Skarżące urodziły się odpowiednio w 1973 i 1996 roku i mieszkają w Błagowieszczeńsku, w obwodzie amurskim. Są matką i córką. W momencie zajścia zdarzeń skarżące mieszkały w Błagowieszczeńsku. Na początku 2002 roku przeprowadziły się do Moskwy i postanowiły kupić tam mieszkanie. Pewien B. zaproponował im pomoc w znalezieniu mieszkania. 16 października 2002 roku Wydział Mieszkalnictwa Miasta Moskwa podpisał umowę najmu społecznego z pewnym K. dotyczącą dwupokojowego mieszkania przy ul. Prospekt Vernadskogo 32-70-69 w Moskwie. W październiku 2002 roku pierwsza skarżąca kupiła mieszkanie w obwodzie kałuskim z zamiarem wymiany go na mieszkanie w Moskwie. 23 października 2002 roku K. zwrócił się do Moszhilservice (moskiewskiej państwowej agencji komercyjnej) o zezwolenie na wymianę jego mieszkania w Moskwie, zajmowanego na podstawie umowy najmu społecznego, na mieszkanie w obwodzie kałuskim należące do pierwszej skarżącej. 29 października 2002 roku Komisja Wymiany Mieszkań zezwoliła na wymianę mieszkań między K. a pierwszą skarżącą. 6 listopada 2002 roku pierwsza skarżąca otrzymała bon wymiany uprawniający ją do wprowadzenia się do mieszkania w Moskwie. Pod koniec listopada 2002 roku skarżące zostały zarejestrowane jako zamieszkujące w tym mieszkaniu. Skarżące zapłaciły pewną sumę pieniędzy B. W 2004 roku wszczęto postępowanie karne przeciwko B. w związku z podejrzeniem oszustwa. Pierwsza skarżąca została poinformowana o tym postępowaniu. Nie wniosła jednak żadnych powództw cywilnych przeciwko B. 12 grudnia 2005 roku Sąd Rejonowy w Nikulino w Moskwie („Sąd Rejonowy”) uznał B. za winnego oszustwa. Sąd ustalił, że B. sfałszował wyrok sądowy uprawniający do przydzielenia mieszkania przy ul. Prospekt Vernadskogo 32‑70‑69 w Moskwie K. na podstawie umowy najmu społecznego, a następnie w sposób oszukańczy zorganizował wymianę mieszkań między K. a pierwszą skarżącą za zapłatę przez tę ostatnią kwoty 1 177 773,40 rubli rosyjskich (RUB). W wyniku przestępczych działań B. prawa własności Miasta Moskwa do mieszkania będącego przedmiotem sprawy zostały bezprawnie przeniesione na pierwszą skarżącą. 6 marca 2006 roku Sąd Miejski w Moskwie („Sąd Miejski”) zmienił wyrok z 12 grudnia 2005 roku. W szczególności Sąd Miejski stwierdził, że w wyniku działań B. pierwsza skarżąca została zarejestrowana jako zajmująca mieszkanie będące przedmiotem sprawy i nabyła prawo do zostania jego właścicielem poprzez prywatyzację. Pierwsza skarżąca nie miała jednak wystarczająco dużo czasu, aby nabyć prawa własności do mieszkania poprzez prywatyzację, a mieszkanie nie zostało wyjęte z własności Miasta Moskwa. Dlatego też działania B. musiały zostać przekwalifikowane na usiłowanie oszustwa. W październiku 2008 roku Wydział Mieszkalnictwa Miasta Moskwa wniósł pozew przeciwko pierwszej skarżącej i K. Wydział Mieszkalnictwa twierdził, powołując się na wyrok z 12 grudnia 2005 roku, że wszystkie transakcje dotyczące mieszkania przy ul. Prospekt Vernadskogo 32-70-69 w Moskwie były niezgodne z prawem i dlatego musiały zostać uznane za nieważne, a skarżące musiały zostać eksmitowane z tego mieszkania. W kwietniu 2009 roku pierwsza skarżąca wniosła powództwo wzajemne przeciwko Wydziałowi Mieszkalnictwa w swoim własnym imieniu, a także w imieniu drugiej skarżącej, która w tamtym czasie była niepełnoletnia. Złożyła oświadczenie, że nie mogła wiedzieć, że K. uzyskał umowę najmu społecznego na podstawie podrobionych dokumentów; wymiana mieszkań między nią a K. została zweryfikowana i zatwierdzona przez wszystkie właściwe organy państwowe, a dlatego musiała być uznana za użytkownika w dobrej wierze tego mieszkania. Pierwsza skarżąca twierdziła również, że powództwo Miasta Moskwa uległo przedawnieniu. 6 października 2009 roku Sąd Rejonowy unieważnił umowę najmu społecznego zawartą z K., wymianę mieszkań między K. a pierwszą skarżącą oraz bon wymiany z 6 listopada 2002 roku oraz nakazał eksmisję skarżących. Sąd Rejonowy uznał następująco:
„...Biorąc pod uwagę, że [K.] nie nabył prawa do korzystania z lokalu będącego przedmiotem sprawy, nie mógł go więc wymienić, a [pierwsza skarżąca] nie mogła otrzymać bonu wymiany i wprowadzić się do lokalu będącego przedmiotem sprawy. Sąd stwierdza nieważność transakcji zgodnie z art. 168 [Kodeksu Cywilnego], ponieważ są one niezgodne z wymogami art. 50, 51, 53, 54, 67-74 Kodeksu Mieszkalnictwa. Sąd, na podstawie art. 167 Kodeksu Cywilnego, przywraca strony do stanu poprzedniego. Biorąc pod uwagę, że mieszkanie nr 3-1-a we wsi Nowosłobodsk, rejon duminicki, obwód kałuski, nie może zostać zwrócone [skarżącej], ponieważ było przedmiotem kilku transakcji, a jego wartość wynosi 732 000 RUB, Sąd nakazuje [K.] zapłatę kwoty 732 000 RUB na rzecz Natalii Jewgieniewny Szwidkiej [pierwszej skarżącej] ...”
Pierwsza skarżąca odwołała się. W odwołaniu złożyła oświadczenie, że Miasto Moskwa nie utraciło praw własności do mieszkania i, biorąc pod uwagę jej status użytkownika w dobrej wierze, Sąd Rejonowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia powództwa o eksmisję. Pierwsza skarżąca złożyła również oświadczenie, że mieszkała w mieszkaniu przez siedem lat wraz ze swoją niepełnoletnią córką, opłacała je oraz przeprowadzała w nim prace konserwacyjne. Na koniec wskazała, że Sąd Rejonowy nie zwrócił się do organu opiekuńczego o wydanie opinii w zakresie eksmisji jej niepełnoletniej córki z mieszkania. 6 maja 2010 roku Sąd Miejski utrzymał w mocy wyrok z 6 października 2009 roku po rozpoznaniu odwołania. W 2014 roku skarżące wróciły do Błagowieszczeńska. 9 lutego 2015 roku skarżące zwróciły się do Sądu Rejonowego w Nikulino w Moskwie z wnioskiem o wydanie duplikatu tytułu egzekucyjnego w odniesieniu do wyroku z 6 października 2009 roku. 21 kwietnia 2015 roku skarżące otrzymały tytuł egzekucyjny. 26 czerwca 2015 roku komornik wszczął postępowanie egzekucyjne w celu odzyskania od K. kwot przyznanych wyrokiem z 6 października 2009 roku na rzecz pierwszej skarżącej.


Skarżący urodził się w 1965 roku w Kraju Ałtajskim. Mieszka w Nowosybirsku. W danym czasie skarżący odbywał karę pozbawienia wolności za rozboje z użyciem niebezpiecznego narzędzia w kolonii karnej nr 21 w obwodzie nowosybirskim. 20 stycznia 2007 r. skarżący zgłosił się do lekarza więziennego ze skargą na silny ból dolnej części pleców, który pojawił się po przypadkowym upadku. Lekarz zdiagnozował osteochondrozę lędźwiową i przepisał standardowe leczenie. Leczenie okazało się nieskuteczne. Trzydzieści dni później został przyjęty do izby chorych kolonii karnej na miesięczny cykl leczenia stacjonarnego. Zdaniem skarżącego w jednostce nie zatrudniano niezbędnych specjalistów medycznych ani nie posiadanego sprzętu potrzebnego do leczenia jego schorzenia. Ponieważ nie nastąpiła poprawa w stanie zdrowia skarżącego, a ból utrzymywał się, 13 marca 2007 r. został przewieziony do regionalnego więziennego szpitala w Nowosybirsku. Został zbadany przez neurologa, który zdiagnozował mielopatię, problem neurologiczny związany z rdzeniem kręgowym, któremu towarzyszyło lekkie zaburzenie czynności nóg. Zmodyfikowano schemat leczenia, ale jego stan nie uległ zmianie. Został wypisany ze szpitala 2 kwietnia 2007 r. Skarżący był leczony w izbie chorych kolonii karnej dwukrotnie: w okresie od 20 kwietnia do 23 czerwca 2007 r. oraz od 17 września do 2 listopada 2007 r. 28 listopada 2007 r. skarżący został uznany za osobę z niepełnosprawnością trzeciego stopnia. 18 lutego, 25 sierpnia i 1 listopada 2008 r. władze zakładu karnego zwróciły się z wnioskiem o przeniesienie go do więziennego szpitala im. Gaazy w Petersburgu w celu „leczenia neurochirurgicznego”, ale najprawdopodobniej nie otrzymały odpowiedzi. W międzyczasie skarżący był przewożony tam i z powrotem między izbą chorych a szpitalem więziennym, otrzymując głównie leki łagodzące objawy. Rozwinęła się u niego pareza, stan neurologiczny objawiający się osłabieniem mięśni, w trzech kończynach, i zaczął używać kul. 1 grudnia 2008 r. specjalna komisja lekarska potwierdziła niepełnosprawność skarżącego i zleciła badanie rezonansem magnetycznym („MRI”), jednak zakład karny nie miał funduszy na jego opłacenie. Po zebraniu wystarczającej kwoty pieniędzy skarżący wykonał rezonans magnetyczny 10 grudnia 2009 r. Badanie wykazało nieprawidłowe zwężenie kanału kręgowego. Skarżącemu zalecono leczenie zachowawcze. Otrzymane leczenie nie powstrzymało postępu choroby i 2 kwietnia 2010 r. skarżący został uznany za osobę z niepełnosprawnością drugiego stopnia. W lipcu 2010 r. władze zakładu karnego złożyły wniosek o przyjęcie go do oddziału neurochirurgicznego szpitala im. Gaazy. 27 września 2010 r. ich wniosek został odrzucony z powodu braku aktualnego rezonansu magnetycznego. 6 grudnia 2010 r. skarżący złożył skargę do prokuratora obwodu nowosybirskiego na niedotrzymanie przez władze medyczne obowiązku złożenia wniosku o jego przeniesienie do szpitala więziennego. Pismem z 28 grudnia 2010 r. prokurator uznał zarzuty skarżącego za uzasadnione, zauważając, że funkcjonariusz więzienny został już ukarany za niedostarczenie pełnej dokumentacji medycznej skarżącego do szpitala więziennego im. Gaazy. Prokurator polecił władzom zakładu karnego złożyć wniosek o przyjęcie skarżącego do szpitala więziennego. 24 lutego 2011 r. skarżącego badał główny specjalista ds. traumatologii obwodu nowosybirskiego, który zalecił operację kręgosłupa, zabieg dostępny w ramach systemu limitów (odpowiednie przepisy dotyczące limitów patrz w paragrafie 28 poniżej). 1 marca 2011 r. komisja lekarska szpitala zwróciła się do władz regionalnych o przyznanie skarżącemu limitu na operację. 9 września 2011 r. władze zakładu karnego opłaciły skarżącemu rezonans magnetyczny w szpitalu cywilnym. Na podstawie tego badania lekarz cywilny potwierdził trzy dni później konieczność operacji kręgosłupa. W międzyczasie skarżący wniósł powództwo o odszkodowanie do Sądu Rejonowego w Toguczynie w obwodzie nowosybirskim, skarżąc się na niedostarczenie mu przez władze skutecznej pomocy medycznej, w szczególności wymaganej operacji kręgosłupa. 23 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo skarżącego, uznając, że otrzymał on wymaganą pomoc medyczną. Co do przedmiotu powództwa, rzekomego niedokonania operacji kręgosłupa, sąd zauważył, że władze już zwróciły się o przyznanie skarżącemu limitu na operację. 29 marca 2012 r. Sąd Obwodowy w Nowosybirsku utrzymał wyrok w mocy po rozpoznaniu apelacji, a stał się on prawomocny. 5 lipca 2012 r. Sąd Obwodowy w Nowosybirsku odmówił wznowienia postępowania w drodze skargi kasacyjnej, potwierdzając decyzje sądów niższych instancji. 7 listopada 2012 r. specjalna komisja lekarska w Nowosybirskim Instytucie Badawczym Traumatologii i Ortopedii, regionalny organ medyczny odpowiedzialny za rozdział limitów, odmówiła przyznania go skarżącemu. Zalecono leczenie zachowawcze. W latach 2012 i 2013 skarżący przebywał w szpitalu więziennym na kilku cyklach leczenia stacjonarnego. Nie odnotowano pozytywnego wpływu na stan jego kręgosłupa. Skarżący został zwolniony warunkowo 19 lipca 2013 r.


Skarżąca urodziła się w 1949 roku i mieszka w Torres Novas. 16 lutego 2004 r. wszczęto postępowanie o eksmisję przeciwko mężowi skarżącej, A.S., przed Sądem w Torres Novas (postępowanie krajowe nr 154/04.7TBTNV). 31 marca 2004 r. A.S. złożył odpowiedź na pozew (contestację), a 6 maja 2004 r. powód złożył replikę (réplica). 22 września 2006 r. A.S. zmarł. 7 listopada 2006 r. sąd zawiesił postępowanie, a 9 listopada 2007 r. stwierdził jego przerwanie, ponieważ powód nie podjął inicjatywy kontynuowania postępowania przeciwko spadkobiercom pozwanego. 18 grudnia 2007 r. powód wystąpił o dopuszczenie do kontynuowania postępowania przeciwko spadkobiercom pozwanego (incidente de habilitação de herdeiros). Po napotkaniu trudności z wezwaniem spadkobierców, sądowi udało się wezwać ich wszystkich, a 13 czerwca 2009 r. spadkobiercy pozwanego, w tym skarżąca, zostali dopuszczeni do udziału w postępowaniu jako strony. 26 czerwca 2009 r. sąd został poinformowany o śmierci powoda. W nieznanej dacie jeden ze spadkobierców powoda, A.O., wystąpił o kontynuację postępowania z udziałem jej i pozostałego spadkobiercy powoda jako stron. 22 czerwca 2012 r. sąd dopuścił spadkobierców powoda do udziału w postępowaniu jako strony. 22 stycznia 2010 r. sąd został poinformowany o śmierci jednego ze spadkobierców pozwanego. W nieznanej dacie A.O. wystąpiła o kontynuację postępowania przeciwko spadkobiercom zmarłej strony. 4 maja 2010 r. podała informacje o tych spadkobiercach, a w lipcu dostarczyła ich akty urodzenia. 12 lipca 2011 r. A.O. podała adresy spadkobierców, w następstwie czego zostali oni wezwani. 30 kwietnia 2012 r. ci spadkobiercy zostali dopuszczeni do udziału w postępowaniu jako strony. 14 grudnia 2012 r. sąd wydał postanowienie sanacyjne (despacho saneador) określające fakty, które zostały już ustalone, oraz te, które pozostały nieustalone. 14 stycznia 2013 r. spadkobiercy powoda wnioskowali o przeprowadzenie oględzin domu, które odbyły się 3 kwietnia 2013 r. 29 maja 2013 r. rozprawa zaplanowana na ten dzień została odroczona, ponieważ nie stawili się pełnomocnicy stron. Następnie rozprawy odbyły się 18 września, 29 października i 17 grudnia 2013 r. 14 stycznia 2014 r. sąd podjął decyzję w sprawie ustalenia faktów (resposta à matéria de facto), a 13 marca 2014 r. wydał wyrok, w którym nakazał skarżącej opróżnienie domu oraz zapłatę zaległego czynszu. W nieznanej dacie skarżąca odwołała się od tego wyroku. Odwołanie zostało uznane za niedopuszczalne z nieznanych przyczyn. Ponieważ skarżąca nie zastosowała się do wyroku z 13 marca 2014 r. (patrz powyższy paragraf 21), 19 stycznia 2015 r. powód wszczął przeciwko niej postępowanie egzekucyjne przed Sądem w Santarém. Zgodnie z najnowszymi informacjami otrzymanymi przez Trybunał w dniu 23 listopada 2015 r., w tym dniu postępowanie egzekucyjne nadal było w toku w pierwszej instancji.


22 grudnia 1998 r. pierwszy skarżący złożył pozew o odszkodowanie do Sądu Miejskiego w Sarajewie, dochodząc odszkodowania od Federacji Bośni i Hercegowiny („Federacji”) za towary zajęte podczas wojny w latach 1992–95. 10 maja 2007 r. Sąd Miejski w Sarajewie nakazał Federacji zapłacenie pierwszemu skarżącemu kwoty 521 556,20 marki konwertowalnej (BAM – około 266 370 euro (EUR)) tytułem szkody majątkowej, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwietnia 1992 r. oraz kosztami postępowania, zgodnie z odpowiednimi przepisami Ustawy o zobowiązaniach z 1978 r. 23 stycznia 2009 r. Sąd Kantonu Sarajewo uwzględnił w części odwołanie Federacji i zmienił wyrok z 10 maja 2007 r. w zakresie dotyczącym odsetek za opóźnienie. Orzekł, że odsetki powinny być naliczane od lutego 1996 r. Pozostała część wyroku pierwszej instancji została utrzymana w mocy i tego samego dnia stała się prawomocna. W nieokreślonym dniu Federacja wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego Federacji Bośni i Hercegowiny („Sąd Najwyższy”) od wyroku z 23 stycznia 2009 r. 10 czerwca 2010 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę. Uznał w szczególności, że Sąd Kantonu Sarajewo prawidłowo zastosował Ustawę o zobowiązaniach z 1978 r. w zakresie odsetek za opóźnienie. 4 marca 2009 r. Sąd Miejski w Sarajewie wydał nakaz egzekucyjny. Egzekucja miała być przeprowadzona na koszt dłużnika. 28 maja 2009 r. Sąd Miejski w Sarajewie oddalił sprzeciw dłużnika i utrzymał w mocy nakaz egzekucyjny z 4 marca 2009 r. 16 marca 2010 r. bank dłużnika poinformował sąd egzekucyjny, że skarżący otrzymał kwotę 24 244,78 BAM tytułem kosztów postępowania. 28 stycznia 2013 r. Sąd Miejski w Sarajewie zwrócił się do banku z wnioskiem o informacje o stanie egzekucji. 14 lutego 2013 r. bank poinformował Sąd Miejski w Sarajewie, że nie uważa, by nakaz egzekucyjny z 4 marca 2009 r. został w pełni zrealizowany (ponieważ należne odsetki nie zostały zapłacone). 17 sierpnia 2010 r. pierwszy skarżący wniósł skargę do Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny („Trybunał Konstytucyjny”), skarżąc się na niewykonanie prawomocnego wyroku z 10 maja 2007 r. 7 listopada i 13 grudnia 2012 r. pierwszy skarżący poinformował Trybunał Konstytucyjny, że zadłużenie główne zostało spłacone 9 grudnia 2011 r., ale odsetki za opóźnienie pozostają nieuregulowane. Wezwany do przedłożenia uwag na temat skargi pierwszego skarżącego, Federalne Ministerstwo Finansów argumentowało, że Ustawa o szkodach wojennych z 2001 r. stwierdziła, że szkody wojenne stanowią część długu publicznego, do którego nie mają zastosowania odsetki za opóźnienie. W ten sposób nie istniała podstawa prawna do wypłaty odsetek za opóźnienie pierwszemu skarżącemu. 12 czerwca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że doszło do naruszenia artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji z powodu nadmiernego przedłużenia się postępowania egzekucyjnego. Nakazał Sądowi Miejskiemu zakończenie postępowania egzekucyjnego bez zwłoki. Trybunał Konstytucyjny nie rozpatrzył jednak kwestii wysokości odsetek za opóźnienie.

W zakresie istotnym dla sprawy rozpatrywanej przez Sąd, jego uzasadnienie było następujące:
„39. ... z materiałów w aktach sprawy wynika, że kwestionowane postępowanie egzekucyjne nie zostało (i) zakończone ani (ii) umorzone poprzez ostateczną decyzję procesową odrzucającą wniosek skarżącego o egzekucję. Ponadto nie zostało ono zawieszone z żadnego z powodów przewidzianych w Ustawie o postępowaniu egzekucyjnym z 2003 r. ... Zgodnie z Ustawą o postępowaniu egzekucyjnym z 2003 r., obowiązek sądu egzekucyjnego nie kończy się w momencie wydania i doręczenia nakazu egzekucyjnego właściwemu organowi do przeprowadzenia egzekucji. 40. W związku z tym, niewykonanie przez Sąd Miejski obowiązku zakończenia postępowania egzekucyjnego w jeden ze sposobów przewidzianych w [Ustawie o postępowaniu egzekucyjnym z 2003 r.] ... bez żadnego uzasadnienia opartego na odpowiednim prawie doprowadziło do bezprawnego ingerowania w prawo skarżącego do spokojnego korzystania ze swojego mienia, zagwarantowane w art. II/3.k) Konstytucji Bośni i Hercegowiny oraz w art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji Europejskiej.” Ani wyrok z 10 maja 2007 r. (kwota należna tytułem odsetek za opóźnienie), ani decyzja Trybunału Konstytucyjnego z 12 czerwca 2013 r. nie zostały w pełni wykonane do dnia dzisiejszego, według ostatnich dostępnych informacji.

5 czerwca 2001 r. drugi skarżący złożył pozew o odszkodowanie do Sądu Miejskiego w Orašje, dochodząc odszkodowania od Federacji za własność, która została zniszczona podczas wojny w latach 1992–95. 28 maja 2007 r. Sąd Miejski w Orašje nakazał Federacji zapłacenie drugiemu skarżącemu kwoty 70 000 BAM (około 35 260 EUR) tytułem szkody majątkowej, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwietnia 2003 r. oraz kosztami postępowania, zgodnie z odpowiednimi przepisami Ustawy o zobowiązaniach z 1978 r. 14 listopada 2007 r. drugi skarżący złożył wniosek o egzekucję wyroku z 28 maja 2007 r. do Sądu Miejskiego w Orašje. 14 grudnia 2007 r. Sąd Miejski w Orašje wydał nakaz egzekucyjny. Egzekucja miała być przeprowadzona na koszt dłużnika. 13 lutego 2008 r. sąd oddalił sprzeciw dłużnika i utrzymał w mocy nakaz egzekucyjny z 14 grudnia 2007 r. 26 października 2009 r. drugiemu skarżącemu wydano obligacje rządowe zamiast gotówki w zamian za zadłużenie główne, zgodnie z Ustawą o długu wewnętrznym z 2004 r. (patrz punkt 42 poniżej). 10 grudnia 2010 r. bank poinformował Sąd Miejski w Orašje, że nie może dokonywać żadnych płatności z konta dłużnika bez zgody Federalnego Ministerstwa Finansów. 4 listopada 2011 r. Federalne Ministerstwo Finansów poinformowało drugiego skarżącego, że zgodnie ze zmianami do Ustawy o długu wewnętrznym z 2004 r. (patrz punkt 42 poniżej), otrzyma on płatność gotówkową za wartość nominalną tych obligacji rządowych, których nie handlował na giełdzie papierów wartościowych, pomniejszoną o kwotę wypłaconą tytułem odsetek od obligacji. 5 grudnia 2011 r. drugi skarżący otrzymał kwotę 66 499,98 BAM tytułem zadłużenia głównego. Drugi skarżący uznał, że płatność ta w pełni uregulowała zadłużenie główne. 17 maja 2012 r. Sąd Miejski w Orašje częściowo zawiesił postępowanie egzekucyjne w związku z płatnościami dokonanymi w 2010 i 2011 r. 12 czerwca 2012 r. Ministerstwo Finansów poinformowało Sąd Miejski w Orašje, że wyrok z 28 maja 2007 r. został w pełni wykonany w zakresie zadłużenia głównego i kosztów postępowania oraz że nie istnieje podstawa prawna do wypłaty odsetek za opóźnienie. 5 kwietnia 2013 r. Sąd Miejski w Orašje poinstruował drugiego skarżącego, aby wniósł powództwo cywilne o odszkodowanie przeciwko banku na podstawie ogólnych przepisów prawa deliktów za niewykonanie nakazu egzekucyjnego z 14 grudnia 2007 r. i pełne wyegzekwowanie wyroku z 28 maja 2007 r. 2 kwietnia 2014 r. Sąd Miejski w Orašje zmienił nakaz egzekucyjny z 14 grudnia 2007 r. w zakresie środków egzekucji, nakazując przeprowadzenie egzekucji z środków na rachunkach dłużnika w dwóch różnych bankach. 3 stycznia 2009 r. drugi skarżący wniósł skargę do Trybunału Konstytucyjnego, skarżąc się na niewykonanie prawomocnego wyroku z 28 maja 2007 r. 8 czerwca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że doszło do naruszenia artykułu 6 § 1 Konwencji i artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji w sprawie drugiego skarżącego oraz w trzech innych sprawach z powodu nadmiernego opóźnienia w egzekucji w każdej ze spraw. Uznał również, że harmonogram egzekucji zgodnie z Ustawą o długu wewnętrznym z 2004 r., który wówczas przewidywał, że prawomocne wyroki powinny być egzekwowane poprzez zapłatę odszkodowań wojennych w obligacjach rządowych zamiast w gotówce, nałożył nieproporcjonalne obciążenie na skarżących. W swoim uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny powołał się na swoje wcześniejsze orzeczenia dotyczące tej samej sprawy. Nakazał Federacji wyegzekwowanie kwestionowanych prawomocnych wyroków bez dalszej zwłoki. 16 stycznia 2013 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że jego decyzja z 8 czerwca 2011 r. została wykonana. Wyrok z 28 maja 2007 r. (kwota należna tytułem odsetek za opóźnienie) nie został jednak do tej pory w pełni wykonany.


25 kwietnia 2008 r. skarżący przybył do Turcji legalnie na wizie ważnej przez jeden miesiąc. 24 kwietnia 2010 r. skarżący, który przebywał w Turcji od kwietnia 2008 r., został zatrzymany przez policję na lotnisku Atatürka w Stambule. Tego samego dnia złożył oświadczenie przed policją lotniskową. Zgodnie z dokumentem zawierającym jego oświadczenie, skarżący został poinformowany, że jest podejrzewany o nieposiadanie ważnego dokumentu tożsamości oraz o nielegalny wjazd do Turcji. Był przetrzymywany w areszcie na komisariacie policji na lotnisku przez kolejne trzy dni. 27 kwietnia 2010 r. skarżący został przewieziony do Ośrodka Deportacyjnego w Kumkapı w Stambule. Zgodnie z relacją skarżącego, w czasie jego zatrzymania ośrodek był poważnie przepełniony, co powodowało problemy z higieną. W budynku było dużo owadów, a jakość i ilość jedzenia były również dość niskie. Ponadto nie zapewniano możliwości przebywania na świeżym powietrzu. 2 czerwca 2010 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie do Sądu Pokoju w Stambule. Sąd orzekł tego samego dnia, że nie jest właściwy, ponieważ skarżący nie został zatrzymany w ramach śledztwa karnego. Sąd zatem orzekł, że wszelkie wnioski muszą być składane do sądów administracyjnych. W nieokreślonym dniu skarżący złożył wniosek o azyl do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy do Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR). 25 czerwca 2010 r. skarżący otrzymał zezwolenie na pobyt czasowy w prowincji Bilecik jako ubiegający się o azyl i został tego samego dnia zwolniony z Ośrodka Deportacyjnego w Kumkapı. Zgodnie z informacją dostarczoną przez jego przedstawiciela 4 stycznia 2017 r., decyzja o deportacji skarżącego została wydana w nieokreślonym dniu 2016 r. Jest przetrzymywany w Ośrodku Deportacyjnym Işıkkent w Izmirze od 20 września 2016 r. w celu jego wydalenia. Postępowanie krajowe wszczęte przez skarżącego przeciwko decyzji o deportacji oraz wniosek skarżącego o nadanie statusu uchodźcy złożony do UNHCR wciąż trwają.


Skarżąca urodziła się w 1945 roku i mieszka w Bobadeli. W grudniu 1993 r. skarżąca stała się pacjentką oddziału ginekologicznego Szpitala Położniczego Alfredo da Costa (obecnie przemianowanego na Centralny Szpital Lizboński – Centro Hospitalar de Lisboa Central, dalej „CHLC”). 9 grudnia 1993 r. u skarżącej zdiagnozowano zapalenie gruczołu Bartholina, chorobę ginekologiczną, po lewej stronie pochwy (bartholinite à esquerda). Rozpoczęła leczenie, które obejmowało drenaże (drenagens). Po każdym drenażu gruczoł Bartholina puchł, powodując u skarżącej znaczny ból. Wymagała zatem drugiego drenażu i leków przeciwbólowych. Podczas konsultacji na początku 1995 r. zaproponowano jej operację w celu leczenia tej dolegliwości. 21 maja 1995 r. skarżąca została przyjęta do CHLC w celu przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego usunięcia lewego gruczołu Bartholina. 22 maja 1995 r. skarżącej usunięto oba gruczoły, po lewej i prawej stronie pochwy. W nieznanej dacie po wypisaniu ze szpitala skarżąca zaczęła odczuwać silny ból i utratę czucia w pochwie. Cierpiała również na nietrzymanie moczu, miała trudności z siedzeniem i chodzeniem oraz nie mogła utrzymywać stosunków seksualnych. W nieznanej dacie skarżąca została poinformowana po badaniu w prywatnej klinice, że lewy nerw sromowy (nervo pudenda do lado esquerdo) został uszkodzony podczas operacji. 26 kwietnia 2000 r. skarżąca wytoczyła powództwo cywilne przed Sądem Administracyjnym w Lizbonie (Tribunal Administrativo do Círculo de Lisboa) przeciwko CHLC na podstawie ustawy o odpowiedzialności państwa (ação de responsabilidade civil extracontratual por facto ilícito), domagając się odszkodowania w wysokości 70 579 779 escudos (PTE), co odpowiada 325 050 020 euro (EUR), z czego PTE 50 000 000 (EUR 249 399) dotyczyło szkody niemajątkowej wynikłej z niepełnosprawności fizycznej spowodowanej operacją. 4 października 2013 r. Sąd Administracyjny w Lizbonie wydał wyrok częściowo korzystny dla skarżącej. Ustalił on, między innymi, następujące fakty:
(i) że skarżąca od 1995 r. cierpiała na niedobór fizyczny, który spowodował u niej ogólny trwały stopień niepełnosprawności wynoszący 73% i że niepełnosprawność ta wynikała z przecięcia lewego nerwu sromowego;
(ii) po wypisaniu ze szpitala skarżąca skarżyła się na ból związany z niewrażliwością w części ciała, na której przeprowadzono operację i która uległa obrzękowi;
(iii) lewy nerw sromowy został uszkodzony podczas operacji, co spowodowało ból, którego doświadczała skarżąca, utratę czucia i obrzęk w okolicy pochwy;
(iv) skarżąca odczuwała zmniejszenie wrażliwości pochwy z powodu częściowego uszkodzenia lewego nerwu sromowego.
Co do meritum, Sąd Administracyjny w Lizbonie uznał, że chirurg działał lekkomyślnie, nie wypełniając swojego obiektywnego obowiązku dbałości, naruszając zasady sztuki lekarskiej (leges artis), oraz ustalił, że istnieje związek przyczynowy między jego postępowaniem a uszkodzeniem lewego nerwu sromowego skarżącej. Sąd Administracyjny w Lizbonie ustalił również, że to to uszkodzenie spowodowało u niej, między innymi, ból i utratę czucia w pochwie oraz nietrzymanie moczu. W konsekwencji miała trudności z chodzeniem, siedzeniem i utrzymywaniem stosunków seksualnych, co wszystko razem sprawiało, że czuła się mniej wartościową kobietą. W konsekwencji skarżąca popadła również w depresję, miała myśli samobójcze i unikała kontaktu z członkami rodziny i przyjaciółmi. Z tych powodów Sąd Administracyjny w Lizbonie uznał, że skarżąca powinna otrzymać 80 000 EUR odszkodowania za szkodę niemajątkową. W zakresie szkody majątkowej Sąd Administracyjny w Lizbonie przyznał jej 92 000 EUR, z czego 16 000 EUR stanowiło wynagrodzenie za usługi pomocy domowej, którą skarżąca musiała zatrudnić, aby pomagała jej w pracach domowych. W nieznanej dacie CHLC odwołał się do Najwyższego Sądu Administracyjnego (Supremo Tribunal Administrativo) od wyroku Sądu Administracyjnego w Lizbonie. Skarżąca wniosła apelację wzajemną (recurso subordinado), argumentując, że powinna otrzymać 249 399 EUR odszkodowania i że apelacja CHLC powinna zostać uznana za niedopuszczalną. Opinia Prokuratury Generalnej przy Najwyższym Sądzie Administracyjnym (Procuradora Geral Adjunta junto do Supremo Tribunal Administrativo) stwierdzała, że apelacja CHLC powinna zostać oddalona, ponieważ ustalono, że doszło do naruszenia zasad sztuki lekarskiej. W konsekwencji zostały spełnione różne wymogi obowiązku zapłaty odszkodowania, a sąd pierwszej instancji orzekł o odszkodowaniu w sposób sprawiedliwy i właściwy. 9 października 2014 r. Najwyższy Sąd Administracyjny utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji co do meritum, ale obniżył, między innymi, kwotę przyznaną za usługi pomocy domowej z 16 000 EUR do 6 000 EUR oraz odszkodowanie za szkodę niemajątkową z 80 000 EUR do 50 000 EUR. Istotna część wyroku w tych punktach brzmi następująco:
„... w zakresie odszkodowania związanego z kosztami pomocy domowej ... [powódka] nie mogła wykazać zapłaconej kwoty w tym tytule. Ponadto ... uważamy, że przyznanie 16 000 EUR w tym tytule jest rażąco wygórowane. Rzeczywiście, (1) nie ustalono, że powódka utraciła zdolność do zajmowania się zadaniami domowymi, (2) aktywność zawodowa poza domem to jedno, a praca domowa to co innego, oraz (3) biorąc pod uwagę wiek jej dzieci, ona [powódka] prawdopodobnie musiała zajmować się tylko swoim mężem; co prowadzi nas do wniosku, że nie musiała zatrudniać pełnoetatowej pomocy domowej ... Na koniec, w odniesieniu do szkody niemajątkowej, ważne jest ustalenie kwoty, która zrekompensuje powódce ból, utratę czucia i obrzęk w okolicy pochwy, a także trudności z siedzeniem i chodzeniem, które powodują u niej cierpienie i uniemożliwiają jej prowadzenie normalnego życia, zmuszając do codziennego używania podpasek higienicznych w celu ukrycia nietrzymania moczu i kału oraz które ograniczyły jej aktywność seksualną, sprawiając, że czuje się mniej wartościową kobietą. Ponadto nie ma medycznego rozwiązania jej problemu zdrowotnego. Wszystko to spowodowało u niej silną depresję, objawiającą się lękiem i objawami somatycznymi, przejawiającymi się w trudnościach ze snem, głębokiej niechęci i frustracji sytuacją, w której się znalazła, co uczyniło ją bardzo nieszczęśliwą osobą i hamuje ją przed nawiązywaniem relacji z innymi oraz spowodowało, że przestała odwiedzać rodzinę i przyjaciół, chodzić na plażę i do teatru oraz wywołało u niej myśli samobójcze. Należy jednak zauważyć, że powódka cierpi na dolegliwości ginekologiczne od długiego czasu (przynajmniej od 1993 r.) i że poddała się już różnym rodzajom leczenia bez żadnego akceptowalnego rezultatu oraz że to brak rezultatów i niemożność wyleczenia dolegliwości w inny sposób były motywacją do operacji. Miała już nie do zniesienia ból i objawy depresji przed [operacją]. Oznacza to, że skargi powódki nie są nowe i że zabieg chirurgiczny tylko pogorszył już trudną sytuację, faktu tego nie można ignorować przy ustalaniu wysokości odszkodowania. Ponadto nie należy zapominać, że w momencie operacji powódka miała już 50 lat i dwoje dzieci, co oznacza wiek, w którym seks nie jest tak ważny jak w młodszych latach, a jego znaczenie maleje wraz z wiekiem. W związku z tym, biorąc pod uwagę wszystkie te aspekty, uważamy, że odszkodowanie przyznane w pierwszej instancji przekroczyło to, co można uznać za rozsądne, a w związku z tym powódce powinno zostać przyznane 50 000 EUR odszkodowania [w zakresie szkody niemajątkowej].”
29 października 2014 r. Prokuratura Generalna przy Najwyższym Sądzie Administracyjnym złożyła wniosek do Najwyższego Sądu Administracyjnego o stwierdzenie nieważności (nulidade do acórdão) wyroku z 9 października 2014 r. w części dotyczącej kwoty przyznanej za szkodę niemajątkową. Argumentowano, że uzasadnienie wyroku i decyzja co do wysokości odszkodowania były sprzeczne. Ponadto zgłoszono, że przyznanie odszkodowania nie powinno uwzględniać objawów skarżącej przed interwencją medyczną, tak jakby stawką było jedynie pogorszenie się tych objawów. Istotne części wniosku brzmią następująco:
„...
III – W niniejszej sprawie mamy do czynienia z interwencją chirurgiczną, która miała na celu wyłącznie usunięcie gruczołów Bartholina.
...
Podczas tego zabiegu chirurgicznego lewy nerw sromowy został częściowo uszkodzony.
Nerw sromowy ... jest innym narządem niż ten, który był przedmiotem interwencji chirurgicznej.
W wyniku usunięcia gruczołów powódka poniosła szkodę, która została uznana za ustaloną i która wynikła konkretnie ze wspomnianego uszkodzenia.
IV- W świetle faktów stanowiących podstawę wyroku i biorąc pod uwagę fakt, że „w braku nieprawdopodobnych i nieoczekiwanych zdarzeń lekarze wyleczyliby chorobę powódki i mogłaby ona powrócić do normalnego życia”, decyzja ustalająca wysokość odszkodowania za szkodę niemajątkową nie powinna brać pod uwagę bólu i objawów depresji powódki przed interwencją chirurgiczną, tak jakby się one pogorszyły.
Wynika to z faktu, że zgodnie z wyrokiem, zniknęłyby one, gdyby gruczoły Bartholina zostały usunięte, a stan powódki wyleczony operacyjnie.
V – Uzasadnienie wyroku prowadzi logicznie do innej decyzji.
Decyzją tą byłoby ustalenie odszkodowania za szkodę niemajątkową na podstawie faktu, że powódka zostałaby wyleczona, gdyby nerw sromowy nie został uszkodzony.”
4 listopada 2014 r. skarżąca złożyła wniosek do Najwyższego Sądu Administracyjnego o przyłączenie się do apelacji Prokuratury Generalnej z 29 października 2014 r., argumentując, że wyrok z 9 października 2014 r. powinien zostać uznany za nieważny w części dotyczącej kwoty odszkodowania za szkodę niemajątkową, którą jej przyznano. 29 stycznia 2015 r. Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił apelacje Prokuratury Generalnej i skarżącej oraz utrzymał w mocy swój wyrok z 9 października 2014 r. Uznał, że związek przyczynowy między uszkodzeniem nerwu sromowego a domniemaną szkodą został ustalony. Jednakże to uszkodzenie nie było jedyną przyczyną szkody wyrządzonej skarżącej. W opinii sędziów Najwyższego Sądu Administracyjnego problemy zdrowotne skarżącej przed operacją, a w szczególności jej objawy ginekologiczne i psychologiczne, nie mogły być ignorowane i zostały pogorszone przez zabieg.


Wnioskodawca jest spółką prywatną, która została założona w 1989 roku i zarejestrowana w Belgradzie. 9 września 2003 r. wnioskodawca i Beranka AD, spółka o własności społecznej, zawarli umowę poręczenia. W celu zabezpieczenia płatności zobowiązań wynikających z tej umowy, wnioskodawca i Beranka AD zawarli Aneks nr 1 dotyczący fiducyjnego przeniesienia własności tej drugiej na wnioskodawcę (Anex br. 1 Ugovora o fiducijarnom prenosu prava svojine). W tym aneksie mieniem oferowanym jako zabezpieczenie było: (a) mienie nr 6 – magazyn (magacin); (b) mienie nr 29 – elektrownia (energana); (c) mienie nr 30 – kotłownia (kotlovnica); (d) mienie nr 9 – laboratorium (laboratorija); oraz (e) mienie PM2 – maszyny papiernicze (papir mašine). 31 października 2003 r. fiducyjne przeniesienie własności Beranka AD na rzecz wnioskodawcy zostało zarejestrowane przez Urząd Nieruchomości w Berane (Direkcija za nekretnine, Područna jedinica Berane). 8 kwietnia 2004 r. Sąd Gospodarczy w Bijelo Polje (Privredni sud u Bijelom Polju) otworzył postępowanie upadłościowe wobec Beranka AD. 5 czerwca 2004 r. wnioskodawca zgłosił swoje roszczenie w tych postępowaniach. 17 września 2004 r. Sąd Gospodarczy odmówił uznania tego roszczenia. Na skutek decyzji z 17 września 2004 r., 11 października 2004 r. syndyk Beranka AD (stečajni upravnik) złożył wniosek do Urzędu Nieruchomości w Berane o wykreślenie rejestracji fiducyjnego przeniesienia własności na rzecz wnioskodawcy. Tego samego dnia Rejestr Urzędu Nieruchomości uwzględnił ten wniosek. 5 listopada 2004 r. wnioskodawca złożył odwołanie do Departamentu Nieruchomości w Berane (Uprava za nekretnine Područna jedinica Berane). 26 listopada 2004 r. Departament Nieruchomości zmienił wspomnianą decyzję. 13 kwietnia 2005 r. Departament Nieruchomości w Podgoricy (Uprava za nekrentine u Podgorici) uchylił obie decyzje na skutek odwołania i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. 1 czerwca 2005 r. Departament Nieruchomości w Berane ponownie zarejestrował fiducyjne przeniesienie własności mienia nr 6 i 9 oraz PM2, ale odmówił ponownej rejestracji fiducyjnego przeniesienia własności mienia nr 29 i 30. 22 listopada 2005 r. Departament Nieruchomości w Podgoricy utrzymał tę decyzję w mocy. Wnioskodawca odwołał się do Sądu Administracyjnego. 6 lutego 2007 r. Sąd Administracyjny uchylił decyzję Departamentu Nieruchomości w Podgoricy i przekazał sprawę do Departamentu Nieruchomości w Berane. Wydaje się, że sprawa wciąż jest w toku przed tym organem. 11 kwietnia 2007 r. Sąd Administracyjny wydał decyzję egzekucyjną nakazującą rejestrację praw fiducyjnych wnioskodawcy w odniesieniu do całego mienia. Na skutek decyzji Sądu Gospodarczego z 17 września 2004 r. (patrz powyższy paragraf 10), wnioskodawca wniósł sprzeciw. Rozprawy dotyczące sprzeciwu odbyły się 11 sierpnia 2004 r., 31 maja 2005 r. i 17 kwietnia 2006 r. 24 sierpnia 2006 r. Sąd Gospodarczy oddalił sprzeciw wnioskodawcy. 17 stycznia 2007 r. Departament Nieruchomości w Berane ponownie wykreślił fiducyjne przeniesienie własności Beranka AD z rejestru publicznego. 24 lutego 2007 r. wnioskodawca złożył odwołanie od tej decyzji. 3 września 2007 r. Ministerstwo Finansów utrzymało w mocy decyzję Departamentu Nieruchomości o wykreśleniu praw fiducyjnych wnioskodawcy. 8 lipca 2008 r., na skutek odwołania wnioskodawcy, Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministerstwa i przekazał sprawę do Departamentu Nieruchomości w Berane do ponownego rozpatrzenia. 2 października 2008 r. Departament Nieruchomości w Berane nakazał usunięcie praw wnioskodawcy do mienia Beranka AD z rejestru publicznego. 9 kwietnia 2009 r. Ministerstwo Finansów uchyliło decyzję z 2 października 2008 r. i przekazało sprawę do pierwszej instancji. 8 kwietnia 2010 r. Departament Nieruchomości w Berane zawiesił postępowanie, ponieważ potrzebował niektórych dokumentów, które znajdowały się w aktach sprawy w toku przed Sądem Gospodarczym. Ta decyzja została uchylona decyzją Ministerstwa Finansów, a sprawa została przekazana do pierwszej instancji. 26 października 2011 r. Departament Nieruchomości podjął decyzję zezwalającą na usunięcie praw wnioskodawcy z rejestru publicznego. Ten sam organ potwierdził tę decyzję 2 listopada 2011 r. 16 listopada 2011 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw do Ministerstwa Finansów. 9 lipca 2012 r. wnioskodawca złożył również odwołanie do Sądu Administracyjnego. 30 listopada 2012 r. Sąd Administracyjny wydał decyzję korzystną dla wnioskodawcy i nakazał Ministerstwu Finansów ponowne rozpatrzenie wcześniejszego sprzeciwu wnioskodawcy. 14 czerwca 2013 r. Ministerstwo Finansów przekazało sprawę do pierwszej instancji. Postępowanie wciąż jest w toku przed Departamentem Nieruchomości w Berane.


Skarżący urodził się w 1949 roku i mieszka w Podgoricy. Skarżący był pracownikiem spółki handlowej zajmującej się eksportem z siedzibą w Lublanie, w Słowenii. W następstwie rozpadu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, 15 października 1991 r. pracodawca skarżącego zamknął swoje biuro w Podgoricy. Zgodnie z obowiązującym wówczas prawem krajowym skarżącemu przysługiwało odszkodowanie w wysokości 24 pensji miesięcznych. 5 października 1991 r. skarżący założył spółkę handlową z siedzibą w biurach jego byłego pracodawcy. 25 marca 1992 r. złożył wniosek o wydanie zaświadczenia, które umożliwiłoby jego nowej spółce kontynuowanie świadczenia usług (rješenje o ispunjenosti uslova za obavljanje djelatnosti) w Sekretariacie Handlu i Rozwoju w Podgoricy. 3 października 1997 r. skarżący otrzymał to zaświadczenie z Ministerstwa Handlu Republiki Czarnogóry. 29 grudnia 1998 r. skarżący wniósł powództwo cywilne do Sądu Pierwszej Instancji w Podgoricy, domagając się odszkodowania za szkodę majątkową poniesioną w oczekiwaniu na zaświadczenie. 10 marca 1999 r. Sąd Pierwszej Instancji orzekł, że nie jest właściwy do rozpoznania sprawy, i oddalił powództwo. Decyzja ta została uchylona przez Sąd Wyższy 17 września 1999 r., a sprawa została przekazana do Sądu Pierwszej Instancji. 30 kwietnia 2004 r. Sąd Pierwszej Instancji orzekł częściowo na korzyść skarżącego. Sąd Wyższy w Podgoricy uchylił to orzeczenie 24 stycznia 2008 r. i oddalił powództwo skarżącego. W nieokreślonym dniu 2008 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Ten ostatni uchylił wyrok Sądu Wyższego 7 maja 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 11 czerwca 2009 r. Sąd Wyższy ponownie oddalił powództwo skarżącego. 4 marca 2010 r. Sąd Najwyższy utrzymał to orzeczenie w mocy. Wyrok Sądu Najwyższego został doręczony skarżącemu 1 kwietnia 2010 r. 23 kwietnia 2002 r. skarżący wniósł pozew o wypłatę 24 pensji miesięcznych (patrz wyżej paragraf 6) przeciwko Gminie Podgorica i Republice Czarnogóry. 5 lutego 2004 r. Sąd Pierwszej Instancji w Podgoricy oddalił powództwo skarżącego. Skarżący odwołał się. 9 listopada 2004 r. Sąd Wyższy w Podgoricy uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do Sądu Pierwszej Instancji do ponownego rozpoznania. 16 maja 2006 r. Sąd Pierwszej Instancji ponownie oddalił powództwo skarżącego. 27 maja 2008 r. Sąd Wyższy częściowo uchylił powyższy wyrok. Sprawę przekazał do ponownego rozpoznania w zakresie uchylonej części. Skarżący wniósł skargę kasacyjną w zakresie części wyroku z 16 maja 2006 r., utrzymanej w mocy przez Sąd Wyższy. Sąd Najwyższy oddalił tę skargę 3 marca 2009 r. 16 stycznia 2010 r. Sąd Pierwszej Instancji oddalił powództwo skarżącego w zakresie przekazanej części wyroku z 16 maja 2006 r. To orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Sąd Wyższy 4 czerwca 2010 r. 18 stycznia 2011 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżącego. Wyrok ten został doręczony skarżącemu 7 lutego 2011 r. W nieokreślonym dniu 2011 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną. 19 kwietnia 2013 r. Sąd Konstytucyjny oddalił skargę skarżącego. Decyzja ta została doręczona skarżącemu 28 maja 2013 r.


Skarżący urodził się w 1979 roku i mieszka w Bukareszcie. Od 1 sierpnia 2004 r. do 6 sierpnia 2007 r. był zatrudniony w biurze w Bukareszcie spółki S., rumuńskiej firmy prywatnej („pracodawca”), na stanowisku inżyniera sprzedaży. Na żądanie pracodawcy, w celu odpowiadania na zapytania klientów, utworzył konto komunikatora internetowego Yahoo Messenger, usługi czatu online oferującej przesyłanie tekstu w czasie rzeczywistym przez internet. Posiadał już inny, osobisty konto Yahoo Messenger. Regulamin wewnętrzny pracodawcy zabraniał pracownikom korzystania z zasobów firmy w następujący sposób:

Artykuł 50
„Jakiekolwiek zakłócanie porządku i dyscypliny na terenie firmy jest surowo zabronione, w szczególności:
...
– ... do celów osobistych komputerów, kserokopiarek, telefonów lub maszyn do telexu lub faksu.”

Regulamin nie zawierał żadnego odniesienia do możliwości monitorowania przez pracodawcę komunikacji pracowników. Z dokumentów złożonych przez Rząd wynika, że skarżący został poinformowany o regulaminie wewnętrznym pracodawcy i podpisał jego egzemplarz 20 grudnia 2006 r. po zapoznaniu się z jego treścią. 3 lipca 2007 r. biuro w Bukareszcie otrzymało i rozesłało wśród wszystkich pracowników zawiadomienie informacyjne, które zostało sporządzone i wysłane przez siedzibę główną w Klużu 26 czerwca 2007 r. Pracodawca poprosił pracowników o zapoznanie się z zawiadomieniem i podpisanie jego egzemplarza. Istotne części zawiadomienia brzmiały następująco:

„1. ... Czas spędzony w firmie musi być czasem wysokiej jakości dla każdego! Przychodź do pracy, aby zajmować się sprawami firmy i zawodowymi, a nie własnymi problemami osobistymi! Nie marnuj czasu na używanie internetu, telefonu lub faksu do spraw niezwiązanych z pracą lub Twoimi obowiązkami. Tego dyktują [podstawy wychowania], zdrowy rozsądek i prawo! Pracodawca ma obowiązek nadzorować i monitorować pracę pracowników oraz podejmować środki karne wobec każdego winnego! Twoje niewłaściwe zachowanie będzie dokładnie monitorowane i karane! 2. Z powodu powtarzających się [dyscyplinarnych] wykroczeń wobec przełożonego, [a także] prywatnego korzystania z internetu, telefonu i kserokopiarki, jej niedbalstwa i niewykonania jej obowiązków, pani B.A. została zwolniona z przyczyn dyscyplinarnych! Wyciągnij wnioski z jej złego przykładu! Nie popełniaj tych samych błędów! 3. Uważnie przeczytaj układ zbiorowy pracy, regulamin wewnętrzny firmy, opis stanowiska pracy i umowę o pracę, którą podpisałeś! To podstawa naszej współpracy! Między pracodawcą a pracownikiem! ...”

Z dokumentów złożonych przez Rząd, w tym z listy obecności pracodawcy, wynika również, że skarżący zapoznał się z zawiadomieniem i podpisał je w okresie od 3 do 13 lipca 2007 r. Ponadto wynika, że w okresie od 5 do 13 lipca 2007 r. pracodawca rejestrował komunikację skarżącego za pośrednictwem Yahoo Messenger w czasie rzeczywistym. 13 lipca 2007 r. o godz. 16:30 skarżący został wezwany przez pracodawcę do złożenia wyjaśnień. W odpowiednim zawiadomieniu został poinformowany, że jego komunikacja w Yahoo Messenger była monitorowana i że istnieją dowody na to, że używał internetu do celów osobistych, wbrew regulaminowi wewnętrznemu. Załączono wykresy wskazujące, że jego aktywność w internecie była większa niż jego kolegów. Na tym etapie nie został poinformowany, czy monitorowanie jego komunikacji dotyczyło również jej treści. Zawiadomienie brzmiało następująco:

„Proszę wyjaśnić, dlaczego używasz zasobów firmy (połączenie internetowe, Messenger) do celów osobistych w godzinach pracy, co wynika z załączonych wykresów.”

Tego samego dnia skarżący poinformował pracodawcę na piśmie, że używał Yahoo Messenger wyłącznie do celów związanych z pracą. O godz. 17:20 pracodawca ponownie wezwał go do złożenia wyjaśnień w zawiadomieniu brzmiącym następująco:

„Proszę wyjaśnić, dlaczego cała korespondencja wymieniona między 5 a 12 lipca 2007 r. przy użyciu identyfikatora [internetowego] S. Bukareszt miała charakter prywatny, co wynika z załączonych czterdziestu pięciu stron.”

Wspomniane czterdzieści pięć stron stanowiło transkrypcję wiadomości, które skarżący wymieniał ze swoim bratem i narzeczoną w okresie, kiedy był monitorowany; wiadomości dotyczyły spraw osobistych, a niektóre miały charakter intymny. Transkrypcja obejmowała również pięć wiadomości, które skarżący wymienił z narzeczoną, używając swojego osobistego konta Yahoo Messenger; te wiadomości nie zawierały żadnych informacji intymnych. Również 13 lipca skarżący poinformował pracodawcę na piśmie, że w jego opinii dopuścił się on przestępstwa, a mianowicie naruszenia tajemnicy korespondencji. 1 sierpnia 2007 r. pracodawca rozwiązał umowę o pracę ze skarżącym.

Skarżący zaskarżył swoje zwolnienie w wniosku do Sądu Rejonowego w Bukareszcie („Sąd Rejonowy”). Wniósł do sądu, po pierwsze, o uchylenie zwolnienia; po drugie, o zobowiązanie pracodawcy do wypłacenia mu kwot należnych mu z tytułu wynagrodzenia oraz innych uprawnień i przywrócenia go na stanowisko; oraz po trzecie, o zobowiązanie pracodawcy do zapłacenia mu 100 000 rumuńskich lejów (około 30 000 euro) zadośćuczynienia za szkodę wynikłą ze sposobu zwolnienia oraz zwrot kosztów i wydatków. Co do meritum, powołując się na sprawę Copland przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (nr 62617/00, §§ 43-44, ECHR 2007‑I), argumentował, że komunikacja telefoniczna i e-mailowa pracownika z miejsca pracy podlega pojęciom „życia prywatnego” i „korespondencji” i jest zatem chroniona przez artykuł 8 Konwencji. Podniósł również, że decyzja o jego zwolnieniu była niezgodna z prawem i że poprzez monitorowanie jego komunikacji i dostęp do ich treści pracodawca naruszył prawo karne. W odniesieniu w szczególności do szkody, której miał doznać, skarżący wskazał na sposób jego zwolnienia i twierdził, że był nękany przez pracodawcę poprzez monitorowanie jego komunikacji i ujawnianie ich treści „współpracownikom zaangażowanym w jeden lub drugi sposób w procedurę zwolnienia”. Skarżący złożył dowody, w tym pełną kopię transkrypcji swojej komunikacji w Yahoo Messenger oraz kopię zawiadomienia informacyjnego (patrz punkt 15 powyżej). Wyrokiem z 7 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącego i potwierdził, że jego zwolnienie było zgodne z prawem. Istotne części wyroku brzmiały następująco:

„Procedura przeprowadzania postępowania wyjaśniającego jest wyraźnie uregulowana przepisami artykułu 267 Kodeksu pracy. W niniejszej sprawie wykazano, na podstawie dokumentów pisemnych zawartych w aktach, że pracodawca przeprowadził postępowanie wyjaśniające wobec skarżącego, dwukrotnie wzywając go na piśmie do złożenia wyjaśnień [i] określając przedmiot, datę, godzinę i miejsce rozmowy, oraz że skarżący miał możliwość przedstawienia argumentów w swojej obronie dotyczących zarzucanych mu czynów, co wynika z dwóch zawiadomień o wyjaśnienia zawartych w aktach (patrz kopie na kartach 89 i 91).

Sąd stoi na stanowisku, że monitorowanie rozmów w internecie, w których pracownik brał udział przy użyciu oprogramowania Yahoo Messenger na komputerze firmy w godzinach pracy – niezależnie od tego, czy działania pracodawcy były nielegalne w świetle prawa karnego – nie może podważyć ważności postępowania dyscyplinarnego w niniejszej sprawie.

Fakt, że przepisy zawierające wymóg przesłuchania podejrzanego w przypadku zarzucanego niewłaściwego postępowania i zbadania argumentów przedstawionych w obronie tej osoby przed podjęciem decyzji o karze są sformułowane w trybie rozkazującym, podkreśla intencję ustawodawcy, aby uczynienie poszanowania praw obrony warunkiem wstępnym ważności decyzji o karze.

W niniejszej sprawie, ponieważ pracownik utrzymywał podczas postępowania wyjaśniającego, że nie używał Yahoo Messenger do celów osobistych, ale w celu doradzania klientom w sprawie produktów sprzedawanych przez jego pracodawcę, sąd stoi na stanowisku, że sprawdzenie treści [skarżącego] rozmów było jedynym sposobem, w jaki pracodawca mógł ustalić ważność jego argumentów.

Prawo pracodawcy do monitorowania (monitoriza) pracowników w miejscu pracy, [w szczególności] w zakresie ich korzystania z komputerów firmowych, stanowi część szerszego prawa, regulowanego przepisami artykułu 40 (d) Kodeksu pracy, do nadzorowania sposobu wykonywania przez pracowników ich zadań zawodowych.

Biorąc pod uwagę, że wykazano, że uwagę pracowników zwrócono na fakt, że krótko przed nałożeniem na skarżącego kary dyscyplinarnej inny pracownik został zwolniony za używanie internetu, telefonu i kserokopiarki do celów osobistych, i że pracownicy zostali ostrzeżeni, że ich działania są monitorowane (patrz zawiadomienie nr 2316 z 3 lipca 2007 r., które skarżący podpisał [po] zapoznaniu się z nim – patrz kopia na karcie 64), pracodawcy nie można zarzucić braku przejrzystości i niepoinformowania pracowników w jasny sposób, że monitoruje ich korzystanie z komputerów.

Dostęp do internetu w miejscu pracy jest przede wszystkim narzędziem udostępnionym pracownikom przez pracodawcę do użytku zawodowego, a pracodawca niewątpliwie ma uprawnienia, w wyniku prawa do nadzorowania działalności pracowników, do monitorowania osobistego korzystania z internetu.

Takie kontrole przez pracodawcę są konieczne na przykład ze względu na ryzyko, że poprzez swoje korzystanie z internetu pracownicy mogą uszkodzić systemy IT firmy, przeprowadzać nielegalne działania w cyberprzestrzeni, za które firma może ponosić odpowiedzialność, lub ujawnić tajemnice handlowe firmy.

Sąd uważa, że czyny popełnione przez skarżącego stanowią wykroczenie dyscyplinarne w rozumieniu artykułu 263 § 2 Kodeksu pracy, ponieważ stanowią zawinione naruszenie przepisów artykułu 50 regulaminu wewnętrznego S. ..., które zabraniają używania komputerów do celów osobistych.

Wspomniane czyny są uważane w regulaminie wewnętrznym za ciężkie naruszenie obowiązków, za które karą, zgodnie z artykułem 73 tego samego regulaminu wewnętrznego, [jest] rozwiązanie umowy o pracę z przyczyn dyscyplinarnych.

Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej argumenty faktyczne i prawne, sąd uważa, że zaskarżona decyzja jest uzasadniona i zgodna z prawem i oddala wniosek jako bezzasadny.”

Skarżący odwołał się do Sądu Apelacyjnego w Bukareszcie („Sąd Apelacyjny”). Powtórzył argumenty, które przedstawił przed sądem pierwszej instancji, i dodatkowo twierdził, że ten sąd nie wyważył sprawiedliwie interesów zaangażowanych, niesłusznie stawiając na pierwszym miejscu interes pracodawcy w cieszeniu się swobodą kontroli czasu i zasobów pracowników. Argumentował dalej, że ani regulamin wewnętrzny, ani zawiadomienie informacyjne nie zawierały żadnej wskazówki, że pracodawca może monitorować komunikację pracowników. Sąd Apelacyjny oddalił apelację skarżącego wyrokiem z 17 czerwca 2008 r., którego istotne części brzmiały:

„Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że internet jest narzędziem udostępnionym pracownikom przez pracodawcę do użytku zawodowego i że pracodawca ma prawo ustalać zasady korzystania z tego narzędzia, ustanawiając zakazy i przepisy, których pracownicy muszą przestrzegać przy korzystaniu z internetu w miejscu pracy; jest jasne, że użytkowanie osobiste może zostać odmówione, a pracownicy w niniejszej sprawie zostali o tym należycie poinformowani w zawiadomieniu wydanym 26 czerwca 2007 r. zgodnie z przepisami regulaminu wewnętrznego, w którym byli poinstruowani, aby przestrzegać godzin pracy, być obecnym w miejscu pracy [w tych godzinach i] skutecznie wykorzystywać czas pracy.

W konkluzji, pracodawca, który dokonał inwestycji, jest uprawniony, w wykonywaniu praw zagwarantowanych w artykule 40 § 1 Kodeksu pracy, do monitorowania korzystania z internetu w miejscu pracy, a pracownik, który narusza zasady pracodawcy dotyczące osobistego korzystania z internetu, popełnia wykroczenie dyscyplinarne, które może skutkować sankcją, w tym najpoważniejszą.

Nie ma wątpliwości, że istnieje konflikt między prawem pracodawcy do monitorowania a prawem pracowników do ochrony ich prywatności. Ten konflikt został rozwiązany na szczeblu Unii Europejskiej poprzez przyjęcie dyrektywy nr 95/46/WE, która ustanowiła szereg zasad regulujących monitorowanie korzystania z internetu i poczty e-mail w miejscu pracy, w tym w szczególności następujące.

- Zasada konieczności: monitorowanie musi być konieczne do osiągnięcia określonego celu.
- Zasada określenia celu: dane muszą być zbierane dla określonych, wyraźnych i legalnych celów.
- Zasada przejrzystości: pracodawca musi zapewnić pracownikom pełne informacje o operacjach monitorowania.
- Zasada legalności: operacje przetwarzania danych mogą odbywać się tylko dla legalnego celu.
- Zasada proporcjonalności: monitorowane dane osobowe muszą być odpowiednie i adekwatne w stosunku do określonego celu.
- Zasada bezpieczeństwa: pracodawca jest zobowiązany do podjęcia wszystkich możliwych środków bezpieczeństwa, aby zapewnić, że zebrane dane nie są dostępne dla osób trzecich.

Biorąc pod uwagę fakt, że pracodawca ma prawo i obowiązek zapewnić płynne funkcjonowanie firmy i w tym celu [jest uprawniony] do nadzorowania sposobu wykonywania przez pracowników ich zadań zawodowych, oraz fakt [że] cieszy się uprawnieniami dyscyplinarnymi, których może legalnie użyć i które [uprawniały go w niniejszej sprawie] do monitorowania i transkrybowania komunikacji w Yahoo Messenger, której pracownik zaprzeczał, że wymieniał ją do celów osobistych, po tym jak on i jego współpracownicy zostali ostrzeżeni, że zasoby firmy nie powinny być używane do takich celów, nie można utrzymywać, że ten legalny cel mógł zostać osiągnięty innymi środkami niż przez naruszenie tajemnicy jego korespondencji, lub że nie wyważono sprawiedliwie potrzeby ochrony [prywatności] pracownika i prawa pracodawcy do nadzorowania działalności swojej firmy.

...

Zgodnie z tym, biorąc pod uwagę przedstawione powyżej rozważania, sąd stwierdza, że decyzja sądu pierwszej instancji jest legalna i uzasadniona i że apelacja jest bezzasadna; musi więc zostać oddalona, zgodnie z przepisami artykułu 312 § 1 K[odeksu] P[ostępowania] C[ywilnego].”

W międzyczasie, 18 września 2007 r., skarżący złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko ustawowym przedstawicielom S., zarzucając naruszenie tajemnicy korespondencji. 9 maja 2012 r. Dyrekcja do Spraw Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej i Terroryzmu (DIICOT) przy prokuraturze przy Najwyższym Sądzie Kasacyjnym i Sprawiedliwości orzekła, że nie ma podstaw do oskarżenia, z powodu, że firma była właścicielem systemu komputerowego i połączenia internetowego i dlatego mogła monitorować aktywność internetową swoich pracowników i używać informacji przechowywanych na serwerze, oraz w związku z zakazem osobistego korzystania z systemów IT, w wyniku czego monitorowanie było przewidywalne. Skarżący nie skorzystał z możliwości przewidzianej przez obowiązujące przepisy proceduralne do zaskarżenia decyzji organów ścigania w sądach krajowych.


Skarżący urodził się w 1975 roku i jest przetrzymywany w Kahramanmaraş. 19 listopada 2003 r. skarżący został zatrzymany przez policję w związku z podejrzeniem przynależności do nielegalnej organizacji, a mianowicie PKK/KADEK (Partia Pracowników Kurdystanu/Kongres Wolności i Demokracji Kurdystanu). Wydaje się, że w pewnym momencie skarżący przyznał się do przeprowadzenia uzbrojonego ataku na więzienny pojazd w Adanie i w rezultacie, 21 listopada 2003 r. o godz. 15:00, został zobowiązany do udziału w odtworzeniu przebiegu wydarzeń (yer gösterme). Zgodnie z protokołem sporządzonym przez funkcjonariuszy policji i podpisanym przez skarżącego, ten ostatni szczegółowo opisał, jakie kroki podjął przed atakiem na więzienny pojazd w Adanie, oraz wskazał, w jaki sposób otworzył ogień do tego pojazdu. Tego samego dnia został przewieziony na komisariat policji w Dörtyol w celu przesłuchania. Przesłuchanie odbyło się tego samego dnia w godzinach od 20:10 do 23:50 oraz następnego dnia w godzinach od 10:00 do 15:45. Zeznania skarżącego złożone na policji zostały spisane na gotowych formularzach, w których odpowiedniej części wpisano, między innymi, że skarżący jest podejrzany o członkostwo w nielegalnej organizacji oraz o prowadzenie działalności zbrojnej w jej imieniu. Na pierwszej stronie formularzy znajdował się nadrukowany komunikat stwierdzający, między innymi, że osoba przesłuchiwana ma prawo do pozostania milczącym oraz prawo do wyboru adwokata. Z formularza wynika, że skarżący zrezygnował z pomocy prawnej, ponieważ na pierwszej stronie protokołu znajduje się nadrukowana fraza „Nie zwrócono się o adwokata” z podpisem skarżącego poniżej. Został zatem przesłuchany bez udziału adwokata. W swoim zeznaniu skarżący przyznał, że jest członkiem PKK/KADEK i że jest aktywny w organizacji. W szczególności podał szczegółowe informacje, między innymi, o uzbrojonym ataku na więzienny pojazd w Adanie. Oświadczył również, że jego pseudonim brzmiał „Hüseyin”. 23 listopada 2003 r. został doprowadzony do prokuratora w Dörtyol, gdzie częściowo potwierdził, a częściowo zaprzeczył treści swoich zeznań złożonych policji bez udziału adwokata. Przed tym poinformowano go o jego prawach, w tym o prawie do korzystania z pomocy adwokata. Ponadto oświadczył, że jest członkiem PKK/KADEK i uczestniczył w niektórych działaniach tej organizacji w północnym Iraku, ale nie brał udziału w żadnych działaniach politycznych ani zbrojnych w Turcji. Tego samego dnia sędzia śledczy Sądu Bezpieczeństwa Państwowego w Adanie zebrał zeznania od skarżącego. Przed rozmową skarżący został poinformowany o swoich prawach na podstawie art. 135 dawnego Kodeksu Postępowania Karnego. Nie poprosił o adwokata. W trakcie rozmowy skarżący oświadczył, że jego zeznania złożone policji i prokuratorowi były prawdziwe. Podtrzymał w szczególności, że jego zeznania złożone policji w odniesieniu do uzbrojonego ataku w Adanie były w pełni prawdziwe. Sąd zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego. W trakcie pobytu skarżącego w areszcie, a konkretnie w okresie od 19 do 23 listopada 2003 r., był badany przez lekarzy sześć razy. Badania lekarskie przeprowadzone przed i na końcu okresu aresztowania nie wykazały żadnych śladów złego traktowania na jego ciele. Przed aresztowaniem skarżącego, 27 października 2003 r., pewien H.K., który był współoskarżonym, twierdził podczas przesłuchania, że zorganizował uzbrojony atak, działając z kimś, którego pseudonim brzmiał „Hüseyin”. Później, na pierwszej rozprawie sądowej, wycofał swoje zeznania złożone policji, twierdząc, że zostały wymuszone pod przymusem. 23 grudnia 2003 r. prokurator w Adanie wniósł akt oskarżenia, oskarżając skarżącego o przestępstwo łamania jedności państwa i dążenia do odłączenia części terytorium narodowego spod kontroli państwa, na podstawie art. 125 dawnego Kodeksu Karnego. 16 marca 2004 r., na pierwszej rozprawie w sprawie, skarżący wycofał swoje zeznania złożone policji, prokuratorowi i sędziemu śledczemu, twierdząc, że zostały uzyskane w wyniku przymusu i gróźb śmierci ze strony policji. Przyznał, że jest członkiem PKK/KADEK, jednocześnie zaprzeczając udziałowi w uzbrojonym ataku w Adanie. Gdy zapytano o protokoły odtworzenia przebiegu wydarzeń, skarżący złożył oświadczenie, że nie uznał dowodów przeciwko niemu. Sądy Bezpieczeństwa Państwowego zostały zlikwidowane 16 czerwca 2004 r. na mocy ustawy nr 5190. Sprawa została zatem przeniesiona do Sądu Okręgowego w Adanie. 10 lutego 2005 r. adwokat skarżącego zwrócił się do sądu o wezwanie pewnego F.Y. jako świadka i przeprowadzenie konfrontacji ze skarżącym, ponieważ F.Y. zeznał w swoich zeznaniach złożonych 16 października 2003 r., że widział sprawców ataku. Poprosił również sąd o zapytanie banków, czy doszło do jakichkolwiek przelewów pieniędzy między ojcem skarżącego a H.K. Sąd oddalił wniosek dotyczący stawienia się świadka, uznając, że świadek nie będzie pamiętał zdarzeń ze względu na długi czas, który upłynął, i że nie powie prawdy ze względu na naturę incydentu. Następnie oddalił inny wniosek dotyczący przelewu pieniędzy, uznając go za nieistotny dla celów sprawy. 11 grudnia 2005 r. skarżący wysłał list do sądu rozpoznającego sprawę, w którym szczegółowo wyjaśnił groźby i przymus, jakim był poddawany, i poprosił sąd, aby nie brał pod uwagę zeznań jego współoskarżonego. 22 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w Adanie uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów. 28 grudnia 2005 r. adwokat skarżącego odwołał się od tego wyroku, twierdząc, między innymi, że zeznania skarżącego zostały złożone bez poinformowania go o jego prawach oraz w wyniku przymusu i gróźb śmierci ze strony policji. Adwokat skarżącego szczegółowo opisał takie traktowanie i poprosił Sąd Najwyższy, aby nie opierał się na tych zeznaniach, które zostały uzyskane poprzez naruszenie woli skarżącego. 12 października 2006 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok skazujący z powodu uchybień proceduralnych. Na rozprawie 22 czerwca 2007 r. adwokat skarżącego raz jeszcze podtrzymał, że przyznania skarżącego zostały wymuszone, a skarżący został zmuszony przez policję do podpisania swoich zeznań. Poprosił sąd pierwszej instancji, aby nie opierał się na tych zeznaniach. Na tej samej rozprawie sąd pierwszej instancji ponownie uznał skarżącego za winnego na podstawie art. 125 obowiązującego wówczas Kodeksu Karnego i skazał go na dożywotnie więzienie. Opierał się, między innymi, na zgodnych przyznaniach skarżącego i H.K. złożonych podczas przesłuchania, które zostały później powtórzone przed prokuratorem i sędzią śledczym, oraz na protokole odtworzenia przebiegu wydarzeń. Wziął również pod uwagę broń, naboje i materiały wybuchowe zajęte przez organy ścigania oraz dokumenty organizacyjne, a także raport o zdarzeniu, rejestry hotelowe, protokół sekcji zwłok i opinie biegłych, fotografie, zeznania świadków i raporty śledcze. Uzasadniony wyrok sądu pierwszej instancji nie zawierał żadnych orzeczeń w odniesieniu do dopuszczalności zeznań przedprocesowych skarżącego. Tego samego dnia adwokat skarżącego odwołał się od tego wyroku, twierdząc, między innymi, że zeznania skarżącego zostały złożone bez poinformowania go o jego prawach oraz w wyniku przymusu i gróźb śmierci ze strony policji. Adwokat skarżącego szczegółowo opisał takie traktowanie i poprosił Sąd Najwyższy, aby nie opierał się na tych zeznaniach, które zostały uzyskane poprzez naruszenie woli skarżącego. 12 lutego 2009 r. Sąd Najwyższy utrzymał wyrok skazujący w mocy. 18 lutego 2009 r. wyrok został ogłoszony w nieobecności skarżącego i jego adwokata.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Grazu. Był dyrektorem zarządzającym i posiadaczem 80% udziałów w Ritz Baugesellschaft m.b.H. 12 października 1998 r. Sąd Krajowy ds. Spraw Cywilnych w Grazu (Landesgericht für Zivilrechtssachen) otworzył postępowanie upadłościowe (Konkursverfahren) przeciwko Ritz Baugesellschaft m.b.H. (zwanej dalej: „spółką”). Postępowanie to zostało umorzone 14 czerwca 2013 r. z powodu braku środków na pokrycie kosztów (Beschluss auf Aufhebung des Konkurses mangels Kostendeckung). 15 kwietnia 2002 r. skarżący wszczął postępowanie o odpowiedzialność odszkodowawczą w imieniu spółki (sygn. akt 20 Cg 79/02y) przed Sądem Krajowym w Klagenfurcie (zwanym dalej „Sądem Krajowym”) przeciwko Republice Austrii, reprezentowanej przez Prokuraturę Finansową (Finanzprokuratur). 5 czerwca 2002 r. wniósł kolejne powództwo we własnym imieniu (sygn. akt 29 Cg 110/02y). W obu powództwach skarżący pozwał Republikę Austrii o odszkodowanie pieniężne za rzekome bezprawne czyny i zaniedbania Sądu Krajowego w toku postępowania upadłościowego, które doprowadziły do strat finansowych. Ponadto skarżący i spółka wnioskowali o wydanie wyroku stwierdzającego (Feststellungsurteil) co do przyszłej odpowiedzialności Republiki Austrii za wszelkie dalsze szkody wynikające z postępowania upadłościowego. 13 listopada 2002 r. Sąd Krajowy oddalił powództwo skarżącego wniesione w imieniu spółki, stwierdzając, że skarżący nie ma legitymacji procesowej, ponieważ nie może rozporządzać majątkiem spółki, dopóki postępowanie upadłościowe jest w toku. 28 stycznia 2003 r. Sąd Wyższy w Grazu (Oberlandesgericht) uwzględnił apelację skarżącego i przekazał sprawę z powrotem do Sądu Krajowego. 25 marca 2003 r. Sąd Najwyższy oddalił nadzwyczajny środek odwoławczy wniesiony przez Prokuraturę Finansową. 17 września 2003 r. Sąd Krajowy przeprowadził nową rozprawę w sprawie powództwa spółki, na której strony zgodziły się zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia innych postępowań, obejmujących najprawdopodobniej powództwo wniesione przez skarżącego. 20 stycznia 2004 r. skarżący wystąpił o podjęcie postępowania wniesionego w imieniu spółki i złożył listę świadków do przesłuchania przez Sąd Krajowy. 7 kwietnia 2004 r. Sąd Krajowy przeprowadził kolejną rozprawę, podczas której powołano biegłego z dziedziny budownictwa oraz biegłego księgowego jako biegłego pomocniczego, przy czym biegły pomocniczy miał być konsultowany w sprawie dalszych opinii. Następnie rozprawa została odroczona. Postępowanie wniesione w imieniu skarżącego pozostawało zawieszone w oczekiwaniu na wynik podjętego postępowania. 2 marca i 19 lipca 2005 r. skarżący złożył wnioski o przyspieszenie postępowania (Fristsetzungsantrag) na podstawie § 91 ustawy o organizacji sądów (Gerichtsorganisationsgesetz). W drugim wniosku skarżący poprosił Sąd Wyższy o wyznaczenie terminu dostarczenia opinii biegłych do końca lipca 2005 r. oraz o zobowiązanie Sądu Krajowego do przeprowadzenia rozprawy w celu przesłuchania dalszych świadków i omówienia opinii biegłych do 12 października 2005 r. 11 sierpnia 2005 r. Sąd Wyższy oddalił wniosek skarżącego złożony na podstawie § 91, uznając, że Sąd Krajowy nie dopuścił się zwłoki; stwierdził również, że żądane terminy były nierealne, a sam wniosek skarżącego spowodował dalsze opóźnienia. 15 marca i 19 maja 2006 r. biegli złożyli swoje opinie. 29 czerwca 2006 r. Sąd Krajowy przeprowadził kolejną rozprawę w celu omówienia opinii biegłych; ostatecznie sąd zdecydował o przekazaniu akt prokuraturze w celu zbadania, czy należy wszcząć śledztwo karne przeciwko nieznanym sprawcom z urzędu, a postępowanie zostało zawieszone do czasu zakończenia takiego postępowania. 21 lutego 2007 r. skarżący wystąpił o podjęcie postępowania po tym, jak Prokuratura w Grazu (Staatsanwaltschaft Graz) umorzyła śledztwo karne. 28 czerwca 2007 r. Sąd Krajowy przeprowadził kolejną rozprawę, a 12 lipca 2007 r. wydał wyrok: częściowo oddalił, a częściowo uwzględnił powództwo. 14 kwietnia 2008 r. Sąd Wyższy uchylił część wyroku na skutek apelacji obu stron i w tym zakresie przekazał sprawę z powrotem do Sądu Krajowego. 16 grudnia 2008 r. Sąd Najwyższy oddalił apelację skarżącego. 31 maja 2010 r. Sąd Krajowy częściowo oddalił, a częściowo odrzucił jako niedopuszczalne rozszerzone powództwo skarżącego po przeprowadzeniu rozpraw 7 lipca i 18 listopada 2009 r. 15 lutego 2011 r. Sąd Wyższy oddalił apelację skarżącego, a 28 kwietnia 2011 r. Sąd Najwyższy oddalił nadzwyczajny środek odwoławczy skarżącego w kwestiach prawnych.


Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszka w Akwizgranie. 20 kwietnia 2010 r. przeszukano lokal, w którym skarżący prowadził kawiarnię, na podstawie nakazu przeszukania z 2 marca 2010 r. wydanego przez Sąd Rejonowy w Akwizgranie. Skarżącego znaleziono w zapleczu kawiarni, podczas gdy ważył i pakował około 400 gramów kokainy, przy czym miał przy sobie sumę 2325 euro (EUR) w kieszeniach spodni. Został aresztowany. Następnego dnia Sąd Rejonowy w Akwizgranie wydał nakaz aresztowania skarżącego, uzasadniając to tym, że był on silnie podejrzany (dringend verdächtig) o handel hurtowy znaczną ilością narkotyków oraz że istniało ryzyko jego ucieczki. Sąd uznał, że skarżący może zostać skazany na znaczną karę pozbawienia wolności za zarzucane mu czyny, że nie ma silnych więzi z Niemcami, że jest bezrobotny i żyje z zasiłków oraz że mógłby łatwo uciec do Turcji. Na rozprawie w sprawie rozpatrzenia tymczasowego aresztowania w dniu 5 maja 2010 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o jego zwolnienie za kaucją, stwierdzając, że rodzina skarżącego jest w stanie i skłonna uiścić kwotę kaucji, jaką określi sąd. Następnego dnia pełnomocnik skarżącego wycofał wniosek po tym, jak sąd wskazał, że kaucja nie zostanie przyznana. 6 lipca 2010 r. Prokuratura złożyła akt oskarżenia przeciwko skarżącemu, oskarżając go o trzy przypadki handlu hurtowego znaczną ilością narkotyków. 6 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Akwizgranie postanowił otworzyć postępowanie główne przeciwko skarżącemu. 29 września 2010 r. Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego jednego z trzech zarzutów handlu hurtowego znaczną ilością narkotyków i uniewinnił go od pozostałych dwóch zarzutów. Skazał go na dwa lata i sześć miesięcy pozbawienia wolności oraz zarządził kontynuację jego tymczasowego aresztowania. 30 września 2010 r. zarówno skarżący, jak i prokurator złożyli apelacje od wyroku Sądu Rejonowego. Tego samego dnia skarżący złożył zażalenie na postanowienie zarządzające kontynuację jego tymczasowego aresztowania i wniósł o uchylenie nakazu aresztowania lub zawieszenie jego wykonania. Argumentował, że nie ma żadnego powodu, by uciekać. Siła jego więzi z Niemcami czyniła jego ucieczkę do Turcji mało prawdopodobną. Mieszkał w Niemczech przez dwadzieścia lat, był żonaty przez ostatnie trzynaście lat i miał dwoje dzieci w wieku ośmiu i jednego roku. Jego rodzice i brat również mieszkali w Niemczech. Jego jedyną więzią z Turcją, w przeciwieństwie do tego, był dom wakacyjny jego rodziców. 1 października 2010 r. Sąd Rejonowy w Akwizgranie postanowił nie uwzględnić zażalenia skarżącego na postanowienie o kontynuacji tymczasowego aresztowania i przekazał sprawę do Sądu Okręgowego w Akwizgranie. Uznał, że możliwe jest, iż skarżący zostanie skazany na znaczną karę pozbawienia wolności w postępowaniu odwoławczym. Istniał zatem powód, by uciekał, który nie był zrównoważony przez jego istniejące więzi społeczne z Niemcami. W tym względzie zauważył, że skarżący i cała jego rodzina żyli z zasiłków od 2001 roku, że jego znajomość języka niemieckiego była niewystarczająca i że nie miał perspektyw zatrudnienia. Biorąc pod uwagę, że jego żona była również obywatelką Turcji, że jego dzieci były w młodym wieku i że jego rodzice posiadali dom wakacyjny w Turcji, istniało ryzyko, że skarżący ucieknie do Turcji wraz z rodziną. Tego ryzyka nie można było odpowiednio zaradzić poprzez obowiązki meldunkowe lub wpłacenie kaucji. 7 października 2010 r. Sąd Okręgowy w Akwizgranie oddalił zażalenie skarżącego. Ograniczył podstawę nakazu aresztowania do zarzutu, za który został skazany, i uchylił go w zakresie dwóch zarzutów, za które został uniewinniony przez Sąd Rejonowy. Mimo to, powołując się na uzasadnienie Sądu Rejonowego i podkreślając, że skarżący nie miał legalnego zatrudnienia, podczas gdy miał więzi rodzinne z Turcją, uznał, że nadal istnieje ryzyko ucieczki skarżącego. 26 października 2010 r. skarżący wniósł dalsze zażalenie na to postanowienie. Po zasadniczym powtórzeniu wcześniejszych argumentów, dlaczego nie ma ryzyka jego ucieczki, stwierdził, że takie ryzyko mogłoby w każdym razie zostać zaradzone poprzez nałożenie łagodniejszego środka. W tym zakresie zaproponował, aby jego rodzina złożyła kaucję w wysokości 10 000 EUR. Po tym, jak Sąd Okręgowy postanowił nie uwzględnić dalszego zażalenia skarżącego i przekazać sprawę do Sądu Wyższego w Kolonii, ten sąd poinformował pełnomocnika skarżącego w liście z 22 listopada 2010 r., że rozważa zawieszenie wykonania nakazu aresztowania. Poprosił skarżącego o wyjaśnienie złożonej oferty i zażądał, aby niezbędne środki zostały przekazane mu przez rodzinę w sposób pozwalający mu na swobodne rozporządzanie tymi środkami i samodzielne wniesienie kaucji. Prawne pochodzenie tych środków musiało zostać wiarygodnie wykazane. Następnego dnia pełnomocnik skarżącego poinformował Sąd Wyższy, że rodzina skarżącego jest w stanie i skłonna złożyć kaucję w wysokości 10 000 EUR do sądu i wiarygodnie wykazać legalne pochodzenie tych środków. Rodzina była jednak niechętna temu, by postawić pieniądze do dyspozycji skarżącego, ponieważ nie chciała ryzykować, że roszczenie o zwrot kaucji zostanie zajęte na poczet przyszłych roszczeń, jakie władze mogą mieć wobec skarżącego. Dodał, że jeśli skarżący musiałby założyć, że kaucja zostanie przepadła w każdym razie, to znaczy nawet jeśli nie ucieknie, ponieważ roszczenie o zwrot zostanie zajęte na poczet innych roszczeń, to kaucja nie mogłaby skutecznie zaradzić ryzyku jego ucieczki. 3 grudnia 2010 r. Sąd Wyższy w Kolonii oddalił dalsze zażalenie skarżącego. Poparł oceny Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego co do ryzyka ucieczki skarżącego i zauważył, że kara, jakiej ryzykował skarżący, nie była ograniczona do dwóch lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności, ponieważ prokurator odwołał się od wyroku Sądu Rejonowego, domagając się skazania skarżącego z dwóch zarzutów, z których został uniewinniony. Stwierdził, że rozważyłby jednak zawieszenie wykonania nakazu aresztowania, gdyby została wniesiona kaucja. Dopóki rodzina skarżącego nie była skłonna postawić niezbędnych środków do jego dyspozycji, sąd nie był jednak gotowy tego uczynić, argumentując, że ta niechęć wskazywała, że jego rodzina nie ma do niego zaufania i konkludując, że więzi rodzinne wydawały się nie być wystarczająco silne, aby powstrzymać go przed ryzykowaniem przepadku kaucji w wyniku ucieczki. Sąd Wyższy stwierdził ponadto, że istnieje ryzyko, iż skarżący popełni dalsze przestępstwa związane z narkotykami, jeśli zostanie zwolniony z aresztu, i oparł również nakaz aresztowania, w sposób subsydiarny, na ryzyku popełnienia ponownego przestępstwa. Decyzja została doręczona skarżącemu 9 grudnia 2010 r. 3 stycznia 2011 r. wyrok Sądu Rejonowego z 29 września 2010 r. stał się prawomocny, po decyzji Sądu Okręgowego o umorzeniu postępowania w odniesieniu do jednego z zarzutów i wycofaniu apelacji przez zarówno skarżącego, jak i prokuratora. Tego samego dnia Sąd Rejonowy w Akwizgranie zawiesił wykonanie nakazu aresztowania przeciwko skarżącemu pod kilkoma warunkami, w tym tym, że on lub inna osoba uiści kaucję w wysokości 5 000 EUR. Po uiszczeniu tej kwoty przez inną osobę tego samego dnia, skarżący został zwolniony z aresztu. 14 kwietnia 2011 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił przyjęcia skargi konstytucyjnej skarżącego na decyzję Sądu Wyższego o niezawieszeniu wykonania nakazu aresztowania przeciwko niemu, wniesionej 10 stycznia 2011 r., do rozpoznania, bez podania przyczyn (sygn. akt 2 BvR 155/11).


Skarżący urodził się w 1945 roku i mieszka w Sofii. Skarżący jest byłym prokuratorem. Przez kilka lat, do 2005 lub 2006 roku, pełnił funkcję prokuratora rejonowego w Sofii, kierując biurem prokuratorskim, które zostało opisane jako największe w Bułgarii. Pełniąc tę funkcję, wszedł w konflikt z kilkoma swoimi podwładnymi, w tym z B.K. i G.C. Po opuszczeniu stanowiska przez skarżącego powołano komisję zadaniową mającą na celu zbadanie pracy prokuratury pod jego zarządem. B.K. i G.C. znajdowali się w składzie komisji. Rewizja przeprowadzona przez komisję doprowadziła następnie do wszczęcia postępowania karnego przeciwko skarżącemu, gdyż zarzucono mu, że wywierał presję na jednego ze swoich podwładnych w związku z wynikiem sprawy. 12 października 2006 roku dziennik ogólnopolski „Trud” opublikował wywiad ze skarżącym, w którym oświadczył:
„Całe moje życie walczyłem z przestępczością. Co więcej, starałem się pokonać mafię obecną w służbach prokuratorskich. Przyznaję, że nie udało mi się. A teraz ponoszę tego konsekwencje. Komisja, która przeprowadziła dochodzenie [w prokuraturze rejonowej], składa się dokładnie z tych prokuratorów, [B.K., G.C. i trzeciej osoby], którzy w tamtym czasie zorganizowali bunt przeciwko metodom pracy przeze mnie wprowadzonym. Celem tych metod było wyeliminowanie wszelkich podstaw do korupcyjnych układów związanych ze sprawami. To nie odpowiadało tym trzem prokuratorom i notorycznemu [prokuratorowi N.N.]”. Ostrzeżony przez dziennikarza przeprowadzającego wywiad, że jego słowa są mocne, skarżący mimo to kontynuował:
„Mówię rzeczy, które nie zaskoczą moich kolegów. Jest to powszechnie znany sekret, że jeden z wymienionych przeze mnie prokuratorów jest znany wśród adwokatów i „klientów” prokuratury nie tyle z własnego imienia i nazwiska, co z innego”.
Skarżący wyjaśnił wtedy, że dany prokurator był znany jako „Prokurator Rushvetchiyski” (прокурора Рушветчийски), co oznacza kogoś, kto bierze łapówki, wywodzące się od potocznego słowa oznaczającego łapówkę, rushvet (рушвет). Zapytany przez dziennikarza, czy Główny Prokurator o tym wiedział, skarżący kontynuował:
„Jeśli nie wie, może mnie zapytać. Znam się na schematach korupcyjnych. A ponieważ szanuję jego wysiłki zmierzające do pokonania tych schematów, dam mu dobrą radę: powinien sprawdzić majątki należące do ludzi oskarżających mnie o popełnienie przestępstwa podczas wykonywania przeze mnie pracy”. Zapytany o ustalenie komisji, że w sofijskiej prokuraturze rejonowej istniała „zła atmosfera psychiczna”, gdy nią kierował, skarżący oświadczył dalej:
„Inspekcja może mieć rację, jeśli przez „złą atmosferę psychiczną” rozumieją moją nietolerancję wobec tych prokuratorów..., którzy pełnili swoje obowiązki w niechlujny sposób lub brali udział w spotkaniach z prawnikami przestępców w celu decydowania o wyniku spraw. Tacy prokuratorzy byli w [sofijskiej prokuraturze rejonowej]. Stali się zorganizowaną grupą, gdy prokurator [N.N.] przyszedł do nas pracować. ... Wrogość między mną a kręgiem [N.N.], obejmującym najbardziej patologiczne elementy w służbie prokuratorskiej, jest powszechnie znana. Jak są znane z publikacji medialnych [N.N.’s] pałace, firmy należące do jego żony powiązane z przestępcami. ... Jest ironiczne, że dokładnie ci prokuratorzy, których my w [prokuraturze rejonowej] nazywaliśmy „strażnikami [N.N.]”, znajdują się w grupie, która ma sprawdzić moją pracę. Żebym ja był sprawdzany przez Prokuratora Rushvetchiyskiego! Wstyd! I czy akta spraw sprawdzających również zostały sprawdzone?” Zapytany wtedy o metody pracy, które wprowadził, skarżący oświadczył:
„Zamiast komentować, czy metody pracy przeze mnie wprowadzone były skuteczne, podam proste statystyki. Objąłem [prokuraturę rejonową] w 1996 roku. W poprzednim roku prokuratorzy w niej sporządzili 782 akty oskarżenia. 39% z nich zostało zwróconych przez sądy, a uniewinnienia wyniosły 12%. Oznacza to, że niepowodzenia wyniosły 51%. Skazanych osób było 768.
Teraz zwróćcie uwagę na statystyki za 2004 rok, po tym jak wprowadziłem moje metody pracy. Sporządzonych aktów oskarżenia: 4164. Tylko 8% spraw zwróconych przez sądy. Uniewinnienia: 6%. Skazanych osób: 3594. Nie przechwalam się z powodu oczywistych postępów prokuratury. Przeciwnie, myślałem, że moglibyśmy poprawić się jeszcze bardziej. ...”
W odniesieniu do kwestionowanych metod pracy skarżący powiedział dalej:
„Celem było sprawienie, by oficer policji i prokurator pracowali ramię w ramię, dokładnie tak, jak zalecają europejscy eksperci. Oraz aby ograniczyć możliwości zawierania korupcyjnych układów w prywatnych rozmowach ... Ale nie chcę już o tym mówić. Moja frustracja jest ogromna. Rozumiecie dlaczego”. W odpowiedzi na pytanie dziennikarza, dlaczego nie omówił tej sprawy z Głównym Prokuratorem, skarżący powiedział:
„Nie wiem, czy ma to jakiś sens. W rzeczywistości to, co [on] robi teraz w [swoim biurze], jest tym, co ja próbowałem zrobić w tamtym czasie w [sofijskiej prokuraturze rejonowej] – wymieść wszystkie śmieci z domu. Udało mi się, w pewnym stopniu, ale ostatecznie wiele kawałków śmieci wypłynęło na powierzchnię. One teraz miażdżą mnie. Mam szczerą nadzieję, że ten sam los nie spotka [Głównego Prokuratora]”. 16 października 2006 roku „Trud” opublikował odpowiedź B.K. i G.C. na zarzuty skarżącego. Ten artykuł nie został złożony przez strony. W nieokreślonym dniu w 2007 roku B.K. i G.C. wszczęli prywatne oskarżenie przeciwko skarżącemu, twierdząc, że ich znieważył i popełnił przestępstwo na podstawie art. 146 i 148 § 1 Kodeksu Karnego (patrz poniższy paragraf 24). Za szczególnie obraźliwe uznali następujące stwierdzenia: „starałem się pokonać mafię obecną w służbach prokuratorskich”; „najbardziej patologiczne elementy w służbie prokuratorskiej”; „wiele kawałków śmieci wypłynęło na powierzchnię... miażdżą mnie teraz”, a także jego rzekome nazywanie jednego z nich „Prokuratorem Rushvetchiyskim”. Twierdzili, że przestępstwo było obciążone, ponieważ zniewaga została dokonana za pośrednictwem mediów i dotyczyła ich w ich charakterze „urzędników publicznych”. W kontekście postępowania karnego B.K. i G.C. wnieśli również powództwa cywilne o odszkodowanie przeciwko skarżącemu, z których każdy żądał 10 000 bułgarskich lew (BGN) tytułem zadośćuczynienia. Sąd pierwszej instancji, Sąd Rejonowy w Płowdiwie, wysłuchał licznych świadków, którzy opisali konflikt między skarżącym a B.K. i G.C. Sąd wysłuchał również skarżącego, który oświadczył, że składając powyższe oświadczenia nie odnosił się do żadnego z dwóch powodów i wskazał, że w wywiadzie wymienił nazwiska dwóch innych prokuratorów, w szczególności N.N. Wyrokiem z 5 grudnia 2007 roku Sąd Rejonowy w Płowdiwie uniewinnił skarżącego i oddalił powództwa cywilne przeciwko niemu. Uznał, że nie ustalono, aby kwestionowane wyrażenia rzeczywiście odnosiły się do B.K. i G.C. Stwierdził dalej, że powodowie postrzegali oświadczenia jako wymierzone w nich i czuli, że ich reputacja i godność zostały naruszone, „z powodu napiętych relacji” ze skarżącym. B.K. i G.C. wnieśli apelację. Wyrokiem końcowym z 22 maja 2008 roku Sąd Okręgowy w Płowdiwie uchylił orzeczenie sądu niższej instancji i uznał skarżącego za winnego, stwierdzając, że jest on winny zniewagi w formie zaostrzonej. Zaniechał jego odpowiedzialności karnej, ale nałożył na niego karę administracyjną – grzywnę w wysokości 1000 BGN (równowartość 510 euro (EUR)). Ponadto nakazał mu zapłacić każdemu z powodów 5000 BGN (równowartość 2551 EUR) tytułem odszkodowania, plus odsetki, oraz 412 BGN (równowartość 210 EUR) na pokrycie kosztów i wydatków poniesionych przez powodów. Sąd Okręgowy uzasadnił swoje orzeczenie następująco:
„Jest faktem, że oskarżony wypowiedział wyrażenia wskazane w prywatnym oskarżeniu karnym – „mafia w służbach prokuratorskich”, „Rushvetchiyski”, „najbardziej patologiczne elementy w służbie prokuratorskiej” oraz „wiele kawałków śmieci wypłynęło na powierzchnię... miażdżą mnie teraz”. Jest również faktem, że wyrażenia zostały wypowiedziane w wywiadzie, który został opublikowany i rozpowszechniony za pośrednictwem mass mediów – gazety „Trud”..., w jej numerze z 12 października 2006 roku. Jest faktem, że powodowie... zostali nazwani w ich charakterze urzędników publicznych – będąc prokuratorami w sofijskiej prokuraturze rejonowej – i w związku z ich pełnieniem obowiązków służbowych”. ...
„Ustalono, że powodowie byli świadomi tych oświadczeń na podstawie zeznań [świadków], a także na podstawie artykułu w „Trud” opublikowanego 16 października 2006 roku i przedłożonego w sprawie, który zawierał... ich odpowiedź na wywiad z 12 października 2006 roku...”.
„Widać to z zeznań [świadków], że po przeczytaniu wywiadu udzielonego przez oskarżonego... powodowie poczuli, że ich honor i godność zostały naruszone, co spowodowało uczucie poniżenia...”
„Wyjaśnienia oskarżonego wskazują, że był świadomy, że wyrażenia obciążające są obraźliwe i poniżające dla tych, do których były skierowane [a] sposób, w jaki je rozpowszechnił [pokazuje], że zamierzał uczynić je publicznymi i aby dotarły do powodów...”
„Twierdzenie oskarżonego w jego obronie, poparte przez sąd rejonowy, że wyrażenia obciążające nie były skierowane konkretnie do powodów..., nie może zostać zaakceptowane przez sąd odwoławczy. Fakt, że [wypowiedzi] mogły być skierowane przeciwko dwóm innym [prokuratorom, których nazwiska zostały wymienione w wywiadzie], i że ci ludzie mogli zdecydować nie oskarżać oskarżonego o naruszenie ich honoru i godności, nie zmienia faktu, że odpowiedzialność karna oskarżonego wobec dwóch powodów musi zostać pociągnięta”. Skarżący wpłacił kwoty wskazane w paragrafie 19 powyżej 7 sierpnia 2008 roku. Łączna zapłacona kwota, w tym odsetki i opłaty pobrane przez komornika, wyniosła 14 826 BGN (równowartość około 7 565 EUR). 5 stycznia 2009 roku „Trud” opublikował wywiad z B.K. i G.C., w którym omawiali skazanie skarżącego.


Skarżący urodził się w 1967 roku i mieszka w Düren. 27 sierpnia 2010 roku Sąd Rejonowy w Krefeld wydał nakaz aresztowania, ponieważ istniało silne podejrzenie, że handlował narkotykami. Tego samego dnia wcześniej został zatrzymany z 15,8 gramami heroiny, którą rzekomo zamierzał sprzedać. Dwa razy wcześniej został zatrzymany na granicy niemieckiej z 11 i 12,5 gramami heroiny przy sobie. Nakaz aresztowania oparto na ryzyku ucieczki, ponieważ mógł się spodziewać znacznej kary za zarzucane czyny, nie miał więzi społecznych, był bezrobotnym narkomanem oraz miał niestabilny charakter. Tego samego dnia został tymczasowo aresztowany. Między 30 sierpnia 2010 roku a 11 listopada 2010 roku legalność tymczasowego aresztowania skarżącego była badana osiem razy przez Sąd Rejonowy lub Sąd Okręgowy. Wyrokiem z 6 grudnia 2010 roku Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego popełnienia trzech czynów handlu narkotykami w dużym rozmiarze – dwóch czynów przemytu narkotyków do Niemiec i handlu nimi (traktowanych jako jeden czyn zamiast dwóch odrębnych) oraz trzeciego czynu polegającego jedynie na handlu – i skazał go na dwa lata i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Tego samego dnia, w odrębnej decyzji, Sąd Rejonowy zarządził przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżącego. 8 grudnia 2010 roku skarżący wniósł zażalenie na tę decyzję. Co do istoty powoływał się głównie na swoje poprzednie pisma. 13 grudnia 2010 roku wniósł apelację od wyroku. Sąd Rejonowy nie uwzględnił zażalenia z 8 grudnia 2010 roku dotyczącego tymczasowego aresztowania skarżącego i przekazał je do Sądu Okręgowego, który oddalił je 15 grudnia 2010 roku, uznając, że nadal istnieje ryzyko ucieczki skarżącego. 5 stycznia 2011 roku skarżący wniósł kolejne zażalenie na tę decyzję. Co do istoty ponownie powoływał się na swoje poprzednie pisma. Wyraźnie poprosił o przesłanie mu uwag Głównej Prokuratury, aby móc się do nich odnieść. 28 stycznia 2011 roku Główna Prokuratura w Düsseldorfie (Generalstaatsanwaltschaft – „organ ścigania”) złożyła pisemne uwagi do Sądu Apelacyjnego, wnosząc o oddalenie zażalenia skarżącego z 5 stycznia 2011 roku. Pełnomocnik skarżącego otrzymał uwagi od organów ścigania 3 lutego 2011 roku i złożył odpowiedź do Sądu Apelacyjnego 10 lutego 2011 roku. W wyniku zapytania telefonicznego do Sądu Apelacyjnego pełnomocnik skarżącego dowiedział się 10 lutego 2011 roku, że 3 lutego 2011 roku sąd ten już rozstrzygnął zażalenie skarżącego z 5 stycznia 2011 roku i je oddalił. Skarżący nie miał zatem możliwości odniesienia się do uwag organów ścigania z 28 stycznia 2011 roku przed podjęciem decyzji przez sąd. Tego samego dnia pełnomocnik skarżącego zwrócił się o uzupełnienie prawa do bycia wysłuchanym (Nachholung des rechtlichen Gehörs) na podstawie art. 33a Kodeksu Postępowania Karnego. 14 lutego 2011 roku skarżącemu doręczono decyzję Sądu Apelacyjnego z 3 lutego 2011 roku. W nieokreślonym dniu organy ścigania złożyły pisemne uwagi dotyczące wniosku skarżącego o uzupełnienie prawa do bycia wysłuchanym. 25 lutego 2011 roku Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o uzupełnienie prawa do bycia wysłuchanym jako niedopuszczalny, uznając, że prawo skarżącego do bycia wysłuchanym nie zostało naruszone, a uwagi organów ścigania z 28 stycznia 2011 roku nie zawierały żadnych faktów mu nieznanych i w związku z tym nie było potrzeby ich doręczania mu. W zakresie, w jakim jego pismo z 10 lutego 2011 roku miało być klasyfikowane jako sprzeciw (Gegenvorstellung), sąd je odrzucił, ponieważ jego decyzja z 3 lutego 2011 roku nie opierała się na błędnych rozważaniach faktycznych lub proceduralnych. Przed podjęciem decyzji z 25 lutego 2011 roku uwagi organów ścigania dotyczące wniosku o uzupełnienie prawa do bycia wysłuchanym nie zostały doręczone skarżącemu, który w ten sposób nie miał możliwości odniesienia się do nich. Sąd Apelacyjny mimo to zacytował te uwagi i się do nich przychylił w swojej decyzji. 7 kwietnia 2011 roku skarżący wniósł skargę do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Zarzucił w szczególności, że jego prawo do bycia wysłuchanym, zagwarantowane w art. 103 ust. 1 Ustawy Zasadniczej (Grundgesetz), zostało naruszone, ponieważ Sąd Apelacyjny podjął decyzje z 3 i 25 lutego 2011 roku bez dania mu możliwości odniesienia się do uwag organów ścigania. 28 lipca 2011 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił przyjęcia skargi konstytucyjnej skarżącego bez podania przyczyn (2 BvR 805/11). Decyzja ta została mu doręczona 10 sierpnia 2011 roku.