28 kwietnia 1993 r. skarżąca wynajęła sklep należący do gminy w mieście Primorsko. Sklep składał się z metalowej konstrukcji wzniesionej na fundamencie betonowym na działce gruntu należącej do gminy. 18 września 1995 r. skarżąca zwróciła się do Rady Miejskiej w Carewie z prośbą o pozwolenie na zakup sklepu w ramach preferencyjnej procedury prywatyzacji dla najemców mienia państwowego i komunalnego, przewidzianej w art. 35 ust. 1 Ustawy o przekształceniu i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych i komunalnych (Закон за преобразуване и приватизация на държавни и общински предприятия – dalej „ustawa o prywatyzacji”). Wyraziła również chęć zakupu działki gruntu, na którym zbudowano sklep. Ponieważ rada miejska nie udzieliła odpowiedzi, skarżąca wniosła skargę do sądu na milczącą odmowę gminy sprzedaży jej sklepu. Sąd pierwszej instancji oddalił ten wniosek w dniu 31 marca 2003 r. Wyrokiem końcowym z 4 listopada 2003 r., sprostowanym pod kątem błędów w październiku 2004 r., Najwyższy Sąd Administracyjny uchylił wyrok sądu niższej instancji, stwierdzając, że nie odniósł się on do wszystkich dowodów złożonych przez skarżącą. Sąd ostatniej instancji następnie zauważył, że strony były zgodne, co do tego, że w momencie składania wniosku o prywatyzację skarżąca posiadała ważną umowę najmu sklepu z władzami gminnymi. Stwierdził dalej, na podstawie złożonych dowodów, że sklep stanowił odrębną jednostkę nieruchomości o powierzchni 140 metrów kwadratowych oraz że spełnione były wszystkie ustawowe warunki prywatyzacji sklepu w ramach preferencyjnej procedury prywatyzacji. W odniesieniu do gruntu, na którym zbudowano sklep, sąd zauważył, że nie był on częścią umowy najmu, a zatem włączenie go do prywatyzacji sklepu pozostawało w uznaniu władz gminnych. Sąd przekazał sprawę z powrotem do Rady Miejskiej w Carewie z poleceniem wszczęcia procedury prywatyzacji poprzez zaoferowanie sprzedaży sklepu skarżącej. W 2004 r. skarżąca ponownie zwróciła się do Rady Miejskiej w Carewie o rozpatrzenie jej propozycji prywatyzacji. Ponieważ nie otrzymała odpowiedzi, wniosła skargę na milczącą odmowę sprzedaży jej sklepu. Wyrokiem końcowym z 28 listopada 2005 r. Najwyższy Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżąca spełnia warunki prywatyzacji sklepu. Sąd określił, że na skutek zmian w podziale administracyjnym kraju, decyzja o prywatyzacji musi zostać podjęta przez Radę Miejską w Primorsku i przekazał sprawę z powrotem do tej rady. 25 listopada 2005 r., a następnie ponownie 30 października 2006 r., Rada Miejska w Primorsku wyraźnie odmówiła sprzedaży sklepu skarżącej. Wniosła postępowanie sądowe w zakresie kontroli tych odmów. Wyrokiem końcowym z 31 marca 2008 r. Najwyższy Sąd Administracyjny stwierdził nieważność odmów, uznając, że rada miejska była zobowiązana do sprzedaży sklepu skarżącej. Sąd krótko zauważył, że niezależnie od okoliczności, rada miejska nie przedstawiła mu żadnego dowodu na poparcie swojego zarzutu, że sklep fizycznie przestał istnieć. W międzyczasie, w marcu i kwietniu 1996 r., spółka komunalna zarządzająca sklepem poinformowała skarżącą, że nie posiada ona umowy najmu na 1996 r. i wezwała ją do opróżnienia lokalu. W nieznanej dacie w 1997 r. ta spółka wniosła powództwo windykacyjne przeciwko skarżącej. Wyrokiem końcowym z 3 lipca 2002 r. Sąd Kasacyjny oddalił powództwo spółki, stwierdzając, że umowa najmu skarżącej nie może zostać wypowiedziana przed zakończeniem prowadzonej przez nią procedury prywatyzacji. 16 lutego 1999 r. burmistrz Primorska (dalej „burmistrz”) wydał spółce komunalnej polecenie rozbiórki sklepu. Na skutek skargi wniesionej przez skarżącą do gubernatora regionu Burgas, ten ostatni uchylił zarządzenie burmistrza w dniu 18 kwietnia 2000 r., stwierdzając, że burmistrz nie był kompetentny do rozporządzania mieniem komunalnym bez uprzedniej decyzji rady miejskiej w tej sprawie. Gubernator stwierdził dalej, że do czasu zakończenia procedury prywatyzacji umowa najmu ze skarżącą nie może zostać wypowiedziana. W nieznanej dacie w 1999 r. spółka komunalna sprzedała sklep spółce prywatnej. 12 maja 1999 r. nabywca, przy pomocy pracowników gminy, uniemożliwił skarżącej wejście do sklepu. Na skutek skargi wniesionej przez skarżącą do prokuratora, w dniu 27 maja 1999 r. ten ostatni ustalił, że nabywca działał w sposób nadużywający i polecił policji pomóc skarżącej w odzyskaniu posiadania sklepu. Zgodnie z twierdzeniem skarżącej, po ponownym wejściu do nieruchomości odkryła ona, że dopływ prądu został odcięty. Wydaje się, że prowadziła sklep bez prądu do nieokreślonej daty w 2001 r., kiedy to przywrócono dopływ energii elektrycznej. W 2000 r. nabywca wniósł do sądu powództwo windykacyjne przeciwko skarżącej. Wyrokiem końcowym z 14 października 2003 r. Sąd Kasacyjny oddalił to powództwo, potwierdzając uzasadnienie wyroku sądu niższej instancji. Sąd ostatniej instancji stwierdził w szczególności, że nabywca nie nabył własności sklepu oraz że, w każdym razie, skarżąca była chroniona przez ustawę o prywatyzacji w ten sposób, że nie mogła zostać eksmitowana ze sklepu do czasu rozpatrzenia jej propozycji prywatyzacji. Rada Miejska w Primorsku uznała, że sklep jest zrujnowany i niebezpieczny z powodu korozji jego metalowej konstrukcji i zarządziła jego sprzedaż w celu rozbiórki. W pewnym momencie w 2005 r. rada miejska sprzedała sklep osobie fizycznej, a 14 lutego 2006 r. burmistrz zarządził nowemu nabywcy rozbiórkę sklepu. Mimo że następnego dnia, 15 lutego 2006 r., burmistrz uchylił własne zarządzenie, nabywca rozebrał sklep 18 lutego 2006 r. przy pomocy policji. Skarżąca została poinformowana o rozbiórce przez znajomego, który przypadkowo przechodził obok sklepu w dniu, gdy został on wyburzony. Nie wiedziała o sprzedaży sklepu przed jego rozbiórką. Strony spierają się o to, co stało się z towarami i mieniem skarżącej. Zgodnie z twierdzeniem Rządu, zostały one spisane i zabrane na przechowanie. Zgodnie z twierdzeniem skarżącej, zostały one zniszczone razem ze sklepem. W 2006 r. skarżąca wniosła o wszczęcie postępowania karnego przeciwko burmistrzowi i przewodniczącemu Rady Miejskiej w Primorsku za naruszenie obowiązków i utrudnianie wykonania ostatecznego wyroku sądowego. W decyzji z lutego 2007 r. prokurator odmówił spełnienia jej wniosku. Uznał, że wszczęcie postępowania karnego jest niemożliwe, ponieważ odmowy prywatyzacji sklepu zostały wydane przez radę miejską, organ kolegialny, podczas gdy odpowiedzialność karna jest osobista. W dniach 18 października 2006 r. i 22 maja 2008 r. skarżąca ponownie zwróciła się do Rady Miejskiej w Primorsku o rozpatrzenie jej propozycji prywatyzacji. W liście z 10 września 2008 r. rada poinformowała ją, że jej sprawa jest złożona faktycznie i prawnie oraz że zostanie powołana komisja ad hoc w celu zaproponowania rozwiązania. 20 stycznia 2009 r. komisja ad hoc zaproponowała zwrócenie się z zapytaniem do Agencji Prywatyzacji (organ państwowy odpowiedzialny za prywatyzację mienia państwowego). W dwóch listach z 5 marca 2009 r., wysłanych odpowiednio do skarżącej i do gminy, Agencja Prywatyzacji zauważyła, że kwestia rozbiórki sklepu nie została podniesiona w postępowaniu przed sądami. Agencja stwierdziła jednak, że gmina jest zobowiązana do przestrzegania wyroków sądowych. W lutym 2011 r. skarżąca wniosła powództwo o odszkodowanie do Sądu Administracyjnego w Burgas przeciwko władzom gminy Primorsko za niedopełnienie wykonania ostatecznych wyroków w jej sprawie. Powództwo zostało wniesione na podstawie Ustawy o odpowiedzialności państwa i gmin za szkody z 1988 r. („SMRDA”). Sąd podzielił powództwo do zbadania na dwa odrębne postępowania – pierwsze przeciwko gminie (община) i drugie przeciwko radzie miejskiej (общински съвет). W pierwszym postępowaniu, w którym kwestionowała zarządzenie burmistrza z 14 lutego 2006 r. o rozbiórce sklepu (patrz wyżej paragraf 16), skarżąca dochodziła odszkodowania za utracone korzyści (пропуснати ползи). Sąd Administracyjny w Burgas uznał, że skarżąca nie ma legitymacji czynnej do dochodzenia tego roszczenia, ponieważ nie była ona adresatką zarządzenia burmistrza. Mimo że sklep został rozebrany krótko po wydaniu zarządzenia, nie miało to znaczenia w zakresie postępowania sądowego wniesionego przez skarżącą, biorąc pod uwagę, że dochodziła ona odszkodowania za szkodę wynikającą konkretnie z zarządzenia burmistrza. Sąd oddalił powództwo skarżącej i umorzył postępowanie. To orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Najwyższy Sąd Administracyjny w ostatecznej decyzji z 17 października 2011 r. W drugim postępowaniu skarżąca dochodziła zarówno szkód majątkowych, jak i niemajątkowych wynikających z niedecydowania rady miejskiej w sprawie jej wniosku o prywatyzację poprzez wykonanie ostatecznych wyroków sądowych nakazujących jej zaoferowanie sprzedaży sklepu skarżącej. Określiła, że dochodzi odszkodowania majątkowego za: czynsz, który musiała płacić między styczniem 1998 r., kiedy jej wniosek o prywatyzację sklepu powinien zostać uwzględniony, a lutym 2006 r., kiedy sklep został rozebrany; te rzeczy jej mienia, które zostały zniszczone razem ze sklepem; utratę dochodów wynikającą z niemożności pobierania czynszu od spółki, z którą zawarła umowę 17 stycznia 2006 r. w zakresie części sklepu; oraz niemożność zwiększenia jej inwestycji poprzez zakup działki, na którym stał sklep, oraz budowę na niej. Ponadto skarżąca dochodziła zadośćuczynienia za silny stres i cierpienia emocjonalne, które doprowadziły ją do trwałej i ciężkiej depresji, która była wynikiem rozbiórki sklepu i niedostosowania się rady miejskiej do sprzedaży jej sklepu, mimo ostatecznych wyroków. Dostarczyła dokumentację medyczną dotyczącą jej pogarszającego się stanu zdrowia i powiązanego z tym leczenia szpitalnego, którego się poddała.
(a) W pierwszej instancji Badając powództwo skarżącej, Sąd Administracyjny w Burgas uznał, że skarży ona na milczącą odmowę rady miejskiej na odpowiedź na jej wniosek z 23 maja 2008 r. o zakup sklepu. 3 stycznia 2014 r. sąd stwierdził, że oba powództwa, o odszkodowanie majątkowe i niemajątkowe, są dopuszczalne. Co do meritum, sąd uznał, że powództwo o odszkodowanie majątkowe jest nieuzasadnione oraz że nie istnieje związek przyczynowy między odmową prywatyzacji sklepu przez radę miejską a roszczeniami skarżącej o utracone korzyści finansowe w wyniku niemożności zakupu gruntu i budowy na nim. W odniesieniu do powództwa skarżącej o zadośćuczynienie, sąd uznał je za uzasadnione na podstawie dowodów złożonych w toku postępowania (patrz wyżej paragraf 24). W szczególności stwierdził, że wykazano, iż skarżąca znacznie ucierpiała w wyniku odmowy rady miejskiej wszczęcia procedury prywatyzacji wobec niej. Sąd uznał, że cierpienia skarżącej zostały spowodowane milczącą odmową działania rady miejskiej na podstawie ostatecznego wyroku sądowego z 2008 r. Skarżąca popadła w depresję, która objawiła się ostrymi uczuciami beznadziei i postrzeganiem, że wszelkie przyszłe wysiłki będą daremne, a także uczuciami bezradności, bezsennością, zaburzeniami funkcji pamięci i zaburzeniami uwagi. Te stany doprowadziły dalej do poważnego pogorszenia środowiska rodzinnego skarżącej, biorąc pod uwagę, że skierowała ona całą swoją frustrację i emocje negatywne wobec swojej młodej córki. Sąd przyznał skarżącej całość jej roszczenia, a mianowicie około 20 000 euro (EUR) plus odsetki, a także około 6500 EUR na koszty i wydatki. Stwierdził dalej nieważność milczącej odmowy gminy działania w zakresie jej wniosku z 23 maja 2008 r. i zwrócił sprawę do niej w celu podjęcia odpowiednich działań.
(b) W ostatniej instancji Po wniesieniu odwołania przez radę miejską, Najwyższy Sąd Administracyjny uznał, że sąd niższej instancji błędnie wniosł, że milczenie rady miejskiej równało się nowej milczącej odmowie prywatyzacji sklepu. Skarżąca dochodziła odszkodowania wynikającego z braku procedury prywatyzacji wszczętej przez gminę w zakresie sklepu. Postępowanie administracyjne dotyczące prywatyzacji sklepu rozpoczęło się od pierwotnego wniosku skarżącej z 18 września 1995 r. (patrz wyżej paragraf 6) i nie zostało zakończone. Kolejne wnioski skarżącej o tym samym charakterze nie stworzyły nowego obowiązku po stronie gminy w zakresie prywatyzacji tego samego sklepu. Sąd ostatniej instancji uznał dalej, że w odniesieniu do pierwszej ostatecznej decyzji sądowej korzystnej dla skarżącej (tej z 4 listopada 2003 r.) nie stworzyła ona obowiązków po stronie Rady Miejskiej w Primorsku, biorąc pod uwagę, że stroną zobowiązaną do działania na mocy tej decyzji była gmina Carewo (patrz wyżej paragraf 7). Od Rady Miejskiej w Primorsku oczekiwano działania jedynie w zakresie drugiego ostatecznego wyroku w tej kwestii (patrz wyżej paragraf 9). W odniesieniu do wyraźnej pisemnej odmowy władz gminnych z 25 listopada 2005 r. o wszczęciu procedury prywatyzacji (patrz wyżej paragraf 10), sąd zauważył, że ta odmowa została stwierdzona jako nieważna w 2008 r. przez inny jego skład za bycie sprzeczną z pierwszą ostateczną decyzją sądową z 2003 r. (patrz wyżej paragraf 11). Sąd ostatniej instancji przyznał, że obiektywnie stwierdzenie nieważności odmowy rady miejskiej odpowiadało jednemu z ustawowych warunków wstępnych odpowiedzialności majątkowej rady. Jednak pozostałe warunki pociągnięcia rady do takiej odpowiedzialności nie zostały spełnione. W szczególności sąd uznał – bez rozwijania dalej – że skarżącej nie udało się udowodnić istnienia rzeczywistej szkody ani związku przyczynowego jakiejkolwiek takiej szkody z odmową prywatyzacji sklepu przez radę miejską poprzez zaoferowanie jej sprzedaży. Ponadto powództwo skarżącej w zakresie odmowy rady z 25 listopada 2005 r. było niedopuszczalne z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia, liczonym od daty tej odmowy. Co więcej, milcząca odmowa rady działania na podstawie decyzji sądowej z 31 marca 2008 r. nie miała znaczenia, biorąc pod uwagę, że sklep w tamtym czasie fizycznie już nie istniał. Co istotne, obowiązek władz gminnych prywatyzacji mienia na mocy ustawy o prywatyzacji istniał jedynie wobec osób spełniających warunki określone w tej ustawie. Skarżąca jednak nie należała do tych osób. Powodem było to, że nie posiadała ona ważnej umowy z gminą w żadnym z momentów, gdy prosiła ją o sprzedaż sklepu, ponieważ umowa zawarta w 1993 r. wygasła przed tymi momentami. Co więcej, co do zasady, odpowiedzialność gminy, czy też państwa w tej materii, na mocy SMRDA nie obejmowała utraconych korzyści, lecz jedynie już poniesione straty. W konsekwencji skarżąca nie mogła dochodzić utraconych korzyści w tym postępowaniu. W odniesieniu do powództwa skarżącej o zadośćuczynienie, sąd podkreślił, że te mogą być poniesione jedynie przez osobę fizyczną, a nie przez przedsiębiorstwo. Prawdą było, że w terminologii prawnej osoba prowadząca działalność gospodarczą na własny rachunek była osobą fizyczną, w przeciwieństwie do osoby prawnej; jednak szkoda poniesiona przez skarżącą wynikała konkretnie z działalności gospodarczej prowadzonej przez nią w charakterze osoby prowadzącej działalność gospodarczą na własny rachunek. W konsekwencji skarżąca jako osoba fizyczna nie była uprawniona do odszkodowania za szkodę, która mogła zostać poniesiona w kontekście działalności gospodarczej przedsiębiorcy. W powyższym świetle sąd niższej instancji błędnie uwzględnił powództwo skarżącej o zadośćuczynienie. Na powyższej podstawie Najwyższy Sąd Administracyjny uchylił wyrok sądu niższej instancji i oddalił roszczenia skarżącej w ostatecznym wyroku z 3 grudnia 2014 r. Uznał również, że skarżąca musi zapłacić radzie miejskiej około 4000 EUR na koszty i wydatki prawne. 5 stycznia 2015 r. skarżąca zwróciła się do Najwyższego Sądu Administracyjnego o sprostowanie jego wyroku z 3 grudnia 2014 r. w części, w której nakazał jej zapłacić koszty prawne dochodzone przez drugą stronę (radę miejską). Zauważyła, że rada miejska nie przedstawiła dowodu, że rzeczywiście poniosła te wydatki oraz że, w każdym razie, rada nie powinna być pozwolona czerpać korzyści z jej bezprawnego niedopełnienia wykonania wyroków w jej sprawie. Skarżąca dochodziła, alternatywnie, redukcji tych kosztów. Najwyższy Sąd Administracyjny uznał jej wniosek za dopuszczalny, ale oddalił go jako nieuzasadniony (неоснователна) w ostatecznej decyzji z 2 czerwca 2015 r. 25 listopada 2015 r. komornik wezwał skarżącą do dobrowolnego podporządkowania się ostatecznemu wyrokowi z 3 grudnia 2014 r., wskazując, że niezapłacenie należnej sumy skutkować będzie przymusową sprzedażą rzeczy osobistych ruchomości i nieruchomości skarżącej.


Skarżący urodził się w 1941 roku i mieszka w Birkerod w Danii. 11 kwietnia 1995 r. Skarżący wspólnie z tureckim partnerem, N.K., założył spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, N.R. Group Ltd. („spółka”), w celu świadczenia usług turystycznych w Alanyi w Turcji. 19 marca 1997 r. Skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego w Alanyi o uchylenie uprawnień zarządczych N.K. 2 października 1997 r. sąd orzekł o uchyleniu uprawnień, a 18 maja 1998 r. powołał kuratora dla spółki. W międzyczasie odkryto, że partner Skarżącego, N.K., dokonał oszukańczego transferu majątku spółki do nowej spółki. 8 lipca 1997 r. Skarżący wniósł dwie sprawy cywilne przeciwko N.K. przed Sąd Rejonowy w Alanyi, domagając się odszkodowania za straty poniesione w wyniku oszukańczych czynów N.K. Sąd zdecydował o połączeniu spraw o odszkodowanie i ich wspólnym rozpoznaniu. 7 czerwca 2005 r. Sąd Rejonowy w Alanyi uwzględnił powództwo odszkodowawcze Skarżącego i przyznał mu równowartość 203 000 marek niemieckich (DEM) (103 792 euro (EUR) w tamtym czasie) z ustawowymi odsetkami za poniesioną stratę, do zapłaty w euro, oraz 10 000 DEM (7 158 EUR w tamtym czasie) zadośćuczynienia bez odsetek w wysokości 40% (inkar tazminatı), do zapłaty w lirach tureckich (TRY). Sąd orzekł ponadto, że koszty prawne i wydatki postępowania poniesie N.K. W nieokreślonym dniu Skarżący zwrócił się z wnioskiem o doręczenie mu wyroku w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Sąd odrzucił wniosek, stwierdzając, że nie jest możliwe wydanie wyroku, chyba że zostanie uiszczona opłata wymagana przez art. 28 ust. 1 lit. a ustawy nr 492 (Ustawa o opłatach). Skarżący nie mógł zatem wszcząć postępowania egzekucyjnego w celu wykonania powyższego wyroku.


Skarżący zostali umieszczeni w tymczasowym areszcie w Głównej Komendzie Policji w Salonikach przy ul. Monasteriou w Salonikach. Byli zatrzymani na okresy od jednego do ośmiu miesięcy. Wymienieni poniżej skarżący opuścili Główną Komendę Policji w następujących datach: pierwszy skarżący 16 sierpnia 2012 r., szósty skarżący 20 sierpnia 2012 r., trzynasty skarżący 14 sierpnia 2012 r. oraz dziewiętnasty skarżący 17 czerwca 2012 r. Z materiałów będących w posiadaniu Trybunału nie wynika jasno, czy zostali zwolnieni, czy przeniesieni do więzień. Jedenasty skarżący był zatrzymany w Głównej Komendzie Policji w Salonikach od 7 maja 2012 r. do 18 września 2012 r., z wyjątkiem okresu od 5 lipca 2012 r. do 1 sierpnia 2012 r., kiedy był zatrzymany w Wydziale Cudzoziemców w Salonikach. Czternasty skarżący był zatrzymany w Głównej Komendzie Policji w Salonikach od 16 lipca 2012 r. do 3 września 2012 r., z wyjątkiem okresu od 17 sierpnia 2012 r. do 27 sierpnia 2012 r., kiedy był przetrzymywany w komisariacie policji w Menemeni. Szesnasty skarżący był zatrzymany w Głównej Komendzie Policji w Salonikach od 18 kwietnia 2012 r. do 24 września 2012 r., z wyjątkiem okresu od 27 kwietnia 2012 r. do 11 lipca 2012 r., kiedy był zatrzymany w Wydziale Cudzoziemców w Salonikach. Siedemnasty skarżący był zatrzymany w Głównej Komendzie Policji w Salonikach od 25 kwietnia 2012 r. do 14 sierpnia 2012 r., z wyjątkiem okresu od 11 czerwca 2012 r. do 1 sierpnia 2012 r., kiedy był zatrzymany w Wydziale Cudzoziemców w Salonikach. Osiemnasty skarżący był zatrzymany w Głównej Komendzie Policji w Salonikach od 16 lipca 2012 r. do 25 grudnia 2012 r., z wyjątkiem okresu od 16 sierpnia 2012 r. do 16 października 2012 r., kiedy był przetrzymywany w komisariacie policji w Menemeni. Skarżący twierdzili, że Główna Komenda Policji w Salonikach była całkowicie nieodpowiednia do długotrwałego zatrzymania, jak w ich przypadku. Cele były niewystarczająco oświetlone i wentylowane, co – oprócz przeludnienia – powodowało nieprzyjemny zapach w celach. Z powodu braku boiska zatrzymani byli zamykani w celach. Nie oferowano żadnych zajęć rekreacyjnych, a cele nie były wyposażone w telewizory. Zatrzymani musieli prosić strażników o pozwolenie na skorzystanie z toalety, która znajdowała się poza celami i była wspólna dla siedemdziesięciu osób. Nie było wystarczającej separacji między zatrzymanymi będącymi użytkownikami narkotyków lub palaczami a pozostałymi zatrzymanymi. Ponadto cele nigdy nie były dezynfekowane, a materace nie były czyszczone. Zatrzymanym nie pozwalano przynosić własnej pościeli i ręczników, ale zmuszano ich do używania brudnych, dostarczanych przez władze aresztu. Jeśli chodzi o żywienie, posiłki były niewystarczającej jakości i ilości i nigdy nie zawierały mięsa. Zatrzymanym nie zapewniano wody, musieli ją kupować we własnym zakresie. 30 sierpnia 2012 r. skarżący i inni zatrzymani złożyli skargę do prokuratora na warunki ich zatrzymania w Komendzie Policji w Salonikach, ale nie otrzymali odpowiedzi. Jedenasty, czternasty, szesnasty, siedemnasty i osiemnasty skarżący złożyli w swoich pisemnych uwagach z 13 września 2013 r., że warunki ich zatrzymania w Wydziale Cudzoziemców w Salonikach i w komisariacie policji w Menemeni były zasadniczo takie same jak w komendzie głównej, w szczególności jeśli chodzi o brak zajęć na świeżym powietrzu, jakość jedzenia i brud w pomieszczeniach. Rząd podał, że Główna Komenda Policji w Salonikach posiadała dziewiętnaście cel o łącznej pojemności siedemdziesięciu trzech osób. Piętnaście cel o pojemności pięćdziesięciu pięciu osadzonych pomieściło zatrzymanych mężczyzn, jedna cela dla sześciu osób pomieściła kobiety, podczas gdy trzy cele o pojemności dwunastu osób były przeznaczone dla nieletnich. Większość cel miała okna, które były częściowo zasłonięte ścianami i poręczami, ale nadal wpuszczały światło dzienne i świeże powietrze. Urządzenia sanitarne nie różniły się od tych używanych przez personel Komendy Głównej i były czyszczone przez firmę sprzątającą każdego dnia, wraz z resztą pomieszczeń. Pościel i koce były regularnie wysyłane do prania w Ogólnym Miejscu Odosobnienia w Salonikach (więzienie Diavata). Jeśli zatrzymany cierpiał na chorobę zakaźną, jego pościel i koce były niszczone po jego wyjściu. Zatrzymanym pozwolono na dostęp do gazet, magazynów i czterech automatów telefonicznych. Ponadto pozwalano im na wizyty prawników w dowolnym czasie, a przyjaciół i rodziny cztery razy w tygodniu. Zatrzymanym podawano jedzenie z restauracji znajdującej się w budynku, takiej samej, z której korzystali policjanci. Wydział Cudzoziemców w Salonikach, gdzie jedenasty, szesnasty i siedemnasty skarżący byli zatrzymani przez kilka miesięcy, posiadał dziesięć cel mierzących 58,85 metrów kwadratowych każda, w tym dwie toalety i prysznice. Jedenasty, szesnasty i siedemnasty skarżący byli zatrzymani w celi nr 3 wraz z liczną grupą innych zatrzymanych, której liczba wahała się od dziewięciu do piętnastu. Cele były wystarczająco dobrze oświetlone i wentylowane oraz były regularnie czyszczone. Posiłki były dostarczane przez firmę cateringową. Zatrzymani mieli dostęp do gazet i telewizorów oraz mogli otrzymywać wizyty od rodziny i przyjaciół trzy razy w tygodniu. Jeśli chodzi o komisariat policji w Menemeni, gdzie czternasty i osiemnasty skarżący byli zatrzymani przez pewien okres czasu, Rząd podał, że znajdował się on w budynku wybudowanym w 2008 roku. Czternasty i osiemnasty skarżący byli zatrzymani w celi o powierzchni 26 metrów kwadratowych, mieszczącej pięciu zatrzymanych. Cele były wystarczająco dobrze oświetlone i wentylowane, a firma sprzątająca dbała o czystość pomieszczeń. Zatrzymani otrzymywali 5,87 euro dziennie na zamawianie jedzenia w restauracjach. Rząd argumentował dalej, że zarzuty skarżących dotyczące braku separacji między użytkownikami narkotyków a innymi zatrzymanymi powinny zostać oddalone, ponieważ skarżący nie twierdzili, że sami byli zatrzymani w tych samych celach co użytkownicy narkotyków.


Skarżący urodził się w 1963 roku i mieszka w Splicie. Jest właścicielem mieszkania w Splicie o powierzchni 106,90 metrów kwadratowych. Według skarżącego to mieszkanie jest jedyną nieruchomością będącą jego własnością oraz jedynym majątkiem o wartości. Wydaje się, że w 1971 roku organy mieszkaniowe przyznały szczególnie chronione prawo najmu (stanarsko pravo) nad tym mieszkaniem pewnej pani N.R. i jej rodzinie. 5 listopada 1996 r. weszła w życie Ustawa o najmie mieszkań. Znieśliła ona koncepcję prawną szczególnie chronionego najmu i przewidywała, że posiadacze takich najmów dotyczących, między innymi, mieszkań będących własnością prywatną, mieli stać się „chronionymi najemcami” (zaštićeni najmoprimci). Zgodnie z ustawą tacy najemcy podlegają szeregowi środków ochronnych, takich jak obowiązek właścicieli zawarcia umowy najmu na czas nieokreślony, uiszczanie chronionego czynszu (zaštićena najamnina), którego wysokość ustala Rząd i który jest znacznie niższy od czynszu rynkowego, oraz lepsza ochrona przed wypowiedzeniem umowy najmu. Skarżący odmówił zawarcia z N.R. umowy najmu w ramach systemu chronionego najmu. W związku z tym, 16 października 1997 r. wniosła ona przeciwko niemu powództwo cywilne do Sądu Rejonowego w Splicie (Općinski sud u Splitu), zmierzające do uzyskania wyroku zastępującego taką umowę. Na rozprawie w dniu 4 listopada 1998 r. skarżący argumentował, że N.R. nie przysługuje prawo do chronionego czynszu, ponieważ jest ona właścicielką domu w turystycznej wiosce Rogoznica, oddalonej o około 53 kilometrów od Splitu. Na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2002 r. skarżący wniósł powództwo wzajemne, dążąc do uzyskania wyroku nakazującego N.R. i jej rodzinie opróżnienie przedmiotowego mieszkania. Argumentował, że zamierza zamieszkać w tym mieszkaniu. Wyrokiem z dnia 27 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy orzekł na korzyść N.R. i nałożył na skarżącego umowę najmu przewidującą chroniony czynsz w wysokości 163,56 chorwackich kun (HRK)[1] miesięcznie. 21 października 2008 r. Sąd Okręgowy w Splicie (Županijski sud u Splitu) oddalił apelację skarżącego i utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji. Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy ustaliły, że N.R. mieszka w mieszkaniu ze swoim synem M.R., synową i wnukiem, podczas gdy skarżący mieszka ze swoją matką w mieszkaniu znajdującym się w tym samym budynku. Jego matka była również właścicielką sąsiedniego budynku, w którym prowadził on swoją praktykę lekarską w jednym z mieszkań. Sąd stwierdził również, że N.R. i jej syn M.R. rzeczywiście są właścicielami małego letniego domku w Rogoznicy o powierzchni zaledwie 18 metrów kwadratowych. Na tym tle faktycznym Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy uznały, że warunki przewidziane w art. 40 ust. 1 Ustawy o najmie mieszkań, w interpretacji Sądu Najwyższego (por. wyrok Statileo przeciwko Chorwacji, nr 12027/10, §§ 48-49, 10 lipca 2014 r.), nie zostały spełnione i że skarżący nie był zatem uprawniony do odmowy zawarcia umowy najmu z N.R. w ramach systemu chronionego najmu. W szczególności, mimo że skarżący zamierzał zamieszkać w mieszkaniu i nie posiadał innego lokalu, nie miał on ani prawa do stałej pomocy społecznej, ani nie miał ukończonych sześćdziesięciu lat, a letni domek N.R. w Rogoznicy nie znajdował się w tej samej gminie lub mieście. Sądy te uznały również, że oprócz ochrony przed eksmisją N.R. przysługuje również prawo do chronionego czynszu, w związku z czym skarżący nie miał prawa pobierać od niej czynszu rynkowego za zamieszkiwanie w jego mieszkaniu. Tak było dlatego, że uznały one, iż letni domek N.R. nie stanowił domu mieszkalnego w rozumieniu art. 31 ust. 2 Ustawy o najmie mieszkań (por. wyrok Statileo, przywołany wyżej, § 41). Decyzją z dnia 21 listopada 2012 r. Trybunał Konstytucyjny (Ustavni sud Republike Hrvatske) oddalił skargę konstytucyjną skarżącego na wyroki Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego, a doręczenie decyzji pełnomocnikowi skarżącego nastąpiło 7 grudnia 2012 r.


Skarżąca urodziła się w 1941 roku i mieszka w Belgradzie. 27 czerwca 2001 r. Sąd Rejonowy w Obrenovacu nakazał spółce społecznej własności, Holding - Prva Iskra AD Barič (zwanej dalej „dłużnikiem”), zapłacenie skarżącej określonych kwot tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz kosztów postępowania cywilnego. 18 marca 2003 r., na wniosek skarżącej, Sąd Rejonowy w Obrenovacu zarządził egzekucję wspomnianego wyroku oraz nakazał dłużnikowi zapłacenie skarżącej kosztów egzekucji. 23 kwietnia 2003 r. Agencja Prywatyzacji zarządziła restrukturyzację dłużnika skarżącej. W konsekwencji toczące się postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi wydaje się zostało zawieszone. 29 lutego 2016 r. Sąd Gospodarczy w Belgradzie otworzył postępowanie upadłościowe wobec dłużnika. Skarżąca zgłosiła swoje roszczenia oparte na wyżej wymienionym wyroku do administracji upadłościowej. Postępowanie upadłościowe wciąż trwa, a wspomniany wyrok sądowy pozostaje niewykonany do dnia dzisiejszego. Zgodnie z publicznie dostępnymi informacjami dłużnik składa się wciąż przeważnie z kapitału własności społecznej (patrz http://pretraga2.apr.gov.rs/ObjedinjenePretrage/Search/Search, dostęp dnia 7 lutego 2017 r.). 7 października 2011 r. skarżąca wniosła skargę do Trybunału Konstytucyjnego. W zakresie zadośćuczynienia, powołując się na ustawę o Trybunale Konstytucyjnym z 2007 r., skarżąca domagała się, między innymi, odszkodowania za szkodę majątkową i niemajątkową poniesioną w wyniku kwestionowanego niewykonania. 15 maja 2012 r. skarżąca zwróciła uwagę na przyjęcie zmian do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym i odpowiednio sprecyzowała swoje roszczenia odszkodowawcze. Mianowicie, w zakresie szkody majątkowej skarżąca żądała odpowiednich kwot przyznanych jej w przedmiotowym wyroku ostatecznym, natomiast w zakresie poniesionej szkody niemajątkowej dochodziła kwoty 1 000 000 dinarów serbskich (około 9 500 euro (EUR)). 21 maja 2014 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził w sentencji orzeczenia (u izreci), że skarżąca faktycznie doznała naruszenia prawa do rozprawy w rozsądnym terminie, a także naruszenia prawa własności i przyznał jej 1 000 EUR tytułem przedmiotowej szkody niemajątkowej. Jednakże oddalił roszczenie odszkodowawcze dotyczące szkody majątkowej dochodzonej przez skarżącą. Trybunał Konstytucyjny zarządził ponadto przyspieszenie kwestionowanego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził w kwestii odszkodowania, że roszczenie skarżącej o naprawienie szkody majątkowej zostało wniesione po terminie. W tym celu powołał się jedynie na art. 85 § 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, w brzmieniu zmienionym w 2011 r., wymagającym, aby takie roszczenia były zgłaszane jednocześnie z wniesieniem skargi konstytucyjnej.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1953 i 1951 roku oraz mieszkają w Čačaku. 21 marca 2008 r. Sąd Rejonowy w Čačaku nakazał spółce społecznej własności Fabrika Reznog Alata Čačak AD oraz jej spółkom zależnym (zwanej dalej „dłużnikiem”) zapłacenie skarżącym określonych kwot z tytułu zaległych wynagrodzeń oraz kosztów postępowania cywilnego. Wyrok ten stał się prawomocny 2 lipca 2008 r. 4 sierpnia 2008 r., na wniosek skarżących, Sąd Rejonowy w Čačaku zarządził egzekucję powyższego wyroku oraz nakazał dłużnikowi zapłacenie kosztów egzekucji. 30 marca 2010 r. Agencja Prywatyzacji zarządziła restrukturyzację dłużnika. W konsekwencji postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi zostało zawieszone. 8 kwietnia 2013 r., na wniosek skarżących, Sąd Rejonowy w Čačaku wznowił postępowanie egzekucyjne. 29 lipca 2010 r. skarżący wnieśli skargę do Trybunału Konstytucyjnego. W zakresie zadośćuczynienia, powołując się na ustawę o Trybunałe Konstytucyjnym z 2007 r., skarżący domagali się m.in. odszkodowania za szkodę poniesioną w wyniku kwestionowanego niewykonania orzeczenia. 19 i 20 marca 2013 r. skarżący odnotowali przyjęcie nowelizacji ustawy o Trybunałe Konstytucyjnym i odpowiednio sprecyzowali swoje roszczenia odszkodowawcze. W szczególności, w zakresie szkody majątkowej skarżący domagali się kwot przyznanych im w przedmiotowym wyroku prawomocnym, natomiast w zakresie poniesionej szkody niemajątkowej dochodzili po 2000 euro (EUR) na osobę. 18 września 2013 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie prawa skarżących do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie oraz prawa do spokojnego korzystania z mienia. Ponadto przyznał skarżącym odpowiednio kwoty 1000 EUR i 1100 EUR jako sprawiedliwe zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową. Jednakże oddalił ich roszczenie odszkodowawcze dotyczące szkody majątkowej dochodzonej przez skarżących. Trybunał Konstytucyjny zarządził na koniec przyspieszenie kwestionowanego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że roszczenie skarżących o naprawienie szkody majątkowej zostało wniesione po terminie. W tym celu jedynie powołał się na art. 85 § 3 ustawy o Trybunałe Konstytucyjnym w brzmieniu zmienionym w 2011 r., wymagający, aby takie roszczenia były zgłaszane jednocześnie z wniesieniem skargi konstytucyjnej. 10 czerwca 2016 r. Rząd poinformował, że Narodowy Bank Serbii pismem z 19 kwietnia 2016 r. zawiadomił Sąd Pierwszej Instancji w Čačaku, że prawomocny wyrok z 21 marca 2008 r. został częściowo wykonany 14 sierpnia 2008 r. oraz że skarżący otrzymali kwotę 143 707,89 dinarów serbskich (RSD). Pozostała część wyroku pozostała niewykonana. 9 września 2016 r. pełnomocnik skarżących poinformowała, że pierwszy skarżący oraz ona nie byli świadomi częściowego wykonania powyższego wyroku. Ponadto oświadczyła, że nigdy nie otrzymali pisma od Narodowego Banku Serbii związanego z kwestią egzekucji. Na koniec pełnomocnik skarżących poinformowała, że Narodowy Bank Serbii poinformował ją w piśmie z 16 sierpnia 2016 r., że kwota 143 707,89 RSD została wypłacona jedynie drugiemu skarżącemu.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1946, 1966 i 1973 roku i mieszkają w Sisak. 17 października 1991 roku na prawym brzegu rzeki Kupa w Sisak znaleziono ciało Stevy Borojevicia, odpowiednio męża i ojca skarżących. Natychmiast przeprowadzono oględziny na miejscu, a następnego dnia sekcję zwłok, która wykazała, że ofiara zginęła od ciosów nożem. 24 października 1991 roku policja w Sisak złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do Okręgowej Prokuratury w Sisak. Policja przesłuchała panią Jasenkę Borojević, żonę ofiary, 5 grudnia 1991 roku. Powiedziała im, że jej mąż opuścił jej miejsce pracy około godziny 10:30 6 października 1991 roku, aby wrócić do domu, ponieważ ogłoszono stan wyjątkowy, a ich córka, która była nieletnia, była tam sama. Jednak po jego wyjściu nie widziała go już więcej. W 1996 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ ustanowiła Tymczasową Administrację Organizacji Narodów Zjednoczonych dla Wschodniej Slawonii, Baranji i Zachodniego Sremu („UNTAES”). 15 stycznia 1998 roku mandat UNTAES wygasł i rozpoczęło się przekazanie władzy władzom chorwackim. 27 lutego 2002 roku policja przesłuchała Jasenkę Borojević i Editę Mihicić, odpowiednio żonę i córkę zmarłego Stevy Borojevicia. Oświadczyły, że przed zaginięciem Stevy Borojevicia 6 października 1991 roku chorwaccy żołnierze przeprowadzili przeszukania w ich mieszkaniu w lipcu 1991 roku oraz 3 października 1991 roku. Jeden z żołnierzy, T.P., był im znany. Później dowiedziały się, że zamieszana była również osoba o imieniu G. Pewien M.T. powiedział im również, że zapytał Đ.B. o zabójstwo Stevy Borojevicia i że Đ.B. pokazał M.T. listę osób do obserwacji oraz listę osób do likwidacji, a Stevo Borojević nie znajdował się na żadnej z tych list. 29 lipca 2005 roku Prokuratura wydała dokument dotyczący postępowań wyjaśniających w sprawie zabójstw cywilów w latach 1991–1995. Dokument został skierowany do okręgowych prokuratur, które zobowiązane były do zbadania wszystkich informacji zebranych do tej pory dotyczących zabójstw cywilów w tym okresie i skoncentrowania swoich działań na identyfikacji sprawców oraz gromadzeniu odpowiednich dowodów w celu wszczęcia postępowania karnego. 9 października 2008 roku Prokuratura wydała instrukcję dla okręgowych prokuratur dotyczącą wdrażania Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego, w której wskazała, że kontrola ich pracy wykazała dwa główne problemy: możliwą stronniczość osób zaangażowanych w toczące się postępowania w odniesieniu do pochodzenia etnicznego ofiar lub sprawców oraz problem procesów zaocznych. Instrukcja opowiadała się za bezstronnym śledztwem wszystkich zbrodni wojennych, niezależnie od pochodzenia etnicznego osób zaangażowanych, czy to ofiar, czy sprawców, i powtórzyła obowiązki osób pracujących dla Prokuratury w tym zakresie. 11 grudnia 2008 roku sędzia śledczy Sądu Okręgowego w Sisak przesłuchał Jasenkę Borojević i Editę Mihicić, które powtórzyły to, co powiedziały policji. Policja przesłuchała J.B., krewnego Stevy Borojevicia, 30 grudnia 2008 roku, ale nie miał on wiedzy o zaginięciu i zabójstwie tegoż. 5 stycznia 2009 roku policja przesłuchała V.P., a 8 stycznia 2009 roku zapytała T.P. 27 stycznia 2009 roku sędzia śledczy Sądu Okręgowego w Sisak przesłuchał T.P., sąsiada rodziny Borojević. Powiedział, że pewnego dnia w 1991 roku, gdy Sisak był ostrzeliwany, on i inni lokatorzy z budynku przebywali w piwnicy, gdy weszło trzech uzbrojonych mężczyzn ubranych w mundury wojskowe. Wyszedł z nimi z piwnicy, a oni powiedzieli mu, że ktoś strzelał z budynku. T.P. pokazał im mieszkania, w których mieszkali Serbowie. Trzej mężczyźni weszli do mieszkania rodziny Borojević, podczas gdy T.P. czekał na zewnątrz. Nie zabrali nikogo z mieszkania. T.P. pamiętał, że mężczyźni byli młodzi. Tego samego dnia sędzia przesłuchał V.P., który powiedział, że pewien T.Š., który w międzyczasie zmarł, powiedział mu, że dowiedział się, iż Stevo Borojević został zabrany do Žabno przez mężczyzn kontrolujących drogi. Był torturowany, a następnie zabrany do Vurot. V.P. miał wrażenie, że T.Š. wiedział, kto zabrał Stevo Borojevicia, ale nie zidentyfikował tej osoby. Później widział pojazd należący do Stevy Borojevicia w gospodarstwie rolnym Topolovac. Jednak, gdy próbował dowiedzieć się, kto prowadzi pojazd, mężczyzna ubrany w mundur maskujący i kominiarkę i uzbrojony w karabin Kałasznikowa zagroził, że go zabije. 20 czerwca 2011 roku Komenda Policji w Sisak złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko Đ.B., V.M. i D.B. pod zarzutem zbrodni wojennych przeciwko ludności cywilnej. Włączając w to zabójstwo krewnego skarżących. Tego samego dnia aresztowano Đ.B., szefa Komendy Policji w Sisak w latach 1991 i 1992, V.M., dowódcę policji na terytorium przygranicznym Sisak i Banovina w latach 1991 i 1992 oraz zastępcę szefa Komendy Policji w Sisak, oraz D.B., członka jednostki „Wilków” armii chorwackiej. W nieokreślonym dniu wszczęto śledztwo. 13 lipca 2011 roku Đ.B. zmarł. 16 grudnia 2011 roku Prokuratura Okręgowa w Osijeku złożyła akt oskarżenia przeciwko V.M. i D.B. w Sądzie Okręgowym w Osijeku, twierdząc, że dowodzili jednostką, której nieznani członkowie popełnili szereg przestępstw przeciwko ludności cywilnej między lipcem 1991 a czerwcem 1992 roku, w tym zabójstwo krewnego skarżących. Oskarżono ich o zbrodnie wojenne przeciwko ludności cywilnej. 9 grudnia 2013 roku wydano wyrok w pierwszej instancji. V.M. został uznany winnym zbrodni wojennych przeciwko ludności cywilnej, ponieważ w swojej funkcji „dowódcy sił policji w szerszym obszarze Sisak i Banovina” oraz „zastępcy szefa policji w Sisak” pozwolił na zabójstwa osób pochodzenia serbskiego i nie podjął odpowiednich środków w celu zapobieżenia takim zabójstwom. Istotna część wyroku dotycząca krewnego skarżących brzmi: „rankiem 6 października 1991 roku na punkcie kontrolnym w Odra Sisačka nieznani członkowie rezerwy policyjnej zatrzymali biały pojazd, Fiata 127, prowadzony przez Stevo Borojevicia, zabrali mu pojazd i zatrzymali go dla siebie, a następnie aresztowali Stevo Borojevicia i zabrali go w nieznane miejsce, gdzie go zabili, po czym jego ciało zostało znalezione 17 października 1991 roku na prawym brzegu rzeki Kupa w miejscu zwanym „Rušetina” w Sisak, z licznymi otwartymi ranami i stłuczeniami na głowie oraz raną spowodowaną ciosami i cięciami w klatce piersiowej”. 10 czerwca 2014 roku Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok skazujący V.M. i zwiększył jego karę do dziesięciu lat pozbawienia wolności. W różnych terminach skarżący wnieśli odrębne powództwa cywilne przeciwko Państwu, domagając się odszkodowania w związku ze śmiercią ich bliskiego krewnego. Roszczenia zostały oddalone z powodu wniesienia ich po upływie ustawowego terminu przedawnienia. Po skazaniu karnym V.M. skarżący wystąpili o wznowienie tych postępowań w Sądzie Miejskim w Petrinji. Ich wniosek jest obecnie w toku.


W danym czasie związek zawodowy - wnioskodawca, założony w 1955 roku z siedzibą w Stambule, reprezentował pracowników w sektorze przetwórstwa spożywczego. W 2003 roku liczni pracownicy trzech fabryk w Turgutlu (Manisa), Torbalı (Izmir) i Manyas, należących do spółki akcyjnej Tukaş Gıda Sanayi ve Ticaret („spółka Tukaş” lub „Tukaş”), której głównym akcjonariuszem była spółka holdingowa OYAK (Ordu Yardımlaşma Kurumu, fundusz emerytalny sił zbrojnych), wstąpili do związku zawodowego - wnioskodawcy. 20 lutego 2004 r., powołując się na to, że liczba jego członków w trzech fabrykach osiągnęła minimalny poziom określony w Ustawie o związkach zawodowych (ustawa nr 2821; ...), związek zawodowy - wnioskodawca zwrócił się do Ministerstwa Pracy i Zabezpieczenia Społecznego („Ministerstwo”) o potwierdzenie swojego statusu przedstawicielskiego (yetki belgesi), aby mógł zawierać układy zbiorowe pracy z Tukaş w imieniu swoich członków. Decyzją z 26 maja 2004 r. Ministerstwo uwzględniło wniosek i potwierdziło status przedstawicielski związku zawodowego - wnioskodawcy. Na podstawie raportu sporządzonego przez inspektorów pracy dotyczącego charakteru działalności Tukaş i jej siły roboczej, Ministerstwo stwierdziło, że w świetle liczby pracowników należących do związku zawodowego - wnioskodawcy oraz łącznej liczby personelu w trzech fabrykach działających w sektorze przetwórstwa spożywczego, zostały spełnione warunki określone w Ustawie o związkach zawodowych (ustawa nr 2821) dotyczące prowadzenia rokowań zbiorowych. Stwierdziło również, że personel w siedzibie głównej Tukaş należał do sektora „biznes, informatyka, edukacja i sztuka”. 31 maja 2004 r. Tukaş złożył wniosek do 3. Sądu Pracy w Izmirze o sądową kontrolę decyzji Ministerstwa z 26 maja 2004 r., twierdząc, że związek zawodowy - wnioskodawca nie spełnia wymogów do prowadzenia rokowań zbiorowych. 17 września 2004 r. 3. Sąd Pracy powołał biegłego w celu ustalenia, czy członkostwo w związku zawodowym - wnioskodawcy osiągnęło minimalny poziom określony w Ustawie o związkach zawodowych (ustawa nr 2821). 13 listopada 2004 r. biegły złożył swoje sprawozdanie do sądu. W nim zauważył, że zgodnie z pierwszym podejściem uwzględniającym łączną liczbę pracowników Tukaş w siedzibie głównej i trzech fabrykach, związek zawodowy - wnioskodawca nie miał wystarczającej liczby członków, aby reprezentować pracowników w rokowaniach zbiorowych. Zauważył, że planowanie produkcji dla fabryk na podstawie popytu rynkowego, kontrole laboratoryjne i analizy higieny, smaku i jakości produktów, marketing produktów oraz zarządzanie zasobami ludzkimi były wszystkie prowadzone w siedzibie głównej spółki, że działalność trzech fabryk i siedziby głównej była dla spółki „uzupełniająca” i że wszystkie podlegały sektorowi przetwórstwa spożywczego. W związku z tym obliczenie łącznej liczby pracowników spółki musiało obejmować personel zarówno siedziby głównej, jak i trzech fabryk, a w rezultacie związek zawodowy - wnioskodawca nie był wystarczająco reprezentatywny, aby prowadzić rokowania zbiorowe z Tukaş. W swoim sprawozdaniu biegły zauważył również, że zgodnie z drugim podejściem wykluczającym personel siedziby głównej, związek zawodowy - wnioskodawca miał wystarczającą liczbę członków w trzech fabrykach Tukaş, aby zakwalifikować się jako reprezentatywny. Związek zawodowy - wnioskodawca zakwestionował sprawozdanie biegłego przed Sądem Pracy. Argumentował, że na mocy art. 60 ust. 17 Ustawy o związkach zawodowych (ustawa nr 2821) pracownicy w siedzibie głównej Tukaş należeli do innego sektora zawodowego, mianowicie do sektora „biznes, informatyka, edukacja i sztuka”, a w konsekwencji nie mogli wchodzić w skład jego członkostwa. W związku z tym podnosił, że sprawozdanie biegłego nie powinno było uwzględniać personelu siedziby głównej w swoich obliczeniach. Ministerstwo wniosło do Sądu Pracy o oddalenie wniosku Tukaş, argumentując, że jego decyzja z 26 maja 2004 r. upoważniająca związek zawodowy - wnioskodawcę do reprezentowania pracowników w rokowaniach zbiorowych ze spółką była zgodna z prawem. Wyrokiem z 2 grudnia 2004 r. 3. Sąd Pracy w Izmirze uznał rację spółki i uchylił status przedstawicielski związku zawodowego - wnioskodawcy. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na argumentach przedstawionych w pierwszym podejściu, o którym mowa w sprawozdaniu biegłego z 13 listopada 2004 r. Stwierdził, że działalność prowadzona w siedzibie głównej Tukaş była uzupełniająca w stosunku do działalności w fabrykach spółki i że wszystkie podlegały sektorowi przetwórstwa spożywczego. W związku z tym uznał, że członkowie związku zawodowego - wnioskodawcy stanowili jedynie 152 z 443 pracowników Tukaş, co było liczbą zbyt niską, aby związek zakwalifikował się jako reprezentatywny w świetle wymogu, aby „większość pracowników spółki” była członkami. 21 grudnia 2004 r. związek zawodowy - wnioskodawca odwołał się w kwestiach prawnych i powtórzył uwagi, które zgłosił przed Sądem Pracy. Wyrokiem z 22 marca 2005 r. Sąd Najwyższy oddalił odwołanie związku zawodowego - wnioskodawcy i utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji. Wyrok stał się prawomocny 15 kwietnia 2005 r. Tymczasem na początku 2004 r. Tukaş wezwał pracowników będących członkami związku zawodowego - wnioskodawcy do rezygnacji z członkostwa pod groźbą zwolnienia. Niektórzy zastosowali się do tego, ale czterdziestu pracowników odmówiło. Niedługo potem Tukaş zwolnił wspomnianych czterdziestu pracowników z przyczyn ekonomicznych (wahania rynkowe) lub z powodu niedociągnięć zawodowych (niska wydajność). W marcu 2004 r. pracownicy zwolnieni przez Tukaş złożyli pozwy do sądów pracy w Izmirze, domagając się uznania zwolnienia za bezprawne i przywrócenia do pracy w spółce. W wyrokach wydawanych między lipcem a grudniem 2004 r. różne sądy pracy w Izmirze (nr 1, 2, 3, 4 i 5) orzekły na korzyść zwolnionych pracowników, uznając, że zostali oni zwolnieni z powodu przynależności do związku zawodowego. Stwierdziły, że Tukaş nie zdołał ich przekonać, że istniały jakiekolwiek przyczyny ekonomiczne lub związane z wydajnością uzasadniające zwolnienia, które w związku z tym były bezprawne. Nakazały Tukaş przywrócić zwolnionych pracowników do pracy, a w razie niemożności, wypłacić każdemu z nich odszkodowanie za bezprawne zwolnienie równowartości rocznego wynagrodzenia. W wyrokach wydawanych między grudniem 2004 r. a czerwcem 2005 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyroki sądów pracy w Izmirze. Tukaş nie przywrócił do pracy żadnego z zwolnionych pracowników i wypłacił im odszkodowanie, jak nakazały sądy pracy. Do 2005 r. związek zawodowy - wnioskodawca nie miał już żadnych członków wśród personelu Tukaş.


Daty urodzenia i miejsca zamieszkania skarżących podano w załączniku. 12 stycznia, 26 stycznia, 10 marca oraz 29 grudnia 2013 r. zaplanowano demonstracje w Baku. Wydaje się, że organizatorzy demonstracji nie złożyli odpowiedniego uprzedniego zawiadomienia do właściwego organu, czyli Bakijskiej Władzy Wykonawczej („BCEA”). Informacje o demonstracjach rozpowszechniano za pośrednictwem Facebooka lub prasy. Zdaniem skarżących demonstracje miały charakter pokojowy i zostały przeprowadzone w sposób pokojowy. Demonstracje z 12 stycznia i 10 marca 2013 r. miały na celu protest przeciwko śmierci żołnierzy w armii. Demonstracja z 26 stycznia 2013 r. potępiła użycie siły przez policję wobec uczestników poprzednich demonstracji, natomiast uczestnicy demonstracji z 29 grudnia 2013 r. protestowali przeciwko niesprawiedliwościom biurokratycznym, które rzekomo doprowadziły do tego, że niepełnosprawny weteran wojny podpalił się 25 grudnia 2013 r. Każdy ze skarżących wziął udział w jednej z demonstracji (patrz załącznik), ale krótko po ich rozpoczęciu policja zaczęła rozpędzać zgromadzonych. Wszyscy skarżący zostali zatrzymani podczas akcji rozpędzania i przewiezieni do różnych komisariatów policji. Skarżący byli przesłuchiwani w komisariatach, do których zostali przewiezieni. W dniu zatrzymania każdego ze skarżących sporządzono protokoły o wykroczeniu administracyjnym (inzibati xəta haqqında protokol), w których stwierdzono, że skarżący popełnili wykroczenie administracyjne zgodnie z art. 298.2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych („KWA”) (udział w zgromadzeniu publicznym, które nie zostało zorganizowane zgodnie z prawem). Niektórzy skarżący odmówili podpisania protokołów o wykroczeniu administracyjnym (skargi nr 52270/13, 26424/14 i 26994/14). Zdaniem większości skarżących nigdy nie doręczono im kopii protokołów o wykroczeniu administracyjnym ani innych dokumentów z ich akt sprawy. Nie zapewniono im dostępu do prawnika po zatrzymaniu ani podczas przebywania w areszcie policyjnym. Zgodnie z oświadczeniami (ərizə) złożonymi przez skarżących w skargach nr 20589/13 i 33164/13 na komisariatach w dniu ich zatrzymania (odpowiednio 12 stycznia i 10 marca 2013 r.), odmówili oni usług prawnika. Skarżący w skargach nr 20589/13 i 26424/14 zostali zwolnieni po kilku godzinach przebywania w areszcie policyjnym, pod warunkiem złożenia zobowiązania do stawienia się w komisariacie w różnych terminach. Większość skarżących została przewieziona bezpośrednio z komisariatów do sądów pierwszej instancji, w dniu zatrzymania lub następnego dnia. Skarżący w skargach nr 20589/13 i 26424/14 zostali doprowadzeni przed sądy pierwszej instancji w dniu, w którym powrócili do komisariatu. Zdaniem większości skarżących rozprawa w każdej sprawie była bardzo krótka. Nie wpuszczano osób z publiczności na salę rozpraw, mimo że sąd nie podjął formalnej decyzji o wyłączeniu rozprawy od jawności. Zdaniem większości skarżących nie dano im możliwości powołania prawników własnego wyboru. Poproszono prawników finansowanych przez państwo o udzielenie pomocy niektórym z nich. Skarżący w skargach nr 21219/13, 33164/13, 33593/13 i 26994/14 nie byli reprezentowani przez prawnika. Zgodnie z dokumentami z akt spraw, skarżący w skargach nr 21219/13, 33164/13 i 26994/14 odmówili pomocy prawnika finansowanego przez państwo i zdecydowali się bronić osobiście. Zgodnie z transcriptem rozprawy dotyczącej skarżącego w skardze nr 20589/13, prawnik finansowany przez państwo krótko stwierdził w ustnych wystąpieniach, że skarżący jest winny i poprosił sąd o łagodność. Podobnie prawnik finansowany przez państwo dla skarżącego w skardze nr 26424/14 stwierdził w ogólnych słowach, że skarżący nie jest winny i poprosił sąd o umorzenie sprawy. Ponadto żaden z materiałów przedłożonych Trybunałowi nie zawiera zapisu wskazującego, aby prawnik finansowany przez państwo, pan V.M., złożył jakiekolwiek ustne lub pisemne wnioski w imieniu skarżącego w skardze nr 52270/13. Jedynymi świadkami przesłuchanymi podczas rozpraw w sprawach skarżących w skargach nr 20589/13 i 26424/14 byli policjanci, którzy – zgodnie z oficjalnymi zapisami – ich zatrzymali. Policjanci zeznali, że skarżący zorganizowali nieautoryzowane demonstracje. W sprawach pozostałych skarżących sądy nie przesłuchały żadnych świadków. Sądy pierwszej instancji uznały, że skarżący brali udział w nieautoryzowanych demonstracjach. Skarżący zostali skazani na podstawie art. 298.2 KWA na karę aresztu administracyjnego trwającego od trzynastu do siedemnastu dni lub na grzywnę w wysokości 400 lub 500 manatów azerskich (AZN) (patrz załącznik). W różnych terminach skarżący wnieśli odwołania do Sądu Apelacyjnego w Baku, argumentując, że ich skazania naruszyły ich prawa, ponieważ demonstracje, w których brali udział lub których próbowali wziąć udział, miały charakter pokojowy. Skarżący skarżyli się również, że ich zatrzymania były niezgodne z prawem, a rozprawy przed sądami pierwszej instancji nie były sprawiedliwe. Wnieśli do Sądu Apelacyjnego w Baku o uchylenie decyzji sądów pierwszej instancji w ich sprawach. Skarżących w skargach nr 21219/13, 52270/13 i 26424/14 przed Sądem Apelacyjnym w Baku reprezentowali prawnicy własnego wyboru. Pozostali skarżący nie byli reprezentowani przez prawnika. W różnych terminach Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołania skarżących i utrzymał w mocy decyzje sądów pierwszej instancji (patrz załącznik). W swojej decyzji dotyczącej skarżącego w skardze nr 33593/13 Sąd Apelacyjny zauważył, między innymi, że dobrowolnie odmówił pomocy prawnej na etapie przedsądowym.


Skarżący urodził się w 1946 roku i mieszka w Sankt Petersburgu. Zgodnie z dokumentacją medyczną skarżącego od 1979 roku cierpi on na różne dolegliwości psychiczne i był wielokrotnie hospitalizowany oraz leczony w różnych placówkach psychiatrycznych. W dokumentacji skarżącego znajdują się informacje o nadużywaniu alkoholu, próbach samobójczych, gróźbach przemocy wobec sąsiadów i pracowników służby zdrowia oraz o szeregu zaburzeń organicznych, psychiatrycznych i osobowości, w tym psychozie i paranoi. W latach 1998–2007 skarżący został zabrany do szpitala co najmniej sześć razy po próbach samobójczych, paranoi wywołanej alkoholem, zgłoszeniach o niezidentyfikowanych gróźbach śmierci, twierdzeniach o podłożeniu materiałów wybuchowych w różnych miejscach publicznych oraz groźbach pod adresem sąsiadów, że wysadzi kanister z benzyną. Zgodnie z raportem z 29 marca 2007 r. wydanym przez lokalną służbę ratowniczą, skarżący wzywał pogotowie ratunkowe do swojego domu dwanaście razy w marcu 2007 r. (sam 28 marca 2007 r. pięć razy). Za każdym razem nie było widocznego powodu wezwania. Skarżący zachowywał się agresywnie wobec personelu medycznego, dokonywał propozycji seksualnych wobec lekarek i pił alkohol w ich obecności. Służba zwróciła się o eskortę policyjną przy dalszych wizytach pod jego adresem. Stwierdzili, że wizyty u skarżącego powodują opóźnienia w udzielaniu pomocy osobom znajdującym się w rzeczywistym zagrożeniu życia oraz stwarzają niebezpieczeństwo dla personelu pogotowia ratunkowego. Zgodnie z raportem policji z 2 kwietnia 2007 r. skarżący kontaktował się z policją trzy razy w ciągu dwóch dni, twierdząc, że został zaatakowany przez plemiona koczownicze, że znalazł niewybuch z czasów II wojny światowej oraz że materiały wybuchowe zostały podłożone w obiekcie przemysłowym. Alarmy skarżącego zostały sprawdzone i uznane za bezpodstawne. 3 kwietnia 2007 r. skarżący został przyjęty bez swojej zgody do Sankt-petersburskiego Szpitala Psychiatrycznego nr 3 (Психиатрическая больница № 3 г. Санкт-Петербурга) („szpital”). Podstawą przyjęcia były powtarzające się, bezpodstawne telefony do policji o obecności materiałów wybuchowych w obiekcie przemysłowym, seria telefonów do pogotowia ratunkowego z ofertami usług seksualnych dla lekarek, a także gróźby przemocy wobec personelu pogotowia ratunkowego. Skarżący odmówił dobrowolnego leczenia lub przyjęcia do szpitala. Tego samego dnia komisja złożona z psychiatrów szpitala zbadala skarżącego i jego dokumentację medyczną oraz zdiagnozowała u niego organiczne zaburzenie psychiczne w połączeniu z zaburzeniami osobowości, w tym paranoicznymi. Komisja stwierdziła również, że skarżący stanowi zagrożenie dla siebie i innych oraz że istnieje ryzyko znacznego uszkodzenia jego zdrowia z powodu prawdopodobnego pogorszenia się lub zaostrzenia jego stanu psychicznego w razie braku pomocy psychiatrycznej. Istotne fragmenty raportu komisji brzmią następująco:
„Pacjent miał zwyczaj mocnego upijania się alkoholem i przebył uraz czaszki. Zaburzenia psychiatryczne od 1979 roku. Historia kliniczna [wskazuje] na problemy behawioralne, w tym niestabilność afektywną, skargobiorcze idee dotyczące własnej ważności i prześladowania, osiągające rozmiary urojeń. [Był] często leczony w placówkach psychiatrycznych z powodu agresywnych i autoagresywnych nawyków w kontekście ostrych chorobliwych przeżyć emocjonalnych. Przyjęcia do szpitala były, jako zasada, „przymusowe”.
W przebiegu klinicznym defekty organiczne stały się dominujące, objawiające się przez drobiazgowość, zgrubienie emocji i zaostrzenie jego skargobiorczych tendencji. Obecne przyjęcie jest spowodowane nieodpowiednim zachowaniem: poinformował policję, że gdzieś podłożono materiały wybuchowe, konflikty z [plemionami koczowniczymi], wzywał pogotowie ratunkowe, a gdy przyjechali, groził personelowi, zachowywał się niewłaściwie wobec kobiet.
Podczas badania – w pełni orientuje się w otoczeniu, szczegółowo odpowiada na pytania. „Przypochlebiający się”. Wierzy, że jest prześladowany przez policję, ponieważ jest „osobą z epoki stalinowskiej, a oni nie chcą pracować”, wykazuje niekrytyczny stosunek do [własnego] zachowania, nie koryguje idei własnej ważności i prześladowania. Zaprzecza złudzeniom percepcyjnym.
Biorąc pod uwagę brak krytycznego stosunku do jego niewłaściwego zachowania, obecność idei własnej ważności i prześladowania, [można] stwierdzić, że podlega on art. 29 lit. a) i c) Ustawy Federacji Rosyjskiej o pomocy psychiatrycznej i gwarancjach praw obywateli przy jej świadczeniu z 1992 r. („Ustawa o pomocy psychiatrycznej z 1992 r.”).”
4 kwietnia 2007 r. szpital złożył wniosek o orzeczenie sądowe dotyczące przymusowego umieszczenia skarżącego w szpitalu na podstawie art. 29 lit. a) i c) Ustawy o pomocy psychiatrycznej z 1992 r., ponieważ skarżący stanowił zagrożenie dla siebie i innych oraz ryzykował znacznego uszkodzenia zdrowia na skutek prawdopodobnego pogorszenia się lub zaostrzenia swojego stanu w razie braku leczenia psychiatrycznego. 9 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy w Primorskim w Sankt Petersburgu (Приморский районный суд г. Санкт-Петербурга) uwzględnił wniosek o przyjęcie skarżącego do szpitala bez jego zgody. Na rozprawie obecni byli skarżący, adwokat z urzędu, pani L., psychiatrzy oraz prokurator. W trakcie rozprawy Sąd Rejonowy przeanalizował dokumentację medyczną skarżącego i wysłuchał zeznań psychiatrów, którzy odnosili się do poważnego nadużywania alkoholu, nieprzewidywalnego zachowania, bezpodstawnych telefonów do policji i zachowań groźnych wobec personelu medycznego. Z protokołu rozprawy wynika, że skarżący twierdził, że poinformowanie policji o domniemanej obecności materiałów wybuchowych w fabryce było jego obywatelskim obowiązkiem, skarżył się na reżim szpitalny i udogodnienia oraz powoływał się na swoją przyjaźń z pewnymi osobistościami medialnymi w Rosji.
Istotne fragmenty postanowienia sądowego zezwalającego na leczenie skarżącego brzmią następująco:
„... Rekomendacja przyjęcia do szpitala została wydana ... ze względu na obecność poważnego zaburzenia psychicznego, które może spowodować znaczną szkodę dla [jego] zdrowia z powodu pogorszenia się lub zaostrzenia stanu psychicznego w razie braku pomocy psychiatrycznej.
Pan V.K. nie wyraził zgody na przyjęcie do szpitala, ponieważ odmówił leczenia.
3 kwietnia 2007 r. został zbadany przez komisję psychiatrów, która ustaliła, że [jest] świadomy otoczenia, szczegółowo odpowiada na pytania, wierzy, że jest prześladowany przez policję, ponieważ jest „osobą z epoki stalinowskiej, a oni nie chcą pracować”, wykazuje niekrytyczny stosunek do [swojego] zachowania, nie koryguje idei własnej ważności i prześladowania, zaprzecza złudzeniom percepcyjnym. Na podstawie swoich obserwacji komisja wniosła, że leczenie pana V.K. w trybie stacjonarnym jest konieczne. Sąd nie ma podstaw, by wątpić w wnioski zawarte w raporcie komisji. Nie ma dowodów na odwrót.
Po rozważeniu dowodów w sprawie, po wysłuchaniu opinii lekarzy, adwokat, pani L., która uznała leczenie stacjonarne za rozsądne, oraz opinii prokuratora ... sąd stwierdza, że wniosek lekarza naczelnego Szpitala jest uzasadniony, ponieważ pan V.K. cierpi na poważne zaburzenie, które wskazuje na ryzyko znacznego uszkodzenia [jego] zdrowia z powodu pogorszenia się lub zaostrzenia jego stanu psychicznego w razie braku pomocy psychiatrycznej.”
20 kwietnia 2007 r. skarżący został formalnie wypisany ze szpitala po poprawie jego zdrowia psychicznego. 25 kwietnia 2007 r. skarżący, reprezentowany przez pana D. Barteniewa, adwokata prowadzącego praktykę w Sankt Petersburgu, złożył odwołanie od postanowienia z 9 kwietnia 2007 r., twierdząc między innymi, że adwokat z urzędu, pani L., nie wypełniła należycie swoich funkcji. Tego samego dnia skarżący opuścił szpital. 2 sierpnia 2007 r. odwołanie skarżącego zostało odrzucone w trybie skróconym krótkim orzeczeniem Sądu Miejskiego w Sankt Petersburgu (Санкт-Петербургский городской суд). Istotne fragmenty brzmią następująco:
„... Uwzględniając wniosek, [sąd niższej instancji] stwierdził, że istniały dobre powody, by umieścić pana V.K. w szpitalu wbrew jego woli.
Wniosek sądu opierał się na dowodach, które mu przedłożono ... [Jest to] udowodnione raportem komisji psychiatrów szpitala, który opisuje stan pana V.K. i potwierdza istnienie poważnego zaburzenia psychicznego wskazującego na ryzyko znacznego uszkodzenia [jego] zdrowia z powodu pogorszenia się lub zaostrzenia jego stanu psychicznego w razie braku pomocy psychiatrycznej.
Argumenty zawarte w apelacji, że adwokat z urzędu pani L. nie należycie wypełniła swoich funkcji zawodowych, nie mogą służyć jako podstawa do uchylenia postanowienia, które jest zgodne z prawem pod względem merytorycznym ...”
Żaden z materiałów dostępnych Sądowi nie sugeruje, aby skarżący kiedykolwiek miał ograniczoną zdolność prawną lub został mu ustanowiony opiekun prawny.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1974 i 1994 roku i mieszkają w Baku. W momencie zdarzeń pierwszy skarżący był członkiem jednej z głównych partii opozycyjnych w kraju, Ludowej Partii Frontu Azerbejdżanu, a drugi skarżący był członkiem grupy opozycyjnej Nida. Skarżący wzięli udział w zgromadzeniu 6 maja 2014 roku. Zdaniem skarżących, znajdowali się wśród osób, które zebrały się w pobliżu Sądu Okręgowego w Baku, aby wesprzeć członków Nida (grupy opozycyjnej), którzy tego dnia byli sądzeni. Sala rozpraw była pełna, dlatego niektórzy ludzie zebrali się na zewnątrz sądu, czekając na wynik postępowania. Gdy sąd ogłosił wyrok, ci, którzy zebrali się na zewnątrz, zaczęli protestować przeciwko wyrokowi, uznając go za niesprawiedliwy. Protest był krótki, spontaniczny i pokojowy. Natychmiast po tym, jak protestujący zaczęli skandować hasła, funkcjonariusze policji i osoby w cywilu zaczęli siłą rozpędzać demonstrację. Skarżący zostali zatrzymani podczas akcji rozpędzania i przewiezieni na komisariat policji, gdzie przetrzymywano ich przez noc. Skarżący byli przesłuchiwani na komisariacie. W dniu zatrzymania skarżących sporządzono na nich raporty o wykroczeniach administracyjnych (inzibati xəta haqqında protokol), w których stwierdzono, że popełnili wykroczenie administracyjne na podstawie art. 298.2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych („KWA”): udział w zgromadzeniu publicznym zorganizowanym niezgodnie z prawem. Zdaniem skarżących, nigdy nie doręczono im kopii raportów o wykroczeniach administracyjnych ani innych dokumentów z ich akt sprawy. Nie zapewniono im dostępu do adwokata ani po zatrzymaniu, ani podczas przebywania w areszcie policyjnym. Na podstawie decyzji funkcjonariusza policji i zarządzenia z 6 maja 2014 r. zaproszono adwokata z urzędu (pana O.A.) do obrony pierwszego skarżącego. Podobnie, na podstawie decyzji funkcjonariusza policji i zarządzenia z 6 maja 2014 r., zaproszono adwokata z urzędu (pana A.B.) do obrony drugiego skarżącego. Skarżący zostali stawieni przed Sądem Rejonowym Nasimi w dniu następującym po ich zatrzymaniu. Zdaniem skarżących, rozprawa przed sądem pierwszej instancji była w obu przypadkach bardzo krótka. Nie wpuszczano osób z publiczności na salę rozpraw, mimo że sąd nie podjął formalnej decyzji o wyłączeniu rozprawy od jawności. Zdaniem skarżących, nie dano im możliwości powołania adwokatów własnego wyboru. Adwokat z urzędu został zaproszony do obrony pierwszego skarżącego. Był to ten sam adwokat, pan O.A., który został zaproszony do jej obrony zgodnie z powyższą decyzją funkcjonariusza policji z 6 maja 2014 r. Drugi skarżący nie był reprezentowany przez adwokata. Zgodnie z transcriptem rozprawy w jego sprawie, odmówił on pomocy adwokata z urzędu i zdecydował się bronić osobiście. Zgodnie z transcriptem rozprawy dotyczącej pierwszego skarżącego, adwokat z urzędu nie złożył żadnych ustnych ani pisemnych wniosków. Jedynymi świadkami przesłuchanymi podczas rozprawy dotyczącej pierwszego skarżącego byli funkcjonariusze policji, którzy zgodnie z oficjalnymi zapisami ją zatrzymali lub sporządzili raport o wykroczeniu administracyjnym przeciwko niej. Zeznali, że skarżąca zorganizowała nieautoryzowany protest. W odniesieniu do drugiego skarżącego sąd nie przesłuchał żadnego świadka. Zgodnie z transcriptem rozprawy dotyczącej pierwszego skarżącego, oświadczyła ona, że wzięła udział w proteście 6 maja 2014 r. i słusznie użyła „nieodpowiedniego języka” w trakcie protestu. Zgodnie z transcriptem rozprawy dotyczącej drugiego skarżącego, oświadczył on, że po prostu protestował przeciwko niesprawiedliwemu wyrokowi wobec członków Nida i nie popełnił żadnego bezprawnego działania. W obu przypadkach Sąd Rejonowy Nasimi uznał, że skarżący wzięli udział w nieautoryzowanej demonstracji. Sąd uznał skarżących za winnych na podstawie art. 298.2 KWA i skazał ich na areszt administracyjny odpowiednio na trzydzieści i dwadzieścia dni. W nieokreślonych datach skarżący wnieśli odwołania do Sądu Apelacyjnego w Baku, argumentując, że ich skazania naruszyły ich prawa, ponieważ protest, w którym wzięli udział, był spontaniczny i pokojowy. Skarżący skarżyli się również, że ich zatrzymania były niezgodne z prawem, a rozprawy przed sądem pierwszej instancji nie były sprawiedliwe. Wnieśli do Sądu Apelacyjnego w Baku o uchylenie decyzji sądu pierwszej instancji w ich sprawach. Pierwszy skarżący był reprezentowany przez adwokata własnego wyboru przed Sądem Apelacyjnym w Baku. Drugi skarżący nie był reprezentowany przez adwokata. Odpowiednio 16 i 22 maja 2014 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołania skarżących i utrzymał w mocy decyzje sądu pierwszej instancji.


Skarżący urodził się w 1988 roku i mieszka w Baku. Opozycja planowała przeprowadzenie demonstracji 12 i 26 stycznia 2013 r. w Baku. Organizatorzy demonstracji nie zawiadomili uprzednio odpowiedniego organu, czyli Władzy Wykonawczej Miasta Baku („BCEA”). Informacje o demonstracjach były rozpowszechniane za pośrednictwem Facebooka lub prasy. Zdaniem skarżącego demonstracje miały charakter pokojowy i odbyły się w sposób pokojowy. Uczestnicy demonstracji z 12 stycznia 2013 r. zwracali uwagę opinii publicznej na śmierć żołnierzy w wojsku. Uczestnicy demonstracji z 26 stycznia 2013 r. potępiali użycie siły przez policję wobec osób biorących udział w poprzednich demonstracjach. Skarżący wziął udział w obu demonstracjach, jednak krótko po ich rozpoczęciu policja zaczęła rozpraszać zgromadzenia. W obu przypadkach skarżący został zatrzymany podczas akcji rozpraszania i przewieziony na komisariat, gdzie został przesłuchany. W obu przypadkach w dniu zatrzymania skarżącego sporządzono wobec niego „protokół o wykroczeniu administracyjnym” (inzibati xəta haqqında protokol). W protokołach stwierdzono, że skarżący popełnił wykroczenie administracyjne na podstawie art. 298.2 (udział w zgromadzeniu publicznym, które nie zostało zorganizowane zgodnie z prawem) Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych („KWA”). Zdaniem skarżącego nigdy nie doręczono mu kopii protokołów o wykroczeniu administracyjnym ani innych dokumentów z akt sprawy. W żadnym z przypadków nie zapewniono mu dostępu do prawnika po zatrzymaniu ani podczas pobytu w areszcie policyjnym. Oświadczenie (ərizə) napisane przez skarżącego 12 stycznia 2013 r. na komisariacie i przedłożone Sądowi przez Rząd wykazało, że w pierwszym przypadku skarżący oświadczył, że będzie bronił się osobiście. Oświadczenie napisane przez skarżącego 26 stycznia 2013 r. na komisariacie i przedłożone Sądowi przez Rząd wykazało, że w drugim przypadku skarżący oświadczył, że „nie potrzebuje prawnika ze względu na swoją sytuację [finansową]”. W pierwszym przypadku, po kilku godzinach pobytu w areszcie policyjnym, skarżący został zwolniony pod warunkiem zobowiązania do stawienia się ponownie na komisariacie 14 stycznia 2013 r. W pierwszym przypadku skarżący został doprowadzony przed Sąd Rejonowy Nasimi 14 stycznia 2013 r., w dniu, w którym stawił się na komisariacie. W drugim przypadku został doprowadzony przed Sąd Rejonowy Nasimi 26 stycznia 2013 r., w dniu swojego zatrzymania. Zdaniem skarżącego rozprawa przed sądem w obu przypadkach była bardzo krótka. Publiczności nie pozwolono na udział, mimo że sąd nie podjął formalnej decyzji o wyłączeniu rozprawy jawności. Zdaniem skarżącego w obu przypadkach nie dano mu możliwości zatrudnienia prawnika własnego wyboru. Oświadczenie podpisane przez skarżącego 14 stycznia 2013 r. i przedłożone Sądowi przez Rząd wykazało, że w pierwszym przypadku skarżący oświadczył, że nie potrzebuje pomocy prawnej i będzie bronił się osobiście. Na rozprawie sądowej w drugim przypadku wyznaczono skarżącemu prawnika z urzędu. Z protokołu rozprawy w drugim przypadku wynika, że w ustnych wystąpieniach prawnik z urzędu krótko stwierdził, że w działaniach skarżącego wystąpiły znamiona wykroczenia administracyjnego, i poprosił sąd o wydanie sprawiedliwego wyroku. W obu przypadkach sąd przesłuchał funkcjonariuszy policji biorących udział w akcjach rozpraszania oraz funkcjonariuszy policji, którzy sporządzili protokoły o wykroczeniu administracyjnym przeciwko skarżącemu. Funkcjonariusze policji zeznali, że skarżący zorganizował nieautoryzowaną demonstrację. W obu przypadkach sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący wziął udział w nieautoryzowanej demonstracji. W obu przypadkach, decyzjami z odpowiednio 14 i 26 stycznia 2013 r., sąd pierwszej instancji uznał skarżącego za winnego popełnienia wykroczenia na podstawie art. 298.2 KWA. Sąd skazał go na grzywny w wysokości odpowiednio 500 manatów (AZN) i 400 AZN. W nieokreślonych datach skarżący wniósł odwołania do Sądu Apelacyjnego w Baku, argumentując, że jego skazania naruszyły jego prawa, ponieważ demonstracje, w których wziął udział, miały charakter pokojowy. Skarżył się również, że jego zatrzymania były niezgodne z prawem, a rozprawy przed odpowiednimi sądami pierwszej instancji nie były sprawiedliwe. W pierwszym przypadku skarżącego nie reprezentował przed Sądem Apelacyjnym w Baku prawnik. Na rozprawie przed sądem odwoławczym w drugim przypadku skarżącego reprezentował ten sam prawnik, który reprezentował go przed sądem pierwszej instancji. W obu przypadkach, odpowiednio 25 stycznia i 6 lutego 2013 r., Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołanie skarżącego i utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji.


Skarżąca urodziła się w 1937 roku i mieszka w Sofii. Mąż skarżącej był właścicielem części domu i działki w Sofii. Decyzją burmistrza z 15 października 1981 r. nieruchomość ta została wywłaszczona w celu budowy stacji metra. Decyzja ta, oparta na art. 98 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym i urbanistyce z 1973 r., przewidywała, że mąż skarżącej otrzyma w zamian trzypokojowe mieszkanie w budynku, który gmina planowała wybudować. W 1989 r. skarżąca i jej mąż wyprowadzili się z wywłaszczonej nieruchomości i zamieszkali w dwupokojowym mieszkaniu komunalnym. Wywłaszczony dom został następnie wyburzony. Decyzją uzupełniającą z 1 września 1989 r., opartą na art. 100 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym i urbanistyce, burmistrz ustalił dokładną lokalizację, powierzchnię oraz inne szczegóły dotyczące przyszłego mieszkania oferowanego jako rekompensata, które miało mieć powierzchnię 94 metrów kwadratowych. W 1993 r. mąż skarżącej zmarł, po czym skarżąca stała się właścicielką przyszłego mieszkania przyznanego mu jako rekompensata. W kolejnych latach skarżąca wielokrotnie zwracała się do władz z wnioskiem o zakończenie procedury odszkodowawczej i wydanie należnego jej mieszkania, jednak bezskutecznie. Budowa budynku, w którym miało się znajdować mieszkanie, nie została rozpoczęta. W 2001 r. skarżąca wytoczyła powództwo o naprawienie szkody, twierdząc, że gmina Sofia bezprawnie zaniechała budowy i przekazania jej należnego mieszkania w okresie od stycznia 1993 r. do września 2001 r. Wyrokiem ostatecznym z 6 marca 2008 r. Sąd Kasacyjny, uznając, że gmina ponosi odpowiedzialność za nieprzekazanie mieszkania w rozsądnym terminie, przyznał skarżącej 10 000 bułgarskich lewów (BGN) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową oraz BGN 44 320 za utracone korzyści. W 2009 r. skarżąca wytoczyła nowe powództwo o naprawienie szkody przeciwko gminie Sofia, dotyczące okresu po październiku 2001 r. Powództwo to zostało oddalone wyrokiem ostatecznym Najwyższego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2013 r. na podstawie tego, że skarżąca miała do dyspozycji szczególny środek prawny, a mianowicie możliwość przewidzianą w art. 9 ust. 1 przepisów przejściowych ustawy o planowaniu terytorialnym z 2001 r. dochodzenia odszkodowania pieniężnego za wywłaszczoną nieruchomość zamiast rekompensaty w postaci mieszkania (patrz punkt 16 poniżej). W 2013 r. gmina Sofia poinformowała skarżącą, że budowa budynku, w którym miało się znajdować należne jej mieszkanie, rozpocznie się w najbliższym czasie. Zgodnie z najnowszymi informacjami złożonymi przez strony w 2014 r., gmina poszukiwała firmy do wykonania robót budowlanych.


Lata urodzenia i miejsca zamieszkania skarżących zostały wymienione w załączniku. Okoliczności sprawy są podobne do okoliczności w sprawie Gahramanli i inni przeciwko Azerbejdżanowi (nr 36503/11, §§ 6-32, 8 października 2015 r.). Skarżący byli kandydatami niezależnymi lub z opozycji w wyborach parlamentarnych z 7 listopada 2010 r. (patrz załącznik). Wszyscy skarżący przegrali wybory w swoich okręgach wyborczych. Po dniu wyborów skarżący wnieśli skargi do Centralnej Komisji Wyborczej („CKW”) dotyczące szeregu nieprawidłowości w ich odpowiednich okręgach wyborczych, które miały miejsce w trakcie i/lub przed dniem wyborów. Niektórzy z nich wnieśli również identyczne skargi do odpowiednich Okręgowych Komisji Wyborczych („OKW”). Skarżyli się na różnego rodzaju nieprawidłowości, w tym między innymi ingerencję urzędników państwowych, nielegalną kampanię wyborczą, utrudnianie pracy i zastraszanie obserwatorów wyborów, wrzucanie do urn dodatkowych kart do głosowania, wielokrotne głosowanie przez te same osoby, nieprawidłowości w nakładaniu farby wyborczej, nieprawidłowe procedury liczenia głosów, niespójności w protokołach z wynikami wyborów w obwodach wskazujące na sztucznie zawyżoną frekwencję i tak dalej. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący złożyli różnego rodzaju dowody dokumentujące konkretne przypadki skarżonych nieprawidłowości, w tym oświadczenia złożone przez obserwatorów wyborów, nagrania wideo oraz fotografie. Skarżący, którzy wnieśli skargę do właściwej OKW, nie otrzymali żadnej odpowiedzi od tych organów (z wyjątkiem skarg o numerach 37554/11 i 39042/11). Wszystkie skargi skarżących zostały rozpatrzone przez CKW, która w różnych datach (patrz załącznik) wydała decyzje oddalające roszczenia skarżących, podając uzasadnienie podobne do uzasadnienia decyzji CKW w sprawie Gahramanli i inni (powyżej cytowane, §§ 21-26). Skarżący wnieśli dalsze skargi do Sądu Apelacyjnego w Baku i Sądu Najwyższego, które w różnych datach (patrz załącznik) oddaliły odwołania skarżących, podając uzasadnienie podobne do uzasadnienia ich odpowiednich decyzji w sprawie Gahramanli i inni (powyżej cytowane, §§ 27-32). W międzyczasie, zanim Sąd Najwyższy wydał ostateczną decyzję w każdej ze skarg, 29 listopada 2010 r. Trybunał Konstytucyjny potwierdził ogólnokrajowe wyniki wyborów, w tym wyniki wyborów w okręgach skarżących, jako ostateczne (tamże, § 30).


Wnioskodawca mieszka w Čaglinie. Wnioskodawca był członkiem stowarzyszenia łowieckiego „V.” z siedzibą w Čaglinie (dalej „stowarzyszenie”). 17 czerwca 2012 r. zarząd stowarzyszenia wszczął postępowanie wewnętrzne przeciwko wnioskodawcy przed jego komisją dyscyplinarną. Zarząd domagał się zawieszenia wnioskodawcy w prawach członka do następnej sesji walnego zebrania stowarzyszenia (skupština) za zgłoszenie członka stowarzyszenia na policję, fałszywie oskarżając go o przestępstwo zastraszenia. Zarząd argumentował, że w ten sposób wnioskodawca dopuścił się poważnego naruszenia swoich obowiązków jako członka, co stanowi przewinienie dyscyplinarne przewidziane w wewnętrznym regulaminie stowarzyszenia. Decyzją z 25 sierpnia 2012 r. komisja dyscyplinarna umorzyła postępowanie dyscyplinarne przeciwko wnioskodawcy. Od tej decyzji nie wniesiono odwołania. Zarząd mimo to skierował sprawę do walnego zebrania w celu ponownego zbadania, zwołując nadzwyczajną sesję. 2 września 2012 r. walne zebranie podjęło, stosunkiem głosów dwudziestu do siedmiu, uchwałę o wykluczeniu wnioskodawcy ze stowarzyszenia. Został poinformowany, że może odwołać się od tej decyzji i że każde odwołanie zostanie zbadane na (zwyczajnym) dorocznym posiedzeniu walnego zebrania. Wnioskodawca odwołał się, jednak uchwała walnego zebrania została utrzymana w mocy stosunkiem głosów dwudziestu jeden do trzech po przyjęciu innej uchwały na dorocznym posiedzeniu odbywającym się 20 lutego 2013 r. Walne zebranie nie podało żadnych powodów wykluczenia wnioskodawcy w żadnej ze swoich uchwał. 11 stycznia 2014 r. wnioskodawca wniósł powództwo cywilne przeciwko stowarzyszeniu łowieckiemu do Sądu Okręgowego w Pożedze (Županijski sud u Požegi), wnosząc o stwierdzenie bezprawności uchwały walnego zebrania z 20 lutego 2013 r. i przywrócenie go w prawach członka. Powołał się na art. 26 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach (patrz punkt 22 poniżej) i argumentował, że decyzja o jego wykluczeniu została podjęta z naruszeniem procedury przewidzianej w statucie stowarzyszenia oraz jego wewnętrznych przepisach dotyczących postępowania dyscyplinarnego. W szczególności twierdził, że w braku odwołań od decyzji komisji dyscyplinarnej z 25 sierpnia 2012 r. (patrz punkt 8 powyżej), walne zebranie nie mogło uchylić tej decyzji, ponieważ zgodnie ze statutem stowarzyszenia ta komisja była jedynym organem uprawnionym do decydowania o wykluczeniu członka. Decyzją z 4 marca 2014 r. Sąd Okręgowy uznał powództwo wnioskodawcy za niedopuszczalne z powodu, że sprawa nie należy do kompetencji sądów. Istotna część tej decyzji brzmi następująco:
„Art. 26 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach sugeruje, że ochrona prawna poprzez powództwo cywilne w sądzie okręgowym może być dochodzona tylko wtedy, gdy Walne Zebranie lub inny właściwy organ stowarzyszenia nie zbadał zgłoszenia członka dotyczącego nieprawidłowości w realizacji statutu [stowarzyszenia] lub nie skorygował takich nieprawidłowości.
Takie powództwo cywilne byłoby zatem ukierunkowane na zapewnienie realizacji statutu stowarzyszenia, a tym samym nie przewidywałoby ochrony prawnej w rozumieniu stwierdzenia bezprawności konkretnej decyzji ... stowarzyszenia.
Zgodnie z art. 50 Statutu [Statut] stowarzyszenia pozwanego trybunał dyscyplinarny stosuje środki dyscyplinarne wobec członków, którzy naruszyli swoje obowiązki określone w statucie. Zgodnie z art. 7 ust. 2 Regulaminu stowarzyszenia pozwanego w sprawie postępowania dyscyplinarnego i odpowiedzialności dyscyplinarnej członków, wniosek o ponowne rozpatrzenie może zostać złożony do Walnego Zebrania [w celu zaskarżenia] decyzji Trybunału Dyscyplinarnego o wykluczeniu [członka]. Termin dla Walnego Zebrania na podjęcie uchwały w sprawie wniosku nie jest określony. Uchwała Walnego Zebrania jest ostateczna.
... skoro powód w swoim powództwie nie dochodzi ochrony [prawnej] przewidzianej w art. 26 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach, lecz prosi [sąd] o stwierdzenie bezprawności uchwały pozwanego o jego wykluczeniu, w [sprawie której] ostateczną decyzję podejmuje Walne Zebranie ... niniejsza sprawa nie należy do kompetencji sądów ...” Wnioskodawca następnie odwołał się od tej decyzji do Sądu Najwyższego (Vrhovni sud Republike Hrvatske). Decyzją z 2 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy oddalił odwołanie wnioskodawcy i utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji, uzasadniając to następująco:
„Sąd pierwszej instancji miał rację, uznając powództwo za niedopuszczalne, ponieważ sprawa nie należy do kompetencji sądów ...
W szczególności, na mocy art. 26 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach ... działalność stowarzyszeń jest nadzorowana przez ich członków, a jeśli członek stwierdzi nieprawidłowości w realizacji statutu, jest uprawniony do zgłoszenia ich do właściwego organu stowarzyszenia wyznaczonego w statucie lub do Walnego Zebrania, jeśli w statucie nie wyznaczono właściwego organu. Ponadto, jeśli pisemne zgłoszenie nie zostanie zbadane przez Walne Zebranie lub właściwy organ stowarzyszenia wyznaczony w statucie w ciągu trzydziestu dni od jego złożenia lub jeśli nieprawidłowości nie zostaną skorygowane, członek może wnieść powództwo cywilne do sądu okręgowego, w którego obszarze jurysdykcji znajduje się siedziba stowarzyszenia, w celu ochrony swoich praw określonych w statucie.
Wspomniany przepis ... reguluje jurysdykcję sądów w zakresie prawa członków stowarzyszenia do nadzoru nad jego działalnością. Prawo to nie obejmuje uprawnienia do kwestionowania legalności decyzji podjętej w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko powodowi jako członkowi, jak to słusznie wyjaśniono w zaskarżonej [decyzji pierwszej instancji].
W tym kontekście należy wziąć pod uwagę, że sprawa dotyczy członkostwa w ... organizacji dobrowolnej [gdzie] członkowie mogą zgodnie z przepisami wewnętrznymi regulować ochronę [swoich] praw członkowskich. W związku z tym decyzja o wykluczeniu członka nie należy do kompetencji sądów na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach.
Pozwane stowarzyszenie nie jest podmiotem władz publicznych, a podejmowane przez nie decyzje nie są aktami administracyjnymi, co oznacza, że powództwo powoda nie mogłoby zostać nawet zbadane przez Sąd Administracyjny na podstawie [odpowiednich przepisów] ustawy o sporach administracyjnych. Jest to również opinia Trybunału Konstytucyjnego, wyrażona w sprawie U-III-140/2006.
Z tego wynika, że sąd okręgowy miał rację, decydując, że sądy nie mają jurysdykcji do rozpoznania powództwa powoda ...” 12 czerwca 2014 r. wnioskodawca złożył skargę konstytucyjną na decyzję Sądu Najwyższego. Zarzucił naruszenie prawa do rzetelnego procesu gwarantowanego w art. 29 ust. 1 Konstytucji Chorwacji (patrz punkt 19 poniżej) oraz wyraźnie powołał się na art. 6 § 1 Konwencji. Decyzją z 18 grudnia 2014 r. Trybunał Konstytucyjny (Ustavni sud Republike Hrvatske) uznał skargę konstytucyjną wnioskodawcy za niedopuszczalną i doręczył swoją decyzję jego przedstawicielowi 30 stycznia 2015 r. Uznał, że sprawa nie budzi żadnych kwestii konstytucyjnych.


Skarżący urodził się w 1978 roku i mieszka w Moskwie. Przed jej prywatyzacją mieszkanie przy ul. Dmitrowskim Szosie 103-29 w Moskwie było własnością miasta Moskwy. N. i jej syn B. zamieszkiwali tam jako najemcy od 1968 roku na podstawie umowy najmu socjalnego z miastem. N. zmarła w 1993 roku, a B. zmarł w 1994 roku. 11 czerwca 2002 roku miejski organ nadzorujący transakcje nieruchomościami w Moskwie („Mosżilsierwis”) autoryzował wymianę mieszkań między N., której nazwisko nie zostało usunięte z rejestru najemców, a K. 21 czerwca 2002 roku Mosżilsierwis wydał wszystkie dokumenty niezbędne dla K. do wprowadzenia się do mieszkania N. 16 października 2002 roku Moskiewski Departament Mieszkalnictwa przeniósł tytuł własności mieszkania na K. w ramach programu prywatyzacji. 11 listopada 2002 roku Moskiewski Miejski Komitet Rejestracji Transakcji Nieruchomościami („Komitet Rejestracji”) zarejestrował tytuł własności K. do mieszkania. 18 listopada 2002 roku K. sprzedał mieszkanie skarżącemu. 19 listopada 2002 roku Komitet Rejestracji zarejestrował tytuł własności skarżącego do mieszkania. Skarżący wprowadził się do mieszkania wraz z rodziną. 14 sierpnia 2003 roku policja wszczęła śledztwo karne w sprawie oszukańczego nabycia mieszkania przez K. i inne osoby. 14 lutego 2004 roku śledztwo zostało zawieszone, ponieważ nie ustalono miejsca pobytu domniemanych sprawców. 4 sierpnia 2014 roku K. zmarł. Śledztwo karne przeciwko niemu zostało umorzone. Zgodnie z informacją Rządu, śledztwo zostało wznowione w zakresie pozostałych podejrzanych. Postępowanie nadal trwa. W nieokreślonym dniu prokurator wniósł powództwo cywilne w imieniu Moskiewskiego Departamentu Polityki Mieszkaniowej i Funduszu Mieszkalnego („Departament Mieszkalnictwa”), domagając się unieważnienia wszystkich transakcji dotyczących mieszkania, eksmisji skarżącego i zwrotu mieszkania miastu Moskwie. Skarżący wniósł powództwo wzajemne o odszkodowanie przeciwko miastu Moskwie. Twierdził, że oszukańcze transakcje dotyczące mieszkania wynikły z niedopatrzenia organów w należytej weryfikacji dokumentów złożonych przez K. w celu wymiany i prywatyzacji mieszkania. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, jego powództwo wzajemne o odszkodowanie zostało oddalone przez sąd jako przedwczesne. 17 kwietnia 2006 roku Rejonowy Sąd w Timiriaziewskim w Moskwie uwzględnił powództwo prokuratora. Sąd ustalił, że N. zmarła w 1993 roku, a B. zmarł w 1994 roku; że po ich śmierci nadal byli zarejestrowani jako najemcy zamieszkujący w mieszkaniu; że mieszkanie rzekomo wymienione przez K. nigdy nie istniało; że wszystkie dokumenty złożone przez K. w celu wymiany mieszkań zostały sfałszowane i że wszystkie w nich wskazane dane, w tym nazwa ulicy oraz imiona i nazwiska rejestratora i notariusza, były fałszywe. Sąd unieważnił wymianę mieszkań między N. a K. Sąd uznał dalej, że K. oszukał miasto Moskwę, składając sfałszowane dokumenty w celu wymiany i prywatyzacji mieszkania, co należy interpretować jako wykonanie odpowiedniej transakcji w braku zamiaru jej dokonania przez stronę miasta Moskwy. Sąd przywrócił prawo własności miasta do mieszkania i nakazał eksmisję skarżącego. 24 października 2006 roku Miejski Sąd w Moskwie utrzymał wyrok w mocy po rozpoznaniu odwołania. Sąd potwierdził, że sąd niższej instancji prawidłowo zastosował przepisy prawne, które pozwalały prawnemu właścicielowi nieruchomości na jej odzyskanie od nabywcy w dobrej wierze. W nieokreślonym dniu skarżący ponownie wniósł pozew przeciwko miastu Moskwie o odszkodowanie. 12 maja 2008 roku Rejonowy Sąd w Presnienskim oddalił powództwo. Sąd nie dostrzegł związku przyczynowego między utratą tytułu własności do mieszkania przez skarżącego a działaniami pozwanego. 18 września 2008 roku Miejski Sąd w Moskwie utrzymał wyrok w mocy po rozpoznaniu odwołania. 5 lutego 2007 roku komornik wszczął postępowanie egzekucyjne w zakresie wyroku z 17 kwietnia 2006 roku. 1 czerwca 2007 roku Rejonowy Sąd w Timiriaziewskim w Moskwie zawiesił na sześć miesięcy egzekucję części wyroku dotyczącej eksmisji skarżącego. Skarżący nadal zamieszkiwał w mieszkaniu. 5 marca 2012 roku Komitet Rejestracji zarejestrował prawo własności miasta do mieszkania. Wydaje się, że służba komornicza zgubiła nakaz egzekucyjny i 30 marca 2012 roku Departament Mieszkalnictwa złożył wniosek o duplikat. 29 maja 2012 roku Sąd Rejonowy wydał duplikat nakazu egzekucyjnego. 22 czerwca 2012 roku Sąd Miejski utrzymał w mocy decyzję z 29 maja 2012 roku po rozpoznaniu odwołania. 31 sierpnia 2012 roku komornik otworzył postępowanie egzekucyjne w zakresie wyroku z 17 kwietnia 2006 roku. 4 grudnia 2012 roku Rejonowy Sąd w Timiriaziewskim w Moskwie nakazał skarżącemu zapłacenie grzywny w wysokości 500 rubli rosyjskich za nieprzestrzeganie nakazu egzekucyjnego w terminie. 28 grudnia 2013 roku skarżący wynajął inne mieszkanie na okres od stycznia do marca 2014 roku. 28 marca 2014 roku Sąd Rejonowy zawiesił postępowanie o eksmisję na jeden rok, a skarżący wprowadził się z powrotem do mieszkania. 11 lutego 2014 roku postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, ponieważ Departament Mieszkalnictwa wycofał nakaz egzekucyjny. Zgodnie z informacją Rządu, 12 lutego 2014 roku Departament Mieszkalnictwa zawarł ze skarżącym roczną umowę najmu socjalnego dotyczącą mieszkania, do czasu rozwiązania jego problemu mieszkaniowego. 25 sierpnia 2014 roku Departament Mieszkalnictwa zawarł ze skarżącym stałą umowę najmu socjalnego. 10 października 2014 roku Departament Mieszkalnictwa przeniósł własność mieszkania na skarżącego w ramach programu prywatyzacji.


W nieokreślonym dniu w 1995 r. skarżący wnieśli pozew przeciwko Radzie Miejskiej Bukaresztu i Radzie Lokalnej Szóstego Okręgu Bukaresztu, domagając się odzyskania praw własności do działki gruntu o powierzchni 1761 m² położonej przy ul. Valea-Lungă nr 37-39, Okręg nr 6, Bukareszt. Wyrokiem z 9 kwietnia 1998 r. Sąd Okręgowy w Bukareszcie uwzględnił powództwo skarżących co do meritum. Wyrok nie został zaskarżony przez strony, a tym samym stał się prawomocny. 27 stycznia 1999 r. Biuro Prezydenta Bukaresztu, powołując się m.in. na art. 322 § 5 rumuńskiego Kodeksu postępowania cywilnego (dalej „KPC” – patrz punkt 13 poniżej), wszczęło przeciwko skarżącym postępowanie w sprawie nadzwyczajnego odwołania, wnosząc o rewizję prawomocnego wyroku z 9 kwietnia 1998 r. i podnosząc, że pojawił się nowy dokument dotyczący gruntu roszczonego przez skarżących. Powołali się na raport sporządzony 29 grudnia 1998 r. przez Agencję Zarządzania Rynkami Okręgu Nr 6 (Administraţia Pieţelor sectorul 6 Bucureşti), w którym stwierdzono, że grunt roszczony przez skarżących jest zajęty przez targowisko. Wyrokiem z 24 września 1999 r. Sąd Okręgowy w Bukareszcie uwzględnił powództwo wniesione przez Biuro Prezydenta Bukaresztu, uznając, że dokument nie znajdował się w aktach podczas pierwszego postępowania oraz że wykazywał on, iż grunt roszczony przez skarżących jest zajęty przez targowisko. Wyrokiem z 29 stycznia 2002 r. Sąd Apelacyjny w Bukareszcie uwzględnił apelację skarżących, uznając, że dokument powołany przez Biuro Prezydenta Bukaresztu nie spełniał wymogów określonych w art. 322 § 5 KPC, ponieważ nie istniał w chwili wydania prawomocnego wyroku z 9 kwietnia 1998 r. Ponadto sąd stwierdził, że władze krajowe nie podniosły w trakcie pierwszego postępowania kwestii sytuacji prawnej gruntu przed sądem bez obiektywnej przyczyny oraz że mogły odzyskać nakłady poczynione na grunt roszczony przez skarżących, wnosząc odrębne powództwo przeciwko skarżącym i dochodząc zwrotu pieniędzy. Wyrokiem końcowym z 14 stycznia 2003 r. Sąd Najwyższy uwzględnił skargę (recurs) wniesioną przez Biuro Prezydenta Bukaresztu, uznając, że chociaż dokument nie istniał w trakcie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z 9 kwietnia 1998 r., dotyczył on stanu istniejącego wcześniej. Ponadto sąd stwierdził, że przepisy art. 322 § 5 KPC należy interpretować jako odnoszące się do dokumentów wykorzystanych przez jedną ze stron w celu udowodnienia, w świetle nowych elementów, faktów, które ogólnie nie były znane sądowi wydającemu zaskarżony wyrok. W powyższym świetle sąd uznał, że pojęcie „dokumentu” należy interpretować restrykcyjnie. Na koniec uznał za nieistotny fakt, że dokument, na który powołała się strona wnosząca o rewizję, został uzyskany w wyniku zbadania innych dokumentów, które istniały w chwili wydania wyroku z 9 kwietnia 1998 r. i które poświadczały te same fakty, lecz nie zostały przedłożone sądowi wydającemu ten wyrok. 12 lutego 2002 r. skarżący złożyli wniosek na podstawie ustawy nr 10/2001 o zasadach regulowania mienia nieruchomego bezprawnie przejętego przez państwo w okresie od 6 marca 1945 r. do 22 grudnia 1989 r.; domagali się restytucji w naturze działki gruntu o powierzchni 1761 m². Z akt sprawy wynika, że w 2010 r. wniosek ten wciąż był rozpatrywany przez władze administracyjne, ponieważ wymagane było złożenie dodatkowej dokumentacji.