Skarżąca urodziła się w 1982 roku i mieszka w Charkowie. Zgodnie z twierdzeniami skarżącej, 31 stycznia 2009 r. została aresztowana przez grupę policjantów w kawiarni K. i zatrzymana bez protokołu na komisariacie do 2 lutego 2009 r. Dalej twierdziła, że podczas zatrzymania była bita i zastraszana przez policjantów, w szczególności przez A.A., który próbował wymusić na niej fałszywe zeznania dotyczące jej udziału oraz udziału innych osób w handlu narkotykami. Zdaniem skarżącej, po zwolnieniu nie zwracała się o pomoc medyczną, ponieważ zamierzała złożyć skargę na złe traktowanie i spodziewała się instrukcji od prokuratury, jak właściwie udokumentować obrażenia. Zdaniem Rządu, 31 stycznia 2009 r. policjanci zabezpieczyli u skarżącej pewną ilość heroiny, co było podstawą do wszczęcia przeciwko niej postępowania karnego i ostatecznego skierowania sprawy do sądu. Skarżąca nie została jednak wówczas ani aresztowana, ani zatrzymana przez policję. 10 lutego 2009 r. skarżąca złożyła skargę na incydent do prokuratury. 17 kwietnia 2009 r. skarga ta została odrzucona jako bezzasadna. 31 marca 2010 r. Sąd Rejonowy w Charkowie, który rozpatrywał sprawę karną przeciwko skarżącej, nakazał prokuraturze zbadanie jej skargi na złe traktowanie, złożonej ponownie podczas rozprawy. 23 kwietnia 2010 r. Rejonowa Prokuratura w Charkowie zdecydowała o niewszczęciu postępowania karnego w związku z zarzutami złego traktowania skarżącej. Z dokumentu tego wynika, że skarżąca złożyła oświadczenie przed organami ścigania, że ona i V.J. (jej partner) zostali aresztowani 29 stycznia 2009 r. oraz że była ona źle traktowana przez policjantów i zatrzymana bez protokołu do 31 stycznia 2009 r. V.J., przesłuchiwany przez prokuraturę w związku z zapytaniem dotyczącym skarg skarżącej, podobnie twierdził, że oboje zostali aresztowani 29 stycznia 2009 r., a skarżąca była następnie zatrzymana do 31 stycznia 2009 r. Skarżąca odwołała się od tej decyzji do Prokuratury Generalnej, która odesłała materiały akt sprawy z powrotem do lokalnej prokuratury w celu ich dołączenia do śledztwa karnego w sprawie skargi skarżącej dotyczącej drugiego epizodu złego traktowania (patrz niżej). Zdaniem skarżącej, 18 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy w Charkowie, do którego skierowano sprawę karną przeciwko niej do rozpoznania, zwrócił ją do dodatkowego śledztwa. Brak dalszych informacji dotyczących ostatecznego wyniku lub obecnego stanu powyższej sprawy przeciwko skarżącej.

O godzinie 21.42, 25 czerwca 2009 r., skarżąca zwróciła się o pomoc medyczną do Miejskiego Szpitala Klinicznego nr 4 w Charkowie. O godzinie 22.00 tego samego dnia została zbadana przez personel medyczny w tym szpitalu i zdiagnozowano u niej wstrząs mózgu oraz stłuczenia klatki piersiowej, brzucha i stawu kolanowego. Odmówiła hospitalizacji w celu leczenia, co jej zalecono, i opuściła szpital. 26 czerwca 2009 r. wszczęto nowe postępowanie karne przeciwko skarżącej w związku z podejrzeniem sprzedaży opium trzem mężczyznom 24 czerwca 2009 r. oraz przechowywania słoika z opium w jej domu („drugie postępowanie karne”). Tego samego dnia skarżąca złożyła skargę do Charkowskiego Obwodowego Departamentu Spraw Wewnętrznych, że została źle traktowana przez policję. Wniosła w szczególności, że 24 czerwca 2009 r. czterech policjantów siłą wtargnęło do jej domu bez nakazu sądowego, poszukując narkotyków. Funkcjonariusz A.A. uderzył skarżącą w głowę chwytem od broni i kilka razy uderzył ją w twarz ręką w obecności dwuletniego syna skarżącej, jej partnera, brata i dwóch gości. Następnie policjanci zabrali skarżącą na komisariat, gdzie była przetrzymywana od około godziny 14:00 24 czerwca do godziny 17:30 25 czerwca 2009 r. bez sporządzenia formalnego protokołu aresztowania. W tym okresie funkcjonariusz A.A. żądał, aby przyznała się do handlu narkotykami pod ochroną innego policjanta, Y.B. Gdy skarżąca protestowała, on ją zastraszał i uderzał w różne części ciała. Została zwolniona około godziny 17:30 25 czerwca 2009 r. po przyznaniu się do przestępstw związanych z narkotykami i podpisaniu różnych dokumentów na żądanie A.A. Zdaniem skarżącej, podczas wizyty w Departamencie Spraw Wewnętrznych czuła się tak źle, że wezwano karetkę pogotowia i przyjęto ją jako przypadek nagły do szpitala nr 4. Zdaniem Rządu, z dokumentacji szpitalnej wynikało, że dla skarżącej nie wzywano karetki pogotowia i przybyła ona do szpitala sama. Przedłożyli dokumentację szpitalną, z której wynikało, że skarżąca sama przyszła do szpitala z domu i została zarejestrowana w recepcji o godzinie 21:27. Z tych dokumentów wynika również, że w okresie od 26 czerwca do 20 lipca 2009 r. skarżąca była leczona szpitalnie z powodu średnio ciężkiego wstrząsu mózgu, któremu towarzyszył urazowe krwotok podpajęczynówkowy, zespół napadowy i kilka innych stanów neurologicznych. 15 lipca 2009 r. biegły medyczny, po zbadaniu skarżącej, zawiadomił, że ma ona siniaki na prawej nodze i lewym biodrze, które można zaklasyfikować jako lekkie obrażenia i które mogły zostać odniesione od siedmiu do piętnastu dni przed badaniem. Dalej stwierdził, że nie jest kompetentny, by orzec o urazie mózgu, w szczególności dlatego, że nie otrzymał pełnej dokumentacji medycznej. 27 lipca 2009 r. inny biegły medyczny, po zbadaniu skarżącej i różnych dokumentacji medycznych, stwierdził, że uraz mózgu skarżącej można zaklasyfikować jako obrażenie średnio ciężkie. Dalej zawiadomił, że uraz mógł zostać odniesiony w okolicznościach opisanych przez skarżącą.

W lipcu 2009 r. Charkowski Obwodowy Departament Spraw Wewnętrznych przeprowadził wewnętrzne dochodzenie w sprawie skarg skarżącej na złe traktowanie. 10 sierpnia 2009 r. raport podsumowujący wyniki dochodzenia został przekazany do miejskiej prokuratury w Charkowie w celu przejrzenia i podjęcia dalszych kroków. Zgodnie z ustaleniami zawartymi w raporcie, występowały w szczególności nieprawidłowości w księdze wizyt i innych dokumentach policyjnych, co utrudniało ustalenie dokładnego czasu obecności skarżącej na komisariacie 24 i 25 czerwca 2009 r. W nieokreślonym dniu prokuratura rozpoczęła wstępne dochodzenie w sprawie skarg skarżącej, w trakcie którego przesłuchano szereg osób jako potencjalnych świadków, w tym policjantów oskarżonych przez skarżącą o złe traktowanie, świadków, którzy podpisali raport policyjny dotyczący zabezpieczenia opium od skarżącej 24 czerwca 2009 r., trzech mężczyzn oskarżonych o kupno opium od skarżącej, partnera, brata, gości oraz samą skarżącą. Podczas przesłuchań czterech policjantów wskazanych przez skarżącą jako odpowiedzialnych za siłowe wtargnięcie do jej domu i złe traktowanie zaprzeczyło tym oskarżeniom. Utrzymywali, że skarżąca dobrowolnie zezwoliła im na przeszukanie jej domu po tym, jak przyłapali ją na sprzedaży opium trzem mężczyznom przy wejściu. W obecności dwóch świadków strzykawki pełne opium zostały zabezpieczone u mężczyzn na miejscu, a słoik wypełniony opium został zabezpieczony w garażu skarżącej po przeszukaniu jej domu. W związku z tymi zabezpieczeniami skarżąca została następnie zabrana na przesłuchanie i przebywała na komisariacie 24 i 25 czerwca 2009 r., jednak nie została ani aresztowana, ani zatrzymana na noc. Funkcjonariusze złożyli również oświadczenie, że było im wiadomo, iż skarżąca sprzedaje narkotyki pod ochroną policjanta Y.B. Dwaj mężczyźni zidentyfikowani jako świadkowie złożyli zeznania w dużej mierze zgodne z oświadczeniami policjantów. Trzej mężczyźni zidentyfikowani przez policjantów jako kupujący narkotyki zaprzeczyli kupowaniu jakiegokolwiek opium od skarżącej i złożyli oświadczenie, że odwiedzili ją tego dnia, aby pożyczyć trochę pieniędzy. Później zostali arbitralnie zatrzymani przez policję i zmuszeni do napisania fałszywych zeznań, przyznając się do kupna opium od skarżącej, pod groźbą sankcji karnych. Sama skarżąca, V.J. (jej partner), A.B. (jej brat) i dwie osoby wskazane przez skarżącą jako goście obecni podczas domniemanego siłowego wtargnięcia złożyły zeznania podobne do tych, które skarżąca złożyła w Departamencie Spraw Wewnętrznych 26 czerwca 2009 r. Skarżąca złożyła również oświadczenie, że podczas siłowego wtargnięcia i przeszukania nie było obecnych żadnych świadków oraz że słoik i strzykawki z opium zostały przyniesione przez policjantów i podłożone jej.

18 września 2009 r. miejska prokuratura w Charkowie wszczęła postępowanie karne przeciwko „grupie nieustalonych policjantów” podejrzewanych o nadużycie władzy połączone z przemocą i użyciem broni przeciwko skarżącej 24 czerwca 2009 r. 22 września 2009 r. skarżąca przystąpiła do tego postępowania jako strona pokrzywdzona. 1 marca 2010 r., odpowiadając na wniosek skarżącej o informację o postępie w sprawie i możliwość zapoznania się z aktami sprawy, miejska prokuratura w Charkowie poinformowała ją, że śledztwo trwa i że będzie mogła zapoznać się z aktami po jego zakończeniu. 9 marca 2010 r. uzyskano dalszy raport medyczny dotyczący skarżącej, w którym stwierdzono, że nie jest możliwe ustalenie ciężkości jej urazu mózgu, w szczególności z powodu braku dostępu do jej pełnej poprzedniej dokumentacji medycznej. Stwierdzono również, że mało prawdopodobne jest, aby obrażenia skarżącej zostały zadane przez nią samą. 8 grudnia 2010 r. A.A. został oskarżony w ramach postępowania karnego dotyczącego domniemanego złego traktowania skarżącej. Trzej inni policjanci wskazani przez skarżącą jako pomagający mu 24 czerwca 2009 r. zostali wymienieni w akcie oskarżenia z imienia i nazwiska. 9 grudnia 2010 r. śledczy S. umorzył drugie postępowanie karne przeciwko skarżącej z powodu braku dowodów, że przechowywała opium w swoim domu lub sprzedała je komukolwiek 24 czerwca 2009 r. W swojej decyzji śledczy powołał się na różne nieprawidłowości proceduralne w gromadzeniu dowodów przez policjantów oraz rozbieżności w zeznaniach różnych osób przesłuchiwanych jako świadkowie, które uznał za nie do pogodzenia. Postanowił również przekazać akta sprawy przeciwko skarżącej do prokuratury w Charkowie w celu ich połączenia ze sprawą dotyczącą domniemanego złego traktowania skarżącej.

21 stycznia 2011 r. uzyskano kolejny raport medyczny. Stwierdzono w nim, że nie jest możliwe ustalenie ciężkości urazu mózgu skarżącej, ponieważ historia choroby dostarczona biegłemu sporządzającemu raport była niepełna, a sama skarżąca nie stawiła się na badanie osobiście. Zauważono również, że jeśli chodzi o siniaki udokumentowane w lipcu 2009 r., mogły one zostać zadane w datach i w sposób zgłoszony przez skarżącą. 11 sierpnia 2011 r. uzyskano kolejny raport medyczny, tym razem sporządzony przez zespół trzech biegłych, w którym uraz mózgu skarżącej został zaklasyfikowany jako lekki obrażenie, które mogło zostać odniesione 24 czerwca 2009 r. i mało prawdopodobne było, aby zostało zadane przez samą skarżącą. Dalej informowano, że dane dotyczące innych obrażeń (siniaków i stłuczeń) były niejednoznaczne, ale na podstawie dostępnych informacji nie było nieprawdopodobne, aby obrażenia zostały zadane przez samą skarżącą. 29 sierpnia 2011 r. prokurator charkowski wycofał akt oskarżenia przeciwko funkcjonariuszowi A.A., zauważając, że trzej mężczyźni wcześniej zidentyfikowani jako kupujący narkotyki i jedna z dwóch osób zidentyfikowanych jako goście skarżącej obecni podczas domniemanego siłowego wtargnięcia wycofali swoje zeznania obciążające A.A. i jego kolegów w napaści. W nieokreślonym dniu funkcjonariusz M.O., jeden z czterech oficerów wskazanych przez skarżącą jako uczestniczący w siłowym wtargnięciu, odwołał się do Sądu Rejonowego w Charkowie, domagając się uchylenia decyzji o wszczęciu postępowania karnego. 12 września 2011 r. Sąd Rejonowy w Charkowie uwzględnił odwołanie, przekazując sprawę do dalszego wstępnego dochodzenia. Sąd zauważył w szczególności, że skoro skarga skarżącej została złożona przeciwko czterem policjantom z imienia i nazwiska, błędem było wszczęcie postępowania w sprawie domniemanego nadużycia władzy przez grupę „nieustalonych funkcjonariuszy”. Ponadto, chociaż funkcjonariusz M.O. de facto został oskarżony w akcie oskarżenia przeciwko funkcjonariuszowi A.A. jako jego wspólnik, nadano mu jedynie status świadka, co ograniczyło jego prawa procesowe, w tym prawo do obrony.

W różnych datach we wrześniu 2011 r. zorganizowano formalne konfrontacje między skarżącą, dwoma z trzech mężczyzn zidentyfikowanych przez policję jako „kupujących narkotyki” i kobietą zidentyfikowaną przez skarżącą jako jedną z jej gości 24 czerwca 2009 r. Podczas tych konfrontacji skarżąca potwierdziła swoje poprzednie zeznania, podczas gdy inne osoby utrzymywały, że ponieważ byli stałymi klientami skarżącej w zakresie narkotyków w 2009 r., wcześniej złożyli zeznania na jej korzyść z obawy przed represjami ze strony niej i funkcjonariusza Y.B., który ją chronił. W rzeczywistości dwaj mężczyźni potwierdzili, że kupili opium od skarżącej 24 czerwca 2009 r., podczas gdy kobieta utrzymywała, że nie odwiedziła skarżącej w tej dacie i nie była świadkiem żadnego siłowego wtargnięcia policji. V.J. (były partner skarżącej) i A.B. (jej brat), ponownie przesłuchiwani we wrześniu 2011 r., potwierdzili swoje poprzednie zeznania, że byli świadkami siłowego wtargnięcia i napaści na skarżącą. Zgodnie z aktami sprawy, drugi gość (czwarta osoba, która wcześniej twierdziła, że była świadkiem siłowego wtargnięcia) nie został przesłuchany. 26 listopada 2011 r. prokuratura w Charkowie odmówiła wznowienia śledztwa karnego w sprawie skarg skarżącej na złe traktowanie z powodu braku dowodów popełnienia przestępstwa przez policjantów. Powołali się w szczególności na wycofanie kilku zeznań świadków i reklasyfikację obrażeń skarżącej jako lekkich w najnowszym raporcie medycznym. Ponadto wskazali, że zgodnie z ustaleniami biegłych, wszystkie obrażenia zewnętrzne skarżącej mogły technicznie zostać zadane przez nią samą. W związku z tym mogła kłamać policji w sprawie swojego złego traktowania, aby uniknąć zarzutów handlu narkotykami. Wydaje się, że skarżąca nie została poinformowana o powyższej decyzji we właściwym czasie, ponieważ w 2012 r. prawnicy skarżącej bezskutecznie kontaktowali się z organami ścigania w celu uzyskania informacji o tym, czy nastąpił jakikolwiek postęp w postępowaniu.


Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszka w Kosowie. Skarżący po raz pierwszy wjechał do Austrii 14 stycznia 1994 roku, kiedy miał 19 lat. W listopadzie 1994 roku skarżący został aresztowany za nielegalną pracę, a 16 listopada 1994 roku Powiatowy Urząd Administracyjny w Dornbirn (Bezirkshauptmannschaft) wydał decyzję nakładającą na niego pięcioletni zakaz pobytu (Aufenthaltsverbot). 5 stycznia 1995 roku skarżący złożył wniosek o azyl, który 27 stycznia 1995 roku został odrzucony przez Federalny Urząd ds. Azylu (Bundesasylamt) jako bezzasadny. Jego odwołanie od tej decyzji zostało oddalone, a we wrześniu 1997 roku dobrowolnie powrócił do Kosowa. 1 lipca 1998 roku skarżący powrócił do Austrii i 8 lipca 1998 roku złożył nowy wniosek o azyl, tym razem razem z żoną i córką. Wniosek o azyl został odrzucony przez Federalny Urząd ds. Azylu 12 sierpnia 1998 roku, ale skarżący i jego rodzina otrzymali ochronę uzupełniającą. Otrzymali zezwolenie na czasowy pobyt, które było przedłużane kilka razy. Zezwolenie na czasowy pobyt skarżącego, oparte na jego prawie do ochrony uzupełniającej, wygasło w grudniu 2009 roku, ponieważ nie ubiegał się o jego przedłużenie. 2 marca 2003 roku Sąd Rejonowy w Dornbirn (Bezirksgericht – dalej „Sąd Rejonowy”) uznał skarżącego za winnego uszkodzenia ciała i skazał go na grzywnę w wysokości 350 euro (EUR), zawieszoną w części na podstawie okresu próby. 29 sierpnia 2003 roku Sąd Okręgowy w Feldkirch (Landesgericht – dalej „Sąd Okręgowy”) uznał skarżącego za winnego uszkodzenia ciała. Został skazany na grzywnę w wysokości 400 EUR, która została zawieszona na podstawie okresu próby. 30 października 2003 roku Sąd Okręgowy uznał skarżącego za winnego szczególnie kwalifikowanego włamania i skazał go na dwanaście miesięcy więzienia, z czego osiem i pół miesiąca zostało zawieszonych na podstawie okresu próby. Odbywał areszt tymczasowy, a następnie więzienie od 28 lipca do 11 listopada 2003 roku. 26 lipca 2004 roku Sąd Okręgowy uznał skarżącego za winnego udziału w bójce, za co został skazany na grzywnę w wysokości 720 EUR. 17 stycznia 2006 roku Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego uszkodzenia ciała i skazał go na grzywnę w wysokości 600 EUR. 13 marca 2007 roku Sąd Okręgowy uznał skarżącego za winnego kilku przestępstw na podstawie Ustawy o Środkach Odurzających (Suchtmittelgesetz) oraz poważnej gróźby i skazał go na dziesięć miesięcy więzienia. Zawieszenie wykonania kary ośmiu i pół miesiąca więzienia z wyroku z 30 października 2003 roku (patrz punkt 13 powyżej) zostało uchylone. Skarżący przebywał w więzieniu od 23 maja do 12 listopada 2007 roku. Część kary więzienia została odroczona do 18 listopada 2009 roku, kiedy to skarżący rozpoczął odbywanie reszty kary. 21 stycznia 2010 roku, a więc w czasie, gdy przebywał w więzieniu, Sąd Okręgowy uznał skarżącego za winnego przestępstwa na podstawie Ustawy o Środkach Odurzających i skazał go na grzywnę w wysokości 400 EUR. 12 maja 2010 roku Sąd Rejonowy w Bregencji uznał skarżącego, który wciąż przebywał wówczas w więzieniu, za winnego usiłowania uszkodzenia ciała, spowodowania uszczerbku na zdrowiu przez niedbalstwo oraz narażenia na niebezpieczeństwo życia lub zdrowia innego człowieka i skazał go na grzywnę. 2 sierpnia 2012 roku Sąd Okręgowy uznał skarżącego za winnego poważnej gróźby i skazał go na siedem miesięcy więzienia. Była to jego dziewiąta kara skazująca w Austrii. 13 września 2007 roku, w konsekwencji jego skazań karnych, Powiatowy Urząd Administracyjny w Dornbirn wydał wobec skarżącego zakaz powrotu do Austrii (Rückkehrverbot, patrz punkt 33 poniżej), który był ważny przez dziesięć lat. Pozostawał on jednak bezskuteczny, dopóki jego status ochrony uzupełniającej był nadal ważny (patrz punkt 34 poniżej). Dyrekcja Policji Bezpieczeństwa w Vorarlbergu (Sicherheitspolizeidirektion) potwierdziła ten zakaz w decyzji z 5 listopada 2007 roku. Skarżący nie odwołał się od tej decyzji. 29 marca 2010 roku Federalny Urząd ds. Azylu w Innsbrucku wszczął postępowanie w sprawie cofnięcia skarżącemu ochrony uzupełniającej. 7 kwietnia 2010 roku przeprowadził z nim rozmowę, w trakcie której złożył on następujące oświadczenie dotyczące swojej sytuacji życiowej w Austrii. Miał czworo dzieci, urodzonych odpowiednio w 1997, 1999, 2000 i 2006 roku. Jego rodzice, troje rodzeństwa oraz ich małżonkowie i dzieci mieszkali wszyscy w tym samym mieście co on. Jego rodzice i starszy brat byli uznani za uchodźców. On i jego rodzice mieszkali w tym samym domu. Pracował jako konserwator i tłumacz języka albańskiego i niemieckiego, a jego żona również pracowała. Oboje mieli stałe dochody. Jego ojciec wciąż posiadał działkę i trzy sklepy w Kosowie, które były wówczas prowadzone przez krewnych. Skarżący oświadczył, że gdyby musiał wrócić do Kosowa, nie wiedziałby, co tam robić ani gdzie się udać. Miał „złe uczucie” co do powrotu, ale nie obawiał się żadnych represji. Sytuacja bezpieczeństwa była zła, a poglądy społeczeństwa były prymitywne. Jego żona i dzieci nie musiałyby obawiać się żadnych problemów w przypadku powrotu do Kosowa i prawdopodobnie dołączyłyby do niego, gdyby został wydalony. Wolałby jednak pozostać w Austrii, gdzie jego dzieci chodziły do szkoły. 17 maja 2010 roku Federalny Urząd ds. Azylu cofnął skarżącemu status ochrony uzupełniającej na podstawie art. 9 ust. 1 Ustawy o Azylu (Asylgesetz). Uznał, że nie istnieje już ryzyko naruszenia praw skarżącego wynikających z art. 2 lub 3 Konwencji w przypadku jego powrotu do Kosowa, i stwierdził dopuszczalność jego wydalenia. Powołując się na źródła międzynarodowe, wyjaśnił, że sytuacja bezpieczeństwa w Kosowie znacznie poprawiła się w ostatnich latach i jest obecnie uważana za stabilną. Nie istniało już zagrożenie ze strony Armii Wyzwolenia Kosowa (Ushtria Çlirimtare e Kosovës), na które skarżący powoływał się początkowo, ubiegając się o azyl. Odnosząc się do praw skarżącego wynikających z art. 8 Konwencji, Federalny Urząd ds. Azylu uznał, jak ugruntowane było jego życie prywatne i rodzinne w Austrii, gdzie mieszkali członkowie jego rodziny. Jednakże wskazał na jego liczne skazania za przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu oraz mieniu i stwierdził, że interes publiczny w jego wydaleniu przeważa nad jego osobistym interesem pozostania w kraju. Federalny Urząd ds. Azylu wymienił w szczególności dwa wyroki skazujące za przestępstwa narkotykowe w 2007 i 2010 roku, które uznał za szczególnie poważne. Ponadto uznał, że skarżący wciąż miał więzi z Kosowem, ponieważ dorastał tam, mówił po albańsku i był fizycznie zdolny do pracy w celu zarobienia na życie. Zgodnie z własnymi zeznaniami skarżącego, jego ojciec wciąż posiadał działkę i trzy sklepy w Kosowie, więc można było założyć, że on będzie mógł znaleźć pracę. Biorąc pod uwagę, że żona skarżącego miała własny dochód, Federalny Urząd ds. Azylu założył dalej, że ona będzie w stanie zająć się potrzebami rodziny, a skarżący będzie mógł wysyłać jej alimenty z Kosowa. 27 czerwca 2011 roku Sąd Azylowy (Asylgerichtshof) potwierdził istotne części decyzji Federalnego Urzędu ds. Azylu. Uznał, że zgodnie z art. 19 § 3 w związku z art. 37 § 1 Kodeksu Karnego (Strafgesetzbuch), grzywny, jakie skarżący otrzymał za swoje skazania (łącznie 1460 stawek dziennych), równały się prawie dwudziestu czterem miesiącom więzienia (patrz punkty 35-36 poniżej). Rzeczywiste kary więzienia, jakie otrzymał, wynosiły łącznie dwadzieścia dwa miesiące, co było znaczące. Sąd Azylowy stwierdził, że mimo iż skarżący miał silne więzi prywatne i rodzinne w Austrii, interes publiczny w jego wydaleniu w celu zapobiegania przestępczości przeważa nad jego osobistym interesem kontynuowania życia rodzinnego w Austrii. Popełnił przestępstwo ponownie nawet po wydaniu zakazu powrotu do Austrii, co nie przemawiało na jego korzyść. Ponadto mógł ponownie ubiegać się o zezwolenie na pobyt w 2017 roku, gdy wygaśnie zakaz. Skarżący wniósł skargę na tę decyzję do Trybunału Konstytucyjnego. Między innymi oświadczył, że jedna z jego córek w rzeczywistości urodziła się w wyniku pozamałżeńskiego związku z obywatelką Austrii i mieszkała ze swoją austriacką matką, a nie z nim. Skarżący twierdził, że utrzymanie kontaktu z nią byłoby trudne, gdyby został wydalony do Kosowa. Trybunał Konstytucyjny zwrócił się następnie do Sądu Azylowego o przedłożenie oświadczenia dotyczącego tego nowego faktu. Sąd Azylowy odpowiedział 13 września 2011 roku, że skarżący mówił o czworgu dzieciach przez cały czas trwania postępowania, ale nigdy nie wspomniał, że jedno z nich w rzeczywistości urodziło się w wyniku pozamałżeńskiego związku i nigdy nie mieszkało z nim w jednym gospodarstwie domowym. Mógł nadal płacić alimenty na córkę z Kosowa. Sąd Azylowy wyraził pogląd, że decyzja o stwierdzeniu dopuszczalności wydalenia skarżącego była mimo to proporcjonalna do celów, którym służyła, ponieważ jego życie rodzinne z nieślubną córką było w każdym razie o wiele mniej ugruntowane niż z pozostałymi członkami rodziny. 14 grudnia 2011 roku Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi skarżącego. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 9 stycznia 2012 roku. Skarżący przebywał w areszcie tymczasowym i więzieniu od 1 czerwca 2012 roku (w związku z wyrokiem skazującym z 2 sierpnia 2012 roku, patrz punkt 19 powyżej) do momentu umieszczenia go w areszcie w oczekiwaniu na wydalenie 4 stycznia 2013 roku. 5 stycznia 2013 roku skarżący został wydalony do Kosowa. Jego rodzina zdecydowała się pozostać w Austrii. Zakaz powrotu skarżącego do Austrii obowiązuje do 16 listopada 2017 roku.


Skarżąca urodziła się w 1938 roku i mieszka w Hamburgu. 19 marca 1970 r. skarżąca poślubiła A.S. Od 1980 roku małżeństwo mieszkało w Hamburgu, a od 1986 roku zamieszkiwało w wynajętym mieszkaniu. W 1992 roku przeprowadzili się do Rygi, ale zachowali miejsce zamieszkania w Hamburgu. W Rydze małżeństwo nabyło mieszkanie, które było wówczas zarejestrowanym adresem skarżącej na Łotwie. W 1999 lub 2000 roku skarżąca wróciła do Hamburga i zamieszkała w poprzednim miejscu zamieszkania małżonków. Małżonkowie utrzymywali kontakt telefoniczny i korespondencyjny. 15 grudnia 2000 r. oboje podpisali dokument, w którym stwierdzono, że „w celu uregulowania życia w rozłączeniu [skarżąca i A.S.] zawierają następującą umowę”. Brak informacji o treści tego dokumentu. Zgodnie z dokumentami złożonymi przez skarżącą, jej zezwolenie na pobyt na Łotwie wygasło 15 stycznia 2002 r. Rząd twierdził, że poprawną datą był 14 maja 2003 r. 5 grudnia 2003 r. A.S. wniósł pozew o rozwód ze skarżącą do Rejonowego Sądu Północnego miasta Ryga (Rīgas pilsētas Ziemeļu rajona tiesa). W pozwie A.S. oświadczył, że ostatni raz widział swoją małżonkę w 2000 roku oraz że ich małżeństwo zostało w istocie rozwiązane. Podał również, że przed wniesieniem pozwu rozmawiał telefonicznie ze skarżącą i poinformował ją o swoim zamiarze wszczęcia postępowania rozwodowego. Poprosił ją o przedstawienie na piśmie ewentualnych roszczeń majątkowych dotyczących ich majątku wspólnego; skarżąca odmówiła jednak rozmowy na ten temat. A.S. twierdził również, że ostatnim znanym miejscem zamieszkania skarżącej było ich mieszkanie w Rydze oraz że z powodu nieporozumień nie mógł ustalić, gdzie należy wysłać wezwanie sądowe. W związku z tym A.S. sugerował, aby skarżąca została wezwana na rozprawę poprzez ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym. 13 stycznia 2004 r. Rejonowy Sąd Północny miasta Ryga wezwał skarżącą na rozprawę rozwodową, wysyłając wezwanie do jej poprzedniego miejsca zamieszkania w Rydze – mieszkania, w którym mieszkała z mężem A.S. Po otrzymaniu od służb pocztowych informacji, że skarżąca nie mieszka pod powyższym adresem, 27 stycznia 2004 r. skarżąca została wezwana na rozprawę wyznaczoną na 1 marca 2004 r. poprzez ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym. Rozprawa ta została odroczona na wniosek pełnomocnika prawnego A.S. w celu przedstawienia dodatkowych dowodów. Ogłoszeniem w Dzienniku Urzędowym z 3 marca 2004 r. skarżąca została wezwana na rozprawę rozwodową wyznaczoną na 6 kwietnia 2004 r. Na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2004 r. Rejonowy Sąd Północny miasta Ryga ustalił, że skarżąca została wezwana na rozprawę zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania cywilnego. W związku z tym orzekł, że rozpoznanie sprawy może odbyć się za nieobecności skarżącej. Z powodu złego stanu zdrowia A.S. był reprezentowany przez adwokata, który oświadczył, między innymi, że dzieci A.S. i skarżącej mieszkają w Grecji. Po wysłuchaniu zeznań dwóch świadków, którzy stwierdzili, że nie widzieli skarżącej od 2000 roku, sąd orzekł rozwód. Od tego wyroku nie wniesiono odwołania i stał się on prawomocny 27 kwietnia 2004 r. 29 kwietnia 2004 r. A.S. ożenił się z A.A. – jedną ze świadków, która zeznawała w postępowaniu rozwodowym. Następnego dnia A.S. zmarł. Zgodnie z twierdzeniem skarżącej, dowiedziała się o wyroku rozwiązującym ich małżeństwo, gdy przyjechała do Rygi na pogrzeb A.S. Rząd nie kwestionował tego faktu. Na wniosek skarżącej z 26 maja 2004 r., Urząd Sprawiedliwości Wolnego i Hanzeatyckiego Miasta Hamburga (Freie und Hansestadt Hamburg Justizbehörde) wydał 27 lipca 2004 r. decyzję stwierdzającą (Feststellungsbescheid), w której podał, że warunki uznania prawnego wyroku Rejonowego Sądu Północnego miasta Ryga nie zostały spełnione, ponieważ rozwiedzionej małżonce nie dano możliwości przedstawienia swojego stanowiska w postępowaniu rozwodowym. Na podstawie posiadanych informacji Urząd Sprawiedliwości ustalił, że A.S. znał adres skarżącej w Hamburgu. Co istotne, A.S. utrzymywał kontakt pod tym adresem w korespondencji ogólnej oraz w korespondencji dotyczącej emerytury, którą otrzymywał z Niemiec i Holandii. Na wcześniejszy wniosek skarżącej, 8 listopada 2004 r. Prezes Sądu Najwyższego złożył wniosek o nadzwyczajny nadzór sądowy (protest) do Senatu Sądu Najwyższego, wnosząc o uchylenie wyroku Rejonowego Sądu Północnego miasta Ryga i ponowne rozpoznanie sprawy. Argumentował, że sąd pierwszej instancji pominął niektóre dowody dotyczące miejsca zamieszkania skarżącej oraz błędnie zastosował przepisy proceduralne przy wzywaniu skarżącej na rozprawy. Zgodnie z art. 59 ust. 2 Kodeksu postępowania cywilnego, A.S. mógł zamieścić ogłoszenie o postępowaniu w gazecie w Hamburgu, gdzie zamieszkiwała skarżąca. Ponadto, ponieważ Hamburg był zarejestrowanym miejscem zamieszkania skarżącej, powinna być ona wezwana do postępowania za pośrednictwem Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Prezes Sądu Najwyższego podkreślił, że z powodu tych naruszeń Urząd Sprawiedliwości Wolnego i Hanzeatyckiego Miasta Hamburga odmówił uznania wspomnianego wyroku. Wreszcie, we wniosku o nadzwyczajny nadzór sądowy stwierdzono, że naruszono prawa skarżącej gwarantowane przez art. 6 ust. 1 Konwencji. 16 marca 2005 r. Senat Sądu Najwyższego, rozpatrujący sprawę w składzie rozszerzonym, wyrokiem końcowym oddalił wniosek o nadzwyczajny nadzór sądowy i utrzymał w mocy wyrok Rejonowego Sądu Północnego miasta Ryga. Senat Sądu Najwyższego stwierdził, że skoro pozew A.S. nie zawierał wskazania adresu skarżącej, a w związku z tym Rejonowy Sąd Północny miasta Ryga nie był świadomy jej miejsca pobytu, jego działania były zgodne z wymogami proceduralnymi Kodeksu postępowania cywilnego. Art. 59 ust. 2 Kodeksu postępowania cywilnego nie nakładał na sąd obowiązku; dawał jedynie powodowi prawo do opublikowania wezwań sądowych w innych gazetach na własny koszt. Senat Sądu Najwyższego stwierdził również, że w okolicznościach niniejszej sprawy powołanie się na art. 6 Konwencji nie może stanowić podstawy do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji. Uzasadnił to następująco:
„Cel wniosku o nadzwyczajny nadzór sądowy – ponowne rozpoznanie sprawy pozwalające pozwanej na wykonywanie jej praw procesowych – nie może już zostać osiągnięty, ponieważ powód, [A.S.], zmarł 30 kwietnia 2004 r., co wyklucza dalsze postępowanie.
Należy ponadto pamiętać, że po rozwodzie z Lydią Heide Friedel Schmidt [A.S.] zawarł nowe małżeństwo, które – zgodnie z art. 64 ust. 2 Kodeksu cywilnego – nie może zostać uznane za nieważne, niezależnie od tego, czy wyrok z 6 kwietnia 2004 r. Rejonowego Sądu Północnego miasta Ryga zostałby uchylony.”
Strony różnią się w ocenie, czy A.S. wiedział o miejscu zamieszkania skarżącej oraz czy skarżąca wiedziała o postępowaniu rozwodowym. W odniesieniu do pierwszej kwestii skarżąca twierdziła, że zamieszkiwała w poprzednim miejscu zamieszkania małżonków w Hamburgu i że telefon stacjonarny tam zainstalowany był używany do ich rozmów telefonicznych. Ponadto emerytura A.S. i ubezpieczenie zdrowotne były przelewane na ich wspólne konto bankowe, a także do ich miejsca zamieszkania w Hamburgu. Rząd z kolei powoływał się na informacje przedstawione przez A.S. Rejonowemu Sądowi Północnemu miasta Ryga i podkreślał również, że sąd nie dysponował żadnymi innymi dowodami. W odniesieniu do wiedzy skarżącej o postępowaniu rozwodowym Rząd wskazał na twierdzenia A.A. przedłożone Senatowi Sądu Najwyższego. W szczególności A.A. twierdziła, że skarżąca została poinformowana o postępowaniu rozwodowym telefonicznie. Skarżąca utrzymywała, że choć była świadoma chęci A.S. do rozwiązania małżeństwa, o postępowaniu rozwodowym dowiedziała się dopiero po śmierci A.S. 3 listopada 2005 r. skarżąca wytoczyła proces cywilny przeciwko A.A., dochodząc połowy niepodzielonego udziału w majątku, który A.S. nabył podczas ich małżeństwa. Argumentowała, że był to majątek wspólny małżonków. 30 listopada 2006 r. Sąd Okręgowy w Rydze uwzględnił jej powództwo w całości. A.A. odwołała się od tego wyroku. Sąd nie posiada dalszych informacji o tym postępowaniu.


Skarżący urodził się w 1965 roku i mieszka w Reykjaviku. W momencie zdarzeń był redaktorem serwisu internetowego Pressan. 2 listopada 2010 roku dwie dorosłe siostry opublikowały artykuł i list na swojej stronie internetowej, zachęcając ludzi do sprawdzenia przeszłości kandydatów w nadchodzących wyborach do Zgromadzenia Konstytucyjnego. W szczególności siostry ostrzegały przed A, ich krewnym, który kandydował w wyborach. W liście twierdziły, że A wykorzystywał ich seksualnie, gdy były dziećmi. Siostry wcześniej wysłały list do swoich krewnych, policji i służb ochrony dziecka. Z nieznanych powodów policja nie wszczęła dochodzenia. 7 listopada 2010 roku Pressan opublikował artykuł o zarzutach sióstr. Artykuł był oparty na wywiadzie z jedną z sióstr oraz na liście opublikowanym na ich stronie internetowej. Skontaktowano się również z A, a jego odpowiedź, w której zaprzeczał zarzutom, a także oświadczenie, że nie będzie wypowiadał się więcej na ten temat, zostały zamieszczone w artykule. Z artykułem opublikowano zdjęcia sióstr. 8 listopada 2010 roku Pressan opublikował artykuł dotyczący wypowiedzi A dla gazety, w której odrzucił on wszystkie zarzuty i zagroził Pressanowi pozwem za bycie pierwszym, który opublikował te zarzuty. Ponadto artykuł zawierał komentarze jednej z sióstr. Z artykułem opublikowano zdjęcie jednej z sióstr oraz zdjęcie A. 27 stycznia 2011 roku Pressan opublikował artykuł o tym, że siostry otrzymały list od prawnika A z propozycją ugody, a w razie odmowy A wytoczy im powództwo o zniesławienie, oraz o tym, że siostry z zadowoleniem przyjęły okazję do udowodnienia swoich zarzutów przed sądem. Artykuł był oparty na wywiadzie z siostrami i oświadczeniach na ich stronie internetowej. W artykule zamieszczono również zaprzeczenie zarzutów przez A. Z artykułem opublikowano zdjęcia sióstr. 22 i 23 lutego oraz 30 maja 2011 roku Pressan opublikował dalsze artykuły na ten temat, oparte na wypowiedziach sióstr na ich stronie internetowej i w wywiadach dla innych mediów, komentarzach A w innych mediach oraz komentarzach córki A w wywiadzie telewizyjnym. Ze wszystkimi artykułami opublikowano zdjęcia sióstr. Inne media również publikowały artykuły i wywiady z siostrami. Tymczasem, 10 kwietnia 2011 roku A wniósł powództwo o zniesławienie przed Sąd Rejonowy w Reykjaviku przeciwko skarżącemu i zażądał uznania następujących oświadczeń za niebyłe: Zgodnie z art. 15 ust. 3 ustawy o prawie prasowym (nr 57/1956, Lög um prentrétt) wydawca lub redaktor ponosi odpowiedzialność za publikację, jeżeli nie zostanie wskazany autor. A argumentował, że odpowiedzialność za oświadczenia spoczywa na skarżącym jako redaktorze Pressanu na mocy art. 15 ustawy o prawie prasowym, stosowanego w drodze analogii, ponieważ autor artykułów nie został zidentyfikowany. W toku postępowania przed Sądem Rejonowym jako autor artykułów został zidentyfikowany B, dziennikarz. Złożył zeznanie przed Sądem Rejonowym, ale nie brał dalszego udziału w postępowaniu. B zeznał, że skontaktował się z A w celu uzyskania komentarza przed opublikowaniem wszystkich artykułów, ale bezskutecznie po opublikowaniu pierwszego artykułu. Oświadczył również, że próbował ustalić wiarygodność sióstr i prawdziwość zarzutów, przeprowadzając wywiady z siostrami, synem A, policją, jednym z pracodawców sióstr, inną rzekomą ofiarą oraz innymi osobami wymienionymi przez siostry w ich pismach, którzy mogli potwierdzić, że zarzuty nie pojawiły się po raz pierwszy z powodu kandydatury A, ale były znane rodzinie i policji od lat. B próbował również skontaktować się z Służbą Ochrony Dziecka, bezskutecznie. Przed Sądem Rejonowym siostry oświadczyły, że zostały poprawnie zacytowane w Pressanie i wyraziły zgodę na publikację swoich wypowiedzi. Ponadto powiedziały, że A nie wniósł powództwa o zniesławienie przeciwko nim. Wyrokiem z 22 lutego 2012 roku Sąd Rejonowy przyznał rację skarżącemu. W kwestii dopuszczalności Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że art. 15 ustawy o prawie prasowym nie ma zastosowania do materiałów publikowanych wyłącznie w internecie i że art. 15 ust. 3 nie może być stosowany w drodze analogii w niniejszej sprawie. Sąd Rejonowy stwierdził jednak, że na redaktorów mediów internetowych, w których artykuły są publikowane bez wskazywania autorów, nałożony jest obowiązek nadzoru, i że redaktor jest zobowiązany zapewnić, aby materiały publikowane w mediach internetowych nie wyrządzały szkody innym ani nie naruszały życia prywatnego osoby. W związku z tym Sąd Rejonowy oddalił zarzut skarżącego, że sprawa została niesłusznie skierowana przeciwko niemu. Co do meritum sprawy, wyrok zawierał następujące uzasadnienie:
„Kwestionowane oświadczenia zostały opublikowane w [Pressanie] 7 listopada 2010 roku, po tym jak [A] wraz z około 500 innymi osobami zgłosił swoją kandydaturę do Zgromadzenia Konstytucyjnego. Było to zgromadzenie 25 wybranych członków, ustanowione ustawą przez Parlament, które miało przygotować projekt nowej konstytucji. Miały odbyć się wybory powszechne, w których zastosowanie miały te same zasady dotyczące bierności i czynnego prawa wyborczego, co w wyborach parlamentarnych”...
Gdy oświadczenia w sekcjach A-C zostaną porównane z pismami sióstr na ich stronie internetowej z 2 listopada 2010 roku, sąd musi przyznać [skarżącemu] rację, że zarówno nagłówek w sekcji A, jak i oświadczenia w sekcjach B i C są dosłownym cytatem z ich listu. [...] Ponadto nie można pominąć faktu, że zarzuty sióstr nie pojawiły się po raz pierwszy z powodu kandydatury [A]; były głoszone od co najmniej kilku lat i były znane wielu osobom, w tym policji. [Skarżący] nie publikował więc zarzutów, które były kierowane przeciwko [A] po raz pierwszy, ale rozpowszechniał dalej zarzuty dotyczące czynów, które wyszły na jaw dawno temu. Argumenty [skarżącego], że społeczeństwo ma prawo być informowane o kandydatach w wyborach publicznych, nie mogą być zignorowane. Wystawiając się publicznie w celu zyskania zaufania wyborców i przekonania ludzi do głosowania na nich, [kandydaci] w pewnym sensie stają się osobami publicznymi i nie mogą oczekiwać, że wszystkie materiały prasowe o nich będą tak pozytywne, jak ich własne. Spory, rozwiązane i nierozwiązane, dotyczące ich wcześniejszego zachowania to sprawy, na które można oczekiwać zwrócenia uwagi. Rywalizując o uwagę wyborców, kandydaci zazwyczaj godzą się na bycie poddanym ciężkiej krytyce i muszą to tolerować do pewnego stopnia, chociaż ten stopień powinien być określany indywidualnie w każdej sprawie. [Skarżący] nie przedstawiał zarzutów sióstr jako własnych, jedynie je dalej rozpowszechniał. W związku z tym nie będzie pociągnięty do odpowiedzialności za oświadczenia, które są bezpośrednio cytowane od sióstr, a co do których后者 potwierdziły przed sądem, że są ich autorstwa. Sąd nie zgadza się z [A], że [skarżący] przekroczył granice swojej wolności wyrażania opinii zgodnie z art. 73 Konstytucji. ...
Oświadczenia w sekcjach D i E zostały opublikowane 23 lutego 2011 roku, gdy wybory do Zgromadzenia Konstytucyjnego były już zakończone. Córka [A] omówiła pisma sióstr o jej ojcu w wywiadzie telewizyjnym i oświadczyła, między innymi, że on nie jest osobą publiczną, a zarzuty o wykorzystywanie dzieci nie mają miejsca w mediach. Siostry zareagowały na tę krytykę na swojej stronie internetowej, a następnie [Pressan] opublikował ich reakcje. [...] Tym razem siostry nie inicjowały nowych dyskusji na temat sprawy [A], ich pisma miały charakter odpowiedzi. Oświadczenie w sekcji D, które pojawiło się jako nagłówek w [Pressanie], cytuje odpowiedzi sióstr, ale jest częściowo przeredagowane. Oświadczenie w sekcji E opublikowane w artykule w [Pressanie] jest w większości bezpośrednim cytatem. Jednak to oświadczenie można zrozumieć jako oświadczenie samego medium. Mimo że oświadczenie nie jest bezpośrednim cytatem, ma charakter ogólny i odnosi się do sprawców wykorzystywania dzieci w ogóle. Siostry zeznały również przed sądem, że uważają, że zostały poprawnie zacytowane. Sąd wnioskuje więc, że [skarżący] nie przekroczył granic wolności wyrażania opinii gwarantowanej w art. 73 Konstytucji, oświadczeniami w sekcjach D i E.”
1 sierpnia 2012 roku A odwołał się do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Rejonowego. Wyrokiem z 21 lutego 2013 roku Sąd Najwyższy częściowo uchylił wyrok Sądu Rejonowego i uznał za zniesławiające oświadczenia w sekcjach A, B, D oraz część oświadczenia w sekcji C, składającą się z insynuacji, że A jest winny wykorzystywania dzieci, oraz nakazał skarżącemu zapłacenie, na mocy Ustawy o Odpowiedzialności Odszkodowawczej, 200 000 islandzkich koron (ISK) (około 1600 euro (EUR)) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, plus odsetki odszkodowawcze oraz 800 000 ISK (około 6500 EUR) na pokrycie kosztów prawnych A przed Sądem Rejonowym i Sądem Najwyższym. Na mocy art. 241 Kodeksu Karnego oświadczenia zostały uznane za niebyłe. W kwestii dopuszczalności Sąd Najwyższy zauważył, że autor artykułów został zidentyfikowany i że skarżący potwierdził, że wyraził zgodę na publikację artykułów. Sąd Najwyższy potwierdził również, że art. 15 ustawy o prawie prasowym nie ma zastosowania do materiałów publikowanych wyłącznie w internecie. Ponadto Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 15 ust. 3 ustawy o prawie prasowym nie może być stosowany w drodze analogii do tej sprawy. Jednakże na skarżącym spoczywał obowiązek nadzoru, który wiązał się z tym, że powinien pełnić swoje obowiązki redaktorskie w taki sposób, aby publikowany materiał nie wyrządzał nikomu szkody poprzez zniesławienie. Sąd Najwyższy powołał się w tym względzie na wyrok Sądu Najwyższego z 24 listopada 2011 roku. W związku z tym Sąd Najwyższy oddalił zarzut skarżącego, że sprawa została niesłusznie skierowana przeciwko niemu. Co do meritum sprawy, wyrok zawierał, między innymi, następujące uzasadnienie:
„Sąd może zgodzić się ze [skarżącym], że kandydaci na stanowiska służące interesowi publicznemu muszą znosić pewną ilość dyskusji publicznych na temat ich zdolności, umiejętności i cech oraz tego, czy można im zaufać w ponoszeniu tego rodzaju odpowiedzialności. Nie może to jednak uzasadniać tego, że [A] został oskarżony w mediach o ten czyn zabroniony, [czyn] zagrożony karą zgodnie z Kodeksem Karnym, bez żadnych dalszych lub dodatkowych informacji. Wzięto tutaj pod uwagę, że [A] nie został uznany winnym tego zachowania ani nie był przedmiotem dochodzenia z tego powodu. Nie zmienia to faktu, że dziennikarz omawiał sprawę z [A] i innymi, którzy twierdzili, że mogą zeznawać o zdarzeniu, podczas pracy nad materiałem, a [A] odrzucił zarzuty. W świetle powyższego ograniczenie wolności wyrażania opinii musiało być uzasadnione zgodnie z art. 73 ust. 2 Konstytucji.”...
Odpowiedni przepis Konstytucji Islandii (Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands) brzmi następująco:
Artykuł 73
„Każdy ma prawo do wolności opinii i przekonań.
Każdy powinien być wolny w wyrażaniu myśli, ale powinien również odpowiadać za nie przed sądem. Prawo nigdy nie może przewidywać cenzury ani innych podobnych ograniczeń wolności wyrażania opinii.
Wolność wyrażania opinii może być ograniczona jedynie ustawą w interesie porządku publicznego lub bezpieczeństwa Państwa, dla ochrony zdrowia lub moralności, lub dla ochrony praw lub reputacji innych, jeśli takie ograniczenia są uznane za konieczne i zgodne z tradycjami demokratycznymi.”
Kodeks Karny nr 19/1940 (Almenn Hegningarlög), Rozdział XXV, zatytułowany „Zniesławienie i naruszenia prywatności”, zawiera następujące odpowiednie przepisy:
Artykuł 234
„Każda osoba, która wyrządza szkodę reputacji innej osoby przez obrazę słowem lub czynem, oraz każda osoba rozpowszechniająca takie obrazy podlega karze grzywny lub pozbawienia wolności do jednego roku.”
Artykuł 235
„Jeśli osoba twierdzi przeciwko innej osobie cokolwiek, co mogłoby być szkodliwe dla jej honoru, lub rozpowszechnia takie twierdzenia, podlega karze grzywny lub pozbawienia wolności do jednego roku.”
Artykuł 236
„Każdy, kto wbrew lepszej wiedzy czyni lub rozpowszechnia zniesławiającą insynuację, podlega karze pozbawienia wolności do dwóch lat.
Gdy taka insynuacja jest publikowana lub rozpowszechniana publicznie, nawet jeśli osoba publikująca lub rozpowszechniająca ją nie ma powodu, by wierzyć w jej poprawność, karaą będzie grzywna lub pozbawienie wolności do dwóch lat.”
Artykuł 241
„W sprawie o zniesławienie uwagi zniesławiające mogą zostać uznane za niebyłe na żądanie poszkodowanej strony.
Osoba uznana za winną zniesławiającego twierdzenia może zostać zobowiązana do zapłacenia poszkodowanej osobie, na jej żądanie, rozsądnej kwoty pokrywającej koszt publikacji wyroku, jego głównej treści lub uzasadnienia, w zależności od okoliczności, w jednej lub więcej gazetach lub publikacjach publicznych.”
Sekcja 26(1) Ustawy o Odpowiedzialności Odszkodowawczej nr 50/1993 (Skaðabótalög) brzmi:
„Osoba, która
a. celowo lub przez rażące niedbalstwo powoduje obrażenia fizyczne lub
b. jest odpowiedzialna za bezprawne naruszenie wolności, spokoju, honoru lub osoby innej strony, może zostać zobowiązana do zapłacenia odszkodowania za szkodę niemajątkową na rzecz poszkodowanej strony.”
Ustawa o prawie prasowym nr 57/1956 (Lög um prentrétt), Rozdział V, dotyczący odpowiedzialności za treść publikacji, zawiera następujące odpowiednie przepisy.
Sekcja 13
„Każda osoba, która publikuje, rozpowszechnia lub jest zaangażowana w publikację lub rozpowszechnianie jakiejkolwiek publikacji innej niż gazeta lub czasopismo, ponosi odpowiedzialność karną i odszkodowawczą zgodnie z ogólnymi zasadami prawa, jeśli treść publikacji narusza prawo.”
Sekcja 15
„W zakresie odpowiedzialności za gazety lub magazyny inne niż wymienione w sekcji 14 stosuje się następujące zasady:
Autor podlega odpowiedzialności karnej i odszkodowawczej, jeśli został zidentyfikowany i zamieszkuje na Islandii w momencie publikacji lub pozostaje pod jurysdykcją islandzką w momencie wszczęcia postępowania.
Jeśli taki autor nie zostanie zidentyfikowany, odpowiedzialni są wydawca lub redaktor, następnie strona sprzedająca lub rozpowszechniająca publikację, a wreszcie strona odpowiedzialna za jej druk lub skład.”
Sekcja 51 ustawy o mediach nr 38/2011 (Lög um fjölmiðla), która weszła w życie 21 kwietnia 2011 roku, brzmi:
Artykuł 51
„Odpowiedzialność za treść tekstową.
Jeśli treść tekstowa narusza prawo, kary oraz odpowiedzialność karna i odszkodowawcza są następujące:
a. Osoba fizyczna ponosi odpowiedzialność za treść, którą pisze pod własnym nazwiskiem lub którą w sposób jasny identyfikuje jako swoją, jeśli ma miejsce zamieszkania na Islandii lub podlega jurysdykcji islandzkiej z innych powodów. Jeśli treść tekstowa jest poprawnie zacytowana jako wypowiedź nazwanej osoby fizycznej, osoba cytowana ponosi odpowiedzialność za swoje własne wypowiedzi, jeśli wyraziła zgodę na ich publikację lub udostępnienie i ma miejsce zamieszkania na Islandii lub podlega jurysdykcji islandzkiej z innych powodów.
b. Nabywca komunikatów komercyjnych, będący osobą fizyczną lub prawną, ponosi odpowiedzialność za ich treść, jeśli ma miejsce zamieszkania na Islandii lub podlega jurysdykcji islandzkiej z innych powodów.
c. W przypadkach innych niż objęte punktami a i b powyżej, odpowiedzialność za opublikowaną treść ponosi menedżer treści w danym przypadku i/lub osoba odpowiedzialna za dostawcę usług medialnych.
Dostawcy usług medialnych ponoszą odpowiedzialność za zapłatę grzywien i odszkodowań, które ich pracownicy mogą zostać zobowiązani zapłacić na mocy tego artykułu.
Dostawcy usług medialnych będą zobowiązani do dostarczenia każdej osobie uważającej się za ofiarę naruszenia w wyniku publikacji treści tekstowej informacji wskazującej, kto ponosi odpowiedzialność za treść.”
Wyrokiem z 24 listopada 2011 roku (sprawa nr 100/2011), który dotyczył postępowania o zniesławienie przeciwko redaktorom i dziennikarzowi gazety oraz strony internetowej gazety, Sąd Najwyższy Islandii uznał, że przed wejściem w życie ustawy o mediach nie było stosownej zasady prawnej dotyczącej odpowiedzialności redaktora mediów internetowych, które publikują materiały wyłącznie online. Sąd stwierdził dalej, że art. 15 ustawy o prawie prasowym nie ma zastosowania i nie może być stosowany w drodze analogii. Mimo to Sąd wnioskuje, że na redaktorach spoczywa obowiązek nadzoru, który wiąże się z tym, że powinni pełnić swoje obowiązki redaktorskie w taki sposób, aby publikowany materiał nie wyrządzał nikomu szkody poprzez zniesławienie.


Skarżący urodził się w 1955 roku. 26 lutego 2014 r. skarżący rozpoczął odbywanie kary trzech lat pozbawienia wolności. Został umieszczony w Szpitalu Więziennym w Zagrzebiu („ZPH”). 28 lutego 2014 r. skarżący zwrócił się do sędziego Sądu Okręgowego w Zagrzebiu odpowiedzialnego za wykonanie kary oraz do centrali Administracji Więziennictwa z wnioskiem o zawieszenie odbywania kary pozbawienia wolności ze względu na stan zdrowia. Twierdził, że od 5 do 12 lutego 2014 r. był hospitalizowany w Szpitalu Dubrava w Zagrzebiu z powodu udaru mózgu. Miał również dwa mózgowe malformacje tętniczo-żylne, z których jedna została usunięta w lutym 2013 r. za pomocą radiochirurgii gamma nożem, a trzyletni okres wysokiego ryzyka rekonwalescencji jeszcze się nie zakończył. Powołał się na dokumentację medyczną, która stwierdziła obecność jąder podstawnych w układzie komorowym z ryzykiem krwawienia, zwiększonym przez stres związany z warunkami więziennymi. Twierdził również, że w połączeniu z napadami padaczkowymi, na które cierpiał, jego problemy zdrowotne mogą zagrażać życiu. Raport medyczny sporządzony przez ZPH 6 marca 2014 r. potwierdził twierdzenia przedstawione przez skarżącego we wniosku i stwierdził: „[Więzień] stanowi stałe wysokie zagrożenie dla siebie samego i instytucji, w której się znajduje. Zdaniem ekspertów potrzebne są dwa lub trzy lata, aby stan jego mózgu ustabilizował się po operacji gamma nożem. Uważamy jego wniosek o zawieszenie odbywania kary za medycznie uzasadniony”. 18 kwietnia 2014 r. sędzia Sądu Okręgowego w Zagrzebiu odpowiedzialny za wykonanie kary oddalił wniosek skarżącego. Decyzja ta opierała się w całości na opinii wydanej przez dr B., biegłego z zakresu medycyny wewnętrznej i kardiologii. Dr B. stwierdził, że skarżący nie cierpi na żadną ostrą chorobę i że w czasie pobytu w ZPH jego choroba przewlekła się nie pogorszyła. Dr B. stwierdził również, że w przypadku nagłego pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego można go łatwo przenieść do odpowiedniej placówki medycznej. Na koniec oświadczył, że obecne problemy medyczne skarżącego mogą być odpowiednio leczone w ZPH. 25 kwietnia 2014 r. skarżący wniósł odwołanie, w którym argumentował, że od czasu uwięzienia jego stan zdrowia stale się pogarszał, że lekarze ZPH sami zalecili zawieszenie odbywania kary z przyczyn medycznych oraz że dr B. nie mógł wydać właściwej opinii o jego zdrowiu, ponieważ nie był biegłym w dziedzinie neurologii. 8 lipca 2014 r. trzech sędziów Sądu Okręgowego w Zagrzebiu uchyliło decyzję pierwszej instancji i poleciło sądowi pierwszej instancji zlecenie opinii biegłego neurologa. 21 sierpnia 2014 r. ten sam sędzia Sądu Okręgowego w Zagrzebiu odpowiedzialny za wykonanie kary oddalił wniosek skarżącego. Decyzja ta opierała się głównie na opinii wydanej przez dr M., biegłą w dziedzinie neurologii. Stwierdziła, że skarżący nie cierpiał na żadną ostrą chorobę, że jego choroba przewlekła uległa poprawie, że otrzymywał dobrą opiekę medyczną w ZPH oraz że placówka dysponuje odpowiednim personelem, aby zaspokoić potrzeby skarżącego w zakresie opieki medycznej wymaganej przez jego stan. 27 sierpnia i 4 września 2014 r. skarżący wniósł odwołania, w których kwestionował kwalifikacje dr M. i ważność jej opinii. Argumentował, że nie odpowiedziała na pytanie, czy ZPH posiada odpowiedni personel i czy może w inny sposób właściwie leczyć jego stan zdrowia. Argumentował dalej, że sędzia odpowiedzialny za wykonanie kary nie odniósł się do sprzeczności między ustaleniami wyrażonymi przez lekarzy ZPH w ich opinii z 6 marca 2014 r. a raportami biegłych lekarzy powołanych przez Sąd Okręgowy w Zagrzebiu. Twierdził również, że jego stan zdrowia może być właściwie leczony tylko w specjalistycznej placówce medycznej. Na wniosek ZPH, że nie ma potrzeby dalszej hospitalizacji skarżącego, 29 września 2014 r. centrala Administracji Więziennictwa zarządziła jego przeniesienie do więzienia w Zagrzebiu. 2 października 2014 r. wniósł odwołanie, argumentując, że ani personel, ani sprzęt w ZPH nie były zadowalająco przystosowane do przeprowadzenia właściwych badań diagnostycznych w celu dokładnego ocenienia jego stanu zdrowia. Wniósł o pilne przeniesienie do odpowiedniej placówki medycznej, w której można by przeprowadzić właściwe badanie diagnostyczne. Odwołanie skarżącego zostało oddalone 14 października 2014 r. przez Administrację Więziennictwa. 31 października 2014 r. trzech sędziów Sądu Okręgowego w Zagrzebiu oddaliło odwołanie skarżącego od decyzji z 21 sierpnia 2014 r., popierając jej uzasadnienie. 19 listopada 2014 r., na jego wniosek, skarżący został przewieziony do Szpitala Sióstr Miłosierdzia w Zagrzebiu w celu przeprowadzenia badań neurologicznych. Podczas transportu w policyjnym furgonie doznał napadu padaczkowego i stracił przytomność. Odkryto to dopiero po przyjeździe do głównego wejścia szpitala, gdy funkcjonariusze otworzyli tylne drzwi furgonu i znaleźli go leżącego na podłodze. Spędził dziesięć godzin w szpitalu, a następnie został przewieziony z powrotem do więzienia w Zagrzebiu. W nieokreślonym dniu skarżący wniósł skargę konstytucyjną na decyzje dotyczące jego wniosku o zawieszenie odbywania kary pozbawienia wolności oraz decyzję dotyczącą jego przeniesienia do więzienia w Zagrzebiu. Oprócz zarzutów przedstawionych w poprzednich wnioskach i odwołaniach, skarżący skarżył się również, że podczas swoich ośmiu miesięcy w ZPH nie miał odpowiedniego dostępu do urządzeń sanitarnych i był zmuszony prosić strażników, aby wypuścili go z pokoju za każdym razem, gdy potrzebował toalety, prośbę na którą czasami nie otrzymywał odpowiedzi na czas. Ponieważ w ZPH nie było windy, aby mieć dostęp do świeżego powietrza, musiał wchodzić po schodach do swojej celi na drugim piętrze, co stanowiło ryzyko dla jego zdrowia. Ponownie podkreślił, że ZPH nie miało oddziału neurologii ani nawet neurologa, więc jego stan nie mógł być tam właściwie leczony. Mimo że specjaliści z dwóch szpitali cywilnych, w których był leczony przed uwięzieniem, zalecali przeprowadzanie kontroli co miesiąc, nie otrzymywał ich. Skarżący skarżył się również na warunki w więzieniu w Zagrzebiu. Twierdził, że został umieszczony w celi z siedmioma innymi więźniami i że brak świeżego powietrza w celi pogorszył jego stan. W celi znajdowało się WC kucane, które nie było w pełni prywatne i z którego wydobywał się nieprzyjemny zapach. Więźniowie musieli jeść w swoich celach. Nie było windy, co uniemożliwiało mu dostęp do świeżego powietrza. 31 grudnia 2014 r. skarżący złożył kolejny wniosek o zawieszenie odbywania kary pozbawienia wolności ze względów zdrowotnych, powtarzając swoje poprzednie argumenty. Skarżył się również, że od 19 października 2014 r. nie miał żadnego dostępu do światła dziennego i że jakikolwiek dostęp do świeżego powietrza został uniemożliwiony przez budowę windy w ZPH. 5, 9, 15 i 17 stycznia 2015 r. skarżący był przewożony do Szpitala Rebro w Zagrzebiu. Raport sporządzony tam 15 stycznia wskazuje, że nie było potrzeby podejmowania żadnych pilnych działań. Stwierdzono również, że skarżący miał wysokie stężenie tramadolu (środek przeciwbólowy) i jego metabolitów, benzodiazepiny (klasa leków psychotropowych) i olanzapiny (atypowy lek neuroleptyczny). Skarga konstytucyjna skarżącego została uznana za niedopuszczalną przez Trybunał Konstytucyjny 27 stycznia 2015 r. z powodu, że zaskarżony wyrok nie dotyczył istoty jego praw i obowiązków cywilnych ani zarzutu karnego przeciwko niemu i jako taki nie podlegał kontroli konstytucyjnej. 18 marca 2015 r. sędzia Sądu Okręgowego w Zagrzebiu odpowiedzialny za wykonanie kary oddalił wniosek skarżącego z 31 grudnia 2014 r. Sędzia powołał się na poprzednie opinie biegłych, a także na dalszą opinię dr S., biegłego w dziedzinie neuropsychiatrii, który potwierdził, że skarżący nie cierpiał na żadną ostrą chorobę, że jego stan zdrowia się nie pogorszył i że ZPH posiadało odpowiednie możliwości leczenia go pod każdym względem. Sąd Okręgowy powołał się również na raporty ZPH z 20 i 28 stycznia 2015 r., stwierdzające, że skarżący nie stosował się do zaleceń lekarzy, nie podejmował środków mających na celu jego leczenie i celowo narażał swoje zdrowie na ryzyko. Nie odniesiono się do skarg skarżącego dotyczących braku dostępu do światła dziennego i świeżego powietrza. 27 marca 2015 r. skarżący wniósł odwołanie, powtarzając argumenty dotyczące jego zdrowia, ale nie wspomniał o poprzednich skargach dotyczących braku dostępu do światła dziennego i świeżego powietrza. To odwołanie zostało oddalone przez trzech sędziów Sądu Okręgowego w Zagrzebiu 21 kwietnia 2015 r.


Okoliczności sprawy, przedstawione przez wnioskodawcę, można podsumować w następujący sposób. Stowarzyszenie wnioskodawcy reprezentuje interesy wietnamskich przedsiębiorców wynajmujących punkty sprzedaży w centrum handlowym specjalizującym się w towarach azjatyckich we Władce Kosowskiej, wsi w gminie Lesznowola, położonej około 20 km na południe od Warszawy. Stowarzyszenie wnioskodawcy zamierzało zorganizować demonstrację w proteście przeciwko praktykom gospodarczym spółki X, zarządzającej centrum handlowym, na przykład poprzez podniesienie czynszów o 300%. Wólka Kosowska to wieś licząca około 700 mieszkańców i ponad 400 zarejestrowanych firm. Większość firm znajduje się w magazynach przy ulicy Nadrzecznej. 12 maja 2008 r. stowarzyszenie wnioskodawcy, działając przez swojego pełnomocnika, poinformowało wójta gminy Lesznowola o zamiarze zorganizowania demonstracji 19 maja 2008 r. Wskazano, że wydarzenie rozpocznie się o godz. 7:00 i zakończy o godz. 10:00 oraz obejmie wystąpienia przedstawicieli stowarzyszenia wnioskodawcy. Następnie petycja zostanie przekazana przedstawicielom spółki X. Demonstracja miała odbyć się przy ulicy Nadrzecznej we Władce Kosowskiej. Organizatorzy szacowali liczbę uczestników na 150 osób. Wyjaśnili również, że celem demonstracji było wspólne oświadczenie w sprawie trudności, jakie spółka X wyrządza swoim najemcom w wyniku jej rzekomo nieuczciwych praktyk gospodarczych. Próby negocjacji ze spółką zakończyły się niepowodzeniem, dlatego konieczne było zorganizowanie wspólnego działania. Organizatorzy zapewnili wójta, że demonstracja będzie pokojowa.

Na żądanie wójta, 12 maja 2008 r. pełnomocnik reprezentujący stowarzyszenie wnioskodawcy sprecyzował, że demonstracja odbędzie się pod numerem 16 przy ulicy Nadrzecznej, naprzeciwko dwóch magazynów. 14 maja 2008 r. wójt wydał decyzję, w której zakazał demonstracji z powodu możliwości zagrożenia dla życia lub zdrowia, albo poważnego zagrożenia dla mienia (art. 8 ust. 2 ustawy – Prawo o zgromadzeniach). Uzasadnienie decyzji wójta było następujące:

„Ulica Nadrzeczna jest główną drogą we Władce Kosowskiej i zapewnia dostęp do ulicy Krakowskiej dla mieszkańców oraz wielu firm zlokalizowanych [na tej ulicy], ich dostaw i pracowników. Należy podkreślić, że na tej ulicy występuje zwiększony ruch, szczególnie rano (i wieczorem), co wpływa na ruch na ulicy Krakowskiej. Ulicą Nadrzeczną poruszają się minibusy transportu publicznego oraz autobus szkolny. Dlatego organizacja demonstracji na tej ulicy między 7:00 a 10:00 zablokowałaby całą długość ulicy, a także ograniczyła lub nawet uniemożliwiła jakąkolwiek podróż samochodem do ulicy Krakowskiej i w dalszym kierunku do Grójca. W razie wypadku drogowego interwencja policji, straży pożarnej lub pogotowia ratunkowego byłaby trudna, jeśli nie niemożliwa. Podobnie dostęp do lekarza dla mieszkańców Wólki Kosowskiej podczas demonstracji mógłby być całkowicie niemożliwy. To samo dotyczy jakiejkolwiek interwencji straży pożarnej lub policji. Ten organ dochodzi do wniosku, że przeprowadzenie demonstracji na tej ulicy podczas dużego ruchu może narazić zdrowie ludzi na niebezpieczeństwo.”

14 maja 2008 r. zarząd spółki X wysłał list do stowarzyszenia wnioskodawcy odnoszący się do demonstracji planowanej na 19 maja 2008 r. W liście przypomniano stowarzyszeniu wnioskodawcy, że jakakolwiek demonstracja zorganizowana na jego terenie byłaby nielegalna. Zarząd odniósł się również do ulotek rozdawanych przez stowarzyszenie wnioskodawcy, również bez ich zezwolenia, wzywających do demonstracji i zablokowania terenu. Zdaniem spółki jedynym celem takich działań było zakłócenie porządku i nie mogły one wpłynąć na jej stanowisko w sprawie kwestionowanych działań. W konkluzji wezwano stowarzyszenie wnioskodawcy do zaprzestania organizowania nielegalnych demonstracji na terenie należącym do spółki X. W przypadku niewykonania polecenia spółka X podejmie wszystkie niezbędne kroki prawne i powiadomi organy ścigania. Następnego dnia zarząd spotkał się z wójtem Lesznowoli. 16 maja 2008 r. stowarzyszenie wnioskodawcy wniosło odwołanie od decyzji z 14 maja 2008 r. (patrz punkt 9 powyżej). Argumentowano, że demonstracja ograniczy się do małej części ulicy i że istnieją ulice alternatywne, które pozwolą na dotarcie do sklepów i centrum wsi. Dostęp do ulicy Krakowskiej był również możliwy innymi ulicami. Planowana demonstracja nie zablokuje całej ulicy i nie uniemożliwi przejazdu samochodom i autobusom. Ponadto wniosek, że demonstracja uniemożliwi mieszkańcom szukanie pomocy medycznej, a służbom ratunkowym dotarcie do mieszkańców w nagłych wypadkach, był nadmierny. Stowarzyszenie wnioskodawcy podkreśliło, że powołana przez wójta ustawa – Prawo o zgromadzeniach przewiduje zakaz demonstracji tylko w skrajnych okolicznościach; organ nie wykazał, że takie okoliczności istnieją w niniejszej sprawie. Wójt przyjął argumenty spółki X, która obawiała się demonstracji, tym samym ograniczając konstytucyjnie chronione prawo stowarzyszenia do wolności zgromadzeń.

Demonstracja planowana na 19 maja 2008 r. nie odbyła się; tego samego dnia stowarzyszenie wnioskodawcy wysłało faks do urzędu wójta informując, że nie przeprowadzą demonstracji. 24 lipca 2008 r. wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, biorąc pod uwagę, że demonstracja miała odbyć się ponad dwa miesiące wcześniej. Decyzja została doręczona pełnomocnikowi stowarzyszenia wnioskodawcy 25 sierpnia 2008 r.

16 maja 2008 r. stowarzyszenie wnioskodawcy poinformowało wójta gminy Lesznowola o zamiarze zorganizowania demonstracji w tym samym miejscu 26 maja 2008 r. Demonstracja miała trwać krócej niż wcześniej planowano, od 7:00 do 8:30. Stowarzyszenie wnioskodawcy zapewniło wójta, że wszystkie autobusy publiczne i szkolne będą mogły przejechać, a także wszystkie pojazdy służb ratunkowych. 21 maja 2008 r. wójt wydał decyzję, w której zakazał demonstracji, powołując się na te same podstawy prawne co wcześniej i przedstawiając podobne argumenty. Wójt podkreślił fakt, że Wólka Kosowska ma około 700 mieszkańców, z których niektórzy rano korzystają z ulicy Nadrzecznej, aby dotrzeć do pracy i szkoły. Ponadto we wsi było około 400 zarejestrowanych firm, z których większość znajdowała się w strefie objętej planowaną demonstracją. Dostęp dla tych przedsiębiorców oraz dostaw byłby niemożliwy. Ulica Nadrzeczna była drogą jednojezdniową bez chodnika. Planowana demonstracja skutecznie zablokowałaby tę drogę, utrudniając dostęp do wielu firm. W takich okolicznościach służby ratunkowe również zostałyby pozbawione możliwości dostępu do strefy.

23 maja 2008 r. stowarzyszenie wnioskodawcy odwołało się od decyzji. Wskazano, że większość przedsiębiorców pracujących w magazynach zamierzała wziąć udział w demonstracji. Ponadto wójt nie zauważył, że czas trwania planowanej demonstracji został skrócony o połowę, aby uwzględnić argumenty, które wójt przedstawił w swojej pierwszej decyzji z 14 maja 2008 r. (patrz punkt 9 powyżej). Stowarzyszenie wnioskodawcy argumentowało dalej, że gdyby zastosować tę samą logikę, wiele dużych demonstracji w Warszawie nie odbyłoby się, ponieważ protestujący często blokowali dostęp do budynków rządowych.

Demonstracja planowana na 26 maja 2008 r. nie odbyła się. Mazowiecki Wojewoda wydał decyzję 24 lipca 2008 r., uchylając zaskarżoną decyzję wójta i umarzając sprawę. Uzasadnienie było identyczne jak w decyzji wydanej tego samego dnia, ale dotyczącej demonstracji planowanej na 19 maja 2008 r. (patrz punkt 13 powyżej). Decyzja została doręczona pełnomocnikowi stowarzyszenia wnioskodawcy 25 sierpnia 2008 r.

1 września 2008 r. stowarzyszenie wnioskodawcy poinformowało wójta Lesznowoli o demonstracji planowanej na 2 października 2008 r. Czas, miejsce i cel demonstracji były takie same jak w dwóch poprzednich przypadkach. 8 września 2008 r. wójt zakazał demonstracji z powodów identycznych jak w poprzednich decyzjach w sprawie stowarzyszenia wnioskodawcy (patrz punkty 9 i 15 powyżej). Stwierdziła, że zakłócenia w ruchu uczynią niemożliwą jakąkolwiek interwencję policji lub innych służb ratunkowych. Przeprowadzenie demonstracji może więc narazić zdrowie ludzi na niebezpieczeństwo.

W wyniku odwołania wniesionego przez stowarzyszenie wnioskodawcy, 18 września 2008 r. Mazowiecki Wojewoda uchylił decyzję wójta. Podkreślił znaczenie konstytucyjnie chronionego prawa do wolności zgromadzeń, które ma również zastosowanie do zgromadzeń niepolitycznych odbywających się w przestrzeni publicznej. Wojewoda stwierdził, że zakaz zgromadzenia powinien być traktowany jako środek ostateczny, a tak rygorystyczne ograniczenie wolności zgromadzeń jest ograniczone do sytuacji, w których konstytucyjnie chronione prawa są w bezpośrednim i poważnym niebezpieczeństwie. Ponadto każda ocena tego niebezpieczeństwa powinna opierać się na faktach, a nie założeniach. Wniosek wójta, że zakłócenia w ruchu narazią zdrowie ludzi na niebezpieczeństwo, był więc błędny. Nie było podstawy do wydania decyzji o zakazie demonstracji.

Demonstracja planowana na 2 października 2008 r. odbyła się. 24 października 2008 r. stowarzyszenie wnioskodawcy wniosło skargę do Trybunału Konstytucyjnego. Powołało się na art. 57 Konstytucji, gwarantujący wolność zgromadzeń. 9 maja 2009 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi. Sąd uznał, że aby skarga konstytucyjna była dopuszczalna, stowarzyszenie wnioskodawcy powinno było wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzje wojewody z 24 lipca 2008 r. (patrz punkty 13 i 18 powyżej). Odwołanie stowarzyszenia wnioskodawcy od tej decyzji zostało ostatecznie oddalone jako wniesione po terminie 16 września 2010 r.


Skarżąca urodziła się w 1953 roku i mieszka w Zagrzebiu. W okresie od 1987 do 1989 roku skarżąca przeszła kilka operacji w Klinicznym Szpitalu Uniwersyteckim Centrum „Sestre Milosrdnice” (Klinički bolnički centar Sestre Milosrdnice – dalej „szpital”), publicznej placówce służby zdrowia, z powodu dysfunkcji ucha środkowego. Po operacji w październiku 1989 roku stan skarżącej pogorszył się, co doprowadziło do porażenia lewej strony twarzy. W związku z tym poddawała się dalszemu leczeniu do lipca 1997 roku, kiedy to stwierdzono, że jej stan jest taki, że nie wyzdrowieje. Skarżąca przeszła na wcześniejszą emeryturę z powodu niepełnosprawności. 29 stycznia 1998 roku skarżąca wnieśliła pozew cywilny przeciwko szpitalowi i odpowiedniej firmie ubezpieczeniowej do Sądu Rejonowego Cywilnego w Zagrzebiu (Općinski (građanski sud) u Zagrebu), domagając się odszkodowania za rzekomy błąd medyczny. We wrześniu 1998 roku skarżąca zwróciła się do Sądu Rejonowego Cywilnego w Zagrzebiu o wyznaczenie rozprawy w jej sprawie. Strony wymieniły dalsze pisma w lutym i marcu 1999 roku. Skarżąca złożyła opinię biegłego sporządzoną przez V.F., z której wynikało, że jej stan zdrowia znacznie pogorszył się w styczniu 1997 roku. Pierwsza rozprawa przed Sądem Rejonowym Cywilnym w Zagrzebiu odbyła się 17 września 1999 roku. Po przesłuchaniu skarżącej rozprawa została odroczona do odwołania. W październiku 1999 roku i maju 2000 roku skarżąca wzywała Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu do przyspieszenia postępowania. 27 września 2000 roku odbyła się rozprawa, na której Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu postanowił zlecić sporządzenie opinii biegłego dotyczącej okoliczności leczenia skarżącej. 14 listopada 2000 roku zlecono sporządzenie opinii biegłym R.T. i P.S. W grudniu 2000 roku P.S. sporządził opinię, w której stwierdził, że nie znalazł oznak błędu medycznego w leczeniu skarżącej. R.T. poprosił o wyłączenie go z postępowania z powodu zatrudnienia w szpitalu i wynikającej z tego kwestii co do jego bezstronności. W wyniku jego wycofania się, 16 stycznia 2001 roku Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu zlecił sporządzenie opinii innemu biegłemu, J.G. W swojej opinii z 5 lutego 2001 roku J.G. stwierdziła, że stan skarżącej jest nieodwracalny, ale nie przedstawiła jednoznacznych wniosków co do rzekomego zaniedbania medycznego. Na podstawie zastrzeżeń skarżącej do ustaleń J.G., 8 marca 2001 roku Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu poprosił biegłą o uzupełnienie opinii o ustalenia dotyczące zarzutów skarżącej o błąd medyczny. 9 kwietnia 2001 roku J.G. złożyła uzupełnienie do swojej opinii, stwierdzając, że nie ma oznak zaniedbania medycznego w leczeniu skarżącej. W kwietniu 2001 roku skarżąca zakwestionowała ustalenia J.G. i poprosiła Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu o przesłuchanie biegłych na rozprawie. 8 listopada 2001 roku odbyła się rozprawa w celu przesłuchania biegłych, którzy powtórzyli swoje ustalenia. Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu uznał, że konieczne jest zlecenie kolejnej opinii biegłemu z Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu w Zagrzebiu (Medicinski fakultet Sveučilišta u Zagrebu) w kwestii tego, czy stan skarżącej był wynikiem zaniedbania medycznego. Opinia biegłego została zlecona Wydziałowi Lekarskiemu Uniwersytetu w Zagrzebiu 14 stycznia 2002 roku. Wydział Lekarski Uniwersytetu w Zagrzebiu sporządził opinię 28 kwietnia 2005 roku. Stwierdzono w niej, że porażenie twarzy skarżącej było wynikiem powikłań podczas operacji, a nie błędu medycznego. W odpowiedzi na opinię biegłego z Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu w Zagrzebiu skarżąca sprecyzowała swoje roszczenie, argumentując, że opinia ustaliła związek przyczynowy między operacją a pogorszeniem jej zdrowia. Uważała również, że zgodnie z zasadą odpowiedzialności obiektywnej szpital ponosi odpowiedzialność. Skarżąca nie wyraziła żadnych zastrzeżeń co do opinii. We wrześniu i grudniu 2006 roku skarżąca wzywała Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu do wyznaczenia rozprawy. Na rozprawie w dniu 2 lutego 2007 roku Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu przesłuchał skarżącą i zarządził, aby biegli z Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu w Zagrzebiu, N.Šp. i J.Šk., zostali przesłuchani na następnej rozprawie. 24 maja 2007 roku Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu wysłuchał dowodów od N.Šp. i J.Šk. Powtórzyli swoje ustalenia, zgodnie z którymi pogorszenie stanu skarżącej było wynikiem powikłań podczas operacji. Kolejna rozprawa odbyła się 16 maja 2008 roku, na której Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu zdecydował, że K.R., lekarz leczący skarżącą, zostanie przesłuchany jako świadek. Rozprawa w dniu 17 października 2008 roku została odroczona, ponieważ K.R., który wówczas mieszkał w Serbii, nie został prawidłowo wezwany jako świadek. Na rozprawie w dniu 4 grudnia 2008 roku Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu przesłuchał skarżącą. Stwierdził również, że K.R. nie został prawidłowo wezwany. 22 kwietnia 2009 roku odbyła się rozprawa, na której Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu przesłuchał K.R., który wyjaśnił okoliczności operacji i dalszego leczenia skarżącej. 7 maja 2009 roku Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu zlecił kolejną opinię biegłemu D.V. w sprawie związku przyczynowego między stanem skarżącej a jej rentą z tytułu niepełnosprawności. W opinii z 8 lipca 2009 roku biegły stwierdził, że istnieje bezpośredni związek przyczynowy między stanem skarżącej a jej przejściem na emeryturę z powodu niepełnosprawności. Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 roku skarżąca wniosła o powołanie biegłych z innego państwa Unii Europejskiej w jej sprawie. Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu oddalił ten wniosek i zakończył rozprawę. W dalszym piśmie z tej samej daty skarżąca zakwestionowała bezstronność biegłych z Chorwacji, argumentując, że ze znikomej liczby przypadków, w których ustalono błąd medyczny, wynika, że są oni uprzedzeni na rzecz pozwanych. 29 stycznia 2010 roku Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu oddalił pozew skarżącej, stwierdzając, że w sprawie niniejszej należy zastosować zasadę domniemanej winy (presumirane krivnje). Oznaczało to, że to na pozwanych spoczywał obowiązek wykazania, że szpital działał zgodnie ze standardami zawodowymi i że szkoda nie była wynikiem braku staranności ze strony lekarza przeprowadzającego operację. Opierając się na szczegółowej ocenie opinii biegłych uzyskanych w toku postępowania, sąd stwierdził, że w okolicznościach sprawy pogorszenie stanu zdrowia skarżącej było wynikiem powikłań w leczeniu, a nie błędu medycznego. Zaznaczył również, że nic nie podważa jakości opinii biegłych zleconych w toku postępowania i że wniosek skarżącej o zlecenie kolejnej opinii za granicą niepotrzebnie przedłużyłby postępowanie i wygenerował dodatkowe koszty. 17 marca 2010 roku skarżąca odwołała się od tego wyroku do Sądu Okręgowego w Zagrzebiu (Županijski sud u Zagrebu), powołując się, między innymi, na to, że biegli medyczni, którzy sporządzili opinie, mieli osobisty i zawodowy konflikt interesów w postępowaniu, ponieważ dotyczyło on zarzutów zaniedbań wobec ich kolegów, a biegli byli zależni finansowo od systemu szpitalnego. 14 września 2010 roku Sąd Okręgowy w Zagrzebiu oddalił odwołanie skarżącej jako bezzasadne, uznając, że nie ma powodów, by wątpić w jakość i ustalenia opinii biegłych. 11 listopada 2010 roku skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego (Vrhovni sud Republike Hrvatske), powtarzając poprzednie argumenty dotyczące braku bezstronności biegłych oraz jakości opinii biegłych zleconych w toku postępowania. 31 sierpnia 2011 roku Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżącej jako bezzasadną, popierając uzasadnienie sądów niższych instancji. 2 czerwca 2012 roku skarżąca wniosła skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske), skarżąc się na brak skutecznego postępowania przed właściwymi sądami cywilnymi w celu rozpatrzenia jej zarzutów o zaniedbanie medyczne. Powtórzyła również swoje skargi dotyczące braku bezstronności biegłych medycznych, argumentując, że odpowiednie statystyki wykazały, że ustalenie jej zarzutów o błąd medyczny na podstawie opinii biegłych zleconych krajowym ekspertom było niemożliwe. 26 września 2012 roku Trybunał Konstytucyjny uznał skargę konstytucyjną skarżącej za niedopuszczalną z powodu oczywistego braku podstaw. Decyzja Trybunału Konstytucyjnego została doręczona skarżącej 12 października 2012 roku. 7 stycznia 2008 roku skarżąca złożyła skargę do Sądu Okręgowego w Zagrzebiu na nadmierną długość postępowania przed Sądem Rejonowym Cywilnym w Zagrzebiu. 26 sierpnia 2008 roku Sąd Okręgowy w Zagrzebiu stwierdził naruszenie prawa skarżącej do rozprawy w rozsądnym terminie i przyznał jej 11 000 chorwackich kun (HRK – około 1530 euro (EUR)) jako zadośćuczynienie. Nakazał również Sądowi Rejonowemu Cywilnemu w Zagrzebiu zakończenie postępowania w dodatkowym okresie ośmiu miesięcy od doręczenia jego decyzji. Decyzja Sądu Okręgowego w Zagrzebiu została doręczona Sądowi Rejonowemu Cywilnemu w Zagrzebiu 22 października 2008 roku.


Skarżący urodził się w 1945 roku i mieszka w Peczorze, w Republice Komi. Skarżący wniósł pozew przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Unitarnemu ds. Gospodarki Mieszkaniowej i Komunalnej (MUP Pechorazhilkomhoz lub MUP PZHKH – МУП Печоражилкомхоз – dalej „spółka”) w Peczorze, w Republice Komi, o zapłatę zaległego wynagrodzenia. 31 maja 2007 r. Sędzia Pokoju Rejonu Przydworcowego Sądu w Peczorze przyznał skarżącemu równowartość 18 358 euro (EUR) z tytułu wynagrodzenia należnego mu za okres od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2006 r. Wyrok uprawomocnił się dziesięć dni później. 12 stycznia 2009 r. Sąd Miejski w Peczorze uwzględnił kolejny pozew wniesiony przez skarżącego przeciwko spółce, przyznając mu 592 EUR. Wyrok uprawomocnił się dziesięć dni później. Żaden z wyroków nie został wykonany. Spółka została zarejestrowana jako miejskie przedsiębiorstwo unitarne. Została utworzona na mocy decyzji lokalnej administracji w celu świadczenia usług zaopatrzenia w ciepło i utrzymania mieszkań na terenie lokalnym. Spółka posiadała „prawo gospodarczego zarządu” (право хозяйственного ведения) nad aktywami przydzielonymi jej przez administrację w celu prowadzenia działalności statutowej. W 2006 r. właściciel (lokalna administracja) wycofał część aktywów spółki i przekazał je do skarbu lokalnego lub do innych podmiotów prawnych. 17 stycznia 2007 r. spółka pozwana została ogłoszona niewypłacalną i rozpoczęto postępowanie likwidacyjne. Spółka wystąpiła z powództwem przeciwko właścicielowi w postępowaniu o odpowiedzialność subsydiarną. 13 maja 2009 r. Sąd Gospodarczy Republiki Komi oddalił to powództwo, uznając, że właściciel działał bez zamiaru spowodowania niewypłacalności spółki przy przenoszeniu aktywów. 16 czerwca 2009 r. spółka została zlikwidowana. Skarżący wniósł pozew o odpowiedzialność subsydiarną przeciwko właścicielowi do Sądu Miejskiego w Peczorze, twierdząc między innymi, że niewypłacalność spółki była celowa. 21 czerwca 2012 r. sąd oddalił powództwo skarżącego przeciwko właścicielowi jako bezzasadne. 3 września 2012 r. Sąd Najwyższy Republiki Komi utrzymał to orzeczenie w mocy.


Skarżący urodził się w 1990 roku. Skarżący jest mężczyzną z niepełnosprawnością intelektualną. 14 lutego 2001 roku został wraz z dwoma braćmi objęty opieką publiczną przez władze opieki nad dzieckiem i czasowo umieszczony w rodzinie zastępczej, z którą mieszkał już od sierpnia 2000 roku. Rodzina zastępcza mieszkała w wiosce położonej około 50 km od rodzinnego miasta skarżącego, znajdującego się w południowej Finlandii. W czerwcu 2006 roku rodzina zastępcza, skarżący i jeden z jego braci przenieśli się do wioski w północnej Finlandii. Przeniesienie dzieci nie zostało autoryzowane przez właściwą władzę opieki nad dzieckiem. W czerwcu 2007 roku skarżący ukończył obowiązkowe kształcenie szkolne jako uczeń o specjalnych potrzebach zintegrowany ze zwykłą szkołą. Następnie jego rodzice zastępczy planowali umieścić go w szkole zawodowej oddalonej o około 300 km od ich wioski, bez zezwolenia właściwej władzy opieki nad dzieckiem. 11 lipca 2007 roku właściwa władza opieki nad dzieckiem zdecydowała o odebraniu skarżącego rodzinie zastępczej i umieszczeniu go w domu dla dzieci niepełnosprawnych w jego rodzinnym mieście w południowej Finlandii. Władza uznała, że opieka zastępcza nie była zadowalająca w świetle faktu, że rodzice zastępczy podejmowali ważne decyzje bez konsultacji z władzami opieki nad dzieckiem, takimi jak przeprowadzka na północ i planowanie umieszczenia skarżącego w szkole zawodowej 300 km od ich domu. Rodzice zastępczy odwołali się od tej decyzji do sądu, jednak decyzja została utrzymana w mocy przez Sąd Administracyjny (hallinto-oikeus, förvaltningsdomstolen) w dniu 18 lutego 2008 roku, a następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny (korkein hallinto-oikeus, högsta förvaltningsdomstolen) w dniu 10 grudnia 2008 roku. 31 lipca 2007 roku skarżący został umieszczony w domu dziecka w swoim rodzinnym mieście w południowej Finlandii. Jeden z jego braci został umieszczony w tym samym domu jesienią 2007 roku. 23 lipca 2008 roku skarżący ukończył 18 lat. 13 sierpnia 2008 roku rozpoczął naukę w lokalnej szkole zawodowej. 4 listopada 2008 roku dla skarżącego został ustanowiony opiekun (edunvalvoja, intressebevakare) w sprawach innych niż dotyczące jego osoby. Skarżący mógł zatem swobodnie podejmować własne decyzje w sprawach dotyczących swojej osoby. 30 grudnia 2008 roku władze opieki społecznej zwróciły się do Sądu Rejonowego (käräjäoikeus, tingsrätten) o ustanowienie opiekuna dla skarżącego również w sprawach dotyczących jego osoby. Wniosek ten opierał się, między innymi, na fakcie, że wyłonił się konflikt między służbą opieki nad dzieckiem a byłymi rodzicami zastępczymi skarżącego co do tego, gdzie skarżący powinien mieszkać. Konieczne było zatem ustanowienie zewnętrznego opiekuna w celu oceny najlepszego interesu skarżącego i rozstrzygnięcia sprawy odpowiednio. Skarżący oraz jego biologiczni rodzice zostali wysłuchani przed sądem i żaden z nich nie sprzeciwił się ustanowieniu takiego opiekuna. 25 stycznia 2009 roku byli rodzice zastępczy zabrali skarżącego na północ Finlandii, powołując się na jego decyzję o przeprowadzce tam w celu zamieszkania z nimi. Uważał ich za swoją prawdziwą rodzinę. Następnego dnia władze opieki społecznej przybyły z policją, aby odebrać skarżącego i zawieźć go z powrotem, wbrew jego woli, do jego rodzinnego miasta. Został umieszczony w swoim rodzinnym mieście w specjalnej jednostce mieszkalnej dla dorosłych z niepełnosprawnością intelektualną. 18 czerwca 2009 roku Sąd Rejonowy, na podstawie ustawy o służbie opiekuńczej, ustanowił opiekuna dla skarżącego w sprawach dotyczących jego mienia i ekonomii, a także spraw dotyczących jego osoby w zakresie, w jakim skarżący nie był w stanie zrozumieć ich znaczenia. Sąd uznał, że ze względu na obniżone zdolności umysłowe skarżący nie był zdolny do dbania o własne interesy i zajmowania się swoimi sprawami osobistymi. Decyzja była oparta na dokumentacji medycznej dotyczącej poziomu rozwoju skarżącego oraz na opiniach, zgodnie z którymi skarżący był łatwowierny i lubił zabawy małych dzieci. Ustanowiony opiekun był urzędnikiem lokalnego publicznego biura pomocy prawnej powierzonym funkcjami tego rodzaju. 7 lutego 2011 roku, po otrzymaniu opinii psychologa z dnia 26 listopada 2010 roku dotyczącej skarżącego, ustanowiony opiekun zdecydował, wbrew woli skarżącego, że leży to w jego najlepszym interesie, aby mieszkał w swoim rodzinnym mieście, gdzie mieszkali również członkowie jego rodziny. Miał tam lepsze możliwości edukacyjne i zawodowe niż w wiosce w północnej Finlandii, gdzie znał tylko swoich starszych byłych rodziców zastępczych. Skarżącemu dano możliwość wyjazdu na wakacje do swoich rodziców zastępczych na północ Finlandii. 8 kwietnia 2011 roku skarżący poprosił Sąd Rejonowy o zwolnienie ustanowionego dla niego opiekuna z jej obowiązków w zakresie spraw dotyczących jego miejsca zamieszkania i edukacji. Wniósł o ustanowienie innej osoby wybranej przez niego jako opiekuna w tych sprawach. 22 czerwca 2011 roku Sąd Rejonowy, po przesłuchaniu skarżącego osobiście, a także świadków, w tym opiekuna skarżącego, jego byłej matki zastępczej, jego brata i dwóch pracowników jego służby mieszkaniowej, odmówił uwzględnienia jego wniosku. W wyroku sąd odnotował różne zeznania. Zgodnie z zapisem zeznania opiekuna skarżącego, omówiła ona ze skarżącym jego plan przeprowadzki przed podjęciem decyzji. Opiekun była zdania, że skarżący nie rozumiał wszystkich konsekwencji planu i nie zdawał sobie sprawy, że dobre rzeczy w jego obecnej sytuacji nie zostaną przeniesione wraz z nim. W świetle wszystkich okoliczności opiekun uznała, że przeprowadzka byłaby sprzeczna z interesami skarżącego. Jeśli chodzi o fakty, sąd przypomniał tło poprzedniej decyzji podjętej 18 czerwca 2009 roku (patrz powyższe paragrafy 11 i 13). Sąd zauważył dalej, że zgodnie z ekspertyzą z dnia 26 listopada 2010 roku sporządzoną przez psychologa, umiejętności podejmowania decyzji przez skarżącego były równe umiejętnościom dziecka w wieku od sześciu do dziewięciu lat. W konsekwencji ekspertyza wniosła, że skarżący nie był w stanie rozważyć, czy jego plany dotyczące przyszłości są realistyczne i jakie konsekwencje lub implikacje by miały. Sąd zauważył, że skarżący powiedział sądowi, że nie ma szczególnych zastrzeżeń do swojej obecnej sytuacji i że zgodnie z zeznaniami świadków cieszy się ze swojego mieszkania i pracy w swoim rodzinnym mieście. Nie było dowodów na to, że sytuacja skarżącego w jego rodzinnym mieście nie była dobra. Sąd uznał, że skarżący wyraźnie nie rozumiał, jak wyglądałoby życie w odległej części kraju, zwłaszcza że mieszkał tam wcześniej tylko przez jeden rok, oraz jakie implikacje miałaby przeprowadzka dla jego sytuacji. Ponadto sąd uznał za niepewne, jak jasna lub silna była w rzeczywistości wola skarżącego, biorąc pod uwagę dowody dotyczące jego łatwowierności. Było prawdopodobne, że jego opinia była wpływana przez opinię byłych rodziców zastępczych. Rozwój skarżącego poprawił się w jego rodzinnym mieście i był on w stanie mieszkać w specjalnej jednostce dla dorosłych z niepełnosprawnością intelektualną, chodzić do pracy i samodzielnie jeździć na rowerze po mieście. Skarżący miał w swoim rodzinnym mieście sieć wsparcia składającą się z krewnych, przyjaciół i pracowników władz opieki społecznej, pracę, hobby i możliwości edukacyjne. Ze względu na odległą i odizolowaną lokalizację domu byłych rodziców zastępczych skarżący straciłby wszystkie te możliwości, gdyby się tam przeprowadził. Sąd zauważył dalej, że zgodnie z planem skarżący miałby uczęszczać do szkoły zawodowej daleko od nowego domu, wymagającej codziennych podróży na duże odległości każdy dzień szkolny, a dokładniej 15 km przejazdu taksówką na dworzec autobusowy, a następnie 70 km transportu autobusem i powrotnie po szkole. Sąd wątpił, czy rozsądne jest oczekiwanie, że skarżący podoła takim wymaganiom na co dzień. Pod względem prawnym Sąd Rejonowy stwierdził, że skoro, na podstawie dowodów, skarżący nie był w stanie zrozumieć znaczenia zamierzonej decyzji, opiekun nie był zobowiązany, a nawet uprawniony, do rozstrzygnięcia kwestii miejsca zamieszkania skarżącego zgodnie z własnymi życzeniami skarżącego. W takich okolicznościach opiekun był zobowiązany do podjęcia decyzji na podstawie oceny najlepszego interesu skarżącego. Biorąc pod uwagę dowody i ustalenia faktyczne, o których mowa powyżej (patrz powyższy paragraf 17), Sąd Rejonowy wniosł, że leży w najlepszym interesie skarżącego pozostanie w jego rodzinnym mieście. Opiekun nie naruszyła swoich uprawnień i Sąd Rejonowy nie znalazł powodu do zastąpienia opiekuna inną osobą w zakresie spraw dotyczących miejsca zamieszkania i edukacji skarżącego. 15 lipca 2011 roku skarżący wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w Turku (hovioikeus, hovrätten). Zauważył, że konstytucja fińska gwarantuje każdemu prawo do wyboru miejsca zamieszkania. Ponadto opiekun musiał cieszyć się zaufaniem swojego klienta, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. 9 maja 2012 roku Sąd Apelacyjny w Turku, po przeprowadzeniu rozprawy, odrzucił apelację skarżącego i utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego stosunkiem głosów dwa do jednego. Sąd Apelacyjny nie znalazł powodu, by odejść od oceny dowodów przeprowadzonej przez Sąd Rejonowy i potwierdził wnioski osiągnięte przez ten ostatni. Sędzia niezgadzający się z większością uznał, że była matka zastępcza była jedynym dorosłym, z którym skarżący miał długotrwałą i bezpieczną relację w swoim życiu. Skarżący wyraźnie rozumiał znaczenie tej relacji w swoim życiu, znał byłą rodzinę zastępczą i co oznacza życie z nimi, chociaż może nie być w stanie zrozumieć wszystkich implikacji planowanej przeprowadzki. Gdy skarżący został odebrany byłej rodzinie zastępczej w 2007 roku i umieszczony w domu dziecka w południowej Finlandii, nie podano konkretnych powodów, dlaczego środek ten był w najlepszym interesie skarżącego. Decyzja podjęta następnie przez opiekuna w lutym 2011 roku jedynie potwierdziła wcześniejszą decyzję. Te decyzje stworzyły nieufność między skarżącym a jego opiekunem. Ponieważ zarówno obecny opiekun, jak i proponowany zastępca byli równie kompetentni, powinien zostać wybrany ten, który ma zaufanie skarżącego. Pismem z dnia 6 lipca 2012 roku skarżący wniósł apelację do Sądu Najwyższego (korkein oikeus, högsta domstolen), powtarzając podstawy apelacji już przedłożone przed Sądem Apelacyjnym. 8 lutego 2013 roku Sąd Najwyższy odmówił skarżącemu zgody na apelację. Zgodnie z informacją dostarczoną przez Rząd, w lipcu 2013 roku skarżący dowiedział się, że jego ojciec zastępczy zmarł i uczestniczył w jego pogrzebie w północnej Finlandii. Od 2010 roku do 1 stycznia 2015 roku skarżący mieszkał w swoim rodzinnym mieście w budynku mieszkalnym zapewniającym specjalną opiekę dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. Od 2 stycznia 2015 roku mieszka w mieszkaniu chronionym, w małym mieszkaniu dwupokojowym. Jest zatrudniony przez swoje rodzinne miasto, wykonując pracę pięć dni w tygodniu w ośrodku dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. Jest rozmownym, wydajnym i lubianym pracownikiem i bardzo dobrze wpisuje się w społeczność pracowniczą. Była matka zastępcza skarżącego utrzymuje kontakt ze skarżącym telefonicznie, ale częstotliwość ich kontaktu nie jest znana. Przeprowadziła się do wschodniej części Finlandii przed Bożym Narodzeniem 2015 roku i zaprosiła skarżącego, aby spędził z nią święta, ale ostatecznie zdecydował, że jej nie odwiedzi. Zamiast tego skarżący spędził święta ze swoim bratem i innymi krewnymi. Zgodnie z informacją Rządu, skarżący nie omawiał możliwości przeprowadzki w inne miejsce od dłuższego czasu. Jest zadowolony ze swojej pracy i gra w unihokej dwa razy w tygodniu jako hobby. Skarżący oświadcza, że przestał mówić o swoim pragnieniu przeprowadzki, ponieważ nie ma sensu to robić, biorąc pod uwagę fakt, że władze opieki społecznej nie chcą, aby opuszczał swoje rodzinne miasto. Chociaż ma teraz dziewczynę w swoim rodzinnym mieście, utrzymuje, że jego prawdziwym i najszczerszym pragnieniem jest nadal mieszkanie z byłą matką zastępczą lub blisko niej. W jego rodzinnym mieście nie ma nic, co go tam zatrzymuje lub sprawia, że chce tam zostać.


Skarżący urodził się w 1969 roku i mieszka w mieście Lyskowo, w obwodzie niżnonowogrodzkim. W 2004 roku, po wstrzyknięciu toksycznego leku, u skarżącego doszło do zatoru tętnicy i musiał poddać się amputacji lewej nogi na wysokości uda. Cztery lata później orzeczono mu drugi stopień niepełnosprawności. Specjalna komisja lekarska zdecydowała, że zostanie mu zaopatrzony w protezę nogi. 2 lutego 2009 r., w trakcie rutynowego badania w sprawie niepełnosprawności, przepisano mu również laskę. Do 2010 roku u skarżącego rozwinęła się zakrzepica żył głębokich oraz zespół pozakrzepowy prawej nogi, będące długotrwałym powikłaniem jego głównego schorzenia. 26 listopada 2010 r. policja aresztowała skarżącego pod zarzutem handlu narkotykami. Według skarżącego policja zabrała mu protezę nogi i dała mu kule, aby zwiększyć jego cierpienie i zmusić go do współpracy. Odebranie protezy nie zostało odnotowane w dokumentach policyjnych. Tego samego dnia Sąd Rejonowy w Lyskowie, obwód niżnonowogrodzki, zastosował wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie. Pozostawał w areszcie przez cały czas trwania śledztwa i procesu. 10 grudnia 2010 r. skarżącego przeniesiono z aresztu śledczego do szpitala cywilnego w Lyskowie z powodu ostrego zakrzepowego zapalenia żył. Jego zdaniem schorzenie to rozwinęło się w wyniku odebrania mu protezy nogi, co zmusiło go do większego obciążania prawej nogi. Po udanej operacji skarżącego wypisano ze szpitala 30 grudnia 2010 r. 13 stycznia 2011 r. skarżącego zbadano przed ortopedyczną komisją lekarską, która ustaliła, że potrzebuje on protezy, kul, laski oraz niektórych innych urządzeń ortopedycznych. Do lata 2011 roku opracowano dla skarżącego model protezy nogi, ale nie mógł on z niej korzystać bez „pomocy protetyczno-ortopedycznej” niezbędnej do jej dopasowania. W czerwcu 2011 r. skarżący złożył wniosek o badanie przez specjalną komisję lekarską w celu ustalenia, czy jego stan zdrowia uzasadnia przedterminowe zwolnienie. 8 czerwca 2011 r. władze aresztu poinformowały go na piśmie o odmowie zorganizowania badania. 23 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy w Lyskowie uznał skarżącego za winnego handlu narkotykami i skazał go na karę pozbawienia wolności. Trzy miesiące później Sąd Obwodowy w Niżnym Nowogrodzie uchylił wyrok i zarządził ponowny proces. 28 grudnia 2011 r., podczas ponownego rozpoznawania sprawy karnej skarżącego, Sąd Rejonowy zapytał urzędników, czy „pomoc protetyczno-ortopedyczna” jest dla niego dostępna w areszcie. W liście z 13 stycznia 2012 r. Państwowa Służba Ortopedyczna w Niżnym Nowogrodzie, która przeprowadza indywidualne dopasowanie protez, poinformowała sąd, że taka pomoc nie może być udzielona w areszcie śledczym ze względu na brak tam specjalistycznego sprzętu. Dziesięć dni później organizacja pozarządowa, Komitet Praw Obywatelskich, złożyła skargę do prokuratora w Lyskowie na niską jakość leczenia skarżącego oraz na niewydanie mu przez władze protezy nogi. Według skarżącego nie otrzymano odpowiedzi. 28 kwietnia 2012 r. Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego handlu narkotykami i skazał go na pięć lat i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Wyrok został utrzymany w mocy przez Sąd Obwodowy po rozpoznaniu apelacji i stał się prawomocny 11 września 2012 r. Po skazaniu skarżący ponownie poprosił o otrzymanie protezy nogi. 8 października 2012 r. otrzymał list od Federalnej Służby Wykonania Kar w obwodzie niżnonowogrodzkim, informujący go, że 2 lutego 2009 r. komisja lekarska przepisała mu jedynie laskę. Skarżącego zaproszono do złożenia wniosku o specjalne badanie lekarskie w celu ustalenia, czy potrzebuje protezy podudzia. Według skarżącego, niezwłocznie złożył wniosek zgodnie z zaleceniem. W listopadzie 2012 r. skarżącego przyjęto do szpitala więziennego w Niżnym Nowogrodzie z powodu ostrego zakaźnego zapalenia nogi oraz problemów z żyłami. 3 grudnia 2012 r., podczas pobytu w szpitalu, w dokumentacji medycznej skarżącego dokonano następującego wpisu:
„Protokół odmowy protezowania
My, niżej podpisani, sporządziliśmy niniejszy protokół w celu oświadczenia, że [skarżący] odmówił protezowania lewej kończyny.”
(Dokument został podpisany przez zastępcę dyrektora i dwóch chirurgów szpitala więziennego.) Dziesięć dni później skarżącego wypisano ze szpitala. W pewnym momencie władze więzienia wystąpiły o przyjęcie skarżącego do szpitala więziennego w celu zaopatrzenia go w protezę nogi. 20 maja 2013 r. skarżącego przewieziono do szpitala. Cztery dni później oficjalnie zwrócił się do dyrektora szpitala z prośbą o protezę nogi. Wypis ze szpitala z 13 czerwca 2013 r. stwierdza, że proteza została zamówiona i że skarżącego zostanie poinformowany o jej wykonaniu w stosownym czasie. 10 grudnia 2013 r. skarżącego przewieziono do siedziby Państwowej Służby Ortopedycznej w Niżnym Nowogrodzie, gdzie otrzymał protezę nogi oraz udzielono mu niezbędnej pomocy protetyczno-ortopedycznej. Skarżący został zwolniony z aresztu w listopadzie 2014 r.


Skarżący urodził się w 1978 roku i mieszka w Moskwie. Mieszkanie przy bulwarze Samarkandyjskim 137A-9-267 w Moskwie było własnością Miasta Moskwa. G. zamieszkiwał tam jako najemca na podstawie umowy najmu socjalnego z Miastem. 21 lutego 2007 r. G. zmarł. W nieokreślonym terminie córka G., Get., złożyła do lokalnego organu rejestracji nieruchomości podrobiony odpis orzeczenia sądu uznającego ją za spadkobierczynię G. i zwróciła się o potwierdzenie jej prawa własności do mieszkania przy bulwarze Samarkandyjskim 137A-9-267 w Moskwie. 19 marca 2008 r., po ekspertyzie jej wniosku, uzyskała odpowiednie zaświadczenie. 17 kwietnia 2008 r. Get. sprzedała mieszkanie N. 28 maja 2008 r., po ekspertyzie transakcji, N. otrzymał zaświadczenie potwierdzające jego prawo własności do mieszkania. 28 lipca 2008 r. N. sprzedał mieszkanie skarżącemu. 28 sierpnia 2008 r., po ekspertyzie transakcji, skarżący uzyskał zaświadczenie potwierdzające jego prawo własności do mieszkania. On wraz z rodziną wprowadził się do mieszkania i tam zamieszkał. 15 maja 2009 r. policja wszczęła śledztwo karne w sprawie oszukańczego nabycia mieszkania przez Get. Rząd nie poinformował o wyniku postępowania. W nieokreślonym terminie Departament Mieszkalnictwa i Polityki Mieszkaniowej Miasta Moskwa („Departament Mieszkalnictwa”) wniósł powództwo cywilne żądające (1) unieważnienia wpisu w rejestrze nieruchomości potwierdzającego istnienie prawa własności Get. do mieszkania; (2) unieważnienia umów kupna mieszkania między Get. a N. oraz N. a skarżącym; (3) przeniesienia własności mieszkania na Miasto Moskwa; oraz (4) eksmisji skarżącego. 19 czerwca 2009 r. Kuzminski Sąd Rejonowy w Moskwie uwzględnił powództwo Departamentu Mieszkalnictwa. Sąd uznał, że sprawa podlegała jednemu z dwóch wyjątków od ochrony praw nabywcy w dobrej wierze, co wymagało przyznania pierwszeństwa Miastu Moskwa jako poprzedniemu właścicielowi, który został pozbawiony nieruchomości wbrew swojej woli. Prawo własności skarżącego do mieszkania zostało unieważnione, a własność mieszkania została przeniesiona na Miasto Moskwa. Sąd nakazał również eksmisję skarżącego. Skarżący odwołał się. 29 września 2009 r. Miejski Sąd w Moskwie utrzymał w mocy wyrok z 19 czerwca 2009 r. 25 stycznia i 12 maja 2011 r. skarżący bezskutecznie złożył wniosek do Departamentu Mieszkalnictwa o przyznanie mieszkania. 13 grudnia 2011 r. skarżący został eksmitowany z mieszkania. Zgodnie z informacją Rządu, 16 lipca 2012 r. Departament Mieszkalnictwa przydzielił mieszkanie jako mieszkanie socjalne rodzinie czteroosobowej. 25 kwietnia 2014 r. własność mieszkania została przeniesiona na nich w ramach prywatyzacji. 19 czerwca 2009 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo skarżącego przeciwko N. i przyznał mu 990 000 rosyjskich rubli (RUB) zadośćuczynienia. 12 października 2011 r. komornik wszczął postępowanie egzekucyjne. 15 marca 2006 r. komornik umorzył postępowanie egzekucyjne, ponieważ niemożliwe było ustalenie miejsca pobytu N. lub uzyskanie informacji o jego majątku. Zgodnie z informacją Rządu, postępowanie egzekucyjne wciąż trwa. Wyrok korzystny dla skarżącego nie został jeszcze wykonany.