, skarżący nadal cierpi na zaburzenie osobowości dyssocjalnej z wyraźnymi cechami psychopatycznymi, zgodnie z definicją odpowiedniego narzędzia do klasyfikacji chorób, ICD-10 (Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych w jej obecnym, zrewidowanym wydaniu). To rozpoznanie zostało dodatkowo potwierdzone przez lekarzy leczących skarżącego w szpitalu w Moringen. Ponadto Sąd Okręgowy uznał, że istnieje wysokie ryzyko, że skarżący, ze względu na specyficzne okoliczności dotyczące jego charakteru i zachowania, popełni najpoważniejsze przestępstwa z użyciem przemocy, jeśli zostanie zwolniony ze środka zabezpieczającego. Jak potwierdził S., istnieje niebezpieczeństwo, że znów będzie zagrażał życiu innych, atakując ich, na przykład kopiąc ofiary w głowę lub szczując je psem i nakłaniając go do gryzienia ich w szyję i twarz. Ryzyko to jest szczególnie wysokie, gdy skarżący – którego, jak stwierdził biegły, nadużywa alkoholu, nie będąc uzależnionym, zgodnie z definicją ICD-10 – jest pijany. Z powodu swojego zaburzenia osobowości dyssocjalnej skarżący ma prawie żadnych hamulców w zakresie zadawania obrażeń innym, ponieważ brakuje mu empatii. Ponieważ nie kwestionuje własnego postrzegania sytuacji, błędnie zinterpretowana sytuacja może doprowadzić do użycia przez niego nieograniczonej siły wobec losowo wybranych ofiar, które obiektywnie nie prowokowały żadnego konfliktu swoim zachowaniem. Sąd Okręgowy uznał dalej, że środek zabezpieczający stosowany wobec skarżącego jest nadal proporcjonalny. W tamtym czasie nie było zakwaterowania poza środkiem zabezpieczającym, gdzie jego zachowanie mogłoby być ściśle monitorowane. W świetle jego zachowania było już niejasne, czy będzie mu pozwolone na dalsze zamieszkanie w jego obecnym ośrodku mieszkalnym w zamku Friedland. Biorąc pod uwagę wysokie ryzyko, że skarżący popełni najpoważniejsze przestępstwa z użyciem przemocy po zwolnieniu, jego środek zabezpieczający trwający ponad dwadzieścia lat nie był nieuzasadniony. Sąd Okręgowy potwierdził, że readaptacja skarżącego może być nadal lepiej promowana przez umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym niż w zakładzie karnym wykonującym środek zabezpieczający (art. 67a §§ 1 i 2 Kodeksu Karnego, patrz poniższy paragraf 32). Mimo że nie nastąpiła istotna zmiana w jego zaburzeniu, odnotowano pewien pozytywny rozwój w tym, że zaczął tymczasowo mieszkać w ośrodku mieszkalnym z nadzorem. 19 września 2011 roku Sąd Apelacyjny w Brunszwiku, aprobując powody podane przez Sąd Okręgowy w Getyndze, oddalił odwołanie skarżącego jako bezzasadne. 24 października 2011 roku skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Twierdził, że jego kontynuowane umieszczanie w szpitalu psychiatrycznym narusza jego konstytucyjne prawo do wolności. Argumentował, że ścisłe kryteria kontynuacji środka zabezpieczającego określone przez Federalny Trybunał Konstytucyjny w jego wyroku z 4 maja 2011 roku nie zostały spełnione. Biorąc pod uwagę fakt, że jego przestępstwa – popełnione pod wpływem alkoholu – miały miejsce dwadzieścia siedem lat temu, że od tamtej pory nie pił alkoholu i że warunki jego zatrzymania zostały znacznie złagodzone, biegli i sądy nie przekonująco wykazali, że istnieje ryzyko, że ponownie popełni poważne przestępstwo z użyciem przemocy, jeśli zostanie zwolniony. Co więcej, biegli ani sądy krajowe nie stwierdziły, że jego rzekome zaburzenie psychiczne było przyczyną wspomnianych przestępstw, ani że był lub kiedykolwiek był alkoholikiem. 18 lipca 2012 roku, bez podania przyczyn, Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi konstytucyjnej skarżącego (sygnatura akt 2 BvR 2270/11). Decyzja została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 26 lipca 2012 roku. Od marca 2011 roku do sierpnia 2012 roku skarżący był upoważniony do tymczasowego zamieszkania w zamku Friedland w Northeim, w ośrodku mieszkalnym z nadzorem. Otrzymywał regularne wizyty od personelu szpitala w Moringen. Trzy razy w tygodniu mógł iść na zakupy do Moringen na dwie godziny, a raz w tygodniu mógł pojechać do Northeim na pół dnia pod eskortą. Skarżący kontynuował terapię zajęciową w szpitalu w Moringen. Nie otrzymywał już żadnego konkretnego leczenia swojego stanu psychicznego ani nadużywania alkoholu, które mu zdiagnozowano. Celem jego pobytu w ośrodku mieszkalnym z nadzorem było umożliwienie mu radzenia sobie z wymaganiami życia codziennego, korzystając z własnych zasobów. W sierpniu 2012 roku skarżący musiał wrócić do szpitala w Moringen po konflikcie z personelem zamku Friedland. Od października 2012 roku zamieszkiwał tymczasowo w zamku Gestorf, ośrodku mieszkalnym z nadzorem w Springe, z warunkami zatrzymania porównywalnymi do tych w zamku Friedland. Zgodnie z decyzją Sądu Okręgowego w Getyndze z 10 lipca 2014 roku o zakończeniu środka zabezpieczającego, skarżący został zwolniony 15 września 2014 roku.


Skarżąca urodziła się w 1946 roku i mieszka w Bukareszcie. 24 kwietnia 2002 r. została potrącona przez samochód podczas przechodzenia przez ulicę. Kierowca opuścił miejsce wypadku i zawiózł skarżącą do szpitala, gdzie zdiagnozowano u niej złamanie kręgosłupa. Pięć dni później przeszła operację, a ze szpitala wypisano ją 14 maja 2002 r. Policja wszczęła śledztwo w celu wyjaśnienia okoliczności wypadku. 19 czerwca 2002 r. policja zebrała zeznania od skarżącej, w których skarżyła się, że kierowca spowodował jej obrażenia ciała. Wniosła również o 20 000 dolarów amerykańskich (USD) zadośćuczynienia cywilnego od niego. 5 lipca 2002 r. prowadzący śledztwo funkcjonariusz policji zlecił sporządzenie opinii biegłego technicznego. 8 lipca 2002 r. policja przesłuchała świadka. 23 sierpnia 2002 r. do akt sprawy dołączono opinię biegłego lekarza sądowego. Stwierdzono w niej, że skarżąca odniosła obrażenia wymagające od czterdziestu do czterdziestu pięciu dni opieki medycznej. Zgodnie z raportami sporządzonymi przez prowadzących śledztwo funkcjonariuszy policji, 30 listopada 2002 r. i 16 stycznia 2003 r. skarżąca nie stawiła się na komisariacie w celu zapoznania się z celami ustalonymi dla opinii biegłego. 5 czerwca 2003 r. skarżąca udała się na komisariat, gdzie złożyła dodatkowe pytania, na które miał odpowiedzieć biegły. 18 lutego 2004 r. policja zwróciła się o pomoc do biegłego w celu sporządzenia opinii technicznej w sprawie. 29 marca 2004 r. biegły dokonał oględzin miejsca wypadku w obecności kierowcy i skarżącej. Kierowca oświadczył, że zgadza się z ustaleniami biegłego. Opinia biegłego technicznego została sfinalizowana 25 sierpnia 2004 r. Stwierdzono w niej, że skarżąca ponosi winę za wypadek, ponieważ przechodziła przez ulicę w miejscu nieoznakowanym, nie zwracając uwagi. Kierowca, który w tamtym czasie skręcał pojazdem, nie naruszył żadnych przepisów ruchu drogowego. Biegły powołany przez kierowcę zgodził się z opinią, podczas gdy biegły powołany przez skarżącą sporządził zdanie odrębne, w którym wnioskuje, że winę ponosi wyłącznie kierowca, który skręcał samochodem, nie zwracając uwagi. Skarżąca zapoznała się z opiniami biegłych 23 listopada 2004 r. 17 stycznia 2005 r. wniosła zastrzeżenia, na które otrzymała odpowiedź 25 stycznia 2005 r. 31 stycznia 2005 r. Prokuratura przy Sądzie Rejonowym w Bukareszcie zdecydowała o niepociąganiu kierowcy do odpowiedzialności karnej, ponieważ winę za wypadek ponosiła wyłącznie skarżąca. Skarżąca złożyła zażalenie na tę decyzję, ale zostało ono oddalone jako bezzasadne przez przełożonego prokuratora 4 kwietnia 2005 r. Skarga skarżącej na obie decyzje została uznana za niedopuszczalną przez Sąd Rejonowy w Bukareszcie 2 czerwca 2005 r. Wniosła skargę kasacyjną (recurs) od tego wyroku. 4 sierpnia 2005 r. jej skarga została uwzględniona przez Sąd Okręgowy w Bukareszcie, który zdecydował o odesłaniu sprawy do prokuratora w celu przeprowadzenia dokładniejszego śledztwa, ponieważ liczne fakty nie zostały wyjaśnione. 29 grudnia 2005 r. skarżąca zapytała prokuraturę o stan śledztwa. 26 kwietnia 2006 r. ten sam świadek został ponownie przesłuchany. Nowa opinia biegłego została zlecona przez prokuratora 7 lipca 2006 r., a 19 lipca 2006 r. skarżąca poinformowała władze, że będzie potrzebować dodatkowego czasu, do 9 września 2006 r., aby zdecydować, czy powołać biegłego ze swojej strony. 10 sierpnia 2006 r. od kierowcy złożono pierwsze pisemne oświadczenie. W zeznaniach złożonych policji 11 maja i 19 października 2006 r. skarżąca wspomniała, że nowa opinia biegłego nie będzie w sprawie konieczna. Zgodnie z trzema raportami sporządzonymi między 2 października a 29 listopada 2006 r. przez prowadzącego śledztwo funkcjonariusza policji, nie można było skontaktować się ze skarżącą lub ta nie stawiła się na komisariacie, aby podać nazwisko swojego biegłego. 23 stycznia 2007 r., uznając, że nowa opinia biegłego nie jest konieczna, prokurator ponownie zdecydował o niepociąganiu kierowcy do odpowiedzialności karnej, ponieważ winę za wypadek ponosiła wyłącznie skarżąca. Decyzja ta została podtrzymana przez przełożonego prokuratora 21 lutego 2007 r. Skarga skarżącej na decyzje prokuratorów została uwzględniona przez Sąd Rejonowy w Bukareszcie 8 maja 2007 r. Sąd uznał, że organy śledcze nie wywiązały się z instrukcji zawartych w poprzednim wyroku z 4 sierpnia 2005 r. Wyrok stał się prawomocny 26 września 2007 r., gdy skarga kasacyjna prokuratora została oddalona przez Sąd Okręgowy w Bukareszcie. 9 czerwca 2008 r. Prokuratura przy Sądzie Rejonowym w Bukareszcie stwierdziła, że okres przedawnienia dla badanego przestępstwa upłynął 24 kwietnia 2007 r. i zdecydowała o umorzeniu sprawy. Skarżąca odwołała się od tej decyzji do sądów. Domagała się 25 000 euro (EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową od kierowcy i Prokuratury. Uważała, że prokurator ponosi odpowiedzialność za nadmierne opóźnienia w śledztwie, które doprowadziły do upływu okresu przedawnienia przestępstwa popełnionego przeciwko niej. 27 sierpnia 2008 r. Sąd Rejonowy w Bukareszcie oddalił powództwo skarżącej. Sąd uznał, że ze względu na upływ okresu przedawnienia odpowiedzialności karnej w sprawie nie może orzekać o roszczeniu o odszkodowanie skarżącej. Dalej uznał, że skarżąca może wnieść takie roszczenie przed sądami cywilnymi. Wyrok stał się prawomocny 15 października 2008 r., gdy apelacja skarżącej została oddalona przez Sąd Okręgowy w Bukareszcie.


Skarżący urodził się w 1960 roku i mieszka w Bad Dürkheim w Niemczech. Poprzez niemiecki rynek giełdowy nabył 81 529 tureckich i 737 niemieckich certyfikatów akcji w Demirbank, który wówczas był uważany za piąty co do wielkości prywatny bank w Turcji. Decyzją z dnia 6 grudnia 2000 r. (nr 123) Bankowy Urząd Regulacji i Nadzoru (Bankalar Düzenleme ve Denetleme Kurulu, zwany dalej „Urząd”) przeniósł zarząd i kontrolę nad Demirbankiem do Funduszu Ubezpieczeń Depozytów Oszczędnościowych (Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu – zwanego dalej „Funduszem”), na mocy art. 14 ust. 3 ustawy o działalności bankowej (ustawa nr 4389). W swojej decyzji Urząd stwierdził, że aktywa Demirbanku są niewystarczające do pokrycia jego zobowiązań i że kontynuacja jego działalności zagrażałaby bezpieczeństwu i stabilności systemu finansowego. W związku z tym zarząd i kontrola nad Demirbankiem, a także uprawnienia jego akcjonariuszy, z wyjątkiem dywidend, zostały przeniesione do Funduszu. Fundusz skonfiskował również wszystkie mienie należące do Demirbanku. 31 stycznia 2001 r. wszystkie akcje banku zostały usunięte z jego rachunku na Giełdzie Papierów Wartościowych w Stambule (Istanbul Menkul Kıymetler Borsası – zwanej dalej „Giełdą”) i przeniesione na rachunek Funduszu. Następnie, 20 września 2001 r., Fundusz zawarł umowę z bankiem HSBC i sprzedał Demirbank temu bankowi za 350 000 000 dolarów amerykańskich (USD). W rezultacie, 14 grudnia 2001 r. osobowość prawna Demirbanku wygasła i został on wykreślony z rejestru handlowego. 2 lutego 2001 r. główny akcjonariusz Demirbanku, a mianowicie Cıngıllı Holding A.Ş., wszczął postępowanie administracyjne przeciwko Agencji Regulacji i Nadzoru Bankowego (Bankalar Düzenleme ve Denetleme Kurumu – zwanej dalej „Agencją”) przed Sądem Administracyjnym w Ankarze, domagając się orzeczenia uchylającego decyzję z 6 grudnia 2000 r. o przeniesieniu Demirbanku do Funduszu. Sąd Administracyjny w Ankarze uznał, że nie ma właściwości, i przekazał sprawę do Najwyższego Sądu Administracyjnego. W swoich pismach procesowych przed Najwyższym Sądem Administracyjnym powód twierdził, że naruszono jego prawa własności. Podniósł również zarzut niekonstytucyjności art. 14 ustawy o działalności bankowej. Spółka podała dalej, że przed listopadem 2000 r. Demirbank nigdy nie napotkał poważnych problemów finansowych. Zwrócono uwagę, że na mocy art. 14 ust. 2 ustawy bankowi z trudnościami finansowymi należy najpierw wydać ostrzeżenie w celu wzmocnienia jego struktury finansowej i dać mu czas na podjęcie konkretnych środków. W niniejszej sprawie nie wydano jednak takiego ostrzeżenia. Po drugie, Urząd nie twierdził, że sytuacja finansowa Demirbanku była tak słaba, że nie można jej było wzmocnić nawet przy podjęciu konkretnych środków. Na koniec spółka oświadczyła, że po przeniesieniu banku do Funduszu Zgromadzenie Ogólne złożone z urzędników Funduszu uniewinniło byłych menedżerów Demirbanku, uznając, że nie ponoszą oni winy za zdarzenie prowadzące do przejęcia banku. Po przeanalizowaniu akt sprawy, 3 czerwca 2003 r. Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił sprawę. Uznał, że przejęcie banku przez Fundusz odbyło się zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o działalności bankowej. 18 grudnia 2003 r. Zjednoczone Izby Administracyjne Najwyższego Sądu Administracyjnego postanowiły uchylić decyzję z 3 czerwca 2003 r. W wyroku sąd stwierdził, że przed wydaniem decyzji o przeniesieniu Demirbanku do Funduszu Urząd powinien przeprowadzić obiektywną ocenę sytuacji finansowej banku. Sąd doszedł również do wniosku, że Urząd powinien najpierw nakazać Demirbankowi podjęcie konkretnych środków zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o działalności bankowej przed zastosowaniem art. 14 ust. 3 tej ustawy. 29 kwietnia 2004 r. wniosek o sprostowanie złożony przez Agencję został odrzucony. Sprawa została przekazana z powrotem do Najwyższego Sądu Administracyjnego, który wydał wyrok 5 listopada 2004 r., stosując się do decyzji Zjednoczonych Izb Administracyjnych Najwyższego Sądu Administracyjnego. W konsekwencji uchylił decyzję Urzędu z 6 grudnia 2000 r. nakazującą przeniesienie Demirbanku do Funduszu, uznając, że przejęcie było nielegalne. Dalsze odwołanie i wniosek o sprostowanie złożone przez Agencję zostały odrzucone odpowiednio 14 kwietnia 2005 r. i 15 grudnia 2005 r. 20 września 2001 r. pani S. Cıngıllıoğlu, główna akcjonariusz Cıngıllı Holding A.Ş., wszczęła postępowanie administracyjne przeciwko Funduszowi przed Sądem Administracyjnym w Ankarze, domagając się unieważnienia umowy sprzedaży Demirbanku bankowi HSBC. Biorąc pod uwagę, że przeniesienie Demirbanku do Funduszu zostało uznane za nielegalne przez Zjednoczone Izby Administracyjne Najwyższego Sądu Administracyjnego, 21 kwietnia 2004 r. Sąd Administracyjny w Ankarze unieważnił umowę zawartą przez Fundusz i HSBC 20 września 2001 r. Odwołanie i wniosek o sprostowanie złożone przez Fundusz zostały odrzucone odpowiednio 3 czerwca 2005 r. i 24 lutego 2006 r. Po przeniesieniu Demirbanku do Funduszu skarżący zwrócił się do Urzędu z roszczeniem odszkodowawczym. Nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Następnie, w nieokreślonym dniu w 2002 r., skarżący wniósł powództwo o odszkodowanie przeciwko Agencji przed Najwyższym Sądem Administracyjnym. Twierdził, że stracił swoje akcje w Demirbanku w wyniku ich przeniesienia do Funduszu i wnosił o uchylenie domniemanej odmowy Urzędu jego roszczenia odszkodowawczego. 26 czerwca 2003 r. Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił sprawę skarżącego. Na podstawie wcześniejszego wyroku wydanego 3 czerwca 2003 r. (patrz powyższy paragraf 11), sąd uznał, że przejęcie banku przez Fundusz odbyło się zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy bankowej. Skarżący wniósł odwołanie. 21 października 2004 r. Zjednoczone Izby Administracyjne Najwyższego Sądu Administracyjnego postanowiły uchylić wyrok. Wskazały, że poprzedni wyrok z dnia 3 czerwca 2003 r., który stanowił podstawę tego drugiego, został uchylony 18 grudnia 2003 r. (patrz powyższy paragraf 12). Wniosek o sprostowanie złożony przez Agencję został odrzucony 26 maja 2005 r. 19 września 2005 r. Najwyższy Sąd Administracyjny uznał, że nie ma właściwości rzeczowej, ponieważ sprawa skarżącego dotyczyła jedynie domniemanej odmowy ze strony Urzędu, która powinna być oceniona przez Sąd Administracyjny w Ankarze. 29 grudnia 2005 r. Sąd Administracyjny w Ankarze oddalił sprawę jako wniesioną po terminie. Sąd uznał, że skarżący powinien był wszcząć postępowanie w ciągu sześćdziesięciu dni od daty, w której akcje Demirbanku zostały przeniesione na rachunek Funduszu na Giełdzie, a mianowicie 31 stycznia 2001 r. (patrz powyższy paragraf 7). Najwyższy Sąd Administracyjny utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji 12 marca 2007 r. Na skutek dwóch wyroków dotyczących głównych akcjonariuszy (patrz powyższe paragrafy 8-16), 10 i 11 maja 2006 r. skarżący zwrócił się odpowiednio do Agencji i Funduszu, żądając restytucji swoich praw jako akcjonariusza. Powołując się na zasadę restitutio in integrum, twierdził, że powyższe wyroki Najwyższego Sądu Administracyjnego powinny być wykonane, a jego prawa jako akcjonariusza Demirbanku przywrócone. Agencja nie odpowiedziała na wniosek skarżącego w ustawowym terminie. 15 czerwca 2006 r. Fundusz odmówił spełnienia żądania skarżącego, stwierdzając, że restytucja jest prawnie i praktycznie niemożliwa. Następnie skarżący wszczął kolejne postępowanie przed Sądem Administracyjnym w Ankarze, twierdząc, że Agencja powinna wyegzekwować powyższe wyroki i że jego prawa jako akcjonariusza Demirbanku powinny zostać przywrócone. Twierdził, że bank nadal posiadał określony składnik majątku po sprzedaży do HSBC i że restytucja była więc możliwa w pewnym stopniu. Dalej twierdził, że w przypadku gdyby jego prawa nie zostały przywrócone, powinien otrzymać odszkodowanie za utratę akcji. 30 listopada 2007 r. Sąd Administracyjny w Ankarze oddalił sprawę. Zwrócił uwagę, że na mocy art. 12 i 28 Kodeksu Postępowania Administracyjnego prawo do wniesienia postępowania mającego na celu pełne naprawienie sytuacji (tam yargı davası) przysługuje tylko „zainteresowanym”. Uznał, że skarżącego nie można uznać za „zainteresowanego”, ponieważ nie był on stroną w postępowaniu o unieważnienie (iptal davası) wszczętym przez głównych akcjonariuszy. Sąd stwierdził, że jeśli uchylony akt administracyjny byłby aktem regulacyjnym (düzenleyici işlem), pojęcie „osób zainteresowanych” miałoby zastosowanie do każdego, kto byłby przez niego dotknięty, natomiast w przypadku aktu indywidualnego (bireysel işlem) stosuje się je tylko do tych, którzy byli stronami postępowania o unieważnienie. Uznając, że uchylone akty administracyjne były aktami indywidualnymi, sąd uznał, że skarżący nie był „zainteresowany” unieważnieniem. Na koniec wskazał, że decyzje Agencji i Funduszu o odrzuceniu wniosków skarżącego były legalne i że restytucja nie jest możliwa. 23 października 2008 r. Regionalny Sąd Administracyjny w Ankarze utrzymał ten wyrok w mocy, a 26 lutego 2009 r. odrzucił wniosek skarżącego o sprostowanie.


Skarżąca urodziła się w 1961 roku i mieszka w Kijowie. 30 czerwca 2004 r. Darnycki Sąd Rejonowy w Kijowie uznał, że skarżąca popełniła następujące przestępstwa: przywłaszczenie mienia prywatnego poprzez oszustwo lub nadużucie zaufania, kradzież mienia oraz kradzież dokumentów urzędowych. Sąd skazał ją na pięć lat pozbawienia wolności w zawieszeniu na trzy lata z dozorem. 23 grudnia 2004 r. Sąd Apelacyjny w Kijowie utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącej. Wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. 31 maja 2005 r. skład trzech sędziów Sądu Najwyższego rozpoznał skargę kasacyjną skarżącej zgodnie z art. 394 § 2 Kodeksu postępowania karnego (na mocy którego mógł albo oddalić skargę, albo przekazać sprawę do dalszego rozpoznania z udziałem wszystkich stron). Sąd Najwyższy nie zawiadomił skarżącej ani jej adwokata o tym posiedzeniu. Prokurator był obecny i złożył ustne stanowisko podczas posiedzenia. Biorąc pod uwagę jego opinię oraz materiały zgromadzone w aktach sprawy, skład oddalił skargę jako bezzasadną. Pismem z dnia 12 września 2005 r. Sąd Najwyższy zawiadomił skarżącą, dołączając kopię swojego orzeczenia. Otrzymała pismo 16 września 2005 r.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w miejscowości Patiltė (rejon uciański). 20 listopada 2006 r. Skarżący rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Mariampolu. Wyjaśniono mu regulamin więzienny, który obejmował zakaz zapuszczania brody przez więźniów (patrz punkt 17 poniżej). Skarżący podpisał dokument potwierdzający, że przeczytał i zrozumiał przepisy. 4 października 2007 r. Skarżący złożył wniosek do Departamentu Więziennictwa o pozwolenie na zapuszczenie brody ze względów zdrowotnych. Oświadczył, że zdiagnozowano u niego raka języka i przeszedł leczenie radioterapią, w związku z czym golenie podrażniało jego skórę. 17 października 2007 r. Skarżącego zbadał personel medyczny zakładu karnego. Sporządzony raport medyczny stwierdzał, że na skórze Skarżącego nie znaleziono śladów podrażnienia oraz że, według samego Skarżącego, głównym powodem, dla którego chciał zapuścić brodę, był fakt, że jego maszynka do golenia była prawie zepsuta i nie było go stać na kupno nowej. 23 października 2007 r. Departament Więziennictwa oddalił wniosek Skarżącego na podstawie wyników badania. Skarżący złożył później kolejny wniosek o zapuszczenie brody do Departamentu Więziennictwa, a 19 listopada 2007 r. został on oddalony z tych samych przyczyn. 5 grudnia 2007 r. Skarżący złożył skargę do Wileńskiego Sądu Administracyjnego. Podnosił, że nie ma prawa zakazującego posiadania brody w więzieniu, w związku z czym Zakład Karny w Mariampolu nie miał prawa ustanowić takiego zakazu w swoim regulaminie wewnętrznym. Twierdził również, że zakaz, który został wobec niego zastosowany mimo jego problemów zdrowotnych, spowodował u niego wielkie cierpienie psychiczne i naruszył jego prawa. 21 kwietnia 2008 r. Wileński Sąd Administracyjny uwzględnił skargę Skarżącego. Sąd uznał, że więzienia są co do zasady uprawnione do ustalania przepisów dotyczących brody więźniów, o ile jest to konieczne ze względów higienicznych. Jednak oddalił argument Departamentu Więziennictwa, że zakaz posiadania brody jest konieczny w celu szybkiej identyfikacji więźniów, i stwierdził, że takie ograniczenie stoi w sprzeczności z wymogiem reintegracji więźniów do społeczeństwa. W konsekwencji sąd doszedł do wniosku, że zakaz posiadania brody przez Skarżącego był sprzeczny z prawem oraz nie był ani konieczny, ani proporcjonalny. Jednak 24 marca 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok sądu pierwszej instancji. Po pierwsze, sąd zauważył, że Skarżący nie udowodnił, że nie był w stanie regularnie się golić ze względów zdrowotnych (patrz punkt 8 powyżej). Sąd zauważył również, że chociaż prawa człowieka i podstawowe wolności więźniów mogą być ograniczane wyłącznie ustawami, a nie aktami prawnymi niższego rzędu, to chęć zapuszczenia brody nie może być uznana za takie prawo lub wolność. Dlatego też, chyba że jest to związane z innymi prawami, takimi jak np. wolność religijna, zapuszczanie brody może być ograniczone przez wewnętrzne przepisy więzienne. Wreszcie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zakaz zapuszczania brody może być uzasadniony potrzebą władz więziennych do szybkiej identyfikacji więźniów, a zatem był konieczny i proporcjonalny. 15 grudnia 2009 r. Skarżący został zwolniony z Zakładu Karnego w Mariampolu na warunkowym zwolnieniu.


Skarżąca urodziła się w 1947 roku i mieszka w Płowdiwie. W latach 1992–2000 skarżąca uczestniczyła w postępowaniu dotyczącym restytucji mieszkania, które ona i jej rodzina zajmowali. Mieszkanie, kupione od państwa przez rodziców skarżącej w 1968 roku, stało się własnością państwową po nacjonalizacji w okresie po 1947 roku, a przepisy ustawy o denacjonalizacji przyjęte na początku lat 90. przewidywały, że w pewnych okolicznościach nawet nieruchomości, które w międzyczasie zostały sprzedane osobom prywatnym, mogły podlegać restytucji. W wyniku rzeczonego postępowania sądy uznały, że właściciele sprzed nacjonalizacji są rzeczywistymi właścicielami mieszkania na mocy restytucji. To postępowanie było przedmiotem pierwszej skargi skarżącej do Trybunału, w którym Trybunał stwierdził naruszenie artykułu 1 Protokołu nr 1, a także naruszenie artykułu 6 ust. 1 Konwencji z powodu długości postępowania sądowego (zob. Gyuleva i inni przeciwko Bułgarii, nr 76963/01, 25 czerwca 2009 r.). 1 lutego 2002 r. osoby uznane za właścicieli rzeczonego mieszkania (właściciele sprzed nacjonalizacji) sprzedali je małżeństwu P. Niedługo potem małżeństwo P. wytoczyło skarżącej powództwo windykacyjne, która nadal mieszkała w nieruchomości. Ich roszczenie zostało uwzględnione w pierwszej instancji przez Sąd Rejonowy w Płowdiwie w dniu 24 października 2002 r. Mimo że postępowanie windykacyjne potem nadal było przedmiotem odwołań, skarżąca opuściła nieruchomość 10 stycznia 2003 r. Przeprowadziła się do domu, który posiadała we wsi Hrabrino, gdzie 4 lutego 2003 r. zameldowała się. 4 maja 2005 r. małżeństwo P. wytoczyło skarżącej kolejne powództwo o bezpodstawne wzbogacenie, twierdząc, że nie miała ważnych podstaw prawnych do mieszkania w ich mieszkaniu między 1 lutego 2002 r. a 10 stycznia 2003 r., i domagając się odszkodowania. 16 maja 2005 r. Sąd Rejonowy w Płowdiwie wydał wezwanie, zawiadamiając skarżącą o wytoczonym przeciwko niej powództwie i dacie pierwszej rozprawy. Wezwanie zostało wysłane do wójta Hrabrina w celu doręczenia skarżącej. Jednak w liście do Sądu Rejonowego z dnia 16 czerwca 2005 r. wójt odesłał wezwanie, stwierdzając, że „taka osoba nie jest zameldowana” jako mieszkająca we wsi. 8 lipca 2005 r., na wniosek małżeństwa P., Regionalny Dyrektoriat Spraw Wewnętrznych w Płowdiwie wydał zaświadczenie potwierdzające, że ostatni zadeklarowany adres skarżącej znajdował się we wsi Hrabrino. Bez podejmowania dalszych prób odnalezienia skarżącej, 26 sierpnia 2005 r. Sąd Rejonowy w Płowdiwie, po stwierdzeniu, że skarżąca ma „nieznany adres”, opublikował zawiadomienie dotyczące postępowania o bezpodstawne wzbogacenie w Dzienniku Państwowym (art. 50 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego z 1952 r., patrz poniżej paragraf 18 in fine). Sąd Rejonowy ustanowił z urzędu adwokata do reprezentowania skarżącej, któremu doręczano wszystkie kolejne pisma i zawiadomienia. Zdaniem skarżącej adwokat nie bronił należycie jej interesów w postępowaniu, ponieważ nie podjął próby skontaktowania się ze skarżącą, nie odwołał się od wyroku Sądu Rejonowego w Płowdiwie, co byłoby standardową praktyką, nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych ani nie kwestionował w żaden istotny sposób argumentów powodów, w tym poprzez podniesienie zarzutu, który skarżąca uważała za uzasadniony, że roszczenia przeciwko niej są w części przedawnione. 6 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy w Płowdiwie wydał wyrok, uwzględniając powództwo przeciwko skarżącej i nakazując jej zapłatę 3573 bułgarskich lewów (BGN) wraz z odsetkami na rzecz małżeństwa P. Na skutek odwołania małżeństwa P., wyrokiem z 10 lipca 2006 r., który był prawomocny, Sąd Okręgowy w Płowdiwie nakazał skarżącej zapłatę powodom dodatkowych 1006,21 BGN. Skarżąca dowiedziała się o postępowaniu i wyrokach przeciwko niej 22 lutego 2008 r., kiedy otrzymała od komornika zawiadomienie o zapłacie należnych kwot. Skarżąca wskazuje na kilka dodatkowych faktów. W 2004 r. została powołana na ławnika w Sądzie Rejonowym w Płowdiwie na okres od 2005 do 2009 r. i otrzymywała zawiadomienia o rozprawach, w których musiała uczestniczyć, na inny adres, który podała władzom (adres jej brata w Płowdiwie). Pod tym samym adresem, w 2007 i 2008 r., otrzymała dwa wezwania związane z innymi nieokreślonymi postępowaniami wytoczonymi przeciwko niej przez małżeństwo P. Pod tym samym adresem, w lutym 2008 r., otrzymała zawiadomienie od komornika wspomniane w poprzednim akapicie. Skarżąca jest znaną nauczycielką fortepianu w Akademii Muzyki, Tańca i Sztuk Pięknych w Płowdiwie, a jej miejsce pracy mogło być znane władzom. W miesiącach po lutym 2008 r. skarżąca zapłaciła kwoty przez nią zaległe w całości. Całkowita zapłacona kwota, obejmująca odszkodowanie przyznane małżeństwu P., naliczone odsetki oraz odpowiednie opłaty i wydatki, wyniosła 8767,07 BGN (równowartość około 4473 euro (EUR)).