Skarżąca urodziła się w 1979 roku i mieszka w Kazaniu. 2 marca 2017 roku Aleksiej Nawalny opublikował na YouTube film dokumentalny zatytułowany „Nie nazywajcie go Dimonem”, potępiający premiera Dmitrija Miedwiediewa za domniemane korupcje. Wezwał swoich zwolenników do protestu 26 marca 2017 roku. Zwolennicy pana Nawalnego w wielu miastach powiadomili władze lokalne o swoim zamiarze organizacji zgromadzeń publicznych przeciwko korupcji w dniu 26 marca 2017 roku. W większości przypadków władze lokalne odmówiły zgody na organizację zgromadzeń. Mimo to, według doniesień mediów, w ogólnokrajowym proteście przeciwko korupcji w dniu 26 marca 2017 roku w dziewięćdziesięciu siedmiu miastach wzięło udział od 32 000 do 93 000 osób. Aresztowano i skazano za wykroczenia administracyjne od 1666 do 1805 osób. W odpowiedzi na wezwanie pana Nawalnego do protestu przeciwko korupcji, 14 marca 2017 roku skarżąca powiadomiła Administrację Miasta Kazań o swoim zamiarze zorganizowania zebrania w godzinach od 11:00 do 16:00 w dniu 26 marca 2017 roku, w którym miało wziąć udział około 150 osób. Zaproponowała trzy alternatywne miejsca do wyboru przez administrację miasta, w tym specjalnie wyznaczone miejsce do organizacji wydarzeń publicznych w parku Krylya Sowietow. Celem wydarzenia było protestowanie przeciwko korupcji i żądanie dymisji pana Miedwiediewa. 16 marca 2017 roku Administracja Miasta Kazań odmówiła zatwierdzenia zebrania, twierdząc, że w wybranych przez skarżącą miejscach w tym samym czasie zaplanowane są inne (niesprecyzowane) wydarzenia publiczne. Skarżąca zaskarżyła tę odmowę do Rejonowego Sądu w Kazańskim Rejonie Wachitowskim. 17 marca 2017 roku skarżąca i pan B. powiadomili Administrację Miasta Kazań o swoim zamiarze przeprowadzenia „pikietowania” przeciwko korupcji w godzinach od 11:00 do 16:00 w dniu 26 marca 2017 roku. Zaproponowała cztery alternatywne miejsca do wyboru przez administrację miasta. 21 marca 2017 roku Administracja Miasta Kazań odmówiła zatwierdzenia „pikietowania”, twierdząc, że w wybranych przez skarżącą miejscach w tym samym czasie zaplanowane są inne (niesprecyzowane) wydarzenia publiczne. Zaproponowała inne miejsce na „pikietowanie”. 22 marca 2017 roku skarżąca zaakceptowała miejsce zaproponowane przez administrację miasta na „pikietowanie”. 23 marca 2017 roku skarżąca opublikowała wiadomość na VKontakte, krytykującą administrację miasta za decyzję o niedopuszczeniu do zebrania. Stwierdziła w szczególności, że decyzja z 16 marca 2017 roku była niezgodna z prawem, ponieważ administracja miasta nie zaproponowała alternatywnych lokalizacji dla zebrania. Dalej twierdziła, że administracja miasta nie mogła odmówić zgody na zebranie w parku Krylya Sowietow, ponieważ było to specjalnie wyznaczone miejsce na wydarzenia publiczne. Jeśli w tym miejscu zaplanowane było inne wydarzenie, administracja miasta musiała zaproponować inny termin zebrania. W każdym razie park Krylya Sowietow był bardzo duży i było w nim wystarczająco dużo miejsca na kilka jednoczesnych wydarzeń. Powiedziała również, że decyzja z 16 marca 2017 roku została zaskarżona do sądu i że postępowanie nadal trwało. Oświadczyła, że ludzie mają prawo do pokojowego zgromadzenia i dlatego zdecydowano się przeprowadzić zebranie w parku Krylya Sowietow o godzinie 14:00 w dniu 26 marca 2017 roku w proteście przeciwko korupcji. Wiadomość kończyła się następująco: „Zaproście przyjaciół do dołączenia do grupy. Żądamy odpowiedzi na ulicach Kazania! Miejsce spotkania znajduje się przy głównym wejściu do parku Krylya Sowietow przy ulicy Kopyłowa, stacja metra Awiastroitielnaja”. 24 marca 2017 roku Rejonowy Sąd w Kazańskim Rejonie Wachitowskim uwzględnił w części powództwo skarżącej przeciwko decyzji z 16 marca 2017 roku. Ustalił, że regionalny oddział partii „Jedna Rosja” wcześniej powiadomił administrację miasta o swoim zamiarze organizacji wydarzeń publicznych w godzinach od 9:00 do 18:00 w dniu 26 marca 2017 roku we wszystkich trzech miejscach wybranych przez skarżącą oraz w dwóch innych lokalizacjach. W takich okolicznościach administracja miasta miała obowiązek przedstawić skarżącej uzasadnione propozycje zmiany lokalizacji lub czasu planowanego zebrania. Tego rodzaju propozycji jednak nie złożono. Niewykonanie przez administrację miasta obowiązku zaproponowania alternatywnej lokalizacji lub czasu wydarzenia skarżącej było zatem niezgodne z prawem. Tego samego dnia Kazański Wydział Spraw Wewnętrznych ostrzegł skarżącą, że jeśli zorganizuje wydarzenie publiczne w jednym z miejsc wskazanych w jej zawiadomieniach z 14 i 17 marca 2017 roku, zostanie pociągnięta do odpowiedzialności. 26 marca 2017 roku skarżąca przeprowadziła zebranie w specjalnie wyznaczonym miejscu na wydarzenia publiczne w parku Krylya Sowietow. Według skarżącej w zebraniu wzięło udział około 1500 osób, które trwało około godziny i dwudziestu minut. Według Rządu w wydarzeniu wzięło udział około 400 osób. Według Rządu, podczas zebrania policja użyła megafonów, aby rozkazać uczestnikom rozejść się. Według skarżącej nie ogłaszano nic przez megafony. Funkcjonariusz policji podszedł do niej i zażądał przerwania nielegalnego wydarzenia publicznego. Powołując się na decyzję Rejonowego Sądu w Kazańskim Rejonie Wachitowskim z 24 marca 2017 roku, odpowiedziała, że zebranie jest legalne. Policja nie podjęła dalszych działań do końca zebrania. Skarżąca została aresztowana w drodze do domu po zebraniu około godziny 16:20 i przewieziona do pobliskiego komisariatu. Policja natychmiast sporządziła protokół stwierdzający, że została odprowadzona na komisariat w celu sporządzenia protokołu o wykroczeniu administracyjnym. Protokół aresztowania, sporządzony w tym samym czasie, stwierdzał, że została aresztowana „w związku z wykroczeniem administracyjnym [sic.] na podstawie art. 20.2 § 2 [i] 19.3 § 1 [Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (dalej „KWA”)] w celu zbadania sprawy”. O godzinie 18:00 policja sporządziła protokół o wykroczeniu administracyjnym na podstawie art. 20.2 § 2 KWA. Odnotowano, że skarżąca zorganizowała nieautoryzowane wydarzenie publiczne. W szczególności opublikowała wiadomość na VKontakte wzywającą do udziału w zebraniu w parku Krylya Sowietow w dniu 26 marca 2017 roku. Następnie przeprowadziła zebranie od godziny 14:00 do 15:00, w którym wzięło udział około 400 osób. Powiadomiła administrację miasta o swoim zamiarze zorganizowania zebrania w parku Krylya Sowietow, ale administracja miasta odmówiła zgody na zebranie. Pozwolono jej jednak na przeprowadzenie „pikietowania” w innym miejscu. Organizując nieautoryzowane zebranie w parku Krylya Sowietow, skarżąca naruszyła wymagania art. 4 ust. 4 i 5 Ustawy o Zgromadzeniach Publicznych i tym samym popełniła wykroczenie na podstawie art. 20.2 § 2 KWA. W tym samym czasie, o godzinie 18:00, policja sporządziła również protokół o wykroczeniu administracyjnym na podstawie art. 19.3 KWA. Dosłownie powtórzyli treść protokołu o wykroczeniu administracyjnym na podstawie art. 20.2 § 2 KWA i dodali, że skarżąca została ostrzeżona przez Kazański Wydział Spraw Wewnętrznych, że zostanie pociągnięta do odpowiedzialności, jeśli przeprowadzi wydarzenie publiczne w miejscu niezatwierdzonym przez administrację miasta. Skarżąca przeprowadziła zebranie w parku Krylya Sowietow o godzinie 14:00 w dniu 26 marca 2017 roku, mimo tego ostrzeżenia. Policja rozkazała jej przerwać zebranie, ale nie podjęła żadnych działań w celu wykonania tego rozkazu; zebranie trwało do około godziny 15:00. Skarżąca zatem nieposłusznie sprzeciwiła się legalnemu rozkazowi policji i w ten sposób popełniła wykroczenie na podstawie art. 19.3 KWA. Skarżąca została zwolniona o godzinie 20:35. 27 marca 2017 roku Rejonowy Sąd w Kazańskim Rejonie Awiastroitielnym w dwóch oddzielnych wyrokach uznał skarżącą za winną popełnienia wykroczeń na podstawie art. 19.3 i 20.2 § 2 KWA. Uznał, że zorganizowała nieautoryzowane wydarzenie publiczne, w tym poprzez opublikowanie wiadomości na VKontakte wzywającej do udziału, i odmówiła posłuszeństwa legalnemu rozkazowi policji przerwania tego wydarzenia. Sąd zauważył, że skarżąca powiadomiła administrację miasta o swoim zamiarze zorganizowania zebrania w parku Krylya Sowietow, ale administracja miasta odmówiła zgody na zebranie; zaproponowała, aby przeprowadziła „pikietowanie” w innym miejscu. Skarżąca została ostrzeżona przez Kazański Wydział Spraw Wewnętrznych, że zostanie pociągnięta do odpowiedzialności, jeśli przeprowadzi wydarzenie publiczne w miejscach niezatwierdzonych przez administrację miasta. Przeprowadziła jednak zebranie w parku Krylya Sowietow. Policja rozkazała jej przerwać zebranie, ale nie zastosowała się do tego rozkazu. Sąd nie odniósł się do argumentu skarżącej, że decyzja administracji miasta z 16 marca 2017 roku odmawiająca zatwierdzenia zebrania została uchylona w postępowaniu sądowym i że zebranie należy zatem uznać za autoryzowane i legalne, a rozkaz policji przerwania go za nielegalny. Sąd skazał skarżącą na grzywnę w wysokości 1000 rubli rosyjskich (RUB) na podstawie art. 19.3 KWA oraz na dwadzieścia godzin prac społecznych na podstawie art. 20.2 § 2 KWA. Skarżąca odwołała się. Powtórzyła swój argument, że zorganizowane przez nią zebranie zostało należycie zawiadomione i dlatego było legalne, a rozkaz policji przerwania go był nielegalny. Powołała się na decyzję z 24 marca 2017 roku Rejonowego Sądu w Kazańskim Rejonie Wachitowskim, uznającą decyzję administracji miasta z 16 marca 2017 roku odmawiającą zatwierdzenia zebrania za niezgodną z prawem, i wniosła, że na mocy art. 227 § 8 Kodeksu Postępowania Administracyjnego („KPA”), decyzja ta podlega natychmiastowemu wykonaniu (zob. podsumowanie przepisów prawa krajowego w sprawie Lashmankin i inni przeciwko Rosji, nr 57818/09 i 14 innych, § 293, 7 lutego 2017 r.). Powołała się dalej na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 14 lutego 2013 roku, że wydarzenie publiczne uznaje się za zatwierdzone nie tylko po otrzymaniu przez organizatora wyraźnej zgody władz lokalnych, ale także wtedy, gdy władze lokalne nie przedstawiły organizatorowi uzasadnionej propozycji zmiany lokalizacji lub czasu wydarzenia w ustawowym terminie. Skarżąca argumentowała również, że wydarzenie publiczne nie stwarzało żadnego ryzyka dla życia lub zdrowia ludzi ani dla mienia osób lub podmiotów prawnych. Uczestnicy nie popełnili również żadnych nielegalnych czynów ani nie naruszyli procedury przeprowadzania wydarzeń publicznych ustalonej w Ustawie o Wydarzeniach Publicznych. Nie było zatem żadnych legalnych podstaw do przerwania wydarzenia publicznego. 17 maja 2017 roku Sąd Najwyższy Republiki Tatarstanu utrzymał w mocy oba wyroki z 27 marca 2017 roku w postępowaniu odwoławczym, uznając je za legalne, dobrze uzasadnione i uzasadnione. W odpowiedzi na argumenty skarżącej, że zebranie było legalne, a rozkaz policji przerwania go był nielegalny, sąd stwierdził następująco: „Argumenty pełnomocnika i [skarżącej], że jest niewinna i została bezprawnie oskarżona na podstawie [art. 19.3 i 20.2 § 2 KWA], ponieważ w jej działaniach nie było znamion czynu [powyższych wykroczeń] – ponieważ nie naruszyła obowiązujących wymogów ustawowych, jej winy nie udowodniono materiałami z akt sprawy, a rozkaz funkcjonariusza policji przerwania wydarzenia publicznego był nielegalny – są bezzasadne. Opierają się one na błędnej interpretacji obowiązujących przepisów prawnych i błędnej ocenie faktów w niniejszej sprawie. Argumenty wysunięte przez [skarżącą] są sprzeczne z faktami ustalonymi podczas badania sprawy i są obalone przez dowody, które łącznie pokazują, że [skarżąca] nieposłusznie sprzeciwiła się legalnemu rozkazowi funkcjonariusza policji wykonującego swój obowiązek ochrony porządku publicznego i zapewnienia bezpieczeństwa publicznego.” Następnie sąd obszernie przytoczył odpowiednie przepisy prawa krajowego (zob. podsumowanie przepisów prawa krajowego w sprawie Lashmankin i inni, cyt. wyżej, §§ 226-32) i kontynuował: „Szczegółowa analiza obowiązujących przepisów prawnych i faktów niniejszej sprawy prowadzi [sąd] do wniosku, że w niniejszej sprawie organizator wydarzenia publicznego nie w pełni zastosował się do procedury organizowania i przeprowadzania wydarzeń publicznych, co czyniło wydarzenie publiczne nielegalnym. Ponadto, decyzja sądowa uznająca zaniechanie [administracji miasta] za niezgodne z prawem nie była równoznaczna z bezwarunkowym zatwierdzeniem lokalizacji i czasu wydarzenia publicznego i nie zwalniała organizatora z wypełniania obowiązków nałożonych przez [Ustawę o Wydarzeniach Publicznych]. Powyższa [decyzja sądowa] nie przekształciła zatem nieautoryzowanego wydarzenia publicznego w autoryzowane... W niniejszej sprawie funkcjonariusz policji działał w ramach uprawnień przewidzianych prawem w celu wypełnienia obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego. Jego rozkaz przerwania wydarzenia publicznego, skierowany do jego organizatora, można uznać za legalny zgodnie z [Ustawą o Policji]. Argument, że wydarzenie publiczne należy uznać za zatwierdzone nie tylko po otrzymaniu przez organizatora zgody [władz lokalnych], ale także wtedy, gdy [władze lokalne] nie przedstawiły organizatorowi uzasadnionej propozycji zmiany lokalizacji lub czasu wydarzenia w ustawowym terminie, jest nieważny. Cel wydarzenia publicznego wskazany w zawiadomieniu (przeciwko korupcji i za dymisją premiera Miedwiediewa) różnił się od rzeczywistego celu wydarzenia publicznego i celu zadeklarowanego podczas wstępnej kampanii [na rzecz tego wydarzenia]. Tak więc, 23 marca 2017 roku [skarżąca] opublikowała na swojej osobistej stronie ... VKontakte materiały kampanijne o nadchodzącym wydarzeniu publicznym o godzinie 14:00 w dniu 26 marca 2017 roku w parku Krylya Sowietow... w których stwierdzono: „26 marca to ogólnorozsyjski dzień protestu przeciwko korupcji rosyjskich wysokich urzędników. #whereisDimon#lookforDimon. Przyjaciele, mamy prawo do pokojowego zgromadzenia, do dyskusji. Zdecydowano więc przeprowadzić zebranie w parku Krylya Sowietow...”.” Następnie, 12 lipca 2017 roku, Rejonowy Sąd w Kazańskim Rejonie Wachitowskim uznał skarżącą za winną popełnienia wykroczenia na podstawie art. 20.2 § 1 KWA. Sąd zauważył, że skarżąca złożyła ustne wyjaśnienia i nie przyznała się do winy. Następnie ustalił, że 23 marca 2017 roku opublikowała wiadomość na VKontakte wzywającą do udziału w zebraniu, które miało się odbyć 26 marca 2017 roku w parku Krylya Sowietow, mimo że administracja miasta odmówiła zatwierdzenia tego zebrania i zaproponowała skarżącej przeprowadzenie „pikietowania” w innym miejscu. W ten sposób prowadziła kampanię na rzecz udziału w wydarzeniu publicznym przed jego zatwierdzeniem przez kompetentne władze regionalne lub samorządowe. Sąd nakazał skarżącej zapłacenie grzywny w wysokości 10 000 RUB. 9 sierpnia 2017 roku Sąd Najwyższy Republiki Tatarstanu utrzymał w mocy wyrok z 12 lipca 2017 roku w postępowaniu odwoławczym, uznając go za legalny, dobrze uzasadniony i uzasadniony. Uznał w szczególności, że art. 10 ust. 1 Ustawy o Wydarzeniach Publicznych wyraźnie zabrania organizatorom prowadzenia kampanii na rzecz udziału w wydarzeniu publicznym przed jego zatwierdzeniem przez kompetentne władze lokalne (zob. podsumowanie przepisów prawa krajowego w sprawie Lashmankin i inni, cyt. wyżej, § 249). Skarżąca naruszyła ten zakaz. Następnie sąd dosłownie powtórzył fragmenty wyroku z 17 maja 2017 roku cytowane w punkcie 25 powyżej. Skarżąca wzięła udział w rozprawie i złożyła ustne wyjaśnienia. 12 września 2017 roku Rejonowy Sąd w Kazańskim Rejonie Wachitowskim oddalił powództwo skarżącej w zakresie szkody niemajątkowej spowodowanej bezprawnym zaniechaniem zaproponowania alternatywnych lokalizacji dla zebrania z 26 marca 2017 roku, co ustalono wyrokiem z 24 marca 2017 roku (zob. punkt 15 powyżej). Sąd uznał, że skarżąca nie udowodniła, że poniosła szkodę niemajątkową w wyniku zaniechania działania przez administrację miasta. 14 grudnia 2017 roku Sąd Najwyższy Republiki Tatarstanu utrzymał ten wyrok w mocy w postępowaniu odwoławczym, uznając go za legalny, dobrze uzasadniony i uzasadniony. Dodał, że 21 marca 2017 roku administracja miasta zaproponowała alternatywną lokalizację dla wydarzenia publicznego planowanego przez skarżącą. Skarżąca nie uzasadniła swojego argumentu, że ta propozycja dotyczyła innego wydarzenia publicznego.


Skarżący urodził się w 1977 roku i mieszka w Vantaa w Finlandii. Skarżący mieszka i pracuje w Finlandii od 1999 roku na podstawie zezwolenia na pobyt stały. W 2009 roku skarżący ożenił się w Helsinkach z obywatelką Rosji, panią I.K. Po ślubie małżonkowie zamieszkali w Vantaa w Finlandii, w mieszkaniu należącym do skarżącego. I.K. posiadała zezwolenie na pobyt czasowy (wygasłe latem 2015 roku). 24 grudnia 2012 roku I.K. urodziła córkę, V. Rodzice sprawowali wspólną władzę rodzicielską nad dzieckiem, zgodnie z prawem fińskim. Skarżący ma również dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa, oba mieszkające w Vantaa. V. posiadała zezwolenie na pobyt czasowy w Finlandii (wygasłe w grudniu 2014 roku). W nieokreślonym dniu uzyskała obywatelstwo rosyjskie. W styczniu 2013 roku I.K. doznała dwóch udarów mózgu i została częściowo sparaliżowana. Została przyjęta do szpitala. Skarżący wziął urlop rodzicielski, aby zaopiekować się V. Rodzice I.K. (najczęściej jej ojciec) często odwiedzali ją z Rosji, pomagając w opiece nad V., podczas gdy I.K. przechodziła leczenie. W kwietniu 2013 roku I.K. wypisano ze szpitala. Nie odzyskała jednak pełnej sprawności jednej ręki i jednej nogi. Relacje między skarżącym a I.K. najwyraźniej pogorszyły się i w czerwcu 2013 roku I.K. wyjechała do Rosji w towarzystwie ojca w celu dalszego leczenia i fizjoterapii. V. pozostała ze skarżącym. Ponieważ skarżący musiał wrócić do pracy, w lipcu 2013 roku zabrał V. do swoich rodziców w Norwegii, gdzie V. była pod opieką babci ze strony ojca i ciotki. Po powrocie do Finlandii w sierpniu 2013 roku I.K. wszczęła postępowanie mające na celu powrót dziecka do Finlandii na mocy Konwencji haskiej z 1980 roku o cywilnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę („Konwencja haska”). W październiku 2013 roku skarżący przywiózł V. z powrotem do Finlandii, a postępowanie o powrót dziecka zostało umorzone. Tymczasem w sierpniu 2013 roku I.K. zainicjowała postępowanie rozwodowe, prosząc sąd o przyznanie jej wyłącznej władzy rodzicielskiej nad V. i o ustalenie miejsca pobytu V. przy niej. Między listopadem 2013 roku a marcem 2014 roku Sąd Rejonowy w Vantaa („Sąd Rejonowy”) wydał pięć orzeczeń tymczasowych, ustalających, że do czasu rozstrzygnięcia postępowania skarżący i I.K. powinni sprawować wspólną władzę rodzicielską nad V. oraz że ta ostatnia powinna zamieszkiwać ze skarżącym. 14 listopada 2013 roku Sąd Rejonowy odniósł się do obawy skarżącego, że istnieje ryzyko zabrania V. do Rosji przez I.K. bez jego zgody, i zarządził oddanie paszportu V. na policję. 23 grudnia 2013 roku Sąd Rejonowy stwierdził, że nie ma ryzyka wywiezienia dziecka poza Finlandię, ponieważ jej paszport został oddany na policję. 11 kwietnia 2014 roku Sąd Rejonowy rozwiązał małżeństwo między skarżącym a I.K. 23 grudnia 2014 roku Sąd Rejonowy orzekł, że skarżący i I.K. powinni sprawować wspólną władzę rodzicielską nad V. oraz że V. powinna zamieszkiwać ze skarżącym. Sąd ustalił również szczegółowy harmonogram kontaktów I.K. z V. do 2019 roku. Podejmując tę decyzję, Sąd Rejonowy wziął pod uwagę stan zdrowia I.K., w szczególności fakt, że po udarze nie odzyskała ona całkowicie sprawności jednej ręki i jednej nogi i nadal przechodziła zabiegi rehabilitacyjne, co utrudniało jej szybkie reagowanie na aktywne zachowanie małego dziecka i zapobieganie potencjalnie niebezpiecznym sytuacjom. Wyrok był wykonalny do czasu rozstrzygnięcia w postępowaniu odwoławczym. I.K. odwołała się od powyższego wyroku. 20 listopada 2015 roku Sąd Apelacyjny w Helsinkach oddalił odwołanie I.K. i utrzymał w mocy wyrok z 23 grudnia 2014 roku. Sąd Apelacyjny potwierdził, że skoro skarżący i I.K. sprawowali wspólną władzę rodzicielską nad córką, I.K. nie miała prawa zabrać V. z Finlandii bez zgody skarżącego. I.K. wniosła dalsze odwołanie do Sądu Najwyższego Finlandii. 26 lutego 2016 roku Sąd Najwyższy odmówił I.K. przyjęcia skargi kasacyjnej. Tymczasem, w toku postępowania odwoławczego, 5 lutego 2015 roku I.K. zabrała V. do Rosji bez zgody skarżącego. Poinformowała go drogą mailową, że nie zamierza wracać do Finlandii. 20 lutego 2015 roku skarżący zwrócił się do fińskiego Ministerstwa Sprawiedliwości o powrót dziecka do Finlandii na mocy Konwencji haskiej. Fińskie Ministerstwo Sprawiedliwości wysłało zapytanie do Ministerstwa Nauki i Edukacji Federacji Rosyjskiej, które potwierdziło, że dziecko przebywa z I.K. w Sankt Petersburgu. 6 sierpnia 2015 roku, po nieudanych próbach dojścia do porozumienia z I.K. w sprawie powrotu V. do Finlandii, skarżący złożył wniosek do Dzierżyńskiego Sądu Rejonowego w Sankt Petersburgu o powrót dziecka do Finlandii na podstawie Konwencji haskiej. I.K. sprzeciwiła się powrotowi V. do Finlandii. Powołując się na art. 13 lit. b Konwencji haskiej, twierdziła, że V. już zaaklimatyzowała się w nowym środowisku w Rosji, że nie mówi po fińsku, że powrót V. do Finlandii je rozdzieli i że będzie to dla niej traumatyczne z punktu widzenia psychologicznego. Ponadto wskazała, że V. została zabrana do Rosji, aby mogła otrzymać niezbędną pomoc medyczną, a wreszcie, że skarżący cierpi na zaburzenia psychiczne. Władze opiekuńcze uczestniczące w postępowaniu uznały, że najlepiej służy interesom dziecka, aby nadal mieszkała z matką, I.K. Rzecznik Praw Dziecka w Sankt Petersburgu uznał, że zabranie V. z Finlandii do Rosji nie było bezprawne, ponieważ skarżący i I.K. sprawowali wspólną władzę rodzicielską nad dzieckiem, a zabranie dziecka do Rosji nie pomniejszało praw skarżącego na terytorium Federacji Rosyjskiej; ponadto V. miała szereg dolegliwości medycznych, które mogłyby narazić ją na ryzyko uszkodzenia fizycznego w przypadku powrotu do Finlandii. Wyrokiem z 2 grudnia 2015 roku Dzierżyński Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek skarżącego i zarządził natychmiastowy powrót dziecka do Finlandii. Sąd stwierdził, a było to wspólne stanowisko stron, że miejscem zwykłego pobytu V. była Finlandia i że jej zabranie z Finlandii nastąpiło bez zgody skarżącego. W związku z tym wniosł, że zabranie dziecka naruszyło prawa władzy rodzicielskiej skarżącego. Stwierdził również, że nie ma podstaw do zastosowania wyjątku od natychmiastowego powrotu dziecka na mocy art. 13 lit. b Konwencji haskiej: argument dotyczący ryzyka wyrządzenia V. krzywdy psychicznej w przypadku powrotu do Finlandii oraz zarzut, że skarżący cierpi na zaburzenia psychiczne, uznano za nieudowodnione; I.K. nie przedstawiła dowodów na to, że pomocy medycznej wymaganej przez stan zdrowia V. nie można by jej udzielić w Finlandii; powrót V. do Finlandii nie pociągałby za sobą jej separacji od I.K., ponieważ sąd fiński ustalił, że strony powinny sprawować wspólną władzę rodzicielską nad dzieckiem i określił szczegółowy harmonogram kontaktów I.K. z V. Jednakże 3 lutego 2016 roku Sąd Miejski w Sankt Petersburgu („Sąd Miejski”) uchylił powyższy wyrok w postępowaniu odwoławczym i oddalił wniosek skarżącego o powrót V. do Finlandii. Sąd Miejski uznał, że skoro wyrok Sądu Rejonowego w Vantaa z 23 grudnia 2014 roku – który ustalał pobyt V. ze skarżącym w Finlandii – nie wszedł jeszcze w życie, działania I.K. polegające na przywiezieniu V. do Rosji nie były bezprawne. Okoliczności zabrania dziecka, obywatelki Federacji Rosyjskiej, do Rosji nie naruszyły praw rodzicielskich skarżącego. Sąd Miejski zauważył, że w momencie zabrania dziecka, a także w momencie rozpoznania odwołania, nie posiadała ona ważnego zezwolenia na pobyt w Finlandii. Sąd Miejski wziął również pod uwagę następujące fakty: że od lutego 2015 roku V. stale zamieszkiwała w Sankt Petersburgu – pod adresem zameldowania I.K. – gdzie stworzono odpowiednie warunki do jej życia i rozwoju; że obie strony miały miejsca zameldowania w Rosji; że w momencie zabrania V. miała dwa lata i jeden miesiąc, z czego kilka miesięcy (od lipca do października 2013 roku) spędziła w Norwegii, dokąd została zabrana przez skarżącego bez zgody I.K.; i wreszcie, że V. nie mówi po fińsku i od lutego 2015 roku uczęszczała do różnych placówek medycznych i przedszkola w Rosji. W świetle powyższego Sąd Miejski doszedł do wniosku, że Finlandia nie była państwem, w którym V. miała miejsce zwykłego pobytu. Od lutego 2015 roku V. dobrze zintegrowała się z rosyjskim środowiskiem społecznym i rodzinnym, a zatem jej zatrzymanie w Rosji nie było bezprawne w rozumieniu art. 3 Konwencji haskiej. Uczęszczanie V. do przedszkola w Finlandii przez krótki okres między listopadem 2014 roku a styczniem 2015 roku nie stanowiło wystarczającego dowodu integracji ze środowiskiem społecznym w Finlandii, tak aby Finlandię można było uznać za miejsce zwykłego pobytu dziecka. Na koniec Sąd Miejski zauważył, że raport Rzecznika Praw Dziecka w Sankt Petersburgu stwierdzał, że oboje rodziców sprawowało władzę rodzicielską nad V., że prawa skarżącego nie są ograniczone na terytorium Federacji Rosyjskiej oraz że zabranie dziecka od matki w Rosji do ojca w Finlandii w celu stałego zamieszkania w Finlandii mogłoby, ze względu na liczne dolegliwości medyczne, spowodować u niej uszkodzenie fizyczne. Sąd zauważył dalej, że dokumenty medyczne zawarte w aktach sprawy potwierdzały, że dziecko miało szereg dolegliwości medycznych. Wniósł, że ta okoliczność – która na mocy art. 13 lit. b Konwencji haskiej stanowi wyjątek od natychmiastowego powrotu – prowadziła również do wniosku, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Skarżący wniósł odwołanie w kwestiach prawnych do Prezydium Sądu Miejskiego. 12 maja 2016 roku sędzia Sądu Miejskiego w Sankt Petersburgu odmówił skierowania sprawy do rozpoznania przez Prezydium tego Sądu. 4 sierpnia 2016 roku sędzia Sądu Najwyższego Rosji odmówił skierowania sprawy do rozpoznania przez Izbę Cywilną tego Sądu. 7 września 2016 roku Primorski Sąd Rejonowy w Sankt Petersburgu orzekł, że V. powinna zamieszkiwać z matką, I.K., w Sankt Petersburgu i nakazał skarżącemu płacenie alimentów na dziecko począwszy od 8 czerwca 2015 roku. Powołując się na tymczasowe trudności finansowe i insistując na powrocie V. do Finlandii, skarżący nie stosuje się do powyższego wyroku. 5 października 2016 roku wszczęto postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu. Służba komornicza zastosowała wobec niego środki ograniczające w postaci zakazu opuszczania terytorium Rosji. Ta decyzja obecnie uniemożliwia skarżącemu podróżowanie do Rosji. Na dzień 13 lutego 2018 roku zaległości alimentacyjne skarżącego wynosiły 494 644 ruble rosyjskie (RUB)[1]. Skarżący nie widział swojej córki od czasu jej wyjazdu z Finlandii. Konwencja haska o cywilnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę („Konwencja haska”) weszła w życie między Rosją a Finlandią 1 stycznia 2013 roku. Przewiduje ona, w zakresie istotnym, co następuje:
Artykuł 1
„Celem niniejszej Konwencji jest –
a) zapewnienie szybkiego powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych do lub zatrzymanych w którymkolwiek z Umawiających się Państw; oraz
b) zagwarantowanie, że prawa władzy rodzicielskiej i prawa kontaktu z dzieckiem wynikające z prawa jednego z Umawiających się Państw są skutecznie respektowane w innych Umawiających się Państwach.
...”
Artykuł 3
„Zabranie lub zatrzymanie dziecka uznaje się za bezprawne, jeżeli –
a) narusza prawa władzy rodzicielskiej przyznane osobie, instytucji lub innemu organowi, wspólnie lub samodzielnie, zgodnie z prawem Państwa, w którym dziecko miało miejsce zwykłego pobytu bezpośrednio przed zabraniem lub zatrzymaniem; oraz
b) w momencie zabrania lub zatrzymania prawa te były faktycznie wykonywane, wspólnie lub samodzielnie, lub byłyby wykonywane, gdyby nie zabranie lub zatrzymanie.
Prawa władzy rodzicielskiej, o których mowa w lit. a) powyżej, mogą wynikać w szczególności z mocy prawa, na skutek decyzji sądowej lub administracyjnej, lub na skutek umowy mającej skutki prawne zgodnie z prawem tego Państwa.”
Artykuł 4
„Konwencja ma zastosowanie do każdego dziecka, które miało miejsce zwykłego pobytu w Umawiającym się Państwie bezpośrednio przed naruszeniem praw władzy rodzicielskiej lub prawa kontaktu. Konwencja przestaje mieć zastosowanie, gdy dziecko osiągnie wiek 16 lat.”
Artykuł 11
„Władze sądowe lub administracyjne Umawiających się Państw działają niezwłocznie w postępowaniach o powrót dziecka.
Jeżeli właściwa władza sądowa lub administracyjna nie podejmie decyzji w ciągu sześciu tygodni od dnia wszczęcia postępowania, wnioskodawca lub Organ Centralny państwa, do którego skierowano wniosek, z własnej inicjatywy lub na wniosek Organu Centralnego państwa wnioskującego, ma prawo zażądać wyjaśnienia przyczyn opóźnienia. Jeżeli odpowiedź zostanie otrzymana przez Organ Centralny państwa, do którego skierowano wniosek, ten Organ przesyła odpowiedź do Organu Centralnego państwa wnioskującego lub do wnioskodawcy, zależnie od przypadku.”
Artykuł 12
„Jeżeli dziecko zostało bezprawnie zabrane lub zatrzymane w rozumieniu art. 3 i w dniu wszczęcia postępowania przed władzą sądową lub administracyjną Umawiającego się Państwa, w którym dziecko się znajduje, nie upłynął jeszcze okres jednego roku od dnia bezprawnego zabrania lub zatrzymania, właściwa władza zarządza natychmiastowy powrót dziecka.
Władza sądowa lub administracyjna, nawet jeżeli postępowanie zostało wszczęte po upływie okresu jednego roku, o którym mowa w poprzednim paragrafie, również zarządza powrót dziecka, chyba że zostanie wykazane, że dziecko zadomowiło się w swoim nowym środowisku.
...”
Artykuł 13
„Mimo przepisów poprzedniego artykułu władza sądowa lub administracyjna państwa, do którego skierowano wniosek, nie jest zobowiązana zarządzić powrotu dziecka, jeżeli osoba, instytucja lub inny organ, który sprzeciwia się jego powrotowi, wykaże, że –
a) osoba, instytucja lub inny organ sprawujący opiekę nad osobą dziecka nie wykonywał faktycznie praw władzy rodzicielskiej w momencie zabrania lub zatrzymania, lub wyraził zgodę na zabranie lub zatrzymanie lub później je zaakceptował; lub
b) istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na fizyczne lub psychiczne szkody lub w inny sposób postawiłby dziecko w sytuacji nie do zniesienia.
Władza sądowa lub administracyjna może również odmówić zarządzenia powrotu dziecka, jeżeli stwierdzi, że dziecko sprzeciwia się powrotowi i osiągnęło wiek i stopień dojrzałości, w których właściwe jest uwzględnienie jego poglądów.
Rozważając okoliczności, o których mowa w niniejszym artykule, władze sądowe i administracyjne uwzględniają informacje dotyczące tła społecznego dziecka dostarczone przez Organ Centralny lub inny właściwy organ miejsca zwykłego pobytu dziecka.”
Artykuł 14
„Ustalając, czy doszło do bezprawnego zabrania lub zatrzymania w rozumieniu art. 3, władze sądowe lub administracyjne państwa, do którego skierowano wniosek, mogą bezpośrednio wziąć pod uwagę prawo oraz decyzje sądowe lub administracyjne, formalnie uznane lub nie, w państwie zwykłego pobytu dziecka, bez uciekania się do szczegółowych procedur dowodzenia tego prawa lub uznawania decyzji zagranicznych, które w przeciwnym razie miałyby zastosowanie.”
Artykuł 19
„Decyzja podjęta na mocy niniejszej Konwencji w sprawie powrotu dziecka nie może być interpretowana jako rozstrzygnięcie co do meritum jakiejkolwiek kwestii władzy rodzicielskiej.” Raport wyjaśniający do Konwencji haskiej, sporządzony przez Elisę Pérez-Vera i opublikowany przez Haską Konferencję Prawa Międzynarodowego Prywatnego (HCCH) w 1982 roku („Raport wyjaśniający”), przewiduje następujące postanowienia: 1. Pojęcie „najlepszego interesu dziecka”
„21. ... standard prawny „najlepszy interes dziecka” jest na pierwszy rzut oka tak niejasny, że przypomina raczej paradygmat socjologiczny niż konkretny standard prawny. 24. ... [filozofia Konwencji haskiej] może być zdefiniowana w następujący sposób: walka z ogromnym wzrostem liczby międzynarodowych uprowadzeń dzieci musi być zawsze inspirowana chęcią ochrony dzieci i opierać się na interpretacji ich prawdziwych interesów. ... prawo do niebycia zabranym lub zatrzymanym w imieniu bardziej lub mniej argumentowalnych praw dotyczących jego osoby jest jednym z najbardziej obiektywnych przykładów tego, co stanowi interes dziecka.
... prawdziwą ofiarą „uprowadzenia dziecka” jest ono samo, które cierpi z powodu nagłego zachwiania jego stabilności, traumatycznej utraty kontaktu z rodzicem, który był odpowiedzialny za jego wychowanie, niepewności i frustracji wynikających z konieczności przystosowania się do obcego języka, nieznanego kulturowo warunków oraz nieznanych nauczycieli i krewnych. 25. Jest zatem uzasadnione stwierdzenie, że oba cele Konwencji – jeden prewencyjny, drugi mający na celu zapewnienie natychmiastowej reintegracji dziecka w jego zwykłym środowisku – odpowiadają konkretnej idei tego, co stanowi „najlepszy interes dziecka”. Jednakże... trzeba przyznać, że zabranie dziecka może być czasami uzasadnione przez obiektywne przyczyny, które mają związek z jego osobą lub ze środowiskiem, z którym jest najbardziej powiązane. Dlatego Konwencja uznaje potrzebę pewnych wyjątków od ogólnych obowiązków przyjętych przez Państwa w celu zapewnienia szybkiego powrotu dzieci, które zostały bezprawnie zabrane lub zatrzymane.” 2. Pojęcie „zwykłego miejsca pobytu” dziecka i „bezprawności jego zabrania lub zatrzymania”
„64. Artykuł 3 [Konwencji haskiej] w całości stanowi jedną z kluczowych provisions Konwencji, ponieważ uruchomienie mechanizmu Konwencji dotyczącego powrotu dziecka zależy od jego zastosowania. W rzeczywistości obowiązek powrotu dziecka powstaje tylko wtedy, gdy jego zabranie lub zatrzymanie jest uznane za bezprawne w rozumieniu Konwencji. 66. ... pojęcie miejsca zwykłego pobytu [jest] ugruntowanym pojęciem w Haskiej Konferencji, która uważa je za kwestię czystego faktu, różniąc się w tym względzie od domicylu. 68. Pierwszym źródłem wymienionym w art. 3 jest prawo, gdzie stwierdza się, że władza rodzicielska „może wynikać... z mocy prawa”. Prowadzi nas to do podkreślenia jednej z cech tej Konwencji, a mianowicie jej zastosowania do ochrony praw władzy rodzicielskiej, które były wykonywane przed jakąkolwiek decyzją w tej sprawie. Jest to ważne, ponieważ nie można zapomnieć, że, jeśli chodzi o statystyki, liczba przypadków, w których dziecko jest zabierane przed decyzją o jego władzy rodzicielskiej, jest dość duża. Ponadto możliwość odzyskania dziecka przez pozbawionego władzy rodzica w takich okolicznościach, poza ramami Konwencji, jest praktycznie nieistniejąca, chyba że on z kolei ucieknie się do siły, co jest zawsze szkodliwe dla dziecka. 71. ... z punktu widzenia Konwencji, zabranie dziecka przez jednego ze wspólnych posiadaczy władzy bez zgody drugiego jest równie bezprawne, a ten bezprawny charakter wynika w tym konkretnym przypadku nie z jakiegoś działania naruszającego konkretne prawo, ale z faktu, że takie działanie zignorowało prawa drugiego rodzica, które są również chronione przez prawo, i ingerowało w ich normalne wykonywanie. Prawdziwa natura Konwencji ujawnia się najwyraźniej w tych sytuacjach: nie dotyczy ona ustalenia osoby, której będzie przysługiwała władza rodzicielska nad dzieckiem w pewnym momencie w przyszłości, ani sytuacji, w których może okazać się konieczne zmodyfikowanie decyzji przyznającej wspólną władzę rodzicielską na podstawie faktów, które uległy zmianie. Dąży ona, bardziej prosto, do zapobieżenia wpływowi późniejszej decyzji w tej sprawie przez zmianę okoliczności spowodowaną jednostronnym działaniem jednej ze stron.” 3. Wyjątki od zasady natychmiastowego powrotu dziecka na mocy art. 13 lit. b Konwencji haskiej
„34. ... [wyjątki] od zasady dotyczącej powrotu dziecka muszą być stosowane tylko w takim zakresie, w jakim to konieczne, i nie dalej. Oznacza to przede wszystkim, że należy je interpretować w sposób restrykcyjny, jeśli Konwencja nie ma stać martwą literą... Praktyczne zastosowanie tej zasady wymaga, aby Państwa sygnatariusze były przekonane, że należą, mimo swoich różnic, do tej samej wspólnoty prawnej, w ramach której władze każdego Państwa uznają, że władze jednego z nich – te miejsca zwykłego pobytu dziecka – są w zasadzie najlepiej umieszczone, aby decydować o kwestiach władzy rodzicielskiej i kontaktu. W rezultacie systematyczne powoływanie się na wspomniane wyjątki, zastępujące forum wybrane przez porywacza forumem miejsca pobytu dziecka, doprowadziłoby do upadku całej struktury Konwencji, pozbawiając ją ducha wzajemnego zaufania, który jest jej inspiracją. 113. ... [wyjątki] [w art. 13 i 20] nie mają zastosowania automatycznie, w tym sensie, że nie zawsze skutkują zatrzymaniem dziecka; mimo to, sama natura tych wyjątków daje sędziom swobodę – i nie nakłada na nich obowiązku – odmowy powrotu dziecka w pewnych okolicznościach. 114. W odniesieniu do art. 13, wstępna część pierwszego akapitu podkreśla fakt, że ciężar dowodu faktów stwierdzonych w lit. a) i b) spoczywa na osobie sprzeciwiającej się powrotowi dziecka... 116. Wyjątki zawarte w [art. 13] lit. b) dotyczą sytuacji, w których doszło faktycznie do międzynarodowego uprowadzenia dziecka, ale w których powrót dziecka byłby sprzeczny z jego interesami... Każdy z terminów użytych w tym przepisie jest wynikiem kruchego kompromisu osiągniętego podczas obrad Komisji Specjalnej i został zachowany bez zmian. Nie można więc wywnioskować, a contrario, z odrzucenia podczas Czternastej Sesji propozycji sprzyjających włączeniu wyraźnego przepisu stwierdzającego, że ten wyjątek nie może być powołany, jeśli powrót dziecka mógłby zaszkodzić jego perspektywom ekonomicznym lub edukacyjnym, że wyjątki mają otrzymać szeroką interpretację...” 4. Stosowanie procedur przyspieszonych przez władze sądowe lub administracyjne
„104. Ważność czynnika czasu w całej Konwencji pojawia się ponownie w [art. 11 Konwencji haskiej]. Podczas gdy art. 2 Konwencji nakłada na Umawiające się Państwa obowiązek stosowania procedur przyspieszonych, pierwszy paragraf tego artykułu ponawia ten obowiązek, tym razem w odniesieniu do władz Państwa, do którego dziecko zostało zabrane i które mają decydować o jego powrocie. Istnieje podwójny aspekt tego obowiązku: po pierwsze, stosowanie najszybszych procedur znanych ich systemowi prawnemu; po drugie, że wnioski powinny być, w miarę możliwości, traktowane priorytetowo. 105. Drugi paragraf [art. 11 Konwencji haskiej], aby skłonić władze wewnętrzne do przyznania maksymalnego priorytetu rozwiązywaniu problemów wynikających z międzynarodowego zabrania dzieci, ustala nieobowiązkowy termin sześciu tygodni, po którym wnioskodawca lub Organ Centralny państwa, do którego skierowano wniosek, może zażądać wyjaśnienia przyczyn opóźnienia. Ponadto, po otrzymaniu odpowiedzi przez Organ Centralny państwa, do którego skierowano wniosek, jest on znowu obowiązany do poinformowania, obowiązku należnego albo Organowi Centralnemu państwa wnioskującego, albo do wnioskodawcy, który złożył wniosek bezpośrednio do niego. Krótko mówiąc, znaczenie tego przepisu nie może być mierzone wymogami nałożonych przez niego obowiązków, ale samym faktem, że zwraca on uwagę właściwych władz na rozstrzygający charakter czynnika czasu w takich sytuacjach i że określa maksymalny okres czasu, w którym decyzja w tej sprawie powinna zostać podjęta.” Istotne postanowienia Konwencji o prawach dziecka Narodów Zjednoczonych, podpisanej w Nowym Jorku 20 listopada 1989 roku i wchodzącej w życie w odniesieniu do Rosji 15 września 1990 roku, brzmią następująco:
Preambuła
„Strony niniejszej Konwencji,
...
Przekonane, że rodzina, jako podstawowa grupa społeczeństwa i naturalne środowisko dla wzrostu i dobrobytu wszystkich jej członków, a w szczególności dzieci, powinna otrzymać niezbędną ochronę i pomoc, aby w pełni mogła wypełnić swoje obowiązki w społeczności,
Uznając, że dziecko, dla pełnego i harmonijnego rozwoju swojej osobowości, powinno wychowywać się w środowisku rodzinnym, w atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia, ...
Uzgodniły, co następuje:
...”
Artykuł 3
„1. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub organy ustawodawcze, najlepszy interes dziecka stanowi podstawową troskę.
...”
Artykuł 7
„1. Dziecko zostaje zarejestrowane bezpośrednio po urodzeniu i ma prawo od urodzenia... do poznania swoich rodziców i do bycia przez nich wychowywanym.
...”
Artykuł 9
„1. Strony zapewnią, że dziecko nie będzie oddzielone od swoich rodziców wbrew ich woli.
...”
Artykuł 18
„1. Strony niniejszej Konwencji dołożą wszelkich starań, aby zapewnić uznanie zasady, że oboje rodzice mają wspólne odpowiedzialności za wychowanie i rozwój dziecka. Rodzice lub, w zależności od przypadku, opiekunowie prawni, ponoszą główną odpowiedzialność za wychowanie i rozwój dziecka. Najlepszy interes dziecka będzie ich podstawową troską.
...”


Skarżący urodził się w 1977 roku i mieszka w obwodzie połtawskim. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, który w danym czasie mieszkał w Doniecku, 27 maja 2008 roku policjant zadzwonił do niego i zaprosił go do komisariatu regionalnego policji w Doniecku w celu omówienia jego poprzedniej służby w policji. Gdy przybył tam około godziny 10:00, poinformowano go, że nie będzie mógł wyjść, ponieważ ma zostać aresztowany. Jego telefon komórkowy został mu zabrany i wyłączony. Dwie godziny później przybyli policjanci z komisariatu w Wołnowasze i zabrali go do tamtejszego komisariatu, gdzie około godziny 14:00 policjanci G., P. i S. zaczęli go groźbami i kazali mu przyznać się do zabójstwa A. Odmówił, a około godziny 21:00 skręcili mu ręce za plecami, założyli kajdanki na nadgarstki, przewrócili go na podłogę, założyli mu na głowę plastikową torbę, blokującą dopływ powietrza, podłączyli i włączyli urządzenie do rażenia prądem przymocowane do jego prawego nadgarstka i zaczęli bić go w głowę i ciało. Po trzydziestu minutach złego traktowania stracił przytomność. Gdy odzyskał przytomność, G. założył mu na głowę plastikową torbę ponownie. Obawiając się dalszego złego traktowania, zgodził się złożyć pisemne oświadczenia, datowane na 28 maja 2008 roku, dotyczące zabójstwa A. Jeden z policjantów zmusił go do wpisania swojego podpisu w puste pole książki wizyt komisariatu (книга обліку відвідувачів). Następnie był przetrzymywany na komisariacie do następnego wieczoru, kiedy to o godzinie 19:52 został doprowadzony do śledczego, Sz. Gdy ten ostatni zaczął sporządzać protokół aresztowania na podstawie art. 115 Kodeksu Postępowania Karnego, do biura Sz. weszła T., prawniczka z Doniecka wynajęta przez ojca skarżącego, i poinformowała Sz., że będzie udzielać pomocy prawnej skarżącemu. Zgodnie z informacją Rządu, 27 maja 2008 roku o godzinie 19:10 skarżący udał się do komisariatu w Wołnowasze, aby „złożyć wyjaśnienia”, i wyszedł o godzinie 21:10 tego samego wieczoru. 28 maja 2008 roku o godzinie 9:10 ponownie udał się na komisariat, aby „złożyć wyjaśnienia”, i wyszedł o godzinie 11:40. O godzinie 19:52 został tam aresztowany w obecności swojego prawnika, T. Zgodnie z książką wizyt komisariatu, 27 maja 2008 roku skarżący przybył na komisariat o godzinie 19:10 i wyszedł o godzinie 21:10. 28 maja 2008 roku przybył na komisariat o godzinie 9:10 i wyszedł o godzinie 11:40, natomiast T. przybyła na komisariat o godzinie 19:10. Tylko powyższe dwa wpisy zostały dokonane 28 maja 2008 roku. Kopia książki wizyt dostarczona przez Rząd nie zawiera kolumny z podpisami odwiedzających. Zgodnie z rejestrem osób doprowadzonych (книга обліку доставлених), 28 maja 2008 roku o godzinie 19:52 skarżący został doprowadzony na komisariat w związku z podejrzeniem o zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem. Protokół aresztowania sporządzony przez Sz. w dniu 28 maja 2008 roku w godzinach 19:52–20:12 zawierał skargę skarżącego, że około godziny 21:00, 27 maja 2008 roku został pobity przez policjantów. Zawierał również jego prośbę o przewiezienie do szpitala na badanie lekarskie. Stwierdzano w nim również, że ojciec skarżącego został powiadomiony o aresztowaniu. Z akt sprawy wynika, że wieczorem 28 maja 2008 roku Sz. pozwolił T. na krótką rozmowę ze skarżącym. Podczas ich rozmowy G. podobno do nich podszedł, krzycząc na T. i ją grożąc. Później T. złożyła skargę na G. w książce wizyt komisariatu. Protokół przeszukania, sporządzony 28 maja 2008 roku i poświadczony przez świadków K. i B., stwierdzał, że nic nie zostało odebrane skarżącemu podczas przeszukania. Około godziny 22:00 tego samego wieczoru skarżący został zbadany w lokalnym szpitalu. Lekarze odnotowali w zaświadczeniu lekarskim, że poinformował ich, że około godziny 21:00, 27 maja 2008 roku został pobity przez policjantów. Udokumentowali liczne siniaki, krwiaki i otarcia na jego twarzy, głowie, nadgarstkach i barkach. O godzinie 22:45 tego samego wieczoru skarżący został umieszczony w tymczasowym areszcie śledczym w Wołnowasze („ITT”). Funkcjonariusze ITT odnotowali liczne obrażenia na twarzy, czole, stawach nadgarstkowych, stawach barkowych i prawym udzie skarżącego. Dyżurny ITT następnie zgłosił te obrażenia szefowi komisariatu policji w Wołnowasze. 29 maja 2008 roku skarżący złożył skargę do prokuratora miejskiego w sprawie domniemanego złego traktowania na komisariacie policji w Wołnowasze wieczorem 27 maja oraz nielegalnego zatrzymania w dniach 27 i 28 maja 2008 roku. W szczególności szczegółowo opisał domniemane złe traktowanie (jak stwierdzono w powyższym paragrafie 7). Stwierdził również, że jego zatrzymanie na tym komisariacie nie zostało odnotowane, a dyżurny dokonał wpisu w książce wizyt komisariatu dotyczącego jego rzekomej wizyty na tym komisariacie o godzinie 9:10, 28 maja 2008 roku dopiero po przybyciu T. Tego samego dnia T. złożyła skargę do prokuratora, że wieczorem 28 maja 2008 roku G., który źle traktował skarżącego dzień wcześniej, groził jej podczas jej rozmowy ze skarżącym w korytarzu komisariatu. Tego samego dnia skarżący został przesłuchany. Oprócz oświadczeń złożonych w skardze do prokuratora, zeznał, że jeden z domniemanych sprawców zmusił go do wpisania swojego podpisu w puste pole książki wizyt komisariatu. Tego samego dnia, na wniosek Sz., P. przeprowadził sądowo-lekarską ekspertyzę skarżącego. Zgodnie z jego opinią biegłego, ukończoną 2 lipca 2008 roku, skarżący miał szereg siniaków, krwiaków i otarć, które zostały zaklasyfikowane jako lekkie obrażenia ciała. Zostały one spowodowane przez tępne przedmioty lub uderzenie o nie. Część z nich (otarcia na prawym przedramieniu i lewym nadgarstku) została odniesiona do jednego dnia przed badaniem, podczas gdy inne zostały odniesione trzy do czterech dni (niektóre siniaki na twarzy, prawym stawie barkowym i prawym barku) lub pięć do siedmiu dni (krwiaki w okolicy prawego pachwiny i na lewym stawie barkowym) przed badaniem. Szereg innych (krwiaki na głowie, szyi, twarzy, lewym biodrze i przedramieniu, lewym nadgarstku i kolanie, otarcia na prawym przedramieniu, lewej nodze oraz zadrapanie na prawej nodze) mógł zostać odniesiony w okresie wskazanym przez skarżącego. Nie było oznak rażenia prądem. 12 listopada 2008 roku skarżący zapoznał się z powyższym raportem. Oświadczył, że nie zgadza się z nim, ponieważ nadal miał oznaki rażenia prądem, obrażenia na stawach nadgarstkowych nie zostały zbadane, a sposób, w jaki zostały zadane, nie został ustalony. Dodał, że wszystkie obrażenia zostały odniesione na komisariacie. 3 czerwca 2008 roku prokurator przesłuchał skarżącego jako podejrzanego o zabójstwo A. Zgodnie z protokołem przesłuchania, pierwsze pytanie prokuratora dotyczyło pojazdów, których skarżący używał od 1 stycznia 2008 roku „do momentu [jego] aresztowania 27 maja 2008 roku”. W następstwie dochodzeń wstępnych, 7 czerwca, 7 sierpnia i 28 listopada 2008 roku oraz 21 stycznia i 10 kwietnia 2009 roku prokurator miejski lub jego asystent odmówili wszczęcia postępowania karnego w zakresie skargi skarżącego z 29 maja 2008 roku. Mimo że wspomniano o wyjaśnieniu skarżącego, że został pobity na komisariacie 27 maja 2008 roku, oraz o opinii biegłego z 2 lipca 2008 roku, która ustaliła, że mógł odnieść szereg obrażeń w okresie przez niego wskazanym, prokurator uznał, że nie ma dowodów na to, że obrażenia te zostały zadane na komisariacie, a nie gdzie indziej, ponieważ w dniach 27 i 28 maja 2008 roku skarżący nie przebywał na komisariacie przez cały czas. Prokurator powołał się na zeznania złożone przez domniemanych sprawców, śledczego Sz. i policjanta K., który pełnił służbę 28 maja 2008 roku. Zgodnie z ich zeznaniami, 27 maja 2008 roku G. otrzymał telefon z regionalnej policji w Doniecku informujący go, że zatrzymują skarżącego, który był podejrzany o popełnienie przestępstwa na terytorium rejonu wołnowaskiego. G. i inny policjant pojechali samochodem do Doniecka, gdzie przybyli około godziny 17:00. Zabrali skarżącego i około godziny 19:00 wrócili do komisariatu policji w Wołnowasze. Skarżący nie został przesłuchany tego dnia, ponieważ udzielał zamieszanych odpowiedzi na ich pytania i poprosił o trochę czasu na przemyślenie sprawy. Wyszedł z komisariatu około godziny 21:00 i wpisał swój podpis do książki wizyt komisariatu. Następnego dnia wrócił około godziny 9:00 i napisał oświadczenie dotyczące zabójstwa A. Następnie został poproszony o oczekiwanie na przesłuchanie przez Sz., ale powiedział, że będzie na niego czekał na zewnątrz i opuścił teren komisariatu około godziny 11:00, wpisując swój podpis do książki wizyt. O godzinie 19:52 G. i S. zabrali skarżącego na komisariat, a następnie do Sz. Nikt nie widział na nim żadnych obrażeń, a nie był skuty kajdankami. Gdy Sz. zaczął sporządzać protokół aresztowania, T. weszła do biura Sz., informując go, że została ustanowiona prawnikiem skarżącego. Skarżący odwołał się od decyzji prokuratora. W swoich odwołaniach ponownie szczegółowo opisał domniemane złe traktowanie (jak stwierdzono w powyższym paragrafie 7). Ponadto stwierdził, że jego podpisy w książce wizyt komisariatu zostały podrobione i że gdy prosił o książkę, aby złożyć swoje skargi, była ona przed nim ukrywana. Tylko T. mogła wpisać swoją skargę na G. do tej książki. 21 lipca i 4 listopada 2008 roku oraz 18 stycznia, 30 marca i 21 września 2009 roku wyższy prokurator lub Sąd w Wołnowasze uchylił powyższe decyzje z powodu, że dochodzenia były powierzchowne i nie zbadano wszystkich okoliczności wskazanych przez skarżącego. W decyzjach z 30 marca i 21 września 2009 roku ten ostatni sąd polecił również prokuratorowi zlecenie analizy pisma ręcznego podpisów skarżącego w książce wizyt komisariatu. 14 stycznia 2010 roku prokurator miejski zlecił analizę pisma ręcznego dwóch podpisów, rzekomo napisanych przez skarżącego w książce wizyt w dniach 27 i 28 maja 2008 roku. Jednak tego samego dnia ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego, w dużej mierze z tych samych powodów co wcześniej. 27 kwietnia 2010 roku specjalista, S., stwierdził, że podpisy są autentyczne. W skargach złożonych do Sądu w Wołnowasze skarżący stwierdził, że został poinformowany o wynikach powyższej analizy jedynie w liście od prokuratora, ale nie otrzymał dokumentu zawierającego te wyniki. 30 kwietnia 2010 roku prokurator zlecił dodatkowe sądowo-lekarskie badanie skarżącego zgodnie z poleceniem sądu z 22 października 2009 roku (patrz poniższy paragraf 34). 6 maja 2010 roku P. uzupełnił swoją opinię biegłego z 2 lipca 2008 roku, dodając, że obrażenia, które mogły zostać odniesione w okresie wskazanym przez skarżącego, obejmowały również krwiaki na jego plecach. 1 czerwca 2010 roku skarżący złożył skargę do Sądu w Wołnowasze na decyzję z 14 stycznia 2010 roku. Stwierdził, między innymi, że jeśli prokurator ustalił, że został doprowadzony na komisariat 28 maja 2008 roku około godziny 20:00 bez żadnych widocznych obrażeń, a badanie lekarskie o godzinie 22:00 stwierdziło liczne obrażenia, oznaczało to, że odniósł je 28 maja 2008 roku między godziną 20:00 a 22:00. Skarżący skarżył się również, że osoby, które przebywały na komisariacie w dniach 27 i 28 maja 2008 roku i mogły być świadkami wydarzeń w tych dniach, nie zostały zidentyfikowane. 8 października 2010 roku, na wniosek ojca skarżącego, działającego jako jego przedstawiciel, dwóch biegłych, G. i K. z Charkowskiej Państwowej Akademii Medycznej, wydało opinię lekarską. Raport ten, oparty na materiale z sądowo-lekarskiego badania z 29 maja 2008 roku, ustalił, że obrażenia skarżącego zostały spowodowane przez tarcie, ucisk i nadmierne rozciągnięcie skóry oraz uderzenia. Odniósł co najmniej dwadzieścia dwa uderzenia twardymi tępymi przedmiotami. Powstanie krwiaków na szyi i z tyłu głowy w wyniku zaciskania plastikowej torby „nie zostało wykluczone”. Krwiak i otarcie na przedramionach były „typowymi” obrażeniami od kajdanek; ich odniesienie w wyniku gwałtownego uniesienia przez inną osobę rąk skarżącego skręconych za plecami „nie zostało wykluczone”. Krwiak na lewym kolanie skarżącego został odniesiony w wyniku uderzenia tego obszaru o tępym przedmiot; mógł wynikać z jego upadku. Krwiaki w prawej części głowy i na policzkach mogły być spowodowane ciosami pięścią. 27 kwietnia 2011 roku Sąd w Wołnowasze uchylił decyzję z 14 stycznia 2010 roku z powodu, że dochodzenie było niepełne i jednostronne. W szczególności prokurator nie zastosował się do decyzji sądu wymagającej analizy pisma ręcznego. Nie ocenił faktu, że zgodnie z opinią biegłego z 2 lipca 2008 roku, część obrażeń skarżącego została odniesiona w okresie przez niego wskazanym. Nie przesłuchał również funkcjonariusza, który pełnił służbę 27 maja 2008 roku, ani lekarza, który badał skarżącego 28 maja 2008 roku. 6 lipca 2011 roku prokurator ponownie odmówił otwarcia postępowania karnego. Ojciec skarżącego złożył skargę do wyższych prokuratorów, wskazując na sprzeczność między decyzjami prokuratora, w których ustalono, że policjanci nie widzieli żadnych obrażeń u skarżącego, gdy został doprowadzony na komisariat 28 maja 2008 roku, a opinią biegłego z 2 lipca 2008 roku, która stwierdzała, że szereg obrażeń mógł zostać odniesionych przez skarżącego 27 maja 2008 roku. W związku z tym ci funkcjonariusze widzieliby obrażenia i w związku z tym złożyli fałszywe zeznania. 18 lipca 2011 roku M. i G., którzy dzielili celę ze skarżącym przez pewien czas podczas jego aresztowania śledczego, wysłali listy do prokuratora stwierdzając, że 14 lipca 2011 roku S., jeden z domniemanych sprawców, który został później aresztowany pod zarzutem łapownictwa, został umieszczony w ich celi na trzydzieści minut. M. i G. zapytali go, czy brał udział w złym traktowaniu skarżącego. Odpowiedział twierdząco, dodając, że zostałby zwolniony, gdyby nie wziął udziału w złym traktowaniu. 25 lipca 2011 roku wyższy prokurator uchylił decyzję z 6 lipca 2011 roku. Strony nie poinformowały Sądu o dalszych wydarzeniach. Skarżący podnosił również zarzuty złego traktowania w ramach postępowania karnego przeciwko niemu. 22 października 2009 roku Doniecki Sąd Okręgowy Apelacyjny odesłał sprawę karną przeciwko niemu do dalszego śledztwa, między innymi z powodu, że dochodzenie prokuratora w sprawie jego skarg było niepełne. W szczególności opinia biegłego z 2 lipca 2008 roku nie wspominała o obrażeniach na plecach skarżącego, a biegły musiał ustalić sposób, w jaki zostały zadane obrażenia, oraz czy mogły zostać zadane w okolicznościach opisanych przez skarżącego. Strony nie poinformowały Sądu o dalszych wydarzeniach. Z materiałów dostępnych publicznie wynika, że 3 kwietnia 2014 roku Sąd Miejski w Dokuczajewsku uniewinnił skarżącego z powodu braku dowodów przeciwko niemu. Badając różne dowody, sąd odniósł się również do zeznania skarżącego złożonego podczas procesu, że między innymi 27 maja 2008 roku został źle traktowany na komisariacie policji w Wołnowasze.


5 i 20 marca 2007 r. Prokuratura Okręgowa w Zagrzebiu (Županijsko državno odvjetništvo u Zagrebu) zwróciła się do sędziego śledczego Sądu Okręgowego w Zagrzebiu (Županijski sud u Zagrebu) o upoważnienie do stosowania środków tajnego nadzoru wobec M.M., powołując się na fakt, że był on podejrzany o handel narkotykami. W trakcie śledztwa i podczas stosowania środków tajnego nadzoru wobec M.M., organy przechwyciły i nagrały szereg rozmów telefonicznych w związku z handlem narkotykami. W tym kontekście odnotowano numer telefonu czwartego skarżącego. Wnioskiem złożonym 3 maja 2007 r. Prokuratura Okręgowa w Zagrzebiu zwróciła się o upoważnienie do stosowania środków tajnego nadzoru wobec czwartego skarżącego i trzech innych osób, powołując się na fakt, że byli oni podejrzani o handel narkotykami zabroniony w art. 173 § 1 i 2 Kodeksu karnego. Uzasadnienie jej wniosku brzmi następująco:
„3 maja 2007 r. Prokuratura Okręgowa w Zagrzebiu złożyła wniosek o zarządzenie [środków tajnego nadzoru] na podstawie art. 180 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego wobec A.J., [czwartego skarżącego], G.P. i N.M., ze względu na [istnienie] uzasadnionego podejrzenia, że popełniono czyn zabroniony określony w art. 173 § 1 i 2 Kodeksu karnego.
Wniosek Prokuratury Okręgowej w Zagrzebiu jest uzasadniony.
Wniosek odnosi się do raportu policji... z 3 maja 2007 r. dotyczącego stosowania środków tajnego nadzoru wobec M.M., w którym twierdzi się, że istnieje uzasadnione podejrzenie, iż osoby wymienione [w tym raporcie] często komunikują się w sprawie zakupu kokainy, [co] ustalono na podstawie rozmów telefonicznych z M.M., [osobą] wobec której ten sąd zarządził [środki tajnego nadzoru] na podstawie art. 180 § 1 pkt 1 i 3 Kodeksu postępowania karnego 5 marca 2007 r.
Sędzia śledczy uważa, że wniosek jest uzasadniony, ponieważ w tym konkretnym przypadku dochodzenie w sprawie tych przestępstw nie mogło być prowadzone innymi środkami, ponieważ [przestępstwa te] dotyczą czynu zabronionego określonego w art. 173 § 1 i 2 Kodeksu karnego.
Mając na uwadze powyższe fakty, sędzia śledczy [wydaje] zarządzenie na podstawie art. 180 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego... ponieważ podane okoliczności wskazują na istnienie wystarczających podstaw do podejrzenia popełnienia czynu zabronionego określonego w art. 173 § 1 i 2 Kodeksu karnego.”
1 czerwca 2007 r. Sąd Okręgowy w Zagrzebiu wydał kolejne zarządzenie, uwzględniając wniosek Biura do Walki z Korupcją i Zorganizowaną Przestępczością (Ured za suzbijanje korupcije i organiziranog kriminaliteta, dalej „USKOK”) o stosowanie środków tajnego nadzoru na okres trzech miesięcy wobec pierwszego i czwartego skarżącego oraz czterech innych osób, powołując się na fakt, że byli oni podejrzani o handel narkotykami zabroniony w art. 173 § 3 Kodeksu karnego. Istotne uzasadnienie sędziego brzmi następująco:
„Wyjaśniając swój wniosek o zarządzenie środków, o których mowa w art. 180 § 1 pkt 1 [wobec pierwszego skarżącego] i 3 Kodeksu postępowania karnego [wobec pierwszego i czwartego skarżącego], USKOK powołuje się na raport Komendy Policji w Zagrzebiu... z 31 maja 2007 r. Mianowicie, analizując realizację środków nadzoru i nagrywanie rozmów telefonicznych, a także komunikację na odległość za pomocą telefonów komórkowych... używanych przez A.J. i numer... używany przez [czwartego skarżącego], ustalono wielokrotnie, że rozmowy między zainteresowanymi osobami a innymi osobami dotyczyły sprzedaży kokainy, to jest że zainteresowane osoby, wraz z kilkoma innymi osobami, nieprzerwanie, jako zorganizowana grupa, sprzedawały narkotyk – kokainę na rynku narkotykowym w Zagrzebiu. Oprócz [powyższych informacji] wynika, że A.J. posiada trzy miejsca, w których przechowuje narkotyki... gdzie znajduje się kokaina, oraz że G.T., K.K. i [pierwszy skarżący] są osobami odpowiedzialnymi za [te miejsca], a A.J. jest ewidentnie niezadowolony z niekontrolowanego opuszczania kokainy z tych miejsc.
...
Załączony dokument dostarczony wraz z wnioskiem USKOK... z 31 maja 2007 r. oraz dotychczas monitorowane rozmowy wskazują, że A.J., przy pomocy [czwartego skarżącego] zorganizował grupę przestępczą, która sprzedaje duże ilości kokainy (kilka kilogramów) na terytorium Zagrzebia i Republiki Chorwacji, [grupę przestępczą], która oprócz [A.J. i czwartego skarżącego] składa się z [pierwszego skarżącego], G.T., K.K. i T.K. [Pierwszy skarżący] został również przedstawiony przez A.J. i [czwartego skarżącego] do legalnej działalności gospodarczej w zakresie obiektów gastronomicznych i wydaje się, że jest trzecią co do ważności osobą w tej organizacji, po [czwartym skarżącym]. Wynika z tego, że istnieją podstawy do podejrzenia, że wymienione wyżej osoby są zaangażowane w popełnienie czynu zabronionego określonego w art. 173 § 3 Kodeksu karnego.
...
Biorąc pod uwagę powyższe informacje, a także fakt, że istnieją podstawy do podejrzenia popełnienia przestępstwa nadużywania narkotyków w rozumieniu art. 173 § 3 Kodeksu karnego i że przestępstwa tego rodzaju są nadal popełniane, oraz biorąc pod uwagę, że dochodzenie w sprawie tych przestępstw nie mogłoby być prowadzone w żaden inny sposób lub byłoby prowadzone z nieuzasadnionymi trudnościami, ze względu na sposób popełniania tych przestępstw, wniosek złożony przez USKOK powinien zostać uwzględniony...”
14 czerwca 2007 r. USKOK zwrócił się o wydanie zarządzenia obejmującego dodatkowe numery telefonów wobec pierwszego skarżącego i A.J. Następnego dnia sędzia śledczy wydał decyzję zezwalającą na środek nadzoru obejmujący nowe numery telefonów na okres trzech miesięcy i zawiesił środek dotyczący poprzednich numerów telefonów pierwszego skarżącego. Sędzia śledczy wyjaśnił, że raport policji z 14 czerwca 2007 r. załączony do wniosku USKOK wskazywał, że pierwszy skarżący i A.J. używali nowych numerów telefonów do organizowania przemytu i sprzedaży kokainy oraz że środek ten był niezbędny w celu zidentyfikowania osób popełniających przestępstwo handlu narkotykami – zabronione w art. 173 § 3 Kodeksu karnego – wspólnie z pierwszym skarżącym i A.J. Sędzia wyjaśnił dalej, że ze względu na specyficzny sposób popełniania tego ostatniego przestępstwa, dochodzenie w tej sprawie nie mogło być prowadzone w żaden inny sposób lub byłoby prowadzone z nieuzasadnionymi trudnościami. Podczas stosowania środków tajnego nadzoru wobec pierwszego skarżącego, 27, 28 i 29 czerwca oraz 2 lipca 2007 r. organy przechwyciły i nagrały szereg jego rozmów telefonicznych z drugim i trzecim skarżącym – którzy w tamtym czasie mieszkali w Holandii – w związku z handlem narkotykami. 2 lipca 2007 r. USKOK zwrócił się o przedłużenie o kolejne dwa miesiące zarządzenia wydanego wobec A.J. i czwartego skarżącego 4 maja 2007 r. (patrz punkt 7 powyżej), stwierdzając, że środki podjęte dotychczas wskazywały, że A.J. i czwarty skarżący nieustannie komunikowali się w sprawie popełniania czynu zabronionego określonego w art. 173 § 3 Kodeksu karnego. Tego samego dnia sędzia śledczy wyraził zgodę na przedłużenie, uznając wniosek za „uzasadniony, ponieważ w tym konkretnym przypadku dochodzenie w sprawie tych przestępstw nie mogło być prowadzone innymi środkami”. 6 lipca 2007 r. środki tajnego nadzoru zostały zawieszone, ponieważ skarżący i kilka innych osób zostało aresztowanych, a wniosek o wszczęcie postępowania karnego przeciwko nim został złożony. 1 października 2007 r. USKOK oskarżył skarżących i kilka innych osób przed Sądem Okręgowym w Zagrzebiu o handel narkotykami na podstawie art. 173 § 3 Kodeksu karnego. W szczególności zostali oskarżeni o zawiązanie się na terytorium Chorwacji i Holandii od maja do lipca 2007 r. w celu ciągłego przemytu dużych ilości kokainy z Holandii do Chorwacji i sprzedaży tych narkotyków na terytorium Chorwacji w celu uzyskania korzyści majątkowej. Co do czwartego skarżącego, został on oskarżony m.in. o sprzedaż kokainy B.S. w maju 2007 r. w Zagrzebiu, po nabyciu tego narkotyku od pierwszego skarżącego. W toku postępowania przed Sądem Okręgowym w Zagrzebiu skarżący zakwestionowali legalność tajnego nadzoru, twierdząc, że nie został on zarządzony zgodnie z odpowiednim prawem krajowym i że dowody w ten sposób uzyskane nie były istotne ani dokładne, ponieważ nic nie wskazywało na to, że byli zaangażowani w rzekomy handel narkotykami. 25 marca 2008 r. sąd rozprawy oddalił skargi skarżących dotyczące rzekomej bezprawności zarządzeń dotyczących tajnego nadzoru jako bezzasadne i przystąpił do zbadania sprawy. Powyższa decyzja została potwierdzona przez Sąd Najwyższy (Vrhovni sud Republike Hrvatske) 14 maja 2008 r. Istotne uzasadnienie Sądu Najwyższego brzmi następująco:
„... ten sąd II instancji zgadza się z wnioskiem sądu I instancji, że dowody uzyskane poprzez użycie środka dochodzeniowego zarządzonego wobec osoby, co do której istnieje uzasadnione podejrzenie, że popełnia, sam lub wspólnie z innymi, jeden z czynów zabronionych określonych w art. 181 Kodeksu postępowania karnego, mogą być wykorzystane nie tylko przeciwko [tej osobie], ale także przeciwko każdej innej osobie przyłapanej na uczestnictwie w [przestępczej działalności tej osoby], [gdy] przestępcza działalność innej osoby stanowi czyn zabroniony określony w art. 181 Kodeksu postępowania karnego, ale zawsze pod warunkiem, że inna osoba została przyłapana na działaniu wspólnie z osobą, przeciwko której wydano prawnie jeden ze środków określonych w art. 180 § 1 pkt 1-6.
...
Artykuł 22 ustawy o Biurze do Walki z Korupcją i Zorganizowaną Przestępczością (Zakon o Uredu za suzbijanje korupcije i organiziranog kriminaliteta, dalej „ustawa o USKOK”) przewiduje, że w postępowaniach dotyczących przestępstw określonych w art. 21 ustawy o USKOK stosuje się Kodeks postępowania karnego i inne ogólne przepisy postępowania karnego, chyba że ustawa o USKOK stanowi inaczej.
Artykuł 42 ust. 1 ustawy o USKOK jest rozszerzeniem art. 41 tej ustawy. [Artykuł 41] przewiduje, że inne środki przewidziane w tym artykule mogą być zarządzone dla przestępstw wymienionych w tym artykule, oprócz środków przewidzianych w art. 180 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Dlatego treść przywołanych przepisów ustawy o USKOK, do których odwołują się apelanci w swoich apelacjach, nie wyklucza stosowania środków szczególnych przewidzianych w art. 180 § 1 Kodeksu postępowania karnego, ale takie środki są rozszerzone w odniesieniu do niektórych przestępstw przez środki przewidziane w art. 41 ustawy o USKOK.
W konsekwencji, we wniosku o szczególne środki dochodzeniowe w sprawie przestępstw zabronionych w art. 173 § 3 Kodeksu karnego w konkretnej sprawie przeciwko oskarżonym, USKOK zaproponował stosowanie przepisów art. 180 § 1 Kodeksu postępowania karnego, które sąd zastosował wydając zarządzenie... z 1 czerwca 2007 r. W związku z tym, ponieważ USKOK ma kompetencje do prowadzenia postępowań w sprawie przestępstwa określonego w art. 173 § 3 Kodeksu karnego i zaproponował zarządzenie szczególnych środków dochodzeniowych w sprawie takiego przestępstwa na podstawie art. 180 § 1 Kodeksu postępowania karnego, sąd uwzględnił wniosek, dlatego wydane zarządzenie jest zgodne z prawem. Ponadto, stosując art. 180 § 1 Kodeksu postępowania karnego do zarządzenia w sprawie, mimo że raporty dzienne i dokumentacja dotycząca nagrań technicznych sporządzane przez członków organów policji realizujących zarządzone środki nie były dostarczane do sędziego śledczego na bieżąco – sędzia nie żądał tego na podstawie art. 182a Kodeksu postępowania karnego, ale zrobiono to po zrealizowaniu środków szczególnych – nie czyni to kwestionowanego zarządzenia niezgodnym z prawem na mocy art. 9 § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego, ani nie czyni dowodów materialnych uzyskanych ze środków niezgodnymi z prawem, wbrew twierdzeniom zawartym w apelacjach oskarżonych.
... ograniczenie wolności i poufności korespondencji... było konieczne do przeprowadzenia postępowania karnego. Nie było sprzeczne z art. 8 Europejskiej Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności ani sprzeczne z kryteriami ustalonymi przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, ponieważ opierało się na odpowiednich przepisach Kodeksu postępowania karnego, miało legalny cel i było konieczne, biorąc pod uwagę wszystkie szczególne okoliczności zaangażowane w ustalenie sprawców przestępstwa.”
Na rozprawie w dniu 15 grudnia 2008 r. sąd rozprawy przesłuchał M.S., świadka powołanego przez czwartego skarżącego. M.S. złożył oświadczenie, że był przyjacielem czwartego skarżącego, o którego poprosił o pilnowanie jego syna, B.S., który był narkomanem. W maju 2007 r. B.S. pojechał do Zagrzebia, aby kupić urządzenie klimatyzacyjne. B.S. poinformował go później, że w Zagrzebiu kupił narkotyki od pewnych osób. Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2009 r. sąd rozprawy przesłuchał B.S., świadka powołanego przez czwartego skarżącego. B.S. złożył oświadczenie, że w maju 2007 r. kupił kokainę od S.H., a nie od czwartego skarżącego, i że ten fakt może zostać potwierdzony przez A.P. i M.D., którzy byli z nim w tym dniu. Czwarty skarżący poprosił wtedy o wezwanie A.P. i M.D., którzy – jak twierdził – zeznają o okolicznościach, w jakich B.S. kupił kokainę w maju 2007 r. Sąd rozprawy oddalił ten wniosek. 4 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy w Zagrzebiu uznał skarżących za winnych zarzucanych czynów i skazał pierwszego skarżącego na dziesięć lat pozbawienia wolności, drugiego i trzeciego skarżącego na sześć lat pozbawienia wolności, a czwartego skarżącego na siedem lat pozbawienia wolności. Orzekając o winie, Sąd Okręgowy w Zagrzebiu powołał się na nagrania uzyskane dzięki tajnemu nadzorowi, uznając je za legalne i wiarygodne. Co do czwartego skarżącego, wyjaśnił, że odmówił przesłuchania A.P. i M.D. jako świadków, ponieważ w tym momencie zostało już ustalone poza wątpliwością, na podstawie wyników środków tajnego nadzoru i kokainy znalezionej przy B.S., że B.S. kupił kokainę od czwartego skarżącego. Skarżący wnieśli apelacje od wyroku Sądu Okręgowego w Zagrzebiu do Sądu Najwyższego. Twierdzili, że zarządzenia dotyczące tajnego nadzoru nie zawierały odpowiedniego uzasadnienia co do legalności i konieczności takiego nadzoru. Ponadto twierdzili, że procedura nadzoru nad wykonaniem zarządzeń dotyczących tajnego nadzoru, która w niniejszej sprawie opierała się na Kodeksie postępowania karnego, powinna była opierać się na specjalnej legislacji dotyczącej przestępczości zorganizowanej (ustawie o USKOK). Ustawa o USKOK wymagała od policji składania codziennych raportów do sędziego śledczego dotyczących wykonania takich zarządzeń, czego nie zrobiono w ich sprawie. Skarżący zakwestionowali również ustalenia oparte na nagraniach uzyskanych dzięki tajnemu nadzorowi. Drugi i trzeci skarżący twierdzili również, że zarządzenia dotyczące tajnego nadzoru nie zostały wydane w ich sprawie i że tajny nadzór był prowadzony poza terytorium Chorwacji w braku wniosku o międzynarodową pomoc prawną w sprawach karnych. W ich opinii nie było na to przepisu w odpowiednim prawie krajowym, a tym samym tajny nadzór prowadzony w ich stosunku był sprzeczny z art. 36 Konstytucji i art. 8 Konwencji. Czwarty skarżący skarżył się również, że sąd rozprawy nie wezwał dwóch świadków obrony, o których wzywanie się ubiegał (A.P. i M.D.), którzy potwierdziliby zeznania B.S., że nie kupił on kokainy od czwartego skarżącego, lecz od S.H. Wreszcie pierwszy skarżący, który kwestionował swoje skazanie i wyrok, podważając wszystkie faktyczne aspekty sprawy i twierdząc o błędach proceduralnych w rozprawie, poprosił o pozwolenie jego adwokatowi na udział w posiedzeniu składu odwoławczego. 21 września 2009 r. Prokuratura Republiki Chorwacji (Državno odvjetništvo Republike Hrvatske) złożyła uzasadnioną opinię proponującą oddalenie apelacji skarżących. Opinia ta nie została przekazana obronie. 13 stycznia 2010 r. Sąd Najwyższy poinformował strony, że posiedzenie składu odwoławczego odbędzie się 9 marca 2010 r. Strony zostały zaproszone do udziału, ale wyraźnie stwierdzono, że obecność oskarżonych, którzy przebywali w areszcie tymczasowym i mieli adwokata, nie zostanie zapewniona i że nie będzie nakazu ich doprowadzenia do sądu. 9 marca 2010 r. Sąd Najwyższy przeprowadził posiedzenie w obecności adwokatów skarżących i Zastępcy Prokuratora Generalnego Republiki Chorwacji (Zamjenik Glavnog državnog odvjetnika Republike Hrvatske, dalej „Zastępca Prokuratora”). Sąd ten oświadczył, że zdecydował, że nie będzie celowe doprowadzanie oskarżonych, którzy są reprezentowani przez adwokatów, z aresztu tymczasowego. Zastępca Prokuratora oświadczył, że potwierdza propozycję złożoną na podstawie art. 373 § 2 Kodeksu postępowania karnego (patrz punkt 21 powyżej i 33 poniżej). Strony oświadczyły, że nie mają zastrzeżeń co do przebiegu posiedzenia ani treści protokołu z posiedzenia. Protokół z posiedzenia został podpisany przez przewodniczącego składu odwoławczego i pisarza. Tego samego dnia Sąd Najwyższy oddalił apelacje skarżących i utrzymał wyroki skazujące w mocy. Uznał, że wszystkie zarządzenia dotyczące tajnego nadzoru zawierały w istocie wystarczające uzasadnienie. Wyjaśnił, że chociaż zarządzenia – z wyjątkiem pierwszego wydanego wobec czwartego skarżącego – opierały się na Kodeksie postępowania karnego, a nie na specjalnej legislacji dotyczącej przestępczości zorganizowanej (ustawie o USKOK), to samo w sobie nie czyniło ich niezgodnymi z prawem. Artykuł 41 i art. 42 ust. 1 ustawy o USKOK przewidywały możliwość zarządzenia takich środków. Również fakt, że policja nie składała codziennych raportów do sędziego śledczego dotyczących wykonania zarządzeń, nie czynił zarządzeń dotyczących tajnego nadzoru niezgodnymi z prawem, ponieważ raport został złożony po zrealizowaniu środków. Sąd uznał dalej, że suwerenność Holandii nie została naruszona przez przechwytywanie rozmów telefonicznych drugiego i trzeciego skarżącego, ponieważ chorwackie organy nigdy nie wydały zarządzenia tajnego nadzoru wobec nich. Zarządzenia tajnego nadzoru zostały legalnie wydane wobec kilku osób w Chorwacji, z którymi drugi i trzeci skarżący – którzy w tamtym czasie mieszkali w Holandii – kontaktowali się. Ponieważ drugi i trzeci skarżący uczestniczyli w działalności przestępczej osób podlegających tajnemu nadzorowi – działalności, która stanowiła czyn zabroniony określony w art. 181 Kodeksu postępowania karnego – takie dowody (przechwycone rozmowy telefoniczne) mogły być wykorzystane w postępowaniu karnym przeciwko nim. Sąd Najwyższy wskazał również, że sąd rozprawy prawidłowo ustalił fakty, które opierały się na rozmowach telefonicznych skarżących nagranych w ramach tajnego nadzoru. Skarżący zakwestionowali te ustalenia, składając skargi konstytucyjne do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske). Powtórzyli swoje skargi dotyczące tajnego nadzoru i wykorzystania tak uzyskanych dowodów w postępowaniu karnym przeciwko nim. Pierwszy, drugi i trzeci skarżący twierdzili, że uzasadniona opinia Prokuratury Republiki Chorwacji złożona w toku postępowania odwoławczego nie została przekazana obronie. Ponadto pierwszy skarżący skarżył się, że mimo iż Sąd Najwyższy zbadał szereg kwestii prawnych i faktycznych, w tym pytanie o odpowiedni wymiar kary, który podniósł w swojej apelacji, nie został zaproszony do udziału w posiedzeniu składu odwoławczego. Czwarty skarżący skarżył się również, że sądy krajowe nie wezwały dwóch świadków obrony, których chciał powołać. 9 stycznia 2014 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargi konstytucyjne skarżących, podtrzymując ustalenia Sądu Najwyższego. Co do skargi pierwszego, drugiego i trzeciego skarżącego dotyczącej nieprzekazania obronie uzasadnionej opinii Prokuratury Republiki Chorwacji, Trybunał Konstytucyjny zauważył, że na posiedzeniu składu odwoławczego Zastępca Prokuratora powtórzył argumenty przedstawione w tej opinii. Adwokaci skarżących brali udział w posiedzeniu i mieli zatem możliwość zapoznania się z tymi wnioskami i odniesienia się do nich. Co do skargi czwartego skarżącego, że sąd rozprawy odmówił przesłuchania dwóch świadków, których chciał powołać, Trybunał Konstytucyjny zauważył, że sąd rozprawy podał powody takiego postępowania. Decyzje Trybunału Konstytucyjnego zostały doręczone adwokatowi reprezentującemu pierwszego, drugiego i trzeciego skarżącego oraz adwokatowi reprezentującemu czwartego skarżącego odpowiednio 21 i 24 lutego 2014 r.