Pierwszy skarżący urodził się w 1958 roku i mieszka w Dnieprze na Ukrainie. Skarżący bank był bankiem komercyjnym w formie spółki akcyjnej z siedzibą na Ukrainie, z siedzibą zarejestrowaną w Zaporożu. Jego licencja bankowa została cofnięta 11 stycznia 2001 r. (patrz punkt 12 poniżej). Następnie skarżący bank został zlikwidowany (patrz punkt 19 poniżej). Pierwszy skarżący był wiceprezesem, założycielem i większościowym akcjonariuszem skarżącego banku. W lutym i marcu 2000 r. władze krajowe wszczęły dwa postępowania karne dotyczące uchylania się od opodatkowania i nadużyć władzy przez zarząd skarżącego banku. W marcu 2000 r. pierwszy skarżący został aresztowany w ramach postępowania karnego (więcej szczegółów patrz sprawa Feldman przeciwko Ukrainie, skargi nr 76556/01 i 38779/04, wyrok z 8 kwietnia 2010 r.). W kwietniu 2000 r. ukraińska agencja prasowa UNIAN informowała o posiedzeniu Komitetu Koordynacyjnego do Spraw Walki z Korupcją i Zorganizowaną Przestępczością. Odpowiedni fragment brzmi:
„Doprowadzenie sprawy Banku Słowiańskiego do logicznego zakończenia to kwestia honoru Prokuratury Generalnej i Państwowej Administracji Podatkowej” – powiedział Prezydent Ukrainy podczas swojego wystąpienia na posiedzeniu... Oświadczył, że przewodniczący banku zamienili go w źródło niekontrolowanych dochodów osobistych. „Tacy zarabiacze pieniędzy mają potężnych patronów, a na śledztwo wywierana jest ogromna presja” – stwierdził Prezydent.
29 czerwca 2000 r. Narodowy Bank Ukrainy („NBU”) zawiesił licencję skarżącego banku na część operacji, uznając, że jego sytuacja finansowa gwałtownie się pogorszyła oraz że przeprowadzał on ryzykowne operacje zagrażające jego wypłacalności. W lipcu 2000 r. śledczy z policji podatkowej Państwowej Administracji Podatkowej, działając w toku postępowania karnego, zarządził zajęcie papierów wartościowych skarżącego banku. 18 września 2000 r. NBU objął skarżący bank tymczasowym zarządem, co wiązało się z zawieszeniem funkcji niektórych menedżerów banku. 11 stycznia 2001 r. NBU wydał uchwałę „O likwidacji Słowiańskiego Banku Komercyjnego Spółki Akcyjnej”, na mocy której, między innymi, (1) licencja operacyjna skarżącego banku została cofnięta w całości; (2) wygasły uprawnienia zarządu, rady i walnych zgromadzeń akcjonariuszy; oraz (3) zarządzono likwidację skarżącego banku. Tą samą uchwałą NBU zatwierdził skład komisji likwidacyjnej banku, składający się z jedenastu urzędników regionalnych departamentów NBU i dwóch pracowników lokalnego urzędu skarbowego. 5 marca 2001 r. pierwszy skarżący, który w tym czasie przebywał w areszcie, wniósł pozew na podstawie przepisów Rozdziału 31-A Kodeksu Postępowania Cywilnego z 1963 r. do Sądu Rejonowego w Peczerśku w Kijowie, zaskarżając decyzję NBU. Twierdził, że zaskarżona uchwała była niezgodna z prawem oraz że NBU zdecydował o likwidacji skarżącego banku z powodu niewywiązania się przez niego z zobowiązań finansowych, podczas gdy to niewywiązanie się zostało spowodowane przez sam NBU oraz władze podatkowe. Pierwszy skarżący podkreślił, że po przyjęciu uchwały skarżący bank nie był w stanie samodzielnie chronić swoich praw i interesów. Dodał, że uchwała była szkodliwa dla interesów akcjonariuszy skarżącego banku, w tym dla niego samego. 26 czerwca 2001 r. sąd stwierdził, że pierwszy skarżący może wnieść pozew, jednakże musiał on zostać oddalony. Sąd uznał, że NBU był kompetentny do wydania zaskarżonej uchwały, że podjęte środki były zgodne z prawem oraz że stały się one konieczne z powodu rażącego naruszania przepisów bankowych przez skarżący bank i jego trudnej sytuacji finansowej. Pierwszy skarżący odwołał się od tej decyzji. 5 lipca 2002 r. Kijowski Sąd Miejski utrzymał w mocy decyzję z 26 czerwca 2001 r. w części, ale zmienił jej uzasadnienie. Uznał, że uchwała NBU z 11 stycznia 2001 r. nie dotyczyła pierwszego skarżącego oraz nie ustalono podczas rozpoznania powództwa, że jego prawa i wolności zostały naruszone. Z tych powodów sąd apelacyjny oddalił powództwo. Pierwszy skarżący wniósł skargę kasacyjną. 21 kwietnia 2005 r. Sąd Najwyższy Ukrainy uchylił orzeczenia z 26 czerwca 2001 r. i 5 lipca 2002 r. oraz umorzył postępowanie, uznając, że powództwo jest niedopuszczalne. Orzekł następująco:
„... Sądy pierwszej i drugiej instancji ustaliły, że pan B.M. Feldman wniósł pozew jako akcjonariusz Banku Słowiańskiego, jednak nie żądał ochrony własnych praw i wolności, lecz w rzeczywistości działał w interesie Banku Słowiańskiego, nie będąc do tego należycie upoważniony [tekst pogrubiony w oryginale].
Zgodnie z art. 1 i 12 Kodeksu Postępowania Gospodarczego, spory między podmiotem działalności przedsiębiorczej a przedsiębiorstwami, instytucjami i organizacjami dotyczące ochrony ich praw i wolności, a także ich spory dotyczące stwierdzenia nieważności aktów prawnych, powinny być rozpatrywane przez sądy gospodarcze.
Biorąc pod uwagę, że akcjonariusz nie jest uprawniony do wystąpienia do sądu o rozpatrzenie takiego sporu oraz że niniejsza sprawa nie ma być rozpatrywana zgodnie z procedurą cywilną, wydane w tej sprawie orzeczenia powinny zostać uchylone, a postępowanie umorzone, zgodnie z art. 136 § 2 (1) i art. 227 § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego...”
Proces likwidacji skarżącego banku został zakończony 30 listopada 2012 r. Bank został usunięty z oficjalnego rejestru podmiotów prawnych 4 sierpnia 2014 r.


Skarżący urodził się w 1948 roku i mieszka w Erywaniu. Skarżący miał córkę, K.M., która urodziła się 19 listopada 1985 roku. 7 września 2007 roku o godzinie 22:00 K.M., która była wtedy w początkowych tygodniach ciąży, przebywała w domu z rodzicami i mężem, gdy zasłabła i zaczęła mieć drgawki. Wezwano pogotowie ratunkowe, które przyjechało 40–45 minut później. Po przyjeździe lekarz pogotowia, A.G., stwierdził, że K.M. jest prawie nieprzytomna, ma zaburzenia oddychania i niskie ciśnienie krwi. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, lekarz został wówczas poinformowany, że K.M. jest w ciąży. A.G. zdiagnozował zespół drgawkowy, podał K.M. dwa zastrzyki – jeden z relanium i jeden z magnezu – i zabrał ją do szpitala. Wydaje się, że ani lekarz, ani pielęgniarka, ani kierowca karetki nie pomogli jej rodzinie znieść K.M. z ósmego piętra budynku na dół i umieścić ją w karetce. Co więcej, chociaż K.M. nie odzyskała przytomności po zastrzykach, A.G. zdecydował się nie siedzieć obok niej podczas drogi do szpitala, lecz zamiast tego usiadł obok kierowcy w kabinie kierowcy. Tego samego dnia A.G. i pielęgniarka sporządzili raport z wizyty pogotowia, stwierdzając, że przyjechali siedem minut po otrzymaniu wezwania i że podali tylko jeden zastrzyk medyczny, relanium. 14 września 2007 roku K.M. zmarła w szpitalu, nigdy nie odzyskując przytomności. Tego samego dnia Prokuratura Rejonowa Awan i Nor-Nork w Erywaniu wszczęła śledztwo w sprawie jej śmierci i zarządziła sekcję zwłok, która została przeprowadzona tego samego dnia. Zgodnie z raportem (opinia biegłego lekarza sądowego nr 728), K.M. zmarła na skutek ogólnego zatrucia organizmu, spowodowanego zaburzeniem funkcji życiowych mózgu, co z kolei zostało spowodowane rozległą i rozlaną zakrzepicą naczyń nerwowych. W trakcie śledztwa śledczy zebrał zeznania od personelu medycznego, który udzielił pomocy K.M., w tym od A.G., pielęgniarki i kierowcy. W szczególności, w swoim zeznaniu z 14 listopada 2007 roku pielęgniarka zeznała, że lekarz kazał jej podać zastrzyk z siarczanu magnezu, ale drgawki K.M. trwały, po czym lekarz podał jej fiolkę relanium, którą wstrzyknęła. W zeznaniu złożonym tego samego dnia A.G. wyjaśnił, że po przyjeździe zastali K.M. w trakcie napadów drgawkowych i że z rozmowy z jej rodziną dowiedział się, iż K.M. jest w ciąży. Następnie kazał pielęgniarce podać relanium i, wiedząc, że K.M. jest w ciąży, nie podał żadnych innych leków ani nie podjął dalszych działań, ponieważ nie uznał to za konieczne w okolicznościach. 26 listopada 2007 roku pielęgniarka pogotowia i A.G. byli ponownie przesłuchiwani. Pielęgniarka zeznała, w szczególności, że fakt, że w raporcie z wizyty pogotowia wspomniano tylko o zastrzyku relanium, a nie o magnezie, można ewentualnie wytłumaczyć tym, że zapomniała przypomnieć lekarzowi o zastrzyku z magnezu. A.G. zeznał, między innymi, że kazał pielęgniarce podać dwa zastrzyki. W toku śledztwa śledczy zarządził przeprowadzenie sądowo-medycznego badania przez zespół biegłych. Zgodnie z wynikami opinii (opinia biegłego lekarza sądowego nr 89) sporządzonej 14 stycznia 2008 roku, podanie przez załogę karetki 2 mg relanium i 3 g magnezu było w danym momencie poprawne, biorąc pod uwagę stan pacjenta – czyli zespół drgawkowy – a podanie tej ilości tych substancji nie było przeciwwskazane. Opinia stwierdzała również, że leczenie K.M. było poprawne i odpowiadało diagnozie. 27 lutego 2008 roku śledczy postanowił o odmowie wszczęcia postępowania karnego z powodu braku znamion czynu zabronionego. 29 lutego 2008 roku skarżący złożył wniosek do Prokuratury Rejonowej Awan i Nor-Nork w Erywaniu, domagając się nowego sądowo-medycznego badania, w którym mógłby uczestniczyć. W szczególności twierdził, że jego córka zmarła w wyniku niedbalstwa A.G., który podał jej dwa zastrzyki z substancji chemicznych, których stosowanie było przeciwwskazane ze względu na ciążę K.M., zaburzenia oddychania i niskie ciśnienie krwi. W tym zakresie skarżący powołał się na instrukcje medyczne dotyczące stosowania relanium i magnezu oraz fragmenty książki medycznej, których kopie załączył do wniosku. Skarżący zarzucił również, że pogotowie przyjechało z opóźnieniem, lacked podstawowego sprzętu medycznego, takiego jak butla tlenowa, oraz że załoga karetki w ogóle nie działała z należytą starannością. 3 marca 2008 roku Prokuratura Rejonowa postanowiła uchylić decyzję z 27 lutego 2008 roku i przekazać sprawę śledczemu do dalszego wyjaśnienia. Decyzja stwierdzała, w szczególności, że wniosek skarżącego o dodatkowe sądowo-medyczne badanie z jego udziałem był uzasadniony. 5 marca 2008 roku śledczy zarządził dodatkowe sądowo-medyczne badanie przez zespół biegłych, którego poproszono o ustalenie następujących kwestii:
„1. Przyczyna śmierci K.M., czy cierpiała na jakieś choroby od urodzenia... czy choroba, na którą cierpiała od urodzenia, mogła spowodować jej śmierć lub mieć w jakiś sposób związek przyczynowy ze jej śmiercią.
2. Czy zastrzyk 2 mg relanium i 3 g magnezu przez załogę karetki był poprawny, czy ilość mieściła się w dopuszczalnych granicach i czy podanie magnezu mogło pociągać za sobą negatywne konsekwencje.
3. Czy istniał jakiś lek (w teorii medycznej, w nauce) lub podejście medyczne, którego podanie mogłoby poprawić stan K.M. i czy powinien być podany przez załogę karetki czy w szpitalu. Czy leczenie medyczne było odpowiednie i wystarczające lub czy doszło do zaniedbań i jeśli tak, kto za nie odpowiadał.
4. Transport K.M. do szpitala trwał około 40 minut; czy szybszy transport do szpitala umożliwiłby uratowanie K.M.
5. Czy pięciotygodniowa ciąża K.M. przyczyniła się do powstania i rozwoju jej choroby, czy ciąża a choroba, którą zdiagnozowano, miały ze sobą bezpośredni związek przyczynowy.
6. Historia choroby K.M.... zawierała notatki dotyczące pomocy medycznej, zastrzyków i leków oraz lekarzy, którzy je podawali przez siedem dni. Czy udzielone leczenie medyczne było poprawne, czy podane leki zostały poprawnie dobrane pod względem rodzaju i ilości oraz czy były one dozwolone, czy nie. Jeśli nie, który lekarz był odpowiedzialny za błędy i wreszcie czy udzielone leczenie medyczne spowodowało śmierć.
7. Metody naukowe, na których opierały się opinie biegłych lekarzy sądowych nr 728 i nr 89 zespołu biegłych, czy były one poparte literaturą medyczną i jakie metody zastosowano podczas poprzednich badań...
23 kwietnia 2008 roku zespół biegłych dostarczył swój raport (opinia biegłego lekarza sądowego nr 6), którego wnioski brzmiały następująco:
„1 i 8: Nie odkryto informacji wskazujących, że K.M. miała wady wrodzone, zgodnie z dokumentacją medyczną. Śmierć K.M. wynikła z ogólnego zatrucia organizmu, spowodowanego zaburzeniem funkcji życiowych mózgu, co z kolei zostało spowodowane rozległą i rozlaną zakrzepicą naczyń nerwowych. W odniesieniu do wcześniejszych chorób powodujących zaburzenia czynnościowe, które mogły spowodować zespół drgawkowy, nie było możliwe wyciągnięcie jakichkolwiek wniosków w braku odpowiednich dokumentów medycznych.
2. Podanie 2 mg relanium i 3 g magnezu przez specjalistów medycyny ratunkowej było poprawne w świetle obecności zespołu drgawkowego w danym momencie. Niepodanie magnezu w danym momencie mogłoby pociągać za sobą negatywne konsekwencje.
3. W rozpatrywanym przypadku pomoc medyczna udzielona przez załogę karetki i w szpitalu była odpowiednia i wystarczająca, bez zaniedbań, co jest uzasadnione danymi zawartymi w dokumentach medycznych i materiałem dowodowym w aktach sprawy.
5. Pięciotygodniowa ciąża K.M. nie była związana z przyczyną jej śmierci, ponieważ ciąża a choroby nie miały ze sobą bezpośredniego związku przyczynowego.
7. Opinia nr 728 dotycząca sądowo-medycznego badania zwłok K.M. i opinia nr 89 sporządzona przez zespół badania sądowo-medycznego są dokładne i dobrze uzasadnione; zastosowano metodologie naukowe: przeprowadzono badania histologiczne narządów zwłok, a w badaniu panelowym uczestniczyli czołowi specjaliści Ministerstwa Zdrowia.
25 kwietnia 2008 roku śledczy postanowił o odmowie wszczęcia postępowania karnego z powodu braku znamion czynu zabronionego. Decyzja stwierdzała w szczególności, że odpowiedni członkowie personelu medycznego, w tym specjaliści medycyny ratunkowej, którzy udzielili pierwszej pomocy K.M., zostali przesłuchani. Ponadto powtórzyła wnioski biegłych zawarte w opiniach biegłych lekarzy sądowych nr 89 i 6 i stwierdziła, że początkowa pomoc medyczna udzielona jako pierwsza pomoc i kolejne leczenie szpitalne K.M. zostały wykonane prawidłowo, odpowiednio i terminowo bez żadnych błędów lub zaniedbań. Tego samego dnia śledczy złożył wniosek do dyrektora Państwowej Zamkniętej Spółki Akcyjnej „Służba Ratownictwa Medycznego” Gminy Erywań („Służba Ratownictwa Medycznego”) o nałożenie odpowiedniej kary na załogę karetki. W szczególności śledczy stwierdził, że nastąpiło 40-minutowe opóźnienie przed przyjazdem karetki i że tylko jeden z dwóch zastrzyków podanych K.M. został wspomniany przez lekarza pogotowia w raporcie z wizyty. Co więcej, proces zabierania pacjenta do szpitala był powolny i zorganizowany chaotycznie. Kierowca karetki nie niósł pacjenta na dół i nie pomagał umieścić jej w karetce. Zamiast siedzieć obok K.M., której stan był skrajnie krytyczny, lekarz wybrał miejsce w kabinie kierowcy obok kierowcy. Wniosek śledczego był więc taki, że załoga karetki przyjechała po poważnym opóźnieniu i nie udzieliła odpowiedniej pomocy medycznej. 30 kwietnia 2008 roku skarżący złożył skargę do Sądu Rejonowego Awan i Nor-Nork w Erywaniu dotyczącą decyzji śledczego z 25 kwietnia 2008 roku, domagając się wszczęcia postępowania karnego przeciwko A.G. i pielęgniarce. Skarżący złożył, w szczególności, że zespół biegłych przeprowadzający dodatkowe badanie sądowo-medyczne nie wziął pod uwagę w odpowiednim stopniu jego argumentów, które opierały się na odpowiedniej literaturze medycznej i dekretach rządowych. Powtórzył swoje argumenty dotyczące przeciwwskazań relanium i magnezu w przypadkach ciąży i niskiego ciśnienia krwi oraz inne argumenty wcześniej przedstawione w jego skardze złożonej do Prokuratury Rejonowej. 16 maja 2008 roku rada medyczna Służby Ratownictwa Medycznego odbyła spotkanie, na którym omówiono okoliczności opisane w decyzji śledczego z 25 kwietnia 2008 roku. Wydaje się, że członkowie załogi karetki złożyli pisemne „wyjaśnienia” dotyczące wydarzeń z 7 września 2007 roku. W rezultacie A.G. otrzymał upomnienie za poważne naruszenie przepisów pracy i etyki medycznej. Ponadto kierownik odpowiedniego oddziału ratunkowego został zobowiązany do poprawy nadzoru nad pracownikami w zakresie przestrzegania przepisów pracy, aby zapobiec podobnym zdarzeniom w przyszłości, oraz do badania każdego takiego przypadku. 26 maja 2008 roku Sąd Rejonowy Awan i Nor-Nork w Erywaniu oddalił skargę skarżącego, uznając, że śledztwo w sprawie śmierci K.M. było dokładne i wystarczające. W tym celu Sąd Rejonowy powołał się na wyniki nowej opinii biegłego lekarza sądowego. W odniesieniu do spóźnionego przyjazdu karetki, nieprawidłowego wypełnienia raportu z wizyty i nieobecności lekarza obok pacjenta podczas drogi do szpitala, Sąd Rejonowy powołał się na fakt, że A.G. został upomniany za słabe wykonywanie swoich obowiązków. 16 lipca 2008 roku skarżący złożył odwołanie od tej decyzji do Sądu Apelacyjnego Karnego. Argumentował, w szczególności, że Sąd Rejonowy nie przesłuchał A.G. i pielęgniarki. Ponadto Sąd Rejonowy nie odpowiednio rozpatrzył ich argumentów dotyczących wstrzyknięcia K.M. substancji, które były przeciwwskazane, biorąc pod uwagę jej stan, lub przedawkowania, które – jak twierdził – spowodowało jej śmierć. 4 września 2008 roku Sąd Apelacyjny Karny oddalił odwołanie skarżącego i utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego. W tym celu stwierdził, że nie ma konieczności wzywania A.G. i pielęgniarki do zeznań w sądzie, ponieważ złożyli już zeznania podczas śledztwa. W odniesieniu do argumentów skarżącego dotyczących przeciwwskazań substancji medycznych podanych K.M. zastrzykowo, Sąd Apelacyjny powołał się na opinie biegłych lekarzy sądowych, zgodnie z którymi ich podanie było poprawne, biorąc pod uwagę zespół drgawkowy w tamtym momencie. 30 września 2008 roku skarżący złożył apelację do Sądu Kasacyjnego od decyzji Sądu Apelacyjnego. 30 października 2008 roku Sąd Kasacyjny postanowił odmówić rozpoznania apelacji w punktach prawa, ponieważ nie została ona złożona przez adwokata licencjonowanego do występowania przed Sądem Kasacyjnym, jak wymagają tego przepisy art. 404 § 1 (1) Kodeksu Postępowania Karnego. Skarżący twierdzi, że nie było go stać na kosztowne usługi takiego adwokata.


Skarżący urodził się w 1974 roku i w momencie składania skargi odbywał karę pozbawienia wolności w więzieniu typu F w Bolu. 25 stycznia 2008 r. Skarżący napisał list do Ministerstwa Sprawiedliwości, w którym wychwalał uwięzionego lidera PKK, Abdullaha Öcalana, używając formy grzecznościowej „sayın”, oznaczającej szanowny. Na podstawie Regulaminu w sprawie administrowania zakładami karnymi i wykonywania kar Skarżący został uznany przez Komisję Dyscyplinarną Więzienia typu F w Bolu (zwaną dalej „komisją”) winnym naruszenia porządku więziennego. 1 lutego 2008 r. na mocy orzeczenia Komisji Skarżący został skazany na 11 dni izolacji z powodu jego wypowiedzi w ww. liście. 26 lutego 2008 r. Sędzia do spraw wykonywania kar w Bolu oddalił sprzeciw Skarżącego. 11 marca 2008 r. Sąd Okręgowy w Bolu utrzymał w mocy wyrok z 26 lutego 2008 r.


Skarżący urodził się w 1960 roku i w danym czasie odbywał karę pozbawienia wolności. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Skarżący został aresztowany 20 lipca 2003 r. i wyrokiem sądu pierwszej instancji z 19 maja 2004 r. został skazany na dwanaście lat pozbawienia wolności za morderstwo. Wyrok ten został utrzymany w mocy na skutek odwołania przez Sąd Najwyższy Autonomicznej Republiki Adżarii w dniu 19 lipca 2004 r. Zgodnie z dostępną dokumentacją medyczną (obejmującą okresy od 30 lipca do 10 września 2005 r., od 25 stycznia do 27 marca 2008 r. oraz od 5 czerwca do 8 września 2008 r.), po raz pierwszy po aresztowaniu skarżący został przeniesiony do szpitala więziennego 30 lipca 2005 r. Wówczas zdiagnozowano u niego wirusowe zapalenie wątroby typu C, przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego oraz rwę kulszową. Skarżący skarżył się na zaburzenia snu i lęk oraz został umieszczony na oddziale psychiatrycznym szpitala więziennego. 16 sierpnia 2005 r. został przeniesiony na oddział zakaźny, gdzie był leczony z powodu wirusowego zapalenia wątroby typu C. Skarżący został wypisany ze szpitala więziennego 10 września 2005 r. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, w październiku 2007 r. przeszedł operację wrastającego paznokcia na prawej stopie. Po operacji rana uległa zakażeniu, a skarżący został wysłany do szpitala więziennego 25 stycznia 2008 r. z powodu pogarszającego się stanu zdrowia. Wówczas diagnoza skarżącego brzmiała następująco: przewlekła niewydolność tętnic kończyn dolnych, zamknięcie tętnic i zarostowe zapalenie tętnic oraz zanokcica. 29 stycznia 2008 r. skarżącemu usunięto paznokieć. Okres pooperacyjny spędził pod stałym nadzorem medycznym w szpitalu więziennym. Mimo że otrzymywał leki przeciwbólowe i był leczony antybiotykami, skarżący – jak wynika z akt sprawy – codziennie skarżył się na silny ból prawej stopy. 25 lutego 2008 r. został zbadany przez chirurga naczyniowego, który zalecił wykonanie dopplerografii nóg oraz pomiar przezskórnego ciśnienia parcjalnego tlenu („Tc PO2”). Chirurg miał zdecydować o konieczności amputacji palucha prawej stopy skarżącego na podstawie tych badań. Zgodnie z notatką sporządzoną przez lekarza szpitala więziennego w dokumentacji medycznej skarżącego w dniu 25 marca 2008 r., dopplerografii i badania Tc PO2 nie udało się zorganizować w szpitalu więziennym z przyczyn technicznych. Lekarz odnotował poprawę ogólnego stanu skarżącego i stwierdził, że w każdym razie, i mimo zalecenia specjalisty, nie ma potrzeby przeprowadzania tych badań, ponieważ nie istniały „bezwzględne wskazania” do przeprowadzenia operacji. 27 marca 2008 r. skarżący został wypisany ze szpitala więziennego i odesłany z powrotem do więzienia nr 1 w Tbilisi z zaleceniem kontynuowania leczenia paliatywnego w trybie ambulatoryjnym. Na wniosek skarżącego, 5 maja 2008 r. zespół biegłych sądowych Ministerstwa Sprawiedliwości – po zbadaniu go – sporządził raport medyczny („raport medyczny z 5 maja 2008 r.”), w którym zdiagnozowano u skarżącego następujące schorzenia: zapalenie tętnic, zamknięcie tętnic prawej podudzia, zwężenie tętnic lewego podudzia, niedokrwistość tętniczą prawej kończyny dolnej (w IV stadium choroby), martwicę tkanki palucha prawej stopy, chorobę niedokrwienną serca, dławicę piersiową II stopnia, nadciśnienie tętnicze II stopnia, niewydolność serca II stopnia oraz przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C o małej aktywności. Biegli stwierdzili, że z kardiologicznego punktu widzenia stan skarżącego był potencjalnie poważny. Jeśli chodzi o stan naczyń krwionośnych, główne naczynia krwionośne w obu nogach były uszkodzone, a jego stan był poważny. Zalecili umieszczenie go w specjalistycznej klinice kardiologicznej i amputację palca. 20 maja 2008 r. prawnicy skarżącego złożyli skargę do Dyrektora Departamentu Więziennictwa Ministerstwa Sprawiedliwości („Departament Więziennictwa”), że ich klient, który przebywał w szpitalu więziennym od 25 stycznia 2008 r., został odesłany do więzienia nr 1 w Tbilisi, mimo powagi jego stanu zdrowia, oraz że leczenie w tym szpitalu nie przyniosło żadnych rezultatów. Skarżyli się, że stan skarżącego tam się pogorszył. Prawnicy wnioskowali o przyjęcie skarżącego do szpitala z powodu zagrożenia życia. Tego samego dnia wysłali ten sam wniosek do dyrektora i lekarza naczelnego jednostki medycznej więzienia nr 1 w Tbilisi. 27 maja 2008 r. naczelnik wydziału opieki społecznej Departamentu Więziennictwa przekazał wniosek prawników dyrektorowi więzienia i grupie wykwalifikowanych biegłych lekarzy „w celu wydania opinii”. Zauważył, że zgodnie z rozporządzeniem ministra nr 717 pacjenci są hospitalizowani na polecenie dyrektora więzienia, po złożeniu raportu przez lekarza naczelnego jednostki medycznej więzienia. W odpowiedzi na ten list, 3 czerwca 2008 r., jeden z prawników skarżącego skontaktował się z dyrektorem więzienia, przypominając mu postanowienia rozporządzenia ministra nr 717 i pytając, jaka była odpowiedź lekarza naczelnego oraz kiedy skarżący zostanie hospitalizowany. 9 czerwca 2008 r. Departament Więziennictwa poinformował prawników, że skarżący został umieszczony w szpitalu więziennym 5 czerwca 2008 r. Zgodnie z dziennymi wpisami w jego dokumentacji medycznej, skarżący nadal cierpiał na ból prawej stopy. Z treści dokumentacji medycznej wynika, że jego prawa stopa była leczona środkami antyseptycznymi i codziennie bandażowana. W tym okresie skarżący był badany przez specjalistę chorób naczyniowych dwukrotnie: 11 czerwca i 31 lipca 2008 r. 11 czerwca 2008 r. specjalista chorób naczyniowych zalecił regularną zmianę opatrunku i leczenie palca środkami antyseptycznymi. Przepisał również wlewy z Alprostapintu. 31 lipca 2008 r. specjalista chorób naczyniowych zalecił wykonanie badania Tc PO2 w celu oceny możliwości amputacji palca oraz przepisał kontynuację leczenia paliatywnego. Z akt sprawy wynika, że odpowiednie leki były podawane skarżącemu przez żonę i innych członków rodziny. 7 sierpnia 2008 r. skarżący przeszedł badanie Tc PO2 w szpitalu specjalistycznym. Na podstawie wyników badania lekarz badający stwierdził, że mikrokrążenie w kończynach dolnych skarżącego (szczególnie w prawej stopie) było bardzo niskie. W jego opinii interwencja chirurgiczna nie była wskazana, ponieważ szczególnie niski poziom tlenu w prawej stopie utrudniłby gojenie się rany pooperacyjnej. 8 września 2008 r. skarżący został wypisany ze szpitala więziennego z powodu decyzji sądu odwoławczego o zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności (patrz poniższy paragraf 28). Na podstawie raportu medycznego z 5 maja 2008 r. (patrz powyższy paragraf 11) oraz w związku z faktem, że jego leczenie w szpitalu więziennym nie przynosiło rezultatów, 14 maja 2008 r. skarżący zwrócił się do Sądu Miejskiego w Tbilisi z wnioskiem o zawieszenie wykonania kary z powodów zdrowotnych (na podstawie art. 607 § 1 (a) Kodeksu postępowania karnego – „Kpk”). Przedstawiciel Departamentu Więziennictwa sprzeciwił się wnioskowi, twierdząc, że szpital więzienny posiada „służbę medyczną zdolną do leczenia skarżącego” oraz że „w razie konieczności [zostanie] przeniesiony do kliniki specjalistycznej”. Jeden z biegłych, którzy sporządzili powyższy raport, potwierdził przed sędzią sądu, że skarżący jest poważnie chory. Jednak, ponieważ nie miał wiedzy o zapleczu medycznym szpitala więziennego, powiedział, że nie może ocenić, czy właściwe jest utrzymywanie skarżącego tam. Potwierdził również, że paluch prawej stopy skarżącego musi zostać amputowany. 11 czerwca 2008 r. Sąd Miejski w Tbilisi oddalił wniosek skarżącego, uznając, że szpital więzienny posiada służbę medyczną zdolną do świadczenia niezbędnego leczenia oraz że skarżący, który jest pod opieką lekarzy specjalistów, zostanie przeniesiony do kliniki specjalistycznej w razie konieczności. 18 czerwca 2008 r. prawnik skarżącego złożył w sądzie swoje uwagi do protokołu rozprawy z 11 czerwca 2008 r. Protokół rozprawy, zgodnie z tymi uwagami, nie odnosił się do opinii biegłego w zakresie ryzyka dla życia skarżącego. Biegły powiedział, że gangrena skarżącego, która znajdowała się obecnie w czwartym (i ostatnim) stadium, może spowodować posocznicę i śmierć, jeśli nie będzie odpowiednio leczona. Jeśli chodzi o stan serca skarżącego, biegły powiedział, że skarżący potrzebuje leczenia w klinice specjalistycznej w celu zapobieżenia nagłej śmierci. 19 czerwca 2008 r. sąd uwzględnił ten wniosek i zarządził uzupełnienie protokołu rozprawy o uwagi biegłego. Skarżący odwołał się od decyzji z 11 czerwca 2008 r., wskazując, że zgodnie z opinią biegłych lekarzy, którzy go badali, leczenie w szpitalu więziennym nie przyniosło rezultatów oraz że w przypadku braku odpowiedniego leczenia może pojawić się kwestia amputacji różnych części prawej kończyny dolnej. Prawnicy skarżącego wskazali, że więźniowie często umierali w wyniku braku leczenia w szpitalu więziennym. Skarżyli się również na to, że Departament Więziennictwa przyłączył się do procesu jako strona postępowania, co naruszało art. 617 § 4 Kpk. W ich opinii przedstawiciel Departamentu Więziennictwa nie był w stanie ocenić zagrożenia, jakie więzienie może stwarzać dla życia skarżącego. Następnie prawnicy wnioskowali o przesłuchanie lekarza skarżącego oraz lekarza ze szpitala specjalistycznego, który leczył skarżącego 7 sierpnia 2008 r., w charakterze świadków (patrz powyższy paragraf 17). Podczas badania w wymienionym szpitalu specjalistycznym, obok ustaleń powyższego raportu biegłych, zdiagnozowano również chorobę Buergera kończyn dolnych. Na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym w dniu 4 września 2008 r. prawnicy skarżącego wnioskowali o wykluczenie przedstawiciela Departamentu Więziennictwa z udziału w postępowaniu jako strony, zgodnie z art. 617 § 4 Kpk. Sąd Apelacyjny uwzględnił ten wniosek, ale zezwolił wymienionemu przedstawicielowi na udział w rozprawie w celu udzielenia odpowiedzi na pytania. Zdecydował również o wezwaniu chirurga szpitala więziennego, specjalisty chorób naczyniowych (patrz powyższy paragraf 17) i biegłego sądowego (patrz powyższy paragraf 11) w charakterze świadków. Na następnej rozprawie w dniu 8 września 2008 r. biegły sądowy powtórzył, że stan zdrowia skarżącego jest poważny i że art. 7 § 2 rozporządzenia nr 72/N (wydanego przez Ministra Zdrowia) dotyczącego przedterminowego zwolnienia z odbywania kary pozbawienia wolności z powodów zdrowotnych ma bezsporne zastosowanie. Dodał, że martwica tkanki kończyny dolnej się rozpoczęła i postępująco wpływa na kończynę od dołu do góry. Jeśliby to trwało dalej, skarżący mógłby rozwinąć posocznicę i umrzeć. W jego opinii całkowite wyleczenie skarżącego było niemożliwe. Lekarz skarżącego – chirurg będący stałym pracownikiem szpitala więziennego – również złożył zeznania przed Sądem Apelacyjnym, wyjaśniając diagnozę i potwierdzając, że jego pacjent jest poważnie chory, a choroba tętnic osiągnęła czwarty, ostatni etap. Powiedział, że widział skarżącego w grudniu 2007 r. oraz w maju 2008 r. i że w tamtym czasie nie zaobserwowano poważnej martwicy. Wyjaśnił dalej, że na tym etapie choroby zazwyczaj przepisywane leczenie było albo paliatywne, albo chirurgiczne. Skarżący otrzymywał leczenie paliatywne lekami (przeciwutleniaczami, lekami ochronnymi, lekami uspokajającymi). Operacja nie była zalecana, ponieważ mogłaby pogorszyć jego stan. Prawdopodobieństwo gojenia się rany było zerowe. Lekarz stopniowo usuwał martwą tkankę w prawej stopie. Lekarz potwierdził również, że choroba skarżącego jest przewlekła, postępująca i że wymaga stałego leczenia medycznego. Dodał, że nie można go wyleczyć w szpitalu więziennym, ale istnieje klinika poza więzieniem, która może leczyć tego typu pacjentów. W odpowiedzi na pytanie sędziego lekarz powiedział, że skarżący był hospitalizowany dwukrotnie po operacji i że w danym czasie martwica nie osiągnęła tak zaawansowanego stadium. W tamtym czasie lekarze szpitala więziennego zrobili wszystko, co mogli, aby powstrzymać rozwój martwicy, ale bez większego sukcesu. Jeśli sytuacja by się utrzymała, skarżący mógłby musieć amputować całą prawą nogę. Specjalista chorób naczyniowych – lekarz w szpitalu więziennym – powiedział, że zbadał skarżącego w grudniu 2007 r. i stwierdził, że gangrena już dotknęła palucha prawej stopy. Następnie szybko się rozprzestrzeniła, mimo zastosowanego leczenia. Krótko przed rozprawą skarżącemu uniemożliwiono położenie się i zmuszono go do pozostania w pozycji siedzącej. Jego stan zdrowia pogarszał się z dnia na dzień. Wyniki badania Tc PO2 wykazały, że napięcie tlenu w prawej stopie wynosiło 2 w pozycji leżącej i 21 w pozycji siedzącej (poziom normalny wynosi 60-70; wskaźnik 30 był konieczny, jeśli można było oczekiwać prawidłowego gojenia się rany). W związku z tym amputacja była niemożliwa. Specjalista chorób naczyniowych powiedział, że szpital więzienny wykonuje jego zalecenia, ale nie ma tam specjalistycznego oddziału. W jego opinii lewa kończyna dolna skarżącego była również uszkodzona, ale jeszcze nie dotknięta gangreną. W tamtym czasie chodziło o uratowanie życia skarżącego, a następnie rozważenie amputacji prawej nogi. W swoim mowie końcowej prawnik skarżącego zwrócił uwagę Sądu Apelacyjnego na fakt, że mimo obecności gangreny już w grudniu 2007 r., skarżący został wysłany do więzienia nr 1 i pozostawiony tam bez leczenia. Biorąc pod uwagę, że – zgodnie z opinią lekarzy – skarżącego nie dało się wyleczyć, prawnik wnioskuje o zwolnienie jej klienta z obowiązku odbywania reszty kary pozbawienia wolności (na podstawie art. 608 § 1 Kpk). Wyrokiem z 8 września 2008 r. Sąd Apelacyjny zarządził zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności skarżącego do czasu znacznej poprawy jego stanu zdrowia, pod warunkiem, że będzie poddawał się badaniom medycznym co sześć miesięcy i przedstawiać sądowi ich wyniki. Skarżący został natychmiast zwolniony. Zgodnie z raportem medycznym z 6 marca 2009 r., skarżący cierpiał na chorobę niedokrwienną serca, dławicę piersiową II stopnia, nadciśnienie tętnicze III stopnia i niewydolność serca II stopnia. Z punktu widzenia kardiologicznego jego stan serca pozostawał poważny. Jeśli chodzi o tętnice, skarżący cierpiał na chorobę Buergera, zamknięcie tętnic prawej piszczeli, zwężenie tętnic lewej piszczeli, przewlekłą niewydolność tętnic prawej kończyny dolnej w czwartym stadium choroby oraz gangrenę tkanki palucha prawej stopy. Gangrena była nadal opisywana jako postępująca. Biegli stwierdzili, że skarżący wymaga leczenia kardiologicznego i angiologicznego w specjalistycznej placówce. W maju i czerwcu 2011 r. skarżący przeszedł kolejne badanie sądowo-lekarskie. Z raportu z 21 czerwca 2011 r. wynikało, że 6 lutego 2011 r. skarżącemu amputowano dolną część prawej nogi. Jednocześnie zdiagnozowano u niego gangrenę palucha lewej stopy. Potwierdzając diagnozę z punktu widzenia kardiologicznego jako potencjalnie poważną, czterech biegłych biorących udział w badaniu stwierdziło również, że stan angiologiczny skarżącego pogorszył się w wyniku niedokrwienia. Tym samym, z punktu widzenia angiologicznego został zakwalifikowany jako pacjent poważnie chory.


Skarżący urodził się w 1989 roku. 27 grudnia 2010 r. skarżący został aresztowany pod zarzutem przestępstw narkotykowych i osadzony w areszcie. 14 grudnia 2012 r. sprawa została skierowana do rozpoznania przez Sąd Obwodowy w Woroneżu. 11 lipca 2013 r. sąd zwrócił sprawę zastępcy Prokuratora Generalnego w celu usunięcia pewnych braków formalnych. 20 września 2013 r. Departament Śledczy Federalnej Służby Kontroli Narkotykowej otrzymał akta sprawy i przesłał je do swojego oddziału regionalnego w Sankt Petersburgu. 1 listopada 2013 r. śledczy zwrócił się do Sądu Miejskiego w Sankt Petersburgu o przedłużenie aresztowania skarżącego o kolejne cztery miesiące, do 31 marca 2014 r. 8 listopada 2013 r. Sąd Miejski uwzględnił wniosek. Skarżący wniósł zażalenie. Podniósł, że maksymalny ustawowy okres przebywania w areszcie tymczasowym minął dawno temu oraz że wszelkie dalsze przedłużenia były niezgodne z prawem. 27 listopada 2013 r. Sąd Miejski w Sankt Petersburgu oddalił jego zażalenie w trybie uproszczonym, nie badając szczegółowo jego argumentów.


Skarżąca urodziła się w 1975 roku i mieszka w Voluntari. W marcu 2014 r. wszczęto szeroko zakrojone śledztwo karne przeciwko kilku osobom w sprawie prania pieniędzy i oszustw podatkowych. 3 grudnia 2014 r. śledztwo rozszerzono na trzydzieści dwie inne osoby, w tym na skarżącą. W ramach śledztwa karnego, 4 grudnia 2014 r., kilku funkcjonariuszy policji przeprowadziło przeszukanie w domu skarżącej. Zgodnie z protokołem przeszukania, podpisanym przez skarżącą i jej wyznaczonego pełnomocnika bez zastrzeżeń, przeszukanie rozpoczęło się o 6:15 i trwało do 14:00. Bezpośrednio po przeszukaniu i zgodnie z przepisami art. 265–266 rumuńskiego Kodeksu postępowania karnego (dalej: KPK, patrz poniżej paragraf 33), a mianowicie na podstawie wezwania do stawienia się przed organem śledczym, skarżąca została zabrana przez funkcjonariuszy policji do Komendy Głównej Policji w Bukareszcie. Zgodnie z protokołem sporządzonym w tamtym czasie, wykonanie wezwania do stawienia się odbyło się między 14:10 a 14:40, kiedy skarżąca przybyła na komisariat. Wezwanie do stawienia się zostało wydane przez prokuratora 3 grudnia 2014 r. Wskazano w nim, że: „W interesie toczącego się w powyższej sprawie karnej [numer] dotyczącej prania pieniędzy i oszustw podatkowych konieczne jest przesłuchanie [imię i nazwisko oraz dane identyfikacyjne skarżącej] w charakterze podejrzanej. Organy śledztwa karnego (...) doprowadzą podejrzaną do komendy policji w dniu 4 grudnia 2014 r. w celu złożenia wyjaśnień [przed organami śledczymi]”. Z dokumentów w aktach wynika, że między 8:40 dnia 4 grudnia 2014 r. a 3:00 następnego dnia organy śledcze, a mianowicie pięciu prokuratorów i sześciu funkcjonariuszy policji sądowej, przeprowadziło przesłuchania czternastu świadków oraz dwudziestu pięciu podejrzanych i/lub oskarżonych w związku ze śledztwem karnym dotyczącym skarżącej. Zgodnie z rejestrem prowadzonym przez policję w celu rejestrowania osób trzecich wchodzących na komisariat codziennie, wyznaczony pełnomocnik skarżącej, pan R.-M.S., wszedł na teren komendy policji o 16:10. Skarżąca twierdziła, że do tego czasu jej pełnomocnikowi nie pozwalano do niej dołączyć, ponieważ nie złożył pisemnego pełnomocnictwa potwierdzającego, że ją legalnie reprezentuje (zobacz również poniżej koniec paragrafu 22). Z akt wynika, że w trakcie pobytu skarżącej na komisariacie jej rozmowy telefoniczne były podsłuchiwane. W nieokreślonym czasie przed 19:32 prokurator poinformował skarżącą, że jest podejrzana w toczącym się śledztwie karnym i ma zostać oskarżona o pomocnictwo w oszustwie podatkowym; skarżąca została również poinformowana o prawach i obowiązkach wynikających z tego statusu. Gdy zaproszono ją do złożenia wyjaśnień, odmówiła, twierdząc, że źle się czuje i potrzebuje pomocy medycznej. Protokół z tego przesłuchania nie wspomina o dokładnym czasie jego sporządzenia; jest podpisany przez skarżącą, która potwierdziła otrzymanie kopii. Wydaje się, że jej pełnomocnik nie był obecny. Rząd twierdził, że prośba skarżącej o pomoc medyczną była częścią jej strategii obrony, co – w ich ocenie – dowodzą transkrypcje rozmowy telefonicznej, którą przeprowadziła z osobą trzecią o 19:14, w której otrzymała w tej sprawie poradę (zobacz również powyżej paragraf 13). Tego samego argumentu – według rządu – dowodzą wnioski z badań medycznych, które poświadczają fakt, że w jej przypadku nie stwierdzono pilnej potrzeby pomocy medycznej (zobacz poniżej paragraf 16). O 19:32 wezwano karetkę pogotowia na komisariat. Przybyła ona o 19:50 i udzielała pomocy medycznej (głównie dożylnych wlewów z minerałami) skarżącej do 20:31, kiedy została zabrana do Uniwersyteckiego Szpitala Ratunkowego. W asyście funkcjonariuszy policji przybyła do szpitala o 20:40 i zdiagnozowano u niej lipotymię. Pozostała w szpitalu do 0:10 następnego dnia i w tym czasie przeprowadzono kilka badań medycznych, po których podano witaminy, wapń i leki przeciwbólowe. Rozpoznanie przy wypisie skarżącej ze szpitala, w asyście funkcjonariuszy policji, brzmiało dystonia neurowegetatywna i łagodna hipokaliemia. Skarżąca twierdziła, że przez cały czas pobytu w szpitalu była strzeżona przez funkcjonariuszy policji, którzy następnie odprowadzili ją z powrotem do komendy policji. Około 0:22 rozpoczęto przesłuchanie skarżącej. W obecności wybranego przez nią pełnomocnika skarżąca odmówiła złożenia wyjaśnień z powodu dużego zmęczenia, spędzając ostatnie cztery godziny w szpitalu. Powołała się również na fakt, że ani ona, ani jej pełnomocnik nie mieli możliwości zapoznania się z treścią akt sprawy karnej, w której była podejrzana. Następnie, o 1:10, skarżąca została poinformowana w obecności swojego pełnomocnika, że prokurator zdecydował o jej zatrzymaniu (reţinere) na dwadzieścia cztery godziny. Jej pełnomocnik złożył zażalenie do prokuratora na decyzję o zatrzymaniu, a także inne zażalenie dotyczące jej bezprawnego pozbawienia wolności od 12:00 dnia 4 grudnia 2014 r. W pierwszym zażaleniu twierdzono, że wezwanie do stawienia się stało się skuteczne 4 grudnia 2014 r. o 6:20 i że skarżąca została de facto zatrzymana od 14:20. Podnoszono, że pozbawienie wolności skarżącej w tym okresie było bezprawne i nieuzasadnione, a miało na celu jedynie uzyskanie od niej zeznań pod przymusem. W drugim zażaleniu twierdzono, że 4 grudnia 2014 r., od 12:00, kiedy zakończyło się przeszukanie jej domu, swoboda poruszania się skarżącej była ograniczona, co dowodzi fakt, że była eskortowana przez funkcjonariuszy policji nie tylko na komisariat, ale także do szpitala, gdzie została zabrana pod eskortą w celu uzyskania pomocy medycznej. Skarżąca wspomniała, że jej pełnomocnikowi nie pozwolono jej towarzyszyć ani jej pomagać, ponieważ nie miał pisemnego pełnomocnictwa, mimo że brak takiego dokumentu był obiektywnie uzasadniony okolicznościami, w jakich została zabrana na komisariat. Prokurator oddalił oba zażalenia tego samego dnia, uznając, że środek polegający na zatrzymaniu skarżącej był legalny, konieczny i proporcjonalny do ciężaru zarzutu. Stwierdził, że wezwanie do stawienia się stało się skuteczne po przeprowadzeniu przeszukania domu, przy czym obecność skarżącej podczas przeszukania była konieczna w związku z jego przebiegiem i tym samym wykraczała poza granice takiego wezwania. Prokurator uznał dalej, że okres, w którym skarżąca znajdowała się pod nadzorem medycznym, nie mógł być wliczony do ośmiogodzinnego terminu określonego w art. 265 § 12, ponieważ był to incydent wyłączający odpowiedzialność organów śledczych. Ograniczenie dostępu jej pełnomocnika do akt sprawy karnej było uzasadnione koniecznością dochodzenia prawdy i uzyskania od skarżącej szczerych wyjaśnień, nie wpływanych przez te już złożone przez innych podejrzanych lub świadków. 5 grudnia 2014 r., powołując się na dowody z zeznań, dokumentów i podsłuchów audio, prokurator zwrócił się do Sądu Okręgowego w Bukareszcie o zastosowanie wobec skarżącej tymczasowego aresztowania (arest preventiv) na trzydzieści dni, ponieważ jej uwolnienie stanowiłoby zagrożenie dla porządku publicznego. Postanowieniem z 6 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Bukareszcie uwzględnił wniosek prokuratora i zarządził aresztowanie skarżącej do 3 stycznia 2015 r. Apelacja od tego orzeczenia została oddalona przez Sąd Apelacyjny w Bukareszcie 15 grudnia 2014 r. Jej tymczasowe aresztowanie zostało przedłużone o kolejne trzydzieści dni decyzją Sądu Okręgowego w Bukareszcie wydanej 29 stycznia 2015 r., utrzymaną w mocy w postępowaniu odwoławczym. Skarżąca została zwolniona 11 lutego 2015 r. po dwóch miesiącach tymczasowego aresztowania. Wydaje się, że postępowanie co do istoty sprawy wciąż się toczy. Skarżąca twierdziła, że przez dwa miesiące była umieszczona w celi o powierzchni 9 metrów kwadratowych, którą dzieliła z trzema innymi aresztowanymi. Skarżyła się również na złe warunki sanitarne, brak wentylacji i światła dziennego. Zdaniem skarżącej toaleta nie była oddzielona od części mieszkalnej żadną przegrodą, co nie zapewniało prywatności. Rząd dostarczył informacji o warunkach zatrzymania skarżącej. Podali, że skarżąca była przetrzymywana w celi o powierzchni 9,32 m², którą zajmowała wraz z dwoma lub trzema innymi aresztowanymi od 5 do 8 grudnia 2014 r. Od 9 grudnia do daty jej zwolnienia skarżąca była umieszczona w pokoju o powierzchni 9,42 m² wraz z dwiema lub trzema innymi osobami. Oświadczyli, że każda cela posiadała udogodnienia sanitarne, takie jak toaleta i prysznic, które były oddzielone od reszty celi kurtyną. Obie cele miały dostęp do światła naturalnego i sztucznego, a także wentylację zapewnioną przez okno z podwójnymi szybami o wymiarach 115 cm x 77 cm.


Skarżąca urodziła się w 1930 roku i mieszka w Wilnie. 29 grudnia 2001 r. mąż skarżącej zwrócił się do władz krajowych o przywrócenie jego praw własności do domu i działki gruntu w Wilnie, które przed nacjonalizacją należały do jego dziadka. 28 lutego 2002 r. mąż skarżącej doprecyzował swoje początkowe żądanie i poprosił o przywrócenie mu działki gruntu w naturze, jeśli to możliwe, lub o zapewnienie mu innej działki w Wilnie. Prawa własności męża skarżącej do niektórych pomieszczeń (magazynu) w Wilnie zostały przywrócone w 2003 r., a postanowiono wypłacić mu odszkodowanie pieniężne za pozostałe pomieszczenia, które nie zostały mu zwrócone w naturze. 10 kwietnia 2003 r. Administracja Powiatu Wileńskiego poinformowała Samorząd Miasta Wilna, że prawa własności męża skarżącej zostaną przywrócone do 0,1638 hektara gruntu pod zabudowę mieszkaniową. 11 czerwca 2003 r. Samorząd Miasta Wilna poinformował Administrację Powiatu Wileńskiego, że w pobliżu budynków należących do męża skarżącej wytyczono działkę gruntu o powierzchni 0,1007 hektara. W listopadzie 2003 r. I Sąd Rejonowy Miasta Wilna ustalił jako fakt prawny, że babcia męża skarżącej była właścicielką działki gruntu w Wilnie o powierzchni 362 „sążni” kwadratowych (sieksnis – 1 sążeń równa się 1,82 m). 12 marca 2004 r. Administracja Powiatu Wileńskiego poinformowała Samorząd Miasta Wilna, że prawa własności męża skarżącej zostaną przywrócone i że jest on kandydatem do otrzymania działki gruntu o powierzchni 0,1638 hektara w naturze. W lipcu 2004 r. Administracja Powiatu Wileńskiego wydała dokument stwierdzający, że mąż skarżącej ma prawo do działki gruntu o powierzchni 0,1638 hektara. W sierpniu 2006 r. władze odpowiedziały na list męża skarżącej, w którym pytał, dlaczego w pobliżu domu wytyczono tylko działkę o powierzchni 0,1007 hektara zamiast 0,1638 hektara, i stwierdziły, że działka o powierzchni 0,1007 hektara, na której znajdowały się pomieszczenia, zostanie podzielona między kilku współwłaścicieli pomieszczeń, a reszta gruntu zostanie zwrócona mężowi skarżącej w sposób przez niego wybrany. 16 maja 2007 r. mąż skarżącej zmarł, a skarżąca stała się jego spadkobierczynią. 27 marca 2009 r. syn skarżącej, jako jej przedstawiciel, zwrócił się do władz o przywrócenie praw własności jego ojca do działki gruntu o powierzchni 0,1171 hektara poprzez wypłatę odszkodowania w papierach wartościowych. 9 kwietnia 2009 r. prawa własności męża skarżącej zostały przywrócone w naturze do 0,0467 hektara gruntu oraz postanowiono, że odszkodowanie w wysokości około 1642 euro (EUR) zostanie wypłacone w papierach wartościowych za pozostałe 0,1181 hektara gruntu. 24 lipca 2009 r. ta decyzja została zmieniona i postanowiono przywrócić prawa własności męża skarżącej do działki gruntu o powierzchni 0,0362 hektara w naturze oraz wypłacić odszkodowanie w papierach wartościowych za działkę gruntu o powierzchni 0,1286 hektara, w wysokości około 1788 EUR. W październiku 2009 r. skarżąca wniosła skargę do Wileńskiego Sądu Administracyjnego Okręgowego, twierdząc, że odszkodowanie w papierach wartościowych ustalone przez władze krajowe jest niesprawiedliwe i prosząc o przeliczenie wartości działki gruntu o powierzchni 0,1286 hektara. W lutym 2010 r. skarżąca zawnioskowała o zawieszenie postępowania administracyjnego i o skierowanie sprawy obliczenia odszkodowania do Trybunału Konstytucyjnego. 10 lutego 2010 r. Wileński Sąd Administracyjny Okręgowy stwierdził, że Administracja Powiatu Wileńskiego obliczyła odszkodowanie zgodnie z metodologią zatwierdzoną przez Rząd (patrz punkt 33 poniżej). Obliczenia samorządu wskazywały jednak, że wartość rynkowa działki wynosiła około 786 029 EUR, a wartość rynkowa działki obliczona przez Centrum Rejestrów wynosiła około 750 313 EUR. Sąd stwierdził, że w porównaniu z tymi liczbami wartość działki gruntu podana przez Administrację Powiatu Wileńskiego (patrz punkt 14 powyżej) była niższa 327,5 raza i nie mogła być zgodna z zasadą równoważności wartości. Ponadto, zgodnie z metodologią zatwierdzoną przez Rząd, obliczenia były takie same dla działek gruntu w centrum miasta i poza miastem. Sąd zatem postanowił zawiesić postępowanie administracyjne i skierować sprawę do Trybunału Konstytucyjnego. W kwietniu 2013 r. Krajowa Służba Gruntów poinformowała skarżącą, że odpowiednie ustawy zostały zmienione i że może zmienić formę przywrócenia praw własności do 0,1286 hektara gruntu. Zamiast papierów wartościowych mogła wybrać jedną z następujących opcji: przyznanie nowej działki gruntu o wartości równoważnej tej posiadanej wcześniej; prawną anulację zobowiązań wobec Państwa; przyznanie nowej działki gruntu pod budowę indywidualną; otrzymanie odszkodowania pieniężnego. Wydaje się, że skarżąca nie odpowiedziała na ten list. 30 września 2013 r. skarżąca została wpisana na listę osób mających otrzymać działkę gruntu pod budowę domu jednorodzinnego. Po rozstrzygnięciu sprawy przez Trybunał Konstytucyjny (patrz punkt 35 poniżej), Wileński Sąd Administracyjny Okręgowy oddalił powództwo skarżącej w dniu 4 listopada 2013 r. Sąd przeanalizował przepisy krajowe dotyczące obliczania wartości gruntu i stwierdził, że sprawa ta została skierowana do Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł, że metodologia zatwierdzona przez Rząd, ustalająca zasady obliczania wartości gruntu, jest zgodna z prawem. Wileński Sąd Administracyjny Okręgowy stwierdził również, że ustawa o przywracaniu obywatelom praw własności do istniejącej nieruchomości została zmieniona i osoby te mogły, przed 1 lipca 2013 r., wybrać inne sposoby przywrócenia praw własności niż poprzez zapłatę w papierach wartościowych. Jeśli nie wybrano innego sposobu, prawa własności musiały zostać przywrócone poprzez wypłatę odszkodowania pieniężnego. Sąd zauważył dalej, że władze zaproponowały skarżącej wybór innych sposobów przywrócenia praw własności (patrz punkt 17 powyżej) oraz że we wrześniu 2013 r. postanowiono wpisać skarżącą na listę osób mających otrzymać działkę gruntu pod budowę indywidualną. Decyzja, na którą skarżyła się skarżąca, a mianowicie obliczenie odszkodowania do zapłaty w papierach wartościowych, nie miała znaczenia prawnego dla skarżącej, ponieważ ustawa o przywracaniu obywatelom praw własności do istniejącej nieruchomości została zmieniona i stało się niemożliwe przywrócenie praw własności w papierach wartościowych. Decyzja o przywróceniu praw własności skarżącej poprzez wypłatę odszkodowania w papierach wartościowych musiała zostać zmieniona na odszkodowanie pieniężne. Ponieważ skarżąca została wpisana na listę osób mających otrzymać nową działkę gruntu pod budowę indywidualną, mogła skorzystać z innego sposobu przywrócenia praw własności. Skarżąca odwołała się. 29 maja 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji. Sąd podkreślił również argument Trybunału Konstytucyjnego, że przy obliczaniu odszkodowania uzasadnione jest branie pod uwagę nie tylko wartości rynkowej nieruchomości, ale także jej wartości w momencie nacjonalizacji oraz zmian w jakości i wartości nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że skarżąca skarżyła się na długość postępowania sądowego. Sąd stwierdził, że skarżąca wniosła skargę w dniu 4 listopada 2009 r.; została ona przyjęta przez Wileński Sąd Administracyjny Okręgowy w dniu 17 listopada 2009 r. 10 lutego 2010 r. Wileński Sąd Administracyjny Okręgowy postanowił zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego, który wydał decyzję w dniu 11 września 2013 r. Postępowanie w sprawie administracyjnej zostało wznowione w dniu 16 września 2013 r., a decyzja została podjęta w dniu 4 listopada 2013 r. Biorąc pod uwagę złożoność sprawy i skierowanie sprawy do Trybunału Konstytucyjnego, długość postępowania nie naruszyła wymogu rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. 11 listopada 2014 r. Krajowa Służba Gruntów poinformowała syna skarżącej, jako przedstawiciela skarżącej, że od 1 listopada 2014 r. stało się możliwe przywrócenie praw własności poprzez otrzymanie działki leśnej o równoważnej wartości. Skarżąca została poproszona o wyrażenie swojej woli przed 1 marca 2015 r. Wydaje się, że nigdy nie odpowiedziała na ten list.


W chwili zdarzeń wszyscy skarżący pracowali jako kasjerzy w M.S.A., hiszpańskiej sieci supermarketów należącej do rodziny. Na początku lutego 2009 r. pracodawca skarżących zauważył pewne nieprawidłowości między stanami towarowymi supermarketu a tym, co faktycznie sprzedawano na co dzień. W szczególności kierownik sklepu zidentyfikował straty przekraczające 7780 EUR w lutym, 17 971 EUR w marcu, 13 936 EUR w kwietniu, 18 009 EUR w maju oraz 24 614 EUR w czerwcu 2009 r. Aby zbadać i położyć kres stratom ekonomicznym, 15 czerwca 2009 r. pracodawca zainstalował kamery monitoringu składające się z kamer widocznych i ukrytych. Celem kamer widocznych było rejestrowanie możliwych kradzieży dokonywanych przez klientów i były one skierowane na wejścia i wyjścia supermarketu. Celem kamer ukrytych było rejestrowanie i kontrolowanie możliwych kradzieży dokonywanych przez pracowników, a były one ustawione na zbliżenie na stanowiska kasowe, co obejmowało obszar za ladą kasową. Spółka poinformowała pracowników z wyprzedzeniem o instalacji kamer widocznych. Ani oni, ani komisja pracownicza spółki nie zostali poinformowani o ukrytych kamerach. 25 i 29 czerwca 2009 r. wszyscy pracownicy podejrzewani o kradzież zostali wezwani na indywidualne spotkania. Podczas tych spotkań skarżący przyznali się do udziału w kradzieżach w obecności przedstawiciela związkowego i przedstawiciela prawnego spółki. Poniżej, dla jasności, skarżących będzie się określać jako pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego i piątego skarżącego (patrz załącznik). 25 i 29 czerwca 2009 r. skarżący zostali zwolnieni z przyczyn dyscyplinarnych: zostali nagrani na wideo, jak pomagali współpracownikom i klientom kraść przedmioty oraz sami je kradli. Zgodnie z ich listami zwolnieniowymi, kamery bezpieczeństwa zarejestrowały ich skanowanie przedmiotów z koszyków zakupowych klientów i współpracowników, a następnie anulowanie zakupów. Kamery bezpieczeństwa zarejestrowały również, jak pozwalali klientom i współpracownikom opuszczać sklep z towarem, który nie został opłacony. 22 lipca 2009 r. pierwszy skarżący wniósł powództwo o nieuzasadnione zwolnienie przed Sąd Pracy nr 1 w Granollers (zwany dalej „Sądem Pracy”). Tego samego dnia drugi skarżący wniósł podobne powództwo przed Sąd Pracy we wspólnym pozwie z trzecim, czwartym i piątym skarżącym (patrz poniższy paragraf 20). W ramach postępowania obaj skarżący wnieśli sprzeciw wobec wykorzystania ukrytego nadzoru wideo, argumentując, że naruszyło to ich prawo do ochrony prywatności. 20 stycznia 2010 r. Sąd Pracy wydał dwa wyroki oddalające powództwo skarżących, uznając oba zwolnienia za uzasadnione. Głównym dowodem potwierdzającym zasadność ich zwolnień były nagrania z ukrytego nadzoru, a także zeznania świadków – współpracowników zwolnionych za udział w kradzieżach, kierownika sklepu, przedstawiciela związkowego i przedstawiciela prawnego spółki. Sąd Pracy stwierdził w obu wyrokach – w szczególności w odniesieniu do tych dwóch skarżących – że wykorzystanie ukrytego nadzoru wideo w miejscu pracy bez uprzedniego powiadomienia było zgodne z art. 20 Ustawy o prawach pracowniczych (Estatuto de los Trabajadores), która zezwala pracodawcy na stosowanie środków monitoringu i nadzoru, które uzna za odpowiednie w celu weryfikacji, czy pracownik wywiązuje się ze swoich obowiązków pracowniczych, pod warunkiem że pracodawca szanuje „godność ludzką”. Co zostało potwierdzone przez Trybunał Konstytucyjny w kilku wyrokach (zobacz, między innymi, wyrok nr 186/2000 z 10 lipca 2000 r.). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, prawo pracodawcy do podejmowania uzgodnień organizacyjnych i działania jako władza dyscyplinarna musiało być zważone z podstawowym prawem pracownika do prywatności uznanym w art. 18 Konstytucji. W przypadkach, gdy istniały uzasadnione podejrzenia kradzieży, szczególne okoliczności uzasadniały ingerencję w prawo pracownika do prywatności, która była uznana za odpowiednią do legalnego celu, konieczną i proporcjonalną. Idąc tym torem orzecznictwa, Sąd Pracy, biorąc pod uwagę dowody przed nim, stwierdził, że pracodawca miał wystarczające podstawy, by stwierdzić, że postępowanie skarżących stanowiło „naruszenie dobrej wiary kontraktowej i nadużycie zaufania” i tym samym uznał oba zwolnienia za uzasadnione zgodnie z art. 54.2.d Ustawy o prawach pracowniczych. Skarżący odwołali się do Sądu Najwyższego Sprawiedliwości Katalonii odpowiednio 16 i 22 marca 2010 r. 28 stycznia i 24 lutego 2011 r. sąd utrzymał w mocy oba wyroki pierwszej instancji, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i potwierdzając ustalenie Sądu Pracy, że strona pozwana była upoważniona do przeprowadzenia ukrytego nadzoru wideo stanowisk kasowych. Choć uznając, że możliwe jest, że pracodawca mógłby zostać ukarany sankcją administracyjną za niepoinformowanie swoich pracowników i komisji pracowniczej z wyprzedzeniem o instalacji kamer, sam ten fakt nie miał znaczenia z punktu widzenia konstytucyjnego, ponieważ z tej perspektywy ukryty nadzór wideo był uzasadniony (ponieważ istniały uzasadnione podejrzenia kradzieży), odpowiedni do legalnego celu, konieczny i proporcjonalny. W konsekwencji ich zwolnienia zostały uzasadnione na tych samych podstawach, co już stwierdził Sąd Pracy. Skarżący wnieśli skargi kasacyjne, które zostały uznane za niedopuszczalne odpowiednio 5 października 2011 r. i 7 lutego 2012 r. Ostatecznie skarżący wnieśli skargi o ochronę praw konstytucyjnych (amparo) do Trybunału Konstytucyjnego, które zostały uznane za niedopuszczalne odpowiednio 27 czerwca i 18 lipca 2012 r. z powodu „nieistnienia naruszenia prawa podstawowego”. 25 i 29 czerwca 2009 r. skarżący zostali zwolnieni z przyczyn dyscyplinarnych: zostali nagrani na wideo, jak pomagali współpracownikom i klientom kraść przedmioty oraz sami je kradli. Zgodnie z twierdzeniami pracodawcy, kamery bezpieczeństwa zarejestrowały trzeciego skarżącego skanującego przedmioty z koszyków zakupowych klientów i współpracowników, a następnie unieważniającego paragony. Kamery bezpieczeństwa zarejestrowały również, jak pozwalała klientom lub współpracownikom opuszczać sklep z towarem, który nie został opłacony. W odniesieniu do czwartego i piątego skarżącego, kamery bezpieczeństwa zarejestrowały ich kradnących towary z pomocą współpracowników, takich jak drugi skarżący. W dniach, w których zostali zwolnieni, wszyscy trzej skarżący podpisali dokument zwany „ugodą” (acuerdo transaccional), w którym zobowiązali się nie wytaczać procesów przeciwko swojemu pracodawcy o nieuzasadnione zwolnienie, podczas gdy pracodawca zobowiązał się nie wnosić oskarżeń karnych przeciwko nim za kradzież. Na spotkaniach obecny był co najmniej jeden przedstawiciel związkowy i przedstawiciel prawny spółki. Mimo ugód, 22 lipca 2009 r. skarżący, wraz z drugim skarżącym (patrz powyższy paragraf 12), wnieśli powództwo o nieuzasadnione zwolnienie przed Sąd Pracy. Zdaniem skarżących ugody musiały zostać uznane za nieważne. Twierdzili, że wyrażona przez nich zgoda nie była ważna, ponieważ byli pod przymusem w momencie podpisywania ugód (przedstawiciel spółki podobno groził wniesieniem postępowań karnych przeciwko nim, jeśli nie podpiszą umów). Argumentowali również, że dowody pochodzące z ukrytego nadzoru wideo zostały uzyskane nielegalnie. 20 stycznia 2010 r. Sąd Pracy orzekł przeciwko skarżącym i uznał zwolnienia za uzasadnione. Dokładnie przeanalizował ugody podpisane przez skarżących. W szczególności odniósł się do ich zarzutu nieważnej zgody, stwierdzając, że nie ma dowodów potwierdzających istnienie jakiegokolwiek rodzaju przymusu lub zamiaru popełnienia przestępstwa (dolo) w momencie, gdy skarżący podpisali ugody. Sąd stwierdził, że skarżący podpisali ugody dobrowolnie i z wyraźnym celem uniknięcia postępowań karnych za rzekome kradzieże, o które byli oskarżeni (i do których się już przyznali). Dalszym dowodem na brak jakiegokolwiek zagrożenia lub przymusu był fakt, że inni pracownicy w tej samej sytuacji co skarżący (tacy jak pierwszy i drugi skarżący) odmówili podpisania ugód. W związku z tym ugody zostały uznane za ważne na mocy art. 1.809 Kodeksu Cywilnego i w konsekwencji Sąd Pracy orzekł przeciwko trzeciemu, czwartemu i piątemu skarżącemu. Ponieważ podpisanie ugód czyniło ich zwolnienia uzasadnionymi, wykorzystanie i analiza kwestionowanych nagrań wideo jako dowodów w postępowaniu zostały uznane za niepotrzebne. Skarżący odwołali się do Sądu Najwyższego Sprawiedliwości Katalonii 16 marca 2010 r. 24 lutego 2011 r. utrzymał on wyrok pierwszej instancji w mocy i potwierdził ustalenie Sądu Pracy, że ugoda podpisana przez skarżących była ważna. Sąd przeanalizował również, dla jasności, legalność ukrytego nadzoru wideo. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, potwierdził, że strona pozwana była upoważniona do przeprowadzenia ukrytego nadzoru wideo w stosunku do skarżących. Skarżący wnieśli wspólną skargę kasacyjną, która została uznana za niedopuszczalną 7 lutego 2012 r. Ostatecznie wnieśli wspólną skargę o ochronę praw konstytucyjnych (amparo) do Trybunału Konstytucyjnego, powołując się na naruszenie art. 18 i 24 Konstytucji. Została ona uznana za niedopuszczalną 18 lipca 2012 r. z powodu „nieistnienia naruszenia prawa podstawowego”.


Wnioskodawca przebywa obecnie w Szwecji. W 2005 roku otrzymał czasowe zezwolenie na pobyt w Szwecji, które w 2007 roku stało się stałym. Oba zezwolenia zostały wydane na podstawie więzów rodzinnych wnioskodawcy, ale nie otrzymał on obywatelstwa szwedzkiego. W 2009 roku ożenił się z osobą niebędącą obywatelem Szwecji, która posiadała stałe zezwolenie na pobyt w tym kraju. W marcu 2016 roku Szwedzka Służba Bezpieczeństwa (Säkerhetspolisen) złożyła wniosek do Urzędu ds. Migracji (Migrationsverket) o wydalenie wnioskodawcy. W trakcie rozpatrywania wniosku przez Urząd ds. Migracji wnioskodawca ubiegał się o azyl, twierdząc, że potrzebuje ochrony międzynarodowej. Ponadto kwestionował wniosek Służby Bezpieczeństwa, twierdząc, że ponieważ Służba Bezpieczeństwa oznaczyła go jako terrorystę, grozi mu tortury oraz co najmniej dziesięć lat więzienia w Maroku. Podnosił, że zostałby zmuszony do przyznania się do czynu o charakterze terrorystycznym, którego nie popełnił. Wnioskodawca zeznał, że jego rodzice mieszkają w Maroku i odwiedził ich kilka lat wcześniej. Podczas wizyty funkcjonariusze policji zwrócili się do niego i poinformowali, że go monitorują, oraz doradzili mu, aby „słuchał naszych przyjaciół w Szwecji lub trzymał się z dala od Maroku na zawsze”. Przyznał, że wyjechał z Maroku legalnie na własny paszport, że nie był poszukiwany w Maroku, że nie toczyły się przeciwko niemu żadne postępowania sądowe i że nigdy nie publikował niczego, na przykład na temat religii czy polityki. Ponadto, o ile mu wiadomo, jego rodzice nigdy nie byli zwracani się przez władze z jego powodu, a marokańskie władze nigdy nie kontaktowały się z nim w Szwecji. Jednak twierdził, że Szwedzka Służba Bezpieczeństwa poinformuje marokańskie władze o powodach jego aresztowania i wydalenia, a inni Marokańczycy w Szwecji również mogą przekazać takie informacje. Nie wiedział, czy jego sytuacja została odnotowana w Maroku. Wnioskodawca powołał się na informacje o sytuacji w Maroku, z których wynikało, że dochodziło do fizycznego maltretowania i arbitralnych zatrzymań, w szczególności wobec podejrzanych o terroryzm. Takie osoby były torturowane w celu zmuszenia do przyznania się i skazywane na długie kary pozbawienia wolności. Powołał się również na orzecznictwo Trybunału. 22 kwietnia 2016 roku Urząd ds. Migracji uwzględnił wniosek Służby Bezpieczeństwa o wydalenie wnioskodawcy i jednocześnie odrzucił żądanie wnioskodawcy o przyznanie azylu i ochrony międzynarodowej. Stwierdzono, że sytuacja praw człowieka w Maroku znacznie się poprawiła. Przemoc na komisariatach policji i w więzieniach zmalała. Więzienie było powszechne w sprawach związanych z terroryzmem, a osoby powiązane z ruchami islamskimi były narażone na wyższe ryzyko bycia poddanym przemocy. Starsze raporty zawierały relacje o torturach i złym traktowaniu w sprawach dotyczących bezpieczeństwa narodowego i terroryzmu. Jednak marokańskie władze publicznie oświadczyły, że walka z terroryzmem nie powinna być używana jako pretekst do pozbawiania ludzi ich praw. Tortury były nielegalne, a wysiłki zmierzające do ograniczenia stosowania tortur odniosły sukces. W sprawach związanych z terroryzmem zatrzymani podejrzani byli badani przez lekarzy przed i po przesłuchaniu, aby zapobiec stosowaniu przemocy przez przesłuchujących. W odniesieniu do sytuacji wnioskodawcy Urząd ds. Migracji nie znalazł powodów, by kwestionować ocenę wnioskodawcy przez Służbę Bezpieczeństwa. W tym zakresie stwierdzono, że wnioskodawca nie jest wiarygodny, ponieważ jego zeznania dotyczące jego pochodzenia i wcześniejszej działalności stoi w sprzeczności z informacjami przedłożonymi przez Służbę Bezpieczeństwa. Ponadto Urząd uznał, że nie wykazał, że marokańskie władze wcześniej okazywały nim zainteresowanie. Wzięto pod uwagę, że mieszkał poza Marokiem przez około dziesięć lat i że, jak sam powiedział, prowadził niepozorne życie w Szwecji bez działalności politycznej lub religijnej. Co więcej, po swojej ostatniej wizycie w Maroku wyjechał z kraju legalnie, używając paszportu. Jego rodzice w Maroku nie zgłosili żadnych wizyt władz z zapytaniem o niego, a marokańskie władze nigdy nie kontaktowały się z nim w Szwecji. Nigdy też nie domagały się jego ekstradycji ani nie poinformowały go, że jest podejrzany o terroryzm lub jakąkolwiek inną przestępczość. Nigdy nie został skazany za żadne przestępstwa związane z terroryzmem w Szwecji. Urząd zauważył, że wnioskodawca złożył oświadczenie, że nie jest poszukiwany w Maroku, że nie był zaangażowany w żadne postępowania sądowe tam i że marokańskie władze nigdy nie poddawały go żadnym aktom prześladowania w przeszłości. Jeszcze pod koniec 2015 roku wnioskodawca podróżował międzynarodowo, używając swojego paszportu, bez zatrzymywania. Mimo że starsze raporty „krajowe” zawierały relacje o złym traktowaniu, najnowsze raporty mówiły raczej o środkach podjętych przez marokańskie władze mających na celu wzmocnienie rządów prawa. W odniesieniu do ryzyka po powrocie, ponieważ to Służba Bezpieczeństwa złożyła wniosek o wydalenie, Urząd ds. Migracji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że z tego powodu grozi mu prześladowanie po powrocie. Wzięto pod uwagę, że żadne obiektywne dowody nie sugerowały, aby marokańskie władze wiedziały o jego sprawie, a prawodawstwo uwzględniało możliwe ryzyka bycia oznaczonym jako terrorysta i zostało zaprojektowane w celu uniknięcia takich ryzyk. Urząd ds. Migracji doszedł do wniosku, że nawet biorąc pod uwagę wyjaśnienia wnioskodawcy, podziela ocenę Służby Bezpieczeństwa i uznał, że istnieją podstawy do wydalenia wnioskodawcy z powołaniem się na art. 1 ust. 2 ustawy o szczególnej kontroli cudzoziemców (lagen [1991:572] om särskild utlänningskontroll). W ten sposób odrzucił jego wniosek o azyl i ochronę międzynarodową, uchylił jego stałe zezwolenie na pobyt i nakazał jego wydalenie do Maroka lub innego określonego kraju. Zdecydowano również o dożywotnim zakazie powrotu do Szwecji. Wnioskodawca odwołał się do Rządu, podnosząc, że ocena Służby Bezpieczeństwa została zaakceptowana przez Urząd ds. Migracji bez dokładnego zbadania, co czyni postępowanie niesprawiedliwym i stronniczym. Utrzymał swoje roszczenia i podkreślił, że stosowanie tortur jest częste w Maroku, w szczególności w odniesieniu do podejrzanych o terroryzm. Urząd ds. Migracji przekazał odwołanie do Sądu Apelacyjnego ds. Migracji (Migrationsöverdomstolen) zgodnie z art. 3 ustawy o szczególnej kontroli cudzoziemców. Urząd utrzymał swoje stanowisko i oświadczył, między innymi, że wnioskodawca nie udowodnił, że jest przedmiotem zainteresowania marokańskich władz, i nie ma konkretnych informacji wskazujących, że powinny one wiedzieć, co stało się z nim w Szwecji. Służba Bezpieczeństwa oświadczyła, że jest tak przejrzysta, jak to możliwe, ale ze względu na poufność nie może ujawnić swoich metod pracy i źródeł. Dodała, że nieustannie ocenia, czy możliwe jest wykonanie wydalenia. Gdyby pojawiły się informacje, które podniosłyby kwestię przeszkód w wydaleniu, Rząd zostałby poinformowany. 22 czerwca 2016 roku, po przeprowadzeniu rozprawy, sąd apelacyjny podzielił uzasadnienie Urzędu ds. Migracji i zdecydował zarekomendować Rządowi utrzymanie decyzji Urzędu. Uznał, między innymi, że nic nie wskazuje na to, aby wnioskodawca w tym czasie był znany marokańskim władzom i budził ich zainteresowanie. 8 września 2016 roku Rząd w pełni utrzymał decyzję Urzędu ds. Migracji. Rząd wziął pod uwagę uwagi Służby Bezpieczeństwa dotyczące pochodzenia i powiązań wnioskodawcy oraz uznał, że nie ma podstaw do kwestionowania tych uwag. W świetle tego, co było wiadomo o dawnej działalności wnioskodawcy i innych okolicznościach, Rząd doszedł do wniosku, że istnieje uzasadniona obawa, że wnioskodawca popełni lub weźmie udział w popełnieniu przestępstwa o charakterze terrorystycznym, co uzasadnia jego wydalenie zgodnie z ustawą o szczególnej kontroli cudzoziemców. 22 września 2016 roku, na skutek środka tymczasowego wskazanego przez Trybunał, Rząd zdecydował o zawieszeniu wykonania nakazu wydalenia do odwołania.


Wnioskodawcy są właścicielami budynków mieszkalnych lub mieszkań, które podlegały systemowi kontroli czynszów. Na mocy odpowiednich przepisów byli zobowiązani wynajmować swoje mieszkania najemcom, pobierając czynsz nie wyższy niż maksymalna kwota czynszu ustalona przez państwo. Przepisy te wykluczały możliwość jednostronnego wypowiedzenia umów najmu lub sprzedaży wspomnianych mieszkań komukolwiek innemu niż odpowiedni najemcy. Szczegóły dotyczące mieszkań objętych kontrolą czynszów zostały przedstawione w załącznikach 10–17 (kolumny A–F). Sytuacja wnioskodawców jest strukturalnie i kontekstowo taka sama jak sytuacja wnioskodawców w sprawie Bittó i inni przeciwko Słowacji (nr 30255/09, 28 stycznia 2014 r. (meritum) i 7 lipca 2015 r. (zadośćuczynienie)) oraz w późniejszych orzeczeniach dotyczących systemu kontroli czynszów na Słowacji (zob. Krahulec przeciwko Słowacji, nr 19294/07; Bukovčanová i inni przeciwko Słowacji, nr 23785/07; Rudolfer przeciwko Słowacji, nr 38082/07, 5 lipca 2016 r.; Riedel i inni przeciwko Słowacji, nr 44218/07, 54831/07, 33176/08, 47150/08; oraz Mečiar i inni przeciwko Słowacji, nr 62864/09, 10 stycznia 2017 r.; Matuschka i inni przeciwko Słowacji [Komitet], nr 33076/10, 14383/11, Balan i inni przeciwko Słowacji [Komitet], nr 51414/11, 46098/12 oraz Bajzík i inni przeciwko Słowacji [Komitet], nr 46609/13, 9892/14, 27 czerwca 2017 r.). Dwa budynki mieszkalne przy ul. Panenskiej 27 i ul. Konventnej 14 w Bratysławie zostały w 2002 r. nabyte przez organizację religijną posiadającą osobowość prawną, Cirkevný zbor Evanjelickej cirkvi Augsburského vyznania na Slovensku Bratislava (dalej „Bratysławska Ewangelicka Gmina”). Ta jednostka utworzyła trzy inne podmioty posiadające osobowość prawną, w tym organizację wnioskodawczą, Staromiejską Ewangelicką Gminę. Nieruchomość ta została przeniesiona przez Bratysławską Ewangelicką Gminę na Staromiejską Ewangelicką Gminę w formie darowizny w dniu 6 lutego 2013 r. W dniu 15 lutego 2013 r. poprzedni właściciel przestał prawnie istnieć, a jego sukcesorem prawnym stała się Staromiejska Ewangelicka Gmina oraz dwa pozostałe podmioty. W dniu 22 lutego 2012 r. Staromiejska Ewangelicka Gmina złożyła formalne wypowiedzenia umowy najmu dwóm najemcom zamieszkującym w mieszkaniu nr 11 położonym w budynku mieszkalnym przy ul. Panenskiej 27 w Bratysławie. Z mocy prawa ci najemcy mieli w pewnych okolicznościach prawo żądać, aby gmina zapewniła im mieszkanie zastępcze w przypadku wypowiedzenia ich umowy najmu. Nie skorzystali z tego prawa. W dniu 6 sierpnia 2013 r. Staromiejska Ewangelicka Gmina złożyła do Sądu Okręgowego Bratysława I wniosek o nakaz eksmisji wobec użytkowników tego mieszkania, którzy nie opuścili go przed upływem dwunastomiesięcznego okresu wypowiedzenia. Ponieważ użytkownicy ostatecznie opuścili mieszkanie w dniu 25 lutego 2015 r., Staromiejska Ewangelicka Gmina wycofała pozew, a postępowanie w tej sprawie zostało umorzone w dniu 9 marca 2015 r. Do momentu opuszczenia mieszkania użytkownicy płacili Staromiejskiej Ewangelickiej Gminie odszkodowanie w wysokości równej czynszowi regulowanemu. Najemcy zamieszkujący w mieszkaniach nr 1 i 9 przy ul. Moyzesovej 22 w Żylinie przenieśli się w 2002 r. do mieszkań nr 5 i 12 w tym samym budynku z powodu przebudowy pierwotnych mieszkań. Najemcy nadal płacili regulowany czynsz. W 2003 r. mieszkanie nr 5 zostało przebudowane, a jego powierzchnia została zmieniona z 110,27 m² na 59,18 m². Podobna sytuacja miała miejsce w budynku mieszkalnym przy ul. Pražskiej 33 w Bratysławie, gdzie w 2014 r. najemca zamieszkujący w mieszkaniu nr 16 przeniósł się do mieszkania nr 9, oraz w budynku mieszkalnym położonym przy ul. Vrbovská cesta 15 w Pieszczanach, gdzie najemca mieszkający w mieszkaniu nr 14 przeniósł się do mieszkania nr 25.


Skarżący urodził się w 1984 roku i mieszka w Toksowie. Fakty sprawy, przedstawione przez strony, można streścić następująco. 2 października 2009 r. skarżący został zatrzymany na podstawie podejrzenia zgwałcenia K., która była zatrudniona w Sądzie Rejonowym Wasileostrowskim w Petersburgu jako asystentka sędziego N. oraz która była również córką byłego prezesa tego sądu, sędziego K., który w tamtym czasie nadal pracował jako sędzia. 4 października 2009 r. sędzia R. z Sądu Rejonowego Wasileostrowskiego zastosował wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie. Oddalił on wniosek o wyłączenie z powodu stronniczości, który pełnomocnik skarżącego wniósł w odniesieniu do całego składu Sądu Rejonowego z powodu powiązań między domniemaną ofiarą a sędziami tego sądu. 26 października 2009 r. Sąd Miejski w Petersburgu utrzymał w mocy postanowienie o aresztowaniu w postępowaniu odwoławczym, oddalając wniosek skarżącego jako bezzasadny. 30 listopada 2009 r. wiceprezes Sądu Miejskiego skierował wniosek śledczego o przedłużenie aresztu do rozpoznania przez Sąd Rejonowy Oktiabrski. Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek następnego dnia. 11 grudnia 2009 r. Sąd Miejski utrzymał to postanowienie w mocy w postępowaniu odwoławczym. Jednakże 31 marca 2010 r. Sąd Najwyższy Rosji stwierdził, że decyzja o skierowaniu wniosku do innego sądu rejonowego była nieważna, ponieważ wiceprezes Sądu Miejskiego zdecydował o zmianie właściwości miejscowej z własnej inicjatywy, nie wysłuchując opinii oskarżonego w tej sprawie. 30 grudnia 2009 r. dalsze przedłużenie aresztu zostało udzielone przez prezesa Sądu Rejonowego Wasileostrowskiego, sędziego Sz., który ponownie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie z powodu stronniczości. 26 stycznia 2010 r. Sąd Miejski utrzymał postanowienie o przedłużeniu aresztu w mocy w postępowaniu odwoławczym. Odrębnym postanowieniem z tej samej daty utrzymał w mocy oddalenie wniosku o wyłączenie w odniesieniu do sędziego Sz.:
„Z dostępnych materiałów wynika, że sąd rozpoznał wniosek o wyłączenie z powodu stronniczości zgodnie z ustaloną procedurą i po przeanalizowaniu argumentów stron nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku; podane podstawy wykraczają poza zakres art. 61 Kodeksu postępowania karnego, ponieważ nie wskazują na zainteresowanie sędziego przewodniczącego żadnym z góry ustalonym wynikiem sprawy...
Ponadto, rozpoznając wniosek o wyłączenie w odniesieniu do sędziego przewodniczącego, sąd wziął pod uwagę opinię prokuratora, który na rozprawie 30 grudnia 2009 r. oświadczył, że nie ma podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku... w szczególności dlatego, że rozprawa nie dotyczyła winy oskarżonego; nie było to rozpoznanie co do meritum sprawy, lecz rozprawa [w sprawie aresztu].” 27 stycznia i 27 lutego 2010 r. postanowienia o przedłużeniu aresztu zostały wydane przez sędziów Sądu Rejonowego Kalinińskiego, który miał właściwość miejscową nad obszarem, na którym skarżący był przetrzymywany. Te postanowienia zostały utrzymane w mocy w postępowaniu odwoławczym odpowiednio 25 marca i 8 kwietnia 2010 r. 11 marca 2010 r. sprawa przeciwko skarżącemu została skierowana do Sądu Rejonowego Wasileostrowskiego do rozpoznania i przydzielona jego prezesowi, sędziemu Sz. 23 marca 2010 r. sędzia Sz. uwzględnił wniosek skarżącego o wyłączenie z powodu stronniczości w odniesieniu do całego składu tego sądu, stwierdzając następująco:
„Ustalono, że pokrzywdzony w postępowaniu karnym [K.] pracuje jako asystentka sędziego [N.] Sądu Rejonowego Wasileostrowskiego oraz że jej ojciec [sędzia K.] jest sędzią Sądu Rejonowego Wasileostrowskiego. Z tego wynika, że istnieją okoliczności skłaniające oskarżonego i jego obrońcę do przekonania, że [sędzia Sz.] oraz wszyscy sędziowie Sądu Rejonowego Wasileostrowskiego są, bezpośrednio lub pośrednio, zainteresowani wynikiem sprawy karnej.
W celu zapewnienia bezstronnego rozpoznania sprawy karnej wniosek... musi zostać uwzględniony, a sprawa skierowana do prezesa Sądu Miejskiego w Petersburgu w celu ustalenia właściwości miejscowej.” W dalszej części tego samego postanowienia sędzia Sz. przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do 12 maja 2010 r. W ostatnim dniu przedłużonego okresu Prezydium Sądu Miejskiego, w drodze nadzoru sądowego, uchyliło w części postanowienie z 23 marca w zakresie dotyczącym aresztowania, z powodu, że przedłużenia nie mógł udzielić sędzia, który wyłączył się z rozpoznania sprawy. Prezydium przedłużyło tymczasowe aresztowanie skarżącego do 12 sierpnia 2010 r. 15 kwietnia 2010 r. wiceprezes Sądu Miejskiego określił, że rozprawa odbędzie się w Sądzie Rejonowym Pietrogradzkim. 31 marca 2011 r. Sąd Rejonowy Pietrogradzki uznał skarżącego za winnego zgwałcenia i skazał go na pięć lat i sześć miesięcy pozbawienia wolności.


Skarżący jest organizacją pozarządową, która promuje tolerancję i potępia wszelkiego rodzaju dyskryminację o podłożu rasowym. Została utworzona na mocy prawa szwajcarskiego i zarejestrowana w Zurychu. 5 listopada 2009 r. młodzieżówka Szwajcarskiej Partii Ludowej (Junge Schweizerische Volkspartei) zorganizowała demonstrację na placu przy dworcu kolejowym w mieście Frauenfeld w sprawie inicjatywy ludowej popierającej zakaz budowy minaretów w Szwajcarii. Po wydarzeniu partia opublikowała raport na swojej stronie internetowej, zawierający następujące fragmenty:
„W swoim przemówieniu przed budynkiem rządu kantonu Turgowia [Thurgauer Regierungsgebäude] B.K., prezes lokalnego oddziału Młodej Szwajcarskiej Partii Ludowej [„JSVP”], podkreślił, że nadszedł czas, aby powstrzymać ekspansję islamu. Tą demonstracją Młoda Szwajcarska Partia Ludowa chciała podjąć nadzwyczajne środki w nadzwyczajnych czasach. Szwajcarska kultura przewodnia („schweizerische Leitkultur”), oparta na chrześcijaństwie, nie może pozwolić się zastąpić innym kulturom – dodał B.K. Symboliczny znak, taki jak zakaz minaretów, byłby więc wyrazem zachowania własnej tożsamości”.
W odpowiedzi skarżący zamieścił wpis na swojej stronie internetowej w sekcji zatytułowanej „Chronologia – Rasizm werbalny”, pod tytułem „Frauenfeld TG, 5 listopada 2009 r.”, zawierający następujący fragment:
„Zgodnie z raportem z wydarzenia, B.K., prezes lokalnego oddziału Młodej Szwajcarskiej Partii Ludowej, podkreślił, że nadszedł czas, aby powstrzymać ekspansję islamu. Dodał dalej: „Szwajcarska kultura przewodnia, oparta na chrześcijaństwie, nie może pozwolić się zastąpić innym kulturom. Symboliczny znak, taki jak zakaz minaretów, byłby więc wyrazem zachowania własnej tożsamości”. Przedstawiciel kantonu Szwajcarskiej Partii Ludowej H.L. również przemawiał do nielicznych uczestników; mimo to Młoda Szwajcarska Partia Ludowa mówi o wielkim sukcesie. (Rasizm werbalny)”.
29 listopada 2009 r. ludowa inicjatywa przeciwko budowie minaretów została przyjęta w referendum, a wprowadzono poprawkę do konstytucji zakazującą budowy nowych minaretów. 21 sierpnia 2010 r. B.K. wniósł powództwo o ochronę swoich dóbr osobistych do Sądu Rejonowego w Kreuzlingen (Bezirksgericht Kreuzlingen). Wniósł o to, aby organizacja skarżąca usunęła sporny wpis ze swojej strony głównej, a po drugie, aby został on zastąpiony wyrokiem sądu. Organizacja skarżąca odpowiedziała, że tytuł wpisu w Internecie należy uznać za ocenę wartościującą, która może prowadzić do naruszenia dóbr osobistych tylko wtedy, gdy wiąże się z niepotrzebnie bolesnym i obraźliwym atakiem na zainteresowaną osobę. 15 marca 2011 r. Sąd Rejonowy w Kreuzlingen oddalił powództwo B.K. Uznał, że opublikowanie kwestionowanego artykułu na stronie internetowej skarżącego było uzasadnione, ponieważ dotyczyło dyskusji politycznej na temat sprawy interesu publicznego. W wyniku odwołania, 17 listopada 2011 r. Sąd Wyższy Kantonu Turgowia (Obergericht des Kantons Thurgau) uchylił wyrok pierwszej instancji. Uznał, że zakwalifikowanie wypowiedzi B.K. jako „werbalnie rasistowskiej” było mieszaną oceną wartościującą, która może prowadzić do naruszenia dóbr osobistych, jeśli opiera się na nieprawdach. Sąd Wyższy uznał, że sama wypowiedź B.K. nie była rasistowska. W związku z tym nakazał usunięcie kwestionowanego artykułu ze strony internetowej skarżącego i zastąpienie go wyrokiem sądu. 25 stycznia 2012 r. organizacja skarżąca wniosła skargę do Federalnego Trybunału Najwyższego (Bundesgericht), powtarzając swój argument, że jakakolwiek ingerencja w dobra osobiste B.K. była uzasadniona. Jednym z głównych celów skarżącego była walka z rasizmem i informowanie opinii publicznej o ukrytym i jawnym zachowaniu rasistowskim. Jego strona internetowa stwierdzała, że wypowiedzi publiczne będą dokumentowane, nawet jeśli nie będą mieścić się w zakresie zakazu dyskryminacji rasowej wyrażonego w art. 261bis szwajcarskiego kodeksu karnego. Aby wypełnić swoją rolę strażnika w tym sensie, publikował artykuły i wywiady dotyczące bieżących wydarzeń związanych z rasizmem i antysemityzmem. 29 sierpnia 2012 r. Federalny Trybunał Najwyższy oddalił odwołanie organizacji skarżącej, uznając następujące kwestie (nieoficjalne tłumaczenie):
„3. Zakwalifikowanie wypowiedzi osoby jako „rasizmu werbalnego” oraz ich komentowanie naruszają cześć tej osoby. Nie tylko w kontekście przestępstwa dyskryminacji rasowej (art. 261bis Kodeksu Karnego), ale szerzej rzecz biorąc, dany termin w oczach przeciętnego czytelnika jest zdolny do celowego poniżenia osoby, której wypowiedzi zakwalifikowano jako „rasizm werbalny”, oskarżając ją o zachowanie, które jest potępiane przez społeczeństwo w formie czynu, który jest co najmniej wątpliwy z punktu widzenia konstytucyjnego (por. BGE 127 III 481 E. 2b / aa s. 487, 129 III 49 E. 2.2 s. 51 i 715 E. 4.1 s. 722). Skarżący odwoławczy odniósł się na swojej stronie internetowej ... swobodnie dostępnej w Internecie, do przemówienia pozwanego na publicznej demonstracji z 5 listopada 2009 r., komentując termin „rasizm werbalny”. W ten sposób naruszył cześć pozwanego jako część jego osobowości w rozumieniu art. 28 § 1 Kodeksu Cywilnego. Naruszenie jest bezprawne, jeśli nie jest uzasadnione zgodą osoby poszkodowanej, nadrzędnym interesem prywatnym lub publicznym lub ustawą (art. 28 § 2 ZGB).
4. Głównym punktem sporu jest to, czy skarżący może powołać się na nadrzędny interes przy kwalifikowaniu wypowiedzi pozwanego jako „rasizmu werbalnego”.
4.1. Orzecznictwo dotyczące wypowiedzi prasowych, na które powołuje się skarżący, rozróżnia z jednej strony twierdzenia o faktach, a z drugiej oceny wartościujące, i można je podsumować w następujący sposób: ...
4.2. Skarżący przypisał wypowiedzi pozwanego do sekcji zatytułowanej „rasizm werbalny” ... Była to mieszana ocena wartościująca. Zawiera ona istotny rdzeń i jednocześnie ocenę wartościującą. Aby uzasadnić istotny rdzeń, konieczne jest zbadanie, czy wypowiedzi pozwanego były rzeczywiście rasistowskie.
4.3. Termin „rasizm” jest rozumiany jako „doktryna”, która stwierdza, że „pewne rasy lub narody są wyższe od innych pod względem ich zdolności kulturowych”, a z drugiej strony jako „pewien stosunek, sposób myślenia i działania wobec ludzi (pewnych) innych ras lub narodów” (por. Duden, Wielki Słownik Języka Niemieckiego w sześciu tomach, tom 5, 1980, s. 2099). Przymiotnik „werbalny” opisuje rasizm jako „[występujący] słownie, za pomocą języka” (por. Duden, Wielki Słownik Języka Niemieckiego w sześciu tomach, tom 6, 1981, s. 2730). Rasizm werbalny nie jest więc już tylko pewnym nastawieniem, ale nastawieniem w danej sprawie, które zostało wyrażone publicznie za pomocą języka (w przeciwieństwie np. do czynów). „Rasizm werbalny” może więc oznaczać dyskryminację rasową w sensie karnym, jak twierdzi pozwany. Decydujące jest jednak, jak słusznie stwierdził sąd drugiej instancji, że samo wykazanie różnicy między dwiema osobami lub grupami nie stanowi rasizmu. Rasizm zaczyna się tam, gdzie różnica równocześnie oznacza poniżenie ofiar, a gdzie podkreślanie różnic jest ostatecznie tylko środkiem do negatywnego przedstawienia ofiar i okazania braku szacunku dla ich godności.
4.4. Wypowiedzi, które doprowadziły skarżącego do wniosku, że miał miejsce „rasizm werbalny”, to główne frazy „nadszedł czas, aby powstrzymać rozprzestrzenianie się islamu ... Szwajcarska kultura przewodnia („schweizerische Leitkultur”), oparta na chrześcijaństwie, nie może pozwolić się stłumić przez inne kultury ... Symboliczny znak, taki jak zakaz minaretów, jest więc wyrazem zachowania własnej tożsamości”.
4.4.1. W swoim publicznym przemówieniu pozwany wyraził opinię na temat zakazu minaretów, który – w opinii Sądu Wyższego – nie byłby zgodny z wolnością religii i niedyskryminacją. W tym kontekście porównał własne przekonania („chrześcijaństwo”) z obcymi przekonaniami („islam”), wyodrębnił je („zatrzymać”, „zachowanie własnej tożsamości”) i opisał własne jako godne ochrony i obrony („szwajcarska kultura przewodnia”, „nie do stłumienia”). Dla przeciętnego słuchacza nie skutkuje to ogólnym poniżeniem wyznawców islamu ani nie wykazuje fundamentalnej pogardy dla muzułmanów.
4.4.2. Ogólnie rzecz biorąc, nie można powiedzieć, aby wypowiedzi pozwanego, rozumiane przez przeciętnego słuchacza, można było opisać jako „werbalnie rasistowskie”. Zatem istotny rdzeń nie ma zastosowania, a ocena jest nie do przyjęcia. Przedstawia ona pozwanego w złym świetle. W związku z tym mieszana ocena wartościująca, która naruszyła dobra osobiste, nie może być uzasadniona żadnym nadrzędnym interesem w rozumieniu art. 28 § 2 Kodeksu Cywilnego.
4.4.3. Tej oceny nie może zmienić fakt, że w ogólnym interesie informowania opinii publicznej istnieje zwiększony stopień jawności i zmniejszony poziom ochrony dóbr osobistych dla osób angażujących się w debatę polityczną, takiej jak pozwany w kampanii dotyczącej inicjatywy minaretowej (zob. BGE 105 II 161 E. 3b s. 165, 107 II 1 E. 3b s. 5). To szczególne ramy pozwalają na ocenę naruszeń honoru w nieco innej skali, ale nie mogą ani uzasadnić rozpowszechniania nieprawd, ani publikacji ocen wartościujących, które nie wydają się uzasadnione w odniesieniu do leżących u podstaw faktów.”


Skarżący urodził się w 1979 roku i mieszka w Korostyszowie. Skarżący, który w danym czasie był sędzią Sądu Rejonowego w Radomyślu („Sąd Rejonowy”), został skazany za nadużycie władzy polegające na wykorzystaniu pewnego pana I. jako robotnika przy remoncie domu swojego ojca w następujących okolicznościach. W kwietniu 2007 r. Skarżący, skazawszy I. na piętnaście dni pozbawienia wolności za nieporządek publiczny, kazał kierownikowi budowy remontującego dom, panowi Sh., wypisać I. z aresztu policyjnego („areszt”), gdzie ten odsiadywał wyrok, i zabrać go na plac budowy, gdzie miał pracować pod kierunkiem Sh. Następnie, w listopadzie 2007 r., policjant G. spiskował ze Skarżącym przy sporządzaniu raportu fałszywie oskarżającego I. o kolejny przypadek nieporządku publicznego. G. sfałszował pisemne zeznania fałszywych świadków, P.S. i I.A., obciążające I., i złożył akta u Skarżącego. Wiedząc, że I. jest niewinny, a raport jest fałszywy, Skarżący skazał I. i wymierzył mu kolejne piętnaście dni aresztu. Ten sam schemat został wykorzystany do wykorzystania I. na placu budowy. 21 listopada 2007 r. funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa odkryli I. na placu budowy w towarzystwie Sh. Zgodnie z transkryptem jego zeznania z dnia 23 stycznia 2008 r., które zostało również zarejestrowane na wideo, Sh. zeznał, że Skarżący zatrudnił go do pracy w domu swojego ojca, że w kwietniu 2007 r. I. pracował na placu budowy na warunkach, które uzgodnił ze Skarżącym, oraz że w listopadzie I. pracował, odsiadując swój piętnastodniowy wyrok. Skarżący polecił Sh. odebrać I. z aresztu, co ten też zrobił. Zeznanie zostało podpisane przez Sh. na pierwszej i drugiej stronie, gdzie wyjaśniono mu jego prawa jako świadka. Zeznanie składa się z trzech kolejnych stron maszynopisu zawierających transkrypt wywiadu, ale nie jest podpisane przez Sh. na końcu. Zawiera notatkę śledczego, że Sh. nie podpisał, ponieważ nie stawił się na wezwanie śledczego. W aktach znajduje się raport z tej samej daty, podpisany przez Sh., stwierdzający, że obejrzał nagranie wideo ze swojego przesłuchania i nie ma uwag. 23 stycznia 2008 r. I. został przesłuchany przez śledczego. Zeznał, że około maja (sic) 2007 r. został skazany na piętnaście dni pozbawienia wolności za nieposłuszeństwo wobec rozkazów policjanta. Podczas odsiadki pracował przy budowie domu należącego do Skarżącego, pod kierunkiem Sh. Po zwolnieniu zgodził się pracować dla Skarżącego za wynagrodzeniem i wykonał dla niego prace budowlane w czerwcu i październiku 2007 r. Następnie przestał pracować dla Skarżącego. 8 listopada 2007 r. został zabrany z domu przez policjantów, którzy powiedzieli mu, że Skarżący oskarżył go o kradzież kabli z placu budowy. Został zabrany do biura Skarżącego, który powiedział mu, że skoro odmawia pracy za pieniądze, będzie musiał pracować za darmo. Ponieważ odmówił pracy za darmo, Skarżący odpowiedział, że wtedy zgnije w celi, i wymierzył mu piętnastodniowy wyrok aresztu. Podczas odsiadki Sh. wyprowadzał go z aresztu kilka razy, a on pracował na placu budowy Skarżącego: odmówił budowy płotu i wykonał inne prace na placu. Nie otrzymał wynagrodzenia. Skarżący odwiedził plac budowy raz i widział go przy pracy, ale nie rozmawiali. 12 września 2008 r. I. złożył oświadczenie notarialne, że jego zeznanie obciążające Skarżącego zostało złożone „pod wpływem przemocy psychicznej i podstępu” (з застосуванням щодо мене психологічного насильства та обману) i że w rzeczywistości pracował dobrowolnie i za wynagrodzeniem. 30 września 2008 r. I. został ponownie przesłuchany przez śledczego. Przesłuchanie zostało zarejestrowane na wideo. W dużej mierze potwierdził treść swojego zeznania z 23 stycznia 2008 r. i zaprzeczył, by świadomie podpisał oświadczenie notarialne je wypierające. Oprócz powtórzenia różnych elementów swojego zeznania z 23 stycznia 2008 r., powiedział, że chociaż dom, w którym pracował, formalnie należał do ojca Skarżącego, to sam Skarżący zorganizował pracę. Podkreślił, że nie otrzymał wynagrodzenia za swoją pracę w kwietniu i listopadzie 2007 r. oraz nie pracował dobrowolnie. We wrześniu 2008 r. Skarżący kazał mu odwiedzić biuro notarialne w celu sformalizowania niektórych dokumentów, których natury nie był pewien. Skarżący i jego współoskarżony, były policjant G., stanęli przed Sądem Apelacyjnym w Winnicy, który działał jako sąd pierwszej instancji. Skarżący zeznał, że nie miał żadnego związku z domem swojego ojca ani pracami przy nim. Nie prosił o wysłanie tam I. Skazując I., nie był świadomy, że zarzuty przeciwko niemu były fałszywe. I. pracował dobrowolnie i za wynagrodzeniem. Skarżący nie zaprzeczył, że Sh. był kierownikiem budowy przy remoncie domu swojego ojca, ale argumentował, że to jego ojciec zajmował się tymi pracami, a sam Skarżący miał minimalny kontakt z Sh. Numer telefonu, o którym oskarżenie twierdziło, że używał go do kontaktu z Sh., w rzeczywistości należał nie do niego, ale do jego ojca. G. przyznał, że sfałszował raport o areszcie administracyjnym w sprawie I., ale stwierdził, że zrobił to na prośbę funkcjonariuszy B. i S. (patrz akapity 15 i 16 poniżej). Powiedział, że Skarżący nie był zaangażowany i nie wiedział o fałszerstwie podczas skazywania I. B., szef aresztu, zeznał, że pod koniec października lub na początku listopada 2007 r. Skarżący powiedział mu, że I. ukradł kilka rzeczy z jego placu budowy i poprosił B., by przyprowadził I. do niego. 8 listopada 2007 r. zabrał I. z domu do komisariatu. Zaprzeczył, by kazał G. sfałszować dokumenty w sprawie I. 12 listopada 2007 r. B. został poinformowany przez innego funkcjonariusza, że nieznajomy podający się za pracownika sądu pojawił się na komisariacie i prosił o więźniów do wykonania prac w sądzie. Odmówiono. Czas później Skarżący zadzwonił na komisariat, aby omówić zwolnienie więźniów, i rozmawiał z dowodzącym komisariatu, który wyraził zgodę na zwolnienie więźniów. S., dyżurny oficer na komisariacie, zeznał, że I. był kilkakrotnie przekazywany osobie przedstawionej jako pracownik Sądu Rejonowego, rzekomo do pracy w sądzie. 21 listopada 2007 r. Skarżący dzwonił osobiście i prosił o przekazanie I. do takiej pracy. Skarżący kwestionował sposób zapisania zeznania S. w wyroku sądu krajowego i twierdził, że S. nie podał jego nazwiska. Wydaje się, że S. również zaprzeczył, by wydawał jakiekolwiek bezprawne polecenia G. w sprawie I. Inni policjanci zeznali, że Sh. wypisywał I. z aresztu kilka razy. P., pracownik Sądu Rejonowego, oświadczył, że był odpowiedzialny za przewożenie więźniów z aresztu policyjnego do Sądu Rejonowego w celu wykonywania pracy i że dobrze znał I. Jednak w listopadzie 2007 r. ten drugi nie pracował w sądzie. Ojciec Skarżącego potwierdził, że kupił dom i zlecił Sh. wykonanie prac remontowych. Zaprzeczył, by znał I. 3 lipca 2009 r. sąd pierwszej instancji, zauważając, że I. nie stawił się, mimo że wezwania zostały mu prawidłowo doręczone, nakazał policji doprowadzić I. na następną rozprawę 10 lipca 2009 r. 8 lipca 2009 r. policja zgłosiła, że nie można znaleźć I. pod jego ostatnim znanym adresem w Radomyślu i że jego miejsce pobytu jest nieznane. Jego matka, siostrzenica i inny sąsiad poinformowali policję, że I. nie mieszkał pod swoim zwykłym adresem w Radomyślu od pewnego czasu, wyjeżdżając do pracy w Kijowie. Chociaż odwiedzał go krótko od czasu do czasu, nie mieli sposobności skontaktowania się z nim. 24 lipca 2009 r. sąd pierwszej instancji poprosił prokuratora regionalnego w Żytomierzu o ustalenie miejsca pobytu I. i Sh. oraz doprowadzenie ich na rozprawę zaplanowaną na 17 września 2009 r. Prokurator z kolei poprosił Służbę Bezpieczeństwa o pomoc w ustaleniu miejsca pobytu tych dwóch osób. 4 września 2009 r. Służba Bezpieczeństwa zgłosiła zasadniczo te same informacje, które zebrała policja 8 lipca 2009 r. Stwierdzili również, że Sh. nie mieszka pod swoim adresem i jego miejsce pobytu jest nieznane. 17 września 2009 r. sąd pierwszej instancji ponownie nakazał policji doprowadzić I. na następną rozprawę 29 września 2009 r. Policja nie mogła zlokalizować I. pod jego ostatnim znanym adresem. Jego matka podała to samo wyjaśnienie jego nieobecności. 29 września 2009 r. sąd pierwszej instancji zdecydował, że skoro obecność I. i Sh. nie może być zapewniona, ich zeznania powinny być odczytane, a nagrania wideo ich przesłuchań wyświetlone. Zgodnie z twierdzeniem Skarżącego, spotykał się z I. kilka razy i próbował go przekonać do zeznań, ale I. odmówił, stwierdzając, że funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa grozili mu więzieniem, jeśli tego nie zrobi. 5 listopada 2009 r. sąd pierwszej instancji uznał Skarżącego i G. za winnych nadużycia władzy w okolicznościach opisanych w akapicie 6 powyżej i skazał każdego z nich na pięć lat pozbawienia wolności w zawieszeniu na trzy lata. Przy skazywaniu Skarżącego sąd oparł się na: (a) zeznaniach I., w tym tym zarejestrowanym na wideo, oraz zeznaniu Sh.; (b) dowodach przedstawionych przez współoskarżonego G. i świadków B., S. i P. (patrz akapity 14–18 powyżej); (c) dowodach, że Skarżący miał regularne kontakty telefoniczne z Sh. w danym czasie; (d) opinii biegłych, że to Sh. podpisał się za I. w rejestrze więźniów wyprowadzonych z aresztu w kwietniu i listopadzie 2007 r. oraz dowodach policjantów, że Sh. zabierał I. z aresztu; (e) zeznaniach świadków P.S. i I.A., którzy zostali zidentyfikowani w sfałszowanym raporcie policyjnym jako świadkowie rzekomego nieporządku publicznego I. (patrz akapit 6 powyżej), stwierdzających, że ich zeznania zostały sfałszowane. Stwierdzili, że nie znają I., nie widzieli, jak popełnia przestępstwo, i nie składały żadnych zeznań w tej sprawie policji. P.S. zeznał na rozprawie. I.A. złożył dowód zarejestrowany na wideo w toku śledztwa przygotowawczego, ale nie zeznał na rozprawie; (f) opinii biegłych wykazującej, że podpisy przypisane P.S. i I.A. na zeznaniach obciążających I. zostały w rzeczywistości złożone przez pewnych policjantów; oraz (g) zeznaniach innych świadków, głównie policjantów, dotyczących okoliczności aresztowania I. Skarżący wniósł apelację kasacyjną do Sądu Najwyższego. Argumentował, że zeznanie Sh. nie powinno być brane pod uwagę, ponieważ Sh. go nie podpisał i nie był przesłuchany na rozprawie. Skarżący stwierdził również, że sąd pierwszej instancji błędnie zrelacjonował dowody I., w szczególności przypisując I. oświadczenia, których nie było w jego wywiadzie wideo wyświetlonym w trakcie rozprawy. W tym wywiadzie I. złożył również inne oświadczenia wskazujące, że pracował dobrowolnie. Skarżący kwestionował decyzję sądu pierwszej instancji o uznaniu zeznań złożonych przez I., alkoholika, który miał wcześniejsze skazanie za morderstwo i który nie pamiętał treści oświadczenia notarialnego, które podpisał zaledwie kilka tygodni wcześniej, co pokazało, że jest podatny na podpisywanie wszystkiego, co mu przedstawi śledczy. 22 kwietnia 2010 r. Sąd Najwyższy przeprowadził rozprawę w celu zbadania odwołania. Obecny nie był żaden przedstawiciel obrony. Obecny był prokurator i złożył ustne stanowisko sprzeciwiające się odwołaniu. Na zakończenie rozprawy sąd nakazał usunięcie odniesień do zeznania Sh. z wyroku, ponieważ nie podpisał on swojego zeznania przedprocesowego, a tym samym jego zeznanie było niedopuszczalne. Sąd wymienił pozostałe dowody popierające skazanie Skarżącego i uznał, że poza zeznaniem Sh. dowody były dopuszczalne i wystarczająco popierały wyrok. Sąd utrzymał w mocy pozostałą część wyroku.