Skarżący urodzili się odpowiednio w 1944, 1964 i 1966 roku i mieszkają w Razgradzie. Pierwsza skarżąca oraz H.P., jej mąż i ojciec pozostałych dwóch skarżących, byli właścicielami domu z podwórkiem i garażem w Razgradzie. Decyzją burmistrza z 28 czerwca 1988 r. nieruchomość ta została wywłaszczona w celu budowy budynku mieszkalnego. Decyzja ta, oparta na art. 98 ust. 1 Ustawy o zagospodarowaniu terytorialnym i osadniczym (Закон за териториалното и селищно устройство – „TUPA”), przewidywała, że pierwsza skarżąca i H.P. otrzymają w zamian mieszkanie i garaż. Decyzją uzupełniającą z 24 lipca 1991 r., opartą na art. 100 TUPA, burmistrz określił dokładną lokalizację, wielkość oraz inne szczegóły dotyczące garażu mającego stanowić rekompensatę, który miał znajdować się w budynku mieszkalnym planowanym do budowy przez gminę. Pierwsza skarżąca i H.P. musieli dopłacić 4479 starych lewów bułgarskich (BGL) na pokrycie kosztów garażu niepokrytych przez wartość ich wywłaszczonej nieruchomości. Wydaje się, że w tamtym czasie nie zapłacili tej kwoty, która od tego czasu znacząco zdewaluowała się. W nieokreślonych datach mieszkanie należne pierwszej skarżącej i H.P. zostało wybudowane i im przekazane. Wywłaszczony dom i garaż zostały wyburzone. W 1996 r. burmistrz Razgradu zaoferował pierwszej skarżącej i H.P. garaż w innej części miasta. Odrzucili tę ofertę. Budynek, w którym miał znajdować się oferowany im garaż, nigdy nie został zbudowany. W 2006 r. gmina zezwoliła na budowę w tym samym miejscu innego budynku przez prywatnego inwestora, który nie obejmował garaży. W liście z 18 sierpnia 2006 r. burmistrz poinformował pierwszą skarżącą i H.P., że mogą wnioskować o rekompensatę finansową za wywłaszczoną nieruchomość zamiast rekompensaty w postaci garażu. W odpowiedzi oświadczyli, że nie chcą takiej rekompensaty i nalegali na otrzymanie garażu. W lutym 2009 r. H.P. zmarł, a wstąpili w jego prawa trzej skarżący. W nieokreślonej dacie w 2010 r. skarżący wnieśli powództwo o naprawienie szkody, żądając zadośćuczynienia za szkody majątkowe i niemajątkowe wynikające z domniemanego bezprawnego zaniechania przez gminę Razgrad budowy i przekazania im garażu. Powództwo to zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem ostatecznym z 16 listopada 2011 r. Sąd ten stwierdził, że gmina nie działała bezprawnie i zaoferowała różne rozwiązania, które pierwsza skarżąca i jej mąż odrzucili.


Okoliczności spraw, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Skarżący urodził się w 1986 roku i jest osadzony w Sterlitamaku, w obwodzie permskim. 24 sierpnia 2009 r. Sąd Rejonowy w Ufie (rejon sowietski) uznał skarżącego za winnego handlu narkotykami i skazał go na cztery lata pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na dwa lata. 2 lutego 2010 r. Sąd Najwyższy Republiki Baszkortostan uchylił wyrok skazujący skarżącego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 19 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy (rejon sowietski) wyznaczył pierwszą rozprawę na 4 marca 2010 r. 26 lutego 2010 r. skarżący i jego adwokat otrzymali zawiadomienie o rozprawie za pośrednictwem zwykłej poczty listowej. Zdaniem skarżącego nigdy nie otrzymali tego listu. 4 marca 2010 r., w związku z niepojawieniem się skarżącego, sąd rozpoznający sprawę zarządził jego przymusowe stawiennictwo. 18 marca 2010 r. sąd rozpoznający sprawę wysłał list nakazujący przymusowe stawiennictwo skarżącego na dzień następny do służby komorniczej w Tuymazy. List ten nie został odebrany przez komorników do 20 marca 2010 r. 19 marca 2010 r. sąd rozpoznający sprawę stwierdził, że skarżący ponownie się nie stawił, i postanowił o jego tymczasowym aresztowaniu zaocznie. Zdaniem skarżącego, on ani jego adwokat nie zostali zawiadomieni o rozprawie z 19 marca 2010 r. 15 kwietnia 2010 r. skarżący został aresztowany w Tuymazy. Jak twierdzi, został zatrzymany w miejscu pracy. Został umieszczony w tymczasowym areszcie śledczym w rejonie tujmazyńskim. Tego samego dnia później został przewieziony do Ufy, a sędzia Sądu Rejonowego (rejon sowietski) został o tym poinformowany. 19 kwietnia 2010 r. adwokat skarżącego złożył zażalenie na postanowienie o aresztowaniu z 19 marca 2010 r., argumentując, że ani skarżący, ani jego adwokat nie zostali powiadomieni o rozprawach w dniach 4 i 19 marca. 28 kwietnia 2010 r. sędzia prowadzący sprawę skarżącego zadecydował, że ten ma pozostać w areszcie. Skarżący ani jego adwokat nie zostali zawiadomieni o tej rozprawie ani w niej nie uczestniczyli. 10 maja 2010 r. skarżący uzupełnił zażalenie złożone na decyzję z 19 marca 2010 r. 25 maja 2010 r. skarżący został zwolniony na rozprawie w zamian za zobowiązanie do nieopuszczania miejsca zamieszkania. W nieokreślonym dniu Przewodniczący Sądu Rejonowego (rejon sowietski) potwierdził w liście wysłanym do adwokata skarżącego, że wezwania na rozprawę z 4 marca 2010 r. zostały wysłane do skarżącego i jego przedstawiciela 26 lutego 2010 r. za pośrednictwem poczty zwykłej i że akta sprawy nie zawierają żadnych wskazówek, że zostały one przez nich faktycznie odebrane. 26 sierpnia 2010 r. Sąd Najwyższy Republiki Baszkortostan potwierdził decyzję z 19 marca 2010 r., uznając, że skarżący został należycie powiadomiony o rozprawach w dniach 4 i 19 marca 2010 r. w swoim miejscu zamieszkania. 15 marca 2011 r. sąd rozpoznający sprawę uznał skarżącego za winnego i skazał go na cztery lata i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Skarżący został aresztowany natychmiast w sali rozpraw.

Skarżący urodził się w 1986 roku i mieszka w Krasnokamieńsku, w Kraju Krasnojarskim. 28 września 2010 r. sędzia pokoju okręgu sądowego nr 94 odłożył rozpoznanie sprawy karnej skarżącego na 11 października 2010 r. w związku z jego nieobecnością na rozprawie bez usprawiedliwienia. Zdaniem skarżącego nie został poinformowany o rozprawie. 11 października 2010 r. sędzia pokoja zarządził zawieszenie postępowania i przeprowadzenie poszukiwań skarżącego. Orzekł również, że po aresztowaniu skarżący powinien być tymczasowo aresztowany. Tego samego dnia nazwisko skarżącego zostało wpisane na listę osób poszukiwanych. 4 marca 2011 r. skarżący został aresztowany przez policję i umieszczony w tymczasowym areszcie śledczym w rejonie kuragińskim. 11 marca 2011 r. skarżący złożył skargę do prokuratora Kraju Krasnojarskiego dotyczącą jego niezgodnego z prawem zatrzymania i niepowiadomienia go przez policję o przyczynach aresztowania. Powołał się w szczególności na nieudostępnienie mu kopii postanowienia o aresztowaniu z 11 października 2010 r. oraz oświadczył, że w momencie jego transferu do Minusińska, w Kraju Krasnojarskim, 7 marca 2011 r., nadal nie został poinformowany o przyczynach jego zatrzymania. 12 kwietnia 2011 r. sąd rozpoznający sprawę uznał skarżącego za winnego usiłowania zabójstwa i skazał go na jeden rok i dziewięć miesięcy pozbawienia wolności.

Skarżący urodził się w 1973 roku i był zatrzymany w Krasnodarze. 25 kwietnia 2013 r. skarżący został oskarżony o zabójstwo. 30 maja 2013 r. nazwisko skarżącego zostało wpisane na międzynarodową listę poszukiwawczą, ponieważ uciekł z miejsca zamieszkania. 14 maja 2013 r. Oktiabrski Sąd Rejonowy w Krasnodarze wydał zaoczne postanowienie o aresztowaniu wobec skarżącego. 11 lipca 2013 r. skarżący został aresztowany. 4 września 2013 r. Oktiabrski Sąd Rejonowy przedłużył aresztowanie skarżącego na rozprawie, na której skarżący był obecny. Sąd rejonowy uznał, że winna skarżącego została potwierdzona zarówno przez jego własne zeznania, jak i przez inne dowody zebrane w śledztwie. W nieokreślonym dniu skarżący zaskarżył postanowienie o aresztowaniu z 4 września 2013 r. Powołał się na Artykuł 5 § 3 Konwencji, argumentując, że władze nie doprowadziły go przed oblicze sędziego niezwłocznie po jego zatrzymaniu 11 lipca 2013 r. Powołał się również na Artykuł 6 § 2 Konwencji, argumentując, że sformułowania użyte w postanowieniu o aresztowaniu są sprzeczne z domniemaniem niewinności. 16 października 2013 r. Sąd Regionalny w Krasnodarze utrzymał w mocy powyższe postanowienie o aresztowaniu na skutek odwołania. Nie wydaje się, aby Sąd Regionalny odniósł się do jakichkolwiek argumentów skarżącego.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1970 i 1935 roku i mieszkają w Sofii i Ruse. D.D., ojciec drugiego skarżącego i dziadek pierwszego skarżącego, oraz jego syn P.R., ojciec pierwszego skarżącego, byli właścicielami działki i domu w Popowie. Na mocy dwóch decyzji burmistrza z 9 maja 1988 r. i 27 lutego 1989 r. nieruchomość została wywłaszczona w celu budowy budynku mieszkalnego. Decyzje, oparte na art. 98 ust. 1 Ustawy o zagospodarowaniu terytorialnym i osadniczym z 1973 r. (Закон за териториалното и селищно устройство – dalej „TUPA”), przewidywały, że D.D. zostanie zrekompensowany dwupokojowym mieszkaniem w budynku, który gmina planowała wybudować na wywłaszczonej działce, a P.R. prawem do budowy domu na gruntach należących do gminy. W 1989 r. wywłaszczony dom został rozebrany, a w 1994 r. rozpoczęto prace budowlane na terenie. Decyzją uzupełniającą z 19 kwietnia 1991 r., opartą na art. 100 TUPA, burmistrz określił dokładną lokalizację i powierzchnię przyszłego mieszkania, które miało zostać zaoferowane D.D. Nie wydano jednak żadnej decyzji uzupełniającej w odniesieniu do prawa do budowy domu na gruntach należących do gminy, które przysługiwało P.R. D.D. i P.R. zmarli odpowiednio w 1998 i 2002 r., a żona D.D. zmarła w 2011 r. W rezultacie oboje skarżący stali się spadkobiercami D.D., a pierwszy skarżący jedynym spadkobiercą P.R. W nieokreślonym dniu w 2005 r. skarżący zwrócili się do burmistrza Popowa o uchylenie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości ich poprzedników, na podstawie § 9 ust. 2 przepisów przejściowych Ustawy o zagospodarowaniu terytorium (Закон за устройство на територията, patrz poniżej paragraf 17). Burmistrz nie odpowiedział, co zgodnie z prawem wewnętrznym uznawano za milczącą odmowę. Po wniesieniu przez skarżących skargi do sądu, odmowa została utrzymana w mocy przez sądy w wyrokach Sądu Administracyjnego w Targowiszte („Sąd w Targowiszte”) i Najwyższego Sądu Administracyjnego z odpowiednio 9 marca i 11 lipca 2006 r. W następstwie nowego wniosku skarżących o uchylenie decyzji o wywłaszczeniu, w wyrokach z 10 listopada 2006 r. i 25 kwietnia 2007 r. Sąd w Targowiszte i Najwyższy Sąd Administracyjny uchyliły nową milczącą odmowę ze strony burmistrza, uznając, że warunki takiego uchylenia faktycznie nie zostały spełnione, ale nakazując burmistrzowi rozpatrzenie wniosku skarżących na podstawie § 9 ust. 1 przepisów przejściowych Ustawy o zagospodarowaniu terytorium, przewidujących możliwość odszkodowania pieniężnego (patrz poniżej paragraf 17). Ponieważ burmistrz po raz kolejny nie podjął decyzji w sprawie wniosku skarżących, w nieokreślonym dniu zaskarżyli oni jego nową milczącą odmowę, która została ponownie uchylona przez Sąd w Targowiszte i Najwyższy Sąd Administracyjny w wyrokach z odpowiednio 27 września 2007 r. i 3 kwietnia 2008 r. W następstwie tego, dwukrotnie (3 czerwca 2009 r. i 15 czerwca 2010 r.) burmistrz wyraźnie odmówił uchylenia decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości skarżących. Po tym, jak skarżący zaskarżyli te odmowy, sądy uznały je za nieważne, pierwszą w prawomocnym wyroku Najwyższego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2010 r., a drugą w wyroku Sądu Administracyjnego w Warnie z 25 marca 2011 r. Sądy, stwierdzając, że nowe odmowy stoją w sprzeczności z wcześniejszymi wyrokami sądowymi w sprawach między tymi samymi stronami, przekazały sprawę z powrotem do burmistrza, nakazując mu po raz kolejny rozpatrzenie jej na podstawie § 9 ust. 1 przepisów przejściowych Ustawy o zagospodarowaniu terytorium. W kwietniu 2011 r. komisja ekspercka gminy wyceniła wartość wywłaszczonej nieruchomości i ustaliła kwotę odszkodowania, które miało zostać wypłacone skarżącym, na 67 300 bułgarskich lewów (BGN). Po tym, jak skarżący zaskarżyli tę kwotę, wyrokiem z 21 grudnia 2011 r. Sąd w Targowiszte zwiększył ją do 83 500 BGN. Ta kwota została wypłacona skarżącym w czerwcu 2012 r.


Skarżący urodził się w 1968 roku i mieszka w Rydze. W 1940 roku na terytorium Łotwy totalitarny reżim komunistyczny przeprowadził masową nacjonalizację mienia prywatnego (więcej informacji zob. Liepājnieks przeciwko Łotwie (dec.), nr 37586/06, § 49, 2 listopada 2010 r. i przytoczone tam orzecznictwo), w tym nieruchomości składającej się z działki i budynków w Jurmale, która należała do osoby prywatnej M.G. Po odzyskaniu niepodległości, w 1991 roku na Łotwie weszła w życie legislacja reformy własności, która przewidywała, że byli właściciele lub ich spadkobiercy mogą odzyskać nacjonalizowane mienie poprzez złożenie wniosku do lokalnej gminy do 1 czerwca 1994 roku. Jeżeli taki wniosek nie został złożony w ustawowym terminie, sąd musiał rozstrzygnąć o przywróceniu praw własności, pod warunkiem że powództwo zostało wniesione przed 1 czerwca 1999 roku. W 1995 roku V.P.E., działając jako spadkobierczyni M.G., wszczęła takie postępowanie dotyczące przedmiotowej nieruchomości w Sądzie Miejskim w Jurmale. Nie stawiła się na rozprawy i w 1997 roku sąd postanowił pozostawić powództwo bez rozpoznania. W 1998 roku Komisja Ziemskiej Gminy Jurmała podzieliła nieruchomość na dwie działki z powodu tego, że nikt nie wystąpił o przywrócenie praw własności do gruntu wcześniej należącego do M.G. 19 lipca 2000 roku Rada Ministrów wydała Zarządzenie nr 349, które zachowało jedną z działek (dalej „sporna nieruchomość”) jako własność państwową, przeniosło ją na Ministerstwo Finansów i zobowiązało Ministerstwo do jej wpisania do księgi wieczystej (zob. paragraf 41 poniżej). Dwa dni później Zarządzenie zostało opublikowane w dzienniku urzędowym, a w grudniu tego roku Ministerstwo Finansów, reprezentowane przez państwową spółkę akcyjną Państwową Agencję Nieruchomości (Valsts nekustamā īpašuma aģentūra), przejęło ją od Gminy Jurmała. 20 grudnia 2000 roku V.P.E. wniosła pozew do Sądu Miejskiego w Jurmale, pozwaną była Gmina Jurmała. Wniosła o przywrócenie jej praw własności do całej nacjonalizowanej nieruchomości. 2 lutego 2001 roku Sąd Miejski w Jurmale orzekł na korzyść V.P.E. Podczas rozprawy przedstawiciel Gminy Jurmała poparł powództwo i potwierdził, że nieruchomość nie jest przedmiotem żadnego sporu. Wyrok stwierdził, że V.P.E. jest prawną spadkobierczynią byłego właściciela M.G. Sąd Miejski w Jurmale stwierdził dalej, że V.P.E. złożyła wniosek do Gminy Jurmała w dniu 10 maja 1994 roku, w terminie określonym w ustawie, a następnie, w dniu 5 lipca 1995 roku, zwróciła się do sądu w celu przywrócenia jej praw do nieruchomości. Nie ukończyła jednak procesu z powodu złego stanu zdrowia. Na koniec wyrok stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość nie była w posiadaniu żadnych osób fizycznych w dobrej wierze (labticīgas fiziskas personas) i tym samym nie było przeszkód do zwrotu nieruchomości V.P.E. Wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się 29 lutego 2001 roku. W momencie wydania wyroku Ministerstwo Finansów nie zostało zarejestrowane jako właściciel spornej nieruchomości (zob. paragraf 10 powyżej). Na podstawie powyższego wyroku, w dniach 14 i 17 maja 2001 roku V.P.E. została wpisana do księgi wieczystej jako właściciel obu działek. W dniach 21 i 22 maja 2001 roku sprzedała sporną nieruchomość skarżącemu za 39 000 łotewskich latów (LVL) (około 56 000 euro (EUR)). W dniach 22 i 24 maja 2001 roku skarżący został wpisany do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości. W latach 2001 i 2002 skarżący płacił podatek od nieruchomości. Tymczasem, 21 marca 2001 roku Państwowa Agencja Nieruchomości poinformowała Prokuratora Generalnego, że w jej opinii wyrok z 2 lutego 2001 roku naruszył interesy państwa i był niezgodny z prawem. 1 czerwca 2001 roku Prokurator Generalny złożył odwołanie („protest”) do Senatu Sądu Najwyższego, wnosząc o uchylenie wyroku Sądu Miejskiego w Jurmale z 2 lutego 2001 roku. Zarzut opierał się na przesłankach, że Sąd Miejski w Jurmale błędnie zastosował legislację reformy własności, że nie był właściwy do rozpoznania sprawy oraz że nie wziął pod uwagę ważnego dowodu w postaci Zarządzenia nr 349, na mocy którego państwo stało się uprawnionym do spornej nieruchomości. 1 sierpnia 2001 roku Senat Sądu Najwyższego uwzględnił zarzut Prokuratora Generalnego, uchylił wyrok Sądu Miejskiego w Jurmale i nakazał ponowne rozpoznanie sprawy. Senat zgodził się w istocie z oceną Prokuratora Generalnego, że Sąd Miejski w Jurmale pomylił się w doborze właściwego prawa materialnego i przekroczył granice swojej kompetencji. Co najważniejsze, Gmina Jurmała nie poinformowała Sądu Miejskiego w Jurmale o dowodach istotnych dla przywrócenia praw własności V.P.E. 11 stycznia 2002 roku Ministerstwo Finansów wniosło powództwo o ochronę własności do Sądu Okręgowego w Rydze, działającego jako sąd pierwszej instancji, przeciwko skarżącemu i V.P.E. jako pozwanych oraz Gminie Jurmała jako stronie trzeciej. Powód wniósł o stwierdzenie nieważności ex tunc umowy kupna-sprzedaży podpisanej przez pozwanych oraz o uznanie praw państwa do spornej nieruchomości. Powództwo opierało się na przepisach prawa cywilnego regulujących powództwa o ochronę własności. Sąd Okręgowy w Rydze postanowił następnie połączyć z powyższym postępowaniem cywilnym powództwo V.P.E. przeciwko Gminie Jurmała o przywrócenie jej praw do spornej nieruchomości. 16 września 2002 roku Sąd Okręgowy w Rydze rozpoznał połączone powództwa V.P.E. i Ministerstwa Finansów. Podczas rozprawy przedstawiciel Gminy Jurmała zeznał, że V.P.E. nie wystąpiła o swoje prawa własności w terminach określonych przez legislację reformy własności. Skarżący argumentował, że był całkowicie przekonany, że nieruchomość należała do V.P.E. w momencie zakupu i że powinien cieszyć się ochroną jako nabywca w dobrej wierze. Powołując się na Zarządzenie nr 349 (zob. paragraf 41 poniżej), Sąd Okręgowy w Rydze uznał, że państwo nabyło sporną nieruchomość w 2000 roku. W odwołaniu do Sądu Najwyższego skarżący wniósł, że sąd pierwszej instancji powinien był nakazać V.P.E. zwrot mu kwoty równej wartości spornej nieruchomości. Podczas rozprawy przedstawiciel Gminy Jurmała poparł roszczenie V.P.E. do gruntu, ale nie do budynków. Miały one zostać już przeniesione na państwo. Sąd Najwyższy wyrokiem z 9 stycznia 2003 roku oddalił odwołanie, stwierdzając między innymi, że nie można uznać, iż skarżący nabył sporny grunt w dobrej wierze. Wychodząc z tego założenia, Sąd Najwyższy stwierdził, że wyrok Sądu Miejskiego w Jurmale został uznany za niezgodny z prawem i został uchylony, a zatem jakakolwiek czynność prawna dotycząca nabytego niezgodnie z prawem mienia nie mogła być legalna. Sąd odwoławczy w pozostałym zakresie zasadniczo zgodził się z wnioskami sądu pierwszej instancji. 2 kwietnia 2003 roku Senat Sądu Najwyższego wydał wyrok, w którym oddalił skargę kasacyjną V.P.E., w związku z czym decyzja o odmowie przywrócenia jej praw własności stała się ostateczna. Tym samym wyrokiem Senat uwzględnił skargę kasacyjną skarżącego. Senat zgodził się, że sąd odwoławczy pomylił się, uznając, że umowy zawarte między skarżącym a V.P.E. były nieważne. Senat wskazał dalej, że sąd odwoławczy nie dostarczył wystarczającego uzasadnienia swojego stwierdzenia, że to państwo, a nie skarżący, ma zostać uznane za właściciela spornej nieruchomości. Uchylona część wyroku została przekazana do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu. 12 listopada 2003 roku Sąd Najwyższy ponownie postanowił unieważnić umowy kupna-sprzedaży zawarte między V.P.E. a skarżącym, unieważnić rejestrację praw własności V.P.E. i skarżącego w księdze wieczystej oraz uznać prawa własności państwa. Uzasadnienie sądu opierało się na art. 2006 Prawa Cywilnego, który przewiduje, że umowa kupna-sprzedaży ma być uznana za nieważną, jeżeli między innymi żadna ze stron nie wiedziała, że zbycie przedmiotowej nieruchomości było niedozwolone. Na podstawie powyższego wyroku, 27 stycznia 2004 roku sędzia księgi wieczystej dokonał wpisu zmian dotyczących spornej nieruchomości. Ministerstwo Finansów zostało zarejestrowane jako jej właściciel i od tej daty płaciło podatek gruntowy. Po wniesieniu przez skarżącego skargi kasacyjnej, Senat Sądu Najwyższego 3 marca 2004 roku uchylił wyrok Sądu Najwyższego z 12 listopada 2003 roku i przekazał sprawę do tego sądu. Senat zauważył między innymi, że sąd odwoławczy zignorował argument skarżącego, że konieczne jest orzeczenie o odwróceniu skutków wykonania wyroku Sądu Miejskiego w Jurmale. 1 grudnia 2004 roku Sąd Najwyższy wydał nowy wyrok po ponownym rozpoznaniu sprawy. Uwzględnił wniosek Ministerstwa Finansów o uznanie praw własności państwa do spornej nieruchomości i o skreślenie wpisu w księdze wieczystej w Jurmale dotyczącego tytułu własności skarżącego. Sąd Najwyższy zauważył, że skarżący nabył nieruchomość niezgodnie z prawem (prettiesiski), ponieważ Sąd Miejski w Jurmale przekroczył granice swojej kompetencji wydając wyrok z 2 lutego 2001 roku. Ministerstwo Finansów, jako prawny właściciel spornej nieruchomości, mogło wnieść powództwo o ochronę własności przeciwko każdej osobie, która weszła w posiadanie jego mienia. Powód nie mógł jednak żądać unieważnienia umowy, której nie był stroną, dlatego roszczenie Ministerstwa w tym zakresie zostało oddalone. Sąd Najwyższy uznał, że w tych okolicznościach nie ma potrzeby odnoszenia się do argumentów skarżącego dotyczących rzekomej konieczności orzekania o odwróceniu skutków wykonania wyroku Sądu Miejskiego w Jurmale. W skardze kasacyjnej skarżący wniósł między innymi o uchylenie skreślenia wpisów w księdze wieczystej. W szczególności powołał się na fakt, że polegał na danych z księgi wieczystej i był nabywcą w dobrej wierze. W związku z tym argumentował, że zamiast pozbawiać go nieruchomości, sąd powinien nakazać V.P.E. zapłatę odszkodowania Ministerstwu Finansów równego wartości spornej nieruchomości. 23 marca 2005 roku Senat Sądu Najwyższego wydał ostateczny wyrok, w którym oddalił skargę kasacyjną skarżącego. 25 sierpnia 2005 roku sędzia księgi wieczystej sprostował dane i wpisał wyrok z 23 marca 2005 roku jako podstawę tytułu własności Ministerstwa Finansów do spornej nieruchomości. Księga wieczysta wskazuje, że sporna nieruchomość jest dzierżawiona na podstawie umowy z dnia 24 sierpnia 2005 roku przez prywatną spółkę, która świadczy tam usługi restauracyjne i cateringowe. 29 września 2006 roku prawa dzierżawy zostały wpisane do księgi wieczystej. Długoterminowa dzierżawa jest ważna do 31 sierpnia 2030 roku.


Skarżący urodził się w 1955 roku i mieszka w Jużnoukraińsku. W czasie zdarzeń był dyrektorem prywatnej spółki akcyjnej. W listopadzie 2003 roku sąd rejonowy wydał wyrok nakazujący ściągnięcie długu od pewnego pana Ts. na rzecz skarżącego. 12 grudnia 2003 roku żona pana Ts., działając na podstawie pełnomocnictwa, upoważniła skarżącego do korzystania z ich samochodu. 9 marca 2004 roku odwołała swoje pełnomocnictwo. Samochód pozostał jednak u skarżącego. 25 i 29 marca 2004 roku wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącemu z powodu podejrzenia o samosąd i wymuszenie, na skutek skargi pana Ts. Ten ostatni twierdził, że skarżący zatrzymuje jego samochód bezprawnie i wymusza za niego pieniądze. 30 marca 2004 roku skarżący został aresztowany w swoim biurze jako podejrzany o popełnienie przestępstwa. Został umieszczony w Areszcie Śledczym w Arbuzynce („Areszt Śledczy w Arbuzynce”). Po przeszukaniu pomieszczeń firmy policja zajęła samochód, o którym mowa. Dwa dni później, 1 kwietnia 2004 roku, pan Ts. napisał pokwitowanie potwierdzające, że skarżący zapłacił mu 1700 dolarów amerykańskich (USD) tytułem zadośćuczynienia za szkodę majątkową i niemajątkową oraz że nie ma roszczeń wobec skarżącego. Pokwitowanie to zaadresował do śledczego prowadzącego sprawę karną skarżącego. Tego samego dnia skarżący został zwolniony pod warunkiem zobowiązania do nieopuszczania miasta. 20 kwietnia 2004 roku Sąd Miejski w Jużnoukraińsku („Sąd w Jużnoukraińsku”) uchylił decyzje z 25 i 29 marca 2004 roku. 3 czerwca 2004 roku i 5 kwietnia 2005 roku Sąd Apelacyjny Obwodu Mikołajowskiego („Sąd Apelacyjny”) i Sąd Najwyższy, odpowiednio, utrzymały to orzeczenie w mocy. Sądy stwierdziły, że nie było podstaw do wszczęcia postępowania karnego przeciwko skarżącemu, ponieważ nie było oznak przestępstwa. 21 września 2005 roku skarżący wniósł powództwo o odszkodowanie przeciwko lokalnej prokuraturze i policji. Domagał się odszkodowania za szkodę majątkową i niemajątkową z tytułu następujących czterech kwestii: bezprawnego ścigania karnego, nielegalnego aresztowania, rzekomo bezprawnego przeszukania pomieszczeń firmy oraz zajęcia samochodu, co skutkowało pozbawieniem go mienia. Szczegółowo skarżący skarżył się, że nie było powodów do jego aresztowania i że nigdy nie został wezwany na policję. Dalej zauważył, że jego aresztowanie miało miejsce w biurze, przed kolegami, i że doznał stresu i upokorzenia. Stwierdził również, w kontekście skargi na nielegalne zatrzymanie, że warunki jego zatrzymania w Areszcie Śledczym w Arbuzynce były bardzo złe (zła żywność i brudna pościel oraz niemożność otrzymywania paczek z zewnątrz). Roszczenie skarżącego w zakresie szkody majątkowej obejmowało kwotę długu, jaki pan Ts. był mu winien, co skarżący oszacował jako równowartość zajętego samochodu. Skarżący wniósł zatem o zwrot mu tego samochodu. Ponadto dochodził równowartości 5000 USD, które rzekomo został zmuszony zapłacić panowi Ts. w wyniku bezprawnie wszczętego postępowania karnego (podczas gdy pan Ts. wskazał niższą kwotę, 1700 USD, w swoim pokwitowaniu – patrz punkt 8 powyżej). Skarżący domagał się również 150 000 UAH (wówczas równowartość 24 650 EUR) tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 5 maja 2006 roku Sąd w Jużnoukraińsku uwzględnił powództwo skarżącego w części. Przyznał mu 8585 UAH odszkodowania za szkodę majątkową, ponieważ była to kwota (równowartość 1700 USD) zapłacona przez skarżącego panowi Ts. i potwierdzona pokwitowaniem tego ostatniego. Sąd przyznał również skarżącemu 25 000 UAH (wówczas równowartość około 3800 EUR) z tytułu szkody niemajątkowej. Powołał się w szczególności na Ustawę o Odszkodowaniach oraz Artykuł 5 Konwencji. Wymienione kwoty miały zostać wypłacone skarżącemu z budżetu państwa. Skarżący, Skarb Państwa Ukrainy i Prokuratura Obwodu Mikołajowskiego odwołały się. Pismem z 6 lipca 2006 roku Sąd Apelacyjny przesłał skarżącemu kopie odwołań pozwanych i poinformował go, że może się do nich odnieść do 14 lipca 2006 roku. W liście znajdowało się również wezwanie do sądu na 19 lipca 2006 roku. Jak wynika z daty stempla pocztowego, zostało nadane 14 lipca 2006 roku. Skarżący otrzymał to pismo 19 lipca 2006 roku. 19 lipca 2006 roku Sąd Apelacyjny, po rozprawie z udziałem pozwanych, ale w nieobecności skarżącego, uchylił wyrok z 5 maja 2006 roku i wydał nowy. Zgadzał się z wnioskiem sądu pierwszej instancji, że skarżący „doznał cierpienia w wyniku nielegalnych działań funkcjonariuszy organów ścigania”, ale uznał przyznane odszkodowanie za nieuzasadnione wysokie. Sąd apelacyjny przyznał skarżącemu 5000 UAH (około 750 euro w tamtym czasie) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową oraz 1000 UAH kosztów i wydatków. Odrzucając jego roszczenie o odszkodowanie za szkodę majątkową, sąd zauważył, że samochód nie należał do skarżącego i że Państwo nie jest zobowiązane do zwrotu mu pieniędzy zapłaconych osobie prywatnej. Zarówno decyzja sądu apelacyjnego, jak i protokoły z rozprawy nie zawierają żadnych informacji dotyczących zawiadomienia skarżącego o tej rozprawie. Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Skarżył się w szczególności, że otrzymał wezwanie w dniu rozprawy przed sądem apelacyjnym, co uniemożliwiło mu w niej uczestnictwo. 26 listopada 2007 roku Sąd Apelacyjny Obwodu Chersońskiego, działając jako sąd kasacyjny, oddalił skargę kasacyjną skarżącego, powołując się na ogólnikowe uzasadnienie, że jest ona bezzasadna.


Skarżący urodził się w 1955 roku i obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Dnieprze. 20 grudnia 2005 roku skład sędziów i ławników Odesskiego Sądu Apelacyjnego, działający jako sąd pierwszej instancji, uznał skarżącego i osiemnaście innych osób za winnych popełnienia różnych przestępstw, których dopuścili się jako gang w obwodzie odeskim w latach 1995–1999, w tym bandytyzmu, nielegalnego posiadania broni palnej, kradzieży, rozboju, włamania, spowodowania obrażeń ciała i morderstwa. Skarżący został skazany na piętnaście lat pozbawienia wolności z konfiskatą mienia. Skazanie skarżącego opierało się głównie na zeznaniach jego współoskarżonego obciążających skarżącego oraz na fakcie, że szereg przedmiotów skradzionych przez gang zostało znalezionych w domu żony skarżącego podczas przeszukania 2 października 1999 roku. Sąd oddalił zarzuty skarżącego, że był źle traktowany przez policję na etapie postępowania przygotowawczego, opierając się zasadniczo na informacjach dostarczonych przez prokuraturę, która wcześniej odrzuciła skargę skarżącego na złe traktowanie jako nieuzasadnioną, oraz przez władze aresztu śledczego, w którym skarżący był wówczas detencjonowany, że nie miał żadnych obrażeń. Przed procesem i w trakcie procesu skarżącego reprezentowali różni adwokaci. Adwokat z urzędu, który reprezentował skarżącego podczas procesu, miał swoje honorarium opłacone przez państwo. Podczas śledztwa i procesu skarżący odmawiał składania jakichkolwiek wyjaśnień dotyczących postawionych mu zarzutów lub zaprzeczał, jakoby popełnił jakiekolwiek przestępstwa. W trakcie procesu oświadczył, że posiada alibi i zwrócił się do sądu z wnioskiem o wezwanie osoby, która mogłaby zeznać, że w czerwcu 1998 roku skarżący mieszkał w innym regionie Ukrainy i w związku z tym nie popełnił żadnego przestępstwa w obwodzie odeskim w tym okresie. Ten wniosek został odrzucony, podobnie jak dwa inne wnioski, w których skarżący i jego adwokat prosili sąd o wezwanie innych osób, nie wskazując, jakich zarzutów dotyczyły ich wnioski, ani nie wyjaśniając znaczenia zeznań tych osób. Zdaniem skarżącego przewodniczący składu sędziowskiego Sądu Apelacyjnego rozpoznający jego sprawę nie był bezstronny, ponieważ rzekomo on i śledczy w tej sprawie studiowali razem na tej samej uczelni prawniczej, a jeden ze świadków był krewnym sędziego. Skarżący nie przedłożył w tym zakresie żadnego dokumentu. Rzekomo w proteście przeciwko bezprawnemu sposobowi rozpoznawania jego sprawy przez sąd pierwszej instancji, 20 maja 2005 roku skarżący zaszył sobie usta i rozpoczął strajk głodowy. W związku z tym skarżący został poddany badaniu lekarskiemu, z którego wynikało, że nie cierpi na żadną chorobę psychiczną.

II. APELACJA SKARŻĄCEGO OD WYROKU SKAZUJĄCEGO

Aby przygotować apelację od wyroku skazującego, skarżący poprosił Sąd Apelacyjny o udzielenie mu czasu na zapoznanie się z aktami sprawy, które liczyły 171 tomów. Wniosek skarżącego został uwzględniony i otrzymał on akta do wglądu wielokrotnie w okresie od marca 2006 roku do lutego 2007 roku. Rzekomo okres ten był zbyt krótki, a czasami skarżący musiał zapoznawać się z aktami sprawy razem z kilkoma innymi skazanymi w jednej celi. W konsekwencji nie zapoznał się w całości z aktami sprawy. 17 marca 2006 roku skarżący złożył swoją pierwotną apelację do Sądu Najwyższego, zaskarżając wyrok z 20 grudnia 2005 roku. 23 lipca 2007 roku uzupełnił swoją apelację. Skarżący głównie argumentował, że jego skazanie opierało się na fałszywych dowodach. Skarżył również, że sąd pierwszej instancji był stronniczy i że bezprawnie odmówił wezwania świadków na wniosek jego i jego adwokata. W lipcu 2006 roku skarżący poprosił Sąd Apelacyjny o wyznaczenie adwokata w celu pomocy mu w przygotowaniu apelacji i w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, ponieważ nie miał pieniędzy na wynajęcie adwokata. Sędzia tego sądu odpowiedział skarżącemu, że musi zwrócić się do lokalnej izby adwokackiej o wyznaczenie mu adwokata. Skarżący złożył podobny wniosek do odeskiej izby adwokackiej. 7 września 2006 roku otrzymał odpowiedź od izby adwokackiej, że decyzja o wyznaczeniu adwokata może zostać podjęta przez Sąd Apelacyjny. Skarżący ponownie złożył wniosek o bezpłatną pomoc prawną do Sądu Apelacyjnego, ale pozostał on bez odpowiedzi. Skarżący skarżył się na fakt, że nie wyznaczono mu adwokata w jego uzupełnionej apelacji do Sądu Najwyższego (patrz punkt 12 powyżej). 30 października 2007 roku Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu apelacji skarżącego i jego współoskarżonych, stwierdził, że proces odbył się z zachowaniem procedury, a ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji opierały się na wystarczających dowodach. Utrzymując wyrok w mocy, Sąd Najwyższy częściowo zmienił skazanie. W szczególności zarzuty kradzieży zostały wyłączone jako nieoparte na prawidłowym zastosowaniu prawa. W marcu 2006 roku skarżący złożył obecny wniosek do Trybunału, podczas gdy był detencjonowany w Odeskim Areszcie Śledczym („SIZO”) od sierpnia 2001 roku. Zdaniem skarżącego władze SIZO prześladowały go w związku z tym. W szczególności, 22 listopada 2007 roku został rzekomo pobity przez strażników SIZO i doznał urazu głowy. Skarżącemu nie udzielono pomocy medycznej w związku z urazem i został umieszczony w celi karnej do 21 grudnia 2007 roku. W okresie od 22 listopada do 21 grudnia 2007 roku skarżący rzekomo nie mógł wysyłać listów do Trybunału. 21 grudnia 2007 roku skarżący został przeniesiony do Dniepropetrowskiej Kolonii Karnej („więzienie”), aby odbyć karę. W więzieniu odebrano mu kopie różnych dokumentów z jego akt karnych i umieszczono je w jego aktach więziennych. Skarżący oświadczył, nie podając dalszych szczegółów, że wysyłanie jego listów do Trybunału było często blokowane lub opóźniane przez władze więzienne i że nie pozwolono mu wykonywać połączeń telefonicznych do krewnych. Rząd przedłożył Trybunałowi kopie kilku raportów władz SIZO dotyczących detencji skarżącego, z których wynikało, że skarżący był pod specjalnym nadzorem, ponieważ uznano go za osobę skłonną do samookaleczeń (patrz także punkt 10 powyżej). 22 listopada 2011 roku skarżący znieważył kilku strażników, ponieważ otworzyli i sprawdzili paczkę, która została do niego wysłana spoza więzienia. Uderzył też głową o ścianę w proteście przeciwko działaniom strażników. Następnie strażnicy zabrali skarżącego na badanie lekarskie, które nie wykazało żadnych poważnych problemów zdrowotnych. W związku z tym incydentem skarżący został ukarany dyscyplinarnie i umieszczony w celi karnej na piętnaście dni. 7 grudnia 2011 roku skarżący został ukarany dyscyplinarnie i umieszczony w celi karnej na czternaście dni za znieważenie i grożenie strażnikom więziennym. Rząd oświadczył, że listy skarżącego zostały należycie wysłane przez władze SIZO i więzienia oraz że władze więzienia dołączyły do tych listów kopie dokumentów z jego akt więziennych, o które skarżący prosił, aby je wysłać. Ponadto oświadczyli, że skarżący miał pełny dostęp do swoich akt karnych podczas toczącego przeciwko niemu postępowania i że był w stanie zebrać kopie wszystkich dokumentów, których potrzebował do swojego wniosku.


Skarżący urodził się w 1942 roku i mieszka w Lamlash. W 1966 roku skarżący założył przedsiębiorstwo, które zostało później przekształcone w spółkę Arakin Limited („Arakin”). W drugiej połowie lat 80. Arakin zaangażował się w spory handlowe. W 1986 roku kancelaria Tods Murray została zatrudniona w związku z tymi sporami. Opłaty należne Tods Murray nie zostały jednak w pełni uregulowane przez Arakin. 27 maja 1996 roku Tods Murray wszczęła postępowanie prawne przeciwko Arakin w Izbie Pierwszej Sądu Sesji (sąd pierwszej instancji w Szkocji w sprawach roszczeń powyżej określonej wartości) o zapłatę 32 696,75 funtów szterlingów („GBP”) tytułem honorariów związanych ze sporem przeciwko byłym księgowym Arakin. 30 stycznia 1998 roku Arakin wniósł powództwo wzajemne, zarzucając naruszenie zasad etyki zawodowej i niedbalstwo. Roszczenie to opiewało na jeden milion GBP. Spór doprowadził do czterech nakładających się postępowań. Po pierwsze, postępowanie w celu ustalenia honorariów Tods Murray, które trwało od 8 października 1996 roku do 2 października 2008 roku (w tym sądom pomagał audytor do spraw wyceny kosztów, funkcjonariusz ekspercki Izby Pierwszej, który doradza sądowi w sprawach sporów dotyczących honorariów prawniczych); po drugie, postępowanie w zakresie zarzutów oszustwa wysuwanych przez Arakin przeciwko Tods Murray, trwające od lipca 2001 roku do 22 stycznia 2004 roku; po trzecie, postępowanie dotyczące głównego powództwa i powództwa wzajemnego, trwające od 9 stycznia 2009 roku do 14 listopada 2012 roku; oraz po czwarte, postępowanie rozstrzygające całościowe koszty sprawy (z wyłączeniem postępowania w sprawie oszustwa), trwające od 14 listopada 2012 roku do 13 listopada 2014 roku.

8 października 1996 roku Izba Pierwsza zarządziła przedłożenie audytorowi do spraw wyceny kosztów szczegółowego rozliczenia należnych opłat, w celu ustalenia kwoty honorariów należnych w związku z przedmiotowym postępowaniem sądowym. Do marca 1997 roku wszystkie rozliczenia zostały złożone u audytora. 4 sierpnia 1997 roku przed audytorem rozpoczęło się postępowanie w sprawie wyceny kosztów. Trwało ono cztery tygodnie. 27 marca 1998 roku audytor wydał swoje raporty. Strony wniosły zastrzeżenia i od kwietnia 1998 roku Izba Pierwsza, odpowiedzialna za nadzorowanie postępowania w sprawie wyceny kosztów, przeprowadziła szereg rozpraw w celu uregulowania procedury i zajęcia się notatkami dotyczącymi zastrzeżeń, a także w celu przeprowadzenia wstępnej debaty w sprawie powództwa i powództwa wzajemnego (trzecie postępowanie). Niektóre rozprawy zostały odwołane na wniosek Arakin. Sąd odmówił jednak wniosku Arakin o zawieszenie sprawy. Audytor wydał swój raport 26 października 1999 roku. Do 14 października 1999 roku ówcześni prawnicy Arakin zaprzestali jej reprezentowania. W lutym 2000 roku nowi prawnicy Arakin wycofali się ze sprawy. Od tego czasu Arakin nie miał reprezentacji prawnej. Skarżący starał się stawiać na rozprawach na początku 2000 roku w imieniu Arakin. Następnie skarżący złożył wniosek o orzeczenie podsumowujące w powództwie wzajemnym i o oddalenie głównego powództwa. Wniosek ten został odrzucony jako niedopuszczalny 22 czerwca 2001 roku.

W okresie od czerwca 2001 roku do kwietnia 2002 roku Izba Pierwsza dążyła do uregulowania procedury w odniesieniu do notatek zastrzeżeń złożonych przez obie strony dotyczących rozliczeń i zajmowała się innymi wnioskami złożonymi przez skarżącego. Przeprowadziła szereg rozpraw. Nie można było jednak poczynić dalszych postępów w sprawie notatek zastrzeżeń, dopóki nie zostały rozstrzygnięte zarzuty oszustwa („drugie postępowanie”; patrz poniżej akapity 23–28). W trakcie lat 2002 i 2003 sąd rozpoznawał różne incydentalne wnioski skarżącego, który podniósł kwotę dochodzoną w powództwie wzajemnym do czterdziestu pięciu milionów GBP. Wnawiał również wnioski, które zostały wcześniej odrzucone. Po rozstrzygnięciu zarzutów oszustwa wysuniętych przez skarżącego, Izba Pierwsza zarządziła 24 marca 2004 roku dwudniową rozprawę w sprawie notatek zastrzeżeń na 7 czerwca 2004 roku, która ostatecznie zakończyła się 12 listopada. Łącznie wniesiono około pięćdziesięciu zastrzeżeń, z których siedem zostało wniesione przez Tods Murray, a pozostałe przez skarżącego. 28 kwietnia 2006 roku Izba Pierwsza wydała wyrok w sprawie notatek zastrzeżeń, liczący 223 akapity. Tods Murray odwołała się. 14 lipca 2006 roku Izba Druga zarządziła przeprowadzenie rozprawy 21 marca 2007 roku. Po tej rozprawie Izba Druga przyznała rację Tods Murray we wszystkich trzech punktach podniesionych w odwołaniu. 27 kwietnia 2007 roku sprawa została przekazana z powrotem do Izby Pierwszej.

9 maja 2007 roku Izba Pierwsza zarządziła stronom złożenie propozycji dalszego postępowania. Rozliczenia zostały zwrócone audytorowi w celu rozważenia wpływu zastrzeżeń, które zostały uwzględnione. 21 stycznia 2008 roku przed audytorem odbyła się rozprawa w sprawie wyceny kosztów, a 2 czerwca 2008 roku złożył raport o swojej wycenie zwróconych rozliczeń. Oszacował on łączną kwotę należnych honorariów adwokackich na 409 597,50 GBP. Tods Murray uznała, że Arakin zapłaciło do tej pory 321 766,39 GBP, a zatem kwota pozwu wynosiła pozostałą do zapłaty różnicę w wysokości 87 831,11 GBP. 24 września 2008 roku odbyła się ostateczna rozprawa w sprawie notatek zastrzeżeń. 2 października 2008 roku Izba Pierwsza wydała wyrok, ostatecznie rozstrzygając wszystkie kwestie związane z wyceną rozliczeń. Postępowanie w sprawie wyceny kosztów zostało zatem zakończone.

Tymczasem w lipcu 2001 roku skarżący wysunął zarzuty dotyczące autentyczności dokumentów sądowych, które rozwinęły się w zarzuty oszustwa przeciwko Tods Murray i ich prawnikom. Rozprawy odbywały się przed Izbą Pierwszą między sierpniem a grudniem 2001 roku. 20 grudnia 2001 roku Izba Pierwsza zarządziła skarżącemu złożenie do 11 stycznia 2002 roku szczegółów swoich zarzutów. 18 stycznia 2002 roku wyznaczyła termin rozprawy na 13 lutego 2002 roku. W tym dniu, biorąc pod uwagę dalsze zarzuty wysunięte przez skarżącego, sąd zarządził, aby złożył on szczegóły tych zarzutów w ciągu czternastu dni. 6 marca 2002 roku wyznaczono rozprawę faktyczną w sprawie zarzutów na 14 maja 2002 roku. Rozprawa ta trwała 15 dni, ale okazała się ostatecznie niewystarczająca. Od maja 2002 roku sąd wielokrotnie próbował ustalać terminy rozpraw, których skarżący nie akceptował; sprawa została ostatecznie rozpoznana w sierpniu 2003 roku. 31 października 2003 roku sąd wydał opinię, odrzucającą w całości zarzuty skarżącego. Sąd stwierdził między innymi, że żaden z zarzutów nie był uzasadniony; że skarżący złożył oświadczenia, o których wiedział lub powinien był wiedzieć, że są nieprawdziwe; że rozprawa trwała nadmiernie długo, ponieważ skarżący konsekwentnie uciekał się do nieistotnych linii dochodzenia i był niezdyscyplinowany w swoim wystąpieniu; że rozprawa została wykorzystana jako narzędzie do wyrażania żalów wykraczających poza jej zakres i do promowania interesów skarżącego w innych postępowaniach sądowych; że podejście skarżącego było lekkomyślne; oraz że nie miał on rozsądnych podstaw dla swojego deklarowanego przekonania o prawdziwości zarzutów.

Skarżący wystąpił o zezwolenie na odwołanie się od decyzji do Izby Drugiej Sądu Sesji. 21 kwietnia 2004 roku Izba Druga odrzuciła wniosek o odwołanie jako niedopuszczalny, ponieważ zezwolenie nie zostało uzyskane od Izby Pierwszej. Tymczasem, 22 stycznia 2004 roku, Izba Pierwsza zasądziła koszty przeciwko skarżącemu w stawce karnej, w świetle jego postępowania. Sąd zarządził również, że ich zapłata jest warunkiem kontynuowania powództwa wzajemnego. W latach 2004–2009 kwoty te pozostały niezapłacone, a sprawa toczyła się na podstawie, że jedynymi kwestiami do rozstrzygnięcia były te zawarte w głównym powództwie. Na początku sierpnia 2009 roku skarżący zapłacił kwoty, do których odnosiło się postanowienie z 22 stycznia 2004 roku.

3. Trzeci zestaw postępowań: główne powództwo i powództwo wzajemne
(a) Wstępne rozstrzygnięcie kwestii prawnych („debata prawna”)
Po zakończeniu postępowania w sprawie wyceny kosztów Izba Pierwsza wysłuchała stron kilka razy w okresie od 9 stycznia 2009 roku do 22 października 2009 roku w celu ustalenia dalszej procedury i ostatecznie wyznaczyła ośmiodniową rozprawę w sprawie kwestii prawnych, która miała rozpocząć się 1 grudnia 2009 roku. W momencie rozprawy skarżący dochodził w swoim powództwie wzajemnym ponad sześćdziesięciu dwóch milionów GBP. 10 grudnia 2009 roku, po ośmiodniowej rozprawie, sąd odroczył wydanie wyroku. 9 lipca 2010 roku Izba Pierwsza wydała opinię. Sąd zauważył, że roszczenie Tods Murray było proste, a mianowicie powództwo o zapłatę długu. Pozycja skarżącego, jak stwierdzono, była „znacznie bardziej skomplikowana”. Mimo długich pism procesowych sąd stwierdził, że „trudno było ustalić precyzyjne tło faktyczne”, na którym opierał się skarżący. Przechodząc najpierw do jego zarzutów wobec głównego powództwa, sąd odrzucił wszystkie z wyjątkiem jednego, a mianowicie argumentu skarżącego, że zapłacił on należne honoraria w całości. Była to, jak stwierdził sąd, kwestia dowodów odpowiednia dla późniejszej rozprawy faktycznej. W odniesieniu do powództwa wzajemnego, po dokładnym zbadaniu dowodów skarżącego, sąd stwierdził, że było ono „nadużyciem procesu”. Sąd zauważył, że wysunięto bardzo poważne zarzuty, ale skarżący nie przedstawił żadnej opinii biegłego na ich poparcie. Skarżący odwołał się od decyzji. W okresie od 20 października 2010 roku do 28 stycznia 2011 roku Izba Druga zajmowała się różnymi aspektami proceduralnymi odwołania. 3 marca 2011 roku Izba Druga rozpoznała odwołanie i je oddaliła. Sprawa została przekazana z powrotem do Izby Pierwszej.

(b) Rozprawa w sprawie faktów
11 maja 2011 roku Izba Pierwsza wysłuchała obu stron i wyznaczyła termin rozprawy w sprawie faktów. 21 lipca 2011 roku odbyła się ta rozprawa. Dzień został przeznaczony na dalszą argumentację, a strony złożyły szczegółowe notatki argumentów, przy czym notatki skarżącego liczyły sto stron. 14 lutego 2012 roku sąd ogłosił wyrok. Sąd zauważył, że sprawa Tods Murray była „jasna i przekonująca”, ale „bardzo trudno było dostrzec obronę powództwa”. Skarżący powtórzył „zniesławiające zarzuty” pod adresem partnerów w Tods Murray, a świadkowie, których powołał, nie pomogli w rozstrzygnięciu kwestii przed sądem. Sąd skomentował również, że skarżący usiłował powrócić do wielu kwestii, które zostały już rozstrzygnięte. Sąd przyznał rację Tods Murray w głównym powództwie i stwierdził, że skarżący jest zobowiązany do zapłaty kwoty 86 376,40 GBP. Skarżący odwołał się. 6 marca 2012 roku Izba Druga uznała, że odwołanie nadaje się do pilnego rozpoznania. Rozprawa odbyła się 4 i 5 lipca. Wyrokiem z 14 listopada 2012 roku Izba Druga utrzymała w mocy decyzję Izby Pierwszej. Sąd skomentował, że „nie było mu łatwo zrozumieć argumentów, które [skarżący] starał się przedstawić”. Sąd zauważył dalej:
„W toku tego przedłużającego się postępowania sądowego pan McNamara usiłował powracać do argumentów i zarzutów, które nie spotkały się z uznaniem sądu na poprzednich okazjach...
Wiele z kwestii, które pan McNamara usiłował przed nami argumentować, nie może być teraz przed nami skutecznie argumentowanych.”
Sąd stwierdził, że nie jest mu dane ponownie rozpatrywać różnych decyzji podjętych wcześniej w odniesieniu do aspektów postępowania sądowego w kontekście odwołań tymczasowych. Zakończyło to kwestie merytoryczne w postępowaniu sądowym. Jedyną pozostałą kwestią były koszty.

Tods Murray złożyła wniosek o zasądzenie kosztów, a skarżący złożył różne wnioski. Izba Pierwsza wyznaczyła rozprawę na 1 lipca 2013 roku. Skarżący skontaktował się jednak z sądem, oświadczając, że jest chory, więc rozprawa została odroczona na 22 lipca. Następnie poinformował sąd, że 22 lipca jest na wakacjach. Sąd uznał to za niewystarczający powód nieobecności i utrzymał termin. Skarżący nie stawił się na rozprawie 22 lipca 2013 roku. Izba Pierwsza przyznała kolejne tygodniowe odroczenie, aby dać skarżącemu „ostateczną szansę na stawienie się”. Pisarz sądowy i prawnicy Tods Murray starali się zwrócić uwagę skarżącego na rozprawę, która została wyznaczona na 29 lipca 2013 roku, za pośrednictwem e-maila, telefonu oraz osobistym stawiennictwem pod adresem zamieszkania skarżącego. 29 lipca 2013 roku skarżący nie stawił się, a rozprawa odbyła się w jego nieobecności. Sędzia przyznał rację Tods Murray w kwestii kosztów, ustalając je w podwyższonej, karnej stawce w świetle postępowania skarżącego. Sąd skomentował:
„Gdy to powództwo zostało wniesione po raz pierwszy w 1996 roku, wydawało się, że będzie krótkie. Powód dochodził zapłaty od pozwanego zaległych honorariów zawodowych. Było to więc proste powództwo o odzyskanie długu. Od tego czasu pan McNamara wprowadził wiele kwestii faktycznych i prawnych, które zostały wyczerpująco zbadane podczas wielu rozpraw.”
W odniesieniu do postępowania skarżącego stwierdził, że było ono:
„...nierozsądne i niedopuszczalne. Spowodował tym samym niepotrzebne wydatki powoda...”
Sąd przyznał również Tods Murray dodatkową opłatę w celu odzwierciedlenia „ogromnej ilości” korespondencji i dokumentów wysłanych przez skarżącego do prawników Tods Murray, z których wiele było nieistotnych, złożoności postępowania, biorąc pod uwagę „liczbę, trudność i nowość podnoszonych pytań”, umiejętności, czasu, pracy i wiedzy specjalistycznej wymaganej od prawników oraz oskarżeń o oszustwo, niekompetencję i złą wiarę kierowanych pod adresem poszczególnych prawników w Tods Murray. Sąd odrzucił szereg wniosków złożonych przez skarżącego. Skarżący odwołał się i złożył szereg dokumentów. Odwołanie zostało odrzucone 16 lipca 2014 roku. 13 listopada 2014 roku uznano, że skarżący „odpowiada za koszty” (to jest ponosi odpowiedzialność za koszty) tego odwołania. Jego różne wnioski zostały oddalone. Izba Druga ponownie zauważyła, że skarżący usiłował wznowić kwestie już rozstrzygnięte i nadal wyrażał swoje niezadowolenie z merytorycznych decyzji sądu.

Tymczasem w 2009 roku Lord Advocate (główny prawnik rządu szkockiego) złożył wniosek o uznanie skarżącego za skrajnie konfliktowego powoda. Powołał się na cztery zestawy postępowań, w tym na postępowanie przeciwko Tods Murray. 4 czerwca 2009 roku Izba Druga uznała skarżącego za skrajnie konfliktowego powoda, ale wyłączyła postępowanie przeciwko Tods Murray z postanowienia. Sąd odniósł się do bezzasadnych zarzutów skarżącego dotyczących braku autentyczności dokumentów, które określił jako „poważne nadużycie procesu”. Wnioskując w ten sposób, wziął również pod uwagę ustalenie, że wykorzystał dowód w postępowaniu przeciwko Tods Murray do celów pobocznych. Ponadto marnował czas z powodu swojego braku organizacji i uporczywego dochodzenia nieistotnych kwestii w tym postępowaniu. Sąd zauważył, że skarżący uznał, że jego brak wiedzy prawniczej spowodował opóźnienia w postępowaniu.


Wnioskodawca jest prawnikiem, który pisze również artykuły do różnych rosyjskich czasopism prawniczych oraz internetowych baz i sieci informacji prawnej. Zdaniem wnioskodawcy jego praca zazwyczaj wymaga obszernych badań naukowych, w tym w dziedzinie egzekwowania prawa w Kraju Chabarowskim. Swoje twierdzenie poparł kopiami umów z znanymi rosyjskimi wydawnictwami i właścicielami szeregu czasopism prawniczych, w tym jednym nadzorowanym przez Sekretariat Prezydenta Federacji Rosyjskiej. Na mocy umów zobowiązał się do pisania artykułów na określone tematy o znaczeniu prawnym i społecznym. Po otrzymaniu zadania napisania artykułu o prostytucji i walce z nią w Kraju Chabarowskim, 12 maja 2009 r. wnioskodawca napisał list polecony do szefa zarządu policji Kraju Chabarowskiego, prosząc o dane statystyczne na potrzeby swoich badań. Istotne fragmenty brzmiały:

„[Jestem] zainteresowany [uzyskaniem] informacji za okres od 2000 do 2009 roku, w szczególności:
- [informacje o] liczbie osób pociągniętych do odpowiedzialności administracyjnej na podstawie art. 6.11 ... Kodeksu o Wykroczeniach Administracyjnych (prostytucja), z podziałem na płeć, miejsce zamieszkania (mieszkańcy Kraju Chabarowskiego lub osoby przyjezdne), obywatelstwo (obywatele Federacji Rosyjskiej, cudzoziemcy lub osoby bezpaństwowe) oraz rok [popełnienia wykroczenia];
- [informacje o] liczbie spraw karnych wszczętych w wymienionym okresie na podstawie art. 241, 242, 242.1 [i] 127.1 (sprawy związane z eksploatacją seksualną) ... Kodeksu Karnego, z podziałem na konkretne artykuły ... oraz rok [wszczęcia sprawy];
- [informacje o] liczbie osób pociągniętych do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 241, 242, 242.1 [i] 127.1 ... ... Kodeksu Karnego, z podziałem na płeć, wiek, wykształcenie, miejsce stałego zamieszkania (mieszkańcy Kraju Chabarowskiego lub osoby przyjezdne), obywatelstwo oraz okres [popełnienia przestępstwa];
- ogólne informacje o wyrokach wydanych wobec osób pociągniętych do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 241, 242, 242.1 [i] 127.1 ... ... Kodeksu Karnego – rodzaje kar i w ilu przypadkach zostały one orzeczone oraz lata [ich orzeczenia].
...
[Podkreślam], że nie potrzebuję żadnych konkretnych danych osobowych dotyczących osób pociągniętych do odpowiedzialności administracyjnej lub karnej; [potrzebuję jedynie] ogólnych informacji statystycznych do napisania artykułu naukowego.”

Z potwierdzenia odbioru wynika, że list dotarł do zarządu policji Kraju Chabarowskiego 25 maja 2009 r. Zgodnie z prawem rosyjskim urzędnicy państwowi muszą udzielić odpowiedzi na listy od osób fizycznych w ciągu trzydziestu dni. Wobec braku jakiejkolwiek odpowiedzi, 26 czerwca 2009 r. wnioskodawca wniósł pozew do Sądu Rejonowego w Chabarowsku („Sąd Rejonowy”), skarżąc, że władze policji nie udzieliły mu żądanych informacji i domagając się dostępu do nich. Powołując się na ustawę o informacji (patrz niżej) oraz art. 10 Konwencji, argumentował, że dorozumiana odmowa urzędników udzielenia mu informacji była bezprawna, gdyż nie ubiegał się o dostęp do żadnych poufnych danych osobowych, tajemnic państwowych ani informacji dotyczących wewnętrznych metod pracy policji. Twierdził, że jego wniosek dotyczył wyłącznie danych statystycznych o charakterze ogólnym, gromadzonych przez Centrum Informacyjne zarządu policji Kraju Chabarowskiego (nazywane dalej „Centrum Informacyjne”).

18 lipca 2009 r. wnioskodawca otrzymał list od szefa Centrum Informacyjnego, zawiadamiający go, że informacje tak szczegółowe, jakich prosił, mogą zostać zebrane jedynie na podstawie pisemnego rozkazu wydanego przez zastępcę Ministra Spraw Wewnętrznych, szefa regionalnego lub miejskiego zarządu policji lub ich wydziałów albo prokuratora lub śledczego z prokuratury. Centrum Informacyjne nie gromadziło takich informacji na żądanie osób prywatnych. Zestawione ogólne dane statystyczne były przekazywane do Federalnej Służby Statystyki Państwowej, a w szczególności do jej oddziału regionalnego dla Kraju Chabarowskiego, do którego wnioskodawca mógł zwrócić się o dane statystyczne. 19 lipca 2009 r. wnioskodawca napisał list polecony do Służby Statystyki Państwowej Kraju Chabarowskiego (nazywanej dalej „Służbą Statystyki”), prosząc o dane statystyczne na potrzeby swoich badań. 23 lipca 2009 r. szef Służby Statystyki odpowiedział, stwierdzając, że szczegółowe informacje statystyczne dotyczące walki z prostytucją nigdy nie zostały przekazane przez zarząd policji Kraju Chabarowskiego. Wnioskodawca złożył kopie swoich listów z Centrum Informacyjnego i Służby Statystyki do Sądu Rejonowego.

4 sierpnia 2009 r. Sąd oddalił powództwo wnioskodawcy z powodu, że Centrum Informacyjne nie było uprawnione do rozpatrywania wniosków o dane od osób prywatnych. Zgodnie z prawem wewnętrznym do zadań Służby Statystyki należało rozpowszechnianie oficjalnych danych statystycznych na szeroką gamę tematów, w tym tych mieszczących się w zakresie zainteresowań wnioskodawcy. Sąd zauważył również, że wnioskodawcy nie udało się uzyskać poszukiwanych informacji ze źródeł otwartych, takich jak biblioteki, archiwa i Internet. Sąd Rejonowy podkreślił również, że żądana informacja nie dotyczyła praw i uzasadnionych interesów wnioskodawcy, w związku z czym odmowa władz udzielenia mu dostępu do takiej informacji była legalna i uzasadniona na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o informacji.

Wnioskodawca odwołał się, argumentując między innymi, że władze policji wyłącznie dysponowały poszukiwanymi przez niego informacjami i że nie miał żadnych innych środków, w tym poprzez pomoc Służby Statystyki, uzyskania niezbędnych danych. Ponadto podał, że fakt, że jego prawa i uzasadnione interesy nie były dotknięte żądaną informacją, nie miał znaczenia dla sprawy, ponieważ zgodnie z prawem rosyjskim dostęp do informacji publicznej przysługiwał nie tylko bezpośrednio zainteresowanym. 16 września 2009 r. Sąd Kraju Chabarowskiego utrzymał w mocy wyrok z 4 sierpnia 2009 r. Powołując się na art. 8 ust. 2 ustawy o informacji, uznał, że władze nie były zobowiązane do udzielenia wnioskodawcy informacji, ponieważ nie dotyczyła ona jego praw i uzasadnionych interesów.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1966 i 1957 roku. Mieszkają we wsi Komsomolskoje w Czeczeńskiej Republice. Pierwsza skarżąca jest żoną pana Szamchana Abubakarowa, który urodził się w 1963 roku. Druga skarżąca jest żoną pana Badrudiego Abubakarowa, który urodził się w 1949 roku. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Około godziny 16:30 30 września 2002 roku bracia Szamchan Abubakarow i Badrudi Abubakarow oraz ich siostrzeniec pan A.El. podróżowali pojazdem GAZ-3110 („Wołga”) drogą prowadzącą z osady Stara Sunża do wsi Berkat-Jurt w Czeczenii. Około godziny 17:00 drogą przejeżdżał konwój trzech bojowych wozów piechoty (БМП-2). Krewni skarżących zjechali na bok, aby przepuścić bojowe wozy piechoty. „Wołga” i kilka innych samochodów znajdowało się na poboczu, gdy jeden z bojowych wozów piechoty nagle skręcił i przejechał po „Wołdze”, a następnie odjechał w kierunku Starej Sunży. Wszyscy trzej pasażerowie zginęli na miejscu. Kilku mieszkańców Berkat-Jurt było świadkami zdarzenia. Tego samego dnia Sz., oficer operacyjny z groźnieńskiego wydziału spraw wewnętrznych (Районный отдел внутренних дел (РОВД)) (dalej „ROVD”), zgłosił zdarzenie szefowi komisariatu, stwierdzając, że „Wołga” została przejechana przez bojowy wóz piechoty przewożący żołnierzy. Policja przesłuchała pana Sz.A. Oświadczył on, że jego bracia Szamchan Abubakarow i Badrudi Abubakarow oraz siostrzeniec pan A.El. wracali z pogrzebu, gdy ich pojazd został przejechany przez bojowy wóz piechoty z żołnierzami, którzy uciekli z miejsca zdarzenia i pojechali do bazy wojskowej w Chankale. Policja przesłuchała również pana I.A., który zeznał, że jechał do Starej Sunży, gdy zobaczył na drodze konwój bojowych wozów piechoty i „Wołgę” na poboczu przepuszczającą go. Jeden z bojowych wozów piechoty nagle skręcił w stronę „Wołgi”, przejechał po niej, zabijając wszystkich trzech pasażerów. Następnie przejechał przez punkt kontrolny w Starej Sunży. Świadek i inni obecni podczas zdarzenia natychmiast pojechali na komisariat, aby to zgłosić. Policja dokonała oględzin „Wołgi”, która została na miejscu zdarzenia. Wewnątrz uszkodzonego pojazdu znaleziono ślady krwi i tkanki mózgowej. Nie zebrano żadnych dowodów. 1 października 2002 r. prokuratura rejonowa w Groznym wszczęła śledztwo w sprawie wypadku na podstawie art. 264 § 3 Kodeksu Karnego (naruszenie przepisów ruchu drogowego, spowodowanie śmierci przez niedbalstwo). Akta sprawy otrzymały numer 56155. Zarządzono również sekcję zwłok Szamchana Abubakarowa, Badrudiego Abubakarowa i pana A.El. 8 października 2002 r. biegli orzekli, że ich śmierć nastąpiła w wyniku wypadku. 1 października 2002 r. śledczy przesłuchali pana B.S. i pana I.S., z których obaj zeznali, że 30 września 2002 r. prowadzili pojazd GAZ-53, gdy widzieli trzy bojowe wozy piechoty, z których jeden miał numer seryjny 171, naruszające przepisy ruchu drogowego. Przejechał on po samochodzie „Wołga”, a następnie odjechał w kierunku Starej Sunży. Natychmiast pojechali do uszkodzonego pojazdu i znaleźli w środku trzy martwe osoby. 8 października 2002 r. śledczy wysłali zapytanie do jednostki wojskowej nr 20102 o informacje o pochodzeniu bojowego wozu piechoty nr 171. Nie udzielono odpowiedzi na to zapytanie ani na żadne z kolejnych zapytań wysłanych przez śledczych. 24 listopada 2002 r. prokurator nadzorujący nakazał śledczym podjęcie szeregu kroków, w tym przesłuchanie licznych świadków zdarzenia, takich jak mieszkańcy i funkcjonariusze służb porządkowych obsadzający punkty kontrolne, przez które przejechały bojowe wozy piechoty uciekając z miejsca zdarzenia. 11 listopada lub w grudniu 2002 r. śledczy przesłuchali szefa lokalnej administracji, pana Ch.D., który oświadczył między innymi, że dowiedział się o zdarzeniu krótko po jego zaistnieniu. Natychmiast udał się na każdy z punktów kontrolnych na drodze między Starą Sunżą a Berkat-Jurt. Na punkcie kontrolnym obsadzonym przez policjantów z groźnieńskiego komisariatu powiadomiono go, że dwie minuty przed jego przybyciem przejechały tam trzy bojowe wozy piechoty i pojechały w kierunku Chankały, gdzie znajdowała się główna baza wojskowa sił federalnych. Udał się do wojskowej prokuratury w Chankale, gdzie poinformowano go, że śledczy udał się już na miejsce i ustalił, że dwa z bojowych wozów piechoty miały numery seryjne 171 i 153; że po tym, jak bojowy wóz piechoty przejechał po „Wołdze”, żołnierz wysiadł z jednego z nich i sprawdził, czy pasażerowie samochodu nie żyją. Następnie bojowe wozy piechoty odjechały. Świadek zeznał również, że 2 lub 3 października 2002 r. pan A.E., który pracował jako kierowca w bazie wojskowej w Chankale, powiedział mu, że około godziny 17:00 30 września 2002 r. widział trzy bojowe wozy piechoty z 78 pułku wjeżdżające z dużą prędkością do bazy. 1 grudnia 2002 r. śledztwo zostało zawieszone z powodu nieustalenia sprawców. Skarżących nie poinformowano. 28 maja 2003 r. ROVD odpowiedział na wniosek skarżących o informacje, stwierdzając, że śledztwo ustaliło, że około godziny 16:30 30 września 2002 r. nieznana osoba kierująca bojowym wozem piechoty zderzyła się z „Wołgą” prowadzoną przez Szamchana Abubakarowa, w której pasażerem był Badrudi Abubakarow. W wyniku wypadku kierowca i dwaj pasażerowie zginęli na miejscu. Kierowca bojowego wozu piechoty uciekł z miejsca zdarzenia. Dokument stwierdzał również, że materiały dotyczące wypadku zostały przesłane do wojskowej prokuratury w Chankale. W nieokreślonym dniu przed 5 czerwca 2006 r. wznowiono śledztwo. Skarżących nie poinformowano. W nieokreślonym dniu między czerwcem a październikiem 2006 r. śledztwo zostało ponownie zawieszone. Skarżących nie poinformowano. 25 października 2006 r. zastępca prokuratora rejonowego uchylił decyzję o zawieszeniu postępowania jako niezgodną z prawem i nakazał wznowienie śledztwa oraz podjęcie przez śledczych szeregu kroków, w tym ustalenie właścicieli bojowych wozów piechoty nr 171 i 153 oraz wykonanie poleceń z 1 października 2002 r. (patrz powyższy paragraf 14). 30 października 2006 r. skarżącom nadano status pokrzywdzonego w postępowaniu karnym. W różnych datach w październiku i listopadzie 2006 r. śledczy przesłuchali kilku mieszkańców Berkat-Jurt, z których wszyscy zeznali, że przybyli na miejsce krótko po zdarzeniu i że, według świadków, „Wołga” została przejechana przez wojskowy bojowy wóz piechoty. 16 listopada 2006 r. śledczy przesłuchali pana A.D., który zeznał, że około godziny 16:00 30 września 2002 r. widział wojskowy konwój na drodze między Starą Sunżą a Berkat-Jurt oraz „Wołgę” stojącą na poboczu i przepuszczającą konwój. Jeden z bojowych wozów piechoty nagle zjechał z drogi i przejechał po „Wołdze”. Następnie bojowy wóz piechoty odjechał w kierunku Chankały. 25 listopada 2006 r. śledztwo zostało ponownie zawieszone. 4 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy w Groznym Czeczeńskiej Republiki uwzględnił skargę skarżących na decyzję o zawieszeniu śledztwa. Sąd stwierdził, że pomiędzy wszczęciem śledztwa 1 października 2002 r. a jego zawieszeniem 1 grudnia 2002 r. śledczy nie podjęli niezbędnych kroków w celu ustalenia sprawców, ograniczając się do wysłania dwóch niesprecyzowanych zapytań o informacje do władz wojskowych, mimo że z materiałów sprawy wynikało jasno, że po spowodowaniu wypadku bojowe wozy piechoty wjechały do bazy wojskowej w Chankale. Mimo instrukcji prokuratora nadzorującego z 25 października 2006 r., śledczy ponownie wysłali tylko dwa zapytania o informacje do władz wojskowych i ponownie zawiesili śledztwo 25 listopada 2006 r., ponieważ nie otrzymali odpowiedzi. Sąd uchylił tę decyzję i nakazał wznowienie postępowania. 14 lipca 2007 r. prokurator nadzorujący wznowił śledztwo, uznając, że zostało ono zawieszone niezgodnie z prawem. Nakazano śledczym podjęcie szeregu kroków, w tym wysłanie nowych zapytań do władz wojskowych dotyczących możliwego pochodzenia bojowych wozów piechoty nr 171 i 153. W nieokreślonych datach w lipcu 2007 r. śledczy przesłuchali dwóch mieszkańców Berkat-Jurt, z których obaj zeznali, że dowiedzieli się o zdarzeniu od swoich współmieszkańców. 15 sierpnia 2007 r. śledztwo zostało ponownie zawieszone. W nieokreślonym dniu przed majem 2011 r. sprawa została przekazana do Komitetu Śledczego Czeczenii. Postępowanie jest w toku. Rząd nie kwestionował faktów przedstawionych przez skarżących. Na żądanie Sądu Rząd dostarczył kopie całego akt śledztwa w sprawie karnej nr 56155, liczących dziewięćdziesiąt sześć stron.


Skarżący są małżonkami. Oboje urodzili się w 1957 roku i mieszkają w Colares. Pierwszy skarżący jest znanym dziennikarzem w Portugalii. W czasie, o którym mowa, był redaktorem naczelnym dziennika „Público”. 29 września 2006 roku gazeta opublikowała artykuł redakcyjny napisany przez pierwszego skarżącego, zatytułowany „Strategia pająka” („A estratégia da aranha”); artykuł dotyczył wyboru Prezesa Sądu Najwyższego, który odbył się dzień wcześniej. Artykuł wyrażał opinię pierwszego skarżącego na temat nowo wybranego Prezesa, sędziego N.N., oraz o tym, co jego wybór oznacza dla portugalskiego systemu sądownictwa. Artykuł redakcyjny pierwszego skarżącego brzmi następująco:

„Strategia pająka N.N., człowieka, który będzie przewodniczył Sądowi Najwyższemu, reprezentuje ciemną stronę naszego wymiaru sprawiedliwości.
Chcesz symbol, przedstawiciela, wzorzec błędów portugalskiego systemu sądownictwa? To łatwe: wystarczy wymienić imię i nazwisko N.N., a wszystkie błędy, jakie przychodzą Ci na myśl w związku z korporacjonizmem, konserwatyzmem, atawizmem, manipulacją, grami cieni i wpływami, natychmiast nasuwają się na myśl.
Sędzia – ponieważ mówimy o sędzi – jest człowiekiem tak inteligentnym, jak i machiavellistycznym. Przez lata, najpierw w Związku Zawodowym Sędziów [Associação Sindical dos Juízes], potem [jako członek] Wysokiej Rady Sądownictwa [Conselho Superior da Magistratura – dalej „Rada”], a na końcu [zasiadając w] Sądzie Najwyższym, ta osoba – o której większość Portugalczyków nigdy nie słyszała – tkała sieć powiązań, wzajemnych przysług, łask i obietnic (jest jeszcze gorsze słowo, ale go uniknę), co umożliwiło mu wczoraj wczepienie w swoją nieco potarganą grzywę pióra pawia, którego mu brakowało: prezesurę Sądu Najwyższego. Stanowisko to nie jest warte wiele (który z czytelników wie, że obecny prezes tego sądu jest, formalnie, czwartą co do ważności osobą w państwie?). Niesie ze sobą pewne synekury, może jakieś przywileje... ale ma małą rzeczywistą władzę.
Problem jednak leży w tym pytaniu: czy ma, czy będzie miał [rzeczywistą władzę]? Panowie sędziowie, którzy jakiś czas temu prowadzili spór [z sędziami] Trybunału Konstytucyjnego, aby ustalić, kto zajmuje ważniejsze miejsce w hierarchii (ci z Sądu Najwyższego wygrali... ale dali tym z Trybunału Konstytucyjnego pocieszenie w postaci dysponowania samochodem wysokiej klasy...), nie są nawet zbyt szanowani. [To] ich własna wina, ponieważ wiadomo, że zajmują miejsca w Sądzie Najwyższym tylko przez kilka miesięcy, aby podkręcić swoje emerytury. Prezes tej ogromnej korporacji najczcigodniejszych sędziów miał małą władzę; [jednak]... N.N. przedstawił się wyborcom – to znaczy swoim rówieśnikom, i tym, którym pomógł awansować na stanowisko, z którego jednego dnia będą mogli go wybrać – w rodzaju manifestu, który sprawia, że włosy stają dęba na głowie najbardziej spokojnego obywatela. Człowiek nie zrobił tego z dobroci swojego serca: w tym samym czasie, gdy działał jako związkowiec (poprosił o podwyżkę swojego wynagrodzenia i aby przydzielać sędziom mniej pracy...), działał jak ktoś, kto chciał obalić reżim (chcąc zasiadać w Radzie Państwa [Conselho de Estado]) i dodał lśniący (z powodu nagromadzonego łoju) kapelusz „opornika” reform w sektorze sądownictwa. Jeśli wskazane byłoby, aby Prezes Sądu Najwyższego zwracał większą uwagę na Monteskiusza i zasadę podziału władz niż na podręcznik CGTP [Generalna Konfederacja Portugalskich Pracowników], N.N. zrobił dokładnie odwrotnie. Sformułował swoje żądania w wielkogębstwym stylu hutnika w futurystycznym obrazie „socjalistycznego realizmu”, zapominając, że jest sędzią i najwyższym przedstawicielem trzeciej [władzy], wymiaru sprawiedliwości, i rościł sobie miejsce przy stole „pierwszej [władzy]”, władzy wykonawczej. Prawdą jest, że władza Rady Państwa jest nieszkodliwa jak pióro bycia prezesem Sądu Najwyższego, ale samo roszczenie ma w sobie dwie perwersje. Po pierwsze, jest to znak, że N.N. bardziej dba o swoją widoczność w mediach niż o problemy sprawiedliwości. Po drugie, i o wiele poważniejsze, człowiek ten zgłasza się na ochotnika, by być twarzą grupy sędziów [która jest] przeciwko reformatorskim decyzjom osób sprawujących władzę polityczną, które są obecnie przedmiotem szerokiego konsensusu między partią rządzącą a główną siłą opozycyjną.
Jest to tak patetyczne, że budzi śmiech, gdybyśmy nie byli w Portugalii i gdybyśmy nie rozumieli, jak działają strategie pająków. Człowiek ten, wierzę bez obawy o sprzeciw, jest tak inteligentny i biegły, że jest niebezpieczny. Ale ma już przeciwnika: nowego Prokuratora Generalnego Republiki, P.M., jednego z rzadkich ludzi, którzy mieli odwagę, by mu się sprzeciwić.”

Wybory były relacjonowane w dniach poprzedzających i następujących po nich w różnych artykułach w prasie krajowej. Jednym z tych artykułów, opublikowanych w „Público” 6 sierpnia 2006 roku, był wywiad z członkiem (juiz conselheiro) Sądu Najwyższego, P.M., który ostro skrytykował system wyborów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego. Istotne fragmenty wywiadu brzmią następująco:

„... Pyt.: Dlaczego nie zgadzasz się z obecnym systemem wyboru Prezesa Sądu Najwyższego (SN)? P.M.: Jedną z funkcji Wysokiej Rady Sądownictwa (Rady) jest ocena sędziów, którzy awansują na stanowisko członka SN. Jak dostają się do Sądu Najwyższego? Przez konkurs oraz ocenę ich pracy przez członków Rady. Wśród tych członków jest prezes sędziów, który, oczywiście... ma pewien stopień kontroli nad [tymi sędziami]. Nikomu nie przychodzi do głowy, że nie są to ludzie, których sobie ufa... i ja sam nie kwestionuję tych ludzi. Chodzi o system. P.M.: Po prostu zobacz, co się dzieje. Wiceprezes Rady jest jedną z kluczowych postaci w wyborze członków SN. Ten człowiek nigdy nie powinien być w stanie [kandydować w wyborach do SN], ponieważ ci, którzy go będą wybierać, to ci, których on oceniał. P.M.: To zniekształcony system... To nie ludzie – oni wszyscy są poważni i uczciwi; problem leży w samym systemie. P.M.: Tak; sposób, w jaki działają te [wybory], budzi wątpliwości i pytania. Jest to wybór, który ma zniekształcony wygląd. Czy tak jest, nie wiem... Ale jasne jest, że jeśli [osoba] odgrywa kluczową rolę w przyjęciu A lub B do [organizacji], to gdy [ta osoba] ma głos, będzie głosować na osobę, która ją przyjęła.”

W latach 2001–2006 w mediach opublikowano kilka artykułów na temat systemu wyborów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego w kontekście wyborów odbywających się w tym okresie. Niektóre z tych artykułów podważały ten system. Na przykład 13 lipca 2004 roku „Diário de Notícias” opublikował artykuł, napisany przez L.L. i zatytułowany „Ocenianie sędziów może wiązać się ze strategią władzy” („Graduação de juízes pode envolver estratégia de poder”), dla którego przeprowadził wywiad z sędzią, który zakwestionował konkurs [w 2004 roku] do Sądu Najwyższego i który wysunął zarzuty, że sędzia N.N. stał za rzekomą strategią. W tym artykule L.L. przywołał dokument krążący wśród sędziów, w którym zarzucano, że „N.N. przygotował ocenę sędziów, aby zabezpieczyć wystarczającą liczbę głosów, aby zostać wybranym Prezesem SN w następnych wyborach”.

7 grudnia 2007 roku sędzia N.N. wniósł pozew do Sądu Cywilnego w Lizbonie przeciwko skarżącym o zniesławienie. Wniósł o odszkodowanie za szkodę niemajątkową w wysokości 150 000 euro (EUR). Skarżący wnieśli o oddalenie powództwa i argumentowali, że druga skarżąca nie powinna być stroną (była stroną nielegitymowaną), ponieważ nie odniosła korzyści z artykułu ani nie miała o nim wcześniejszej wiedzy. W rzeczywistości druga skarżąca w ogóle nie uczestniczyła w pisaniu ani publikacji artykułu pierwszego skarżącego; postępowanie cywilne o zniesławienie zostało wszczęte przeciwko niej na podstawie art. 1691 i 1695 portugalskiego Kodeksu Cywilnego.

W trakcie postępowania pierwszy skarżący próbował udowodnić, m.in., (i) że oparł swoją opinię na różnych artykułach opublikowanych w mediach na temat wyborów do Sądu Najwyższego, na informacjach uzyskanych ze źródła, którego tożsamość była poufna, oraz na rozmowach, które przeprowadził z różnymi osobami z wymiaru sprawiedliwości (w tym sędziami, którzy zakwestionowali wyniki konkursu na stanowiska sędziów w 2004 roku); (ii) że artykuł dotyczył sprawy interesu publicznego; oraz (iii) że napisał go w dobrej wierze. W tym celu przesłuchano kilku świadków, w tym dziennikarzy i osób z wymiaru sprawiedliwości (comunidade judiciária). Istotne zeznania brzmią następująco:

(i) M.P., przewodniczący Izby Adwokackiej w latach 2007–2013, z którym rozmawiał pierwszy skarżący, wspomniał, że prowadził rozmowy z przeciwnikami sędziego N.N., którzy odnosili się do metod stosowanych przez sędziego N.N. w celu uzyskania tego, czego chciał;
(ii) M.J., były przewodniczący Izby Adwokackiej, uznał, że pierwszy skarżący wyraził krytykę polityczną i nie zamierzał atakować człowieka osobiście, ale raczej w jego roli polityka i pod kątem jego sposobu uprawiania polityki oraz jego kariery, która opierała się na związkach zawodowych;
(iii) L.L. wspomniał, że skontaktował się w związku z napisanym przez siebie artykułem z różnymi osobami z wymiaru sprawiedliwości (sędziami, którzy wzbudzili podejrzenia co do konkursu do Sądu Najwyższego, sędziami ze związku zawodowego sędziów oraz prokuratorami) na temat sędziego N.N. i systemu wyborów do Sądu Najwyższego; przyznał również, że nie rozmawiał z członkami Rady ani z sędzią N.N. na ten temat.

13 listopada 2009 roku Sąd Cywilny w Lizbonie orzekł na rzecz powoda. Uznał, że kwestionowany artykuł naruszył reputację powoda, a wyrażenia użyte przez pierwszego skarżącego były nieproporcjonalne i wyraźnie przekroczyły granice wolności wyrażania opinii. Uznał, że artykuł podważył zaufanie publiczne do sędziego N.N. i Wysokiej Rady Sądownictwa, tym samym naruszając jego cześć i reputację. Pierwszy skarżący został zobowiązany do zapłaty 35 000 euro zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. W odniesieniu do drugiej skarżącej Sąd Cywilny w Lizbonie uznał, że na mocy art. 1692 Kodeksu Cywilnego nie powinna ona być stroną postępowania, a kwota odszkodowania wynika z czynności przypisywalnej tylko pierwszemu skarżącemu. Istotne fragmenty wyroku brzmią następująco:

„...
Artykuł redakcyjny jest ... odpowiedzialnością jego redaktorów ..., pojawia się w każdym wydaniu publikacji i koncentruje się na najważniejszych wydarzeniach dnia lub tego wydania, mając na celu komentowanie, analizowanie, namawianie – w sumie, kształtowanie opinii.
...
Kwestionowany artykuł redakcyjny został opublikowany 29 września 2006 roku – w dniu bezpośrednio następującym po wyborze powoda na Prezesa Sądu Najwyższego.
Ustalone fakty demonstrują nam, że powód, jako członek Sądu Najwyższego, ubiegał się o stanowisko prezesa tego sądu i został wybrany 53 głosami z 72 możliwych, co oznacza, że został wybrany przez 73,6% [możliwych głosów].
To jest kontekst artykułu redakcyjnego.
...
[Artykuł redakcyjny bada] powoda na dwóch poziomach: jak on, rzekomo, osiągnął wyniki wyborcze; oraz jego program wyborczy jako kandydata na wybory na prezesurę Sądu Najwyższego.
W odniesieniu do pierwszego tematu ... w [artykule redakcyjnym] nie ma wyrażenia żadnego osądu wartościującego. Jest to stwierdzone jako fakt – jako sposób zachowania ze strony powoda: że powód pomógł tym, którzy go wybrali, w awansie na stanowisko członka Sądu Najwyższego, biorąc pod uwagę funkcję, którą pełnił przez całe życie jako lider związkowy oraz jako członek i Wiceprezes Wysokiej Rady Sądownictwa.
Podstawowym celem było stwierdzenie, że przez całe życie powód prowadził strategię [zdobycia władzy], która zbudowała kolegium elektorów, w którym mógł mieć zaufanie, [dążąc do tego celu] poprzez pełnione funkcje, w szczególności [podczas swojego czasu w] Radzie.
Prawdą jest, że powód był liderem związku zawodowego sędziów, członkiem Rady w latach 1989–1990 (i Wiceprezesem w latach 2001–2004) oraz 28 września 2006 roku został wybrany Prezesem Sądu Najwyższego.
...
Pozwany nie udowodnił prawdziwości tego zarzutu.
Pozwany dodatkowo argumentuje, że wyrażona w artykule redakcyjnym opinia była oparta – biorąc pod uwagę brak przejrzystości całej procedury – na jego znajomości toczącej się debaty publicznej na temat wyboru Prezesa Sądu Najwyższego, funkcjonowania Wysokiej Rady Sądownictwa oraz powoda.
...
W niniejszej sprawie ustalono, że gdy pozwany pisał artykuł redakcyjny, był zaznajomiony z wiadomościami i opiniami wymienionymi w dokumentach [zawartych w aktach sprawy] ... i rozmawiał z ludźmi.
Ustalone fakty dotyczą publikacji kilku artykułów na temat wyżej wymienionych kwestii ...
Jednak nie jest zrozumiałe, w jaki sposób lub w jakim stopniu te artykuły pozwoliły wnioskodawcy dojść do wniosku, że: „Przez lata, najpierw w związku zawodowym sędziów, potem [jako członek] Wysokiej Rady Sądownictwa, a na końcu [zasiadając w] Sądzie Najwyższym, ta osoba – o której większość Portugalczyków nigdy nie słyszała – tkała sieć powiązań, wzajemnych przysług, łask i obietnic (jest jeszcze gorsze słowo, ale go uniknę), co umożliwiło mu wczoraj wczepienie w swoją nieco potarganą grzywę pióra pawia, którego mu brakowało: prezesurę Sądu Najwyższego.
...
W świetle powyższego nie ma nic, co pozwoliłoby nam dojść do wniosku, że pozwany ustalił prawdziwość swoich komentarzy [poprzez dostęp do] wiarygodnych, różnorodnych i weryfikowalnych źródeł informacji.
...
[W odniesieniu do] programu wyborczego powoda jako kandydata w wyborach Prezesa Sądu Najwyższego ... [oświadczenia], które złożył na rzecz tego programu, mają pewne podstawy faktyczne.
W rzeczywistości udowodniono, że w liście rozprowadzonym do kolegów, powód, jako kandydat na prezesurę Sądu Najwyższego, bronił umocowania – poprzez rewizję konstytucyjną – Prezesa Sądu Najwyższego jako stałego członka Rady Państwa, a także poprawy w odpowiednim czasie, zgodnej z sytuacją gospodarczą kraju, wynagrodzenia członków Sądu Najwyższego.
Opinie powoda mogą być – i w państwie demokratycznym są – poddawane krytyce, tym bardziej gdy są wyrażane w kontekście jego kandydatury w wyborach Prezesa Sądu Najwyższego.
...”

W nieznanej dacie zarówno pierwszy skarżący, jak i sędzia N.N. wnieśli odwołania od wyroku pierwszej instancji do Sądu Apelacyjnego w Lizbonie. Pierwszy skarżący argumentował, m.in., że wyrok sądu lizbońskiego naruszył jego wolność wyrażania opinii i dlatego powinien zostać uchylony. Ponadto twierdził, że kwota odszkodowania, którą został zobowiązany zapłacić, była niezwykle wysoka, i kwestionował niektóre fakty ustalone przez sąd. Argumentował, że niektóre informacje uzyskał tylko pod warunkiem, że źródło dostarczające tych informacji pozostanie anonimowe. W swoim odwołaniu sędzia N.N. argumentował, że poziom odszkodowania powinien zostać ustalony na wyższej kwocie i że druga skarżąca powinna zostać uznana za stronę postępowania.

9 listopada 2010 roku Sąd Apelacyjny w Lizbonie utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji. Uznał, że niektóre komentarze pierwszego skarżącego nie przekroczyły granic wolności wyrażania opinii, ale że większość treści artykułu stanowiła atak na cześć, uczciwość i reputację sędziego N.N. Sąd Apelacyjny podkreślił, że pierwszy skarżący przekroczył swoje prawo do krytyki i informowania. Uznał również, że pierwszy skarżący nie był w stanie udowodnić w postępowaniu prawdziwości niektórych zarzutów zawartych w artykule, mimo że były one oparte na wcześniejszych artykułach opublikowanych w portugalskich mediach na temat sędziego N.N. i jego wyboru na Prezesa Sądu Najwyższego. W odniesieniu do faktów Sąd Apelacyjny w Lizbonie uznał, że fakty zostały poprawnie ustalone. Sąd Apelacyjny w Lizbonie nakazał skarżącym solidarnie zapłacić sędziemu N.N. 60 000 euro plus odsetki jako zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową. Uznał drugą skarżącą za stronę legitymowaną w postępowaniu i w odniesieniu do niej oparł swą decyzję na fakcie, że skarżący byli w małżeństwie w ustroju wspólności majątkowej (regime de comunhão de adquiridos) i nie miała żadnego źródła dochodu, a dlatego, na mocy portugalskiego Kodeksu Cywilnego, dochód zarabiany przez pierwszego skarżącego jako dziennikarza i redaktora gazety bezpośrednio korzystał im obojgu.

W nieznanej dacie w listopadzie 2010 roku skarżący i sędzia N.N., odpowiednio, wnieśli apelację i apelację wzajemną (recurso subordinado) od tego wyroku do Sądu Najwyższego. 15 grudnia 2011 roku Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania apelacji skarżących. Uznał, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Lizbonie nie wyraźnie zidentyfikował wszystkich faktów, które uznał za udowodnione; uniemożliwiło to Sądowi Najwyższemu rozpoznanie apelacji. Sąd Najwyższy nakazał, aby sprawa została przekazana z powrotem do Sądu Apelacyjnego w Lizbonie w celu sprostowania jego ustalenia faktów; co umożliwiłoby Sądowi Najwyższemu analizę kwestii prawnych, które zostały podniesione.

13 listopada 2012 roku Sąd Apelacyjny w Lizbonie wydał nowy wyrok, w którym utrzymał swój poprzedni wyrok z 9 listopada 2010 roku.

Jeśli chodzi o fakty, Sąd Apelacyjny w Lizbonie uznał, m.in., za ustalone następujące kwestie:
(i) powód był jedynym kandydatem na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego i wcześniej był członkiem oraz Wiceprezesem Wysokiej Rady Sądownictwa;
(ii) w prasie i blogach opublikowano kilka artykułów (w okresach poprzedzających i następujących po wyborach) na temat sędziego N.N. i jego programu wyborczego oraz przeszłych wyborów na prezesurę Sądu Najwyższego;
(iii) 6 sierpnia 2008 roku gazeta „Público” opublikowała wywiad z P.M., członkiem Sądu Najwyższego, w którym zakwestionował system wyborów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego z powodu możliwości jego zniekształcenia, ponieważ funkcje Rady obejmowały ocenę sędziów, którzy awansowali na stanowisko członka Sądu Najwyższego;
(iv) w odniesieniu do przeszłego konkursu do Sądu Najwyższego, dziennik „Diário de Notícias” opublikował w 2004 roku dwa różne artykuły, w których podniosł kwestie dotyczące oceny sędziów przez Radę i możliwej strategii władzy w to zaangażowanej; w jednym z artykułów (dla którego przeprowadzono wywiad z sędzią Sądu Apelacyjnego, który uczestniczył w konkursie, i do którego konsultowano dokument znany sędziom) wspomniano, że sędzia N.N. już zebrał poparcie dla swojego wyboru w następnych wyborach na stanowisko Prezesa SN;
(v) w 2001 roku „Público” opublikował artykuł redakcyjny [wówczas redaktora naczelnego] krytykujący system wyboru Prezesa Sądu Najwyższego i sędziów Rady; w odniesieniu do tych ostatnich, skrytykowano lobbing sędziego N.N. na własną korzyść podczas pełnienia funkcji lidera związkowego;
(vi) artykuł redakcyjny pierwszego skarżącego otrzymał zarówno pozytywne, jak i negatywne komentarze w prasie i blogach;
(vii) pierwszy skarżący miał wiedzę o różnych artykułach opublikowanych w mediach przed wyborami i rozmawiał z różnymi osobami na ich temat, sędziego N.N. i funkcjonowania Rady.

Co do analizy meritum sprawy, istotne fragmenty wyroku brzmią następująco:

„...
W niniejszej sprawie ważne jest wzięcie pod uwagę [faktu], że osoba, o której mowa w ... tekście napisanym przez pozwanego, jest postacią publiczną, będąc czwartą co do ważności osobą w państwie: Prezesem Sądu Najwyższego.
Mimo bycia postacią publiczną, a więc bardziej podatną na [bycie celem] krytyki publicznej, jego cześć jest nadal chroniona...
...
... ważne jest podkreślenie, że pojawił się w okresie następującym po wyborze Prezesa Sądu Najwyższego przez jego rówieśników.
...
... tekst dotyka powoda nie tylko jako postaci publicznej, ale także w jego ściśle osobistej sferze. W rzeczywistości, zaczynając od tej ostatniej, wyrażenia „które umożliwiły mu wczoraj wczepić w swoją nieco potarganą grzywę pióra pawia, którego mu brakowało” i „... i dodał lśniący (z powodu nagromadzonego łoju) kapelusz „opornika” reform w sektorze sądownictwa” wydają się jawnie wykraczać poza prawo do informowania i krytyki, atakując osobistą godność powoda w jego sferze prywatnej...
...
Podsumowując, powyższy fragment [artykułu redakcyjnego] przekracza proporcjonalność wynikającą z legalnego celu debaty i krytycznej informacji...
Tak nie jest w przypadku, gdy pozwany przypisuje powodowi korporacjonizm, konserwatyzm i atawizm.
...
... [te] wyrażenia mieszczą się w zakresie tego, co musi znosić postać publiczna...
...
Przeanalizujmy teraz fragmenty, w których mówi się, że mamy do czynienia z człowiekiem i sędzią, który „tkał sieć powiązań, wzajemnych przysług, łask i obietnic (jest jeszcze gorsze słowo, ale go uniknę)” i który „przedstawił się wyborcom – to znaczy swoim rówieśnikom, i tym, którym pomógł awansować na stanowisko, z którego jednego dnia będą mogli go wybrać”.
...
... [powyższe] fragmenty kwestionują etykę zawodową powoda w wykonywaniu jego funkcji...
...
Jednak w niniejszej sprawie nie przedstawiono dowodów na zarzuty pod adresem powoda; przeciwnie, ... prawo do informowania zostało przekroczone.”

W odniesieniu do kwoty przyznanej sędziemu N.N. jako zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, Sąd Apelacyjny w Lizbonie stwierdził następująco:

„W niniejszej sprawie szkoda niemajątkowa, odzwierciedlona w naruszeniu prawa do dobrego imienia i reputacji powoda, biorąc pod uwagę jej powagę ... miała ... negatywny wpływ w sferze osobistej, w tym w rodzinie i kręgu zawodowym powoda.
...
Poza tym, a jest to decydujący punkt dla ustalenia kwoty do przyznania, tekst napisany przez pozwanego, mimo stopnia obrazy i cierpienia [spowodowanego] powodowi, nie był przeszkodą dla jego ponownego wyboru dużą większością (większą niż poprzednio, jak wszyscy wiedzieli) na to samo stanowisko. W rezultacie powaga tego, co pozwany napisał, nie miała wpływu na przyszłość zawodową powoda...
W tym kontekście ważne jest również wzięcie pod uwagę średniej kwoty przypisywanej wartości życia w orzecznictwie Sądu Najwyższego (która obecnie rośnie): 60 000 euro.
W świetle powyższego, i w ramach obowiązujących ram prawnych, właściwe jest przyznanie kwoty 60 000 euro.”

21 listopada 2012 roku i 6 grudnia 2012 roku sędzia N.N. i skarżący wnieśli odpowiednio do Sądu Najwyższego apelację i apelację wzajemną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lizbonie. 25 stycznia 2013 roku skarżący złożyli uzasadnienie apelacji. Skarżyli się, m.in., że wyrok Sądu Apelacyjnego w Lizbonie z 13 listopada 2012 roku naruszał wolność wyrażania opinii i że kwota, którą zostali zobowiązani zapłacić jako zadośćuczynienie sędziemu N.N., była wygórowana. 22 lutego 2013 roku apelacje przed Sądem Najwyższym zostały umorzone na podstawie tego, że sędzia N.N. nie złożył żadnego uzasadnienia apelacji (uznano za bezprzedmiotowe odwołanie i wygasło odwołanie wzajemne). W konsekwencji skarżący nie byli w stanie zakwestionować wyniku wyroku Sądu Apelacyjnego w Lizbonie z 13 listopada 2012 roku.


Skarżący zostali w Rosji skazani za różne przestępstwa. Skarżącym i ich adwokatom, z wyjątkiem pana Jakupowa, którego adwokat był obecny, odmówiono udziału w rozprawach odwoławczych z powodu niepotrzebności ich obecności lub w ogóle nie odnosząc się do tej kwestii. Po zakomunikowaniu spraw sądy nadzorcze uchyliły wyroki odwoławcze na wniosek prokuratora i przekazały sprawy do ponownego rozpoznania przed sądami odwoławczymi. W większości spraw skarżący i ich adwokaci byli obecni na nowych rozprawach odwoławczych. Pan Trifonow i pan Sidielnikow nie wnioskowali o dopuszczenie do udziału i nie stawili się na nowych rozprawach, ale byli reprezentowani przez adwokatów. Szczegółowe informacje dotyczące obecności skarżących oraz dat rozpraw zawarte są w załączniku II. 12 listopada 2002 r. wszczęto postępowanie karne przeciwko panu Zachodakinowi. Od tego czasu postępowanie karne było wielokrotnie zawieszane i wznawiane. 26 czerwca 2007 r. Sąd Miejski w Wuktyle Republiki Komi uznał skarżącego za winnego przekroczenia uprawnień i skazał go na rok pozbawienia wolności. 24 sierpnia 2007 r. Sąd Najwyższy Republiki Komi utrzymał ten wyrok w mocy na skutek odwołania. 8 października 2008 r. Prezydium Sądu Najwyższego Republiki Komi uchyliło wyrok z 24 sierpnia 2007 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. 7 listopada 2008 r. Sąd Najwyższy Republiki Komi utrzymał w mocy wyrok z 26 czerwca 2007 r. 3 października 2012 r. Prezydium Sądu Najwyższego Republiki Komi uchyliło wyrok z 7 listopada 2008 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. 18 grudnia 2012 r. Sąd Najwyższy Republiki Komi utrzymał w mocy wyrok z 26 czerwca 2007 r.