Skarżący urodził się w 1976 roku i jest osadzony w Lublinie. 10 października 2008 r. Skarżący został zatrzymany w związku z podejrzeniem usiłowania zabójstwa swojego brata, K.D. 25 marca 2009 r. do Sądu Okręgowego w Lublinie wniesiono akt oskarżenia przeciwko Skarżącemu. 12 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Lublinie uznał Skarżącego za winnego i skazał go na 10 lat pozbawienia wolności. Skarżący wniósł apelację. 21 sierpnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie utrzymał wyrok w mocy. 7 grudnia 2012 r. adwokat Skarżącego wniósł kasację do Sądu Najwyższego. 10 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną. Po zatrzymaniu, 11 października 2008 r., Skarżący został tymczasowo aresztowany i osadzony w Areszcie Śledczym w Lublinie. 22 sierpnia 2009 r. władze więzienne odkryły 132 tabletki środków psychotropowych ukryte w ubraniu Skarżącego. 26 sierpnia 2009 r. Skarżący namawiał innych więźniów do rozpoczęcia strajku głodowego. Tego samego dnia Komisja Penitencjarna, uznając Skarżącego za osobę stwarzającą poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa jednostki, zaklasyfikowała go jako „niebezpiecznego aresztanta”. Następnie Skarżący rozpoczął strajk głodowy, który trwał do 7 września 2009 r. Został ukarany umieszczeniem w karcerze na czternaście dni. W listopadzie 2009 r. Skarżący odmówił dalszego udziału w programie readaptacji społecznej i w związku z tym został z niego wykluczony. 18 lutego 2010 r. w stosunku do Skarżącego zniesiono specjalny reżym dla niebezpiecznych aresztantów. W okresie od 17 listopada 2009 r. do 31 marca 2010 r. Skarżący był osadzony w Areszcie Śledczym w Rzeszowie. W tej ostatniej dacie został przewieziony z powrotem do Lublina. Zachowanie Skarżącego w 2011 r. było zmienne: był czasem nagradzany za dobre zachowanie, a czasem pociągany do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Środki te były stosowane w szczególności za nielegalne kontakty z innymi osadzonymi, za rozpoczynanie strajków głodowych oraz za aktywność w subkulturze więziennej. 6 grudnia 2011 r. funkcjonariusze więzienni znaleźli przy Skarżącym 80 złotych w gotówce z nieznanego źródła. Pieniądze zostały zabezpieczone i przelane na konto bankowe Skarżącego. 30 stycznia 2012 r. Skarżący próbował wyjść na spacerniak bez zezwolenia nadzorującego funkcjonariusza i 1 lutego otrzymał upomnienie. 4 lutego 2012 r. Skarżącego odwiedzili członkowie jego rodziny, a on próbował przekazać im nielegalną wiadomość na kartce papieru. Po wizycie został zobowiązany do poddania się przeglądowi osobistemu. 6 lutego 2012 r. Skarżący złożył skargę na przegląd osobisty do dyrektora Aresztu Śledczego w Lublinie. 17 kwietnia 2012 r. dyrektor Aresztu Śledczego w Lublinie rozpatrzył jego skargę i stwierdził, że przegląd został przeprowadzony zgodnie z prawem oraz że Skarżący nie został poniżony ani upokorzony. Dyrektor stwierdził również, że 4 lutego 2012 r. Skarżący przekazał wizytującemu członkowi rodziny kartkę z notatkami. Dyrektor uznał, że „stanowiło to naruszenie dyscypliny i porządku”. 29 kwietnia 2012 r. Skarżący złożył skargę na kolejny przegląd osobisty, który odbył się 28 kwietnia 2012 r. Jego skarga została rozpatrzona 29 czerwca 2012 r. przez dyrektora Aresztu Śledczego w Lublinie, który stwierdził, że przegląd został przeprowadzony zgodnie z prawem. 5 czerwca 2012 r. u Skarżącego przeprowadzono przegląd osobisty, któremu towarzyszyła rewizja celi. Przegląd celi był częścią planu działań wprowadzonego w Areszcie Śledczym w Lublinie w 2012 r. w celu zwiększenia bezpieczeństwa. Plan obejmował przegląd wszystkich cel. W pisemnych uwagach przedłożonych Trybunałowi adwokat Skarżącego podał, że Skarżący został zobowiązany do poddania się przeglądowi osobistemu 5 czerwca 2012 r., mimo że odczuwał silny ból pleców i ledwo mógł chodzić. Miał również trudności z rozebraniem się. Skarżący złożył skargę do dyrektora aresztu. Podał, że po przeszukaniu celi jego rzeczy osobiste zostały rzucone na podłogę, wymieszane z rzeczami innych osadzonych, a cela „wyglądała jak po przejściu huraganu”. W skardze nie wspomniał o żadnych nieprawidłowościach dotyczących przeglądu osobistego ani nie skarżył się na problemy z plecami. 9 sierpnia 2012 r. dyrektor aresztu oddalił skargę. Uznał, że przegląd został przeprowadzony zgodnie z prawem i z poszanowaniem praw i godności osobistej Skarżącego. Istotna część decyzji dyrektora brzmiała następująco:
„Przegląd osobisty i przegląd celi zostały przeprowadzone zgodnie z art. 116 § 2, 3, 4 i 5 Kodeksu karnego wykonawczego. Funkcjonariusze nie używali słów powszechnych i nie poniżali Pana. Nikt Pana nie uderzył. Przedmioty poddane przeglądowi nie były rzucane. Nic nie zostało uszkodzone podczas przeglądu.” W 2012 r. Skarżący był badany przez neurologa siedemnaście razy i dwukrotnie przez neurochirurga. 16 października 2012 r. zaplanowano operację Skarżącemu, najwyraźniej z powodu bólu pleców, na 17 września 2013 r. Lekarze nie sprzeciwiali się przeprowadzaniu kontroli osobistej u Skarżącego. 25 sierpnia 2012 r. Skarżącego odwiedziła siostra i szwagier, a po wizycie został ponownie zobowiązany do poddania się przeglądowi osobistemu. Ponownie złożył skargę do dyrektora Aresztu Śledczego w Lublinie, podnosząc, że przegląd osobisty nie był uzasadniony i brakowało mu podstaw prawnych. 30 października 2012 r. dyrektor Aresztu Śledczego w Lublinie oddalił skargę jako bezzasadną.
Istotna część decyzji brzmiała:
„Przegląd osobisty, któremu został Pan poddany, został przeprowadzony zgodnie z odpowiednimi przepisami i z poszanowaniem Pana godności osobistej.” 3 listopada 2012 r. Skarżący otrzymał wizytę członków rodziny i został dopuszczony do bezpośredniego kontaktu z nimi. Następnie został ponownie zobowiązany do poddania się przeglądowi osobistemu. Skarżący oświadczył, że tego dnia odczuwał silny ból kręgosłupa i ledwo mógł stać, w związku z czym odmówił poddania się przeglądowi. Wezwano wtedy dyżurnego oficera służby. Przybył on z trzema innymi funkcjonariuszami i poddał Skarżącego przeglądowi osobistemu. Został zobowiązany do rozebrania się do naga, przysiadania, pokazania penisa i otwarcia ust. Jednakże, ponieważ uznano, że wykonał rozkazy funkcjonariuszy „w sposób opieszale”, został 6 listopada 2012 r. ukarany dwumiesięcznym zakazem bezpośredniego kontaktu z rodziną podczas wizyt, z możliwością widzenia się z nimi jedynie przez szybę. 3 listopada 2012 r. Skarżący złożył skargę do Centralnego Zarządu Służby Więziennej na sposób przeprowadzenia przeglądu osobistego z 3 listopada 2012 r. Wniósł, między innymi, że po wizycie rodzinnej odczuwał silny ból pleców, ledwo mógł się poruszać i dlatego odmówił rozebrania się. Funkcjonariusze więzienni najwyraźniej zignorowali jego skargi i „zmusili go do poddania się przeglądowi osobistemu”. W skardze podał również, że nie był w stanie ubrać się po przeglądzie osobistym z powodu silnego bólu pleców i że stał w samej bieliźnie przez około pięćdziesiąt minut. Jeden z funkcjonariuszy otworzył wtedy okno, aby wpuścić mroźne powietrze i zmusić go do szybkiego ubrania się. 7 listopada 2012 r. Skarżący złożył również skargę na nałożenie na niego kary dyscyplinarnej po przeglądzie osobistym z 3 listopada 2012 r. 20 listopada 2012 r. dyrektor Aresztu Śledczego w Lublinie poinformował Skarżącego, że jego skarga z 3 listopada wymaga dalszego wyjaśnienia, które potrwa do 7 grudnia 2012 r. Skarżący nie podał żadnych dalszych informacji o wyniku tych postępowań. Skarga z 7 listopada 2012 r. została oddalona 20 listopada 2012 r. Decyzja wydana przez zastępcę dyrektora Aresztu Śledczego w Lublinie stwierdzała, że „Skarżący odmówił poddania się przeglądowi osobistemu i wyraził zgodę na wykonanie polecenia dopiero po przybyciu dyżurnego oficera służby”. Decyzja nie odnosi się do twierdzeń Skarżącego, że rzekomym powodem jego odmowy poddania się przeglądowi osobistemu był silny ból pleców. Nie zawierała również odniesienia do jego zarzutów, że pozostawiono go przez około pięćdziesiąt minut w stanie uniemożliwiającym ubranie się oraz że zmuszono go do ubrania się przez wpuszczenie do pokoju mroźnego powietrza. Następnie Skarżący wniósł dalszą skargę do Sądu Okręgowego w Lublinie, który 17 grudnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną przez zastępcę dyrektora Aresztu Śledczego w Lublinie. Sąd stwierdził, że decyzja została wydana zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa i że nie jest uprawniony do badania, czy decyzja była zasadna. 12 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Lublinie, ze względu na stan zdrowia Skarżącego oraz jego problemy neurologiczne i ortopedyczne, wyraził zgodę na przeprowadzenie operacji poza więzieniem. Powrót Skarżącego do więzienia zaplanowano na 12 stycznia 2014 r.


Istotne szczegóły skargi zostały przedstawione w załączonej tabeli. Skarżący skarżył się na niewłaściwe warunki swojego osadzenia. Podniósł również inne zarzuty na podstawie przepisów Konwencji. Rząd złożył oświadczenie w celu rozwiązania kwestii podniesionych przez skarżącego. W szczególności Rząd uznał, że warunki osadzenia skarżącego w zakładzie nr IZ-42/2 w Nowokuźniecku nie spełniały wymogów artykułu 3 Konwencji. Zaoferował zapłatę skarżącemu kwoty 4 480 euro i zwrócił się do Trybunału o wykreślenie skargi z listy spraw zgodnie z artykułem 37 § 1 (c) Konwencji. Kwota ta zostanie przeliczona na walutę państwa respondenta po kursie obowiązującym w dniu płatności i będzie płatna w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia wyroku Trybunału. W przypadku niezapłacenia tej kwoty w wyżej wymienionym trzymiesięcznym terminie Rząd zobowiązał się do zapłaty odsetek prostych od niej, od upływu tego terminu do uregulowania należności, o stopie równej stopie kredytowej na marginesie Europejskiego Banku Centralnego w okresie zwłoki powiększonej o trzy punkty procentowe. Oświadczenie nie dotyczyło skargi skarżącego dotyczącej niewłaściwych warunków osadzenia w koloniach karnych nr IK-13 w Niżnym Tagile oraz nr IK-2 w Jekaterynburgu. Skarżący poinformował Trybunał, że wyraża zgodę na warunki oświadczenia.


Skarżący urodził się w 1965 roku. 27 marca 2009 r. Sąd Obwodowy w Leningradzie uznał go za winnego morderstwa i skazał na trzynaście lat i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Od stycznia 2010 r. odbywa karę w kolonii karnej nr IK-4 w Fornosowie, w obwodzie leningradzkim. Zdaniem skarżącego, jego wzrok zaczął się pogarszać w 2008 roku. We wrześniu 2010 r. zawiadomił o tym lekarza kolonii. Osiem miesięcy później skarżącego zbadał okulista, który odwiedził miejsce odosobnienia. Lekarz zdiagnozował „prawie dojrzałą” zaćmę prawego oka oraz zaćmę ogniskową lewego oka. Zalecono szczegółowe badanie lekarskie w szpitalu. 1 lipca 2011 r. skarżącego skierowano do szpitala więziennego na badanie okulistyczne. Okulista potwierdził obecność zaćmy w obu oczach. Ustalił, że pacjent stracił wzrok w prawym oku i zalecił operację zaćmy. Stwierdzono, że ze względu na brak soczewek wewnątrzgałkowych na stanie oraz przepełnienie placówki operacja będzie musiała zostać przeprowadzona później, w sposób „planowy”. Skarżącego odesłano z powrotem do miejsca odosobnienia, a okulista zalecił, aby skarżący poddał się kolejnemu badaniu oczu w okresie od stycznia do marca 2012 r. 7 kwietnia 2012 r. skarżący złożył skargę do Federalnej Służby Wykonania Kar w Petersburgu dotyczącą jakości udzielonej mu pomocy medycznej. Jego skarga została następnie przekazana do jednostki medycznej jego miejsca odosobnienia, która oddaliła ją w liście z dnia 25 kwietnia 2012 r., stwierdzając, że pacjentowi udzielono pomocy medycznej w pełnym zakresie. W maju 2012 r. skarżącego przyjął kierownik jednostki medycznej i został wpisany na listę oczekujących na przyjęcie do oddziału okulistycznego szpitala więziennego w celu badania lekarskiego i operacji oka. 24 października 2013 r. skarżącego zbadał okulista. Lekarz potwierdził zalecenie, które skarżący otrzymał 1 lipca 2011 r., i stwierdził, że potrzebuje operacji zaćmy. 14 stycznia i 22 czerwca 2014 r. skarżący poddał się powtórnym badaniom oczu, które wykazały, że zaćma na jego lewym oku się powiększa. Ponownie odnotowano konieczność operacji. Operacja została przeprowadzona w szpitalu więziennym 1 października 2014 r.


Skarżący urodził się w 1954 r. i zmarł 27 maja 2014 r. 24 października 2014 r. jego żona, pani Schwab, została ustalona jako jego spadkobierczyni. Od 1987 r. Skarżący otrzymywał okresowo zasiłek w razie nagłego potrzebowania (Notstandshilfe) na mocy Ustawy o ubezpieczeniu bezrobocia (Arbeitslosenversicherungsgesetz). 4 lutego 2008 r. Wiedeński Urząd Pracy przy Prandaugasse (Arbeitsmarktservice) cofnął z mocą wsteczną te świadczenia w zakresie, w jakim dotyczyły one okresu od 22 sierpnia 2002 r. do 31 lipca 2007 r., oraz nakazał Skarżącemu zwrot wypłaconych kwot, uznając, że nie był on do nich uprawniony, ponieważ w tym okresie prowadził wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną. Skarżący wniósł odwołanie, twierdząc, że jego żona wyprowadziła się do domu swoich rodziców we wrześniu 2000 r. i od tego czasu prowadzili odrębne gospodarstwa domowe. 8 sierpnia 2008 r. Krajowe Biuro Wiedeńskiego Urzędu Pracy (Arbeitsmarktservice Landesgeschäftsstelle; dalej: „Urząd Pracy”) oddaliło odwołanie. Uznało, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie wynika, aby Skarżący i jego żona zaprzestali prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego w okresie objętym sprawą. Skarżący zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego (Verfassungsgerichtshof) z wnioskiem o przyznanie pomocy prawnej w celu wniesienia skargi na tę decyzję. 6 listopada 2008 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił wniosek ze względu na brak perspektyw powodzenia. 6 listopada 2008 r. Skarżący wniósł skargę do Trybunału Administracyjnego (Verwaltungsgerichtshof) na decyzję Urzędu Pracy z 8 sierpnia 2008 r. (patrz punkt 9 powyżej), wyraźnie żądając przeprowadzenia rozprawy przed Trybunałem Administracyjnym. Kwestionował on, między innymi, twierdzenie, że w okresie objętym sprawą prowadził wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną. Decyzją z 25 maja 2011 r. Trybunał Administracyjny, bez przeprowadzenia rozprawy, oddalił skargę jako bezzasadną. Uznał, że Urząd Pracy, w świetle dowodów ustalonych w toku postępowania wyjaśniającego, zasadnie przyjął, że Skarżący prowadził wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną. Nie odniesiono się do wniosku Skarżącego o przeprowadzenie rozprawy. Decyzja Trybunału Administracyjnego została doręczona pełnomocnikowi Skarżącego 17 czerwca 2011 r.


Skarżący urodził się w 1959 roku i mieszka w Czeboksarach. Był kierownikiem Katedry Prawa Cywilnego w Czeboksarskim Uniwersytecie Państwowym. Okoliczności faktyczne sprawy, przedstawione przez strony, można podsumować następująco. 28 lutego 2004 roku urodziło się dziecko V. Miesiąc później jej matka, H., pozwała skarżącego o ustalenie jego ojcostwa oraz o zasądzenie alimentów. Badania genetyczne potwierdziły ojcostwo skarżącego względem V.; natomiast badanie medyczne wykazało, że ciąża „nie mogła powstać w sposób naturalny”. 7 grudnia 2004 roku Sąd Rejonowy Moskowski w Czeboksarach przeprowadził rozprawę z udziałem skarżącego i pani H. oraz oddalił jej powództwo. 31 stycznia 2005 roku Sąd Najwyższy Republiki Czuwaszji uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 17 października 2005 roku Sąd Rejonowy wydał wyrok na korzyść H. Wyrok ten został uchylony w drodze apelacji przez Sąd Najwyższy 14 grudnia 2005 roku, w szczególności z powodu niepoinformowania stron o terminie i miejscu rozprawy, na której przeprowadzono przesłuchanie biegłych genetyków. W marcu 2007 roku skarżący został aresztowany pod zarzutem przyjmowania łapówek w dużym rozmiarze. Był osadzony w areszcie śledczym IZ-21/1 w Czeboksarach. 15 marca 2007 roku Sąd Rejonowy przesłał pismo z zleceniem sądowym (судебное поручение) do dyrektora aresztu śledczego, prosząc go o wyjaśnienie stanowiska skarżącego co do meritum sporu oraz ustalenie, czy wyraża on zgodę na rozpoznanie sprawy w swojej nieobecności, czy też chce powołać przedstawiciela. 20 marca dyrektor przeprowadził rozmowę ze skarżącym, który oświadczył, że chce wziąć udział w postępowaniu i bronić się osobiście. Skarżący podał również, że posiada nowe dowody, które chce przedłożyć sądowi. 26 marca Sąd Rejonowy odmówił skarżącemu dopuszczenia do udziału w rozprawach, powołując się na to, że Kodeks Postępowania Cywilnego nie przewiduje doprowadzania osadzonych do sądów. 4 kwietnia 2007 roku Sąd Rejonowy przeprowadził rozprawę w obecności pani H., a także pana K. i pani U., którzy reprezentowali skarżącego. Wyrok z tej samej daty został wydany na korzyść pani H. Wskazano w nim, że skarżący przebywa w areszcie śledczym, że nie uznaje ojcostwa oraz że „wcześniej składał przed sądem podobne zeznania”. 16 maja 2007 roku Sąd Najwyższy oddalił apelację skarżącego. Uznał, że nieobecność skarżącego na rozprawie nie naruszyła jego praw, ponieważ był on reprezentowany i wcześniej składał zeznania przed sądem. 9 czerwca 2007 roku skarżący został zwolniony za kaucją. 27 marca 2008 roku Sąd Rejonowy Moskowski orzekł, że naruszył on warunki kaucji, wywierając presję na świadków, wydał postanowienie o aresztowaniu i umieścił nazwisko skarżącego na liście osób poszukiwanych. Skarżący nie był obecny na rozprawie i nie mógł zostać natychmiast ponownie aresztowany. Około godziny 23:00 8 kwietnia 2008 roku trzech funkcjonariuszy policji pojawiło się przed wejściem do mieszkania skarżącego. Otrzymali oni rzekomo informację, że skarżący przebywa tam. W rzeczywistości skarżący leczył się stacjonarnie w ośrodku chorób zakaźnych, ale w środku była jego córka. Nie otworzyła ona drzwi policji natychmiast i poinformowała funkcjonariuszy, że jej ojciec jest w szpitalu. Według jej relacji, policja zaczęła walić w drzwi i groziła, że je wyważą. Zmusiło ją to do otwarcia. Policjanci weszli do mieszkania, przeszukali wszystkie pokoje, otworzyli szafy i pudła, podnieśli kanapę i łóżko, a następnie wyszli. Następnego dnia skarżący został aresztowany i osadzony w areszcie śledczym. 24 kwietnia 2008 roku Sąd Najwyższy uznał, że postanowienie o aresztowaniu z 27 marca 2008 roku było nieuzasadnione. Jego zdaniem Sąd Rejonowy błędnie nadał rozstrzygające znaczenie zeznaniom świadków, którzy nie wspomnieli o żadnych rzeczywistych groźbach ze strony skarżącego. Sąd Najwyższy uchylił postanowienie o aresztowaniu i zwolnił skarżącego. Skarżący złożył skargę do prokuratora na bezprawne działania policji z 8 kwietnia 2008 roku. 16 maja 2009 roku prokurator odmówił wszczęcia postępowania karnego, uznając, że nie popełniono przestępstwa. Następnie skarżący pozwał Ministerstwo Finansów o odszkodowanie za nielegalne przeszukanie jego mieszkania przeprowadzone przez policję. Sąd Rejonowy przesłuchał kilku świadków. Córka skarżącego twierdziła, że obecność funkcjonariuszy policji w mieszkaniu trwała aż dwie i pół godziny. Funkcjonariusz K. zeznał, że wszedł do mieszkania za zgodą córki skarżącego i przebywał w środku nie dłużej niż dwie lub trzy minuty. Nie przeszukiwał mieszkania ani nie otwierał szaf. S., krewny obecny na miejscu, oświadczył, że policja weszła do mieszkania za zgodą córki, że „przesuwali łóżka, zaglądali pod dywany, przesuwali szafy i obrazy, zeszli do piwnicy”. Wyrokiem z 29 października 2009 roku Sąd Rejonowy Leninski oddalił powództwo skarżącego. Powołując się na art. 11 Ustawy o Policji oraz art. 8 Ustawy o działalności operacyjno-śledczej, Sąd Rejonowy uznał, że funkcjonariusze działali legalnie na podstawie postanowienia o aresztowaniu z 27 marca 2008 roku i mieli prawo wejść do mieszkania skarżącego, ponieważ posiadali informację, że mógł on przebywać w domu. Ponieważ prawo rosyjskie przewiduje prawo do odszkodowania tylko w przypadku bezprawnych działań, powództwo skarżącego zostało oddalone. 9 grudnia 2009 roku Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego po rozpoznaniu apelacji. 17 kwietnia 2009 roku Sąd Rejonowy Moskowski uznał skarżącego za winnego zmuszania studentów do wpłacania łapówek na konto swojej kancelarii prawnej w zamian za zdanie egzaminów i skazał go na karę pozbawienia wolności. 2 lipca 2009 roku Sąd Najwyższy utrzymał wyrok skazujący w mocy po rozpoznaniu apelacji. Skarżący pozwał Ministerstwo Finansów o odszkodowanie w związku z jego nielegalnym aresztowaniem w okresie od 9 do 24 kwietnia 2008 roku. Wyrokiem z 27 listopada 2009 roku Sąd Rejonowy Leninski oddalił jego powództwo, stwierdzając, że skarżący został ostatecznie skazany w postępowaniu karnym i otrzymał karę pozbawienia wolności, a Sąd Najwyższy uchylił postanowienie o aresztowaniu jako „nieuzasadnione”, a nie „nielegalne”. W tym ostatnim przypadku odszkodowanie nie przysługuje. 11 stycznia 2010 roku Sąd Najwyższy oddalił apelację skarżącego.


Skarżący urodził się w 1962 roku. Odsiaduje wyrok więzienia w obwodzie orenburskim. Skarżący był szefem służby bezpieczeństwa firmy naftowej Jukos. 14 kwietnia 2005 r. skarżący, który został uznany za winnego kilku prób zabójstwa i zabójstw 24 marca 2005 r., został oskarżony o zabójstwo Kr. i Fd. oraz usiłowanie zabójstwa R., I. i Fl. 4 lipca 2005 r. skarżący został oskarżony o zabójstwo P. oraz usiłowanie zabójstwa Kk. Akt oskarżenia stwierdzał, w szczególności, że skarżący wszedł w zmowę kryminalną z N. i innymi nieustalonymi menedżerami banku Menatep w celu zabicia Kr., R. i P., z którymi firma naftowa Jukos była w konflikcie z różnych powodów. Skarżący poprosił G., aby znalazł i zatrudnił zabójców do popełnienia tych morderstw. G. zatrudnił Sh., Ts., Re., Go. i O., którzy zabili Kr. i P. oraz popełnili kilka nieudanych prób zabójstwa R. Fd., I., Fl. i Kk. byli przypadkowymi ofiarami ich działań. Zdaniem skarżącego śledztwo zostało zakończone 5 lipca 2005 r. 5 lipca 2005 r. zastępca prokuratora generalnego K. udzielił wywiadu dwóm głównym rosyjskim kanałom, NTV i Pierwowemu Kanałowi. Wywiad został wyemitowany w ich programach informacyjnych tego samego dnia. K. powiedział, w szczególności:
„N., członek Komitetu Dyrektorów firmy naftowej Jukos i pierwszy wiceprezes tej firmy naftowej, [skarżący], szef 4. wydziału służby bezpieczeństwa wewnętrznego i finansowego tej firmy naftowej oraz inne wciąż nieustalone osoby wśród pracowników tej firmy naftowej założyli gang przestępczy w celu popełniania przestępstw w ich osobistych i innych interesach. W 1998 r. [skarżący], na polecenie N. i innych pracowników firmy naftowej Jukos..., zorganizował zabójstwo szefa Rady Miejskiej Nieftiejuganska P[.]... W tym celu [skarżący] zaangażował G., Go., Sh., Re. i Ts....”
„[Skarżący], na polecenie N. i innych nieustalonych osób wśród menedżerów banku Menatep, zorganizował zabójstwo dyrektora firmy Fenix Kr[.], który działał wbrew ich interesom...”. Skarżący wniósł skargę do Sądu Rejonowego Twerskiego w Moskwie. Zarzucił, że wypowiedzi prokuratora skłoniły opinię publiczną do przekonania o jego winie i uprzedziły ocenę faktów przez właściwy sąd. W ten sposób naruszyły one jego domniemanie niewinności. Skarżący stwierdził również, że chciał poprosić o proces z udziałem ławy przysięgłych, ale musiał zrezygnować ze swojego życzenia z obawy, że przysięgli mogą być pod wpływem wypowiedzi prokuratora dla prasy. 10 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy oddalił skargę skarżącego, stwierdzając, że skarżący został oskarżony o wiele zabójstw i usiłowań zabójstwa. W swoich wypowiedziach dla prasy K. relacjonował fakty ustalone przez śledztwo i potwierdzone materiałami w aktach sprawy karnej. Działał zgodnie z prawem i nie naruszył praw skarżącego. 16 października 2007 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy wyrok z 10 lipca 2007 r. na skutek odwołania. 11 września 2005 r. kanał TVC wyemitował wywiad z B., głównym śledczym Prokuratury Generalnej prowadzącym sprawę skarżącego. B. powiedział, w szczególności:
„B.: Obecnie zakończyliśmy już śledztwo w sprawie kilku kolejnych odcinków działalności przestępczej firmy naftowej Jukos. [Skarżący], były szef wewnętrznej służby bezpieczeństwa finansowego, został oskarżony o sześć [zabójstw]... Zbrodnie te zostały zorganizowane, między innymi, przez N.... W rzeczywistości N. zorganizował i sfinansował wszystkie te zbrodnie.
Prezenter: Czy to oznacza, że P. został zabity przez ten sam gang, który popełnił inne morderstwa? B.: Ten gang został założony przez [skarżącego] na polecenie N. Tak, zostało to udowodnione. Był finansowany przez N.” Skarżący wniósł skargę do Sądu Rejonowego Basmannego w Moskwie. Zarzucił, że wypowiedzi B. naruszyły jego domniemanie niewinności. 11 stycznia 2006 r. Sąd Rejonowy oddalił skargę skarżącego. Uznał, że B. ustnie wyraził swoją osobistą opinię o winie skarżącego w wywiadzie dla prasy. Jego wypowiedzi nie były zawarte w oficjalnym dokumencie wydanym w ramach postępowania karnego. Nie było powodu, by sądzić, że opinia B. naruszyła konstytucyjne prawa skarżącego lub podważyła sprawiedliwość jego nadchodzącego procesu. 6 marca 2006 r. Sąd Miejski utrzymał wyrok w mocy na skutek odwołania. 20 marca 2006 r. Sąd Miejski przeprowadził rozprawę wstępną w sprawie skarżącego. 17 sierpnia 2006 r. Sąd Miejski uznał skarżącego i jego współoskarżonych Sh., Ts., Re. i O. za winnych zabójstwa Kr., P. i Fd. oraz usiłowania zabójstwa R., I. i Fl. Uniewinnił skarżącego z zarzutu usiłowania zabójstwa Kk. Skarżący został skazany na dwadzieścia jeden lat pozbawienia wolności. 21 lutego 2007 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał w mocy wyrok w zakresie współoskarżonych skarżącego. Uchylił wyrok skazujący skarżącego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przed innym sędzią Sądu Miejskiego. Drugi proces rozpoczął się 17 kwietnia 2007 r. Podczas rozprawy sąd zbadał odręczną notatkę zawierającą adres R. w Wiedniu. Notatka ta została znaleziona wśród rzeczy osobistych zmarłego G., który, według zeznań świadków, był pośrednikiem między skarżącym, z jednej strony, a Ts. i Re., którzy popełnili dwie próby zabójstwa R., z drugiej strony. Sąd zbadał również opinie biegłych z 24 grudnia 2003 r. i 7 października 2004 r., zlecone przez śledczego. W opinii z 24 grudnia 2003 r. biegli stwierdzili, że nie można wykluczyć, iż notatkę napisał skarżący. Nie było jednak możliwe wyciągnięcie jakichkolwiek ścisłych wniosków co do autora notatki ze względu na brak materiału porównawczego. W opinii z 7 października 2004 r. biegli stwierdzili, po zbadaniu dodatkowych próbek pisma ręcznego skarżącego, że notatka ta została napisana przez niego. Biegli potwierdzili swoje ustalenia podczas przesłuchania w sądzie. Skarżący złożył do sądu „specjalistyczną” opinię z 4 lipca 2004 r. autorstwa V. Zdaniem V., próbki pisma ręcznego skarżącego przedłożone do analizy porównawczej były niewystarczające do wyciągnięcia jakichkolwiek ścisłych wniosków co do tego, czy jest on autorem notatki. V. potwierdziła swoje ustalenia podczas przesłuchania w sądzie. Powołując się na „specjalistyczną” opinię z 4 lipca 2004 r., skarżący poprosił o nową opinię biegłych z zakresu pismoznawstwa i złożył listę pytań, które miały zostać zadane biegłym. Sąd odmówił uwzględnienia wniosku, uznając, że akta sprawy zawierają już dwie opinie biegłych i opinię „specjalistyczną” oraz że nie ma potrzeby przeprowadzania dodatkowego badania notatki przez biegłych. Sąd odmówił dopuszczenia „specjalistycznej” opinii jako dowodu, zauważając, że zawierała ona jedynie „ocenę wartościującą” w odniesieniu do ustaleń biegłych. 6 sierpnia 2007 r. Sąd Miejski uznał skarżącego za winnego zabójstwa Kr., P. i Fd. oraz usiłowania zabójstwa R., I. i Fl. i skazał go na dożywotnie pozbawienie wolności. W zakresie usiłowania zabójstwa R. sąd powołał się, między innymi, na opinię biegłych z 7 października 2004 r., stwierdzając, że skarżący był autorem odręcznej notatki zawierającej adres R. Uznał opinię specjalistyczną z 4 lipca 2004 r. za niedopuszczalną jako dowód, ponieważ V. nie została powołana jako biegły sądowy i w związku z tym nie miała żadnego statusu procesowego. 31 stycznia 2008 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego na skutek odwołania.


Skarżący urodził się w 1978 roku i mieszka w Balıkesir. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić następująco. 26 maja 2010 r. skarżący został zwolniony ze stanowiska oficera w wojsku z powodu nieprzestrzegania przepisów dyscyplinarnych. 22 czerwca 2010 r. skarżący wniósł skargę do Najwyższego Sądu Administracyjnego Wojskowego, domagając się uchylenia decyzji o jego zwolnieniu. 9 listopada 2010 r. główny prokurator złożył swoje stanowisko przed Najwyższym Sądem Administracyjnym Wojskowym. Uwagi te zostały doręczone skarżącemu, a on odpowiedział na nie w piśmie z 14 grudnia 2010 r. 8 lutego 2011 r. Najwyższy Sąd Administracyjny Wojskowy oddalił skargę skarżącego, uwzględniając „tajne dokumenty” przedłożone przez Ministerstwo Obrony. 26 kwietnia 2011 r. wniosek skarżącego o sprostowanie został oddalony przez ten sam sąd.


Wnioskodawca urodził się w 1961 roku i mieszka w Blumau. Wnioskodawca i jego była partnerka, S.O., mają dwoje dzieci, urodzonych poza małżeństwem odpowiednio w 2002 i 2004 roku. S.O. zawsze sprawowała wyłączną opiekę nad dziećmi, ponieważ rodzice nigdy nie zgodzili się na wspólną opiekę. Wnioskodawca i S.O. nigdy nie mieszkali razem na stałe. Dzieci mieszkały z matką w ciągu tygodnia. W weekendy cała rodzina zazwyczaj przebywała w domu wnioskodawcy. W kwietniu 2008 r. S.O. i wnioskodawca rozstali się, a dzieci pozostały z matką. 27 czerwca 2008 r. wnioskodawca złożył wniosek do Sądu Rejonowego dla Wewnętrznego Miasta Wiednia (Bezirksgericht Innere Stadt; dalej: „Sąd Rejonowy”) o przeniesienie wyłącznej opieki na niego lub o przyznanie mu wspólnej opieki wraz z S.O. Ponadto zawnioskował o środki tymczasowe dotyczące prawa do kontaktów z dziećmi, ponieważ nie widział ich od 20 kwietnia 2008 r. 8 października 2008 r. rodzice uzgodnili, że wnioskodawca będzie mógł widywać się ze swoimi dziećmi co drugi poniedziałek od godziny 14:30 lub 15:00 do 18:00 oraz co drugą sobotę od 10:00 do 18:00. Tego samego dnia wnioskodawca złożył wniosek o rozszerzenie jego prawa do kontaktów z dziećmi na cały weekend. Po pięciu wizytach wnioskodawcy w październiku i listopadzie 2008 r. S.O. jednostronnie wstrzymała dalsze wizyty, twierdząc, że wywierają one negatywny wpływ na dzieci. Między listopadem 2008 r. a Wielkanocą 2009 r. wnioskodawca z własnej inicjatywy potajemnie pojechał kilka razy zobaczyć swoje dzieci w ich szkole i przedszkolu. Wiedeńskie Biuro Pomocy Sądowej dla Nieletnich (Jugendgerichtshilfe) złożyło swoje stanowisko 10 marca 2009 r. i zaleciło utrzymanie wyłącznej opieki matki oraz prawa do kontaktów dla wnioskodawcy zgodnie z porozumieniem, które rodzice zawarli 8 października 2008 r. 6 kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy orzekł, że wnioskodawcy przysługuje prawo do kontaktów z dziećmi co drugą sobotę od 8:00 do 19:00. Oddalił wniosek wnioskodawcy o wyłączną opiekę. W uzasadnieniu sąd stwierdził, że dzieci są dobrze opiekowane przez matkę. Zgodnie z art. 176 Kodeksu Cywilnego (Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch) obowiązującym w danym czasie, przeniesienie opieki było możliwe tylko wtedy, gdy dobru dziecka zagrażało niebezpieczeństwo. W niniejszej sprawie sąd nie stwierdził takiego niebezpieczeństwa, a wnioskodawca w rzeczywistości nie twierdził, że takie niebezpieczeństwo istnieje. Sąd stwierdził dalej, że prawo do kontaktów zostało ustalone zgodnie ze wzajemną zgodą rodziców. Wnioskodawca odwołał się 14 kwietnia 2009 r., argumentując w istocie, że jest dyskryminowany w porównaniu z matką. Ponadto skarżył się, że sąd nie rozstrzygnął kwestii, czy rodzicom można przyznać wspólną opiekę. Zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy, jego prawo do kontaktów zostało wznowione 24 kwietnia 2009 r. w zakresie określonym przez Sąd Rejonowy (patrz punkt 13 powyżej). 28 lipca 2009 r. Sąd Krajowy w Wiedniu (Landesgericht) oddalił odwołanie wnioskodawcy jako bezzasadne. Potwierdził on uzasadnienie Sądu Rejonowego i stwierdził, że nie ma żadnych oznak zagrożenia dla dobra dziecka, jeśli matka sprawuje wyłączną opiekę. Stwierdził dalej, że nie ma przepisu prawa nakazującego preferencji w przyznawaniu jednemu z rodziców wyłącznej opieki. Sąd stwierdził również, że rodzice nie uzgodnili wzajemnie wspólnej opieki, dlatego w tym zakresie nie pojawiły się dalsze kwestie. Wnioskodawca wniósł nadzwyczajny apel do Sądu Najwyższego (Oberster Gerichtshof) 10 listopada 2009 r., ponownie twierdząc, że jest dyskryminowany w porównaniu z matką i że decyzje instancji niższych naruszają jego prawa na mocy art. 8 Konwencji. 1 września 2010 r. Sąd Najwyższy odrzucił nadzwyczajny apel wnioskodawcy z powodu braku istotnego zagadnienia prawnego. Po nowelizacji Kodeksu Cywilnego (patrz punkt 22 poniżej), wnioskodawca 5 lutego 2013 r. ponownie zawnioskował o wspólną opiekę, ewentualnie o wyłączną opiekę. Krótko potem S.O. przeprowadziła się z dziećmi na południe Austrii, około 400 kilometrów od Wiednia. Wnioski wnioskodawcy o wyłączną lub wspólną opiekę zostały ostatecznie oddalone przez Sąd Najwyższy 7 maja 2014 r.


Skarżący urodził się w 1956 roku w obwodzie tambowskim. Przed aresztowaniem mieszkał w Sankt Petersburgu. Skarżący został aresztowany 23 sierpnia 2007 roku. Pozostawał w areszcie przez cały czas trwania śledztwa i procesu. 9 listopada 2009 roku Sąd Rejonowy Kujbyszewski w Sankt Petersburgu uznał go za winnego popełnienia oszustwa kwalifikowanego i prania pieniędzy w ramach zorganizowanej grupy przestępczej oraz skazał go na czternaście lat pozbawienia wolności. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd Miejski w Sankt Petersburgu 30 marca 2010 roku. 6 marca 2012 roku, w innym postępowaniu karnym, Sąd Rejonowy Kujbyszewski uznał skarżącego za winnego dwóch przypadków wymuszenia rozbójniczego popełnionego w ramach zorganizowanej grupy przestępczej i wymierzył mu łączną karę piętnastu lat pozbawienia wolności. Wyrok stał się prawomocny 12 lipca 2012 roku po zatwierdzeniu go przez Sąd Miejski. W 1994 roku skarżący stracił prawą rękę. Przeszedł zawały serca w 2000 i 2007 roku, a w 2003 roku usunięto mu nerkę dotkniętą rakiem. W momencie aresztowania w dokumentacji medycznej skarżącego wymieniono: chorobę niedokrwienną, dławicę wysiłkową II klasy funkcjonalnej, kardioklerozę miażdżycową i pozawałową, nadciśnienie tętnicze III stopnia z wysokim ryzykiem powikłań naczyniowych; niewydolność serca II klasy funkcjonalnej; przewlekłe pourazowe zapalenie osierdzia z wysiękiem; odległe przerzuty nowotworowe wymagające stałego nadzoru; kamicę nerkową; złóg w prawej nerce; przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek; przewlekłą niewydolność nerek I stopnia; gruczolakoraka stercza; przewlekłe zapalenie stercza; przewlekłe zapalenie pęcherza moczowego oraz stale nawracającą oporną na wiele leków infekcję dróg moczowych. Aby utrzymać swój stan zdrowia pod kontrolą, skarżący stosował codzienny, złożony schemat leczenia farmakologicznego, obejmujący do dziesięciu leków, i poddawał się dogłębnym badaniom medycznym co dwa miesiące w szpitalu, gdzie otrzymywał niezbędne leczenie w zakresie chorób onkologicznych. 24 sierpnia 2007 roku, po przyjęciu do aresztu śledczego nr IZ‑77/1 w Moskwie, skarżący poinformował władze medyczne więzienia o swoim stanie, przedkładając pełną listę swoich diagnoz. We wrześniu 2007 roku zaczął skarżyć się na szereg objawów, takich jak bóle serca, zmęczenie, trudności w oddychaniu i częste oddawanie moczu. Otrzymał podstawowe leczenie, które złagodziło część jego problemów zdrowotnych, ale stan układu moczowego pogorszył się. W listopadzie 2007 roku skarżył się na ból w dolnej części brzucha i niemożność oddania moczu. 20 listopada 2007 roku chirurg zalecił cewnikowanie pęcherza moczowego, to znaczy wprowadzenie rurki do pęcherza pacjenta przez cewkę moczową. Ten zabieg wykonano około 250 razy w ciągu pierwszego roku aresztu. W międzyczasie stan układu moczowego nasilił się. 4 grudnia 2008 roku skarżący został po raz pierwszy zbadany przez urologa podczas aresztu. Lekarz zalecił leczenie antybiotykami, regularną kontrolę urologiczną i unikanie cewnikowania w miarę możliwości. Przez cały 2009 rok problemy urologiczne skarżącego utrzymywały się. Oddawał mocz do trzydziestu siedmiu razy dziennie, a jego sen nocny był przerywany co godzinę lub dwie. Musiał nadal korzystać z cewnikowania pęcherza. Kilka razy konsultował się z urologiem. 12 października 2009 roku, na wniosek pełnomocnika skarżącego, trzech biegłych lekarzy przygotowało opinię oceniającą zdolność władz aresztowych do właściwego leczenia skarżącego. Po przebadaniu dokumentacji medycznej skarżącego sporządzonej w szpitalu cywilnym, pism władz aresztowych oraz uwag samego skarżącego, biegli stwierdzili, że wymaga on systematycznego leczenia ze zmianami w schemacie chemioterapii oraz okresowych hospitalizacji w specjalistycznym szpitalu kardiologicznym w celu przeprowadzenia badań instrumentalnych i wprowadzenia niezbędnych zmian w schemacie leczenia farmakologicznego. Biorąc pod uwagę brak odpowiedniego nadzoru medycznego, biegli ostrzegli również przed możliwym pogorszeniem stanu urologicznego i onkologicznego skarżącego oraz ryzykiem przejścia tych chorób w stadium wymagające operacji lub w stadium, w którym nie ma perspektyw na wyleczenie skarżącego, a nawet uratowanie jego życia. Biegli zauważyli, że izba chorych zakładu, w którym przetrzymywano skarżącego, nie była wyposażona w leczenie pacjentów w takim stanie zdrowia. 28 grudnia 2009 roku, 19 marca, 15 czerwca, 26 lipca, 25 sierpnia i 30 listopada 2010 roku skarżący był badany w Moskiewskim Naukowym Instytucie Urologii (zwanym dalej „Instytutem Urologii”), u którego zdiagnozowano neurogenną dysfunkcję pęcherza moczowego. Zastosowane leczenie nieznacznie poprawiło jego stan. 21 grudnia 2010 roku lekarze z Instytutu Urologii przeprowadzili operację u skarżącego. Do jego pęcherza moczowego przez nacięcie w brzuchu wprowadzono cewnik nadłonowy. Skarżący został wypisany ze szpitala do aresztu śledczego pod nadzorem lekarza. Trzy dni później skarżący skarżył się na ciągłe krwawienie z nacięcia brzucha. Następnego dnia, po utracie ponad litra krwi, został odesłany do Instytutu, gdzie jego stan został opanowany. W kwietniu 2011 roku, w areszcie śledczym, u skarżącego rozwinęło się ostre zapalenie cewki moczowej, które zostało pomyślnie wyleczone w Instytucie. Od 2012 do 2014 roku stan układu moczowego skarżącego pozostawał stabilny. Nadal używał cewnika nadłonowego do odprowadzania moczu. W międzyczasie, w grudniu 2009 roku, skarżący wniósł pozew do sądu przeciwko władzom aresztu, domagając się uznania braku odpowiedniego leczenia medycznego za bezprawny. 28 czerwca 2010 roku Sąd Rejonowy Preobrażenski w Moskwie oddalił jego powództwo. Sąd stwierdził następująco:
„Z dokumentacji medycznej [skarżącego] przedłożonej przez [areszt śledczy] wynika, że... [władze] udzieliły mu pomocy medycznej, poddały go badaniom medycznym i przepisały leczenie. W szczególności, 4 grudnia 2008 roku, 25 września i 15 listopada 2009 roku był badany przez urologa... 28 grudnia 2009 roku został zbadany w [Instytucie Urologii]. Z dokumentacji medycznej nie wynika, aby władze odmówiły udzielenia [skarżącemu] pomocy medycznej lub aby został pozbawiony niezbędnych leków”. 24 marca 2011 roku Sąd Miejski w Moskwie utrzymał to orzeczenie w mocy na skutek odwołania.


Skarżący urodził się w 1966 roku i mieszkał, przed skazaniem, w obwodzie twerskim. 21 listopada 2000 roku podpalono dom letniskowy należący do prokuratora rejonowego. 8 lutego 2002 roku F. zeznał, że spiskował ze skarżącym w celu podpalenia letniego domku prokuratora. Tego samego dnia skarżący został aresztowany. Został zwolniony 11 lutego 2002 roku po złożeniu zobowiązania do nieopuszczania miejsca zamieszkania. 10 grudnia 2003 roku I. i A. zadali F. śmiertelne ciosy nożem. W nieokreślonym dniu skarżący został aresztowany pod zarzutem zorganizowania morderstwa F. Pozostawał w areszcie śledczym w toku śledztwa i procesu. 6 lutego 2004 roku Sąd Miejski w Kaszynie uznał skarżącego za winnego podpalenia. 25 maja 2004 roku wyrok skazujący stał się prawomocny. 23 czerwca 2004 roku lokalna gazeta „Wieczi Twieri” opublikowała artykuł pod nagłówkiem „Zemsta”. Zgodnie z artykułem skarżący kandydował w wyborach lokalnych. Został jednak zdyskwalifikowany przez sąd na wniosek prokuratora rejonowego. Skarżący zaplanował zemstę. Zapłacił F. za podpalenie domku letniskowego prokuratora. Domek całkowicie spłonął. Podczas przesłuchania przez śledczego F. przyznał się do podpalenia i zeznawał przeciwko skarżącemu. Krótko potem F. został znaleziony martwy, zadźgany nożem. Artykuł następnie przytoczył fragment oficjalnej notatki informacyjnej wydanej przez prokuraturę obwodową:
„Śledztwo ustaliło”, głosi notatka, „że w 2003 r. [skarżący] i F. mieli sprzeczkę... [;] [skarżący] zaczął obawiać się, że nie będzie już w stanie kontrolować F. i że ten nie tylko przeszkodzi mu w planie przedłużenia procesu, ale też złoży prawdziwe zeznania obciążające go w sprawie podpalenia [domku letniskowego prokuratora]... [Skarżący] zorganizował morderstwo F., aby go uciszyć.
Morderstwo zostało popełnione przez dwóch mieszkańców miasta Kałazyn, którzy zostali oskarżeni o zabójstwo F.”
Zdaniem skarżącego w tym samym czasie w lokalnej prasie opublikowano kilka kolejnych artykułów relacjonujących sprawy podpalenia i morderstwa. 15 lipca 2004 roku program telewizyjny „Dyżurna część” (Дежурная часть), emitowany codziennie na federalnym kanale RTR, zajął się sprawą skarżącego. Proces przed ławą przysięgłych rozpoczął się 16 sierpnia 2004 roku. Na początku procesu przewodniczący składu zapytał przysięgłych, czy czytali o sprawie w gazetach lub słyszeli o niej z innych źródeł. Wszyscy przysięgli odpowiedzieli przecząco. Oświadczyli również, że nie wyrobili sobie jeszcze żadnego zdania o winie lub niewinności oskarżonych. Na rozprawie 24 sierpnia 2004 roku sąd przesłuchał świadka oskarżenia Sh. Na wniosek prokuratora ławie przysięgłych odczytano pisemne zeznania, których złożył podczas śledztwa. Sh. wyjaśnił wtedy, że jego zeznania wobec śledczego były bardziej szczegółowe i precyzyjne, ponieważ w czasie śledztwa lepiej pamiętał wydarzenia. Następnie pozwolono skarżącemu na zadawanie pytań Sh. Odpowiedni fragment protokołu brzmi następująco:
„[Skarżący pyta]: „Ile razy byłeś przesłuchiwany? Czy Twoje zeznania wobec śledczego były dobrowolne?”
Przewodniczący oddala pytanie [skarżącego] jako niedopuszczalne i ostrzega go, że nie powinien [podnosić kwestii] dopuszczalności dowodów w obecności ławy przysięgłych, ponieważ może to zostać uznane za próbę wywarcia wpływu na przysięgłych.
[Skarżący pyta]: „W jakim byłeś stanie, składając te zeznania?”
Przewodniczący oddala pytanie [skarżącego] jako niedopuszczalne i ostrzega go, że jeśli będzie nadal zadawał pytania dotyczące dopuszczalności dowodów, może zostać wykluczony z sali rozpraw.
[Skarżący mówi]: „Świadek był pijany, funkcjonariusze policji dali mu alkohol, został sprowadzony do [czasowego] niepoczytalności.”
Przewodniczący przerywa [skarżącemu] i nakazuje ławie przysięgłych pominąć [jego] uwagi na temat okoliczności, w jakich przesłuchiwano Sh., ponieważ ta kwestia nie leży w kompetencji ławy przysięgłych.
[Skarżący kontynuuje]: „Wszystkie dowody zostały sfałszowane, a sprawa jest bezzasadna.”
Biorąc pod uwagę wielokrotne próby [skarżącego] wywarcia wpływu na przysięgłych, przewodniczący postanawia usunąć go z sali rozpraw.
Przewodniczący kieruje się do przysięgłych, aby pominęli [wypowiedzi skarżącego]... i aby kierowali się zrozumieniem, że wszystkie przedstawione im dowody... zostały zebrane zgodnie z procedurą ustaloną przez prawo i nie zostały [uznane za niedopuszczalne].”
Sąd pierwszej instancji kontynuował rozprawę w nieobecności skarżącego. Kolejne rozprawy odbyły się 25 i 26 sierpnia 2004 roku. Skarżącego nie doprowadzono na salę rozpraw. Na wszystkich rozprawach obecny był jego obrońca. Podczas tych rozpraw zeznawało kilku świadków i współoskarżeni skarżącego. Jeden ze współoskarżonych nie przyznał się do winy, podczas gdy drugi przyznał się do morderstwa i oświadczył, że popełnił je na polecenie skarżącego i otrzymał od niego wynagrodzenie. Skarżącego doprowadzono na salę rozpraw pod koniec rozprawy 26 sierpnia 2004 roku i pozwolono mu na złożenie mowy końcowej. Skarżący nie przyznał się do winy. Ława przysięgłych wydała wyrok skazujący. Uznały za ustalone, że skarżący wynajął I. i A. do zamordowania F. Przewodniczący wskazał w wyroku, że (1) czyny skarżącego, ustalone przez ławę przysięgłych, należy zakwalifikować jako podżeganie do morderstwa oraz (2) ława przysięgłych nie ustaliła, aby skarżący był organizatorem morderstwa lub kierował jego wykonaniem. 2 września 2004 roku Sąd Obwodowy w Twerze uznał skarżącego za winnego podżegania do morderstwa i skazał go na siedemnaście lat pozbawienia wolności. Skarżący wniósł apelację. W szczególności skarżył się, że jego domniemanie niewinności zostało naruszone przez publikacje w prasie, że został usunięty z sali rozpraw oraz że przewodniczący zmienił kwalifikację prawną jego czynu po wydaniu wyroku przez ławę przysięgłych. Skarżył się również, że dowody zostały ocenione błędnie oraz że został uznany za winnego przestępstwa, którego nie popełnił. 9 lutego 2005 roku Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał wyrok w mocy. Sąd zauważył w szczególności następujące:
„... w odniesieniu do usunięcia [skarżącego] z sali rozpraw, [sąd odwoławczy] stwierdza, że decyzja przewodniczącego była w pełni zgodna z [obowiązującymi przepisami postępowania karnego].
[Skarżący] wielokrotnie naruszał porządek na sali rozpraw i próbował wywrzeć wpływ na przysięgłych.
Przewodniczący wielokrotnie upominał [skarżącego], ostrzegał go i wyjaśniał mu konsekwencje [jego] postępowania.
[Skarżący] zdecydował się jednak zignorować [ostrzeżenia].
W związku z tym decyzja o usunięciu [skarżącego] z sali rozpraw była uzasadniona.
W tych okolicznościach argument obrońcy, że naruszono prawo [skarżącego] do bezpośredniego udziału w badaniu dowodów i do osobistej obrony, jest bezzasadny. [Skarżący] zrzekł się swoich praw.
...
Argument [skarżącego], że publikacje w mediach... negatywnie wpłynęły na przysięgłych, należy odrzucić jako bezzasadny.
Przed rozpoczęciem procesu wszyscy przysięgli odpowiedzieli przecząco na pytanie, czy słyszeli o sprawie z mediów...
Czyny oskarżonych ustalone w wyroku otrzymały poprawną kwalifikację prawną.
Dopuszczalne było zmienienie kwalifikacji prawnej czynów [skarżącego] z organizacji morderstwa na podżeganie do morderstwa, ponieważ nowa kwalifikacja prawna opierała się na tych samych dowodach, co ustalone w wyroku. Prawa obrony [skarżącego] nie zostały naruszone.”


Skarżący urodził się w 1965 roku i mieszka w Ankarze. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. 13 kwietnia 2010 r. skarżący został zwolniony ze stanowiska oficera w wojsku z powodu nieprzestrzegania przepisów dyscyplinarnych. 16 maja 2010 r. skarżący wniósł skargę do Najwyższego Sądu Administracyjnego Wojskowego, żądając uchylenia swojego zwolnienia. 21 października 2010 r. główny prokurator złożył swoje uwagi do Najwyższego Sądu Administracyjnego Wojskowego. Uwagi te zostały doręczone skarżącemu, a on odpowiedział na nie w piśmie z 24 stycznia 2011 r. 15 lutego 2011 r. Najwyższy Sąd Administracyjny Wojskowy oddalił skargę skarżącego, biorąc pod uwagę „tajne dokumenty” przedłożone przez Ministerstwo Obrony. Dokumenty te nie zostały ujawnione skarżącemu. 3 maja 2011 r. wniosek skarżącego o sprostowanie powyższego wyroku został oddalony przez ten sam sąd.


9 sierpnia 2004 r. skarżący wniósł do Sądu Pierwszej Instancji (Osnovni sud) w Herceg Novi powództwo cywilne dotyczące sprawy majątkowej przeciwko jedenastu innym osobom. 15 marca 2011 r. Sąd Pierwszej Instancji w Herceg Novi orzekł częściowo na korzyść skarżącego. 18 marca 2011 r. skarżący wniósł apelację do Sądu Wyższego (Viši sud) w Podgoricy. 8 listopada 2013 r. Sąd Wyższy w Podgoricy uchylił wyrok i przekazał sprawę z powrotem do Sądu Pierwszej Instancji. 6 lipca 2015 r. Sąd Pierwszej Instancji w Herceg Novi orzekł przeciwko skarżącemu. 3 sierpnia 2015 r. skarżący wniósł apelację od tego wyroku. Postępowanie w drugiej instancji nadal trwa.


Wnioskodawcy byli właścicielami mieszkań w Moskwie i Jekaterynburgu. Władze miejskie odzyskały mieszkania, a prawa własności wnioskodawców do przedmiotowych nieruchomości zostały unieważnione. Ye. zamieszkiwała w mieszkaniu przy ul. Burakowa 7-1-50 w Moskwie na podstawie umowy najmu socjalnego. 12 grudnia 2003 r. Ye. zmarła. 22 grudnia 2003 r. nieustalona osoba, posługując się dokumentami na nazwisko A. (dalej zwaną „A.”), zameldowała się w mieszkaniu jako miejscu swojego pobytu i wprowadziła się do niego. Jak później ustaliła policja, A. złożyła do władz rejestracyjnych pisemną zgodę na jej rejestrację w mieszkaniu, rzekomo podpisaną przez Ye. 11 grudnia 2003 r. 28 sierpnia 2007 r. Wydział Mieszkaniowy przeniósł własność mieszkania na A. w ramach programu prywatyzacji. Tytuł własności A. do mieszkania został zweryfikowany i zarejestrowany przez władze państwowe. 10 października 2007 r. A. sprzedała mieszkanie wnioskodawczyni. Transakcja i tytuł własności wnioskodawczyni do mieszkania zostały zweryfikowane i zarejestrowane przez władze państwowe. Według Rządu wnioskodawczyni nie wprowadziła się do mieszkania, lecz wynajęła je osobie trzeciej. 15 lutego 2010 r. policja wszczęła śledztwo karne w sprawie oszukańczego nabycia mieszkania przez A. Rząd nie poinformował o jego wyniku. 16 maja 2012 r. Wydział Mieszkaniowy wniósł powództwo cywilne żądając unieważnienia wszystkich transakcji dotyczących mieszkania, przeniesienia tytułu własności mieszkania na miasto Moskwę oraz eksmisji wnioskodawczyni. 19 grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy w Izmajłowie w Moskwie uwzględnił w całości powództwo Wydziału Mieszkaniowego. Sąd uznał umowy mieszkaniowe i prywatyzacyjne na rzecz A. za nieważne i przywrócił prawo własności miasta do mieszkania. Sąd oddalił również argument wnioskodawczyni, że kupiła mieszkanie w dobrej wierze, zauważając, że cena zakupu zapłacona przez nią za mieszkanie była niższa od wartości rynkowej. Nie wykazała ona również należytej staranności ani rozwagi przy zakupie mieszkania. „Nie wykazała żadnego zainteresowania mieszkaniem ani osobami, które miały je zarejestrowane jako miejsce swojego pobytu”. Na koniec sąd zarządził eksmisję wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni odwołała się. 30 maja 2013 r. Sąd Miejski utrzymał w mocy wyrok z 19 grudnia 2012 r. na skutek odwołania. 11 października 2013 r. Sąd Miejski odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawczyni.

Mieszkanie przy ul. Szorsa 10-94 w Jekaterynburgu było własnością miasta Jekaterynburg. T. zamieszkiwała tam jako najemczyni na podstawie umowy najmu socjalnego z miastem od 1966 r. aż do śmierci 16 kwietnia 2009 r. 5 maja 2009 r. władze miejskie zostały poinformowane o jej śmierci i unieważniły jej meldunek w mieszkaniu. 7 maja 2009 r. administracja miasta zwróciła się do policji z prośbą o przeprowadzenie dochodzenia w sprawie osób zamieszkujących w mieszkaniu. Policja zabezpieczyła mieszkanie. Rząd nie poinformował o wyniku dochodzenia. W nieokreślonym dniu Tikh. zwróciła się do państwowych władz rejestracyjnych o rejestrację sprzedaży mieszkania przez T. na jej rzecz. Zgodnie z dokumentami złożonymi wraz z wnioskiem, 5 czerwca 1992 r. tytuł własności mieszkania został przeniesiony z miasta Jekaterynburg na T. w ramach programu prywatyzacji, a 16 stycznia 1997 r. T. sprzedała mieszkanie Tikh. Sprzedaż została zweryfikowana i zarejestrowana przez władze państwowe, a tytuł własności mieszkania został przeniesiony na Tikh. 5 lutego 2010 r. 11 sierpnia 2010 r. Tikh. sprzedała mieszkanie wnioskodawcy. Transakcja została zweryfikowana i zarejestrowana przez władze państwowe. 26 listopada 2012 r. administracja miasta wytoczyła powództwo o unieważnienie wszystkich transakcji dotyczących mieszkania. 19 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Leninskim w Jekaterynburgu unieważnił umowę prywatyzacyjną i przeniósł tytuł własności na miasto Jekaterynburg. Sąd ustalił, że T. nie ubiegała się o prywatyzację mieszkania ani go nie sprzedała Tikh. 19 marca 2014 r. Sąd Obwodowy w Swierdłowsku utrzymał w mocy wyrok z 19 grudnia 2013 r. na skutek odwołania.


Skarżący urodził się w 1992 roku i mieszka w Stambule. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić następująco. 15 lutego 2009 r. Skarżący został zatrzymany przez funkcjonariuszy Komendy Głównej Policji w Stambule w związku z podejrzeniem udziału w działalności organizacji terrorystycznej. 18 lutego 2009 r. złożono oświadczenie Skarżącego przed prokuratorem. Tego samego dnia sędzia śledczy Sądu Okręgowego w Stambule zarządził tymczasowe aresztowanie Skarżącego, uwzględniając silne podejrzenie popełnienia przez niego czynu, o który został oskarżony, oraz ryzyko matactwa. 27 marca 2009 r. stambulski prokurator wniósł akt oskarżenia do Sądu Okręgowego w Stambule. Oskarżył Skarżącego o członkostwo w uzbrojonej organizacji terrorystycznej, propagowanie uzbrojonej organizacji terrorystycznej, naruszenie ustawy o zebraniach i demonstracjach (ustawa nr 2911) oraz niszczenie mienia publicznego. 5 maja 2009 r., na zakończenie rozprawy przygotowawczej, Sąd Okręgowy w Stambule postanowił o przedłużeniu tymczasowego aresztowania Skarżącego, biorąc pod uwagę charakter czynu, stan materiału dowodowego oraz fakt, że jego zeznania nie zostały jeszcze złożone. 2 października 2009 r. wznowiono rozprawę Skarżącego. Na pierwszej rozprawie, w obecności Skarżącego, sąd postanowił o kontynuacji tymczasowego aresztowania Skarżącego na tych samych podstawach. Na rozprawach odbywających się odpowiednio 16 lutego 2010 r. i 8 czerwca 2010 r. sąd rozpoznający sprawę oddalił wnioski Skarżącego o zwolnienie z tymczasowego aresztowania. Skarżący wniósł zastrzeżenia do tych decyzji. 15 marca 2010 r. i 7 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Stambule oddalił zastrzeżenia. Sąd orzekł na podstawie akt sprawy, bez przeprowadzenia rozprawy. Wydając decyzje, sąd wziął również pod uwagę pisemną opinię prokuratorów, która nie została przekazana Skarżącemu ani jego pełnomocnikowi. 23 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Stambule zwolnił Skarżącego z tymczasowego aresztowania, biorąc pod uwagę okres, przez jaki pozostawał w areszcie. 17 października 2010 r. sprawa została przekazana do Sądu dla Nieletnich. Zgodnie z informacją zawartą w aktach sprawy, sprawa jest wciąż w toku przed Sądem dla Nieletnich w Stambule-Anadolu.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1964, 1935, 1963, 1965 i 1963 roku. Status Kościołów i związków wyznaniowych regulują głównie artykuły 137 do 141 (znane jako „artykuły kościelne” – Kirchenartikel) Konstytucji Weimarskiej z 11 sierpnia 1919 r. (Weimarer Reichsverfassung), które zostały włączone do Ustawy Zasadniczej poprzez art. 140 tej ustawy. Kilka Kościołów i związków wyznaniowych, w tym Kościół katolicki (około 23,7 mln członków) i Kościół Ewangelicki w Niemczech (około 22,2 mln członków), powszechnie znanych jako dwa „duże Kościoły” (Grosskirchen), posiada status podmiotów prawa publicznego. Inne wyznania posiadają zdolność prawną na gruncie prawa cywilnego. Jeżeli chodzi o ich finansowanie, Kościoły i związki wyznaniowe posiadające status podmiotów prawa publicznego są uprawnione do pobierania podatku kościelnego, który stanowi znaczną część ich całkowitego budżetu. Kościoły samodzielnie decydują, czy pobierać podatek i jaka ma być jego stawka. Stawka podatku kościelnego przez wiele lat wynosiła 8% lub 9% podatku od dochodu osoby fizycznej i w większości krajów związkowych Niemiec jest pobierana przez organy podatkowe państwa w imieniu Kościołów i związków wyznaniowych, które w zamian płacą państwu od 3% do 5% swoich wpływów podatkowych. Podatek kościelny jest gwarantowany przez art. 140 Ustawy Zasadniczej w związku z art. 137 § 6 Konstytucji Weimarskiej (patrz poniżej paragraf 49). Obowiązek jego płacenia spoczywa wyłącznie na członkach określonego wyznania uprawnionego do pobierania tego podatku. Każdy członek Kościoła, który nie chce płacić podatku kościelnego, może wystąpić z Kościoła poprzez oświadczenie złożone przed organami. Jeżeli małżonkowie są członkami różnych Kościołów uprawnionych do pobierania podatków (konfessionsverschiedene Ehe) i jeżeli wybrali wspólne rozliczenie podatku dochodowego (gemeinsame steuerliche Veranlagung), oba Kościoły pobierają podatek od małżonków w formie dopłaty do podatku dochodowego obojga małżonków. Kwota podatku kościelnego każdego z małżonków jest obliczana na podstawie połowy zadeklarowanego podatku dochodowego. W małżeństwach, w których tylko jeden z małżonków należy do Kościoła uprawnionego do pobierania podatków (glaubensverschiedene Ehe), Kościół uprawniony do podatku pobiera go zgodnie z rozliczeniem podatkowym tej osoby. Kościoły obliczają podatek na podstawie podatku dochodowego przypisanego do małżonka zobowiązanego do płacenia podatku, a nie na podstawie udziału tego małżonka w łącznym dochodzie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, jeżeli małżonek należący do Kościoła nie ma dochodów w rozumieniu przepisów Ustawy o podatku dochodowym, podatek kościelny nie może być pobierany (patrz poniżej paragraf 56). W takim przypadku w niektórych krajach związkowych Niemiec (między innymi Badenii-Wirtembergii, Bawarii i Turyngii) Kościół uprawniony do pobierania podatków pobiera od swoich członków specjalną „opłatę kościelną” (besonderes Kirchgeld). Mimo że nazywana jest opłatą, w sensie prawnym danina ta jest traktowana jako podatek. Opłata kościelna wynosi około jednej trzeciej odpowiedniego podatku kościelnego. Kościoły pobierają specjalną opłatę kościelną tylko wtedy, gdy małżonkowie decydują się na wspólne rozliczenie podatku dochodowego. Specjalna opłata kościelna nie jest pobierana, jeżeli małżonkowie składają oddzielne zeznania podatkowe (getrennte Veranlagung). Należy zauważyć, że w przypadku wspólnego rozliczenia podatku dochodowego małżonkowie korzystają ze specjalnej metody obliczania podatku dochodowego (tzw. „rozdziału dochodów”, „Splitting-Verfahren”) oraz ponadto z efektu progresji (Steuerprogression) niemieckiego systemu podatkowego, co ogólnie prowadzi do niższego obciążenia podatkowego. Jeżeli małżonkowie decydują się na wspólne rozliczenie podatku dochodowego, składają zeznanie podatkowe (Steuererklärung). W większości krajów związkowych Niemiec (z wyjątkiem Bawarii) w swojej procedurze obliczania podatku (Steuererhebungverfahren) organy podatkowe ustalają specjalną opłatę kościelną zgodnie z przepisami obliczeniowymi każdego Kościoła. Podstawą do obliczenia specjalnej opłaty kościelnej są wydatki na utrzymanie członka Kościoła (Lebensführungsaufwand), które są obliczane na podstawie łącznego dochodu małżonków. Specjalna opłata kościelna jest pobierana tylko od małżonka będącego członkiem Kościoła. Pozostałe zobowiązanie podatkowe dotyczy obojga małżonków. Jeżeli obliczenie podatku dochodowego przez organ podatkowy skutkuje zwrotem podatku dla małżonka niebędącego członkiem Kościoła i zobowiązanego do płacenia podatku dochodowego, tylko ten małżonek zostanie zaliczony na jego poczet. Jednocześnie specjalna opłata kościelna pobrana od jednego małżonka może być zaliczona na poczet jakiegokolwiek zwrotu podatku należnego drugiemu małżonkowi. Jeżeli obliczenie podatku dochodowego skutkuje żądaniem dopłaty podatku, zaliczenie nie może nastąpić. Każdy z małżonków może wnieść sprzeciw (Einspruch) od tej części decyzji podatkowej, która go dotyczy. Jeżeli specjalna opłata kościelna została zaliczona na poczet zwrotu podatku należnego małżonkowi niebędącemu członkiem Kościoła, ten małżonek może złożyć wniosek o wydanie decyzji rozliczeniowej (Abrechnungsbescheid) zgodnie z art. 218 Ordynacji podatkowej (Abgabenordnung, patrz poniżej paragraf 51) i tym samym mieć możliwość otrzymania zwrotu zaliczonej kwoty. Okoliczności spraw, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Pierwszy skarżący mieszka w Heidelbergu, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia. Jest żonaty. Jego żona jest członkinią Kościoła Ewangelickiego, który jest uprawniony do pobierania podatków kościelnych. W 2005 r. pierwszy skarżący wystąpił z Kościoła i nie był już zobowiązany do płacenia podatków kościelnych. Na okres rozliczeniowy 2008 r. małżonkowie wybrali wspólne rozliczenie podatkowe. Ich decyzja podatkowa za 2008 r., sporządzona 22 kwietnia 2010 r., obejmowała specjalną opłatę kościelną dla żony pierwszego skarżącego w wysokości 2 220 euro (EUR). Ponieważ małżonkowie ponosili solidarną odpowiedzialność za podatek dochodowy, a dochód żony skarżącego był poniżej minimalnej kwoty podlegającej opodatkowaniu, specjalna opłata kościelna żony została obliczona jako część jej wydatków na utrzymanie, które z kolei zostały obliczone na podstawie łącznego dochodu małżonków (patrz powyżej paragrafy 12–14). Decyzja podatkowa dotyczyła zarówno pierwszego skarżącego, jak i jego żony. Pierwsza strona przedstawiała w tabeli obliczenie podatku przez organ (Ergebnis des Steuererhebungsverfahrens), z jedną kolumną dla podatku dochodowego (Einkommensteuer), jedną dla podatku solidarnościowego (Solidaritätszuschlag) i jedną z nagłówkiem „Podatek kościelny ewangelicki, żona” (Kirchensteuer evangelisch Ehefrau). Trzecia kolumna wskazywała kwotę 2 220 EUR. Tabela wykazywała dalej, że pierwszemu skarżącemu przysługiwało roszczenie o zwrot podatku w wysokości 3 423,00 EUR, które zostało zaliczone na poczet opłaty kościelnej jego żony w wysokości 2 220 EUR. Zakończyła się nadwyżką dla pierwszego skarżącego w wysokości 1 203,00 EUR. Strony od drugiej do czwartej decyzji podatkowej zawierały szczegółowe ustalenie rocznego dochodu podlegającego opodatkowaniu pierwszego skarżącego i jego żony. Następnie dokument zawierał wyjaśnienia pozycji. Pozycja 40 z łącznie 114 linii wyjaśnień stwierdzała następująco: „Tylko żona jest zobowiązana do płacenia podatku kościelnego”. Po wyjaśnieniach decyzja podatkowa zawierała informacje o możliwych środkach prawnych. W odniesieniu do specjalnej opłaty kościelnej stwierdzono następująco: „Można wnieść sprzeciw od ustalenia podatku kościelnego i od ustalenia zaliczki na podatek kościelny. ... Sprzeciw może wnieść osoba, na którą nałożono podatek kościelny” („Gegen die Kirchensteuerfestsetzung und die Festsetzung der Kirchensteuervorauszahlung ist der Einspruch gegeben. ... Zur Einlegung des Einspruches ist derjenige befugt, gegen den sich die Kirchensteuerfestsetzung richtet.”). Pierwszy skarżący wniósł sprzeciw od decyzji podatkowej. 17 grudnia 2010 r. urząd skarbowy oddalił sprzeciw, powołując się na decyzję Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 28 października 2010 r., w pełni popierając jego uzasadnienie (patrz poniżej paragraf 32). Drugi skarżący mieszka w Sulzbach-Rosenberg w niemieckim kraju związkowym Bawaria. Drugi skarżący jest członkiem Kościoła Ewangelickiego. W 2005 r. miał roczny dochód w wysokości 10 144 EUR. Jego żona, która nie była członkinią Kościoła, miała dochód w wysokości 162 522 EUR. W 2005 r. drugi skarżący i jego żona ponosili solidarną odpowiedzialność za roczny podatek dochodowy. 7 lutego 2007 r. właściwy urząd skarbowy pobrał od drugiego skarżącego specjalną opłatę kościelną w wysokości 1 500 EUR. Opłata została obliczona na podstawie jego wydatków na utrzymanie, które z kolei zostały obliczone na podstawie jego dochodu i dochodu jego żony (patrz powyżej paragrafy 12–14). Drugi skarżący wniósł sprzeciw od decyzji. 12 grudnia 2007 r. urząd skarbowy oddalił sprzeciw, powołując się na orzecznictwo Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, które jest ustalone od 1965 r. (patrz poniżej paragrafy 56–58). Drugi skarżący wniósł powództwo do Sądu Finansowego w Norymberdze, twierdząc o naruszeniu jego praw podstawowych. 18 czerwca 2009 r. Sąd Finansowy oddalił powództwo. Uzasadnił, że specjalna opłata kościelna nie naruszyła prawa drugiego skarżącego do równości ani jego prawa do wolności religii lub wolności działania i powołał się na utrwalone orzecznictwo Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Odmówił dopuszczenia skargi. 29 stycznia 2010 r. Federalny Sąd Finansowy oddalił odwołanie drugiego skarżącego od decyzji odmawiającej dopuszczenia skargi i poparł uzasadnienie Sądu Finansowego w Norymberdze. 14 kwietnia 2010 r. drugi skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Twierdził, że nie ma dochodu i dlatego nie może sam zapłacić specjalnej opłaty kościelnej, ponieważ została ona obliczona na podstawie dochodu obojga małżonków. W konsekwencji wolność religijna obojga małżonków została naruszona, a małżonkowie w ich rodzaju małżeństwa byli dyskryminowani w porównaniu z innymi rodzajami małżeństw. Drugi skarżący argumentował, że może pozostać członkiem swojej wspólnoty religijnej tylko wtedy, gdy jego małżonka będzie skłonna zapłacić jego specjalną opłatę kościelną, w przeciwnym razie musiałby pozwać ją o alimenty. 28 października 2010 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi konstytucyjnej drugiego skarżącego (sygn. akt 2 BvR 816/10) po połączeniu jej, między innymi, ze skargami trzeciego, czwartego i piątego skarżącego. Uznał, że skarga konstytucyjna nie poruszyła żadnych kwestii konstytucyjnych, które wymagałyby rozstrzygnięcia, ponieważ odpowiednie pytania zostały rozstrzygnięte w wyroku wydanym 14 grudnia 1965 r. (sygn. akt 1 BvR 606/60, patrz poniżej paragraf 57). Wyrok ten nadal miał zastosowanie i nie było wątpliwości, że obliczanie wydatków na utrzymanie osoby na podstawie dochodu małżonków jest zgodne z prawem konstytucyjnym. Trzeci i czwarty skarżący są małżeństwem mieszkającym w Gerze w niemieckim kraju związkowym Turyngia. Trzeci skarżący jest członkiem Kościoła Ewangelickiego i miał wyższy dochód z dwojga. Czwarty skarżący nie jest członkiem Kościoła. W 2004 r. dochód trzeciego skarżącego wyniósł 53 511 EUR, podczas gdy dochód czwartego skarżącego wyniósł 11 720 EUR. W 2005 r. kwoty te wynosiły odpowiednio 55 033 EUR i 4 928 EUR, podczas gdy w 2006 r. wynosiły one 54 996 EUR i 12 640 EUR. 29 sierpnia 2005 r., 5 lutego 2006 r. i 26 czerwca 2008 r. właściwy urząd skarbowy pobrał podatek kościelny od trzeciego skarżącego za lata 2004–2006. Ponieważ skarżący wybrali wspólne rozliczenie podatkowe, podatek kościelny trzeciego skarżącego został obliczony wraz z jego podatkiem dochodowym jako część podatku dochodowego przypisanego do niego, a nie proporcjonalnie do jego udziału w łącznym dochodzie małżonków (patrz powyżej paragraf 12). 23 czerwca 2008 r. właściwy urząd skarbowy oddalił sprzeciw trzeciego i czwartego skarżącego od obliczenia podatku kościelnego. Dwaj skarżący wnieśli powództwo do Sądu Finansowego w Gerze, twierdząc o naruszeniu ich praw podstawowych. 31 marca 2009 r. Sąd Finansowy oddalił powództwo, argumentując, że obliczenie nie naruszyło ich prawa do równości ani wolności religii. Sąd podkreślił, że niemieckie organy podatkowe mają szeroki margines uznania w zakresie przepisów podatkowych. Fakt, że Kościół trzeciego skarżącego obliczył jego podatek kościelny na podstawie procentu jego podatku dochodowego, a nie procentu dochodu, nie budził wątpliwości co do jego legalności. Sąd podatkowy odmówił dopuszczenia skargi. 8 maja 2009 r. trzeci i czwarty skarżący odwołali się od decyzji odmawiającej im dopuszczenia skargi, powołując się, między innymi, na naruszenie ich wolności religii. Argumentowali, że mimo decyzji czwartego skarżącego o niebyciu członkiem wspólnoty religijnej, organy podatkowe wzięły pod uwagę jej dochód przy obliczaniu podatku kościelnego jej męża. 16 listopada 2009 r. Federalny Sąd Finansowy uznał odwołanie skarżących za niedopuszczalne z powodu braku wystarczającego uzasadnienia. 21 stycznia 2010 r. skarżący wnieśli skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, powołując się na naruszenie ich prawa do równości i wolności religii. 28 października 2010 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi konstytucyjnej trzeciego i czwartego skarżącego po połączeniu jej, między innymi, ze skargami drugiego i piątego skarżącego (sygn. akt 2 BvR 2715/09, patrz powyżej paragraf 32). Piąty skarżący mieszka w Norymberdze, położonej w niemieckim kraju związkowym Bawaria. W 2004 i 2005 r. piąty skarżący, który nie miał dochodu, był członkiem Kościoła Ewangelickiego w niemieckim kraju związkowym Bawaria. Jej mąż nie był członkiem Kościoła. Małżonkowie wybrali wspólne rozliczenie podatku dochodowego za 2004 i 2005 r. Właściwy organ podatkowy nie pobrał podatku kościelnego od piątego skarżącego, ponieważ nie miała dochodu, ale 2 lutego 2007 r. naliczył specjalną opłatę kościelną w wysokości 3 600 EUR za 2005 r., a 27 czerwca 2007 r. pobrał od niej 1 860 EUR za 2004 r. Kwoty te zostały obliczone na podstawie wydatków na utrzymanie piątego skarżącego, które zostały obliczone na podstawie łącznego dochodu jej i jej męża. Piąty skarżący wniósł sprzeciw od tych decyzji i złożył wniosek o zawieszenie egzekucji. 23 października 2008 r. urząd skarbowy oddalił jej sprzeciw, argumentując, że nie nastąpiło naruszenie prawa do równości, ponieważ istniało obiektywne i rozsądne uzasadnienie dla różnego traktowania. Piąty skarżący wniósł powództwo do Sądu Finansowego w Norymberdze, ponownie ubiegając się o zawieszenie egzekucji i twierdząc o naruszeniu jej prawa do równości. 15 czerwca 2009 r. Sąd Finansowy oddalił wniosek o zawieszenie egzekucji, argumentując, że specjalna opłata kościelna nie narusza prawa do równości piątego skarżącego w świetle utrwalonego orzecznictwa Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. 22 lipca 2009 r. piąty skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, powołując się, między innymi, na naruszenie jej prawa do wolności religii. Argumentowała, że nie może pozostać we wspólnocie religijnej, jeśli jej mąż, który nie był członkiem Kościoła, nie zgodzi się zapłacić jej specjalnej opłaty kościelnej. 28 października 2010 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi konstytucyjnej piątego skarżącego po połączeniu jej, między innymi, ze skargami drugiego, trzeciego i czwartego skarżącego (sygn. akt 2 BvR 1689/09, patrz powyżej paragraf 32).


Skarżąca urodziła się w 1950 roku i mieszka w Belgradzie, w Serbii. Istotne fakty sprawy, przedstawione przez strony, można streścić następująco. 18 września 1995 r. skarżąca i członkowie jej rodziny wszczęli postępowanie przed Sądem Rejonowym (Osnovni sud) w Herceg Novi, domagając się podziału ich majątku wspólnego. 5 maja 1997 r. Sąd Rejonowy w Herceg Novi umorzył to postępowanie i polecił stronom wszczęcie odrębnego postępowania cywilnego ze względu na szereg kwestii spornych. 8 września 1997 r. kuzyni skarżącej wnieśli pozew przeciwko skarżącej i jej rodzicom przed Sąd Rejonowy w Herceg Novi. 30 grudnia 1997 r. kuzyni złożyli dodatkowy pozew dotyczący tej samej sprawy. Oba powództwa zostały następnie połączone i rozpoznane w ramach tego samego postępowania cywilnego. 1 października 2002 r. Sąd Rejonowy w Herceg Novi orzekł na niekorzyść skarżącej i jej rodziców. 25 czerwca 2004 r. Sąd Okręgowy (Viši sud) w Podgoricy utrzymał ten wyrok w mocy po rozpoznaniu apelacji. Tym samym wyrok stał się prawomocny. Został doręczony skarżącej 15 lipca 2004 r. 17 sierpnia 2004 r. skarżąca złożyła skargę kasacyjną (revizija) do Sądu Najwyższego Czarnogóry. Ta skarga została zagubiona do 20 stycznia 2006 r., kiedy to prawnicy skarżącej interweniowali i wzywali władze do jej odnalezienia. 12 stycznia 2007 r. skarżąca uzupełniła skargę kasacyjną. 14 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy Czarnogóry oddalił skargę kasacyjną skarżącej jako bezzasadną. To orzeczenie zostało doręczone skarżącej 6 marca 2008 r.


Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. 25 marca 1996 r. skarżący wniósł powództwo o odszkodowanie za szkody poniesione w następstwie wywłaszczenia jego nieruchomości przeciwko Gminie Bar oraz jednej z lokalnych szkół podstawowych przed Sąd Pierwszej Instancji (Osnovni sud) w Barze. 11 kwietnia 1996 r. pełnomocnik skarżącego poinformował Sąd Pierwszej Instancji, że wszczął odrębne postępowanie w celu ustalenia wartości powyższych szkód. Sąd Pierwszej Instancji zawiesił powyższe postępowanie cywilne do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia tej sprawy. Strony nie złożyły żadnych dokumentów co do tego, czy postępowanie odszkodowawcze zakończyło się w międzyczasie. W związku z tym wydaje się, że wspomniane dwa postępowania wciąż toczą się przed Sądem Pierwszej Instancji. 2 lutego 2004 r. skarżący wszczął postępowanie przed Sądem Pierwszej Instancji w Barze przeciwko swojemu sąsiadowi, żądając rozgraniczenia ich dwóch działek gruntu. 25 marca 2004 r. skarżący zmodyfikował swój wniosek w tej sprawie. 14 września 2004 r. skarżący i pozwany zawarli ugodę, która została zatwierdzona przez Sąd Pierwszej Instancji tego samego dnia.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1978, 1980 i 2007 roku. Pierwszy skarżący przybył do Bułgarii w 1997 roku. W 2001 roku otrzymał status długoterminowego rezydenta, a w 2003 roku – status stałego rezydenta. W 2005 roku ożenił się z drugim skarżącym, a w 2007 roku urodził się trzeci skarżący, ich syn. 29 maja 2008 r. szef Służby Bezpieczeństwa Narodowego wydał zarządzenie o cofnięciu zezwolenia na pobyt pierwszego skarżącego, nakazujące jego wydalenie i nakładające dziesięcioletni zakaz ponownego wjazdu do Bułgarii, twierdząc, że jego obecność w kraju stanowi „poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego”. Nie wskazano faktograficznych podstaw uzasadniających to zarządzenie; stwierdzono jedynie, że zostało ono oparte na „wniosku nr B848”. Wniosek ten, sporządzony przez Służbę Bezpieczeństwa Narodowego 27 maja 2008 r. i pierwotnie utajniony, został odtajniony w 2016 roku i został przedłożony przez Rząd. Stwierdzono w nim, że pierwszy skarżący był członkiem „rosyjskiej grupy przestępczej” zaangażowanej w pranie brudnych pieniędzy, wymuszenia, przemyt, nielegalny handel bronią oraz finansowanie „grup terrorystycznych” na terytorium Federacji Rosyjskiej. Napisano w nim dalej, że pierwszy skarżący obniżył międzynarodową reputację Bułgarii, „wciągając kraj w finansowanie organizacji terrorystycznych, przestępczość transnarodową, korupcję i handel narkotykami”. Nie przedstawiono żadnych dowodów na poparcie tych twierdzeń. 12 czerwca 2008 r. pierwszy skarżący złożył wniosek o kontrolę sądową zarządzenia z 29 maja 2008 r. Zaprzeczył stawianym mu zarzutom i oświadczył, że jego rodzina mieszka w Bułgarii oraz że środki zastosowane przeciwko niemu naruszają jego prawa gwarantowane Konwencją. Ponadto przedłożył zaświadczenie o niekaralności w Bułgarii. Wyrokiem końcowym z 8 stycznia 2009 r. Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił wniosek o kontrolę sądową i uznał, że zarządzenie z 29 maja 2008 r. było legalne. Po podsumowaniu zarzutów zawartych we wniosku nr B848, stwierdził jedynie, że były one wystarczające, aby uzasadnić wniosek, że pierwszy skarżący stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Ponadto oddalił jego argumenty dotyczące życia rodzinnego, uznając, że „każde ograniczenie praw wynikających z Konwencji jest uzasadnione [gdy oparte] na rozważaniach dotyczących bezpieczeństwa narodowego, w przypadkach, gdy zachowanie obywateli zagranicznych zagraża bezpieczeństwu narodowemu i porządkowi publicznemu państwa, w którym przebywają”. Pierwszy skarżący został wydany z kraju 24 kwietnia 2009 r. Nie jest jasne, czy drugi i trzeci skarżący pozostali po tym w Bułgarii. W 2012 roku pierwszy i drugi skarżący mieli kolejne dziecko.


Skarżący urodził się w 1975 roku i mieszka w Tauragė. 23 lipca 2006 roku funkcjonariusze Służby Ochrony Granicy Państwowej patrolowali granicę między Litwą a Rosją w rejonie Jurbarkas, nad rzeką Niemen. Około godziny 2:00 w nocy funkcjonariusze zauważyli kilka samochodów podjeżdżających do rzeki i usłyszeli dźwięk łodzi na wodzie. Funkcjonariusze podeszli do jednego z samochodów i znaleźli w środku kartony z papierosami, co, jak podejrzewali, zostało przemycone z Rosji. Trzy osoby przebywające w samochodzie, K.B., E.L. i M.G., zostały aresztowane. W trakcie aresztowania K.B. został postrzelony, a funkcjonariusze przewieźli go do szpitala w Jurbarkas (zwanego dalej „szpitalem”). Około godziny 3:30 zadzwonił telefon komórkowy E.L., a odezwał się do niego funkcjonariusz Straży Granicznej. Dzwoniący oświadczył, że „znajdzie i zastrzeli” funkcjonariusza, który ranił K.B. Przeprowadzona później ekspertyza sądowa zidentyfikowała głos dzwoniącego jako prawdopodobnie (tikėtinai) należący do skarżącego. Około godziny 4:00 rano skarżący przybył do szpitala i podeszedł do funkcjonariuszy Straży Granicznej strzegących K.B. Skarżący użył wobec funkcjonariuszy różnych przekleństw, żądał, aby zwolnili K.B., i powiedział, że ich pobije lub zabije. Wydaje się, że nie doszło do fizycznej sprzeczki między skarżącym a funkcjonariuszami i że skarżący następnie opuścił szpital. Tego samego dnia Służba Ochrony Granicy Państwowej wszczęła śledztwo przeciwko skarżącemu i kilku innym osobom. Skarżący był podejrzany, między innymi, o grożenie zabójstwem lub poważnym uszkodzeniem ciała funkcjonariuszy organów ścigania oraz utrudnianie i znieważanie ich słownie podczas pełnienia ich oficjalnych obowiązków, na podstawie art. 145 § 1 i 231 § 2 Kodeksu Karnego (patrz poniżej paragrafy 21-22). 5 grudnia 2006 roku prokurator rejonu Jurbarkas (zwany dalej „prokuratorem”) umorzył śledztwo przeciwko skarżącemu z powodu braku dowodów. Co do słów i oświadczeń użytych przez skarżącego podczas kontaktu z funkcjonariuszami Straży Granicznej (patrz powyżej paragrafy 7 i 8), prokurator zauważył, że skarżący mógł popełnić wykroczenie administracyjne lekkiego chuliganizmu na podstawie art. 174 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (patrz poniżej paragraf 26). Decyzja prokuratora została przekazana do Służby Ochrony Granicy Państwowej z poleceniem zdecydowania, czy należy wszcząć postępowanie administracyjne przeciwko skarżącemu. Jednak trzy dni później starszy prokurator uchylił tę decyzję i wznowił śledztwo. W nieokreślonym dniu wszczęto postępowanie administracyjne przeciwko skarżącemu; informacje dostępne dla Sądu nie wskazują, który organ był za nie odpowiedzialny. 18 grudnia 2006 roku Sąd Rejonowy w Jurbarkas orzekł, że skarżący popełnił wykroczenie administracyjne lekkiego chuliganizmu, gdy użył przekleństw w obecności funkcjonariuszy Straży Granicznej w szpitalu (patrz powyżej paragraf 8). Otrzymał on upomnienie. Decyzja nie została zaskarżona i stała się prawomocna po upływie dziesięciodniowego terminu na odwołanie. 6 sierpnia 2008 roku prokurator postawił skarżącemu zarzut grożenia zabójstwem lub poważnym uszkodzeniem ciała funkcjonariuszy organów ścigania oraz znieważenia ich podczas pełnienia ich oficjalnych obowiązków, na podstawie art. 145 § 1 i 290 Kodeksu Karnego (patrz poniżej paragrafy 21 i 24). Akt oskarżenia zarzucał, że skarżący popełnił przestępstwa w szpitalu 23 lipca 2006 roku (patrz powyżej paragraf 8). Sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego w Jurbarkas do rozpoznania co do meritum, ale w czerwcu 2009 roku, na wniosek prokuratora, sprawa została zwrócona do dodatkowego śledztwa. 23 października 2009 roku prokurator umorzył śledztwo, stwierdzając, że działania skarżącego nie stanowiły przestępstwa grożenia zabójstwem lub poważnym uszkodzeniem ciała funkcjonariuszy, ponieważ nie istniały żadne obiektywne okoliczności wskazujące na to, że mógłby zrealizować te groźby. Prokurator stwierdził również, że skarżącego nie można oskarżyć o znieważenie funkcjonariuszy, ponieważ otrzymał już karę administracyjną za to samo zachowanie (patrz powyżej paragraf 11) – kontynuowanie postępowania karnego przeciwko niemu byłoby naruszeniem zasady ne bis in idem. 11 czerwca 2010 roku Prokuratura Generalna uchyliła decyzję prokuratora i wznowiła śledztwo, zauważając, że kara administracyjna nałożona na skarżącego „nie wyklucza automatycznie” postępowania karnego przeciwko niemu. Skarżący odwołał się od tej decyzji do starszego prokuratora w Prokuraturze Generalnej, ale 30 czerwca 2010 roku jego odwołanie zostało oddalone. Starszy prokurator uznał, że zgodnie z orzecznictwem sądów krajowych kara administracyjna nie wyklucza wszczęcia późniejszego postępowania karnego dotyczącego tego samego zachowania; jednakże, aby zachować zgodność z zasadą ne bis in idem, jeśli osoba zostanie uznana za winną w postępowaniu karnym, poprzednia kara administracyjna musi zostać uchylona lub, jeśli to niemożliwe, musi zostać wzięta pod uwagę podczas wymierzania kary. W związku z tym prokurator uznał, że kara administracyjna nałożona na skarżącego nie stoi na przeszkodzie kontynuacji postępowania karnego przeciwko niemu. 2 listopada 2010 roku Sąd Rejonowy w Jurbarkas uwzględnił odwołanie skarżącego i uchylił decyzję prokuratora z 30 czerwca 2010 roku. Sąd uznał, że postępowanie karne przeciwko skarżącemu może być kontynuowane dopiero po uchyleniu kary administracyjnej, ale ponieważ tak się nie stało, jakiekolwiek dalsze postępowanie dotyczące tego samego zachowania naruszałoby zasadę ne bis in idem. Jednak 8 grudnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Kownie uchylił decyzję sądu niższej instancji, powtarzając uzasadnienie decyzji prokuratora z 30 czerwca 2010 roku (patrz powyżej paragraf 15). Od tej decyzji nie przysługiwało dalsze odwołanie. W czerwcu 2011 roku sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego w Jurbarkas do rozpoznania co do meritum. Zmieniony akt oskarżenia zarzucał, że skarżący popełnił przestępstwa określone w art. 145 § 1 i 290 Kodeksu Karnego ze względu na słowa i oświadczenia, których użył, rozmawiając z funkcjonariuszami Straży Granicznej przez telefon (patrz powyżej paragraf 7) oraz w szpitalu 23 lipca 2006 roku (patrz powyżej paragraf 8). 6 września 2011 roku Sąd Rejonowy w Jurbarkas umorzył postępowanie karne przeciwko skarżącemu z powodu przedawnienia. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się prawomocna.


Skarżący urodził się w 1976 r. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. W 1994 r. skarżący został skazany za kradzież na karę dwóch lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres jednego roku. Sąd zastosował jednak powszechną amnestię, a skazanie skarżącego, w tym okres próby, uległo zatarciu z natychmiastowym skutkiem. Mniej niż rok później, 29 maja 1995 r., inny sąd uznał skarżącego za winnego rozboju i skazał go na sześć lat pozbawienia wolności. Biorąc pod uwagę, że skarżący naruszył warunki próby, popełniając nowe przestępstwo, sąd zarządził wykonanie kary w zawieszeniu i zwiększył łączną długość kary o jeden rok. 11 grudnia 2001 r. Prezydium Sądu Obwodowego w Omsku uznało, że wyrok z 1995 r. był niezgodny z prawem w części dotyczącej zwiększenia ostatecznej kary w związku z wcześniejszym skazaniem, które uległo już zatarciu. Wysokość kary została zmieniona na sześć lat pozbawienia wolności, liczonych od 2 stycznia 1995 r., czyli od daty aresztowania skarżącego. Biorąc pod uwagę, że skarżący przebywał już w areszcie przez ponad sześć lat, Prezydium zarządziło jego natychmiastowe zwolnienie. Skarżący bezskutecznie próbował kilku dróg prawnych w celu uzyskania odszkodowania za nielegalne pozbawienie wolności trwające jedenaście miesięcy i czternaście dni. Najpierw podjął próbę skorzystania z „prawa do rehabilitacji” na podstawie Kodeksu postępowania karnego (patrz paragraf 13 poniżej). 5 sierpnia 2003 r. Sąd Rejonowy w Oktiabrskim w Omsku odrzucił jego wniosek, wskazując, że „prawo do rehabilitacji” przysługuje jedynie osobom uniewinnionym lub oczyszczonym z zarzutów, co nie miało miejsca w przypadku skarżącego. Skarżący nie odwołał się od tej decyzji. Skarżący próbował również wszcząć postępowanie karne przeciwko sędziemu B., który wydał wyrok z 29 maja 1995 r. Jego skarga w sprawie karnej została odrzucona z powodu upływu terminu przedawnienia. Wreszcie skarżący wniósł powództwo cywilne o odszkodowanie na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych Kodeksu cywilnego (patrz paragraf 14 poniżej). 20 grudnia 2005 r. Sąd Rejonowy Centralny w Omsku oddalił jego powództwo, uznając, że przepis 1 art. 1070 nie ma zastosowania, ponieważ skarżący został uznany za winnego, a nie uniewinniony, oraz że specjalny warunek stosowania przepisu 2 – skazanie sędziego – nie został spełniony. 14 czerwca 2006 r. Sąd Obwodowy w Omsku oddalił apelację od tej decyzji.


Skarżący urodził się w 1946 roku w Kazachstanie. Posiadał obywatelstwo kazachskie do 1997 roku, kiedy to otrzymał obywatelstwo rosyjskie i zrzekł się obywatelstwa kazachskiego. W 2001 roku przeprowadził się do Moskwy, gdzie mieszka od tego czasu. 12 kwietnia 2002 roku skarżący został oskarżony o nadużycie władzy podczas sprawowania funkcji zastępcy szefa rządu obwodu pawłodarskiego w Kazachstanie. Jedenaście dni później Wydział Spraw Wewnętrznych obwodu pawłodarskiego w Kazachstanie umieścił skarżącego na międzynarodowej liście osób poszukiwanych. Tego samego dnia zastępca prokuratora obwodu pawłodarskiego wydał nakaz jego aresztowania. 23 września 2010 roku skarżący został aresztowany w Moskwie. Następnego dnia międzyrejonowa prokuratura rejonu Presnenskiego w Moskwie („Prokuratura”) – powołując się na art. 61 Konwencji mińskiej, art. 16 Europejskiej konwencji o ekstradycji oraz art. 97-101 i 108 Kodeksu postępowania karnego Rosji („KPK”) – zwróciła się do Sądu Rejonowego w rejonie Presnenskim w Moskwie („Sąd Rejonowy”) o zezwolenie na jego tymczasowe aresztowanie w oczekiwaniu na ekstradycję. 25 września 2010 roku Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek, stwierdzając, że skarżący jest obywatelem Kazachstanu i że jego obywatelstwo rosyjskie zostało unieważnione w 2006 roku przez sąd. Sąd Rejonowy wziął pod uwagę fakt, że skarżący został oskarżony o popełnienie poważnego przestępstwa kryminalnego w Kazachstanie i że jest zbiegiem. Uznał, że nie ma powodów do jego zwolnienia za kaucją oraz że jego stan zdrowia jest wystarczająco dobry, aby mógł być przetrzymywany w areszcie. Sąd powołał się na art. 97, 99, 100, 108 i 466 KPK jako podstawę prawną aresztowania skarżącego. Po odwołaniu skarżącego Sąd Miejski w Moskwie („Sąd Miejski”) utrzymał decyzję w mocy 29 października 2010 roku. Zdaniem skarżącego dopiero na rozprawie 25 września 2010 roku dowiedział się o unieważnieniu jego rosyjskiego obywatelstwa. Krótko potem złożył odwołanie do Sądu Obwodowego w Ałtaju, zaskarżając decyzję sądu unieważniającą jego rosyjskie obywatelstwo oraz decyzję administracyjną, na której opierała się ta decyzja sądu. 15 grudnia 2010 roku Sąd Obwodowy w Ałtaju oddalił jego odwołanie od decyzji sądu unieważniającej jego rosyjskie obywatelstwo. W międzyczasie, 19 listopada 2010 roku, Sąd Rejonowy przedłużył aresztowanie skarżącego do 23 marca 2011 roku. Powtórzył powody podane w pierwotnym nakazie aresztowania i zauważył, że rosyjskie władze otrzymały wniosek o ekstradycję skarżącego w dniu 25 października 2010 roku. Ponadto uznał, że stan zdrowia skarżącego nie stoi na przeszkodzie dalszemu jego aresztowaniu, biorąc pod uwagę stały nadzór medyczny i odpowiednią jakość opieki zapewnianą przez władze penitencjarne. Sąd odmówił zwolnienia go za kaucją, stwierdzając, że jeśli skarżący zostałby zwolniony, w przyszłości może nie być możliwe ponowne jego aresztowanie. Po odwołaniu skarżącego, 22 grudnia 2010 roku Sąd Miejski zbadał nakaz aresztowania. Zauważył, że wydanie decyzji w sprawie wniosku o ekstradycję przez Prokuraturę Generalną było jedynym krokiem proceduralnym, który musiał zostać podjęty, i że nie może zatem uzasadniać tak długiego aresztowania skarżącego. Sąd następnie skrócił okres jego aresztowania o miesiąc, do 23 lutego 2011 roku. W lutym 2011 roku skarżący poprosił kazachskie władze śledcze o autoryzację jego zwolnienia z aresztu w zamian za pisemne zobowiązanie do nieopuszczania miejsca zamieszkania. Wniosek został uwzględniony 18 lutego 2011 roku. 18 lutego 2011 roku Sąd Rejonowy, nieświadomy decyzji kazachskich śledczych, przedłużył aresztowanie skarżącego do 23 marca 2011 roku. Skarżący odwołał się. 3 marca 2011 roku Sąd Rejonowy odnotował fakt, że władze kazachskie zarządziły zwolnienie skarżącego z aresztu; w konsekwencji zarządził jego zwolnienie z aresztu. 14 marca 2011 roku Sąd Miejski umorzył postępowanie odwoławcze przeciwko nakazowi aresztowania z 18 lutego 2011 roku. W momencie aresztowania skarżący cierpiał na zaawansowane nadciśnienie tętnicze, które stwarzało wysokie ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, zaawansowaną miażdżycę tętnic szyjnych, chorobę niedokrwienną serca oraz inne choroby. 24 września 2010 roku, w dniu następującym po jego aresztowaniu, skarżący przeszedł kryzys nadciśnieniowy i został przewieziony do szpitala cywilnego w Moskwie. Cztery dni później, gdy jego stan ustabilizował się, został wypisany ze szpitala. Władze aresztu odesłały go do izby chorych w więzieniu nr IZ-77/1 w Moskwie. Następnego dnia został przeniesiony do aresztu śledczego nr IZ-77/4 w Moskwie. Przy przyjęciu do zakładu karnego został zbadany przez więziennego lekarza, który odnotował jego przewlekłe dolegliwości, ale zauważył brak jakichkolwiek ostrych dolegliwości. Nie wystawiono żadnych recept. Kilka tygodni później, 15 listopada 2010 roku, wezwano karetkę pogotowia, gdy skarżący zaczął odczuwać ostry ból serca. Lekarze pogotowia przeprowadzili badanie elektrokardiograficzne, zalecili mu leczenie ambulatoryjne i przepisali leki. Następnego dnia adwokat skarżącego przeprowadził wywiad z anestezjologiem, który leczył skarżącego kilka lat wcześniej i od tego czasu utrzymywał z nim i jego rodziną kontakt (najwyraźniej na zasadzie nieformalnej). Zdaniem adwokata kryzys nadciśnieniowy i ból serca były oznakami poważnego pogorszenia stanu zdrowia skarżącego. Jego stan zdrowia wymagał dogłębnego badania medycznego, a możliwe również operacji sercowo-naczyniowej. 10 grudnia 2010 roku Sąd zdecydował wskazać Rządowi, na podstawie art. 39 Regulaminu Sądu, że skarżącemu należy zapewnić natychmiastowy dostęp do niezależnego lekarza w celu zbadania jego obecnego stanu zdrowia oraz, jeśli zostanie to uznane za konieczne, powinien zostać przyjęty do odpowiedniego szpitala cywilnego lub więziennego. Cztery dni później skarżący został przewieziony do izby chorych w więzieniu nr IZ-77/1. W szpitalu poddano go szeregowi testów i badań, w tym badaniu elektrokardiograficznemu, USG serca, obrazowaniu ultrasonograficznemu naczyń krwionośnych w szyi i nogach skarżącego, badaniom rentgenowskim klatki piersiowej, biodra i jelit, gastroskopii i kolonoskopii. Był również badany przez kilku specjalistów medycznych, w tym lekarza ogólnego, traumatologa, okulistę i urologa. Potwierdzono rozpoznanie chorób sercowo-naczyniowych, zaawansowanego nadciśnienia i miażdżycy (patrz paragraf 18 powyżej). Ponadto u skarżącego zdiagnozowano gruczolak stercza, zapalenie pęcherza moczowego oraz wczesną zaćmę na jednym oku. Przepisano kilka leków. Ponadto władze zezwoliły skarżącemu na otrzymywanie pewnych leków od krewnych. 20 stycznia 2011 roku skarżącego zbadała komisja lekarska. Po zatwierdzeniu leczenia stosowanego przez władze aresztu, komisja zauważyła, że skarżący powinien zostać zbadany przez chirurga naczyniowego, neurologa, urologa i kardiologa. 11 lutego 2011 roku skarżący został przyjęty do szpitala cywilnego w Moskwie. Specjalna komisja lekarska, w skład której wchodzili chirurg, neurolog, urolog, kardiolog i okulista, zbadała skarżącego i jego dokumentację medyczną. Stwierdzili, że jego choroby przewlekłe nie znajdują się w fazie ostrej i że leczenie udzielone mu w areszcie w pełni odpowiadało jego stanowi. W związku z tym nie było potrzeby jego hospitalizacji. Biorąc pod uwagę ciągłe problemy sercowo-naczyniowe skarżącego, zalecono umówienie zabiegu cewnikowania wieńcowego i konsultację z chirurgiem serca. 14 lutego 2011 roku adwokat skarżącego, powołując się na powagę stanu zdrowia skarżącego, zwrócił się o zbadanie skarżącego przez lekarza ogólnego. Poprosiła również władze aresztu o kopię dokumentacji medycznej skarżącego. Oba wnioski zostały odrzucone. 15, 17 i 25 lutego 2011 roku skarżącego odwiedził lekarz odpowiedzialny za leczenie skarżącego, który podał mu leki. Nie odnotowano pogorszenia jego stanu. Skarżący został zwolniony 3 marca 2011 roku. 6 kwietnia 2011 roku Sąd uchylił środek tymczasowy. Kilka tygodni później skarżący przeszedł udaną operację naczyń w szpitalu cywilnym. W kwietniu 2011 roku skarżący wniósł pozew do Sądu Rejonowego przeciwko władzom aresztu, domagając się uznania za bezprawne: odmowy poddania go badaniom medycznym (w tym tym zleconym przez Sąd – patrz paragrafy 24 i 28 powyżej); oraz odmowy z 14 lutego 2011 roku w udzieleniu mu pomocy medycznej i udostępnieniu jego adwokatowi dokumentacji medycznej skarżącego. 4 października 2011 roku Sąd Rejonowy orzekł, że władze bezprawnie ograniczyły dostęp adwokata do dokumentacji medycznej i oddalił resztę powództwa. W szczególności stwierdził, że przyjmując skarżącego do szpitala więziennego w Moskwie, władze wywiązały się ze środka tymczasowego wskazanego przez Sąd. Skarżący otrzymał wymaganą pomoc medyczną w areszcie. Wydaje się, że decyzja nie została zaskarżona i stała się prawomocna.