W każdej ze spraw skarżących dotyczyły decyzje Federalnej Służby Wykonania Kar Rosji („FSIN”) w sprawie przydziału więźniów do zakładów karnych po uprawomocnieniu wyroku. Indywidualne okoliczności dotyczące skarżących zostały szczegółowo opisane poniżej. Skargę wniesiono 13 czerwca 2009 r. przez panią Elwirę Wasiljewną Polakową, urodzoną w 1976 r., zamieszkałą we Władywostoku, w Kraju Nadmorskim. Przed Trybunałem była reprezentowana przez panią L. Owczinnikową, prawniczkę prowadzącą praktykę we Władywostoku. Skarżąca jest konkubiną pana R. Para pierwotnie założyła dom we Władywostoku w Kraju Nadmorskim. Mają syna urodzonego w 2003 r. 22 maja 2008 r. pan R. został skazany za przestępstwa narkotykowe na dziesięć lat pozbawienia wolności w zakładzie karnym o zaostrzonym rygorze. Po uprawomocnieniu się wyroku został skierowany do IK-33 w Kraju Nadmorskim, w pobliżu domu rodzinnego. We wrześniu 2008 r. szef Primorskiego oddziału regionalnego FSIN zdecydował o przeniesieniu pana R. do Kraju Krasnojarskiego, oddalonego o około 5000 kilometrów od Władywostoku. Wydaje się, że podstawą tej decyzji był telegram z 18 kwietnia 2008 r. od zastępcy szefa FSIN Rosji, który brzmiał następująco: „Primorskiemu oddziałowi regionalnemu FSIN pozwala się, do odwołania, wysyłać do trzydziestu skazanych miesięcznie z aresztów śledczych pod opiekę Krasnojarskiego oddziału regionalnego FSIN na mocy art. 73 § 2 Kodeksu Wykonania Kar”. 30 września 2008 r. Primorski oddział regionalny FSIN poinformował panią Polakową, że jej wniosek o pozwolenie panu R. na pozostanie w zakładzie w Kraju Nadmorskim został odrzucony, i doradził skarżącej następująco: „... na mocy art. 73 § 2 Kodeksu Wykonania Kar i polecenia FSIN Rosji, 14 września 2008 r. pan R. został wysłany do odbycia reszty kary pod opiekę Krasnojarskiego oddziału regionalnego FSIN. Zostanie Pani powiadomiona o jego przybyciu do zakładu karnego”. Skarżąca zakwestionowała decyzję FSIN przed sądem, wnosząc o przeniesienie jej partnera z powrotem do Kraju Nadmorskiego, aby ona i ich syn mogli pozwolić sobie na wizytę u niego. 28 października 2008 r. Sąd Rejonowy w Władywostoku rozpoznał skargę skarżącej na podstawie art. 258 rosyjskiego Kodeksu Postępowania Cywilnego („KPC”) i oddalił ją. Uznając, powołując się na art. 73 § 2 rosyjskiego Kodeksu Wykonania Kar („KWK”), że zakłady o zaostrzonym rygorze w Kraju Nadmorskim są przepełnione i że przeniesienie licznych aresztowanych do innych zakładów było konieczne dla ich własnego bezpieczeństwa, ponieważ mogło dochodzić do konfliktów między więźniami walczącymi o miejsce do spania. Sąd Rejonowy oddalił argument skarżącej dotyczący jej życia rodzinnego jako nieuzasadniony, stwierdzając, że może zwrócić się do FSIN o pozwolenie na wizytę u pana R. w Kraju Krasnojarskim. 30 grudnia 2008 r. FSIN Rosji odrzuciła wniosek skarżącej o przeniesienie pana R. z zakładu karnego w Kraju Krasnojarskim do zakładu w Kraju Nadmorskim, stwierdzając, że na mocy art. 81 KWK więźniowie powinni, co do zasady, odbywać całą karę w tym samym zakładzie karnym i że nie ma powodów do przeniesienia pana R. 13 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy w Kraju Nadmorskim oddalił odwołanie skarżącej w trybie uproszczonym. Skarżąca i jej syn odwiedzili pana R. w zakładzie karnym w Kraju Krasnojarskim trzy razy.

Skargę wniesiono 6 czerwca 2011 r. przez panię Natalię Anatoljewną Kibalo, urodzoną w 1979 r., pannę Lindę Alijewną Kibalo, urodzoną w 2006 r., oraz pannę Iman Alijewną Kibalo, urodzoną w 2009 r. Skarżące mieszkają we wsi Dubowskaja w rejonie szelkowskim Republiki Czeczeńskiej. Przed Trybunałem były reprezentowane przez prawników Centrum Praw Człowieka Memorial. Pani Natalia Kibalo jest żoną pana Ch. Para jest rodzicami Lindy i Iman Kibalo. 29 maja 2007 r. Sąd Najwyższy Dagestanu uznał pana Ch. za winnego uprowadzenia, nielegalnego posiadania broni i usiłowania zabójstwa funkcjonariusza organów ścigania. Pan Ch. został skazany na dwadzieścia lat pozbawienia wolności w zakładzie karnym o zaostrzonym rygorze. Wyrok został utrzymany w mocy po rozpoznaniu odwołania. W nieokreślonym dniu FSIN zdecydowała o wysłaniu pana Ch. do odbycia kary poza obszar Północnego Kaukazu. 7 lutego 2008 r. pan Ch. trafił do UV14/8, zakładu karnego o zaostrzonym rygorze w mieście Błagowieszczeńsk w obwodzie amurskim, oddalonego o około 8000 kilometrów od wsi Dubowskaja. Pani Natalia Kibalo zwróciła się do FSIN o przeniesienie pana Ch. do zakładu karnego położonego bliżej ich rodzinnej wsi, argumentując, że została de facto pozbawiona możliwości odwiedzenia męża, ponieważ podróż pociągiem z jej rodzinnej wsi do Błagowieszczeńska zajmowałaby około osiem dni, a koszt podróży był dla niej nie do udźwignięcia jako bezrobotnej matki dwójki małych dzieci. 25 maja 2009 r. szef departamentu FSIN odrzucił wniosek pierwszej skarżącej, powołując się na brak podstaw do przeniesienia wymienionych w art. 81 KWK. Pani Natalia Kibalo zakwestionowała odmowę przed sądem. 21 sierpnia 2009 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki w Moskwie odmówił rozpoznania skargi pani Natalii Kibalo co do meritum, stwierdzając, że nie ma legitymacji do wniesienia skargi w imieniu męża. Sąd Miejski w Moskwie uchylił to postanowienie 14 stycznia 2010 r. na skutek odwołania. 17 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki w Moskwie przeprowadził rozprawę w nieobecności obu stron. Rozpoznał skargę pani Natalii Kibalo na podstawie art. 254-6 i 258 KPC i oddalił ją. Sąd Rejonowy zauważył, że pan Ch. został przydzielony do zakładu karnego w Błagowieszczeńsku na mocy art. 73 § 4 KWK oraz że na mocy art. 81 KWK skazani powinni, co do zasady, odbywać karę w tym samym zakładzie przez cały czas. Uzasadniał, że pan Ch. wielokrotnie łamał przepisy więzienne zarówno w areszcie śledczym, jak i w UV14/8, oraz że został „skazany za przestępstwa terrorystyczne w Republice Dagestanu, nie wykazuje skruchy i nie zobowiązuje się do niepopełniania nielegalnych czynów w przyszłości”. Wyrok brzmiał, w szczególności, następująco: „Argument powódki, że ani ona, ani jej dzieci nie mogą przyjechać z wizytą [do pana A. Ch.], ponieważ odbywa on karę w obwodzie amurskim, nie może być wzięty pod uwagę, ponieważ możliwość otrzymywania wizyt jest regulowana przez normy KWK i nie jest związana z lokalizacją zakładu karnego”. 7 grudnia 2010 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy wyrok z 17 czerwca 2010 r. po rozpoznaniu odwołania. Uzasadniał, że Sąd Rejonowy Zamoskworecki nie pomylił się, stwierdzając, że nie ma podstaw wymienionych w art. 81 KWK, które uzasadniałyby przeniesienie pana Ch. do innego zakładu karnego, oraz że „odwołanie nie zawiera odniesień do okoliczności, które obaliłyby ustalenia sądu [pierwszej instancji] i wykazałyby istnienie podstaw do przeniesienia pana Ch. z jednego zakładu do drugiego w rozumieniu art. 81 KWK”. W latach 2008–2012 pani Natalia Kibalo odwiedziła męża w Błagowieszczeńsku osiem razy. W sześciu z tych przypadków, w latach 2008–2010, koszty podróży zostały pokryte przez sponsora. Odwiedziła męża raz w 2011 r. i raz w 2012 r., ale w ogóle nie było jej stać na podróż w 2013 lub 2014 r. Panna Linda Kibalo towarzyszyła matce w podróży, by odwiedzić pana Ch., raz. Panna Iman Kibalo, urodzona podczas zatrzymania pana A. Ch., nigdy nie widziała ojca.

Skargę wniesiono 13 lipca 2013 r. przez pana Iwana Dżimszerowicza Jelaszwilego, urodzonego w 1979 r., mieszkającego w Nogińsku, w obwodzie moskiewskim. Obecnie odbywa karę w IK-8 w Łabytangach, w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym. Skarżący, któremu przyznano pomoc prawną, był reprezentowany przed Trybunałem przez pana V. Szuchardina, prawnika prowadzącego praktykę w Moskwie. Wyrokiem końcowym z 8 września 2009 r. Sąd Obwodowy w Moskwie uznał skarżącego za winnego rozboju i skazał go na jedenaście lat pozbawienia wolności w zakładzie o zaostrzonym rygorze. 15 września 2009 r. FSIN zdecydowała o wysłaniu skarżącego do odbycia kary w IK-8 w osadzie Łabytangi w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym, położonej około 3300 kilometrów od Nogińska. Skarżący poprosił FSIN o przeniesienie go do zakładu bliżej Nogińska, argumentując, że jego ojciec, brat, siostra i siostrzeniec mieszkają w tym mieście i nie mieliby realnej możliwości odwiedzenia go w Łabytangach. 21 listopada 2011 r. FSIN odrzuciła jego wniosek, zauważając, że skarżący został przydzielony do zakładu karnego w Łabytangach na mocy art. 73 § 2 KWK z powodu braku zakładów karnych o zaostrzonym rygorze w obwodzie moskiewskim oraz że na mocy art. 81 KWK więźniowie powinni odbywać całą karę w tym samym zakładzie karnym. Skarżący zakwestionował odmowę FSIN przed sądem. 11 kwietnia 2012 r. FSIN złożyła swoje zastrzeżenia do Sądu Rejonowego Zamoskworeckiego w Moskwie, które brzmiały, w szczególności, następująco: „Argumenty powoda, że nie jest w stanie otrzymywać wizyt od krewnych, nie mogą być wzięte pod uwagę, ponieważ możliwość otrzymywania wizyt od najbliższej rodziny i krewnych jest regulowana normami rosyjskiego Kodeksu Wykonania Kar i nie jest związana z lokalizacją żadnego zakładu karnego”. 5 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki w Moskwie rozpoznał skargę skarżącego na podstawie art. 254-5 i 258 KPC i oddalił ją, powołując się na art. 73 i 81 KWK. Wyrok brzmiał, w zakresie istotnym, następująco: „Argumenty powoda, że trudno jest otrzymywać wizyty od krewnych ze względu na oddalenie [miejsca] odbywania kary, nie mogą być wzięte pod uwagę przez sąd, ponieważ możliwość otrzymywania wizyt jest regulowana normami rosyjskiego KWK i nie jest związana z lokalizacją żadnego zakładu karnego”. 14 stycznia 2013 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji. Do tej pory krewni skarżącego nie byli w stanie pozwolić sobie na wizytę u niego w Łabytangach.

Skargę wniesiono 6 listopada 2014 r. przez pana Władimira Aleksandrowicza Palilowa, urodzonego w 1968 r., mieszkającego w obwodzie jarosławskim. Obecnie odbywa karę w IK-18 w osadzie Charp, w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym. Skarżący, któremu przyznano pomoc prawną, był reprezentowany przed Trybunałem przez pana E. Markowa, prawnika prowadzącego praktykę w Strasburgu. 11 sierpnia 2006 r. Sąd Obwodowy w Jarosławiu uznał skarżącego za winnego morderstwa i skazał go na dożywotnie pozbawienie wolności. Wyrok został utrzymany w mocy po rozpoznaniu odwołania i stał się prawomocny. 19 lutego 2007 r. skarżący został wysłany do odbycia kary w zakładzie o szczególnym rygorze dla osób skazanych na dożywotnie pozbawienie wolności we wsi Charp w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym, 2000 kilometrów od obwodu jarosławskiego. 9 stycznia 2013 r. skarżący poprosił FSIN o przeniesienie go do dowolnego zakładu detencyjnego położonego bliżej miejsca zamieszkania jego starszej matki i siostry. 14 lutego 2013 r. FSIN odrzuciła wniosek, stwierdzając, że skarżący został wysłany do odbycia kary w odległym zakładzie karnym na mocy art. 73 § 4 KWK i zauważając, że na mocy art. 81 KWK więzień musi odbyć całą karę w tym samym zakładzie. Skarżący zakwestionował decyzję przed sądem. W pozwie wnosił o dopuszczenie go do udziału w rozprawach sądowych. 19 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki w Moskwie przeprowadził rozprawę w nieobecności skarżącego, co w wyroku zostało opisane następująco: „[s]karżący został powiadomiony o terminie rozprawy. Nie stawił się na rozprawie z powodu odbywania kary”. Przedstawiciel FSIN był również nieobecny. Sąd Rejonowy rozpoznał skargę na podstawie art. 254-5 i 258 KPC i oddalił ją, zauważając, że nie ma „podstaw wymienionych w art. 81 § 2 KWK, które wykluczałyby kontynuowanie odbywania kary przez pana Palilowa w zakładzie karnym w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym”. Argument skarżącego dotyczący trudności w utrzymywaniu więzi rodzinnych został odrzucony w następujący sposób: „Argumenty powoda, że nie może otrzymywać wizyt od krewnych, nie dają podstaw do uwzględnienia powództwa, ponieważ możliwość otrzymywania wizyt od członków rodziny i krewnych, otrzymywania korespondencji lub korzystania z telefonu jest regulowana normami Kodeksu Wykonania Kar i nie jest związana z lokalizacją żadnego zakładu karnego”. Skarżący odwołał się od wyroku i wnosił o przeprowadzenie rozprawy odwoławczej z jego udziałem. 4 czerwca 2014 r. Sąd Miejski w Moskwie przeprowadził rozprawę w nieobecności skarżącego, co wyjaśniono następująco: „na mocy art. 167 Kodeksu Postępowania Cywilnego skład odwoławczy uznaje za możliwe rozpoznanie sprawy w nieobecności stron postępowania; zostały one powiadomione o terminie i miejscu rozprawy”. Sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego Zamoskworeckiego. Powołując się na art. 73 § 4 KWK, stwierdził, że zasada odbywania kary w określonym regionie blisko stałego miejsca zamieszkania aresztowanego nie ma zastosowania do skarżącego, biorąc pod uwagę naturę przestępstwa, za które został skazany. Sąd Miejski stwierdził również, że Sąd Rejonowy Zamoskworecki poprawnie zinterpretował art. 81 § 2 KWK, uzasadniając to następująco: „... nie było zaleceń medycznych, które zawierałyby przeciwwskazania do odbywania przez pana Palilowa kary w zakładzie karnym w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym. Inne wyjątkowe okoliczności, z których prawo wiąże obowiązek FSIN uwzględnienia wniosku powoda o przeniesienie do innego zakładu karnego, nie zostały wymienione w apelacji i nie wynikają z okoliczności sprawy. Argument, że pan Palilov jest pozbawiony możliwości utrzymywania kontaktu z krewnymi z powodu oddalenia zakładu karnego, nie może służyć, w kontekście art. 73 § 4 KWK, jako podstawa do uznania działań funkcjonariuszy organu penitencjarnego za nielegalne”. Matka i siostra skarżącego nie mogły pozwolić sobie na wizytę u niego w Charpie. Matka zmarła w 2013 r.


Skarżący urodził się w 1944 roku i mieszka w Królewcu. Do 1999 roku skarżący był w związku małżeńskim z Z. i mieszkał z nią w mieszkaniu komunalnym, które zostało przydzielone rodzicom Z. Skarżący był zameldowany w tym mieszkaniu. W 1999 roku skarżący i Z. rozwiedli się, a skarżący wprowadził się do swojej nowej partnerki, B. W tamtym czasie nie ubiegał się o wymeldowanie z mieszkania, które zajmował z byłą żoną. Później Z. uprywatyzowała to mieszkanie, a skarżący utracił prawo do zamieszkania w nim. B. zajmowała pokój w trzypokojowym mieszkaniu na podstawie umowy najmu społecznego. Pozostałe dwa pokoje były zajmowane przez jej sąsiadów. Skarżący i B. mieszkali razem w tym pokoju przez następne dziesięć lat. Nigdy się nie pobrali, a skarżący nie był zameldowany w tym pokoju. W maju 2009 roku B. zmarła, a jej sąsiedzi zamknęli mu dostęp do mieszkania. Lokalne władze mieszkaniowe poinformowały skarżącego, że musi opuścić pokój, ponieważ nie ma do niego prawnych uprawnień. 28 września 2009 roku skarżący wszczął postępowanie sądowe przeciwko lokalnej administracji, domagając się uznania jego prawa do zajmowania pokoju jako członka rodziny B. Twierdził, że on i B. mieszkali w tym pokoju jak mąż i żona od 1988 roku, ale po jej śmierci sąsiedzi zamknęli mu dostęp do pokoju. Uważał, że mimo faktu, że nie był w związku małżeńskim z B. i nie był zameldowany w tym pokoju, powinien być uważany za członka jej rodziny, który nabył prawo do zajmowania jej pokoju. W szczególności podniósł następujące argumenty:
- prowadził wspólne gospodarstwo domowe z B.;
- płacił za utrzymanie pokoju;
- pokrył koszty pogrzebu B.;
- nie posiadał innego mieszkania: nie mógł wrócić do mieszkania swojej byłej żony Z., ponieważ stała się ona właścicielką tego mieszkania i mieszka tam z nową rodziną;
- 8 września 2009 roku poprosił władze o wymeldowanie go z mieszkania byłej żony Z.;
- od czasu eksmisji był zmuszony mieszkać w szkole, w której pracował jako nocny stróż.

Lokalna administracja wniosła, że skarżący nie był zameldowany w pokoju B., nie był członkiem rodziny B. i w związku z tym nie nabył żadnego prawa do zajmowania jej pokoju. Sąsiedzi B. zostali zaproszeni do udziału w postępowaniu jako strony trzecie. Potwierdzili, że w latach 1999–2009 skarżący mieszkał w pokoju z B. i wspierał ją finansowo. Uważali jednak, że pokój B. powinien zostać przydzielony im, a nie skarżącemu, ponieważ sześć osób mieszkało w dwóch pokojach i potrzebowali poprawy warunków mieszkaniowych. 6 maja 2010 roku Sąd Rejonowy w Królewcu („Sąd Rejonowy”) uwzględnił powództwo skarżącego, powołując się na art. 69 i 70 Kodeksu Mieszkaniowego (patrz poniżej odpowiednie prawo wewnętrzne i praktyka). Sąd Rejonowy ustalił w szczególności, że w latach 1999–2009 skarżący współmieszkał z B. w spornym pokoju, prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe i został wykreślony z rejestru w poprzednim miejscu zamieszkania. Sąd Rejonowy uznał, że powyższe okoliczności należy uznać za wyjątkowe w rozumieniu art. 69 Kodeksu Mieszkaniowego i że skarżącego należy zatem uznać za członka rodziny B., który nabył prawo do zamieszkania w pokoju wcześniej zajmowanym przez nią. Lokalna administracja nie odwołała się od wyroku z 6 maja 2010 roku. Strony trzecie odwołały się od tego wyroku do Sądu Obwodowego w Królewcu („Sąd Obwodowy”). Wniosły, że B. wielokrotnie wyrzucała skarżącego. Nie zwracała się do władz z prośbą o jego zameldowanie w jej pokoju i nie prosiła o dopisanie jego nazwiska do umowy najmu społecznego jako członka jej rodziny. Skarżący nie płacił żadnych opłat za media za pokój i był zameldowany w innym miejscu aż do śmierci B. 22 września 2010 roku Sąd Obwodowy uchylił wyrok z 6 maja 2010 roku i oddalił powództwo skarżącego. Istotna część decyzji z 22 września 2010 roku brzmi następująco:
„Uwzględniając powództwo pana Zacharowa J. N. [skarżącego], sąd [Sąd Rejonowy] wyszedł z założenia, że istniały okoliczności wyjątkowe pozwalające uznać go za członka rodziny pani Brazhnikovej [B.] zgodnie z art. 69 § 1 Kodeksu Mieszkaniowego.
Izba Cywilna [Sądu Obwodowego w Królewcu] nie może zgodzić się z taką decyzją.
Sąd [Sąd Rejonowy] ustalił na podstawie zeznań powoda i świadków, że powód mieszkał z panią Brazhnikovą L. P. [B.] od 1999 roku i prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe.
Powyższe okoliczności same w sobie nie są wyjątkowe, w szczególności biorąc pod uwagę, że do sądu nie złożono niepodważalnych dowodów na to, że pani Brazhnikova L. P. pozwoliła panu Zacharowowi mieszkać w mieszkaniu jako członkowi rodziny, a nie jako osobie tymczasowo przebywającej. Przez cały okres, w którym mieszkał z panią Brazhnikovą L. P., powód był zameldowany pod adresem: dom nr 6, ulica Pionierskaja, wieś Aleksandrowka, rejon zielenogradzki. O wykreślenie z rejestru zwrócił się 8 września 2009 roku, po śmierci pani Brazhnikovej i tuż przed złożeniem pozwu do sądu.
Dlatego okoliczności sprawy nie pozwalają sądowi uznać pana Zacharowa J. N. za członka rodziny najemcy społecznego pani Brazhnikovej L. P., a tym samym uznać jego prawa do zajmowania mieszkania w spornej sprawie. Wynika z tego, że wyrok sądu powinien zostać uchylony, a podjęta powinna zostać nowa decyzja oddalająca te powództwa.”

3 marca 2011 roku sędzia Sądu Najwyższego Rosji („Sąd Najwyższy”) odmówił skierowania wniosku skarżącego o nadzór nad decyzją z 22 września 2010 roku do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego do zbadania, uznając, że nie ma podstaw do takiego nadzoru i powołując się na zasadę pewności prawa.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1972, 1980, 1937 i 1925 roku i mieszkają w Wilnie. 5 listopada 1991 r. L.N. (która później zmarła – pierwsza i druga skarżący stali się jej spadkobiercami), trzeci i czwarty skarżący zwrócili się do władz litewskich o przywrócenie ich praw własności w naturze do domu w Kownie, który został znacjonalizowany w latach 40. We wrześniu 1993 r. władze poprosiły L.N., trzeciego i czwartego skarżącego o dostarczenie dodatkowych dokumentów niezbędnych do kontynuowania procesu przywracania ich praw własności. L.N. złożyła niezbędne dokumenty w Urzędzie Miejskim w Kownie. W marcu 1995 r. L.N. i czwarty skarżący zgodzili się, że prawa własności do jednego z pokoi w domu zostaną przywrócone ich bratu – trzeciemu skarżącemu. 30 marca 1995 r. trzeci skarżący napisał list do władz, prosząc o przywrócenie praw własności do 22,4 m kw. domu i jednego pokoju o powierzchni 10,32 m kw. Poprosił również o rozstrzygnięcie kwestii przywrócenia praw własności do pozostałej części domu na późniejszym etapie. Decyzją z 11 kwietnia 1995 r. Rada Miejska w Kownie przywróciła prawa własności do domu w Kownie L.N., trzeciemu i czwartemu skarżącemu w równych częściach. Rada Miejska w Kownie uznała, że 22,42 m kw. domu zostanie zwrócone L.N., trzeciemu i czwartemu skarżącemu w naturze w równych częściach, a pokój o powierzchni 10,32 m kw. zostanie zwrócony w naturze trzeciemu skarżącemu. Decyzja wskazywała również, że pozostała część domu zostanie zwrócona w naturze, gdy lokatorom domu zapewnione będą inne lokale, lub zostanie wypłacone odszkodowanie, jeśli lokale nie zostaną zwrócone. W lipcu 1995 r. L.N. i czwarty skarżący zwrócili się do władz z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za część domu, która nie została zwrócona w naturze. W marcu 1996 r. L.N., trzeci i czwarty skarżący napisali list do władz, stwierdzając, że rezygnują z nieruchomości, która została im już zwrócona w naturze, i prosząc o wypłatę odszkodowania za cały dom. We wrześniu 1996 r. trzeci skarżący, który na mocy umowy zatwierdzonej przez notariusza w 1995 r. reprezentował L.N. i czwartego skarżącego, wycofał wniosek z marca 1996 r. (patrz punkt 11 powyżej) i potwierdził, że 22,42 m kw. domu oraz 10,32 m kw. zostały zwrócone L.N., trzeciemu i czwartemu skarżącemu w naturze. 23 września 1996 r. L.N., trzeci i czwarty skarżący poprosili władze o wypłatę odszkodowania za część domu, która nie została im zwrócona w naturze, oraz oświadczyli, że wyrażają zgodę na częściowe odszkodowanie do momentu obliczenia pełnej kwoty odszkodowania odpowiadającej wartości rynkowej. Na wniosek L.N., trzeciego i czwartego skarżącego (patrz punkt 13 powyżej) Urząd Miejski w Kownie wycenił wartość całego domu i 8 października 1996 r. ustalił ją na łączną kwotę 239 190 litów litewskich (LTL – około 69 274 euro (EUR)), trzeci skarżący podpisał dokument we własnym imieniu i jako przedstawiciel L.N. oraz czwartego skarżącego, co sygnalizowało ich zgodę na takie odszkodowanie. Tego samego dnia Zarząd Miasta Kowna zmienił decyzję z 11 kwietnia 1995 r., ustalając, że pozostała część domu nie zostanie zwrócona, a odszkodowanie w wysokości 79 730 LTL (około 23 091 EUR) zostanie wypłacone każdemu z L.N., trzeciego i czwartego skarżącego, oraz że pozostała część odszkodowania zostanie wypłacona po obliczeniu wartości rynkowej domu. Na mocy tej decyzji L.N., trzeci i czwarty skarżący otrzymali odszkodowanie odpowiednio 17 i 18 października 1996 r. W nieokreślonym terminie L.N., trzeci i czwarty skarżący wnieśli powództwo do sądów krajowych o unieważnienie części decyzji władz z 11 kwietnia 1995 r., na mocy której lokal o powierzchni 22,42 m kw. domu został im zwrócony w naturze. 24 października 2000 r. Sąd Okręgowy Administracyjny w Kownie orzekł o unieważnieniu części decyzji z 11 kwietnia 1995 r., w której zwrócono w naturze 22,42 m kw. domu, oraz zobowiązał Zarząd Miasta Kowna do wypłaty odszkodowania pieniężnego za tę nieruchomość. W konsekwencji, 18 września 2001 r. zmieniono decyzję władz z 11 kwietnia 1995 r. i postanowiono wypłacić odszkodowanie pieniężne za 22,42 m kw. domu. Wartość nieruchomości została obliczona 14 kwietnia 2008 r. 1 czerwca 2009 r., na wniosek L.N., trzeciego i czwartego skarżącego o otrzymanie odszkodowania za 22,42 m kw. domu, wypłacono im łącznie 30 000 LTL (około 8 689 EUR). W listopadzie 2006 r. Administracja Urzędu Miejskiego w Kownie zwróciła się do Centrum Rejestrów z wnioskiem o wycenę domu i ustalenie różnicy między wartością wycenioną a już wypłaconym odszkodowaniem. W styczniu 2008 r. Centrum Rejestrów wyceniło wartość rynkową domu w 1996 r. na 855 000 LTL (około 247 625 EUR) i ustaliło, że pozostałe odszkodowanie do wypłaty wynosi łącznie 615 809 LTL (około 178 350 EUR). 19 marca 2008 r. władze zmieniły decyzję z 11 kwietnia 1995 r. i ustaliły, że L.N., trzeciemu i czwartemu skarżącemu należy się wypłata odszkodowania w łącznej wysokości 615 809 LTL (około 178 350 EUR). 26 marca 2008 r. L.N., trzeci i czwarty skarżący zostali poproszeni o wypełnienie formularza w celu otrzymania odszkodowania; uczynili to odpowiednio 1, 20 i 4 kwietnia 2008 r. Odszkodowanie zostało skorygowane zgodnie z wskaźnikiem inflacji i wyniosło 818 458 LTL (około 237 042 EUR) oraz zostało wypłacone 17 lipca 2008 r. Każda osoba otrzymała 272 819 LTL (około 79 014 EUR). W nieokreślonym terminie L.N. zmarła, a pierwsza i druga skarżący, którzy stali się jej spadkobiercami, oraz trzeci i czwarty skarżący wnieśli pozew do Sądu Okręgowego Administracyjnego w Kownie, domagając się unieważnienia jednej części zarządzenia władz z 19 marca 2008 r. (patrz punkt 20 powyżej) oraz zobowiązania władz do przeliczenia pozostałego odszkodowania, a także odszkodowania już wypłaconego zgodnie z ceną rynkową domu w 2008 r. Wnieśli również o przyznanie zadośćuczynienia. 9 marca 2009 r. Sąd Okręgowy Administracyjny w Kownie orzekł o unieważnieniu części decyzji władz z 19 marca 2008 r. i zobowiązał władz do ponownego przeliczenia odszkodowania za pozostałą część domu zgodnie z wartością rynkową z 2008 r. Sąd oddalił powództwo o zadośćuczynienie, stwierdzając, że nie doszło do bezprawnych działań ze strony władz. Skarżący odwołali się, a 29 marca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny częściowo uchylił wyrok sądu pierwszej instancji. Powołał się na podobną sprawę tego samego sądu, w której stwierdzono, że wartość nieruchomości musiała zostać oszacowana w oparciu o wartości z momentu podjęcia decyzji o przywróceniu praw własności, a oszacowanie wartości na późniejszym etapie mogło stworzyć podstawy do bezpodstawnego wzbogacenia. Naczelny Sąd Administracyjny powołał się również na tę samą sprawę, w której stwierdzono, że chociaż władze nie podjęły niezbędnych działań w celu obliczenia pozostałej części odszkodowania od 22 października 1996 r. do 28 kwietnia 2008 r., nie stanowiło to odpowiedniej podstawy do unieważnienia decyzji władz o wypłacie pozostałej części odszkodowania. Pozostała część wyroku sądu pierwszej instancji pozostała bez zmian.


Skarżący urodził się w 1956 roku i mieszka w Sofii. Ojciec skarżącego był współwłaścicielem działki i domu w Sofii. Decyzją burmistrza z 15 lipca 1981 r. nieruchomość została wywłaszczona w celu budowy budynków mieszkalnych. Decyzja ta, oparta na art. 98 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu terytorialnym i osadniczym z 1973 r., przewidywała, że ojciec skarżącego i skarżący otrzymają w ramach rekompensaty trzypokojowe mieszkanie. Uzupełniająca decyzja z 25 marca 1987 r., oparta na art. 100 ustawy o zagospodarowaniu terytorialnym i osadniczym, określała dokładną lokalizację, powierzchnię oraz inne szczegóły dotyczące przyszłego mieszkania oferowanego jako rekompensata. Mieszkanie to miało powierzchnię 109 metrów kwadratowych i zostało oznaczone jako mieszkanie nr 17 na piątym piętrze budynku mieszkalnego, który miał zostać wybudowany przez przedsiębiorstwo państwowe. Ostatecznie postanowiono, że mieszkanie zostanie wydane bezpośrednio skarżącemu. W 1989 r. skarżący wpłacił władzom część wartości przyszłego mieszkania, która nie została pokryta przez wartość wywłaszczonej nieruchomości. W 1990 r. gmina Sofia zakwaterowała go tymczasowo w mieszkaniu będącym własnością państwowego przedsiębiorstwa B. W nieokreślonym terminie rozpoczęto budowę budynku, w którym miało się znajdować mieszkanie. W 1996 r. gmina Sofia zawarła umowę ze spółką B., następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego, zlecając jej wykonanie prac budowlanych. Spółka była zobowiązana wybudować na własny koszt i przekazać gminie w ciągu dwudziestu czterech miesięcy mieszkania przeznaczone jako rekompensata dla wywłaszczonych właścicieli; w zamian za to miała stać się właścicielem pozostałej części budynku. Budowa nie została jednak ukończona w wyznaczonym terminie. W 2005 r., w toku likwidacji spółki B., budynek, wciąż niedokończony, został sprzedany innej spółce. Ta ostatnia odsprzedała najprawdopodobniej nieruchomość trzeciej spółce, która w 2006 r. uzyskała akt notarialny stwierdzający jej własność budynku i mieszkań w nim, w tym połowę mieszkania nr 17 na piątym piętrze; jednak, w przeciwieństwie do tego, co wskazano w decyzji z 25 marca 1987 r. (patrz wyżej paragraf 7), to mieszkanie zostało opisane jako mające powierzchnię 91, a nie 109 metrów kwadratowych. Skarżący złożył pozwolenie na użytkowanie budynku będącego przedmiotem sprawy, datowane na 5 października 2007 r., twierdząc jednak, że dotyczyło ono jedynie „określonych prac budowlanych” i że budynek nie jest użytkowany. W międzyczasie skarżący złożył kilka wniosków do władz miejskich w Sofii z prośbą o zakończenie procedury rekompensacyjnej i wydanie należnego mu mieszkania. W liście z 25 lipca 2000 r. gmina poinformowała go, że spółka B. zapewniła władze, iż podejmuje starania w celu wypełnienia swoich zobowiązań. W innym liście z 13 sierpnia 2004 r. gmina poinformowała skarżącego, że to spółka jest odpowiedzialna za wydanie mu mieszkania. Ostatecznie, w liście z 8 listopada 2011 r., gmina Sofia poinformowała skarżącego, że powinien był zgłosić swoje roszczenia w postępowaniu likwidacyjnym spółki B. lub skontaktować się z obecnym właścicielem budynku w celu dochodzenia należnego mu mieszkania. W 2007 r. skarżący został eksmitowany z mieszkania, w którym był tymczasowo zakwaterowany, po tym jak zostało ono sprzedane osobie prywatnej w toku likwidacji spółki B. W wynikłych postępowaniach sądowych, w których bezskutecznie zaskarżył eksmisję, ustalono, że w tamtym czasie skarżący nie mieszkał w mieszkaniu, a mieszkanie to było niezdatne do zamieszkania i znajdowało się w bardzo złym stanie technicznym.


Skarżący urodził się w 1970 roku i mieszka w Bacău. 20 września 2012 r. skarżący został umieszczony w więzieniu Bacău w celu odbycia kary pięciu lat pozbawienia wolności za rabunek. Przebywał tam do 26 kwietnia 2013 r., kiedy to został przeniesiony do więzienia Vaslui. W maju 2015 r. skarżący został przeniesiony do więzienia Focşani, skąd został warunkowo zwolniony w 2016 r. Skarżący opisał warunki detencji w więzieniach Bacău i Vaslui jako nieludzkie z powodu przepełnienia i skrajnie złych warunków sanitarnych. Wspomniał również o niedostarczaniu przez władze więzienne niezbędnych środków czystości. Skarżył się również na obecność szkodników oraz wilgoć w celach, a także na niską jakość żywności, która czasami zawierała nawet piasek. W więzieniu Bacău skarżący był przetrzymywany przez 7 miesięcy i 5 dni w trzech różnych celach w sekcji 1: jednej o powierzchni 27,12 m², którą dzielił z jedenastoma więźniami; drugiej o powierzchni 39,36 m², którą dzielił z piętnastoma innymi więźniami; oraz trzeciej o powierzchni 39,27 m², dzielonej z siedemnastoma innymi więźniami. Wszystkie cele posiadały zaplecze sanitarne, którego powierzchnia nie została podana. Biorąc pod uwagę całkowitą powierzchnię cel bez odliczania powierzchni zaplecza sanitarnego w celi, skarżący miał do dyspozycji przestrzeń osobistą od 2,18 do 2,46 m². Cele były oświetlone światłem naturalnym i wentylowane przez okna o wymiarach od 118 x 147 cm do 237 x 75 cm. Warunki sanitarne były odpowiednie. Środki higieny osobistej były zapewniane w ramach limitów budżetu więzienia. Ogólne dezynfekowanie cel przeprowadzano raz na kwartał, a także w razie potrzeby. Skarżący otrzymywał menu zgodne z przepisami. Przygotowane jedzenie było zawsze testowane przez więziennego lekarza i przedstawiciela więźniów, a wyniki były odnotowywane w rejestrze.
(b) Więzienie Vaslui W więzieniu Vaslui skarżący został objęty półotwartym reżimem detencji. Przebywał w celach o powierzchni 14,75 m², w tym szafki na rzeczy osobiste o powierzchni 0,75 m² i zaplecza sanitarnego o powierzchni 1,8 m². Przez różne okresy czasu skarżący dzielił cele z trzema lub pięcioma innymi więźniami. Po odliczeniu powierzchni zaplecza sanitarnego w celi i szafki z całkowitej powierzchni cel, skarżący miał do dyspozycji przestrzeń osobistą 2,03 m² przez kilka nieciągłych okresów łącznie trwających dziesięć miesięcy. Przez resztę czasu spędzonego w więzieniu Vaslui do 11 września 2014 r., daty korespondencji Krajowej Administracji Więziennictwa przedłożonej przez Rząd, skarżący miał do dyspozycji przestrzeń osobistą 3,05 m² przez trzy nieciągłe okresy czasu łącznie trwające dwa miesiące i dwadzieścia cztery dni. Na kilka pozostałych krótkich okresów czasu skarżący był z różnych powodów przenoszony w inne miejsca. Według rządu, cele, w których zakwaterowano skarżącego, zostały oddane do użytku 1 maja 2012 r., kiedy rozdano nowe materace i pościel. Cele były oświetlone światłem naturalnym i wentylowane przez okna o wymiarach 116 x 115 cm. Zapewniono również oświetlenie sztuczne oraz niezbędne meble. Wszystkie cele posiadały oddzielne zaplecze sanitarne wyposażone w jedną toaletę, jeden prysznic, jedną umywalkę oraz okno o wymiarach 35 x 55 cm. Ciepła woda była dostarczana przez dwie godziny dwa razy w tygodniu, podczas gdy zimna woda była dostępna bez przerwy. Skarżący otrzymywał specjalną dietę dla więźniów chorych zgodnie z przepisami. Tutaj również przygotowane jedzenie było zawsze testowane przez więziennego lekarza i przedstawiciela więźniów, a wyniki były odnotowywane w rejestrze. Zgodnie z przepisami obowiązującymi w danym czasie więzień miał prawo do otrzymania bezpłatnie w ciągu roku maksymalnie sześciu tubek pasty do zębów, dwunastu rolek papieru toaletowego, 10 kg proszku do prania, trzech kilogramów mydła niskiej jakości oraz 3 litrów wybielacza. Przedmioty te były zapewniane w ramach limitów budżetu więzienia. Między kwietniem 2013 r. a sierpniem 2014 r. proszek do prania, chlor, mydło i papier toaletowy były rozdawane więźniom raz w miesiącu. Rząd przedłożył kopię drukowanego formularza dystrybucji szczoteczek do zębów, pasty do zębów, kremu do golenia, maszynek do golenia, papieru toaletowego i mydła w więzieniu Vaslui, datowanego na 1 sierpnia 2014 r. Zgodnie z tym formularzem, w wymienionym dniu skarżący otrzymał jedną maszynkę do golenia, jedną rolkę papieru toaletowego i jedną kostkę mydła. 28 sierpnia 2012 r., po umieszczeniu w więzieniu Bacău, w dokumentacji medycznej skarżącego zaznaczono, że cierpi na gruźlicę oraz zapalenie żołądka i dwunastnicy. Między 6 a 22 grudnia 2012 r. skarżący został przyjęty do Szpitala Więziennego Târgu Ocna, gdzie przeszedł badania kontrolne po operacji przeszczepu skóry przeprowadzonej przed jego uwięzieniem. Podczas tej wizyty zdiagnozowano u niego przewlekłe zapalenie wątroby typu B (WZW B). Został wypisany z przepisaniem leków hepatoprotekcyjnych i przeciwzapalnych oraz specjalnej diety. Między 1 a 15 marca 2013 r. skarżący został ponownie przyjęty do tego samego szpitala na badania kontrolne. Do poprzedniej diagnozy dodano zarostowe zapalenie tętnic kończyn dolnych. Został wypisany z tym samym zaleceniem. 17 maja 2013 r. skarżący został przyjęty do Szpitala Więziennego Târgu Ocna z ostrym zapaleniem wyrostka robaczkowego. 30 maja 2013 r. został przeniesiony do Szpitala Ratunkowego w Moineşti, gdzie został operowany. Następnie skarżący był hospitalizowany cztery razy w celu przeprowadzenia badań kontrolnych. Skarżący był badany przez dentystę trzykrotnie w trakcie odbywania kary. Zdiagnozowano u niego brak zębów w odcinku bocznym, boczno-przednim szczęki oraz boczno-końcowym żuchwy. 28 sierpnia 2013 r. był leczony z powodu ropnia i przepisano mu antybiotyki. Skarżący złożył pisemny wniosek o odpowiednie leczenie stomatologiczne i protezy. 18 grudnia 2013 r. w odpowiedzi na wniosek skarżącego Krajowa Administracja Więziennictwa potwierdziła, że potrzebuje on protez dentystycznych, których cenę powinien obliczyć więzienny dentysta. Wkład osobisty skarżącego miał wynieść 40% obliczonej ceny zgodnie z zasadami stosowania ustawy nr 275/2006. W przypadku braku niezbędnych środków finansowych na pokrycie jego wkładu, poinstruowano skarżącego, aby złożył wniosek do administracji więzienia Vaslui po uzyskaniu wyceny zakresu potrzebnego leczenia dentystycznego i jego całkowitych kosztów. 18 kwietnia 2013 r. skarżący złożył skargę na podstawie ustawy nr 275/2006 o wykonywaniu kary pozbawienia wolności do sędziego penitencjarnego w więzieniu Bacău, twierdząc, że jego prawo do leków, leczenia medycznego i specjalnej diety zostało naruszone przez administrację więzienia. 20 maja 2013 r. sędzia penitencjarny postanowił oddalić skargę skarżącego jako bezzasadną. Sędzia przeanalizował dokumentację medyczną skarżącego i recepty jego lekarzy oraz, biorąc pod uwagę, że skarżący nie wspomniał o żadnych konkretnych zaniedbaniach ze strony administracji więzienia, uznał, że w sprawie nie stwierdzono naruszenia praw. Skarżący odwołał się od powyższej decyzji do Sądu Okręgowego w Bacău, ale podczas rozprawy 22 sierpnia 2013 r. wycofał skargę. 18 grudnia 2013 r. złożył skargę do administracji więzienia Vaslui, że przez dziesięć dni nie było ciepłej wody oraz że ogrzewanie zostało również niedawno odcięte. Administracja więzienia odpowiedziała 20 grudnia 2013 r., że wystąpiły problemy techniczne, które zostały od tego czasu usunięte.


Skarżący urodził się w 1976 roku i mieszka w Atenach. Skarżący jest przedsiębiorcą i przewodniczącym spółki akcyjnej. 23 września 2010 r. prokurator przy Sądzie Apelacyjnym w Atenach polecił Komendzie Policji Attyckiej przeprowadzenie przeszukań w piętnastu lokalach mieszkalnych i służbowych w różnych miejscach w Atenach i regionie Attyki, w tym pod adresem skarżącego, w ramach wstępnego dochodzenia policyjnego prowadzonego przeciwko S.G. i I.G. oraz innym osobom nienazwanym z imienia. Skarżący nie był wymieniony z nazwiska jako osoba podejrzana o udział w zarzucanych czynach. Treść nakazu prokuratorskiego była następująca:

„Na podstawie decyzji nr 2940/29-7-2010 prokuratora przy Sądzie Najwyższym prowadzimy dochodzenie w celu sprawdzenia, czy popełniono przestępstwa, w szczególności utworzenie organizacji przestępczej (art. 187 Kodeksu Karnego) przez S.G. i I.G. oraz inne osoby z nimi powiązane i działające z nimi we współpracy.
W świetle zebranego dotychczas materiału i w celu uniknięcia utraty rozstrzygających dowodów niniejszym nakazujemy przeszukania, na podstawie art. 253-259 Kodeksu Postępowania Karnego, lokali mieszkalnych i zawodowych położonych przy następujących ulicach:
ul. Meletopoulou 28-30, Palaio Psychiko;
...
Ponadto, jeśli uznacie to za konieczne, przeprowadźcie rewizje osobiste osób obecnych w tych domach i biurach.
W każdym razie zabezpieczcie każdy przedmiot lub dokument znaleziony tam, który według waszego przekonania ma związek z rozpatrywaną sprawą, i sporządźcie odpowiednie protokoły do niezwłocznego przesłania nam ...”

24 września 2010 r. funkcjonariusz policji w towarzystwie zastępcy prokuratora udał się do domu skarżącego. Ponieważ skarżącego nie było w domu, funkcjonariusz policji i prokurator wezwali ślusarza, który otworzył drzwi wejściowe. W obecności świadka (sąsiada, obywatela Holandii) przeprowadzili przeszukanie i zabezpieczyli liczne przedmioty (dwa komputery i setki dokumentów). Przeszukanie trwało dwanaście i pół godziny. Sporządzono 41-stronicową listę przedmiotów i dokumentów. W maju 2012 r., po zakończeniu wstępnego dochodzenia policyjnego, prokurator przy Sądzie Apelacyjnym w Atenach wszczął postępowanie przeciwko wielu osobom, w tym skarżącemu, za udział w organizacji przestępczej. 8 listopada 2012 r. skarżący zwrócił się do Wydziału Akt Oskarżenia Sądu Apelacyjnego w Atenach o stwierdzenie nieważności przeszukania, uchylenie nakazu zabezpieczenia i zwrot zabezpieczonych przedmiotów. 13 lutego 2013 r. Wydział Akt Oskarżenia oddalił jego wniosek. Główną kwestią zbadaną przez niego było, czy przeszukanie i zabezpieczenie mogły być przeprowadzone w toku wstępnego dochodzenia policyjnego. Stwierdził, że wstępne dochodzenie policyjne (προκαταρκτική εξέταση) i późniejsze dochodzenie wstępne (προανάκριση) dążą do wspólnego celu, jakim jest ustalenie prawdy. Jedyną różnicą między nimi było to, że druga procedura dotyczyła „oskarżonego”, podczas gdy pierwsza procedura dotyczyła „podejrzanego”, który – w ocenie Wydziału Akt Oskarżenia – cieszył się jednak wszystkimi prawami przyznanymi oskarżonemu. Uznał, że ta różnica nie jest taka, aby pozbawić organy odpowiedzialne za zbadanie sprawy ważnego narzędzia do ujawniania rozstrzygających dowodów, w przeciwnym razie istniałoby poważne ryzyko stwierdzenia braku podstaw do oskarżenia, bez możliwości wyczerpania przez władze wszystkich dostępnych opcji dochodzeniowych. Powołując się na opinię prawną profesorów D. Tsatsosa, A. Papadimy i K. Chrysogonosa (opublikowaną w magazynie Poiniki Dikaiosyni, nr 7/2003, s. 813 i nast.), Wydział Akt Oskarżenia uznał, że wstępne dochodzenie policyjne ma charakter sądowy, a nie administracyjny i że jest jednym z etapów postępowania karnego. Wydział Akt Oskarżenia zauważył dalej, że wstępne dochodzenie policyjne jest przeprowadzane zgodnie z procedurą dochodzenia wstępnego, ze szczególnym odniesieniem do art. 240 i 241 Kodeksu Postępowania Karnego (KPK). W ocenie Wydziału Akt Oskarżenia oznaczało to, że przy decydowaniu o wniesieniu oskarżenia prokuratura musiała wykorzystać wszystkie dostępne środki do gromadzenia dowodów, zgodnie z art. 178 KPK i procedurą mającą zastosowanie do dochodzenia wstępnego, z wyjątkiem dowodów niezgodnych z naturą wstępnego dochodzenia policyjnego (takich jak na przykład memoriał obrony podejrzanego i wydanie nakazu aresztowania). Wydział Akt Oskarżenia uznał, że art. 256 KPK, przewidujący prawo obecności lokatora przeszukiwanych pomieszczeń, nie nakłada obowiązku na osobę przeprowadzającą przeszukanie czekania na lokatora lub zapraszania go do obecności, oraz że w przypadku nieobecności lokatora obecność sąsiada jest wystarczająca. W odniesieniu do odmowy władz zwrotu zabezpieczonych przedmiotów Wydział Akt Oskarżenia zauważył, że znaczna ilość dowodów została zabezpieczona podczas przeszukań domu skarżącego, a także w lokalach mieszkalnych innych zainteresowanych osób, i że te dowody dostarczyły wystarczającego dowodu istnienia organizacji przestępczej obejmującej osoby, które popełniły poważne czyny, większość z nich to przestępstwa, w odniesieniu do których wniesiono oskarżenia. Wskazał, że jakiekolwiek dalsze postępowanie byłoby niemożliwe, gdyby te dowody nie zostały zebrane, i że, biorąc pod uwagę, że te przedmioty były szczególnie rozstrzygające i kluczowe dla zbadania sprawy, powinny one pozostać w aktach sprawy. 12 marca 2013 r. skarżący zwrócił się do prokuratora przy Sądzie Najwyższym o wniesienie skargi kasacyjnej od decyzji Wydziału Akt Oskarżenia. 13 marca 2013 r. prokurator oddalił ten wniosek. Uznał, że warunki wniesienia skargi kasacyjnej nie zostały spełnione, ponieważ Wydział Akt Oskarżenia podał wyczerpujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji i że, ponieważ nie przeprowadzono dalszych czynności dochodzeniowych, decyzja Wydziału Akt Oskarżenia przy sądzie apelacyjnym nie była konieczna w celu ich zatwierdzenia.

II.


Skarżący urodził się w 1943 roku i mieszkał w Sremskiej Mitrovicy. Zmarł 20 października 2014 roku. 26 grudnia 1993 r. skarżący został tymczasowo aresztowany przez „Policję Republiki Serbskiej Krajiny” (Policija Republike Srpske Krajine) pod zarzutem morderstwa. Jego aresztowanie zostało następnie przedłużone przez „sędziego śledczego” (istražni sudija) w dniu 29 grudnia 1993 r. oraz przez „Sąd Okręgowy w Belim Manastirze” (Okružni sud u Belom Manastiru) w dniach 25 stycznia 1994 r., 15 lutego 1994 r., 8 kwietnia 1994 r. i 9 maja 1994 r. 9 maja 1994 r. „Sąd Okręgowy w Belim Manastirze” skazał skarżącego na 8 lat pozbawienia wolności za morderstwo. Sąd ustalił, że skarżący, po kłótni, w której sąsiad oskarżył go o spekulację wojenną, celowo postrzelił sąsiada w głowę z karabinu, pozostawiając go martwym na miejscu. Sąd ustalił również, że do całego zdarzenia doszło w obecności kilku świadków. 21 lipca 1994 r. wyrok ten został potwierdzony przez „Sąd Najwyższy Republiki Serbskiej Krajiny” (Vrhovni sud Republike Srpske Krajine). Następnie skarżący został wysłany do odbycia kary więzienia w „Okręgowym Więzieniu w Belim Manastirze” (Okružni zatvor u Belom Manastiru). Wszystkie powyższe instytucje znajdowały się w danym czasie pod kontrolą „Republiki Serbskiej Krajiny” (Republika Srpska Krajina), nieuznanej międzynarodowo samozwańczej jednostki utworzonej na terytorium Republiki Chorwacji podczas wojen w byłej Jugosławii. Jednostka przestała istnieć po przyjęciu Podstawowego Porozumienia w sprawie Regionu Wschodniej Slawonii, Baranji i Zachodniego Sremu z 12 listopada 1995 r. (zwanego dalej Porozumieniem Erdut), na mocy którego Republika Chorwacji przejęła suwerenność nad całością swojego terytorium. Państwo Respondenta nigdy nie uznało tej jednostki za państwo. Krótko po przyjęciu Porozumienia Erdut i na wniosek „Okręgowego Więzienia w Belim Manastirze”, skarżący został przeniesiony 20 czerwca 1996 r. do więzienia w Sremskiej Mitrovicy (Kazneno-popravni zavod Sremska Mitrovica), które znajduje się na terytorium Państwa Respondenta. Jako powód przeniesienia podano „zagrożenie bezpieczeństwa”. Władze Republiki Serbii nie przeprowadziły postępowania w sprawie uznania i wykonania zagranicznej kary pozbawienia wolności. Skarżący przebywał w więzieniu w Sremskiej Mitrovicy do 5 lutego 1999 r., kiedy to został zwolniony na urlop roczny do 15 lutego 1999 r. W związku z niepowrotem skarżącego do więzienia w wyznaczonym terminie wydano nakaz jego aresztowania. 7 lipca 2010 r. skarżący został aresztowany podczas próby wjazdu do Serbii z Chorwacji. Został odesłany do więzienia w Sremskiej Mitrovicy w celu odbycia reszty wyroku. Skarżący pozostawał w więzieniu do 15 listopada 2012 r., kiedy to został ułaskawiony przez Prezydenta Republiki Serbii i zwolniony. 4 lutego 2011 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną, kwestionując legalność jego uwięzienia. 10 maja 2012 r. Sąd Konstytucyjny stwierdził, że nie doszło do naruszenia prawa do wolności skarżącego. Uznał, że podstawą prawną zatrzymania skarżącego było jego skazanie przez „Sąd Najwyższy Serbskiej Krajiny” z dnia 21 lipca 1994 r. Sąd zauważył dalej, że procedura regulująca uznanie zagranicznej kary kryminalnej i jej wykonanie nie miała zastosowania w przypadku skarżącego, ponieważ Serbska Krajina nie była państwem. Sąd stwierdził, że przeniesienie skarżącego zostało przeprowadzone z przyczyn faktycznych – pogarszającej się sytuacji bezpieczeństwa w strefie wojny, co mogło doprowadzić do ucieczki skarżącego z więzienia lub jego śmierci. Sąd zauważył również, że skarżący został skazany za morderstwo, którym naruszono prawo do życia, oraz że państwa mają pozytywne obowiązki w zakresie ochrony tego prawa. Sąd uznał w końcu, że brak procedury uznania wyroku zagranicznego był proporcjonalny do obowiązku wykonania kary więzienia za morderstwo, szczególnie biorąc pod uwagę, że skarżący miał dostęp do Sądu Konstytucyjnego, który miał uprawnienia do kontroli legalności jego zatrzymania, oraz że miał dostęp do innych procedur dostępnych dla każdego innego więźnia w Serbii, w tym procedury ubiegania się o ułaskawienie. 7 marca 2011 r. skarżący wszczął postępowanie cywilne o odszkodowanie za bezprawne uwięzienie. 13 grudnia 2012 r. Sąd I Instancji w Belgradzie oddalił powództwo skarżącego, uznając, że został on legalnie skazany za morderstwo przez sądy „Republiki Srpskiej Krajiny” i że jego uwięzienie nie może być uznane za bezprawne. 16 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Belgradzie potwierdził ten wyrok. 6 czerwca 2014 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego Kasacyjnego. 8 lipca 2015 r. Sąd Najwyższy Kasacyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącego z przyczyn proceduralnych, uznając, że wartość przedmiotu sporu była niższa niż ustawowy próg.


Skarżący urodził się w 1934 roku i mieszka w Strausbergu. Przed zjednoczeniem Niemiec mieszkał w byłej NRD, służąc w policji w latach 1952–1954. 13 czerwca 1958 roku Sąd Rejonowy we Frankfurcie nad Odrą uznał skarżącego za winnego „przestępczego napadu na lokalne organy władzy państwowej” („verbrecherischer Angriff gegen die örtlichen Organe der Staatsmacht”), po tym jak zaatakował członka parlamentu NRD z rządzącej Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec. Został skazany na rok i osiem miesięcy pozbawienia wolności oraz odbył 14 miesięcy więzienia. 8 lutego 1994 roku Sąd Okręgowy we Frankfurcie nad Odrą uchylił wyrok z 1958 roku ze względu na jego niezgodność z zasadami państwa prawnego i zrehabilitował skarżącego na podstawie § 1 ust. 1 Ustawy o Rehabilitacji Karnej (Gesetz über die Rehabilitierung und Entschädigung von Opfern rechtsstaatswidriger Strafverfolgungsmaßnahmen im Beitrittsgebiet – Strafrechtliches Rehabilitierungsgesetz), mającej na celu rehabilitację i odszkodowanie więźniów reżimu NRD za pozbawienie wolności niezgodne z zasadami państwa prawnego. 25 kwietnia 1994 roku skarżący złożył wniosek o odszkodowanie na mocy Ustawy o Rehabilitacji Karnej. Formularz wniosku zawierał instrukcję, że zgodnie z § 16 ust. 2 ustawy (patrz odpowiednie prawo wewnętrzne i praktyka, poniższe punkty 23 i 24), takie odszkodowanie nie może zostać przyznane osobie, która naruszyła zasady humanitaryzmu i państwa prawnego. Skarżący zadeklarował w ankiecie, że nigdy nie działał z pominięciem tych zasad i nigdy nie pracował dla byłego Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego NRD (Ministerium für Staatssicherheit). 13 lutego 1995 roku Prezes Sądu Okręgowego we Frankfurcie nad Odrą, działając jako właściwy organ, przyznał mu odszkodowanie w wysokości 8250 marek niemieckich, co odpowiadało około 4218 euro (EUR), na podstawie § 17 w związku z § 16 ust. 1 i 3 Ustawy o Rehabilitacji Karnej. 7 sierpnia 2007 roku, po nowelizacji ustawy, skarżący złożył również wniosek o specjalną emeryturę związaną z dochodem, która przysługuje byłym ofiarom więzienia (monatliche besondere Zuwendung für Haftopfer). Ponownie potwierdził, że nigdy nie naruszył zasad humanitaryzmu i państwa prawnego oraz nigdy nie pracował dla byłego Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego NRD. 14 listopada 2007 roku przyznano mu specjalne miesięczne świadczenie w wysokości 250 EUR na podstawie § 17a Ustawy o Rehabilitacji Karnej, zastrzegając, że informacje posiadane przez Federalnego Komisarza ds. Akt Służby Bezpieczeństwa byłej NRD („Federalnego Komisarza”) nie mogą przeczyć zeznaniom skarżącego. Odpowiedni wniosek o informacje złożono 19 listopada 2007 roku. 25 lutego 2008 roku Federalny Komisarz poinformował Prezesa Sądu Okręgowego, że skarżący w okresie od 22 września 1953 roku do 25 listopada 1954 roku był tajnym informatorem Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego, będąc członkiem sił policyjnych. Informacja ta opierała się na licznych dokumentach, w tym na 32 ręcznie pisanych raportach, rzekomo sporządzonych przez skarżącego, oraz oświadczeniu o zobowiązaniu do służby jako tajny informator służby bezpieczeństwa. 18 lutego 2009 roku Prezes Sądu Okręgowego, powołując się na § 48 ust. 1 i 2, trzecie zdanie, nr 2 ustawy brandenburskiej o postępowaniu administracyjnym (Verwaltungsverfahrensgesetz für das Land Brandenburg), wycofał decyzje przyznające odszkodowanie i specjalną emeryturę, a jednocześnie nakazał skarżącemu zwrot otrzymanych kwot na podstawie § 49a tej samej ustawy. Prezes uznał, że decyzje były niezgodne z prawem od samego początku, ponieważ warunki uprawniające do żadnego z tych świadczeń nigdy nie zostały spełnione, oraz że skarżący nie może powoływać się na utrzymanie tych decyzji, ponieważ uzyskał je, podając informacje, które były w istotnym stopniu nieprawdziwe. Powołując się na § 16 ust. 2 Ustawy o Rehabilitacji Karnej, zauważył, że skarżący, wbrew oświadczeniom zawartym we wnioskach, pracował jako tajny informator dla Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego i sporządził dla Ministerstwa co najmniej pięć raportów, w których naraził na realne ryzyko osoby, o których donosił. 9 marca 2009 roku skarżący złożył wniosek o sądową kontrolę tej decyzji i poprosił o osobiste wysłuchanie. Twierdził, że informacje zawarte w dokumentach Federalnego Komisarza są niepełne i niedokładne. Należało również wziąć pod uwagę fakt, że w momencie rekrutacji miał zaledwie 19 lat i został poważnie dotknięty traumą w związku z ucieczką z rodzinnego miasta na Śląsku w 1945 roku oraz przeżyciem bombardowania Drezna 13 lutego 1945 roku, po którym nastąpiło kilka miesięcy bezdomności po zakończeniu wojny. Jego ojciec wrócił z sowieckiej niewoli, niezdolny do pracy, dopiero w 1947 lub 1948 roku. Podczas służby w policji nie był świadomy, że pracuje dla innych agencji rządowych. Pisemne zobowiązanie wobec służby bezpieczeństwa mogło zostać mu podyktowane pod wpływem alkoholu, ale on nie miał żadnego tego pamięci. W każdym razie wykluczył, aby brzmienie było jego autorstwa i aby wiedział, że raporty będą wykorzystywane przez służbę bezpieczeństwa. 16 lutego 2010 roku Sąd Okręgowy we Frankfurcie nad Odrą, rozprawiając w składzie trzech sędziów, oddalił wniosek skarżącego o sądową kontrolę, uznając, że jego praca jako tajnego informatora Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego miała taki charakter, zakres i czas trwania, że była wystarczająco naganne, aby uzasadnić wykluczenie prawa skarżącego do wypłaty odszkodowania na podstawie § 16 ust. 2 Ustawy o Rehabilitacji Karnej. Uznając, że w dyktaturze trwającej dziesięciolecia drobne zaangażowanie w reżim było częste, sąd uznał, że samo stanowisko skarżącego jako tajnego informatora służby bezpieczeństwa nie wystarczało do zastosowania tego przepisu. Jednakże odszkodowanie przewidziane w ustawie miało służyć wyłącznie niewinnym ofiarom, a nie tym, którzy również brali udział w czynach sprzecznych z zasadami humanitaryzmu i szkodliwych dla innych lub przynajmniej stawiających ich w niebezpieczeństwie. Można o tym założyć, gdy tajny informator dobrowolnie donosił na innych, a raporty te mogły potencjalnie spowodować prześladowania przez służbę bezpieczeństwa. W takim przypadku wypłata odszkodowania była wykluczona, bez względu na to, jak wielkie było własne cierpienie sprawcy. Sądy nie miały porównywać zakresu cierpienia. Sąd Okręgowy zauważył, że skarżący sporządził ręczne zobowiązanie do służby w służbie bezpieczeństwa po tym, jak już dwukrotnie doniósł na innych. W związku z tym twierdzenie skarżącego, że wierzył, iż donosi funkcjonariuszom policji, a nie służbie bezpieczeństwa, nie było wiarygodne w świetle tego oświadczenia („nicht glaubhaft”). Ponadto pięć raportów wymienionych w decyzji Prezesa Sądu Okręgowego, a także dwa kolejne raporty, były zdolne stawiać w niebezpieczeństwie osoby, o których donoszono. Skarżący donosił głównie o ich kontaktach z Niemcami Zachodnimi i Berlinem Zachodnim. Zamiar opuszczenia byłej NRD bez zezwolenia mógł w szczególności doprowadzić do poważnych prześladowań karnych zainteresowanych osób. Raporty nie były bez znaczenia, ale zawierały cenne informacje dla służby bezpieczeństwa. Twierdzenie skarżącego, że niektóre raporty były mu nieznane i faktycznie nieprawdziwe oraz że nie rozpoznawał nazwisk przełożonych oficerów, było nieistotne dla decyzji Sądu Okręgowego. Sąd Okręgowy wskazał również, że nie było konieczne osobowe przesłuchanie skarżącego. Jego osobowość w tamtym czasie i okoliczności rekrutacji miałyby znaczenie tylko wtedy, gdyby istniały wskazówki, że skarżący działał pod nie do zniesienia presją. Nie było jednak takich wskazówek, a skarżący nie zgłosił żadnych roszczeń w tym zakresie. Donosił na innych dwukrotnie, jeszcze przed rekrutacją przez służbę bezpieczeństwa. Ponadto sąd nie dostrzegł związku między doświadczeniami skarżącego związanymi z wpływem wojny i okresu powojennego na niego a jego obciążeniem psychicznym w momencie rekrutacji z jednej strony a jego chęcią współpracy z służbą bezpieczeństwa z drugiej strony. 24 sierpnia 2010 roku Sąd Apelacyjny w Brandenburgii oddalił apelację skarżącego, popierając uzasadnienie Sądu Okręgowego. 28 października 2010 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpatrzenia skargi konstytucyjnej skarżącego bez podania przyczyn (2 BvR 2329/10).


Skarżący urodził się w 1977 roku i mieszka w Londynie. Skarżący opuścił Somalię wraz z rodziną i wyjechał do Holandii w 1992 roku, kiedy miał piętnaście lat. Po złożeniu wniosku o azyl wydaje się, że rodzina otrzymała zezwolenie na pobyt w Holandii na określony czas. W tym okresie skarżący ożenił się i miał syna, urodzonego w 1994 roku. Rodzina skarżącego wyjechała do Zjednoczonego Królestwa w 1998 roku. Skarżący początkowo pozostał w Holandii, ale 11 grudnia 1999 roku przybył do Zjednoczonego Królestwa, gdzie złożył wniosek o azyl. W tym celu podał władzom imigracyjnym fałszywe nazwisko i fałszywą historię imigracyjną, aby uniknąć odesłania do Holandii. Mimo że wniosek o azyl został odrzucony, skarżący otrzymał wyjątkowe zezwolenie na pobyt do 2004 roku. Skarżący otrzymał dziesięć wyroków skazujących w okresie od 16 listopada 2001 roku do 4 sierpnia 2005 roku. W grudniu 2007 roku został skazany za przestępstwo przeciwko porządkowi publicznemu oraz za niestawiennictwo. Został skazany na cztery i pół miesiąca pozbawienia wolności. 29 stycznia 2008 roku skarżącemu doręczono zawiadomienie, że Sekretarz Stanu zamierza wydać wobec niego nakaz deportacji. Ten sam list odrzucał wniosek o nieograniczone zezwolenie na pobyt w Zjednoczonym Królestwie. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji o deportacji 1 lutego 2008 roku. Odwołanie to zostało oddalone 30 czerwca 2008 roku, a prawo do odwołania wyczerpano 8 lipca 2008 roku. 8 lutego 2008 roku, gdy skarżący odsiedział połowę swojej ostatniej kary pozbawienia wolności i był uprawniony do zwolnienia z więzienia, został zatrzymany na podstawie paragrafu 2(2) załącznika 3 do ustawy o imigracji z 1971 r. w oczekiwaniu na wydanie wobec niego nakazu deportacji. Sekretarz Stanu podpisał nakaz deportacji 29 października 2008 roku, a następnie był on zatrzymany na podstawie paragrafu 2(2) załącznika 3 do ustawy o imigracji z 1971 r. w oczekiwaniu na jego usunięcie z Zjednoczonego Królestwa. 2 czerwca 2009 roku ustalono termin usunięcia na 17 czerwca 2009 roku. Zostały one jednak anulowane 16 czerwca 2009 roku, gdy skarżący złożył wniosek do tego Trybunału (wniosek nr 26023/09), który przyznał środek tymczasowy na podstawie reguły 39 Regulaminu Trybunału. Zatrzymanie skarżącego było przeglądane co miesiąc, a formularze przeglądu zawierały przyczyny utrzymywania zatrzymania. Formularz z lipca 2009 roku zawiera następujące oświadczenie w odniesieniu do środka tymczasowego zgodnie z regułą 39: „Chociaż oznacza to, że przymusowe usunięcie nie jest możliwe, [skarżący] mógłby skrócić czas spędzony w areszcie, wycofując się dobrowolnie”. Podobny punkt pojawia się w niektórych, jeśli nie we wszystkich, późniejszych formularzach. Formularz z lutego 2010 roku zauważa, że „Reguła 39 EKPC jest barierą dla usunięcia, ale zauważam, że FRS [Facilitated Return Scheme - Program ułatwionego powrotu] jest opcją, która powinna zostać w pełni zbadana w celu przyspieszenia jego usunięcia z Wielkiej Brytanii”. Podobnie formularz z lipca 2010 roku stwierdza, że „[d]ługość zatrzymania jest bezpośrednim wynikiem jego odwołań od deportacji i, chociaż minęło już 29 miesięcy, ma on realną opcję powrotu do Somalii w ramach Programu ułatwionego powrotu. Ta opcja powinna zostać dalej wyjaśniona zainteresowanej osobie”. Ponadto formularz z grudnia 2010 roku wskazywał, że skarżący „mógłby zminimalizować czas spędzony w areszcie, wycofując [wniosek do EKPC] i przystępując do FRS, który jest oferowany co miesiąc” oraz że mógłby „zakończyć swoje zatrzymanie, zgłaszając się na ochotnika do powrotu (z lub bez FRS) w dowolnym momencie”. Wnioski o zwolnienie za kaucją zostały odrzucone 9 listopada 2009 roku, 21 kwietnia 2010 roku i 14 lipca 2010 roku, ponieważ Sędziowie Imigracyjni nie byli przekonani, że skarżący będzie przestrzegał ustalonych warunków. 9 listopada 2009 roku Sędzia Imigracyjny zauważył dalej, że chociaż skarżący przebywał w areszcie przez długi okres, „najbardziej aktualny okres zatrzymania wynika z opóźnień w jego własnym wniosku do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka”. Skarżący przedstawił dalsze argumenty przeciwko wydaleniu 10 czerwca 2010 roku. Te argumenty zostały potraktowane jako wniosek o uchylenie nakazu deportacji, ale 17 listopada 2010 roku Sekretarz Stanu odmówił uchylenia nakazu. Jednakże, po odwołaniu się skarżącego, Sekretarz Stanu wycofał decyzję o odmowie 12 lipca 2011 roku. 19 listopada 2010 roku skarżący złożył wniosek o kontrolę sądową, twierdząc, że jego trwające zatrzymanie jest niezgodne z prawem. Pozwolenie zostało udzielone 17 czerwca 2011 roku, ale dalszy wniosek o zwolnienie za kaucją został odrzucony. 13 lipca 2011 roku, około dwa tygodnie po tym, jak Trybunał orzekł w sprawie Sufi i Elmi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (nr 8319/07 i 11449/07, 28 czerwca 2011 r.), skarżącemu udzielono zwolnienia za kaucją. Rozprawa odbyła się 7 października 2011 roku. Zgodnie z zasadami ustalonymi przez Sąd Najwyższy w sprawie R. v. Durham Prison Governor ex parte Hardial Singh [1984] 1 WLR 704 (patrz sekcja dotycząca prawa krajowego poniżej), Sekretarz Stanu nie może zgodnie z prawem zatrzymać osoby w oczekiwaniu na usunięcie na dłużej niż przez rozsądny okres i, jeśli stanie się oczywiste, że deportacja nie może zostać przeprowadzona w rozsądnym okresie, zatrzymanie stanie się niezgodne z prawem, nawet jeśli rozsądny okres jeszcze nie upłynął. Skarżący twierdził, że jego zatrzymanie naruszało zasady (a) w dniu 16 czerwca 2009 roku lub po tej dacie, gdy Trybunał przyznał środek tymczasowy na podstawie reguły 39 Regulaminu Trybunału; (b) w dniu 16 czerwca 2010 roku lub bezpośrednio po tej dacie, gdy złożył wniosek o uchylenie nakazu deportacji; lub (c) w każdym momencie po odmowie uchylenia w dniu 17 listopada 2010 roku. W wyroku z dnia 14 listopada 2011 roku Sąd Administracyjny oddalił powództwo. Zauważył, że przy decydowaniu, czy istniała realna perspektywa, że deportacja nastąpi w rozsądnym czasie, ryzyko ucieczki lub popełniania nowych przestępstw było „najważniejsze”, ale żadne z tych ryzyk nie można było uznać za „argument przesądzający”. Ponadto fakt, że okres zatrzymania miał miejsce, gdy skarżący prowadził odwołanie lub porównywalny proces sądowy, byłby również wysoce istotnym czynnikiem, zwłaszcza jeśli istniało ryzyko ucieczki lub popełnienia nowych przestępstw. Sąd zauważył, że skarżący w niniejszej sprawie miał sześć wyroków za ucieczkę i Sędziowie Imigracyjni konsekwentnie stwierdzali, że stanowi on znaczące ryzyko ucieczki. Zgodził się z Sędziami Imigracyjnymi i również stwierdził, że ryzyko to było wyraźnie istotne w oparciu o dostępne dowody. Również sąd wziął pod uwagę fakt, że skarżący miał rodzinę w kraju w czasach, gdy uciekał, i dlatego, wbrew jego twierdzeniom, ich obecność nie eliminowała ryzyka ucieczki. Podobnie, przeglądy zatrzymania Sekretarza Stanu charakteryzowały ryzyko popełnienia nowych przestępstw przez skarżącego jako „wysokie”. Sąd zauważył dalej, że przestępstwa skarżącego stawały się mniej poważne i bardziej sporadyczne wraz z upływem czasu. Jednak faktem pozostało, że gdy był wolny, popełniał przestępstwa o takiej powadze, że wymagały one uwięzienia, w tym rozboje i przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu. Sąd rozważył również, czy alternatywy dla zatrzymania mogłyby zostać użyte, takie jak monitoring elektroniczny, monitoring telefoniczny i regularne meldowanie się. Jednak, biorąc pod uwagę historię ucieczek skarżącego, stwierdził, że alternatywy nie byłyby wystarczające i brakowało odpowiednich zapewnień ze strony skarżącego. W tamtym czasie Sąd Administracyjny zauważył, że środek tymczasowy na podstawie reguły 39 Regulaminu Trybunału oczekiwał na orzeczenie wiodące w sprawie powrotów do Mogadiszu (Sufi i Elmi, cytowane powyżej) i było jasne, że nie będzie rozwiązania roszczenia skarżącego – a środek tymczasowy więc nie zostanie uchylony – zanim zostanie wydane to orzeczenie. Jednakże Sąd Administracyjny zauważył, że w momencie wskazania środka tymczasowego istniała niepewność, kiedy można się spodziewać tego orzeczenia. Ponadto, chociaż skarżący w sprawach Sufi i Elmi mieliby rozsądną do dobrej perspektywę sukcesu, pozytywny wynik nie był nieunikniony. W konsekwencji Sąd Administracyjny nie przyjął, że w momencie wskazania środka tymczasowego nie istniała realna perspektywa usunięcia skarżącego w rozsądnym czasie. Ponadto sąd nie uznał, że do czasu złożenia przez skarżącego wniosku o uchylenie nakazu, rozsądny okres już wygasł lub że nie istniała realna perspektywa deportacji w rozsądnym czasie. Dodatkowo zauważył, że Sekretarz Stanu miał prawo poświęcić dwa tygodnie na rozważenie osobistej sytuacji skarżącego w świetle wyroku w sprawie Sufi i Elmi. Dlatego nie uznał jego dalszego zatrzymania do 13 lipca 2011 roku za niezgodne z prawem. Skarżącemu udzielono zezwolenia na odwołanie się do Sądu Apelacyjnego. W trakcie odwołania powtórzył swoje argumenty dotyczące zasad Hardial Singh, które zostały przedstawione w sądzie niższej instancji. Dodatkowo twierdził, że zatrzymanie było obarczone dwoma błędami prawa publicznego, które miały bezpośredni wpływ na decyzję o zatrzymaniu: po pierwsze, po wskazaniu środka tymczasowego Sekretarz Stanu nie podjął żadnych rozsądnych kroków, aby zapoznać się z tym, kiedy mógłby zostać uchylony; a po drugie, że zatrzymanie było utrzymywane na niezgodnej z prawem podstawie, że skarżący mógł skrócić czas zatrzymania, wycofując swój wniosek do Trybunału i dobrowolnie wracając do Somalii. Wreszcie skarżący argumentował, że jego zatrzymanie naruszało Artykuł 5 Konwencji. W wyroku z 20 października 2012 roku Sąd Apelacyjny przeprowadził obszerny przegląd okoliczności sprawy, w szczególności fakt, że odwołanie skarżącego od deportacji, a także trzy osobne wnioski o zwolnienie za kaucją zostały odrzucone przez sędziów imigracyjnych, a także szerszy kontekst w odniesieniu do trwającego postępowania sądowego dotyczącego wydaleni do Somalii zarówno przed sądami krajowymi i trybunałami, jak i przed tym Trybunałem (patrz §§ 28 do 32). Wziął pod uwagę fakt, że środek zgodnie z regułą 39 zastosowany w sprawie skarżącego nie wiązał się z żadną konkretną oceną ryzyka wobec niego przez ten Trybunał, ponieważ w odpowiednim czasie ten Trybunał przyjął podejście niezależne od faktów wobec środków zgodnie z regułą 39 w odniesieniu do wydaleni do Somalii, i zauważył konsekwencję, że od października 2008 roku ten Trybunał odroczył 116 wniosków dotyczących wydalenia do Somalii. Wziął również pod uwagę korespondencję między Rządem a biurem tego Trybunału, z której wynikało, że od kwietnia 2009 roku Trybunał będzie przyznawał środek zgodnie z regułą 39 niezależny od faktów każdemu skarżącemu z kierunkiem wydalenia do Mogadiszu, a także odrębną korespondencję między Rządem a tym Trybunałem dotyczącą postępu w sprawie Sufi i Elmi, cytowanej powyżej, oraz powiązanej jurysprudencji krajowej. W odniesieniu do podstawy Hardial Singh, Sąd Apelacyjny stwierdził, że mogła istnieć realna perspektywa sukcesu bez możliwości określenia lub przewidzenia daty, do której lub okresu, w którym można rozsądnie oczekiwać usunięcia. Uznał, że w momencie otrzymania środka zgodnie z regułą 39 w sprawie skarżącego, chociaż nie było możliwe stwierdzenie, kiedy postępowanie przed Trybunałem zostanie zakończone, istniała mimo to rozsądna perspektywa ich zakończenia i przeprowadzenia usunięcia w rozsądnym czasie. Podobnie Sąd Apelacyjny nie widział powodu, by różnić się od ogólnego wniosku sądu niższej instancji co do legalności zatrzymania skarżącego w momencie składania wniosku o uchylenie nakazu deportacji lub po wydaniu wyroku w sprawie Sufi i Elmi. Sędzia Lord Justice Elias nie zgodził się tylko w jednym punkcie: uznając, że „nie ma jednej prawidłowej odpowiedzi na pytanie, co jest rozsądnym okresem”, wierzył, że okres dwóch tygodni, który upłynął po wyroku w sprawie Sufi i Elmi przed zwolnieniem skarżącego z aresztu, nie był rozsądny we wszystkich okolicznościach. W odniesieniu do drugiej podstawy odwołania, sąd uznał, że jeśli skarżący byłby w stanie wykazać, że decyzje o utrzymaniu jego zatrzymania były obarczone błędami prawa publicznego, odniósłby sukces w ustaleniu, że zatrzymanie było niezgodne z prawem i miałby roszczenie o bezprawne pozbawienie wolności. Jednakże Sąd Apelacyjny stwierdził, że chociaż niektóre fragmenty w formularzach przeglądu nie zostały najlepiej sformułowane, nie wiązały się z żadnym błędem prawnym. Ponadto, ponieważ ten sam wniosek został osiągnięty niezależnie od tego, czy odwoływano się do kwestii dobrowolnego powrotu, czy nie, wydawało się, że odmowa skarżącego tej oferty nie odegrała istotnej roli w ocenie, czy zatrzymanie powinno być utrzymane. Wreszcie sąd stwierdził, że Artykuł 5 § 1(f) Konwencji nie dodaje niczego istotnego w niniejszej sprawie. Wyciągając ten wniosek, odrzucił twierdzenie skarżącego, że sprawa Mikolenko przeciwko Estonii, nr 10664/05, 8 października 2009 r. stanowi autorytet dla tezy, że brak realnej perspektywy deportacji w określonym okresie czyni zatrzymanie na podstawie Artykułu 5 § 1(f) niezgodnym z prawem. Sąd Najwyższy odmówił skarżącemu zezwolenia na odwołanie się 26 marca 2013 roku.


Skarżący urodził się w 1951 roku i mieszka w Kragujevacu. 13 lipca 2006 r. Skarżący wniósł pozew cywilny wraz z 18 innymi osobami do Sądu Rejonowego w Kragujevacu przeciwko byłemu pracodawcy Telekom Srbija AD Beograd, domagając się wypłaty środków z zysku wypracowanego w 2005 roku. Poprzedni pełnomocnik Skarżącego nie stawił się na pierwszej rozprawie wstępnej wyznaczonej na 15 listopada 2006 r., ponieważ został skreślony z listy adwokatów w maju 2006 r. Skarżący ustanowił obecnego pełnomocnika 25 stycznia 2007 r. Rozprawa wstępna odbyła się 13 lutego 2007 r. 27 sierpnia 2007 r. postępowanie zostało podzielone na odrębne postępowania dla każdego z powodów. Rozprawa wstępna odbyła się 21 marca 2008 r. W okresie od 21 października 2008 r. do 29 kwietnia 2011 r. siedem z ośmiu rozpraw zostało odroczonych z różnych przyczyn, głównie dlatego, że pełnomocnicy obu stron składali nowe pisma i dowody, oraz na wniosek obu stron ze względu na efektywność kosztową postępowania. 29 kwietnia 2011 r. Sąd Pierwszej Instancji w Kragujevacu orzekł na niekorzyść Skarżącego. 20 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Kragujevacu utrzymał ten wyrok w mocy. 27 czerwca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny odrzucił skargę Skarżącego.


Skarżący urodził się w 1968 roku i mieszka w Kaluđericy. 22 grudnia 2006 r. Skarżący został pozbawiony wolności w związku z podejrzeniem udziału w związku przestępczym w trakcie policyjnej operacji „Customs mafia”, podczas której aresztowano również 43 osoby. Skarżący został zwolniony 15 czerwca 2007 r. 31 lipca 2009 r. śledztwo przeciwko wszystkim oskarżonym zostało przeniesione do Prokuratury do Spraw Zorganizowanej Przestępczości. 28 czerwca 2012 r. śledztwo zostało umorzone. 17 stycznia 2013 r. postępowanie karne przeciwko Skarżącemu zostało zawieszone.


Skarżący urodził się w 1987 roku i jest osadzony w Lublinie. W 2005 roku skarżący był dwukrotnie skazany na dwie kary jednego roku pozbawienia wolności, które zostały warunkowo zawieszone. 30 września 2008 r. skarżący został skazany na dwa lata pozbawienia wolności, które również zostały zawieszone. 24 września 2009 r. skarżący został ponownie skazany na dwie kary pozbawienia wolności. Powyższe wyroki stały się prawomocne i wykonalne w dniu 10 października 2009 r. Wszystkie powyższe skazania dotyczyły zarzutów kradzieży z włamaniem, kradzieży i rozboju. Od 8 maja 2009 r. skarżący był tymczasowo aresztowany na podstawie podejrzenia popełnienia kilku rozbojów z użyciem broni. W lipcu 2009 r. został oskarżony przed Sądem Rejonowym w Lublinie. Zarzucono mu popełnienie kilku rozbojów z użyciem broni. 24 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy w Lublinie wydał wyrok w sprawie skarżącego (IX K 79/11). W wyniku odwołania skarżącego, w 2011 r. Sąd Okręgowy w Lublinie rozpoznał sprawę (Vka 370/11). 11 października 2011 r. skarżący otrzymał dwie kary pozbawienia wolności do odbycia łącznie: jednego roku i dziesięciu miesięcy oraz dwóch lat i ośmiu miesięcy. 24 lutego 2011 r. Komisja Penitencjarna Aresztu Śledczego w Lublinie zaklasyfikowała skarżącego jako „niebezpiecznego osadzonego”. Środki zastosowane w przypadku skarżącego obejmowały izolację w specjalnym, strzeżonym skrzydle więzienia oraz zwiększony nadzór nad jego poruszaniem się wewnątrz i na zewnątrz celi, co oznaczało, że musiał mieć założone skuty kajdanki za każdym razem, gdy był wyprowadzany z celi. Środki te obejmowały również jego izolację od społeczności więziennej oraz ograniczenia w kontakcie z rodziną. Ponadto za każdym razem, gdy opuszczał lub wchodził do celi, był rutynowo poddawany „pełnemu rewizji osobistej z rozebraniem” – dokładnemu przeszukaniu ciała i ubrania, podczas którego musiał się rozebrać nago i wykonać głębokie przysiady, aby umożliwić zbadanie odbytu. Dodatkowo, jego cela, w tym sanitariaty, była stale monitorowana za pomocą systemu telewizji przemysłowej. W swojej decyzji z 24 lutego 2011 r. komisja powołała się na fakt, że skarżący zaatakował strażnika więziennego (art. 88a § 2 (2 b) Kodeksu karnego wykonawczego). Dyrektor Aresztu Śledczego w Lublinie, we wniosku o zastosowanie reżimu, stwierdził, że 21 lutego 2011 r. skarżący odmówił poddania się rewizji osobistej, był agresywny i próbował uderzyć funkcjonariusza więziennego w twarz. O incydencie z 21 lutego 2011 r. powiadomiono prokuratora, który zbadał, czy doszło do popełnienia przestępstwa. Wydaje się, że skarżący został pierwotnie skazany za to przestępstwo, ale wyrok został uchylony przez Sąd Rejonowy w Lublinie. Wynik tego postępowania nie jest znany. Skarżący odwołał się od decyzji z 24 lutego 2011 r., jednak 27 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Lublinie utrzymał ją w mocy. Sąd uznał, że skarżący stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa Aresztu Śledczego w Lublinie. Areszt Śledczy w Lublinie w kolejnych wnioskach o przedłużenie środka wobec skarżącego podkreślał, że jego zachowanie nie uległo poprawie i pozostawał nieprzewidywalny. 18 sierpnia 2011 r. Komisja przeanalizowała i utrzymała w mocy swoją decyzję o zaklasyfikowaniu skarżącego jako „niebezpiecznego osadzonego”. Skarżący odwołał się od tej decyzji. 26 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Lublinie utrzymał decyzję w mocy. 15 listopada 2011 r. dyrektor Aresztu Śledczego w Lublinie zwrócił się do Komisji o uchylenie środka zastosowanego wobec skarżącego. Dyrektor zauważył, że zachowanie skarżącego uległo poprawie i nie stanowił już zagrożenia dla bezpieczeństwa aresztu. Skarżący, jak zauważyli funkcjonariusze więzienni i psycholog, był spokojny, zdyscyplinowany i przestrzegał przepisów wewnętrznych. 16 listopada 2011 r. Komisja, po wysłuchaniu wyjaśnień skarżącego, uchyliła środek. 5 grudnia 2011 r. skarżący został przeniesiony do Zakładu Karnego w Opolu Lubelskim. 3 stycznia 2012 r. dyrektor Zakładu Karnego w Opolu Lubelskim zwrócił się do Komisji Penitencjarnej o zastosowanie wobec skarżącego reżimu „niebezpiecznego osadzonego”. Wniósł, że od przybycia skarżącego do więzienia był on agresywny wobec funkcjonariuszy i próbował zyskać pozycję w społeczności więziennej, planując atak na starszego funkcjonariusza służby. Skarżący był agresywny, a jego zachowanie zakłócało porządek w więzieniu. Ogólnie rzecz biorąc, stanowił realne zagrożenie dla funkcjonariuszy i bezpieczeństwa więzienia. 3 stycznia 2012 r. Komisja Penitencjarna Zakładu Karnego w Opolu Lubelskim zdecydowała o nałożeniu na skarżącego reżimu „niebezpiecznego osadzonego”. W decyzji stwierdzono następująco:
„[Skarżący] groził atakiem na starszego funkcjonariusza więziennego lub innych funkcjonariuszy, aby odzyskać pozycję w przestępczej społeczności więziennej i zabezpieczyć sobie wysoką pozycję w jej strukturze. Istnieje realne ryzyko dla bezpieczeństwa więzienia. Podczas pobytu w więzieniu w Lublinie [skarżący] był wykluczony ze społeczności więziennej i usilnie próbuje do niej wrócić. Ze względu na wysoki poziom demoralizacji, charakter popełnionych przez niego czynów, jego skłonność do dążenia do kontroli nad innymi oraz cechy osobowości, pozostaje zdecydowany powrócić do struktur przestępczych i stanowi realne zagrożenie dla otoczenia. Skarżący przejawia agresywną postawę, skierowaną przeciwko funkcjonariuszom więziennym. Od początku pobytu w więzieniu słynie z powodowania trudności wychowawczych i związanych z utrzymaniem porządku; jego zachowanie jest wysoce naganne. Jego negatywne nastawienie ma destrukcyjny wpływ na atmosferę i porządek na skrzydle i w więzieniu. W świetle zebranych informacji istnieje realne ryzyko, że dokona czynnego napaści na funkcjonariusza więziennego, jak to miało miejsce w przeszłości.”
Skarżący odwołał się, jednak 14 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Lublinie utrzymał decyzję w mocy. Dyrektor Zakładu Karnego w Rzeszowie (do którego w międzyczasie przeniesiono skarżącego) zwrócił się następnie o przedłużenie reżimu nałożonego na skarżącego. W swoim pierwszym wniosku z 3 kwietnia 2012 r. zauważył, że wobec skarżącego orzeczono karę dyscyplinarną za obrazę funkcjonariusza więziennego i odbywał spacery indywidualnie. Skarżący pozostawał zainteresowany dołączeniem do społeczności więziennej i stanowił poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa więzienia. Tego samego dnia Komisja Penitencjarna Zakładu Karnego w Rzeszowie przedłużyła reżim, stwierdzając, że skarżący „powinien utrwalić swoje pozytywne zachowanie i dokonać głębszej reewaluacji swojego poprzedniego postępowania”.
W swoim drugim wniosku z 28 czerwca 2012 r. dyrektor Zakładu Karnego w Rzeszowie wskazał, że na skarżącego nałożono kolejną sankcję dyscyplinarną za niepodporządkowanie się rozkazowi opuszczenia celi. Władze więzienne uznały, że skarżący otrzymał również nagrody za dobre zachowanie i zaczął odbywać spacery z innym osadzonym, aby sprawdzić, jak będzie funkcjonował w grupie. Dyrektor uznał, że skarżący pozostaje zainteresowany przynależnością do społeczności więziennej, a jego zachowanie nadal stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa więzienia. 28 czerwca 2012 r. komisja przedłużyła reżim, powołując się na to samo uzasadnienie co w poprzedniej decyzji z 3 kwietnia 2012 r.
27 września i 27 grudnia 2012 r. dyrektor Zakładu Karnego w Rzeszowie złożył kolejne wnioski o przedłużenie środka zastosowanego wobec skarżącego. Dyrektor zauważył, że skarżący otrzymał pewne kary i trzy nagrody, ale nadal nie można było zagwarantować, że będzie prawidłowo funkcjonował w więzieniu. Uznał, że skarżący nadal stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa więzienia, ponieważ identyfikuje się z „podkulturą więzienną”, zachowywał się niemoralnie i nie okazał żadnej skruchy za popełnione czyny. 27 września i 27 grudnia 2012 r. komisja więzienna przedłużyła stosowanie reżimu wobec skarżącego. Decyzje powtórzyły, że skarżący „powinien utrwalić swoje pozytywne zachowanie i dokonać głębszej reewaluacji swojego poprzedniego postępowania”. 27 marca 2013 r. dyrektor Zakładu Karnego w Rzeszowie zwrócił się do Komisji Penitencjarnej o uchylenie środka. Zachowanie skarżącego uległo poprawie, stosował się do przepisów wewnętrznych i nie był już agresywny wobec funkcjonariuszy więziennych. Zdaniem władz nie stanowił już zagrożenia dla bezpieczeństwa więzienia. Reżim został uchylony 27 marca 2013 r. W okresie od 17 czerwca 2009 r. do 9 grudnia 2011 r. skarżący uzbierał 372 złote polskie (PLN) na koncie oszczędnościowym. W grudniu 2012 r. uzyskał kolejne 150 PLN, z których połowa (75 PLN) została wpłacona na jego konto oszczędnościowe. Skarżący nie otworzył lokaty ani konta oszczędnościowego i wydaje się, że nie otrzymał później żadnych wpłat.


Skarżący urodził się w 1951 roku i mieszka w Waldegg w Austrii. 28 września 1994 r. Skarżący wszczął postępowanie cywilne, domagając się podziału określonego spadku. 5 stycznia 2009 r. Sąd Miejski w Ivanjicy zawiesił wspomniane postępowanie do zakończenia innej sprawy cywilnej. Wydaje się, że wspomniane postępowanie cywilne wciąż jest w toku. 23 czerwca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie prawa Skarżącego do rozprawy w rozsądnym terminie i nakazał przyspieszenie zaskarżonego postępowania. Ponadto Sąd orzekł, że Skarżącemu przysługuje dochodzone zadośćuczynienie pieniężne, zgodnie z art. 90 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (patrz punkt 13, art. 90 poniżej). Wydaje się, że Skarżący skontaktował się z Komisją ds. Odszkodowań 11 grudnia 2011 r. i zażądał wypłaty przyznanego zadośćuczynienia, lecz najprawdopodobniej nie otrzymał odpowiedzi.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Tbilisi. 15 maja 1999 r. skarżący został powołany na stanowisko Prezesa Sądu Rejonowego w Abaszy na dziesięcioletnią kadencję. 3 grudnia 2004 r. Najwyższa Rada Sprawiedliwości wszczęła przeciwko skarżącemu postępowanie dyscyplinarne na podstawie art. 2 ust. 2 lit. e ustawy z 22 lutego 2000 r. o postępowaniu dyscyplinarnym wobec sędziów sądów powszechnych (dalej: „ustawa o postępowaniu dyscyplinarnym” – patrz punkty 15–18 poniżej). Zarzucono mu w szczególności, że zatrzymał akta sprawy karnej przez sześć miesięcy po wyłączeniu się z rozpoznawania tej sprawy 29 października 2003 r. 23 grudnia 2004 r. Skład Rady Dyscyplinarnej Sędziów (dalej: „Skład”), w składzie: pan K.K. (przewodniczący Składu i sprawozdawca), pan G.Ch., pan D.S. oraz pan Th.Th., rozpoznał sprawę na rozprawie. Zgodnie z protokołem rozprawy skarżący przyznał się do zarzucanego mu czynu niedbalstwa. Po zbadaniu okoliczności sprawy Skład uznał skarżącego za winnego zarzucanego mu uchybienia. Uznał jego zachowanie za tym bardziej poważne, że oskarżeni w sprawie przebywali w areszcie, a on miał obowiązek, wynikający z art. 6 Konwencji, działania bez zbędnej zwłoki i bez uchybień. Skład wziął pod uwagę charakter uchybienia, które zakwalifikował jako poważne, oraz fakt istnienia w przeszłości innego środka dyscyplinarnego wobec skarżącego i zdecydował o odwołaniu go ze stanowiska. 29 grudnia 2004 r. skarżący wniósł odwołanie do Rady Dyscyplinarnej Sędziów (dalej: „Rada Dyscyplinarna”) w zakresie faktów i prawa na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy o postępowaniu dyscyplinarnym (patrz punkt 17 poniżej). Kwestionował ocenę okoliczności sprawy oraz zastosowanie przepisów prawa do ustalonych faktów w decyzji z 23 grudnia 2004 r. Jego odwołanie zostało rozpoznane na posiedzeniu plenarnym Rady Dyscyplinarnej w składzie ośmiu członków, w tym tych samych czterech: pana K.K., pana G.Ch., pana D.S. i pana Th.Th., którzy zasiadali na pierwszej rozprawie. Jak poprzednio, pan K.K. pełnił funkcję przewodniczącego i sprawozdawcy przy rozpoznawaniu odwołania skarżącego. Decyzją z 27 stycznia 2005 r. Rada Dyscyplinarna jednogłośnie utrzymała w mocy w całości decyzję Składu z 23 grudnia 2004 r. Instancja odwoławcza potwierdziła, że organ niższej instancji prawidłowo ustalił fakty i zastosował odpowiednie prawo do ustaleń faktycznych. Następnie skarżący wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego na podstawie art. 74 ustawy o postępowaniu dyscyplinarnym, ze zmianą z 25 lutego 2005 r. (patrz punkt 18 poniżej). Podnosił, że nie został zawiadomiony o możliwości stawienia się przed Składem oraz że nastąpiło opóźnienie w rozpoznaniu jego odwołania przez Radę Dyscyplinarną. Wskazywał również, że w świetle art. 6 Konwencji czterech członków Składu, którzy podjęli decyzję z 23 grudnia 2004 r., nie miało prawa zasiadać w późniejszym postępowaniu odwoławczym przed Radą Dyscyplinarną. Wyrokiem z 11 lipca 2005 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżącego jako bezzasadną. Opierając się na protokole, stwierdził, że skarżący był w rzeczywistości obecny na rozprawie przed Składem 23 grudnia 2004 r. i mógł wypowiedzieć się bez przeszkód, wbrew jego twierdzeniom. Na rozprawie skarżący przyznał się do czynu niedbalstwa, o który został oskarżony. Sąd Najwyższy odrzucił zarzut opóźnienia w rozpoznaniu sprawy przez Radę Dyscyplinarną, zauważając, że ta ostatnia wydała rozstrzygnięcie w ustawowym terminie jednego miesiąca. Sąd Najwyższy stwierdził również, że obecność czterech członków Składu jako uczestników późniejszego postępowania przed Radą Dyscyplinarną nie naruszyła wymogów art. 22 i 24 ustawy o postępowaniu dyscyplinarnym (patrz punkt 17 poniżej).


Pierwszy skarżący urodził się w 1943 roku i mieszka w Kolonii, a drugi skarżący urodził się w 1940 roku i mieszka w Stuttgarcie. Pierwszy skarżący jest synem naturalnym pana H., który uznał ojcostwo kilka miesięcy po jego narodzinach. Pierwszy skarżący utrzymywał osobistą relację ze swoim ojcem i pracował w jego firmie. Ojciec zmarł 23 października 2007 roku. 6 listopada 2007 roku pierwszy skarżący złożył wniosek o poświadczenie dziedziczenia stwierdzające, że przysługuje mu 100% spadku. 7 listopada 2007 roku Sąd Rejonowy w Kolonii wydał poświadczenie, w wyniku czego pierwszy skarżący objął spadek w posiadanie i nim rozporządzał. Jednakże 10 grudnia 2007 roku Sąd Rejonowy w Kolonii wycofał poświadczenie, stwierdzając, że pierwszy skarżący, będąc dzieckiem urodzonym poza małżeństwem, nie był ustawowym spadkobiercą pana H. Pierwszy skarżący odwołał się od tej decyzji, jednak 25 sierpnia 2008 roku Sąd Okręgowy w Kolonii utrzymał ją w mocy. 23 lipca 2009 roku pierwszy skarżący ponownie złożył wniosek o poświadczenie dziedziczenia stwierdzające, że przysługuje mu 100% spadku po panu H., powołując się w szczególności na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Brauer przeciwko Niemcom (nr 3545/04, 28 maja 2009 r.). W decyzji z 3 listopada 2009 roku Sąd Rejonowy w Kolonii oddalił wniosek pierwszego skarżącego, uznając, że wyrok w sprawie Brauer (powyżej cytowany) nie ma zastosowania w jego sprawie. Zamiast tego wydał poświadczenia częściowego dziedziczenia dla przyrodniej siostry pierwszego skarżącego oraz dla wnuków żony zmarłego. 16 listopada 2009 roku pierwszy skarżący odwołał się do Sądu Okręgowego w Kolonii, argumentując, że na mocy art. 6 ust. 5 Ustawy Zasadniczej, który stanowi, że dzieciom urodzonym poza małżeństwem przepisy muszą zapewnić te same możliwości, co cieszą się nimi dzieci urodzone w małżeństwie, nie było powodów, aby traktować go inaczej niż dzieci urodzone w małżeństwie. Stwierdził, że jeśli odmówi mu się wydania poświadczenia, państwo niemieckie poniesie odpowiedzialność za roszczenia odszkodowawcze. W decyzji z 16 lutego 2010 roku Sąd Okręgowy w Kolonii utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego, uznając, że pierwszy skarżący nie jest spadkobiercą ustawowym. Sąd Okręgowy powołał się na decyzję Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 8 grudnia 1976 roku, w której stwierdzono, że § 12 ust. 10 zd. 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem jest zgodny z Ustawą Zasadniczą. Zasady wypracowane w sprawie Brauer (powyżej cytowanej) nie miały zastosowania w niniejszej sprawie. Istniała potrzeba ochrony uzasadnionych oczekiwań zmarłego oraz innych spadkobierców. Sąd Okręgowy w Kolonii uznał również, że wykładnia odpowiedniego przepisu Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem zgodna z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie była możliwa, ponieważ prawo krajowe było jasne i w związku z tym nie podlegało wykładni. 18 marca 2010 roku pierwszy skarżący odwołał się do Sądu Wyższego w Kolonii, argumentując, że zastosowanie pierwszego zdania § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem dyskryminowałoby go i naruszałoby jego prawa spadkowe, a tym samym naruszałoby jego prawo do równości przed prawem wynikające z art. 3 oraz jego prawa wynikające z art. 6 ust. 5 Ustawy Zasadniczej. Pierwszy skarżący podkreślił, że uzasadnienie Sądu Okręgowego pominęło wyrok Trybunału w sprawie Brauer (powyżej cytowanej) i dlatego było bezprawne. Pierwszy skarżący zauważył dalej, że utrzymywał bliską relację ze swoim ojcem aż do jego śmierci i nawet pracował w jego firmie. Ojciec pierwszego skarżącego zakładał, że pierwszy skarżący będzie jego jedynym spadkobiercą. W decyzji z 11 października 2010 roku Sąd Wyższy w Kolonii oddalił odwołanie pierwszego skarżącego z powodów, że jest związany decyzjami Federalnego Trybunału Konstytucyjnego i że stwierdził, iż pierwsze zdanie § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem jest zgodne z Ustawą Zasadniczą. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Brauer (powyżej cytowanej) nie wymagał zmiany stanowiska, ponieważ niemieckie sądy nie są związane decyzjami tego trybunału. Sąd Wyższy dodał, że wykładnia prawa krajowego w świetle Konwencji jest ograniczona, gdy prawo krajowe jest jasne i dlatego nie podlega wykładni. Tak było w przypadku pierwszego zdania § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem. Sąd Wyższy w Kolonii zauważył dalej, że odwołanie pierwszego skarżącego było odwołaniem opartym wyłącznie na podstawach prawnych. Argumentacja pierwszego skarżącego, że utrzymywał bliską relację z ojcem, co jest stwierdzeniem faktu, nie mogła więc zostać wzięta pod uwagę przy rozpoznawaniu odwołania, ponieważ została zgłoszona po raz pierwszy przed Sądem Wyższym. Drugi skarżący jest synem naturalnym pana B. i urodził się w byłej NRD, gdzie mieszkał do swojej ucieczki z kraju w 1957 roku. W 1949 roku Sąd Rejonowy w Hamburg-Blankensee nakazał panu B. płacenie alimentów na rzecz skarżącego. Spotkał się ze swoim ojcem cztery razy, ale ten prosił go, aby nie wtrącał się w życie jego żony i córki. Ojciec zmarł 26 czerwca 2006 roku, wyznaczając swoją córkę jedyną spadkobierczynią w testamencie. W 2009 roku, po tym jak Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok w sprawie Brauer (powyżej cytowanej), drugi skarżący wniósł powództwo o zachowek (Plichtteilsklage) do Sądu Okręgowego w Hamburgu. 21 stycznia 2010 roku Sąd Okręgowy w Hamburgu oddalił roszczenie drugiego skarżącego, uznając, że na mocy pierwszego zdania § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem drugi skarżący nie był spadkobiercą ustawowym. Przepis ten był zgodny z Ustawą Zasadniczą. Sąd Okręgowy powołał się na wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 8 grudnia 1976 roku. Stwierdził, że sprawa Brauer (powyżej cytowana) nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ nie było regularnego kontaktu między drugim skarżącym a jego ojcem, zmarły miał córkę naturalną, a drugi skarżący nie mieszkał w byłej NRD przez większość swojego życia. Drugi skarżący odwołał się do Sądu Wyższego w Hamburgu, argumentując, że wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Brauer (powyżej cytowanej) zobowiązywał niemieckie sądy do przyznania dzieciom urodzonym poza małżeństwem tych samych praw spadkowych, co dzieciom urodzonym w małżeństwie. Specjalne okoliczności sprawy Brauer (powyżej cytowanej), na które powołał się Sąd Okręgowy, nie były warunkami, które musiały być spełnione, aby zastosować zasady wyłożone w tym wyroku. W decyzji z 15 czerwca 2010 roku Sąd Wyższy w Hamburgu utrzymał w mocy decyzję Sądu Okręgowego, popierając jego uzasadnienie. Powołał się na orzecznictwo Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, argumentując, że istniała potrzeba ochrony uzasadnionych oczekiwań zmarłego. Drugi skarżący odwołał się do Federalnego Trybunału Sprawiedliwości, który potwierdził uzasadnienie Sądu Wyższego w Hamburgu w decyzji z 26 października 2011 roku. Federalny Trybunał Sprawiedliwości argumentował, że ani stare, ani zmienione pierwsze zdanie § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem nie dyskryminuje dzieci urodzonych poza małżeństwem przed 1 lipca 1949 roku, ponieważ różnicowanie traktowania opierało się na uzasadnionych podstawach. W odniesieniu do zmienionego pierwszego zdania § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem, rozszerzenie działania wstecznego reformy poza przyjęty zakres nie było konieczne, ponieważ należało respektować podstawowe zasady pewności prawa i uzasadnionych oczekiwań. Zasady te były również nieodłącznie związane z Konwencją, co oznacza, że mimo że prawa spadkowe dzieci urodzonych poza małżeństwem podlegały ochronie w zakresie art. 8 Konwencji, państwo było zwolnione z obowiązku ponownego otwierania czynności prawnych lub ponownego rozpatrywania sytuacji sprzed wydania wyroku sądu. Federalny Trybunał Sprawiedliwości zauważył również, że okoliczności sprawy nie mieściły się w zakresie art. 8 ani art. 14 Konwencji. 18 listopada 2010 roku pierwszy skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Zarzucił dyskryminację, a tym samym naruszenie art. 3 i art. 6 ust. 5 Ustawy Zasadniczej poprzez stosowanie pierwszego zdania § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem, ponieważ nie było powodów, dla których dzieci urodzone poza małżeństwem powinny być traktowane inaczej niż dzieci urodzone w małżeństwie. Orzecznictwo Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, które uznało ten przepis za ważny, pominęło wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Brauer (powyżej cytowanej) i dlatego było bezprawne. Doprowadziło to do naruszenia art. 8 i art. 14 Konwencji. Drugi skarżący również wniósł skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Powołując się na wyrok w sprawie Brauer (powyżej cytowanej), skarżył się, że zastosowanie zmienionej wersji pierwszego zdania § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem dyskryminuje go w porównaniu z dziećmi urodzonymi w małżeństwie. W konsekwencji odmówiono mu praw spadkowych. W decyzji z 18 marca 2013 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny oddalił skargi konstytucyjne obu skarżących (sygn. akt 1 BvR 2436/11 i 3155/11). Federalny Trybunał Konstytucyjny zauważył, że wyrok w sprawie Brauer (powyżej cytowanej) skłonił niemieckiego ustawodawcę do uchwalenia Drugiej ustawy o zrównaniu praw spadkowych z 12 kwietnia 2011 roku (Zweites Gesetz zur erbrechtlichen Gleichstellung nichtehelicher Kinder). Pierwsze zdanie § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem z 19 sierpnia 1969 roku zostało zmienione z mocą wsteczną, z skutkiem, że różnica między dziećmi urodzonymi poza małżeństwem przed i po 1 lipca 1949 roku została zniesiona w przypadkach spadkowych po 28 maja 2009 roku (patrz poniższy paragraf 37). Mimo że twierdzenie pierwszego skarżącego o bliskiej relacji z ojcem zostało zgłoszone po raz pierwszy w jego odwołaniu do Sądu Wyższego w Kolonii, Federalny Trybunał Konstytucyjny zauważył, że to stwierdzenie faktu nie było istotne dla rozpatrywanej kwestii. Uznał skargi konstytucyjne obu skarżących za dopuszczalne. Federalny Trybunał Konstytucyjny potwierdził zgodność zmienionego pierwszego zdania § 12 ust. 10 pkt 2 Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem z Ustawą Zasadniczą. Powtórzył, że sprawy te wymagały zbadania wyłącznie w świetle art. 6 ust. 5 Ustawy Zasadniczej, a nie w świetle art. 14, który zawiera prawo do ochrony własności. Różnica między dziećmi urodzonymi poza małżeństwem przed i po 1 lipca 1949 roku została zniesiona przez Drugą ustawę o zrównaniu praw spadkowych z 12 kwietnia 2011 roku. Ogólna dyskryminacja dzieci urodzonych przed i po tej dacie przestała więc istnieć. Termin w nowym przepisie nie był powiązany z cechami osobistymi, ale z przypadkowym zdarzeniem zewnętrznym (zufälliges, von außen kommendes Ereignis). Jakiekolwiek zróżnicowanie traktowania miało więc mniejszy stopień. Nadanie reformie mocy wstecznej nie było konieczne, ponieważ zgodność odpowiedniego przepisu Ustawy o statusie prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem była wielokrotnie potwierdzana przez Federalny Trybunał Konstytucyjny. Sprawa Brauer (powyżej cytowana) nie zmieniła tego stanowiska, ponieważ Europejski Trybunał Praw Człowieka wyjaśnił w sprawie Marckx przeciwko Belgii (13 czerwca 1979 r., Seria A nr 31), że zasada pewności prawnej, która jest nieodłącznie związana z prawem Konwencji, jak i prawem europejskim, zwalnia państwo z obowiązku ponownego otwierania czynności prawnych lub ponownego rozpatrywania sytuacji sprzed wydania wyroku przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Federalny Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że sądy krajowe w postępowaniach w sprawie zinterpretowały odpowiedni przepis zgodnie z Ustawą Zasadniczą. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Brauer (powyżej cytowanej) nie wymagał innej wykładni, tym bardziej że twierdzenie pierwszego skarżącego o bliskiej relacji z ojcem zostało zgłoszone ze spóźnieniem, podczas gdy drugi skarżący w ogóle nie twierdził, że utrzymywał jakąkolwiek relację ze swoim ojcem.