Skarżący urodził się w 1955 roku. W momencie składania wniosku był osadzony w więzieniu Kaisheim. Następnie został zwolniony. Skarżący jest uzależniony od heroiny nieprzerwanie od 1973 roku, kiedy miał 17 lat. Od 1975 roku choruje również na wirusowe zapalenie wątroby typu C, a od 1988 roku jest nosicielem wirusa HIV. Uznano go za w 100% niezdolnego do pracy i od 2001 roku otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy. Próbował pokonać swoje uzależnienie od heroiny za pomocą różnych rodzajów leczenia (w tym pięciu kursów stacjonarnej terapii odwykowej), z których wszystkie zakończyły się niepowodzeniem. W latach 1991–2008 uzależnienie skarżącego od heroiny było leczone za pomocą przepisanej przez lekarza i nadzorowanej terapii substytucyjnej. Od 2005 roku skarżący zmniejszył dawkę swojego leku substytucyjnego (Polamidon) i oprócz tego leku zażywał heroinę. W 2008 roku skarżący został aresztowany pod zarzutem handlu narkotykami i osadzony w areszcie śledczym w więzieniu Kaisheim, gdzie jego leczenie substytucyjne zostało przerwane wbrew jego woli. 3 czerwca 2009 roku Sąd Rejonowy w Augsburgu uznał skarżącego za winnego handlu narkotykami i skazał go na trzy lata i sześć miesięcy pozbawienia wolności, a z uwzględnieniem wcześniejszego wyroku – na kolejne dwa lata i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Sąd zarządził również umieszczenie skarżącego w placówce odwykowej, co miało zostać wykonane po sześciu miesiącach pobytu w więzieniu. Skarżącemu nadal nie zapewniono leczenia substytucyjnego w związku z uzależnieniem od heroiny. 10 grudnia 2009 roku został przeniesiony do ośrodka terapii uzależnień w Günzburgu, w Bawarii, gdzie przeszedł leczenie oparte na abstynencji, bez dodatkowej terapii substytucyjnej. 19 kwietnia 2010 roku Sąd Rejonowy w Memmingen orzekł o zakończeniu pobytu skarżącego w placówce odwykowej i zarządził jego ponowne przeniesienie do więzienia. W decyzji z dnia 25 czerwca 2010 roku Sąd Apelacyjny w Monachium oddalił odwołanie skarżącego. Biorąc w szczególności pod uwagę opinie wyrażone przez lekarzy leczących skarżącego, sąd uznał, że nie można już z wystarczającym prawdopodobieństwem oczekiwać, że skarżący zostanie wyleczony z uzależnienia od narkotyków lub że przez znaczny czas uda się zapobiec jego nawrotowi do nadużywania narkotyków. Potajemnie zażywał metadon w klinice i brakowało mu motywacji do prowadzenia życia wolnego od narkotyków. Skarżący został przeniesiony z powrotem do więzienia Kaisheim 30 kwietnia 2010 roku. Lekarze więzienni podawali mu codziennie różne leki przeciwbólowe na przewlekły ból wynikający z polineuropatii. W trakcie osadzenia ból stóp, szyi i kręgosłupa stał się tak silny, że przynajmniej w pewnych okresach spędzał większość czasu w łóżku. Skarżący został zbadany przez zewnętrznego lekarza internistę, dr H., na żądanie władz więziennych w październiku 2010 roku. Dr H. nie uznał za konieczne wprowadzenie jakichkolwiek zmian w leczeniu zakażeń skarżącego wirusem HIV i wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Biorąc pod uwagę przewlekły ból skarżącego związany z długotrwałym zażywaniem narkotyków i polineuropatią, zaproponował, aby służba medyczna więzienia ponownie rozważyła możliwość leczenia substytucyjnego. Następnie potwierdził, że w tym celu skarżący powinien zostać zbadany przez lekarza specjalizującego się w terapii uzależnień. Skarżący uzyskał również na swoje żądanie opinię sporządzoną przez zewnętrznego lekarza specjalizującego się w leczeniu uzależnień (dr B.) z dnia 27 lipca 2011 roku, opartą na pisemnych ustaleniach lekarza H. oraz ustaleniach i oświadczeniach lekarza i władz więzienia Kaisheim, ale bez możliwości osobowego zbadania skarżącego. Dr B. uznał, że z medycznego punktu widzenia skarżącemu należy zapewnić leczenie substytucyjne. Wyjaśnił, że zgodnie z Wytycznymi Federalnej Izby Lekarskiej dotyczącymi substytucyjnego leczenia uzależnionych od opioidów (Richtlinien der Bundesärztekammer zur Durchführung der substitutionsgestützten Behandlung Opiatabhängiger) z 19 lutego 2010 roku (patrz punkt 30 poniżej), terapia substytucyjna jest uznawana na arenie międzynarodowej za najlepszą możliwą terapię dla długotrwale uzależnionych od opioidów. Odtruwanie powoduje u zainteresowanej osoby poważne obciążenie fizyczne i skrajny stres psychiczny i powinno być podejmowane tylko w przypadkach bardzo krótkotrwałego uzależnienia od opioidów. Terapia substytucyjna zapobiega pogorszeniu stanu zdrowia pacjenta i wysokiemu ryzyku dla życia, które pojawia się szczególnie po przymusowej abstynencji w więzieniu. Ponadto zapobiega rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych, takich jak HIV i wirusowe zapalenie wątroby typu C. Należało wyjaśnić, czy w przypadku skarżącego konieczne jest dalsze leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu C, na które choruje. W pismach z dnia 6 czerwca 2011 roku, które następnie uzupełniał, skarżący zwrócił się do władz więzienia Kaisheim z wnioskiem o leczenie diacetylomorfiną, Polamidonem lub innym substytutem heroiny w związku z uzależnieniem od heroiny. Ewentualnie wnosił o to, by kwestię, czy takie leczenie substytucyjne jest konieczne, zbadał specjalista od leczenia uzależnień. Skarżący twierdził, że leczenie substytucyjne jest jedynym odpowiednim leczeniem jego stanu zdrowia. Zgodnie z odpowiednimi Wytycznymi Federalnej Izby Lekarskiej dotyczącymi substytucyjnego leczenia uzależnionych od opioidów, leczenie substytucyjne, które otrzymywał przed osadzeniem, było wymaganym standardem leczenia jego stanu i musiało być kontynuowane podczas osadzenia. Skarżący twierdził, że jak potwierdził dr H., poważny przewlekły ból neurologiczny, na który cierpi, mógłby zostać znacznie złagodzony dzięki leczeniu substytucyjnemu, co miało miejsce podczas jego poprzedniego leczenia substytucyjnego. Będąc uzależnionym od heroiny od prawie czterdziestu lat, miał niewielkie szanse na prowadzenie całkowicie wolnego od narkotyków życia po zwolnieniu z więzienia. Jego readaptacja społeczna mogłaby więc być lepiej wspierana poprzez zapewnienie mu leczenia substytucyjnego. Podczas poprzedniego takiego leczenia był w stanie prowadzić względnie normalne życie i ukończyć szkolenie na inżyniera oprogramowania. Ponadto, powołując się na opinię dr B., skarżący twierdził, że potrzebuje terapii interferonowej w celu leczenia zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Ze względu na jego zły stan fizyczny i psychiczny, przeprowadzenie takiego leczenia bez jednoczesnej terapii substytucyjnej było niemożliwe. Substytucja pomagała również chronić innych więźniów przed zakażeniem w przypadku używania tych samych igieł, co on do zażywania narkotyków, oraz zmniejszała handel i niekontrolowane zażywanie nielegalnych narkotyków w więzieniu. Uważał również, że lekarze więzienni nie posiadają specjalistycznej wiedzy w zakresie leczenia uzależnień i poprosił o zbadanie przez zewnętrznego specjalistę. Po tym, jak pierwsza decyzja władz więziennych odrzucająca wniosek skarżącego została uchylona przez Sąd Rejonowy w Augsburgu 4 października 2011 roku z powodu niewystarczającego uzasadnienia, władze więzienne 16 stycznia 2012 roku ponownie oddaliły wniosek skarżącego. Władze więzienne argumentowały, że leczenie substytucyjne nie jest ani konieczne z medycznego punktu widzenia, ani odpowiednim środkiem w celu readaptacji skarżącego. W odniesieniu do medycznej konieczności terapii substytucyjnej, władze więzienne, powołując się na oświadczenie lekarza więziennego dr S., uznały, że terapia substytucyjna nie jest niezbędnym leczeniem w rozumieniu § 60 bawarskiej ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności (patrz punkt 27 poniżej). Stwierdziły, że skarżący, który był silnie uzależniony od narkotyków, nie otrzymywał leczenia substytucyjnego przed obecnym osadzeniem w więzieniu Kaisheim. Przed przeniesieniem do więzienia Kaisheim przebywał w ośrodku terapii uzależnień przez pięć miesięcy, gdzie był leczony przez ekspertów medycznych posiadających rozległą wiedzę w zakresie leczenia uzależnień. Skarżącemu nie podano leczenia substytucyjnego w klinice, ani lekarze nie zalecili leczenia substytucyjnego w więzieniu. Po trzech latach osadzenia nie cierpiał już na fizyczne objawy odstawienne. Ponadto jego stan w odniesieniu do zakażeń HIV i wirusowym zapaleniem wątroby typu C był stabilny i nie wymagał żadnego leczenia, dla którego terapia substytucyjna byłaby koniecznym warunkiem wstępnym. Jak zaproponował lekarz więzienny, skarżący powinien wykorzystać okazję, aby odzwyczaić się od opioidów, takich jak heroina i jej substytuty, przebywając w więzieniu, ponieważ trudno tam zdobyć narkotyki. W odniesieniu do readaptacji społecznej i leczenia skarżącego (§ 2 i 3 bawarskiej ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności, patrz punkt 27 poniżej), władze więzienne dodały, że głównym powodem, dla którego uzależnieni poddawali się terapii substytucyjnej, było zapobieganie ich ubóstwu i zaangażowaniu w przestępczość związaną z narkotykami. W więzieniu te ryzyka nie występowały. Ponadto skarżący wykazał już, że terapia substytucyjna, gdy był na wolności, nie powstrzymała go przed zażywaniem innych narkotyków ani popełnianiem przestępstw, co było spowodowane jego antyspołeczną naturą. Co więcej, skarżący zażywał również narkotyki podczas osadzenia. Dlatego też zapewnienie mu leczenia substytucyjnego mogłoby prowadzić do ryzyka dla życia i zdrowia. 26 stycznia 2012 roku skarżący, powołując się na argumenty, które przedstawił władzom więziennym, odwołał się od decyzji władz więziennych do Sądu Rejonowego w Augsburgu. Ponadto złożył wyjaśnienie, że władze więzienia Kaisheim, w którym nigdy nie zapewniano leczenia substytucyjnego, pominęły zbadanie medycznej konieczności terapii substytucyjnej zgodnie z odpowiednimi kryteriami ustalonymi, w szczególności w Wytycznych Federalnej Izby Lekarskiej dotyczących substytucyjnego leczenia uzależnionych od opioidów, które w jego przypadku zostały wyraźnie spełnione. Ponadto argumentował, że zgodnie z obowiązującymi przepisami administracyjnymi dotyczącymi leczenia substytucyjnego w więzieniach w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, otrzymałby leczenie substytucyjne, które jest przeprowadzane w więzieniach większości krajów związkowych Niemiec. 28 marca 2012 roku Sąd Rejonowy w Augsburgu, popierając argumenty podane przez władze więzienne, oddalił odwołanie skarżącego. Dodał, że nie było konieczne uzyskanie opinii eksperta ds. uzależnień. Lekarze więzienni w więzieniu Kaisheim mieli wystarczające szkolenie, aby decydować o medycznej konieczności terapii substytucyjnej, niezależnie od faktu, że terapie substytucyjne mogły nigdy nie być stosowane w tym więzieniu. Przepisy administracyjne dotyczące leczenia substytucyjnego w więzieniach obowiązujące w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia były nieistotne, biorąc pod uwagę, że więzienie Kaisheim znajdowało się w kraju związkowym Bawaria. 4 maja 2012 roku skarżący wniósł skargę kasacyjną do Sądu Apelacyjnego w Monachium. Złożył wyjaśnienie, że niepowodzenie Sądu Rejonowego w dostatecznym zbadaniu, czy leczenie substytucyjne jest konieczne, zgodnie z obowiązującymi Wytycznymi Federalnej Izby Lekarskiej i przy pomocy niezależnego lekarza specjalizującego się w leczeniu uzależnień, naruszyło § 60 bawarskiej ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności oraz Artykuł 3 Konwencji. Odmowa złagodzenia jego silnego bólu neurologicznego za pomocą istniejącego i medycznie koniecznego leczenia stanowiła nieludzkie traktowanie. 9 sierpnia 2012 roku Sąd Apelacyjny oddalił skargę jako bezzasadną. Zdaniem sądu skarżący nie wykazał, dlaczego terapia substytucyjna była tym konkretnym leczeniem medycznym, którego potrzebował. Nie udowodnił również, że lekarze więzienni w więzieniu Kaisheim nie byli uprawnieni do decydowania o medycznej konieczności substytucji heroiny. Zażalenie skarżącego na decyzję Sądu Apelacyjnego zostało odrzucone. 10 września 2012 roku skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Skarżył się, że jego prawo do poszanowania nietykalności fizycznej zagwarantowane w Ustawie Zasadniczej zostało naruszone, ponieważ odmówiono mu terapii substytucyjnej, jedynego odpowiedniego leczenia jego przewlekłego bólu, co umożliwiłoby terapię interferonową i pozwoliłoby mu zmniejszyć głód heroiny oraz prowadzić „normalne” codzienne życie w więzieniu bez izolacji. Ponadto skarżył się, że jego prawo do bycia wysłuchanym zagwarantowane w Ustawie Zasadniczej zostało naruszone, ponieważ sądy krajowe nie wzięły pod uwagę opinii medycznych, które złożył w celu wykazania konieczności leczenia substytucyjnego, oraz nie zasięgnęły opinii niezależnego eksperta specjalisty. 10 kwietnia 2013 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpatrzenia skargi konstytucyjnej skarżącego bez podania przyczyn (sygn. akt 2 BvR 2263/12). 17 listopada 2014 roku władze więzienia Kaisheim odrzuciły nowe wniosek skarżącego o zapewnienie leczenia substytucyjnego w przygotowaniu do jego zwolnienia. Doradca skarżącego został poinformowany, aby zadbał o to, by skarżący został natychmiast po zwolnieniu przewieziony do kliniki odwykowej, aby zapobiec przedawkowaniu heroiny zaraz po odzyskaniu wolności. 3 grudnia 2014 roku skarżący został zwolniony. Podczas badania przez lekarza 5 grudnia 2014 roku dał pozytywny wynik na obecność metadonu i kokainy. Lekarz potwierdził, że skarżący będzie otrzymywał leczenie substytucyjne od 8 grudnia 2014 roku.


Skarżący urodził się w 1959 roku i mieszka w Budapeszcie. 6 stycznia 2000 r. Skarżący wniósł pozew przeciwko swoim rodzicom przed Sąd Rejonowy w Siófok o zniesienie współwłasności nieruchomości. 21 marca 2000 r. sąd zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia kwestii wstępnej w innym postępowaniu. Po zakończeniu innego postępowania 17 listopada 2005 r. Sąd Rejonowy w Siófok kontynuował rozpatrywanie sprawy. 25 sierpnia 2006 r. sąd ponownie zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia kwestii wstępnej w innym powiązanym postępowaniu. Po zakończeniu tych postępowań 30 sierpnia 2007 r. Sąd Rejonowy w Siófok zarządził kontynuację sprawy 17 listopada 2008 r. Strony zawarły ugodę, która została zaakceptowana i włączona do wyroku przez Sąd Rejonowy w Siófok w dniu 5 maja 2011 r.


Pierwszy skarżący urodził się w 1952 roku w obwodzie nowosybirskim. 25 stycznia 1996 roku Sąd Krajowy Krasnojarska uznał go za winnego morderstwa, napaści na funkcjonariusza publicznego oraz innych przestępstw i skazał go na karę śmierci. Na mocy ułaskawienia prezydenckiego z 17 maja 1999 roku wyrok śmierci został zamieniony na dożywotnie pozbawienie wolności. Od 24 grudnia 1999 roku pierwszy skarżący odbywa karę w zakładzie karnym IK-2 dla skazanych na dożywocie w obwodzie permskim. Kilka razy zmieniał celę. Z oryginalnych ksiąg ewidencyjnych i planów pięter przedłożonych przez Rząd wynika, że wszystkie cele miały 10,5 lub 11,3 metrów kwadratowych i były przeznaczone dla maksymalnie trzech więźniów. Pierwszy skarżący nigdy nie miał więcej niż dwóch współwięźniów. W odniesieniu do warunków jego osadzenia w latach 1999–2009 pierwszy skarżący złożył wyjaśnienia, że toaleta znajdowała się w rogu celi, za metrowej wysokości przegrodą. Była podłączona bezpośrednio do kanalizacji, bez rury z syfonem, a nieprzyjemne zapachy utrzymywały się w celi. Okno się nie otwierało, a dostęp do światła dziennego był ograniczony z powodu metalowej płyty przymocowanej bezpośrednio na zewnątrz okna. Pierwszy skarżący oświadczył, że w 2009 roku przeprowadzono duże prace remontowe i warunki uległy poprawie. Naprawiono toalety i wentylację, zamontowano wyższą przegrodę i drzwi, usunięto okiennice, a dostęp do światła dziennego i powietrza uległ poprawie.

Drugi skarżący urodził się w 1969 roku w Moskwie. 3 grudnia 1997 roku Sąd Miejski w Moskwie uznał go za winnego popełnienia kilku morderstw i gwałtu oraz skazał go na dożywotnie pozbawienie wolności. Od 10 marca 1998 roku drugi skarżący odbywa karę w zakładzie karnym IK-5 dla skazanych na dożywocie w obwodzie wołogodzkim. Zakład znajduje się na wyspie w byłym klasztorze zbudowanym w 1810 roku i przekształconym w więzienie w 1996 roku. W celach indywidualnych nie ma bieżącej wody ani kanalizacji. Więźniowie mają zamiast tego zbiornik na wodę i wiadro. W 2011 roku nadzorujący prokurator wszczął postępowanie o naruszenie przepisów przeciwko zarządowi zakładu na podstawie art. 45 Kodeksu postępowania cywilnego, dążąc do wyegzekwowania przestrzegania wymogów prawnych. Prokurator zauważył, że tylko jadalnia, kuchnia, łaźnia i wspólne toalety na każdym piętrze miały scentralizowany dopływ wody, podczas gdy cele indywidualne nie miały bieżącej wody ani podłączenia do kanalizacji. Woda była pobierana ze studni artezyjskiej, ale nie spełniała wymogów sanitarnych, ponieważ zawierała zbyt dużo żelaza i osadu. Cele nie miały wentylacji. Więźniom wydawano wiadra do codziennych potrzeb: jedno wiadro wody do picia i mycia oraz jedno do użytku jako toaleta. Codziennie więźniowie nosili swoje toaletowe wiadra do toalety na końcu korytarza, gdzie je opróżniali i myli. Musiało to być wykonywane przez więźniów, gdy ich ręce pozostawały skrępowane kajdankami za plecami, zgodnie ze standardową praktyką. W 2009 roku Federalna Służba Więziennictwa przygotowała projekt inżynieryjno-budowlany dotyczący podłączenia wszystkich cel do sieci i kanalizacji, ale nie przyznano finansowania na ten projekt. Prokurator wniósł o zobowiązanie przez sąd zarządu zakładu i regionalnego oddziału Federalnej Służby Więziennictwa do podłączenia wszystkich cel do wodociągu i kanalizacji, zainstalowania wentylacji oraz poprawy jakości wody. Wyrokiem z 24 sierpnia 2011 roku Sąd Rejonowy w Biełoziersku w obwodzie wołogodzkim uwzględnił powództwo prokuratora i nakazał zarządowi więzienia podłączenie wszystkich cel do sieci, kanalizacji i systemu wentylacyjnego w ciągu jednego roku oraz poprawę jakości wody w ciągu sześciu miesięcy.

W 2013 roku drugi skarżący pozwał Ministerstwo Finansów o odszkodowanie za szkodę niemajątkową spowodowaną nienormatywnymi warunkami sanitarnymi w zakładzie karnym IK-5. Wyrokiem z 17 kwietnia 2013 roku, utrzymanym w mocy przez sąd odwoławczy 21 czerwca 2013 roku, Sąd Rejonowy w Biełoziersku oddalił jego powództwo jako bezzasadne. Sąd stwierdził, że cela była wentylowana przez mały otwór w oknie, a temperatura była normalna, że istniała toaleta składająca się z wiadra z pokrywką oraz zbiornik na wodę do picia, a przepisy sanitarne nie wymagały instalacji systemu kanalizacyjnego „na terytoriach, gdzie kanalizacja nie była dostępna”. Sąd zauważył również, że powód nie przedstawił żadnych dowodów wykazujących, że warunki jego osadzenia w okresie między 1998 a 2013 rokiem były niewystarczające.


Skarżąca urodziła się w Pakistanie w 1963 roku i obecnie mieszka w ośrodku z zakwaterowaniem wspomaganym w Haina (kraj związkowy Hesja, Niemcy). W grudniu 1991 r. skarżąca i jej mąż, obywatel Pakistanu, przybyli do Niemiec. Mąż otrzymał status uchodźcy. W październiku 1993 r. wniosek skarżącej o przyznanie tego samego statusu został odrzucony. 16 czerwca 1994 r. otrzymała zezwolenie na czasowy pobyt jako małżonka uchodźcy. 11 lutego 1995 r. urodziła syna. W 1998 r. para się rozstała. Syn pozostał z skarżącą, która następnie pracowała jako sprzątaczka w różnych firmach. 7 września 2001 r. otrzymała zezwolenie na stały pobyt. W marcu 2004 r. skarżąca straciła pracę z powodu problemów z zachowaniem. W lipcu 2004 r. ona i jej mąż rozwiedli się. W 2005 r. sąd rodzinny przeniósł prawa opiekuńcze nad synem na jej byłego męża i orzekł, że dziecko powinno od tamtej pory mieszkać z ojcem. 31 maja 2004 r. skarżąca została umieszczona w areszcie śledczym za zabicie sąsiada. Po próbie samookaleczenia została tymczasowo przeniesiona do szpitala psychiatrycznego. 13 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy w Gießen zarządził stałe umieszczenie skarżącej w szpitalu psychiatrycznym. Ustalił, że popełniła zabójstwo w stanie niepoczytalności, zauważając, że w momencie zdarzenia cierpiała na ostrą psychozę. Biegły lekarz potwierdził, że miała objawy schizofrenii i obniżoną inteligencję oraz że nie była świadoma swojego stanu psychicznego. Sąd Rejonowy uznał, że nadal stanowi zagrożenie dla ogółu społeczeństwa i dlatego musi zostać umieszczona w szpitalu psychiatrycznym. Dla skarżącej został również ustanowiony opiekun.

4 czerwca 2009 r. władze administracyjne Waldeck-Frankenberg zarządziły wydalenie skarżącej. Powołując się w szczególności na czyn, który doprowadził do jej umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym, oraz na jej ogólny stan zdrowia psychicznego, władze uznały, że stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, które przeważa nad jej osobistym interesem w niebyciu wydaloną, mimo jej długiego pobytu w Niemczech i statusu pobytowego. Zauważono, że skarżąca nie jest zintegrowana ekonomicznie, ma niewystarczającą znajomość języka niemieckiego, co stanowiło przeszkodę w jej terapii, utrzymywała jedynie ograniczony kontakt z byłym mężem i synem oraz pozostawała zanurzona w kulturze pakistańskiej. Władze dodały, że skarżąca mogłaby otrzymać niezbędne leczenie medyczne ze względu na swój stan w Pakistanie oraz otrzymać wsparcie od swojej rodziny w tym kraju. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji do Sądu Administracyjnego w Kassel, wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania. W toku postępowania wstępnego władze administracyjne zobowiązały się nie wykonywać nakazu wydalenia do czasu, aż Sąd Administracyjny orzeknie co do meritum. W listopadzie 2009 r. skarżąca otrzymała w szpitalu określone przywileje, takie jak okazjonalne dni wolne, a następnie, po poprawie jej stanu zdrowia psychicznego, zaczęła pracować w pełnym wymiarze godzin w pralni szpitalnej.

1 marca 2011 r. Sąd Administracyjny oddalił odwołanie skarżącej. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że popełniła poważny czyn, że brakuje jej świadomości własnego stanu oraz że istnieje wysokie ryzyko popełnienia przez nią przestępstwa ponownie. Ponadto nie była zintegrowana społecznie i ekonomicznie z niemieckim społeczeństwem, w szczególności ze względu na brak znajomości języka niemieckiego. Sąd Administracyjny dodał, że skarżąca nie miała znaczących więzi rodzinnych w Niemczech, ponieważ od lat była rozwiedziona, a władza rodzicielska nad synem została przyznana ojcu. W odniesieniu do sytuacji w Pakistanie stwierdzono, że zgodnie z informacjami dostarczonymi przez Ambasadę Niemiec w Pakistanie, podstawowa opieka medyczna dla pacjentów z chorobami psychicznymi jest dostępna w dużych miastach, takich jak Lahaur, i że skarżąca stać na leczenie, którego potrzebuje, ponieważ otrzymywałaby miesięczną emeryturę w wysokości około 250 euro (EUR). Uznano, że chociaż członkowie rodziny skarżącej w Pakistanie wskazali Ambasadzie Niemiec, że nie są gotowi ją przyjąć, możliwe jest, że pomogą jej w zorganizowaniu wymaganego leczenia w zamian za zapłatę kilku euro. Potwierdził również wniosek władz administracyjnych, że skarżąca nie wyrażała wyraźnych poglądów na rzecz religii ahmadijja, więc nie byłoby dla niej w tym względzie żadnego konkretnego niebezpieczeństwa.

23 maja 2011 r. Heski Sąd Administracyjny odmówił skarżącej zgody na odwołanie, stwierdzając, że Sąd Administracyjny wziął pod uwagę wszystkie istotne fakty sprawy. 2 sierpnia 2011 r. oddalił skargę skarżącej na naruszenie prawa do bycia wysłuchanym, w której argumentowała w szczególności, że sąd nie nadał należytej wagi jej wywodom dotyczącym poprawy jej stanu zdrowia, śmierci jej siostry w Pakistanie oraz warunków życia, z jakimi spotkałaby się w przypadku powrotu tam. 13 grudnia 2011 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny, bez podania przyczyn, oddalił skargę konstytucyjną skarżącej (nr 2 BvR 1923/11). Wcześniej, 24 listopada 2011 r., Sąd Rejonowy w Marburgu, na zalecenie biegłego lekarza, zawiesił wykonanie zarządzenia leczenia szpitalnego i zwolnił skarżącą w warunkach dozoru na okres pięciu lat. Skarżąca była w szczególności zobowiązana do utrzymywania regularnego kontaktu z personelem medycznym szpitala i do kontynuowania przyjmowania przepisanych leków. Sąd Rejonowy uznał, że dzięki leczeniu niebezpieczeństwo popełnienia przestępstwa przez skarżącą na nowo wystarczająco zmalało, aby ryzyko resztkowe było akceptowalne.

Od czasu wydania nakazu wydalenia pobyt skarżącej w Niemczech jest tolerowany na podstawie środków dotyczących tolerowanego pobytu (Duldung) określonych w paragrafie 60a Ustawy o pobycie (patrz poniższy paragraf 27). Ostatni z tych środków, które są zazwyczaj ważne przez sześć miesięcy, został zarządzony 22 marca 2016 r. i jest ważny do 17 lutego 2017 r. W wyroku z 23 kwietnia 2015 r. Izba orzekła, stosunkiem głosów sześć do jednego, że nie nastąpiło naruszenie artykułu 8 Konwencji (patrz powyższy paragraf 4). Po wyroku Izby, 14 września 2015 r. panel Wielkiej Izby uwzględnił wniosek skarżącej o skierowanie sprawy do Wielkiej Izby (patrz powyższy paragraf 5). W swoich uwagach z 7 stycznia 2016 r. co do meritum sprawy Rząd, we własnym imieniu i w imieniu kraju związkowego Hesja, który jest odpowiedzialny za decydowanie o prawach pobytowych skarżącej, złożył zapewnienie, że przed podjęciem jakichkolwiek środków w celu usunięcia skarżącej, niemieckie władze administracyjne wydają nowy nakaz wydalenia uwzględniający upływ czasu. Ponadto oświadczyli, że nowy nakaz wydalenia nie może zostać wydany, dopóki dokładne badanie lekarskie skarżącej nie potwierdzi, że ani jej usunięcie, ani osiedlenie się w Pakistanie nie narazi jej na zagrożenie życia ze względów medycznych. Następnie, w odpowiedzi na kilka pytań postawionych przez Trybunał, Rząd oświadczył, że władze administracyjne nie wydalą skarżącej na podstawie pierwotnego nakazu wydalenia, że złożone przez nich zapewnienie może stanowić podstawę do zapobieżenia jakiejkolwiek próbie usunięcia skarżącej na podstawie pierwotnego nakazu wydalenia oraz że niemieckie władze uważają się za związane tym zobowiązaniem na wszystkich szczeblach, ponieważ zostało ono złożone w konsultacji i za zgodą rządu kraju związkowego Hesja. 9 lutego 2016 r. Rząd oficjalnie zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o skreślenie skargi z listy spraw zgodnie z art. 37 § 1 (b) Konwencji. Przy tej okazji powtórzyli powyższe zapewnienie, określając, że każdy nowy nakaz wydalenia zastąpi pierwotny oraz że skarżąca będzie miała dostęp do wszystkich środków odwoławczych dostępnych w prawie niemieckim, jeśli będzie chciała go zaskarżyć.


29 czerwca 2005 r. Sąd Gospodarczy w Čačaku nakazał spółce o własności społecznej Fabrika Reznog Alata Čačak AD (zwanej dalej „dłużnikiem”) zapłatę na rzecz pierwszego skarżącego określonych kwot tytułem odszkodowania oraz kosztów postępowania cywilnego. 22 lutego 2006 r. Wyższy Sąd Gospodarczy w Belgradzie zmienił wyrok pierwszej instancji, nakazując dłużnikowi również zapłatę na rzecz pierwszego skarżącego określonych kwot tytułem utraconych korzyści oraz podwyższając przyznane koszty postępowania. Wyrok ten stał się prawomocny w nieokreślonym dniu. 26 czerwca 2007 r., na wniosek pierwszego skarżącego, Sąd Gospodarczy w Čačaku orzekł o egzekucji wspomnianych wyroków oraz nakazał dłużnikowi zapłatę na rzecz pierwszego skarżącego kosztów egzekucji. 17 marca 2009 r. dłużnik zapłacił pierwszemu skarżącemu część kwot określonych w wspomnianych wyrokach. 30 marca 2010 r. Agencja Prywatyzacji zarządziła restrukturyzację dłużnika pierwszego skarżącego. W rezultacie toczące się postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi zostało zawieszone. 11 marca 2011 r. pierwszy skarżący wniósł skargę konstytucyjną. 21 maja 2014 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie prawa pierwszego skarżącego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie oraz prawa do spokojnego korzystania z mienia. Ponadto przyznał pierwszemu skarżącemu 1000 euro (EUR) jako sprawiedliwe zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową i nakazał sądowi w Čačaku przyspieszyć postępowanie. Trybunał Konstytucyjny oddalił wniosek pierwszego skarżącego o odszkodowanie majątkowe jako przedwczesny, ponieważ postępowanie egzekucyjne nadal było w toku.

11 lipca 2003 r. Sąd Gospodarczy w Kraljevie ustalił zabezpieczone prawo własności skarżącego do określonych lokali użytkowych i nakazał spółce o własności społecznej GP Jastrebac (zwanej dalej „dłużnikiem”), wobec której toczyło się postępowanie upadłościowe, dokończenie budowy tej nieruchomości. Sąd Gospodarczy nakazał ponadto dłużnikowi zapłatę na rzecz drugiego skarżącego określonej kwoty w przypadku niewykonania tego obowiązku. Decyzja ta stała się prawomocna w nieokreślonym dniu. Dłużnik nigdy nie dokończył budowy wspomnianej nieruchomości. 9 września 2009 r. dłużnik zapłacił skarżącemu część kwoty ustalonej w decyzji. 11 maja 2011 r. drugi skarżący wniósł skargę konstytucyjną. 26 marca 2014 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie prawa drugiego skarżącego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Ponadto przyznał mu 500 EUR jako sprawiedliwe zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową i nakazał właściwemu sądowi przyspieszyć postępowanie upadłościowe. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę drugiego skarżącego dotyczącą jego prawa do spokojnego korzystania z mienia, a także jego wniosek o odszkodowanie majątkowe, ponieważ postępowanie upadłościowe nadal było w toku.

22 września 2003 r. Sąd Gospodarczy w Belgradzie nakazał spółce o własności społecznej, DP Fabrika termotehničkih uređaja i montaže „CER” Čačak (zwanej dalej „dłużnikiem”), zapłatę na rzecz trzeciego skarżącego określonych kwot tytułem odszkodowania oraz kosztów postępowania cywilnego. Wyrok ten stał się prawomocny 17 października 2003 r. 30 października 2006 r., na wniosek trzeciego skarżącego, Sąd Miejski w Belgradzie przyjął do egzekucji wspomniany wyrok oraz nakazał dłużnikowi zapłatę na rzecz pierwszego skarżącego kosztów egzekucji. 12 października 2011 r. trzeci skarżący wniósł skargę konstytucyjną. 17 kwietnia 2014 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie prawa trzeciego skarżącego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Przyznał również trzeciemu skarżącemu 800 EUR jako sprawiedliwe zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową i nakazał właściwemu sądowi przyspieszyć postępowanie. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę trzeciego skarżącego dotyczącą prawa do spokojnego korzystania z mienia oraz wniosek o odszkodowanie majątkowe jako przedwczesne, ponieważ postępowanie egzekucyjne nadal było w toku.


Wnioskodawcy w niniejszych sprawach są obywatelami rosyjskimi. Ich imiona, lata urodzenia i miejsca zamieszkania zestawiono w poniższej tabeli. Wnioskodawcy pozywali różne przedsiębiorstwa komunalne, zwane w załączniku „przedsiębiorstwami dłużniczymi”, w różnych, niepowiązanych ze sobą postępowaniach sądowych. Przedsiębiorstwa te zostały utworzone jako miejskie przedsiębiorstwa unitarne, powołane decyzjami lokalnych administracji, i świadczyły usługi zestawione poniżej w odpowiednich rejonach miejskich w kilku regionach Rosji. Przedsiębiorstwa posiadały „prawo kontroli gospodarczej” (право хозяйственного ведения) nad majątkiem przydzielonym im przez administracje w celu realizacji ich działalności statutowej. W dniach wymienionych w tabeli poniżej, na mocy decyzji władz lokalnych, część majątku przydzielonego przedsiębiorstwom została przekazana z powrotem do administracji. W późniejszym czasie wszczęto postępowanie upadłościowe wobec przedsiębiorstw dłużniczych. W rezultacie przedsiębiorstwa zostały następnie zlikwidowane. Daty rozpoczęcia i zakończenia upadłości zestawiono poniżej. W dniach wymienionych w tabeli poniżej sądy krajowe, w odrębnych wyrokach, przyznały na rzecz wnioskodawców świadczenia pieniężne do zapłaty przez przedsiębiorstwa dłużnicze. Szczegóły każdego wyroku są podsumowane w załączonej tabeli. W dniach wymienionych w załączniku świadczenia stały się wykonalne. Ostateczne orzeczenia sądowe wydane na korzyść wnioskodawców pozostały niewykonane z powodu upadłości przedsiębiorstw i ich późniejszej likwidacji. Kolejne działania kilku wnioskodawców przed sądami przeciwko władzom, w tym powództwa o odpowiedzialność subsydiarną, postępowania w przedmiocie sukcesji prawnej lub roszczenia o odszkodowanie wobec odpowiednich lokalnych administracji, a także powtarzające się skargi do służby komorniczej lub prokuratury w związku z toczącymi się postępowaniami karnymi wszczętymi w latach 2006–07 dotyczącymi upadłości przedsiębiorstwa (skargi nr 20018/07, 10313/08, 36611/08, 56499/09, 42111/10, 43017/10 i 61212/10) okazały się bezskuteczne. 20 listopada 2009 r. zmarł wnioskodawca w sprawie nr 10313/08. 1 listopada 2010 r. jego wdowa, Aniszczenko Raisa Jakowlewna, wyraziła wolę wzięcia udziału w postępowaniu przed Trybunałem w miejsce jej zmarłego męża.


Skarżący urodził się w 1955 roku. Obecnie przebywa w areszcie w Krasnojarsku. 10 grudnia 2010 r. skarżący został aresztowany w związku z podejrzeniem podżegania do zabójstwa. Tego samego dnia Sąd Rejonowy w Krasnojarsku (rejon centralny) zastosował wobec niego areszt tymczasowy. Następnie areszt skarżącego był przedłużany wielokrotnie w trakcie śledztwa i procesu ze względu na powagę zarzutów oraz ryzyko ucieczki, próby wpływania na świadków i ponownego popełnienia przestępstwa. 5 maja 2012 r. Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego stawianych mu zarzutów i skazał go na pięć lat pozbawienia wolności w kolonii karnej. 4 września 2012 r. Sąd Obwodowy w Krasnojarsku utrzymał wyrok w mocy, ale zmniejszył karę o dwa miesiące. Podczas procedury przyjęcia do aresztu śledczego nr IZ-24/1 w Krasnojarsku skarżący poinformował personel medyczny, że cierpi na nadciśnienie tętnicze. Rozpoznanie potwierdził lekarz więzienny, który przepisał mu leki hipotensyjne i zalecił regularne monitorowanie ciśnienia krwi. W kwietniu 2011 r. skarżący został przyjęty do Więziennego Szpitala Gruźliczego nr 1 w Krasnojarsku („szpital więzienny”) na dwutygodniowe leczenie stacjonarne nadciśnienia. Badanie rentgenowskie klatki piersiowej wykazało łagodne zapalenie płuc, a u skarżącego zdiagnozowano również inną chorobę przewlekłą. W szpitalu skarżący otrzymał pełen zakres leczenia swoich dolegliwości. W czerwcu 2011 r. u skarżącego wystąpił kryzys nadciśnieniowy. Kilka tygodni później jego adwokat złożył skargę do władz więziennych na niewystarczającą opiekę medyczną. Badanie lekarskie przeprowadzone w sierpniu 2012 r. wykazało, że skarżący wyleczył się z zapalenia płuc i że nastąpiła poprawa w leczeniu nadciśnienia. W latach 2012 i 2013 skarżący był przenoszony między różnymi placówkami aresztu i poddawany rutynowym badaniom lekarskim. W kwietniu 2013 r. został skierowany do kolonii osiedlenia o łagodnym rygorze. Skarżący i inni więźniowie wykonywali prace remontowe w pobliskim obozie dla dzieci. W tym okresie skarżący skarżył się personelowi medycznemu jedynie na zmęczenie i bóle głowy. Według skarżącego, w maju 2013 r. zaczął odczuwać ból w klatce piersiowej, miednicy i jądrach. Jego zdolność poruszania się była ograniczona z powodu silnego bólu. Przyjmował leki przeciwbólowe przesyłane przez rodzinę. Władze aresztu ignorowały jego skargi i wielokrotnie konfiskowały leki przeciwbólowe. W pisemnych wyjaśnieniach pan Kh., pani K. i pani B., więźniowie pracujący ze skarżącym w obozie dla dzieci od maja 2013 r., potwierdzili powyższe informacje. Złożyli oni oświadczenie, że skarżący był poważnie chory, ledwo mógł chodzić i często skarżył się na silny ból. Mimo wniosków skarżącego o leczenie szpitalne, nie zorganizowano właściwego badania lekarskiego ani leczenia. Więźniowie podawali skarżącemu zastrzyki z leków przeciwbólowych dostarczonych przez jego rodzinę. 2 września 2013 r. skarżący zwrócił się do kierownika placówki z wnioskiem o zezwolenie na badanie lekarskie i leczenie poza placówką z powodu poważnego stanu kręgosłupa i nóg, który niepokoił go od maja 2013 r. Oświadczył, że w ciągu poprzednich trzech miesięcy otrzymywał leki przeciwbólowe od rodziny, ale jego stan nie uległ poprawie. Na skutek skargi skarżącego został wysłany do cywilnej kliniki w Krasnojarsku na rezonans magnetyczny (MRI). Badanie przeprowadzone 22 stycznia 2014 r., dwa dni po przyjęciu, ujawniło guz prostaty i zajęcie kości. Zlecono konsultację onkologiczną. Następnego dnia skarżący złożył skargę na jakość leczenia do Federalnej Służby Wykonania Kar w Krasnojarsku. Skarga została przekazana do oddziału skarżącego, ale 10 lutego 2014 r. uznano ją za bezzasadną. 14 lutego 2014 r. skarżący został przewieziony do Obwodowego Szpitala Onkologicznego w Krasnojarsku, gdzie zdiagnozowano raka prostaty z przerzutami do kości miednicy. Zgodnie z dokumentacją medyczną odczuwał on ból o nasileniu od łagodnego do silnego. Sześć dni później komisja lekarska orzekła u skarżącego drugi stopień niepełnosprawności. Między 21 marca a 3 kwietnia 2014 r. skarżący był badany i leczony w szpitalu więziennym. Mimo że przeprowadzone tam badania nie wykazały obecności raka, władze szpitala działały na podstawie diagnozy z 22 stycznia 2014 r. i zastosowały leczenie farmakologiczne raka prostaty. 15 maja 2014 r. skarżącego zbadał onkolog, który odnotował przebieg leczenia i zlecił dodatkowe badania. W sierpniu 2014 r. skarżący spędził dwa tygodnie w szpitalu więziennym. W następnym miesiącu został zbadany przez lekarzy i zalecono mu dalsze leczenie onkologiczne. Personel medyczny najwyraźniej w pełni zrealizował te zalecenia. 19 września 2014 r. komisja lekarska uznała, że stan zdrowia skarżącego uzasadnia jego przedterminowe zwolnienie ze względów zdrowotnych. Dziesięć dni później Sąd Miejski w Sosnowoborsku w Kraju Krasnojarskim oddalił wniosek o przedterminowe zwolnienie, uznając, że skarżący otrzymuje wymagane leczenie w areszcie. 23 grudnia 2014 r. Sąd Obwodowy uchylił decyzję z przyczyn proceduralnych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Strony nie poinformowały Sądu o wyniku tych postępowań. Biorąc jednak pod uwagę dalsze wydarzenia, wynika, że skarżący pozostał w areszcie. 9 kwietnia 2015 r. skarżącemu orzeczono pierwszy stopień niepełnosprawności. W maju 2015 r. został przyjęty do szpitala więziennego w celu badania i leczenia. Brak szczegółów dotyczących jego dalszego leczenia. Skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym w okresie od 10 grudnia 2010 r. do 25 maja 2015 r., z wyjątkiem krótkich pobytów w szpitalu więziennym. Skarżący skarżył się na złe warunki uwięzienia, w tym na przepełnienie. Rząd temu zaprzeczył.


Skarżący urodził się w 1988 roku i mieszka na Ikarji. 30 lipca 2007 r. skarżący, pragnąc podjąć studia wyższe, złożył wniosek i uzyskał zgodę na odroczenie powołania do służby wojskowej. 24 września 2012 r. zrezygnował z odroczenia. W rezultacie został zobowiązany do stawienia się w centrum rekrutacji 23 stycznia 2013 r. 22 stycznia 2013 r. złożył wniosek o zezwolenie na odbycie służby zastępczej z powodu bycia świadomym obiektorzystą. 27 maja 2013 r. stanął przed specjalną komisją sił zbrojnych (utworzoną na podstawie art. 62 ustawy nr 3421/2005), aby wyjaśnić naturę swojego sprzeciwu sumienia. Oświadczył, że jego sprzeciw opierał się na wartościach moralnych wynikających z wychowania religijnego, jakiego udzieliła mu matka, Świadek Jehowy, oraz na jego własnym podejściu do życia, obejmującym odrzucenie wszystkiego, co związane z wojną, przemocą lub zniszczeniem we wszystkich jego formach. Poniżej znajduje się fragment jego przesłuchania:
„Pytanie: Opowiedz nam o swoich przekonaniach.
Odpowiedź: Wychowałem się w domu, w którym szanowano Boga. Moja matka jest Świadkiem Jehowy. Mój ojciec jest ateistą. Wierzę, że skoro Bóg nie pozwala mi pełnić służby zbrojnej w tym świecie, obraziłbym Go, gdybym to zrobił.
Pytanie: Czyli powołujesz się na powody religijne, aby uzasadnić swoją odmowę pełnienia służby zbrojnej.
Odpowiedź: Istotnie tak, ale ponieważ nie zostałem jeszcze ochrzczony, nie mogę przedstawić państwu zaświadczenia od Kościoła Świadków Jehowy. Dlatego też powołuję się na podstawy moralne.
Pytanie: Dlaczego nie zostałeś jeszcze ochrzczony?
Odpowiedź: Mam jeszcze drogę do przebycia. Moje zachowanie nie jest jeszcze całkowicie odpowiednie. Zdecydowałem się na chrzest, ale aby go przyjąć, muszę jeszcze poczynić postępy i dokładniej studiować Pisma i Słowo Boże.
Pytanie: Jak doszedłeś do wniosku, że Bóg nie ma nic wspólnego z wojną?
Odpowiedź: Nie wyciągnąłem takiego wniosku, ale jeśli wstąpię do wojska i będę służyć władzy tego świata, znajdę się po niewłaściwej stronie, gdy Bóg zdecyduje się działać.
Pytanie: Czy uważasz, że możliwe jest wyeliminowanie przemocy z tego świata?
Odpowiedź: Trudno wyeliminować przemoc i armie samą tylko dobrą wolą.
Pytanie: Czy byłeś kiedykolwiek świadkiem incydentu z użyciem przemocy i jeśli tak, jak zareagowałeś?
Odpowiedź: Tak, zostałem zaatakowany. Starałem się ograniczyć moją reakcję do minimum, unieruchamiając napastnika.
Pytanie: Reagując w ten sposób, czy nie używałeś przemocy?
Odpowiedź: Nie, to była samoobrona, a nie uważam, aby samoobrona wiązała się z użyciem czystej przemocy.
Pytanie: Czyli uznajesz, że istnieje legalna władza i że niektóre podmioty mogą potencjalnie użyć siły tam, gdzie to konieczne?
Odpowiedź: Tak, uznaję legalną władzę. Prawo ludzkości istnieje, dopóki nie nadejdzie prawo boskie. Wierzę, że ludzie powinni podporządkować się legalnej władzy. Ale istnieje różnica między podporządkowaniem się jej a staniem się jej częścią.
Pytanie: Czy jesteś członkiem organizacji bezprzemocowej?
Odpowiedź: Nie; dla mnie powody religijne mają pierwszeństwo przed powodami związanymi z moralnością...” W czasie przesłuchania skarżącego obecnych było tylko trzech z pięciu członków specjalnej komisji, a mianowicie dwóch oficerów sił zbrojnych i doradca Rady Prawnej Państwa. Pozostali dwaj członkowie – dwaj profesorowie uniwersyteccy specjalizujący się w psychologii, filozofii lub naukach społecznych – nie mogli wziąć udziału i nie zostali zastąpieni. 27 maja 2013 r. specjalna komisja jednogłośnie zdecydowała zaproponować odrzucenie wniosku skarżącego. Uznała, że religijne i etyczne argumenty, które przedstawił w celu zwolnienia ze służby zbrojnej, były bezzasadne. Po pierwsze, nie był członkiem społeczności Świadków Jehowy, a po drugie, nie wykazał, że brał udział w ruchach bezprzemocowych; przeciwnie, oświadczył, że samoobrona nie jest formą przemocy i że ludzie powinni podporządkować się legalnej władzy. 30 lipca 2013 r. Minister Obrony Narodowej odrzucił wniosek na podstawie argumentów zaproponowanych przez specjalną komisję. 5 września 2013 r. skarżący złożył wniosek do Najwyższego Sądu Administracyjnego o kontrolę sądową decyzji Ministra Obrony Narodowej. Po pierwsze, zakwestionował skład specjalnej komisji, która rozpatrywała jego sprawę, i skarżył się w szczególności, że w tamtym czasie nieobecni byli dwaj profesorowie uniwersyteccy. Podniósł, że w wyniku ich nieobecności i niezastąpienia ich, sama natura komisji została zniekształcona, ponieważ oficerowie wojskowi stanowili większość wśród trzech obecnych członków. W ocenie skarżącego oficerowie byli z natury nieprzychylni świadkom sumienia i nie posiadali wiedzy z zakresu filozofii i psychologii, aby obiektywnie ocenić argumenty przez nich przedstawiane. Po drugie, skarżący argumentował, że decyzja Ministra nie zawierała wystarczającego uzasadnienia, biorąc pod uwagę, że (a) błędnie wspominała, że powołał się na grunty religijne, nie będąc wyznawcą religii; oraz (b) członkowie komisji wykazali uprzedzenie, twierdząc, że świadkowie sumienia muszą być aktywistami i antyautorytarnymi lub muszą publicznie manifestować swoje poglądy, podczas gdy prawo nie stawiało takich warunków. Po trzecie, skarżący skarżył się na naruszenie prawa do sprzeciwu sumienia, argumentując, że samo powołanie się na to prawo, w połączeniu z jego zachowaniem w praktyce (nieposiadanie pozwolenia na broń ani żadnych wyroków za przestępstwa z użyciem przemocy), było wystarczające do uzasadnienia jego wniosku o zwolnienie ze służby zbrojnej. Wyrokiem nr 1289/2014 z 7 kwietnia 2014 r. Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżącego. W odpowiedzi na jego pierwszy argument Sąd zauważył, że członkowie komisji zasiadali na równych prawach i że nieobecność dwóch członków nie miała zatem wpływu na kworum i nie zniekształcała natury komisji. Co do jego drugiego argumentu, Najwyższy Sąd Administracyjny wyjaśnił, że po zbadaniu, czy skarżący jest wyznawcą religii zabraniającej użycia siły, czy brał udział w ruchach bezprzemocowych oraz czy jego filozofia życia uniemożliwiała mu posługiwanie się bronią, komisja wniosła, że jego sprzeciw sumienia nie był poparty odpowiednim zachowaniem. Oddalił również jego argument, że przeciwnicy użycia przemocy, którzy nie publicznie identyfikują się jako tacy, są ofiarami dyskryminacji, stwierdzając, że prawo wymaga jasnego dowodu ich przekonań i że ponadto fakt niepodpadania pod wyjątki przewidziane przez prawo jest niewystarczający. W odniesieniu do trzeciego argumentu Najwyższy Sąd Administracyjny stwierdził, że ani instrumenty międzynarodowe, ani ustawodawstwo krajowe nie ustanawiają prawa do zwolnienia ze służby zbrojnej jedynie poprzez powołanie się na sprzeciw sumienia. Takie zwolnienie musiało podlegać warunkom określonym w ustawie, w tym przedstawieniu rzetelnych i przekonujących powodów jego uzasadnienia. Dodał, że sprzeciw sumienia nie może być ustalony na podstawie prostego oświadczenia, ani nie można go wywnioskować z faktów negatywnych, takich jak brak jakichkolwiek wyroków za napaść i nieposiadanie broni. Przeciwnie, konieczne było przedstawienie dowodów aktywnego zachowania przez określony okres, ale skarżący nie zdołał tego uczynić. 19 maja 2014 r. skarżący został zobowiązany do zapłaty grzywny w wysokości 6000 euro (EUR) za nieposłuszeństwo; wraz z odsetkami za opóźnienie kwota ta wzrosła do 7940,85 EUR. 11 lipca 2014 r. skarżący złożył wniosek do Sądu Administracyjnego w Mitilini o uchylenie grzywny. Sprawa wciąż jest w toku, ale władze zajęły kwotę z jego konta bankowego.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1967 i 1970 roku i mieszkają w Rostowie nad Donem. 26 grudnia 2006 r. skarżący zostali aresztowani i umieszczeni w areszcie prowadzonym przez policję w Rostowie nad Donem. Odpowiednio 1 stycznia 2007 r. i 31 grudnia 2006 r. skarżący zostali przeniesieni do aresztu śledczego nr IZ-61/1 w Rostowie nad Donem, gdzie byli przetrzymywani do 23 marca 2012 r. Pierwszy skarżący, pan Reznik, złożył oświadczenie, że w okresie od 1 stycznia do 15 maja 2007 r. był przetrzymywany w celach nr 117 i 118 aresztu śledczego, które miały 6 metrów kwadratowych powierzchni i sześć miejsc do spania, a mieszkało w nich do dziewięciu więźniów. W celach nr 42, 44 i 45, w których przebywał od 15 maja do listopada 2007 r., powierzchnia wynosiła około 11 metrów kwadratowych przy dwunastu miejscach do spania i do jedenastu więźniach. Przez kolejne kilka lat przebywał w celi nr 111, największej ze wszystkich cel, w których był przetrzymywany, mającej 14 metrów kwadratowych, którą dzieliło do pięciu osób. Czasami on i współwięźniowie musieli spać na zmiany. Pierwszy skarżący przedłożył pisemne oświadczenia pana F., pana K. i pana S., z którymi był przetrzymywany w tych samych celach odpowiednio w latach 2007–2009, 2009 oraz 2006–2010. Oświadczenia te potwierdzały jego relację o warunkach detencji. Rząd nie kwestionował faktu, że byli współwięźniowie skarżącego byli przetrzymywani w tym samym areszcie śledczym co skarżący, ani prawdziwości ich zeznań. Druga skarżąca, pani Guzeyeva, złożyła oświadczenie, że z wyjątkiem pierwszego miesiąca była przetrzymywana w celi nr 184, która miała 25 metrów kwadratowych, osiem miejsc do spania i znajdowało się w niej od dziesięciu do dwudziestu sześciu więźniów. Z powodu braku miejsc do spania musiała spać na zmiany, nie tylko w łóżku, ale także na podłodze. Rząd przedstawił opis warunków detencji skarżących, powołując się na zaświadczenia wydane w czerwcu 2015 r. przez dyrektora aresztu śledczego, fotografie cel, dzienniki przemieszczania więźniów (суточная ведомость учёта лиц, временно выбывших из следственного изолятора) oraz rejestry (журнал количественной проверки подозреваемых, обвиняемых и осуждённых). Wnieśli, że liczba więźniów w celach, w których przetrzymywano skarżących, nie przekraczała limitu pojemności. Dziennik przemieszczania więźniów wykazuje, że skarżący byli przetrzymywani w następujących celach:

Pan Reznik
Cela
Data
117
21 lutego 2007 r.
42
16 czerwca; 16 i 23 września, 1, 7; 13 i 14 października; 11, 12, 18 i 26 listopada 2008 r.; 1, 15 i 22 września, 6 i 27 października, 10 i 17 listopada 2009 r.

Pani Guzeyeva
Cela
Data
184
21 lutego, 14 maja i 14 sierpnia 2007 r.; 14 marca i 16 czerwca 2008 r.

Zaświadczenia dyrektora więzienia określają, że cela nr 44 „była wyposażona w trzy miejsca do spania” i miała 14,3 metra kwadratowe. Wskazują one w szczególności, że skarżący byli przetrzymywani w następujących celach:

Pan Reznik
Cela
Powierzchnia, m²
Więźniowie
Okres
118
8
2
od 14 stycznia do 14 maja 2007 r.
44

Rejestry nie zawierały nazwisk więźniów, ale wymieniały liczby, które można było interpretować jako numer celi, jej maksymalną pojemność i rzeczywistą liczbę więźniów w danej dacie. Wszystkie numery cel i liczby maksymalnej pojemności były nadrukowane, z wyjątkiem liczb maksymalnej pojemności cel skarżących, które zostały wpisane ręcznie. Na przykład, w rejestrze z 9 czerwca 2008 r. maksymalna pojemność została wpisana ręcznie dla cel 42, 44, 45, 111, 117 i 118 (patrz numery cel pana Reznika powyżej) oraz dla cel 184 i 192 (cele pani Guzeyeva) i odpowiadała rzeczywistej liczbie więźniów w tych celach. Rząd dostarczył również niedatowane fotografie cel 42, 44, 45, 111, 117, 118 i 192, które zostały wykonane z korytarza przez uchylone drzwi. Jedna ze zdjęć przedstawia celę nr 44, a lista wyposażenia celi na drzwiach wskazuje, że zawiera ona „sześć piętrowych łóżek”. Wnętrze celi nie jest widoczne. Skarżący zaprzeczyli, aby fotografie przedstawiały cele, w których byli przetrzymywani, ponieważ te cele nie miały sklepień kolebkowych, które były widoczne na fotografiach. 14 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Kirowskim w Rostowie nad Donem uznał skarżących i ich współoskarżonych za winnych nielegalnych operacji bankowych i fałszerstwa oraz skazał ich na sześć lat pozbawienia wolności i grzywnę. Sąd zarządził przepadek pieniędzy skarżących jako „korzyści z przestępstwa”. 13 marca 2012 r. Sąd Obwodowy w Rostowie zmienił wyrok w postępowaniu odwoławczym, zmniejszając kary i uchylając zarządzenie o przepadku na podstawie tego, że odpowiednie przepisy prawa karnego zostały uchwalone po popełnieniu przestępstw. Skarżący złożyli kilka roszczeń o zwrot ich mienia. 21 marca 2013 r. i 10 lutego 2014 r. Sąd Rejonowy w Kirowskim nakazał zwrot części pieniędzy skarżącym, co otrzymali krótko potem. Sąd uznał, że reszta pieniędzy ma podlegać przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa. Skarżący odwołali się i ostateczną decyzją z 16 grudnia 2015 r. Sąd Obwodowy w Rostowie nakazał zwrot reszty mienia skarżących, stwierdzając, że zarządzenie Sądu Rejonowego o przepadku było niezgodne z prawem i obarczone wadami proceduralnymi. Skarżący odzyskali pozostałe kwoty 20 stycznia i 18 lutego 2016 r.


Skarżący urodził się w 1963 roku i mieszka w mieście Szarhorod na Ukrainie. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, około godziny 13:30 30 grudnia 2002 r., podczas pracy na podwórku swojego domu, zobaczył trzech młodych mężczyzn na terenie pobliskiej Szarhorodzkiej Fabryki Produktów Spożywczych („fabryka”). Ponieważ wcześniej doszło do kradzieży na terenie fabryki, podczas których złom metalu był rzucany przez płot na podwórze skarżącego, tenże postanowił wejść na teren fabryki, aby gonić młodych mężczyzn. Jednak po przeskoczeniu przez płot i uświadomieniu sobie, że młodzi mężczyźni już tam nie ma, skarżący poszedł sprawdzić wnętrze budynku, wchodząc „przez otwór w ścianie”. Teren fabryki był pusty, ale skarżący twierdził, że słyszał głosy dorosłych osób. Nie chciał nikogo spotkać, więc wypełzł przez ten sam otwór i szybko wrócił do domu. Pięć do dziesięciu minut później w domu skarżącego pojawił się policjant L. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, miał broń w ręku, przeklinał skarżącego, chwycił go za kołnierz i uderzył w głowę rękojeścią broni. Skarżący upadł na ziemię, a policjant zaczął go kopać. Pojawiła się teściowa skarżącego i prosiła policjanta, by nie bił skarżącego, po czym ten chwycił skarżącego za rękaw i zabrał go na komisariat. Skarżącemu zarzucono kradzież blach aluminiowych z fabryki. Skarżący złożył również oświadczenie, że na komisariacie L., w obecności dwóch innych policjantów, kopnął go w nerki, w wyniku czego skarżący upadł na ziemię. Po wstaniu jeden z policjantów podał mu wodę. Następnie L. zabrał skarżącego do jednego z biur, gdzie on i inny policjant, P., bili skarżącego po głowie i kopali w różne części ciała przez 15-20 minut. Przybył inny policjant, G., a L. i P. kontynuowali bicie skarżącego, zmuszając go do przyznania się do kradzieży. Po pewnym czasie skarżący został umieszczony w celi. Tej nocy skarżący skarżył się na ból głowy i ogólne złe samopoczucie. Powiedziano mu przez dyżurnego policjanta, że przyjdzie lekarz. Po pewnym czasie pojawił się mężczyzna w białym fartuchu, wylał dwie ampułki oznaczone jako „Analgin” i „Dimedrol” (difenhydramina) do plastikowej butelki z wodą i podał to skarżącemu. Rano 31 grudnia 2002 r. skarżący został zabrany do sądu, gdzie został ukarany grzywną w postępowaniu administracyjnym za nieposłuszeństwo wobec polecenia policjanta, by się zatrzymał. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, chciał pokazać sędziemu swoje obrażenia, ale ten odmówił, radząc skarżącemu udanie się do szpitala i złożenie skargi. Skarżący został zawieziony z powrotem na komisariat, gdzie podpisał papier stwierdzający, że nikt go źle nie traktował i że jego rzeczy osobiste zostały mu zwrócone. Materiały w aktach sprawy zawierają notatkę, rzekomo podpisaną przez skarżącego i datowaną na 31 grudnia 2002 r., stwierdzającą, że nie ma zastrzeżeń do policjantów i że nie użyto przeciwko niemu siły fizycznej. Tego samego dnia podjęto decyzję o niewszczęciu postępowania karnego przeciwko skarżącemu za kradzież aluminium. Zauważono, że skarżący nie miał zamiaru kradzieży blach aluminiowych i że wszedł na teren fabryki z ciekawości. Skarżący wrócił do domu i opowiedział rodzinie, co się stało. Siostra żony skarżącego, która jest pielęgniarką, podała mu zastrzyk, ale skarżący nie czuł się lepiej. Cierpiał na ból głowy, nudności i gorączkę, które – jak twierdził – trwały przez osiem miesięcy. Rząd nie podał szczegółowego opisu wydarzeń z 30-31 grudnia 2002 r., ale z ich uwag wynika, że zgodzili się oni z ustaleniami krajowych organów śledczych (patrz akapity 48-50 poniżej). 2 stycznia 2003 r. skarżący został zbadany w szpitalu i hospitalizowany następnego dnia. Skarżący przebywał w szpitalu do 11 lutego 2003 r. Zgodnie z dokumentacją medyczną skarżącego, po przybyciu do szpitala jego stan był „średnio ciężki”. Miał siniaki głównie po lewej stronie ciała i kilka zadrapań na plecach. Na lewym udzie znajdował się duży siniak o wymiarach 12 na 6 centymetrów. Skarżący skarżył się na ból głowy i nudności. Powiedział lekarzom, że został pobity przez policjanta L. W zaświadczeniu lekarskim z 11 lutego 2003 r., wydanym przez szpital, u skarżącego zdiagnozowano wielomiejscowe urazy, zamknięty uraz mózgu, stłuczenie mózgu o średnim nasileniu powodujące liczne problemy neurologiczne, dwa złamane żebra, zapalenie płuc pourazowe oraz obrażenia nerek, twarzy i ciała. 10 lutego 2003 r. skarżący zwrócił się do Prokuratora Regionalnego w Winnicy o wszczęcie postępowania karnego przeciwko policjantom. W celu poparcia swojej skargi skarżący przedstawił swoją wersję wydarzeń, które miały miejsce 30-31 grudnia 2002 r. (patrz akapity 6‑13 powyżej). 18 lutego i 3 marca 2003 r. kilku pracowników fabryki (F., S., Lo. – żona policjanta L. –, V. i A.) złożyło zeznania przed organami śledczymi, że w jednym z budynków fabryki słyszano hałas. V. poprosił policjanta L. o sprawdzenie pochodzenia tego hałasu. Wszystkie wymienione osoby podeszły do budynku i zobaczyły ślady stóp w śniegu prowadzące do otworu w ścianie taśmociągu. Dwie z nich pozostały na zewnątrz, podczas gdy inni, w towarzystwie L., weszli do budynku i zobaczyli blachy aluminiowe z sufitu ułożone na podłodze oraz mężczyznę próbującego uciec przez otwór taśmociągu. V., który pozostał na zewnątrz, próbował schwytać mężczyznę, ale ten zerwał się. Podczas skoku z taśmociągu mężczyzna poślizgnął się i upadł na asfalt, a następnie uciekł. Policjant gonił mężczyznę. Tenże wspiął się na 2,5-metrowy płot, ale stracił równowagę i spadł na drugą stronę. Świadkowie słyszeli huk i krzyk. L. złożył podobne zeznania. Dodał, że skarżący upadł również podczas skakania przez płot swojego domu. L. znalazł skarżącego w bunkrze węglowym na podwórku domu skarżącego i powiedział, że zabrał go na komisariat. 3 marca 2003 r. teściowa skarżącego, M., zeznała, że L. przybył do jej domu i powiedział, że szuka przestępcy. Później słyszała hałas za stodołą i widziała, jak L. wymierza cios rękojeścią swojej broni w stronę skarżącego, który leżał na ziemi. M. błagała L., by nie bił skarżącego. Po tym L. zabrał skarżącego na komisariat. Tego samego dnia Winnicki Regionalny Urząd Policji zatwierdził wyniki wewnętrznego dochodzenia w odpowiedzi na skargę skarżącego. Dochodzenie wykazało, że 30 grudnia 2002 r. około godziny 14:00 pracownicy fabryki poprosili L. o sprawdzenie pochodzenia podejrzanego hałasu dobiegającego z jednej z opuszczonych hal fabrycznych. L., w towarzystwie pięciu pracowników fabryki, sprawdził halę i znalazł blachy aluminiowe, które zostały zerwane z sufitu i ułożone na podłodze. Widział również skarżącego, który próbował uciec. Podczas ucieczki skarżący upadł dwukrotnie – raz podczas wchodzenia przez otwór taśmociągu w ścianie i drugi raz podczas wspinania się na płot. Upadł po raz trzeci podczas skakania przez płot swojego domu. Na podwórzu swojego domu skarżący ukrył się w bunkrze węglowym, gdzie został znaleziony i zabrany na komisariat. Policjanci zeznali, że nie źle traktowali skarżącego. Teściowa skarżącego zeznała, że policjant L. wymierzył cios w stronę skarżącego, gdy ten leżał na ziemi, ale nie widziała, jak skarżący był bity. Mimo wezwania przez prokuratora skarżący nie stawił się na przesłuchanie, a sąsiedzi – którzy nie chcieli, aby cytowano ich nazwiska – opisali go jako alkoholika skłonnego do skandalicznego zachowania, kradzieży i oszustw. Wewnętrzne dochodzenie policyjne stwierdziło, że ponieważ zeznania skarżącego, policjantów i świadków były sprzeczne, materiał dowodowy powinien zostać przesłany do prokuratury. 7 marca 2003 r. zastępca prokuratora rejonu Szarhorod odmówił wszczęcia postępowania karnego na skutek skargi skarżącego. Zastępca prokuratora zauważył, że skarżący oświadczył, że nie zamierzał kraść aluminium, ale wszedł na teren fabryki z ciekawości i uciekł z obawy przed oskarżeniem o kradzież, że L. i P. zaprzeczyli użyciu siły fizycznej wobec skarżącego oraz że pracownicy fabryki powiedzieli, że nie widzieli, jak L. bije skarżącego. Zauważono również, że skarżący nie stawił się na sądowo-lekarską ekspertyzę. Zastępca prokuratora stwierdził, że skarżący odniósł obrażenia podczas próby ucieczki przed L. 10 kwietnia 2003 r. ta decyzja została uchylona przez wyższego prokuratora, ponieważ nie ustalono, w jaki sposób odniesiono obrażenia przez skarżącego. Zgodnie z sądowo-lekarską konkluzją z 12 maja 2003 r., skarżący odniósł następujące obrażenia: zamknięte wstrząśnienie mózgu, dwa złamane żebra po lewej stronie i jedno po prawej, zapalenie płuc pourazowe oraz uraz nerki. Miał liczne siniaki: na klatce piersiowej (20x15 cm), lewym ramieniu (3x3 cm i 4x3 cm), lewym biodrze (12x6 cm), pod prawym kolanem (2x2 cm), lewym łopatce (5x4 cm) oraz zadrapania na plecach. Te obrażenia były średniego nasilenia i zostały zadane przez tępy, twardy obiekt, prawdopodobnie 30 grudnia 2002 r. W okresie od 15 czerwca 2003 r. do 27 października 2004 r. Prokuratura Rejonowa w Szarhorodzie dwukrotnie odmówiła wszczęcia postępowania karnego w odpowiedzi na skargę skarżącego. Decyzje te zostały uchylone przez wyższych prokuratorów z powodów podobnych do wspomnianych w decyzji z 10 kwietnia 2003 r., a sprawa została skierowana do dodatkowego dochodzenia. W okresie od 15 czerwca 2003 r. do 27 października 2004 r. podjęto następujące kroki śledcze:
 30 sierpnia 2004 r. teściowa skarżącego zeznała, że widziała, jak L. kopie skarżącego, gdy ten leżał na ziemi;
 30 sierpnia – 1 września 2004 r. przesłuchiwano skarżącego, jego żonę i pracowników fabryki;
 30 sierpnia 2004 r. biegły sądowy stwierdził, że skarżący odniósł obrażenia cielesne średniej wagi i że te obrażenia mogły zostać zadane przez przedmioty tępe lub w wyniku kilku upadków z różnych wysokości;
 6-8 września 2004 r. przesłuchiwano policjantów P. i L.;
 27 września 2004 r. sprawdzono teren fabryki;
 zgodnie z raportem sądowo-lekarskim z 6 października 2004 r., skarżący mógł odnieść obrażenia w okresie od 30 grudnia 2002 r. do 2 stycznia 2003 r. w wyniku pobicia lub upadku z wysokości.
27 października 2004 r. Prokuratura Regionalna w Winnicy wszczęła postępowanie karne w sprawie podejrzenia nadużycia władzy. 30 listopada 2004 r. skarżący został przesłuchany i powtórzył swoją wersję wydarzeń (patrz akapity 6-10 powyżej), składając w szczególności wyjaśnienie, że na komisariacie – w obecności dwóch policjantów – L. uderzył go w klatkę piersiową; P. uderzył go kilka razy w głowę; P. i L. kopali go w różne części ciała, a P. uderzył go w klatkę piersiową i w brzuch, a następnie bił go w obecności policjanta. 10 stycznia 2005 r. komisja medycyny sądowej potwierdziła poprzednie konkluzje biegłych i dodała, że skarżący był w stanie poruszać się po zadaniu obrażeń. W okresie od lutego do czerwca 2005 r. ponownie przesłuchiwano skarżącego, członków jego rodziny, pracowników fabryki i policjantów oraz przeprowadzono rekonstrukcję zdarzeń na komisariacie. Teściowa skarżącego zeznała, że widziała, jak L. kopie skarżącego, gdy ten leżał na ziemi. Stwierdziła również, że L. uderzył skarżącego w głowę rękojeścią swojej broni. Pracownicy fabryki F. i A. zeznali, że widzieli, jak skarżący ucieka i potyka się w drodze do płotu i ponownie podczas wspinania się na płot. Przeprowadzono konfrontacje twarzą w twarz między skarżącym a policjantami P., L. i G. oraz między skarżącym a pracownikami fabryki. 19 kwietnia 2005 r. policjantom P. i L. postawiono zarzuty nadużycia władzy połączonego z użyciem przemocy. Pismem z 5 maja 2005 r. Prokuratura Regionalna w Winnicy poinformowała skarżącego, że śledczy K. i T. zostali ukarani dyscyplinarnie za opóźnianie dochodzenia. 18 maja 2005 r. P. i L. zostali przesłuchani w charakterze świadków. 26 maja 2005 r. Prokuratura Regionalna w Winnicy zwróciła się do szefa Wydziału Bezpieczeństwa Wewnętrznego Obwodu Winnickiego, który jest częścią Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy, o zidentyfikowanie i przesłuchanie świadków, którzy widzieli lub rozmawiali ze skarżącym w czasie wydarzeń w question. W nieokreślonym terminie policja oświadczyła, że nie było możliwe znalezienie żadnych świadków. Podobne wnioski zostały również złożone 16 maja 2006 r. i 11 stycznia 2007 r. Odpowiedzi na te wnioski również były negatywne. 2 czerwca 2005 r. Szarhorodzkie Terytorialne Zjednoczenie Medyczne, w odpowiedzi na wniosek Prokuratury Regionalnej w Winnicy, złożyło wyjaśnienie, że 30 i 31 grudnia 2002 r. skarżący nie otrzymał żadnej pomocy medycznej od zespołu pogotowia ratunkowego. Tego samego dnia przesłuchano sędziego Tr. Złożył on wyjaśnienie, że gdy widział skarżącego w sądzie 31 grudnia 2002 r., skarżący nie miał żadnych obrażeń głowy lub rąk, ani nie skarżył się na żadne problemy zdrowotne. Skarżący również nie skarżył się, że został pobity. 10 czerwca 2005 r. śledczy z Prokuratury Regionalnej w Winnicy umorzył postępowanie przeciwko policjantom z powodu braku znamion czynu zabronionego. 16 sierpnia 2005 r. ta decyzja została utrzymana w mocy przez Sąd Rejonowy Leniński w Winnicy. 22 września 2005 r. Sąd Okręgowy w Winnicy uchylił te decyzje i przekazał sprawę do ponownego zbadania. Sąd stwierdził, że śledczy nie sprawdził, czy wezwano pogotowie ratunkowe dla skarżącego, gdy przebywał na komisariacie, oraz nie przesłuchał świadków zatrzymania skarżącego. Nie było również jasne, czy obrażenia skarżącego mogły powstać w wyniku jego upadków. 28 października 2005 r. Szarhorodzkie Terytorialne Zjednoczenie Medyczne ponownie złożyło wyjaśnienie, że 30 i 31 grudnia 2002 r. skarżący nie otrzymał żadnej pomocy medycznej od zespołu pogotowia ratunkowego podczas przebywania na komisariacie. W listopadzie 2005 r. ponownie przesłuchiwano L., A. i S. 22 grudnia 2005 r. biegli sądowi stwierdzili, że obrażenia skarżącego mogły powstać w wyniku kilku upadków. 28 grudnia 2005 r. śledczy Prokuratury Regionalnej w Winnicy ponownie umorzył postępowanie z powodu braku znamion czynu zabronionego. 20 lutego 2006 r. Sąd Rejonowy Leniński w Winnicy uchylił tę decyzję, ponieważ nie poszukiwano świadków zatrzymania skarżącego i nie przesłuchano lekarzy szpitalnych. Członkowie rodziny skarżącego i niektórzy pracownicy fabryki mieli zostać dodatkowo przesłuchani, a materiał dowodowy z akt sprawy administracyjnej przeciwko skarżącemu miał zostać dołączony do akt. Sprawa została przekazana do dalszego dochodzenia. 13 kwietnia 2006 r. Sąd Okręgowy w Winnicy oddalił odwołanie prokuratora od decyzji z 20 lutego 2006 r. W okresie od 13 kwietnia 2006 r. do 19 października 2008 r. postępowanie było trzykrotnie umarzane z powodu braku znamion czynu zabronionego i ponownie otwierane, w szczególności w świetle niepowodzenia w uzyskaniu dokumentacji medycznej skarżącego ze szpitala lub przeprowadzeniu rekonstrukcji zdarzeń z udziałem L., świadków i biegłego medycyny sądowej w celu ustalenia, gdzie skarżący upadł i w jakich okolicznościach odniósł obrażenia. Pismami z 7 lipca 2006 r. i 7 lutego 2007 r. Prokuratura Rejonowa w Szarhorodzie poinformowała Prokuraturę Regionalną w Winnicy, między innymi, że teściowa, żona i siostra żony skarżącego odmówiły złożenia zeznań, że strażnik fabryczny, który pełnił służbę 30 grudnia 2002 r., wyjechał do Rosji, oraz że „nie było możliwe przesłuchanie lekarzy w Szpitalu w Szarhorodzie, ponieważ nie było informacji o żadnej pomocy medycznej, która mogła zostać udzielona skarżącemu”. 14 października 2008 r. przeprowadzono rekonstrukcję zdarzeń w fabryce z udziałem L. i biegłego medycyny sądowej. Biegły został również poproszony o dodatkowe pytania tego samego dnia. 19 października 2008 r. śledczy Prokuratury Rejonowej w Tomaszpolu umorzył postępowanie karne przeciwko policjantom z powodu braku dowodów przestępstwa. Ustalono, że 30 grudnia 2002 r. około godziny 13:00 pracownicy Szarhorodzkiej Fabryki Produktów Spożywczych poprosili policjanta L., który przebywał w tym czasie na terenie fabryki, o sprawdzenie pochodzenia hałasów dobiegających z wnętrza jednego z zamkniętych budynków fabrycznych. L. wraz z V., F., A., Lo. i S. udał się na teren w question. Wewnątrz budynku L. i pracownicy fabryki znaleźli blachy aluminiowe zerwane z sufitu i ułożone przy ścianie. Widzieli również skarżącego, który uciekł po potknięciu się kilka razy. Skarżący został później zatrzymany w domu i zabrany na komisariat. Po przesłuchaniu 30 sierpnia i 30 listopada 2004 r. (patrz akapity 26 i 28 powyżej) skarżący przyznał, że podczas ucieczki słyszał krzyki ludzi za sobą, ale nie zwracał na nie uwagi. Skarżący złożył również wyjaśnienie, że wspiął się na płot, stąpając na stertę obornika po drugiej stronie. Jednak sąsiedzi skarżącego zeznali, że sterta obornika znajdowała się 1,5 metra od ściany. Prokurator powołał się również na zeznania złożone przez policjanta L., pracowników fabryki, innych policjantów i sędziego Tr. podczas dochodzenia. Liczni biegli medycyny sądowej stwierdzili, że obrażenia skarżącego mogły zostać spowodowane kilkukrotnym upadkiem na twarde przedmioty. Biegły medycyny sądowej, który uczestniczył w rekonstrukcji zdarzeń, zeznał, że obrażenia skarżącego zostały najprawdopodobniej spowodowane w wyniku kilkukrotnego upadku, biorąc pod uwagę zmarzniętą ziemię, wysokość taśmociągu i płotu oraz przyspieszenie ciała podczas biegu. W świetle powyższego Prokuratura Rejonowa w Tomaszpolu stwierdziła, że nie ma dowodów żadnego przestępstwa i, ponieważ wydarzenia w question miały miejsce sześć lat wcześniej, nie ma możliwości znalezienia takich dowodów. 22 września 2010 r. Sąd Rejonowy Leniński autoryzował przeszukanie pomieszczeń przy ul. K. 54/1. Przeszukanie to było wynikiem postępowania karnego wszczętego dnia wcześniej po umieszczeniu materiałów pornograficznych na stronie internetowej, która rzekomo należała do pełnomocnika skarżącego. 15 października 2010 r. Ya., która korzystała z pomieszczeń przy ul. K. 54/3, pozwoliła policji na sprawdzenie tych pomieszczeń po otrzymaniu autoryzacji od właściciela. Potwierdziła ona, że mienie w pokoju pod tym adresem należało do pełnomocnika skarżącego. Tego samego dnia policjanci sprawdzili pomieszczenia przy ul. K. 54/3 i zajęli, między innymi, trzy komputery. Zgodnie z twierdzeniami pełnomocnika skarżącego, pod tym adresem znajdowało się biuro organizacji praw człowieka, w którym pracował. Pełnomocnik skarżącego złożył skargę na zajęcie do prokuratora, wskazując, że jeden z zajętych komputerów zawierał część poufnej korespondencji z Trybunałem w niniejszej sprawie. 5 listopada 2010 r., w odpowiedzi na skargi pełnomocnika skarżącego dotyczące rzekomych naruszeń prawa w trakcie przeszukania i zajęcia, Prokuratura Miejska w Winnicy wydała decyzję o odmowie wszczęcia postępowania karnego. Zgodnie z twierdzeniami pełnomocnika skarżącego, odwołał się on od tej decyzji, ale bezskutecznie. Zgodnie z doniesieniami medialnymi, w sierpniu 2013 r. pełnomocnik skarżącego został uniewinniony.


Skarżąca urodziła się w 1948 roku i mieszka w Splicie. Jest właścicielką mieszkania w Zagrzebiu o powierzchni 80,58 metrów kwadratowych. Mieszkanie jest zajmowane przez „chronionego najemcę” (zaštićeni najmoprimac), pewną panią S.Š. Na mocy Ustawy o najmie mieszkań (Zakon o najmu stanova), która weszła w życie 5 listopada 1996 r., tacy najemcy objęci są szeregiem środków ochronnych, takich jak obowiązek wynajmujących zawarcia umowy najmu na czas nieokreślony, opłacanie czynszu chronionego (zaštićena najamnina), którego wysokość ustala Rząd i który jest znacznie niższy od czynszu rynkowego, oraz lepsza ochrona przed wypowiedzeniem umowy najmu. Skarżąca odmówiła uznania S.Š., która mieszkała w jej mieszkaniu od 1975 r., za posiadaczkę szczególnie chronionego prawa do lokalu („stanarsko pravo”) oraz zawarcia z nią umowy najmu. 18 maja 2007 r. S.Š. wytoczyła powództwo cywilne przeciwko skarżącej przed Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu (Općinski građanski sud u Zagrebu), powołując się na art. 33 ust. 3 i 37 ust. 2 Ustawy o najmie mieszkań (patrz paragraf 18 poniżej), domagając się uznania jej prawnego statusu chronionego najemcy oraz uzyskania wyroku zastępującego umowę najmu. Krótko potem, w 2007 r., skarżąca wniosła pozew wzajemny przed ten sam sąd, dążąc do uzyskania wyroku nakazującego S.Š. i członkom jej gospodarstwa domowego opróżnienie przedmiotowego mieszkania. Wniosła również o nakazanie S.Š. zapłaty na jej rzecz kwoty 500 chorwackich kun (HRK) miesięcznie[1] wraz z ustawowymi odsetkami za okres od czerwca 2002 r. do grudnia 2006 r. Skarżąca określiła, że wspomniana kwota stanowi jej szacunkową wysokość czynszu swobodnie uzgodnionego („slobodno ugovorena najamnina”), zgodnie z art. 6 Ustawy o najmie mieszkań oraz Decyzją Rządu Chorwacji w sprawie ustalenia poziomu swobodnie uzgodnionego czynszu (Odluka o utvrđivanju slobodno ugovorene najamnine, Dziennik Urzędowy nr 120/00). Wyrokiem z 5 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu uwzględnił powództwo S.Š. Uznał jej prawny status chronionego najemcy i zastąpił umowę najmu, ustalając czynsz chroniony w wysokości 190,25 HRK miesięcznie[2]. Sąd oddalił pozew wzajemny skarżącej jako bezzasadny. 11 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Zagrzebiu (Županijski sud u Zagrebu) oddalił apelację skarżącej i utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji, który tym samym stał się prawomocny. Następnie skarżąca złożyła skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske), powołując się na naruszenie jej prawa do równości przed prawem gwarantowanego w art. 14 Konstytucji oraz jej praw własności gwarantowanych w art. 48, 49 i 50 Konstytucji Chorwacji (patrz paragraf 17 poniżej). Decyzją z 12 września 2013 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę konstytucyjną skarżącej. Decyzja ta została doręczona przedstawicielowi skarżącej 23 września 2013 r. Skarżąca złożyła dokument z dnia 11 maja 2007 r., z którego wynika, że czynsz chroniony za jej mieszkanie ustalono na kwotę 178,73 HRK[3]. Rząd złożył dokument z dnia 16 kwietnia 2015 r., z którego wynika, że czynsz chroniony ustalono na kwotę 217,57 HRK[4]. Zgodnie z dokumentami złożonymi przez strony, skarżąca nie była zobowiązana do uiszczania opłaty za wspólnotę mieszkaniową na fundusz rezerwowy dla mieszkania. Opłata ta ciążyła na innej osobie. Zdaniem skarżącej nigdy nie płaciła podatku dochodowego od dochodów generowanych przez wynajem jej mieszkania objętego systemem chronionego najmu. Rząd nie kwestionował tej informacji. Skarżąca przedstawiła informacje dotyczące miesięcznego czynszu rynkowego za wynajem mieszkań w pobliżu jej mieszkania. Złożyła ogłoszenie z Internetu z dnia 2 czerwca 2014 r. oferujące wynajem mieszkania o podobnej wielkości jak jej mieszkanie (80 m²) za 700 EUR miesięcznie oraz inne z dnia 17 grudnia 2014 r. dotyczące mieszkania o powierzchni 36 m² za 420 EUR miesięcznie. Ponadto złożyła kopię umowy najmu z 30 stycznia 2014 r. dotyczącej mieszkania o powierzchni 44,94 m² wynajmowanego za 1600 HRK miesięcznie[5]. Rząd nie przedstawił żadnych informacji w tym zakresie.


Skarżący urodził się w 1956 roku i mieszka w Sibinju. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. Skarżący był urzędnikiem służby cywilnej miasta Slavonski Brod, pracującym w jego Biurze ds. Kontaktów z Mediami i Protokołu (Grad Slavonski Brod, Ured za odnose s javnošću i protokol – dalej „miasto Slavonski Brod”). W 2007 roku został zawieszony w pełnieniu czynności służbowych z powodu oskarżenia o poważne naruszenie obowiązków służbowych. W okresie zawieszenia, a mianowicie od września 2007 roku do września 2008 roku, skarżącemu przysługiwało miesięczne wynagrodzenie odszkodowawcze w wysokości 60% wynagrodzenia wypłaconego w miesiącu poprzedzającym jego zawieszenie w służbie cywilnej. 5 września 2008 roku Sąd Służby Cywilnej w Osijeku (Službenički sud u Osijeku) uznał skarżącego za winnego poważnego naruszenia obowiązków służbowych i ukarał go grzywną w wysokości 10% wynagrodzenia wypłaconego mu w miesiącu, w którym nałożono sankcję. 14 października 2008 roku, po wniesieniu odwołania przez skarżącego, Wyższy Sąd Służby Cywilnej (Viši službenički sud) zmienił zaskarżoną decyzję i ukarał skarżącego grzywną w wysokości 5% wynagrodzenia wypłaconego w miesiącu, w którym nałożono sankcję. 3 listopada 2008 roku skarżący złożył wniosek o zwrot części wynagrodzenia brutto – w łącznej kwocie 78 428,47 chorwackich kun (HRK), co w tamtym czasie stanowiło około 10 900 euro (EUR) – zatrzymanego w okresie zawieszenia między wrześniem 2007 roku a wrześniem 2008 roku, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od daty zawieszenia do dnia zapłaty tej części. Zdaniem skarżącego, poprzez zatrzymanie 40% jego wynagrodzenia na okres 12 miesięcy oraz nałożenie na niego grzywny, organy administracyjne ukarały go dwukrotnie. Decyzją z 17 listopada 2008 roku miasto Slavonski Brod oddaliło ten wniosek. Następnie skarżący wniósł odwołanie, które zostało oddalone jako bezzasadne przez ten sam organ administracyjny, który wydał powyższą decyzję (czyli miasto Slavonski Brod). Jednakże w swojej decyzji z 22 grudnia 2008 roku organ ten poinformował, że skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia skargi na decyzję administracyjną do sądu administracyjnego. 22 stycznia 2009 roku skarżący wniósł skargę administracyjną, zgodnie z orzeczeniem miasta Slavonski Brod. 1 stycznia 2012 roku weszły w życie pewne zmiany w ustawie o sądach, w wyniku których Sąd Administracyjny stał się Wyższym Sądem Administracyjnym. Decyzją z 4 stycznia 2012 roku Wyższy Sąd Administracyjny, powołując się na art. 9 i 30 ust. 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił rozpoznania sprawy w zakresie przedmiotowym, stwierdzając, że właściwym sądem do rozpoznania sprawy skarżącego jest zwykły sąd gminny (redovni, općinski sud), i uznał skargę skarżącego za niedopuszczalną. Decyzja ta była ostateczna. 16 lutego 2012 roku doręczył swoją decyzję pełnomocnikowi skarżącego. 12 marca 2012 roku skarżący wniósł skargę konstytucyjną. Skarżył się, między innymi, że jego prawo do rzetelnego procesu, w szczególności prawo dostępu do sądu, zagwarantowane w art. 29 Konstytucji Chorwacji i art. 6 ust. 1 Konwencji, zostało naruszone, gdy Wyższy Sąd Administracyjny uznał jego skargę za niedopuszczalną. W szczególności argumentował, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, zwykłe sądy gminne nie mają jurysdykcji w sprawach wynikających z prawnie wiążących decyzji organów administracyjnych. Argumentował również, że nawet gdyby wniósł powództwo cywilne, uległoby ono przedawnieniu, ponieważ Wyższy Sąd Administracyjny potrzebował więcej niż trzy lata, aby uznać jego skargę administracyjną za niedopuszczalną. Decyzją z 5 lipca 2012 roku Sąd Konstytucyjny uznał skargę konstytucyjną skarżącego za niedopuszczalną z powodu braku problemu o charakterze konstytucyjnym w sprawie. 17 lipca 2012 roku doręczył swoją decyzję pełnomocnikowi skarżącego. 6 września 2012 roku skarżący wniósł powództwo cywilne do Sądu Gminnego w Slavonskim Brodzie (Općinski sud u Slavonskom Brodu) o zwrot zaległego wynagrodzenia zatrzymanego w okresie od września 2007 roku do września 2008 roku. Wyrokiem z 20 marca 2013 roku sąd pierwszej instancji oddalił powództwo skarżącego jako przedawnione. Uznał, między innymi, że w związku z tym, iż Wyższy Sąd Administracyjny uznał skargę administracyjną skarżącego za niedopuszczalną, nie można uznać, że uległa przerwaniu ustawowa termin przedawnienia. Powołał się przy tym na art. 242 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach. Wyrokiem z 12 sierpnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Slavonskim Brodzie (Županijski sud u Slavonskom Brodu) oddalił odwołanie skarżącego i utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji z 20 marca 2013 roku.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszkał w Magnitogorsku, w obwodzie czelabińskim do czasu aresztowania. 28 czerwca 2011 r. skarżący został aresztowany pod zarzutem popełnienia przestępstwa. Pozostawał w areszcie przez cały czas trwania śledztwa i procesu. 29 marca 2012 r. Sąd Rejonowy Prawobierieżny w Magnitogorsku skazał go na trzynaście lat i dziesięć miesięcy pozbawienia wolności. Wyrok został utrzymany w mocy na skutek odwołania przez Sąd Obwodowy w Czelabińsku 16 sierpnia 2012 r. W 2012 r., na skutek skargi skarżącego na ból w dolnej części brzucha, zdiagnozowano u niego powiększenie gruczołu krokowego i przeszedł operację związaną z tym schorzeniem. W kwietniu 2013 r. skarżący został przeniesiony do więziennego szpitala gruźliczego w Czelabińsku w celu przeprowadzenia badań układu moczowo-płciowego. W szpitalu wykonano dwie operacje, ale różne niepokojące objawy dotyczące jego układu moczowego utrzymywały się. W lutym 2014 r. biopsja tkanki prostaty ujawniła obecność komórek rakowych. U skarżącego zdiagnozowano terminalny rak prostaty, który przerzucił się do wątroby i węzłów chłonnych pachwinowych. Jego stan był pogarszany przez zespół wyniszczenia i zespół paraneoplastyczny. Zdaniem skarżącego, nie miał dostępu do wymaganych leków w szpitalu, a w związku z tym jego stan się pogorszył. 30 października 2014 r. komisja lekarska potwierdziła jego diagnozę, dodając do niej listę chorób wtórnych. Lekarze stwierdzili, że stan zdrowia skarżącego uprawniał go do przedterminowego zwolnienia. 26 stycznia 2015 r. Sąd Rejonowy Metalurgiczny w Czelabińsku „Sąd Rejonowy” rozpoznał wniosek skarżącego o przedterminowe zwolnienie ze względów zdrowotnych. W postępowaniu skarżącego reprezentował pan A. Łepiechin, prawnik z Agory. Na rozprawie lekarz leczący skarżącego zeznał, że jego stan znacznie pogorszył się od początku 2014 r. Otrzymywał leki przeciwbólowe w szpitalu, ale skuteczne leczenie medyczne było niedostępne z powodu braku wymaganych leków. P.o. kierownika szpitala oświadczył, że skarżący może otrzymać odpowiednie leczenie medyczne tylko w innym szpitalu. Prokurator sprzeciwił się zwolnieniu skarżącego, powołując się na jego brak poprawy w czasie aresztowania. Stwierdził również, że zwolnienie nie jest konieczne, ponieważ skarżący może otrzymać wymagane leczenie medyczne w ramach systemu więziennictwa. Sąd oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie. Uznał, że nie nastąpiła jego poprawa, to znaczy, że cel resocjalizacji skarżącego jako więźnia nie został osiągnięty. Jego stan zdrowia nie wykluczał dalszego aresztowania, ponieważ odpowiednie leczenie medyczne było dostępne w systemie więziennictwa. Aby je otrzymać, skarżący potrzebował tylko przeniesienia do innego szpitala. 7 kwietnia 2015 r. Sąd Obwodowy w Czelabińsku utrzymał w mocy powyższą decyzję na skutek odwołania, w pełni akceptując uzasadnienie sądu niższej instancji. Zauważył również, że oprócz łagodzenia bólu i terapii łagodzącej objawy, skarżący mógłby poddać się chemioterapii, gdyby szpital więzienny otrzymał wymagane leki. W międzyczasie, 26 marca 2015 r. skarżący wystąpił o środki tymczasowe do Trybunału na podstawie reguły 39 w celu zapewnienia odpowiedniego leczenia medycznego lub jego zwolnienia z aresztu. 27 marca 2015 r. Trybunał zdecydował o zastosowaniu reguły 39, wskazując Rządowi, że w interesie właściwego przeprowadzenia postępowania pożądane jest, aby skarżący został niezwłocznie zbadany przez ekspertów medycznych niezależnych od systemu więziennego, w celu ustalenia: (1) czy leczenie, które otrzymywał w szpitalu więziennym, było odpowiednie w odniesieniu do jego stanu; (2) czy jego stan zdrowia był zgodny z odbywaniem aresztu w warunkach szpitala więziennego; oraz (3) czy jego stan wymagał umieszczenia go w specjalistycznym, ewentualnie cywilnym szpitalu. Ponadto Rząd miał również zapewnić jego przeniesienie do szpitala specjalistycznego, w przypadku gdyby eksperci medyczni stwierdzili, że jest to konieczne. 9 kwietnia 2015 r. Rząd odpowiedział na list Trybunału z 27 marca 2015 r., twierdząc, że zakres i jakość leczenia medycznego skarżącego w szpitalu więziennym odpowiadały jego potrzebom. Twierdzili, że ze względu na powagę stanu skarżącego zalecano jedynie leczenie objawowe, a takie leczenie było w pełni realizowane. Złożyli następujące dokumenty: odpis maszynowy dokumentacji medycznej skarżącego; zaświadczenia z placówek aresztowych podsumowujące leczenie skarżącego i opisujące jego stan zdrowia; raport komisji lekarskiej z 30 października 2014 r. potwierdzający jego uprawnienie do przedterminowego zwolnienia; kopię decyzji Sądu Rejonowego z 26 stycznia 2015 r.; oświadczenie p.o. kierownika szpitala, w którym zauważył, że Sąd Rejonowy błędnie zinterpretował jego zeznania złożone 26 stycznia 2015 r., ponieważ nigdy nie omawiał możliwości leczenia skarżącego w innym szpitalu; oraz oświadczenie kierownika szpitala więziennego, w którym potwierdził, że leczenie raka było możliwe tylko w specjalistycznym centrum onkologicznym i że nigdy nie twierdził, że jest ono dostępne w systemie więziennictwa. 28 maja 2015 r. prawnik skarżącego zawiadomił, że Rząd nie zorganizował niezależnego badania lekarskiego wskazanego przez Trybunał. Jednakże dwóch niezależnych lekarzy wezwanych przez prawnika skarżącego oceniło jakość jego leczenia medycznego w areszcie oraz zgodność dalszego aresztowania w szpitalu więziennym z jego stanem zdrowia. W opinii biegłych z dnia 23 maja 2015 r. lekarze stwierdzili, że leczenie otrzymywane przez skarżącego w szpitalu więziennym było niewystarczające. Spóźniona diagnoza raka prostaty i nieudzielenie aktywnego leczenia, takiego jak hormonoterapia, radioterapia lub operacja, zostały wymienione wśród innych poważnych zaniedbań ze strony władz medycznych. Lekarze zauważyli również, że skarżącemu nie można zapewnić odpowiedniego leczenia w szpitalu więziennym, ponieważ nie posiada on licencji na leczenie stacjonarne pacjentów onkologicznych i chorób urologicznych. W konsekwencji eksperci stwierdzili, że jego aresztowanie w tej placówce nie odpowiadało jego potrzebom medycznym i zagrażało jego życiu. W ciągu kolejnych miesięcy zdrowie skarżącego nadal się pogarszało, a zespół wyniszczenia postępował. 24 sierpnia 2015 r. komisja lekarska sporządziła nowy raport, ponownie zalecając przedterminowe zwolnienie skarżącego ze względów zdrowotnych. Rozprawa w tej sprawie została wyznaczona na 11 września 2015 r. Cztery dni przed tą datą skarżący zmarł na raka. Na wniosek prawnika skarżącego, pana A. Łepiechina, Komitet Śledczy przeprowadził wstępne dochodzenie w sprawie okoliczności śmierci skarżącego, które zakończyło się decyzją z 15 października 2015 r. o odmowie wszczęcia postępowania karnego.

II. ODPOWIEDNIE PRAWO KRAJOWE I MIĘDZYNARODOWE
Opieka medyczna świadczona aresztowanym
Odpowiednie przepisy rosyjskiego i międzynarodowego prawa dotyczące opieki medycznej nad aresztowanymi zostały przedstawione w następujących wyrokach: Ivko przeciwko Rosji, nr 30575/08, §§ 55-63, 15 grudnia 2015 r.; Amirov przeciwko Rosji, nr 51857/13, §§ 50-57, 27 listopada 2014 r.; Pakhomov przeciwko Rosji, nr 44917/08, 30 września 2011 r.; oraz Yevgeniy Alekseyenko przeciwko Rosji, nr 41833/04, 27 stycznia 2011 r.


Pierwszy skarżący, pan T. P., urodził się w 1981 roku i obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Sátoraljaújhely. 22 listopada 2006 r. Sąd Okręgowy w Nógrád uznał pierwszego skarżącego za winnego zabójstwa popełnionego ze szczególnym okrucieństwem oraz nadużycia broni palnej. Skarżący został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia. 28 czerwca 2007 r. Sąd Apelacyjny w Budapeszcie utrzymał wyrok w mocy, dodając, że zabójstwo zostało popełnione z „podłych” pobudek, a mianowicie uznano, że skarżący zabił ofiarę w szczególnie bestialski sposób, aby uniemożliwić jej zgłoszenie początkowego uprowadzenia i dźgnięcia nożem, a tym samym zatuszować wcześniejsze przestępstwo. 14 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy oddalił wniosek pierwszego skarżącego o rewizję. 5 listopada 2013 r. Prezydent Republiki odrzucił wniosek skarżącego o ułaskawienie, w którym wnosił o zamianę kary dożywotniego pozbawienia wolności na karę dwudziestu lat pozbawienia wolności oraz umożliwienie mu warunkowego przedterminowego zwolnienia. Drugi skarżący, pan A.T., urodził się w 1985 roku i obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Sátoraljaújhely. 14 maja 2010 r. Sąd Okręgowy w Borsod-Abaúj-Zemplén uznał drugiego skarżącego za winnego podwójnego zabójstwa oraz nadużycia broni palnej. Został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia. 9 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny w Debreczynie utrzymał ten wyrok w mocy. 13 września 2011 r. Sąd Najwyższy oddalił wniosek drugiego skarżącego o rewizję. 23 października 2014 r. Prezydent Republiki odrzucił wniosek skarżącego o ułaskawienie, w którym wnosił o zamianę kary dożywotniego pozbawienia wolności na karę dwudziestu lat pozbawienia wolności oraz umożliwienie mu warunkowego przedterminowego zwolnienia.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1950 i 1949 roku oraz mieszkają w Matosinhos. 16 marca 2005 r. A.C. i M.L. wnieśli powództwo cywilne przeciwko skarżącym oraz czterem innym pozwanym przed Sądem w Matosinhos, domagając się zapłaty 11 843,48 euro (EUR) z tytułu rzekomej sprzedaży części nieruchomości powodów. 29 marca 2005 r. skarżący zostali wezwani do wniesienia sprzeciwu, czego jednak nie zrobili. W wezwaniu zostali poinformowani, że brak sprzeciwu skutkować będzie uznaniem faktów za prawdziwe na mocy art. 484 § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego (patrz punkt 11 poniżej). Między 21 kwietnia 2005 r. a 24 maja 2013 r. miało miejsce kilka czynności procesowych podjętych z inicjatywy powodów, pozostałych pozwanych lub Sądu w Matosinhos. W szczególności: 21 kwietnia 2005 r. pozostali pozwali wnieśli sprzeciw; 3 listopada 2005 r. powodowie złożyli uwagi na odpowiedź; 17 października 2007 r. powodowie złożyli wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie I.T., co Sąd w Matosinhos uwzględnił 29 maja 2009 r.; 15 grudnia 2010 r. sędzia wydał postanowienie o dopuszczeniu sprawy do rozprawy (despacho saneador); 21 marca 2012 r., po śmierci I.T., Sąd w Matosinhos zawiesił postępowanie do czasu zakończenia postępowania spadkowego. 24 maja 2013 r. skarżący złożyli pełnomocnictwo i zwrócili się o umieszczenie akt sprawy na platformie prawnej „CITIUS” w celu wglądu. 10 stycznia 2014 r. skarżący wnioskowali o udział biegłego wybranego przez siebie przy sporządzaniu opinii biegłej, o którą wnosił powód. W nieokreślonym terminie pozostali pozwani w postępowaniu wnieśli sprzeciw wobec wniosku skarżących. 16 października 2015 r. Sąd w Matosinhos wydał wyrok, w którym orzekł na korzyść skarżących.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Splicie. Skarżący jest właścicielem budynku komercyjnego w Splicie, którego używa jako warsztatu naprawczego samochodów. Budynek będący przedmiotem sprawy został kupiony od państwa w 2001 roku. W chwili zakupu żadne ograniczenie jego użytkowania nie było zarejestrowane ani widoczne. 28 marca 2003 r. Splitski Wydział ds. Ochrony Dziedzictwa Kulturowego (Ministarstvo kulture, Uprava za zaštitu kulturne baštine, Konzervatorski odjel u Splitu, dalej „Splitski Wydział”) zarządził środek ochrony prewencyjnej dotyczący dziedzictwa kulturowego w odniesieniu do budynku skarżącego, do czasu ostatecznej oceny jego wartości kulturowej. Wyjaśnił, że budynek, który był wówczas wykorzystywany jako warsztat naprawczy samochodów, wydawał się być rzadkim przykładem wczesnej architektury przemysłowej w Splicie, co uzasadniało zastosowanie środka ograniczającego jego użytkowanie przez skarżącego. Zgodnie z art. 10 ustawy o ochronie i zachowaniu dóbr kultury (Zakon o zaštiti i očuvanju kulturnih dobara, dalej „ustawa o dziedzictwie kulturowym”) środek ten miał pozostać w mocy przez okres trzech lat i, zgodnie z art. 11 tej samej ustawy, zapewniał taką samą ochronę jak ostateczny środek ochrony (patrz poniższy paragraf 21). Decyzja nakazująca ochronę prewencyjną nie została doręczona skarżącemu. Została przekazana do wydziału ksiąg wieczystych Sądu Miejskiego w Splicie (Općinski sud u Splitu) i odpowiednio wpisana do księgi wieczystej. 10 stycznia 2007 r., po upływie trzyletniego okresu, Splitski Wydział ponownie zarządził środek ochrony prewencyjnej w odniesieniu do budynku komercyjnego skarżącego, powtarzając te same uzasadnienia, co w poprzedniej decyzji. Skarżący nie został poinformowany o powyższej decyzji dotyczącej drugiego środka ochrony prewencyjnej w odniesieniu do jego budynku. 3 września 2007 r. środek ten został wpisany do księgi wieczystej. 16 października 2007 r., po dowiedzeniu się o drugim środku ochrony prewencyjnej na skutek zapytania do księgi wieczystej, skarżący zaskarżył przedłużone stosowanie tego środka przed Ministerstwem Kultury (Ministarstvo culture, dalej „Ministerstwo”). Podnosił w szczególności, że nie został poinformowany o decyzji nakazującej ochronę prewencyjną oraz że ochrona ta nie mogła już być zarządzona, ponieważ maksymalny czas trwania takiego środka zgodnie z ustawą o dziedzictwie kulturowym wynosił trzy lata. Skarżący zapytał również o odszkodowanie za szkodę majątkową, którą poniósł w wyniku zastosowania środka ochrony prewencyjnej. 8 stycznia 2008 r. Splitski Wydział przekazał odwołanie skarżącego do Ministerstwa. Podkreślił, że decyzja z 10 stycznia 2007 r. przedłużająca ochronę prewencyjną po upływie pierwszego trzyletniego okresu była konieczna ze względu na fakt, że nie było możliwe uzyskanie wypisu z księgi wieczystej z Sądu Miejskiego w Splicie oraz że budynek stanowił ważny przykład wczesnej architektury przemysłowej w Splicie. 31 stycznia 2008 r. Ministerstwo oddaliło odwołanie skarżącego jako bezzasadne, uznając, że nic w prawie nie stoi na przeszkodzie, aby właściwy organ zastosował środek dwukrotnie na okresy trzyletnie, oraz że środek ochrony prewencyjnej nie ograniczył praw własności skarżącego. Ministerstwo wskazało również, że konieczne było przedłużenie ochrony prewencyjnej budynku, ponieważ ustalenie jego wartości zabytkowej wymagało dalszej kompleksowej oceny. 9 marca 2008 r. skarżący wniósł skargę do Sądu Administracyjnego (Upravni sud Republike Hrvatske), kwestionując legalność i zasadność środka ochrony prewencyjnej oraz podkreślając bierność właściwych organów w ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy. Podnosił również, że decyzje organów niższych instancji były arbitralne. Wskazał, że wbrew temu, co stwierdziło Ministerstwo, jego prawa własności zostały znacząco ograniczone, ponieważ jego swoboda rozporządzania nieruchomością według własnego uznania została ograniczona. W szczególności jego kilka prób sprzedaży budynku i nawiązania innej współpracy biznesowej nie powiodło się z powodu istniejącej ochrony prewencyjnej. Skarżący poprosił również Sąd Administracyjny o przyznanie mu 200 000 euro (EUR) tytułem odszkodowania za szkodę poniesioną w wyniku postępowania organów administracyjnych. Tymczasem Splitski Wydział uznał, że budynek skarżącego nie powinien być wpisany jako obiekt dziedzictwa kulturowego. 15 kwietnia 2010 r., po upływie środka ochrony prewencyjnej, Sąd Miejski w Splicie zarządził usunięcie wpisu dotyczącego tego środka z księgi wieczystej. 18 maja 2011 r. Sąd Administracyjny oddalił skargę skarżącego jako bezzasadną, popierając uzasadnienie organów niższych instancji. W szczególności wskazał, że istniały solidne dowody sugerujące, że budynek jest ważnym obiektem dziedzictwa kulturowego, a zatem środek ochrony prewencyjnej był uzasadniony w związku z koniecznością przeprowadzenia dalszych ocen. Ponadto Sąd Administracyjny uznał, że nic w odpowiednim prawie krajowym nie stoi na przeszkodzie podjęciu drugiej decyzji o ochronie prewencyjnej po upływie pierwszego trzyletniego terminu. 10 września 2011 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske), skarżąc się na naruszenie swoich praw własności na mocy art. 48 Konstytucji w związku z rzekomo bezprawnym i nierozsądnym zastosowaniem środka ochrony prewencyjnej w odniesieniu do swojej nieruchomości. 14 grudnia 2011 r. Trybunał Konstytucyjny uznał skargę konstytucyjną skarżącego za niedopuszczalną z powodu oczywistej bezzasadności.


Skarżąca urodziła się w 1947 roku i mieszka w Tiranie. Wyrokiem prawomocnym z 21 czerwca 1996 r. Sąd Rejonowy w Tepelenë zobowiązał Radę Rejonową w Tepelenë (Këshilli i Rrethit) do zapłaty Skarżącej kwoty 530 941 albańskich leków (ALL) jako odszkodowania za nacjonalizację jej domu przez Państwo w 1967 roku. Wyrok uprawomocnił się w nieokreślonym dniu 1996 roku. 15 lipca 1998 r. wydano nakaz egzekucyjny. Wyrokiem prawomocnym z 25 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy w Gjirokastër nakazał Radzie Regionalnej w Gjirokastër (Këshilli i Qarkut) zapłacenie Skarżącej kwoty 1 237 336 ALL jako odszkodowania za opóźnienie w egzekucji wyroku Sądu Rejonowego w Tepelenë z 21 czerwca 1996 r. Wyrok uprawomocnił się 25 maja 2008 r. 27 czerwca 2008 r. wydano nakaz egzekucyjny. W latach 1996–2009 Skarżąca nieustannie zwracała się do władz z pismami w sprawie egzekucji wyroków prawomocnych. Wszczęła również postępowanie egzekucyjne przed komornikiem. 23 stycznia 2009 r. Sąd Konstytucyjny stwierdził, że w wyniku nieegzekwowania wyroków prawomocnych nastąpiło naruszenie prawa do rzetelnego procesu. 8 grudnia 2009 r. wyegzekwowano oba wyroki, a kwoty zostały wypłacone Skarżącej.