Skarżący urodził się w 1979 roku i mieszka w Uljanowsku. Około godziny 20:10 16 czerwca 2007 r. skarżący i K. zostali aresztowani na podstawie podejrzenia rozboju. Zostali przewiezieni do wydziału dochodzeniowego komisariatu policji rejonu Kotłowka Południowo-Zachodniego Okręgu Administracyjnego Moskwy (ОУР ОВД по району Котловка ЮЗАО г. Москвы). Relacja skarżącego dotycząca dalszych wydarzeń na komisariacie przedstawia się następująco. W nocy z 16 na 17 czerwca 2007 r. skarżący był znieważany i bity przez funkcjonariuszy policji A.A. i M., którzy żądali od niego przyznania się do rozboju. Tracił przytomność kilka razy. Skarżący nadal był fizycznie napastowany w obecności śledczego A.I. z policji Południowo-Zachodniego Okręgu Administracyjnego, który groził mu uwięzieniem. Skarżący odmówił podpisania jakichkolwiek oświadczeń o przyznaniu się do winy. Funkcjonariusze policji zmusili K. do przyznania się do rozboju, fizycznie go maltretując i zmuszając do oglądania bicia skarżącego. Skarżącemu grożono fizycznym odwzajemnieniem w przypadku złożenia skargi na ich postępowanie. O godzinie 7:20 rano 17 czerwca 2007 r. śledczy A.I. sporządził protokół aresztowania skarżącego za rozbojem, który został podpisany przez skarżącego w nieobecności adwokata. Protokół wskazuje, że skarżący został aresztowany o godzinie 7:20 tego dnia. O godzinie 11:05 skarżący został umieszczony w tymczasowym areszcie śledczym (IVS) Południowo-Zachodniego Okręgu Administracyjnego. 18 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy w Gagarinskim w Moskwie zastosował wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie. 21 czerwca 2007 r. skarżący został umieszczony w moskiewskim areszcie śledczym (IZ-77/2). 17 czerwca 2007 r. skarżący został zbadany przez lekarza Miejskiego Szpitala nr 33 w Moskwie na wniosek dyżurnego oficera komisariatu rejonu Kotłowka. Zgodnie z dokumentacją szpitalną skarżący miał (i) sine siniaki na twarzy, klatce piersiowej, plecach i obu nogach o wymiarach od 6 x 6 cm do 3 x 6 cm oraz (ii) otarcie na plecach o wymiarach 1,5 x 6 cm. Zdiagnozowano u niego liczne stłuczenia i otarcia na głowie, klatce piersiowej i kończynach górnych. Zgodnie z dokumentacją z IVS i IZ-77/2 z odpowiednio 17 i 21 czerwca 2007 r., skarżący miał liczne stłuczenia i otarcia na głowie, klatce piersiowej i kończynach górnych. 13 sierpnia 2007 r. skarżący złożył skargę do wydziału bezpieczeństwa wewnętrznego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Moskwie, rzekomo tak szybko, jak przestał obawiać się o swoje życie. W ciągu dwóch następnych lat śledczy z wydziału dochodzeniowego rejonu Ziużinskiego Komitetu Śledczego dla Moskwy przeprowadzili sprawdzanie wstępne i wydali odmowy wszczęcia postępowania karnego (z dat 14 września 2007 r., 24 lutego 2008 r. i 2 maja 2009 r.) na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 lub 2 Kodeksu Postępowania Karnego, albo dlatego, że nie było dowodów popełnienia przestępstwa, albo dlatego, że w działaniach funkcjonariuszy policji A.A. i M. nie zaszły żadne znamiona przestępstwa z art. 286 § 3 Kodeksu Karnego (nadużycie władzy z użyciem przemocy). W ten sposób oparli się na wyjaśnieniach funkcjonariuszy policji i śledczego A.I., zaprzeczających jakimkolwiek nieprawidłowościom. Nie przesłuchali skarżącego. Zgodnie z wyjaśnieniami funkcjonariuszy policji złożonymi podczas sprawdzania wstępnego, 16 czerwca 2007 r. zabrali oni skarżącego – który według danych operacyjnych popełnił rozboj – na komisariat, gdzie odebrano od niego „wyjaśnienie” dotyczące przestępstwa, bez wywierania na niego jakiejkolwiek presji fizycznej lub psychicznej. Decyzje śledczych o odmowie wszczęcia postępowania karnego, z wyjątkiem najnowszej decyzji z 2 maja 2009 r., zostały uchylone przez przełożonych śledczych i przeprowadzono dodatkowe sprawdzenie. 15 stycznia 2008 r. odmowa śledczego z 14 września 2007 r. została uchylona z powodu jej przedwczesności i oparcia na niepełnym sprawdzeniu, ponieważ nie zawierała wyjaśnienia obrażeń skarżącego. 23 kwietnia 2009 r. odmowa śledczego z 24 lutego 2008 r. została uchylona jako przedwczesna. Wnioski śledczego w najnowszej odmowie wszczęcia postępowania karnego z 2 maja 2009 r. były ogólnie podobne do poprzednich decyzji. Stwierdzono również, że skarżący został skazany za kilka przestępstw i został skazany na osiem lat pozbawienia wolności oraz że funkcjonariusze policji działali zgodnie ze swoimi obowiązkami. Skarżący odwołał się od decyzji śledczego z 24 lutego 2008 r. i 2 maja 2009 r. Jego odwołanie od pierwszej decyzji nie zostało zbadane przez sądy krajowe, które umorzyły postępowanie w związku z uchyleniem decyzji przez organ śledczy (decyzja z 24 kwietnia 2009 r. Sądu Rejonowego w Gagarinskim w Moskwie, utrzymana w mocy 28 października 2009 r. przez Sąd Miejski w Moskwie). 24 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy w Gagarinskim w Moskwie oddalił drugie odwołanie skarżącego, uznając, że decyzja z 2 maja 2009 r. była legalna i uzasadniona. W szczególności sąd zauważył, że argumenty skarżącego dotyczące jego rzekomego złego traktowania przez funkcjonariuszy policji A.A. i M. zostały zbadane podczas jego procesu karnego i oddalone jako niepotwierdzone. 6 czerwca 2011 r. Sąd Miejski w Moskwie oddalił odwołanie skarżącego i w pełni poparł decyzję sądu pierwszej instancji. 11 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy w Ziużinskim w Moskwie uznał skarżącego za winnego rozboju i bandytyzmu oraz skazał go na osiem lat pozbawienia wolności. Na rozprawie skarżący nie przyznał się do winy. Oświadczył, że 16 czerwca 2007 r. został aresztowany, zawieziony na komisariat i fizycznie napastowany przez funkcjonariuszy policji. Sąd oddalił zarzuty skarżącego dotyczące złego traktowania przez policję. Opierał się głównie na odmowie śledczego wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji z 14 września 2007 r. (później uchylonej), zauważając, że nie ma obiektywnych informacji wskazujących na użycie przemocy fizycznej wobec skarżącego. Współoskarżony skarżącego, K., nie potwierdził swoich zeznań o przyznaniu się do winy z dochodzenia wstępnego, wyjaśniając, że złożył je, ponieważ funkcjonariusze policji fizycznie go maltretowali i zmusili go do oglądania bicia skarżącego. Sąd oddalił jego argumenty i oparł wyrok na zeznaniach K. złożonych w śledztwie i innych dowodach. 27 lutego 2008 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał ten wyrok w mocy po rozprawie odwoławczej, stwierdzając, że zarzuty skarżącego dotyczące stosowania nielegalnych technik śledczych nie zostały potwierdzone. Rząd przedłożył oświadczenia złożone przez podpułkownika S. z wydziału bezpieczeństwa wewnętrznego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Moskwie 17 listopada 2016 r. przez funkcjonariusza policji M. i śledczego A.I., w których zarówno M., obecnie starszy funkcjonariusz operacyjny Wydziału Poszukiwań Kryminalnych Południowo-Zachodniego Okręgu Administracyjnego Moskwy, jak i A.I., obecnie śledczy Wydziału Walki z Przestępczością Zorganizowaną Południowo-Zachodniego Okręgu Administracyjnego Moskwy, zaprzeczyli jakimkolwiek nielegalnym działaniom i złemu traktowaniu skarżącego po jego aresztowaniu w 2007 r.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1955 i 1948 roku. Pierwsza skarżąca zmarła 29 sierpnia 2018 roku. Drugi skarżący mieszka w Sankt Petersburgu. Skarżący byli byłymi małżonkami. Rozwiedli się w 1988 roku, ale nadal mieszkali razem w tym samym mieszkaniu. Córka skarżących, O., wyszła za mąż za K.O.V.-S., obywatela Finlandii. Para osiedliła się w Finlandii. 28 września 2006 roku O. urodziła córkę, M. W maju 2008 roku O. i M. wprowadziły się do skarżących w Rosji. 3 kwietnia 2011 roku O. zmarła na skutek poważnej choroby. M. pozostała mieszkająca ze skarżącymi. Zgodnie z informacją Rządu, podczas choroby O. krewni skarżących, pan i pani Z., zaczęli pomagać skarżącym w wychowywaniu M.: zabierali dziewczynkę do swojego miejsca zamieszkania w weekendy i święta oraz uczestniczyli w wydarzeniach w jej przedszkolu. 16 maja 2011 roku drugi skarżący został ustanowiony opiekunem M. za pisemną zgodą pierwszej skarżącej. 24 października 2012 roku Sąd Rejonowy w Kirowskim w Sankt Petersburgu uwzględnił wniosek drugiego skarżącego i pozbawił K.O.V.-S. władzy rodzicielskiej nad M. Zgodnie z informacją Rządu, po śmierci O. wybuchł długi spór rodzinny między skarżącymi. Pierwsza skarżąca była niezadowolona ze sposobu, w jaki drugi skarżący wypełniał swoje obowiązki jako opiekun M. i nalegała, aby ich syn, N.B., przejął te obowiązki. Ponadto doszło do nieporozumienia co do tego, czy M. powinna rozpocząć szkołę we wrześniu 2013 roku. Gdy pojawiło się pytanie o edukację M., pan i pani Z. postanowili złożyć wniosek o adopcję dziewczynki. Skarżący na tym etapie poparli ich decyzję. Od lutego do kwietnia 2013 roku pan i pani Z. przeszli szkolenia dla osób chcących adoptować dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej. 29 maja i 13 czerwca 2013 roku odpowiednio jednostka samorządowa Kronverkskoje wydała pozytywne decyzje o przydatności pana i pani Z. do zostania rodzicami adopcyjnymi. 19 czerwca 2013 roku szef jednostki samorządowej Krasnienkaja Rieczka otrzymał pisemne oświadczenie od drugiego skarżącego, że nie sprzeciwia się adopcji M. przez pana i panią Z. Zgodnie z informacją Rządu, gdy pierwsza skarżąca dowiedziała się, że drugi skarżący wyraził zgodę na adopcję ich wnuczki, zaczęła nastawiać dziecko przeciwko panu i pani Z. oraz utrudniać ich kontakty. Ponadto próbowała, bezskutecznie, pozbawić drugiego skarżącego opieki nad M. i doprowadzić do ustanowienia N.B. opiekunem dziecka. W związku z tą sytuacją na początku lipca 2013 roku pani Z., za zgodą drugiego skarżącego, złożyła wniosek o ustanowienie jej drugim opiekunem M. 2 lipca 2013 roku szef jednostki samorządowej Krasnienkaja Rieczka podjął decyzję o ustanowieniu pani Z. drugim opiekunem M. Miejsce zamieszkania dziecka zostało określone jako miejsce zamieszkania pani Z. 4 lipca 2013 roku M. wprowadziła się do pana i pani Z. Od tego momentu pierwsza skarżąca zaczęła składać wnioski do władz opiekuńczych, twierdząc, że pani Z. uniemożliwia jej kontakt z dzieckiem. 26 września 2013 roku odbyło się spotkanie między stronami w sprawie kontaktów pierwszej skarżącej i N.B. z dzieckiem z udziałem jednostki samorządowej Krasnienkaja Rieczka, władz opiekuńczych, Rzecznika Praw Dziecka w Sankt Petersburgu, asystenta prokuratora prokuratury rejonowej, eksperta specjalizującego się w rozwiązywaniu konfliktów oraz psychologa Rejonowego Centrum Pomocy Społecznej Rodzinie i Dzieciom. Pomiędzy panią Z. a pierwszą skarżącą osiągnięto ustne porozumienie, że spotkania tej ostatniej z dzieckiem odbędą się 5 października i 12 października 2013 roku przez dwie godziny w obecności pani Z. 1 listopada 2013 roku pani Z. i pierwsza skarżąca miały stawić się w biurze Rzecznika Praw Dziecka w celu omówienia spotkań. 9 grudnia 2013 roku pierwsza skarżąca poinformowała władze opiekuńcze, że żadne ze spotkań nie odbyło się. Chociaż pierwsza skarżąca nie miała później żadnego kontaktu z dzieckiem, drugi skarżący utrzymywał kontakt z M. do listopada 2014 roku. Następnie pan i pani Z. uniemożliwili drugiemu skarżącemu utrzymywanie kontaktu z M. Tymczasem 13 listopada 2013 roku pan i pani Z. złożyli wniosek o adopcję do Sądu Rejonowego w Primorskim w Sankt Petersburgu („Sąd Rejonowy”). 25 listopada 2013 roku drugi skarżący złożył u zastępcy szefa lokalnej administracji jednostki samorządowej Krasnienkaja Rieczka swoją zgodę na adopcję M. przez pana i panią Z. Wyraził życzenie, aby sprawa o adopcję była rozpatrywana w jego nieobecności. 26 listopada 2013 roku Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek pana i pani Z. o adopcję M. Wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się 7 grudnia 2013 roku. W 2015 roku skarżący, działając osobno, złożyli wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wyroku adopcji z 26 listopada 2013 roku, dążąc do jego zakwestionowania z powodu, między innymi, utraty kontaktu z wnuczką po adopcji, co było sprzeczne z interesami dziecka. 11 lutego 2015 roku drugi skarżący złożył do Sądu Rejonowego wniosek o przywrócenie terminu proceduralnego do wniesienia odwołania od wyroku adopcji z 26 listopada 2013 roku. 16 marca 2015 roku Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek drugiego skarżącego. 13 maja 2015 roku Sąd Miejski w Sankt Petersburgu („Sąd Miejski”) utrzymał w mocy wyrok z 26 listopada 2013 roku na skutek odwołania drugiego skarżącego. Sąd Miejski oddalił argument drugiego skarżącego, że bliscy krewni dziecka nie byli świadomi postępowania adopcyjnego. Zauważył, że drugi skarżący wiedział o postępowaniu, nie wnosił żadnych zastrzeżeń do adopcji i prosił o rozpatrzenie sprawy w jego nieobecności. Sąd Miejski stwierdził dalej, że powiadomienie, a tym bardziej udział w postępowaniu, innych krewnych dziecka (babci i wujka), nie było wymagane przez prawo. W odniesieniu do argumentu drugiego skarżącego, że adopcja dziecka doprowadziła do zerwania wszelkich kontaktów między nią a dziadkami, Sąd Miejski stwierdził, powołując się na art. 67 §§ 1 i 2 Kodeksu Rodzinnego, że dziadek, babcia, bracia, siostry i inni krewni mają prawo do kontaktu z dzieckiem i że w przypadku odmowy ze strony rodziców dziecka na udzielenie im takiego kontaktu, są uprawnieni do wystąpienia do sądu o usunięcie przeszkód w ich kontakcie z dzieckiem. 21 sierpnia 2015 roku Sąd Miejski i 22 grudnia 2015 roku Sąd Najwyższy Rosji („Sąd Najwyższy”), po wcześniejszym wniosku o ponowne rozpatrzenie prawomocnego wyroku, zadecydowały o niekierowaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia w postępowaniu kasacyjnym. Tymczasem 28 maja 2015 roku pierwsza skarżąca złożyła do Sądu Rejonowego wniosek o przywrócenie terminu proceduralnego do wniesienia jej odwołania od wyroku adopcji z 26 listopada 2013 roku. Powołując się na art. 137 Kodeksu Rodzinnego, argumentowała, że poprzez nieangażowanie jej w postępowanie adopcyjne sąd krajowy zerwał więzi rodzinne z jej wnuczką. Jednakże 14 lipca 2015 roku Sąd Rejonowy oddalił jej wniosek. Sąd Rejonowy uznał, że pierwsza skarżąca nie była stroną postępowania, które zakończyło się wyrokiem z 26 listopada 2013 roku, że powyższy wyrok nie miał wpływu na jej prawa i obowiązki, a tym samym nie miała legitymacji do jego zaskarżenia. Sąd Rejonowy stwierdził dalej, że pierwsza skarżąca błędnie zinterpretowała art. 137 Kodeksu Rodzinnego. Z przepisów art. 137 nie wynikało, że więzi rodzinne pierwszej skarżącej z wnuczką zostaną zerwane. Powołując się na art. 67 Kodeksu Rodzinnego, Sąd Rejonowy uznał, że pierwszej skarżącej przysługuje prawo do wystąpienia do sądu o uregulowanie jej kontaktu z dzieckiem. 10 września 2015 roku Sąd Miejski utrzymał w mocy powyższą decyzję na skutek odwołania. 11 grudnia 2015 roku Sąd Miejski i 29 stycznia 2016 roku Sąd Najwyższy zdecydowały o niekierowaniu powyższych decyzji do ponownego rozpatrzenia w postępowaniu kasacyjnym. 3 marca 2014 roku pierwsza skarżąca wszczęła postępowanie sądowe przeciwko panu i pani Z., domagając się zobowiązania ich do nieprzeszkadzania jej w kontakcie z wnuczką M. oraz ustalenia harmonogramu kontaktów z nią. 18 kwietnia 2014 roku administracja jednostki samorządowej Krasnienkaja Rieczka złożyła wyjaśnienie, że dziewczynka potrzebuje spokojnej atmosfery psychicznej; że postrzega sytuację wokół siebie jako napiętą i niepokojącą; oraz że nie rozumie konfliktu między samymi skarżącymi oraz między pierwszą skarżącą a rodzicami adopcyjnymi dziewczynki. 16 października 2014 roku w rozmowie z psychologiem M. złożyła oświadczenie, że skarżący „nigdy nie byli przyjaciółmi”, że często się kłócili, nawet w jej obecności; oraz że nie bała się, gdy się kłócili, ponieważ przyzwyczaiła się do tego. 21 stycznia 2015 roku ekspert z Niezależnej Organizacji Ekspertów „Istina” wydała opinię, że dziecko uważa i nazywa pana i panią Z. swoimi rodzicami. Miała z nimi bliskie więzi emocjonalne. Mimo braku kontaktu, dziewczynka pamiętała i kochała babcię. Wyjaśniono to faktem, że rodzice adopcyjni, choć uniemożliwiali im komunikację, nie wywierali presji psychologicznej na dziewczynce i nie znieważali babci. Ekspert uznał jednak, że komunikacja między dzieckiem a babcią mogłaby mieć negatywny wpływ na stan psychiczny dziecka, ponieważ istniał nierozwiązany konflikt między skarżącymi a rodziną Z.: babcia nie aprobowała adopcji dziecka i kwestionowała jej legalność. Ekspert uznał dalej, że zamieszkanie dziecka z dziadkami nie byłoby idealne, ponieważ biorąc pod uwagę niestabilność relacji wewnątrzrodzinnych i przedłużający się konflikt w rodzinie skarżących, istniało ryzyko zaangażowania dziecka w konflikt dorosłych. Jednakże, ponieważ dziewczynka zachowała pozytywny obraz babci i wyraziła chęć komunikowania się z nią, możliwe było ustalenie porozumienia kontaktowego, które przewidywałoby obowiązkowy etap przygotowawczy, w tym pojednanie między krewnymi. 10 lutego 2015 roku Sąd Rejonowy w Puszkino w Sankt Petersburgu ustalił, na podstawie odpowiednich raportów i badań ekspertów, że M. nadal ma pozytywny obraz pierwszej skarżącej i wyraziła chęć kontaktu z nią, a zatem możliwe jest ustalenie harmonogramu kontaktów między nimi. Sąd Rejonowy w Puszkino zatem nakazał panu i pani Z. nie stawiać przeszkód w komunikacji pierwszej skarżącej z M. orzekł, że kontakt między pierwszą skarżącą a M. powinien odbywać się w następujący sposób: przez pierwsze sześć miesięcy po uprawomocnieniu się wyroku – w każdą drugą i czwartą niedzielę miesiąca od 15:00 do 18:00 poza miejscem zamieszkania rodziców i dziadków w obecności rodziców, a następnie na tych samych warunkach bez obecności rodziców. Rok po uprawomocnieniu się wyroku pierwsza skarżąca mogła, oprócz powyższych ustaleń, spędzić dwa tygodnie z M. podczas wakacji letnich, z sześćdziesięciodniowym powiadomieniem rodziców o miejscu planowanych wakacji. Pan i pani Z. odwołali się. Na skutek odwołania pana i pani Z., 17 września 2015 roku Sąd Miejski uchylił powyższy wyrok w postępowaniu odwoławczym i umorzył postępowanie. Sąd Miejski uznał, że Sąd Rejonowy dopuścił się istotnych naruszeń prawa materialnego i procesowego, co skutkowało błędnymi wnioskami. Powołując się na art. 137 §§ 4 i 5 Kodeksu Rodzinnego oraz punkt 18 uchwały Plenum Sądu Najwyższego nr 8 z 20 kwietnia 2006 roku (patrz akapity 54, 55 i 68 poniżej), Sąd Miejski uznał, że pierwsza skarżąca nie wniosła o kontynuację kontaktu z wnuczką po adopcji w ramach postępowania adopcyjnego, z tego powodu kwestia ta pozostała niezbadana przez [Sąd Rejonowy rozpatrujący sprawę o adopcję] i w wyroku adopcji nie dokonano odniesienia do kontynuacji więzi rodzinnych między pierwszą skarżącą a jej wnuczką po adopcji. W takich okolicznościach Sąd Miejski uznał, że prawo cywilne i rodzinne nie umożliwia pierwszej skarżącej dochodzenia usunięcia przeszkód w jej kontakcie z dzieckiem i ustalenia warunków takiego kontaktu z nim. 7 grudnia 2015 roku Sąd Miejski i 29 lutego 2016 roku Sąd Najwyższy, po wcześniejszym wniosku o ponowne rozpatrzenie prawomocnego wyroku, zadecydowały o niekierowaniu decyzji z 17 września 2015 roku do ponownego rozpatrzenia w postępowaniu kasacyjnym. W nieokreślonym dniu w 2015 roku drugi skarżący wszczął postępowanie sądowe przeciwko panu i pani Z., domagając się zobowiązania ich do nieprzeszkadzania mu w kontakcie z wnuczką M. oraz ustalenia harmonogramu kontaktów z nią na mocy art. 67 Kodeksu Rodzinnego. 1 grudnia 2015 roku Sąd Rejonowy uznał, że skoro wyrok adopcji z 26 listopada 2013 roku nie zawierał wskazania co do kontynuacji więzi rodzinnych między drugim skarżącym a jego wnuczką po adopcji, ten pierwszy nie miał prawa dochodzenia usunięcia przeszkód w kontakcie z dzieckiem i ustalenia warunków jego kontaktu z wnuczką. W konsekwencji Sąd Rejonowy umorzył postępowanie. 2 marca 2016 roku Sąd Miejski utrzymał w mocy powyższą decyzję na skutek odwołania.


Skarżący urodził się w 1963 roku i obecnie odbywa karę pozbawienia wolności. 14 sierpnia 2008 r. skarżący został aresztowany w Orle pod zarzutem napaści i gwałtu. Zdaniem skarżącego, w czasie pobytu w areszcie policji funkcjonariusze z rejonowego komisariatu policji „Siewiernyj” w Orle oraz z wydziału operacyjno-poszukiwawczego orłowskiego zarządu spraw wewnętrznych (ОВД по Северному району г. Орла и ОРЧ УВД по Орловской области) poddali go nieludzkiemu traktowaniu, aby zmusić go do przyznania się do popełnienia przestępstw. Funkcjonariusze policji mieli skręcić skarżącemu ręce kajdankami i fizycznie go zaatakować, wielokrotnie uderzając go pięściami i kopiąc w twarz, nogi oraz tułów. 15 sierpnia 2008 r. międzyrejonowa jednostka śledcza Komitetu Śledczego dla obwodu orłowskiego („Komitet Śledczy”) zarządziła przeprowadzenie sądowo-lekarskiej ekspertyzy skarżącego. Ekspertyza rozpoczęła się 15 sierpnia 2008 r. i została zakończona 29 sierpnia 2008 r. Zgodnie z raportem (nr 2378/5a), skarżący miał następujące obrażenia: (i) trzy zadrapania na prawym policzku; (ii) dwa siniaki na szyi; (iii) dwa siniaki na klatce piersiowej; (iv) dwa siniaki na plecach; (v) jedenaście siniaków i otarcie na prawej kończynie górnej; (vi) dziewięć siniaków i otarcie na lewej kończynie górnej; (vii) otarcie na prawej nodze; (viii) otarcie na lewym biodrze; oraz (ix) otarcie na lewym pośladku. Zdaniem biegłego obrażenia skarżącego zostały spowodowane tępymi przedmiotami o ograniczonej powierzchni od jednego do trzech dni przed badaniem i nie spowodowały żadnego rzeczywistego uszczerbku na zdrowiu skarżącego. Biegły nie wykluczył możliwości, że siniaki na nadgarstkach skarżącego mogły zostać spowodowane przez kajdanki, a także stwierdził, że skarżący miał trzydzieści cztery punkty na ciele, w których użyto siły, oraz że doznał nie mniej niż dwudziestu trzech uderzeń. W odpowiedzi na pytanie śledczego, czy obrażenia mogły zostać zadane przez samego skarżącego, biegły stwierdził, że obrażenia znajdowały się w zasięgu rąk skarżącego, z wyjątkiem obrażeń na plecach, które mogły zostać odniesione w wyniku uderzenia skarżącego tępym przedmiotem o ograniczonej powierzchni uderzenia lub uderzenia się o taki przedmiot („wyjaśnienia” biegłego z 26 czerwca 2009 r.). Zgodnie z dokumentacją medyczną IWS (izby zatrzymań tymczasowych), skarżący skarżył się na ból głowy i ból pleców, gdy został umieszczony w IWS 16 sierpnia 2008 r., po zbadaniu w centrum urazowym miejskiego szpitala w Orle i zdiagnozowaniu stłuczenia tkanek miękkich głowy oraz zamkniętego urazu czaszkowo-mózgowego (z zapytaniem). Gdy został wyprowadzony z IWS o 12.45 dnia 18 sierpnia 2008 r., skarżył się na ból w okolicy nadgarstków i drętwienie palców, zawroty głowy i nudności. Gdy został przywieziony z powrotem o 21.00 tego samego dnia (po zbadaniu w obwodowym szpitalu w Orle, gdzie zdiagnozowano u niego stłuczenia tkanek miękkich głowy i otarcia twarzy), skarżył się na ból głowy i miał otarcia na czole i plecach, wyjaśniając, że odniósł je na komisariacie rejonu „Siewiernyj”. 19 sierpnia 2008 r. skarżył się na ból głowy i zawroty głowy, a miał otarcia na twarzy, czole, nadgarstkach i lewym łokciu, które – jak twierdził – odniósł poprzedniego dnia na komisariacie rejonu „Siewiernyj”. Zgodnie z informacjami z aresztu śledczego IZ-57/1, 20 sierpnia 2008 r. skarżący miał otarcia nad lewym brwią, na lewym policzku, nadgarstkach i prawym łokciu. 18 sierpnia 2008 r. skarżący złożył skargi do rejonowej prokuratury „Siewiernyj” w Orle oraz do Komitetu Śledczego na funkcjonariuszy policji, domagając się ich pociągnięcia do odpowiedzialności karnej. 19 sierpnia 2008 r. Komitet Śledczy otrzymał materiały dotyczące skargi skarżącego na nieludzkie traktowanie. W dniach określonych poniżej, na mocy art. 24 § 1 ust. 1 lub 2 Kodeksu Postępowania Karnego, urzędnicy Komitetu Śledczego wydali odmowy wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji na podstawie art. 286 § 3 Kodeksu Karnego (nadużycie władzy) z powodu braku podstaw do oskarżenia. Te odmowy były systematycznie uchylane przez przełożonych w ramach Komitetu Śledczego jako przedwczesne, nieuzasadnione i oparte na niepełnym dochodzeniu, a organom śledczym nakazywano przeprowadzenie dodatkowych ustaleń. Odmowy były wydawane i uchylane w następujących datach:

Odmowa nr
Wydana dnia:
Uchylona dnia:
(i)
19 grudnia 2008
18 lutego 2009
(ii)
27 lutego 2009
12 maja 2009
(iii)
26 czerwca 2009
data nieznana
(iv)
21 sierpnia 2009
6 maja 2010
(v)
16 maja 2010
19 października 2010
(vi)
29 października 2010

Komitet Śledczy oparł swoją decyzję na wyjaśnieniach funkcjonariuszy policji zaprzeczających nieludzkiemu traktowaniu skarżącego. Oświadczyli, że aresztowali skarżącego w nocy w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstw, że w trakcie aresztowania położyli go na ziemię, skręcili mu ręce do tyłu i założyli kajdanki, ponieważ próbował uciec, oraz że przesłuchali go w komisariacie rejonu „Siewiernyj” przed przybyciem śledczego następnego ranka w celu sporządzenia oficjalnego protokołu aresztowania. Przesłuchali również skarżącego 18 sierpnia 2008 r. w sprawie jego skargi na nieludzkie traktowanie na komisariacie rejonu „Siewiernyj”, o której policja została poinformowana 16 sierpnia 2008 r. przez centrum urazowe szpitala miejskiego. Zdaniem funkcjonariuszy policji, skarżący upadł przed aresztowaniem (będąc pod wpływem alkoholu) oraz w izbie zatrzymań IWS, a na komisariacie zadawał sobie obrażenia sam. Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego, nie stawiał oporu podczas aresztowania, został pobity w momencie zatrzymania, a także w nocy na komisariacie rejonu „Siewiernyj” i gdy był przywożony tam w celu przeprowadzenia czynności śledczych. W reakcji na nieludzkie traktowanie i fałszywe oskarżenia o popełnienie przestępstw próbował uderzyć głową o biurko oraz, 18 sierpnia 2008 r., wyskoczyć przez okno komisariatu rejonu „Siewiernyj”, ale został powstrzymany. Funkcjonariusz policji R.D. rzucił go na podłogę i nadepnął na jego twarz. Skarżący zaprzeczył twierdzeniom funkcjonariuszy policji o samookaleczeniu i oświadczył, że podpisał wyjaśnienie dotyczące rzekomego upadku przed aresztowaniem pod groźbą kontynuacji nieludzkiego traktowania ze strony funkcjonariuszy policji S.D. i I.B., którzy wcześniej go bili. Zgodnie ze złożeniami dziewczyny skarżącego, słyszała, jak skarżący krzyczy z powodu rzekomego bicia podczas aresztowania i na komisariacie; kilka dni później na komisariacie skarżył się jej, że funkcjonariusze policji go pobili; miał otarcia na twarzy; oraz stracił przytomność podczas konfrontacji z nimi i wezwano karetkę pogotowia. Najnowsza odmowa wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji z 29 października 2010 r. utrzymała w mocy ustalenia zawarte w poprzednich odmowach (na przykład odmowie z 26 czerwca 2009 r.), że policja legalnie użyła siły podczas aresztowania skarżącego, że skarżący próbował zadać sobie obrażenia, co było zgodne z wnioskiem biegłego sądowego-lekarza, że obrażenia, z wyjątkiem obrażeń na plecach, znajdowały się w zasięgu jego rąk. Zarzucając policji nieludzkie traktowanie, skarżący próbował uniknąć oskarżenia i oczernić honor i godność funkcjonariuszy policji. 16 kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy w Orle (rejon Zawodskij) uznał skarżącego za winnego fizycznych napaści i gwałtów na trzech kobietach i skazał go na trzynaście lat i pięć miesięcy pozbawienia wolności. Na rozprawie skarżący nie przyznał się do winy i skarżył się na nieludzkie traktowanie przez policję. Sąd pierwszej instancji uznał istnienie obrażeń na jego ciele tak, jak zostały one odnotowane przez biegłego, ale zauważył, że nie może to służyć jako dowód jego niewinności w odniesieniu do popełnionych przestępstw. Sąd pierwszej instancji zauważył również, że w sprawie rzekomego nieludzkiego traktowania toczyło się dochodzenie wstępne i że zbadanie tej kwestii wykracza poza zakres sprawy karnej skarżącego. 9 czerwca 2009 r. Sąd Obwodowy w Orle oddalił apelację skarżącego i podtrzymał wnioski sądu pierwszej instancji.


Skarżący urodził się w 1957 roku i mieszka w Carate Urio (Como). Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Skarżący jest znanym włoskim dziennikarzem. W czasie istotnym dla sprawy, a konkretnie od stycznia 2007 r. do 15 lipca 2008 r., był redaktorem naczelnym „Libero”, krajowego dziennika, który sprzedawał około 125 000 egzemplarzy dziennie. 17 lutego 2007 r. jedna z głównych włoskich gazet, „La Stampa”, opublikowała artykuł relacjonujący historię trzynastoletniej dziewczynki, która poddała się aborcji. Artykuł sugerował, że dziewczynka została zmuszona do aborcji przez swoich rodziców oraz G.C., sędziego opiekuńczego (giudice tutelare), który autoryzował zabieg. Tego samego dnia wieczorem podano, że nie wywierano presji na nastolatce i że sama zdecydowała o przerwaniu ciąży. To sprostowanie zostało szeroko rozpowszechnione przez różne źródła: w szczególności Krajowa Agencja Prasowa (ANSA) wydała szereg komunikatów prasowych 17 lutego 2007 r. wyjaśniających wydarzenia; serwisy informacyjne nadawane przez Rai2 i Rai3 (publiczne kanały telewizyjne we Włoszech) podały, że informacje dotyczące rzekomego wywierania presji na nastolatkę były fałszywe; gazety „Corriere della Sera” i „La Repubblica” relacjonowały fakty sprawy w tym samym tonie. 18 lutego 2007 r. w „Libero” opublikowano dwa artykuły dotyczące wydarzeń z udziałem nastolatki. Mimo sprostowania rozpowszechnionego poprzedniego dnia przez inne media, oba artykuły podawały, że dziewczynka została zmuszona do aborcji przez swoich rodziców i G.C. Pierwszy artykuł, napisany przez nieznaną osobę pod pseudonimem „Dreyfus”, nosił tytuł „Sędzia nakazuje aborcję. Prawo silniejsze od życia” (Il giudice ordina l’aborto. La legge più forte della vita). Brzmiał on następująco:
„Nastolatka z Turynu została zmuszona przez rodziców do [aborcji]... sędzia wysłuchał stron i zastosował prawo – prawo! – nakazując przymusową aborcję... której nie chciała. Walczyła... [T]eraz młoda matka (uważa się za matkę nawet jeśli twój syn zmarł) jest hospitalizowana jako chora psychicznie. W krzyk wzywała na próżno „jeśli zabijecie mojego syna, popełnię samobójstwo”... gdyby istniała kara śmierci i gdyby [kiedykolwiek] była stosowana, byłby to przypadek [d]la rodziców, ginekologa i [G.C.]... medycyna i wymiar sprawiedliwości są wspólnikami w [przymusowej aborcji]”. Drugi artykuł, napisany przez dziennikarza A.M., nosił tytuł „Zmuszona do aborcji przez rodziców i sędziego” (Costretta ad abortire dai genitori e dal giudice). Istotne fragmenty brzmiały następująco:
„Ciąża [dziewczynki] we wczesnym wieku trzynastu lat poddaje się aborcji i jest hospitalizowana w centrum psychiatrycznym...) Po aborcji [trzynastoletnia dziewczynka] oskarżyła swoją rodzinę o zmuszenie jej do [aborcji]...” 27 kwietnia 2007 r. G.C. złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko skarżącemu i A.M. do Sądu Rejonowego w Mediolanie. Skarżącemu postawiono zarzut zniesławienia, zaostrzonego faktem, że czyn polegał na przypisaniu konkretnego faktu (art. 595 § 1 i 2 Kodeksu Karnego), oraz niedopełnienia obowiązku kontroli przez redaktora naczelnego tego, co zostało opublikowane – omesso controllo (art. 57 Kodeksu Karnego). Wyrokiem z 26 stycznia 2009 r., wpisanym do właściwego rejestru 20 marca 2009 r., Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego niedopełnienia kontroli w odniesieniu do artykułu napisanego przez A.M. oraz zaostrzonego zniesławienia, ponieważ jako szef gazety ponosił odpowiedzialność za artykuł opublikowany pod pseudonimem „Dreyfus”. Nakazano skarżącemu zapłatę grzywny w wysokości 5000 euro (EUR), zadośćuczynienia w wysokości 10 000 EUR oraz kosztów w wysokości 2500 EUR (do zapłaty solidarnie z A.M.), z obowiązkiem opublikowania wyroku w „Libero”. Sąd stwierdził: (i) że oba artykuły zawierały fałszywe informacje oraz (ii) że treść obu artykułów poważnie naruszyła reputację pokrzywdzonego, wyraźnie przekraczając granice prawa skarżącego do swobodnego przekazywania informacji. Skarżący wniósł apelację. Wyrokiem z 17 czerwca 2011 r., wpisanym do właściwego rejestru 24 czerwca 2011 r., Sąd Apelacyjny w Mediolanie uchylił w części wyrok pierwszej instancji. Sąd wskazał, że kwestionowane artykuły podawały fałszywe informacje, ponieważ trzynastoletnia dziewczynka sama zdecydowała o przerwaniu ciąży. W związku z tym Sąd Apelacyjny uznał, że wymierzona kara była zbyt łagodna, szczególnie w świetle powagi popełnionego czynu oraz stwierdzenia, że skarżący jest recydywistą. Sąd Apelacyjny zatem zwiększył karę do jednego roku i dwóch miesięcy pozbawienia wolności oraz utrzymał grzywnę w wysokości 5000 EUR. Sąd Apelacyjny nie zawiesił wykonania kary i zdecydował o wpisie skazania do karty karnej skarżącego. Ponadto zadośćuczynienie zostało zwiększone z 10 000 EUR do 30 000 EUR. Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Wyrokiem z 26 września 2012 r., złożonym do właściwego rejestru 23 października 2012 r., Sąd Kasacyjny utrzymał w mocy ustalenia Sądu Apelacyjnego, oceniając, między innymi, zgodność skazania i wymierzonej kary w świetle orzecznictwa Trybunału. W szczególności Sąd Kasacyjny usiłował uzasadnić nałożenie kary pozbawienia wolności, argumentując, że w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności. W szczególności nałożenie środka izolacyjnego zostało uzasadnione zestawem współistniejących czynników, takich jak istnienie okoliczności obciążającej „przypisanie konkretnego faktu”; osobowość skarżącego, jego karta karna (skarżący będący recydywistą) oraz fakt, że publikacja fałszywych informacji podważyła reputację G.C., członka wymiaru sprawiedliwości. Decyzją z 30 listopada 2012 r., wpisaną do właściwego rejestru tego samego dnia, Sąd do spraw wykonywania kar w Mediolanie (Tribunale di Sorveglianza di Milano) nakazał skarżącemu odbywanie kary w areszcie domowym (zagrożenie ucieczką), uzasadniając, że nie ma ryzyka, że ucieknie. W nieokreślonym dniu, powołując się na art. 87 ust. 11 Konstytucji, skarżący złożył wniosek do Prezydenta Republiki Włoskiej o zamianę pozostałej części kary pozbawienia wolności na grzywnę. Dekretem z 21 grudnia 2012 r. wniosek skarżącego został uwzględniony, a jego kara została zamieniona na zapłatę grzywny w wysokości 15 532 EUR. W swojej decyzji o zamianie kary skarżącego Prezydent powołał się na krytykę wyrażoną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w odniesieniu do nakładania kar pozbawienia wolności na dziennikarzy. Wyraził również swoje obawy dotyczące trwającego przeglądu legislacji dotyczącej zniesławienia, który został zawieszony z powodu trudności w znalezieniu równowagi między potrzebą ustalenia łagodniejszych sankcji, a jednoczesnym zapewnieniem bardziej skutecznych środków zadośćuczynienia. Skarżący spędził dwadzieścia jeden dni w areszcie domowym, od 30 listopada 2012 r. do 21 grudnia 2012 r., kiedy to został zwolniony (zobacz paragrafy 20-22).


Wnioskodawcy mieszkają we wsi Shnogh. W latach 70. odkryto złoże miedzi i molibdenu („Teghut”) około cztery i sześć kilometrów od wsi Teghut i Shnogh odpowiednio, w regionie Lori. W 2001 roku prywatna spółka, Armenian Copper Programme CJSC, otrzymała koncesję górniczą na eksploatację złoża miedzi i molibdenu Teghut na okres dwudziestu pięciu lat. 1 listopada 2007 r. Rząd przyjął Dekret nr 1279-N zatwierdzający wyznaczenie terytoriów położonych w granicach administracyjnych gmin wiejskich Shnogh i Teghut w regionie Lori jako stref wywłaszczenia, przeznaczonych na potrzeby państwa, co zmieniło kategorię użytkowania ziemi. Zgodnie z Dekretem, Armenian Copper Programme CJSC lub Teghut CJSC, założona przez pierwszą w celu realizacji projektu eksploatacji złoża miedzi i molibdenu Teghut, miały nabyć działki gruntu wymienione w załącznikach. Działki gruntu należące do wnioskodawców zostały wymienione wśród jednostek gruntów wchodzących w skład tych stref wywłaszczenia. Wnioskodawcy, rodzina składająca się z czterech osób, mieszkają we wsi Shnogh i utrzymują się z rolnictwa i pszczelarstwa. Wspólnie posiadali dwie działki gruntu ornego we wsi o powierzchni 0,373 ha i 0,448 ha. Posiadali również budynek pszczelarski o powierzchni 69,4 metrów kwadratowych, położony na drugiej działce. Ziemia była wykorzystywana do uprawy roślin dla rodziny, karmienia ich zwierząt gospodarskich i pszczelarstwa. W nieokreślonym terminie Teghut CJSC skierowała do wnioskodawców list zawierający ofertę kupna ich działek gruntu. Odszkodowanie w wysokości 183 000 dramów ormiańskich (AMD, około 398 euro (EUR)) oraz 304 000 AMD (około 661 EUR) zostało zaoferowane za dwie działki gruntu odpowiednio, plus dodatkowe 15% zgodnie z przepisami prawa. Wnioskodawcy nie odpowiedzieli na ofertę, niezadowoleni z wysokości odszkodowania. Wydaje się, że próbowali uzyskać alternatywną wycenę swojej nieruchomości przez inną firmę, ale im się to nie udało. Twierdzą, że żadna inna firma wyceniająca nie była skłonna dokonać niezależnej oceny wartości rynkowej ich ziemi. 12 maja 2008 r. Teghut CJSC wniosła pozew przeciwko wnioskodawcom, dążąc do zobowiązania ich do podpisania umowy o przejęcie ich nieruchomości na potrzeby państwa. Spółka oparła swoje roszczenia, między innymi, na wycenach przygotowanych na jej zlecenie przez Oliver Group LLC, licencjonowaną firmę wyceniającą. Zgodnie z raportami, wartość rynkowa działek gruntu wnioskodawców została oszacowana na 183 000 AMD (około 398 EUR) oraz 304 000 AMD (około 661 EUR) odpowiednio. W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Lori wnioskodawcy argumentowali, że wartość rynkowa ich ziemi została zaniżona. Ponadto podnieśli, że wycena ich nieruchomości nie została przeprowadzona poprawnie, ponieważ nie wzięto pod uwagę liczby drzew, budynku pszczelarskiego położonego na drugiej działce oraz szeregu innych czynników, które powinny wpłynąć na obliczenie kwoty odszkodowania. W toku postępowania Teghut CJSC złożyła nowe wyceny nieruchomości wnioskodawców, również przygotowane przez Oliver Group LLC. Przedstawiciel Teghut CJSC oświadczył, że przeprowadzono nową wycenę drugiej działki wnioskodawców w celu uwzględnienia znajdującego się na niej budynku. Zgodnie z nowymi wycenami, wartość rynkowa drugiej działki wnioskodawców wraz z budynkiem została oszacowana na 1 728 000 AMD (około 3760 EUR). Co do pierwszej działki, stwierdzono, że Oliver Group LLC przygotowała skorygowany raport, zgodnie z którym wartość rynkowa nieruchomości wynosiła 189 000 AMD (około 410 EUR). Ostateczne kwoty odszkodowania za dwie działki, w tym dodatkowe 15% wymagane przez prawo, wyniosłyby odpowiednio 217 350 AMD (około 473 EUR) i 1 987 200 AMD (około 4320 EUR). 28 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghut CJSC, przyznając wnioskodawcom odszkodowanie w wysokości 217 350 AMD za pierwszą działkę oraz 1 987 200 AMD za drugą działkę. Wnioskodawcy wnieśli apelację. Powołując się, między innymi, na Artykuł 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, skarżyli się, że Sąd Rejonowy pozbawił ich ich własności. 18 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, stwierdzając, między innymi, że ten ostatni wyważył sprawiedliwie interesy wnioskodawców i cel legitymizowany, oraz że wartość rynkowa nieruchomości została właściwie ustalona na podstawie skorygowanych raportów wyceny przygotowanych przez Oliver Group CJSC. Wnioskodawcy wnieśli skargę kasacyjną, podnosząc argumenty podobne do tych przedstawionych w poprzedniej apelacji. 12 sierpnia 2009 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną wnioskodawców za niedopuszczalną z powodu braku podstaw.


Skarżąca urodziła się w 1973 roku i obecnie mieszka w Wiedniu, w Austrii. W 2002 roku skarżąca kupiła mieszkanie w Baku, w pobliżu Meczetu Tezepir, o powierzchni mieszkalnej 17,6 m². W 2004 roku skarżąca przeprowadziła w mieszkaniu prace remontowe i budowlane, w wyniku których łączna powierzchnia mieszkania wyniosła 84 m², a powierzchnia mieszkalna zwiększyła się do 33,6 m². 7 marca 2005 roku szef Władzy Wykonawczej Rejonu Yasamal wydał zarządzenie stwierdzające, że poprzez dobudowanie dodatkowych pomieszczeń (pokoi dziennych, korytarza, kuchni, mansardy itp.) skarżąca zwiększyła łączną powierzchnię swojego mieszkania do 84 m². 3 czerwca 2005 roku Miejski Wydział Inwentaryzacji Technicznej i Rejestracji Praw Własności w Baku wydał skarżącej akt własności potwierdzający, że jej mieszkanie ma łączną powierzchnię 84 m², z czego 33,6 m² stanowi powierzchnia mieszkalna, a pozostała część to powierzchnia pomocnicza. W lipcu 2006 roku Meczet Tezepir wniósł pozew przeciwko skarżącej do Sądu Rejonowego w Yasamal, domagając się pozbawienia skarżącej prawa własności do mieszkania w zamian za odszkodowanie pieniężne oraz jej eksmisji z mieszkania. Meczet Tezepir argumentował, że obszar, na którym znajdowało się mieszkanie skarżącej, leżał w strefie prac niezbędnych do renowacji i rozbudowy kompleksu meczetu oraz że skarżąca i jej rodzina byli jedynymi mieszkańcami, którzy odmówili zrzeczenia się mieszkania w zamian za oferowane im odszkodowanie. Meczet Tezepir był gotowy zapłacić odszkodowanie w wysokości 100 000 dolarów amerykańskich (USD). Podczas rozprawy przedstawiciel Meczetu Tezepir argumentował, że cena rynkowa porównywalnych mieszkań wynosi 500 USD za m² oraz że skarżącej przysługuje zapłata jedynie za powierzchnię mieszkalną jej mieszkania (33,6 m²). Wydaje się, że w celu poparcia tego twierdzenia złożył on kopie niektórych ogłoszeń sprzedaży opublikowanych w nieokreślonych numerach lokalnej gazety. Skarżąca argumentowała, że łączna powierzchnia jej mieszkania wynosi 84 m², że wartość rynkowa porównywalnych mieszkań wynosi 3000 USD za m² oraz że sprzeda swoje mieszkanie tylko wtedy, gdy otrzyma kwotę 252 000 USD. Sąd Rejonowy w Yasamal stwierdził, że na mocy art. 157.9 Kodeksu Cywilnego właściciele prywatni mogą zostać pozbawieni tytułu własności nieruchomości na potrzeby państwowe i publiczne w zamian za odszkodowanie. Powołał się również na zarządzenie Rady Ministrów Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej („Azerbejdżańska SRR”) z dnia 22 maja 1986 r. (dalej „zarządzenie z 22 maja 1986 r.”), dotyczące prac remontowych na terenie Meczetu Tezepir oraz przeniesienia osób zamieszkujących ten obszar do innych lokali. Sąd zauważył również, bez powoływania się na konkretne decyzje, że następnie Komitet Wykonawczy Miasta Baku oraz jego następcę, Władzę Wykonawczą Miasta Baku, wydały kilka innych decyzji w sprawie kontynuacji prac remontowych na tym terenie oraz „stopniowego przenoszenia” mieszkańców tego obszaru. Ustalając kwotę odszkodowania do zapłaty, sąd uznał, że powierzchnia mieszkania skarżącej wynosi 33,6 m². Wziął również pod uwagę argumentację Meczetu Tezepir, że mimo iż skarżąca kupiła mieszkanie znajdujące się na terenie już przydzielonym Meczetowi i następnie przeprowadziła w nim prace remontowe i budowlane „bez uzyskania praw do gruntu” i „bez zezwolenia”, Meczet zaoferował jej zapłatę 100 000 USD, kwoty przewyższającej wartość rynkową mieszkania. Sąd uznał, że proponowana kwota odszkodowania jest uzasadniona. Wyrokiem z 2 sierpnia 2006 r. Sąd Rejonowy w Yasamal uchylił tytuł własności skarżącej do mieszkania, nakazał Meczetowi Tezepir zapłatę na jej rzecz równowartości 100 000 USD w manatach azerskich oraz nakazał eksmisję skarżącej i jej rodziny z mieszkania. Odrębną decyzją wydaną tego samego dnia Sąd Rejonowy w Yasamal zarządził również natychmiastowe wykonanie wyroku. 27 września i 27 grudnia 2006 r. wyrok został utrzymany w mocy odpowiednio przez Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy.


Skarżący urodził się w 1992 roku i obecnie odbywa karę pozbawienia wolności. W chwili zdarzeń skarżący był studentem Państwowego Uniwersytetu Ekonomicznego w Azerbejdżanie. Był również działaczem społecznym i był jednym z założycieli organizacji pozarządowej „Free Youth”, założonej w 2011 roku. W następstwie szeregu śmiertelnych wypadków żołnierzy w armii azerskiej w sytuacjach niezwiązanych z walką, od stycznia do marca 2013 roku w Baku odbyło się wiele demonstracji protestujących przeciwko śmierci żołnierzy w armii. Demonstracje otrzymały szeroki rozgłos medialny i zwróciły uwagę publiczną na śmierć żołnierzy w armii, za co rząd został ostro skrytykowany. Demonstracje były organizowane za pośrednictwem mediów społecznościowych, a informacje o nich były rozpowszechniane za pośrednictwem mediów społecznościowych i prasy. Skarżący aktywnie uczestniczył w tych demonstracjach i w ich organizacji. Obywatelski ruch NIDA, organizacja pozarządowa założona przez grupę młodych ludzi, odegrał kluczową rolę w organizacji i przebiegu wyżej wymienionych demonstracji. Mimo że demonstracje były pokojowe, policja rozpędziła zgromadzonych, a wielu demonstrantów zostało aresztowanych (zobacz, na przykład, wśród wielu innych spraw, Mehtiyev i inni przeciwko Azerbejdżanowi, nr 20589/13 i 7 innych, 6 kwietnia 2017 r.; Bayramov przeciwko Azerbejdżanowi, nr 19150/13 i 52022/13, 6 kwietnia 2017 r.; oraz Hajili i inni przeciwko Azerbejdżanowi, nr 44699/13 i 2 innych, 29 czerwca 2017 r.). W czasie zdarzeń taniec „Harlem Shake” stał się popularny w Azerbejdżanie. W Azerbejdżanie przygotowano kilka nagrań wideo z tańcem „Harlem Shake” wykonanym przez różne grupy osób i przesłano je na stronę hostingową wideo YouTube. 1 marca 2013 r. skarżący wraz z grupą znajomych udał się do parku nadmorskiego w centrum Baku, gdzie jego znajomi wykonali taniec „Harlem Shake”; nagrano ich taniec. Skarżący nie tańczył, tylko obserwował tańczących. W nieokreślonym dniu nagranie wideo z tańca zostało przesłane na YouTube. W aktach sprawy nie ma dokumentu wskazującego, że wspomniane nagranie wideo zostało przesłane na YouTube przez skarżącego. Film, który w chwili wydania wyroku jest nadal dostępny na YouTube, trwa około minuty. Przedstawia siedem osób tańczących razem w parku. W tle jedna osoba tańczy w bliskiej odległości od brązowego pomnika, wykonując ruchy o podtekście seksualnym. W nieokreślonym dniu, po przesłaniu nagrania wideo na YouTube, w prywatnej stacji telewizyjnej wyemitowano program dotyczący tego filmu. Komentowany fragment audycji określał osoby tańczące na filmie jako narkomanów i anarchistów członków NIDA, krytykując demonstracje zorganizowane w proteście przeciwko śmierci żołnierzy w armii. W marcu 2013 r. wszczęto postępowanie karne przeciwko niektórym członkom NIDA, którzy aktywnie uczestniczyli w organizacji wyżej wymienionych demonstracji, za nielegalne posiadanie materiałów wybuchowych i urządzeń oraz nielegalne posiadanie substancji odurzających (zob. Rashad Hasanov i inni przeciwko Azerbejdżanowi, nr 48653/13 i 3 innych, §§ 5-16, 7 czerwca 2018 r.). Skarżący został dwukrotnie przesłuchany w charakterze świadka w ramach tego postępowania karnego przed swoim aresztowaniem. Od 2013 r. przeciwko członkom NIDA, którzy zostali aresztowani i zatrzymani w ramach tych postępowań karnych, wszczęto różne postępowania karne. Postępowania krajowe dotyczące aresztowania i tymczasowego aresztowania różnych członków NIDA są przedmiotem innych skarg oczekujących na rozpatrzenie przez Trybunał (zobacz na przykład skargi nr 65583/13, 70106/13, 41105/14, 54846/14, 63571/16, 74143/16 i 14307/17). 30 kwietnia 2013 r. skarżący został aresztowany przez policję z powodu udziału w zgromadzeniu przed Państwową Akademią Nafty w Azerbejdżanie. Tego samego dnia Sąd Rejonowy Nasimi uznał skarżącego za winnego naruszenia art. 298.2 (naruszenie przepisów regulujących organizację i przeprowadzanie zgromadzeń) Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych i skazał go na piętnaście dni aresztu administracyjnego. Postępowania krajowe dotyczące aresztowania skarżącego w dniu 30 kwietnia 2013 r. i późniejszego skazania administracyjnego były już przedmiotem wyroku w sprawie Mirzayev i inni przeciwko Azerbejdżanowi (nr 12854/13, 28750/13 i 76329/13, 20 lipca 2017 r.). W tej sprawie Trybunał stwierdził naruszenie art. 11 oraz art. 6 §§ 1 i 3 Konwencji w odniesieniu do skarżącego. Po zwolnieniu, 17 maja 2013 r., skarżący został ponownie aresztowany i oskarżony na podstawie art. 221.2.1 (chuligaństwo popełnione przez grupę osób) i art. 221.2.2 (chuligaństwo popełnione przez opór wobec funkcjonariusza publicznego) Kodeksu Karnego. Opis zarzutów składał się z jednego zdania o długości pół strony. Istotna część decyzji stwierdzała: „... Ilkin Bakir ogły Rustamzade został oskarżony na podstawie wystarczających ... dowodów na to, że dopuścił się chuligaństwa, wyrażając jawnie brak szacunku wobec społeczeństwa, ponieważ 1 marca 2013 r. w Baku, z grupą osób, w tym B.G. i innymi, z którymi łączyły go bliskie relacje, około godziny 15:00 w parku nadmorskim [rają] rażąco naruszył porządek publiczny, nagrywając kontynuowane i powtarzające się niemoralne czynności ... wobec brązowego pomnika starego mężczyzny ... oraz celowe chaotyczne ruchy rąk i nóg (qərəzli xaotik əl-qol hərəkətləri) wykonane po rozebraniu się do pasa, oraz [rają] jawnie nie zastosował się do prawnych próśb [skierowanych przez] funkcjonariuszy publicznych, ... [mianowicie] funkcjonariuszy ochrony departamentu parku nadmorskiego i policjantów [i innych], aby zaprzestał wyżej wymienionych czynności, [które naruszały porządek publiczny; [stawił] opór przez [bezczelne odmówienie] zaprzestania swoich czynności (müstəsna həyasızlıqla öz hərəkətlərini dayandırmaması ilə müqavimət göstərərək); [przygotował] materiał wideo o wielkości 6,16 megabajta z nagrania wideo przedstawiającego czynności sprzeczne z zasadami etycznymi społeczeństwa, w którym żyje, i 1 marca 2013 r. szeroko rozpowszechnił go, przesyłając go na stronę YouTube pod tytułem „Harlem Shake – Park Bulvar” ... Poprzez te czynności Ilkin Bakir ogły Rustamzade popełnił przestępstwa przewidziane w art. 221.2.1 i 221.2.2 Kodeksu Karnego Republiki Azerbejdżanu. ...” Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że oprócz skarżącego tylko jedna inna osoba (B.G.) tańcząca w kwestionowanym filmie została oskarżona o przestępstwo chuligaństwa na podstawie art. 221 Kodeksu Karnego. Nie wszczęto postępowania karnego przeciwko innym osobom występującym w kwestionowanym filmie z tańcem „Harlem Shake”. Tego samego dnia prokurator złożył wniosek do Sądu Rejonowego Nasimi o zastosowanie wobec skarżącego tymczasowego aresztowania. Prokurator uzasadnił swój wniosek, powołując się na powagę zarzutów przeciwko skarżącemu oraz na fakt, że istnieje ryzyko jego ucieczki i utrudniania funkcjonowania śledztwa poprzez wywieranie wpływu na innych uczestników postępowania karnego. 17 maja 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi, powołując się na oficjalne zarzuty postawione skarżącemu oraz wniosek prokuratora, zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego na okres dwóch miesięcy. Sąd powołał się na ryzyko jego ucieczki i popełnienia ponownego przestępstwa, a także na naturę czynu karalnego, uzasadniając swoją decyzję w następujący sposób: „Po zbadaniu wniosku przy [pomocy] materiałów w aktach sprawy i po wysłuchaniu przedstawień osób obecnych na tej rozprawie oraz biorąc pod uwagę fakt, że istnieje prawdopodobieństwo, że oskarżony Ilkin Bakir ogły Rustamzade ucieknie przed śledztwem i popełni ponownie przestępstwo, a także naturę czynu przypisanego mu, sąd uważa, że powinien zostać tymczasowo aresztowany.” 20 maja 2013 r. skarżący odwołał się od tej decyzji, twierdząc, że nie było uzasadnienia dla zastosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. W szczególności twierdził, że dwukrotnie zastosował się już do próśb śledztwa w ramach innych postępowań karnych i nie ma dowodów na to, że ucieknie lub popełni ponownie przestępstwo. Twierdził również, że nie ma dowodów na to, że popełnił jakiekolwiek przestępstwo. W tym zakresie zauważył, że sąd zarządził jego tymczasowe aresztowanie bez zbadania jakichkolwiek dowodów, ponieważ nawet nagranie wideo z tańca nie było dostępne w aktach sprawy. 24 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołanie, uznając, że decyzja sądu pierwszej instancji była uzasadniona. Sąd apelacyjny nie wspomniał o wyżej wymienionych konkretnych zarzutach skarżącego. 27 czerwca 2013 r. skarżący złożył wniosek do Sądu Rejonowego Nasimi z prośbą o zastosowanie wobec niego aresztu domowego zamiast tymczasowego aresztowania. Twierdził w szczególności, że jego tymczasowe aresztowanie nie było uzasadnione i nie ma powodu, aby je kontynuować. 28 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił wniosek, uznając go za bezzasadny. 4 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. 12 lipca 2013 r. prokurator prowadzący sprawę karną złożył wniosek do sądu o przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżącego o okres dwóch miesięcy, twierdząc, że potrzebny jest więcej czasu na zakończenie śledztwa. 15 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do 17 września 2013 r. Sąd uzasadnił potrzebę przedłużenia, powołując się na prawdopodobieństwo, że w przypadku zwolnienia skarżący może uciec lub utrudnić śledztwo, wywierając wpływ na osoby uczestniczące w postępowaniu karnym. 18 lipca 2013 r. skarżący odwołał się od tej decyzji, twierdząc, że sąd pierwszej instancji nie uzasadnił przedłużenia jego tymczasowego aresztowania. Ponownie podkreślił, że nie ma dowodów na popełnienie przez niego jakiegokolwiek przestępstwa oraz że sąd, decydując o przedłużeniu tymczasowego aresztowania, nie zbadał żadnych dowodów potwierdzających istnienie uzasadnionego podejrzenia, że popełnił przestępstwo. 22 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołanie i utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego Nasimi z 15 lipca 2013 r. Uzasadnienie sądu apelacyjnego powtórzyło to podane przez sąd pierwszej instancji. Na wniosek prokuratora prowadzącego sprawę z dnia 10 września 2013 r. o przedłużenie okresu tymczasowego aresztowania skarżącego, 11 września 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego o dwa miesiące, do 17 listopada 2013 r. Sąd uzasadnił swoją decyzję, powołując się na potrzebę dodatkowego czasu na przeprowadzenie dalszych czynności śledczych oraz fakt, że podstawy tymczasowego aresztowania skarżącego nie uległy zmianie. 16 września 2013 r. skarżący odwołał się od tej decyzji, powtarzając swoje poprzednie zarzuty. 19 września 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołanie, utrzymując w mocy decyzję Sądu Rejonowego Nasimi z 16 września 2013 r. Sąd apelacyjny powtórzył uzasadnienie podane przez sąd pierwszej instancji. W aktach sprawy nie uwzględniono dalszych decyzji o przedłużeniu. Z dokumentów przed Trybunałem wynika, że w nieokreślonym dniu we wrześniu 2013 r. skarżącemu postawiono dodatkowo nowe zarzuty popełnienia przestępstw na podstawie art. 28 (przygotowanie przestępstwa), 220.1 (masowe zamieszki) i 228.3 (nielegalne nabycie, transfer, sprzedaż, przechowywanie, transport i noszenie broni, jej akcesoriów, amunicji, materiałów wybuchowych i urządzeń przez zorganizowaną grupę) Kodeksu Karnego. Decyzja śledczego w tym zakresie nie została udostępniona Trybunałowi. 6 maja 2014 r. Sąd ds. Ciężkich Przestępstw w Baku uznał skarżącego za winnego wszystkich zarzutów i skazał go na osiem lat pozbawienia wolności. 16 grudnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Baku, a 15 października 2015 r. Sąd Najwyższy utrzymały wyrok w mocy w odniesieniu do skarżącego. Odrębna skarga (zob. skarga nr 22323/16) dotycząca sprawiedliwości postępowania karnego przeciwko skarżącemu, w której podniesiono różne zarzuty na podstawie art. 6, 7, 10 i 18 Konwencji, oczekuje na rozpatrzenie przed Trybunałem.


Skarżący urodził się w 1946 roku i obecnie mieszka w Berlinie, w Niemczech. W 2005 roku był nauczycielem języka angielskiego w szkole w Kijowie, na Ukrainie. W tamtym czasie nawiązał relacje prywatne z mężatką mieszkającą w Kijowie. W 2006 roku kobieta urodziła dziecko. W akcie urodzenia dziecka jako ojciec został wpisany jej mąż. W 2007 roku przeprowadzono test DNA, który wykazał, że Skarżący jest w rzeczywistości ojcem dziecka. Matka nie uniemożliwiała Skarżącemu kontaktu z dzieckiem, a ona przyjmowała od niego comiesięczne wsparcie finansowe. Skarżący kupił samochód dla matki dziecka. W 2011 roku sporządził testament, w którym zapisał cały swój majątek dziecku. Skarżący utrzymywał regularny kontakt z dzieckiem do 2015 roku, kiedy to matka poinformowała go, że rozwiodła się z mężem i postanowiła wyjść za mąż za obywatela Niemiec oraz przeprowadzić się z dzieckiem do Niemiec. Ponieważ Skarżący sprzeciwił się decyzji o emigracji do Niemiec, matka odmówiła mu kontaktu z dzieckiem i uniemożliwiła mu komunikację z dzieckiem. W czerwcu 2015 roku Skarżący wszczął postępowanie przed Darnyckim Sądem Rejonowym w Kijowie („Sądem Rejonowym”), dochodząc uznania swojego ojcostwa oraz sprostowania aktu urodzenia dziecka. Podczas rozprawy matka dziecka przyznała, że Skarżący regularnie udzielał wsparcia finansowego i uczestniczył w wychowaniu oraz edukacji dziecka. Jednakże podniosła ona, że roszczenia Skarżącego uległy przedawnieniu na mocy art. 129 § 2 Kodeksu Rodzinnego, który przewidywał roczny termin dla takich roszczeń (patrz punkt 15 poniżej). Skarżący twierdził, że zwlekał z wniesieniem pozwu, ponieważ nie chciał burzyć sytuacji rodzinnej dziecka i do 2015 roku nie był pozbawiony możliwości regularnego kontaktowania się z dzieckiem. Dopiero gdy matka dziecka zdecydowała się wyemigrować z dzieckiem do innego kraju, postanowił on wystąpić o formalne uznanie ojcostwa. 17 listopada 2015 roku Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Skarżącego, uznając go za ojca dziecka i nakazując sprostowanie aktu urodzenia dziecka. Sąd Rejonowy uznał, że Skarżący nie dochował terminu z ważnych powodów. Wziął pod uwagę argument Skarżącego, że nie chciał burzyć rodziny i wyrządzać dziecku żadnej krzywdy pozwem przez długi okres, w którym matka w rzeczywistości umożliwiała mu regularny kontakt z dzieckiem. 3 lutego 2016 roku Kijowski Sąd Apelacyjny uchylił decyzję Sądu Rejonowego i oddalił powództwo Skarżącego jako przedawnione. Sąd odwoławczy stwierdził, że art. 129 § 2 Kodeksu Rodzinnego przewiduje roczny termin, który zaczął biec od chwili, gdy Skarżący dowiedział się lub powinien był się dowiedzieć o swoim ojcostwie. Skarżący dowiedział się o swoim ojcostwie w 2007 roku, kiedy przeprowadzono test DNA (patrz punkt 6 powyżej); jednak zwrócił się do sądu w 2015 roku (patrz punkt 8 powyżej), co było zbyt późno. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, argumentując, że Sąd Apelacyjny zastosował przedawnienie bez należytego uwzględnienia powodów, dla których opóźnił swoje działanie, oraz bez zbadania interesów dziecka. 13 lipca 2016 roku Wyższy Sąd Specjalizowany ds. Spraw Cywilnych i Karnych oddalił skargę kasacyjną Skarżącego, nie badając, czy Skarżący podał ważne powody, które mogłyby usprawiedliwić niedochowanie terminu określonego w art. 129 § 2 Kodeksu Rodzinnego.


Skarżycy urodził się w 1983 roku i mieszka w Jurmale. 20 listopada 2008 r. policja sporządziła protokół o wykroczeniu administracyjnym (administratīvā pārkāpuma protokols), stwierdzając, że skarżycy naruszył art. 14915 ust. 4 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (Latvijas Administratīvo pārkāpumu kodekss), prowadząc pojazd pod wpływem alkoholu, przy stężeniu alkoholu we krwi przekraczającym 1,5 promila (0,15%). Skarżycy wniósł odwołanie. 1 grudnia 2008 r. Sąd Miejski w Jurmale (Jūrmalas pilsētas tiesa) umorzył postępowanie w sprawie o wykroczenie administracyjne, ponieważ nie ustalono znamion czynu zabronionego. Decyzja ta stała się prawomocna 5 stycznia 2009 r., a prawo jazdy skarżącego zostało mu zwrócone. 10 lutego 2009 r. prokurator wniósł apelację (apelācijas protests) od decyzji z 1 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Rydze (Rīgas apgabaltiesa) wszczął postępowanie apelacyjne. 23 lutego 2009 r. skarżycy otrzymał zawiadomienie o rozprawie, która miała odbyć się w ciągu czterech dni. Wniósł o odroczenie rozprawy, aby móc przygotować obronę. Sąd Okręgowy w Rydze oddalił ten wniosek i rozpoznał sprawę za nieobecności skarżącego. Wyrokiem z 27 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy w Rydze uchylił decyzję z 1 grudnia 2008 r. Uznał, że skarżycy popełnił wykroczenie w rozumieniu art. 14915 ust. 4 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych oraz orzekł następujące kary: piętnaście dni aresztu administracyjnego; grzywnę w wysokości 500 łatów (LVL – około 685 euro (EUR)); dwuletni zakaz prowadzenia pojazdów oraz dwuletni zakaz uzyskania licencji na prowadzenie jednostek rekreacyjnych. Decyzja nie podlegała zaskarżeniu i stała się skuteczna 6 marca 2009 r., wraz z ostatecznym sporządzeniem jej tekstu. Skarżycy złożył skargę do Ministerstwa Sprawiedliwości, twierdząc, że prawomocne orzeczenie sądu zostało uchylone. 26 marca 2009 r. Ministerstwo odpowiedziało, że zgodnie z Kodeksem Wykroczeń Administracyjnych prokurator ma prawo do odwoływania się od decyzji podejmowanych w postępowaniu o wykroczenie administracyjne i że nie ma terminów na dokonanie tej czynności. 25 marca 2009 r. skarżycy zwrócił się o zawieszenie wykonania wyroku z 27 lutego 2009 r. Ostateczną decyzją z 28 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Rydze oddalił ten wniosek. 31 lipca 2009 r. policja sporządziła protokół o wykroczeniu administracyjnym, stwierdzając między innymi, że skarżycy prowadził samochód mimo orzeczonego zakazu, naruszając w ten sposób art. 1494 ust. 6 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (zwanego dalej „pierwszym wykroczeniem”). 1 września 2009 r. nałożono na niego grzywnę w wysokości 250 LVL (około 343 EUR). 7 października 2009 r. decyzja ta została utrzymana w mocy przez Policję Państwową. 19 października 2009 r. skarżycy wniósł skargę do sądów administracyjnych. Argumentował, że 1 grudnia 2008 r. pierwsze postępowanie w sprawie o wykroczenie administracyjne zostało umorzone a decyzja w tej sprawie stała się prawomocna. Jego prawo jazdy zostało mu zwrócone. Zgodnie z prawem wewnętrznym decyzje, które stały się prawomocne, nie mogły zostać uchylone w drodze odwołania. 20 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy Administracyjny (Administratīvā rajona tiesa) oddalił skargę, zauważając, że decyzja z 1 grudnia 2008 r. została uchylona przez Sąd Okręgowy w Rydze, natomiast wyrok z 27 lutego 2009 r. pozbawiający go prawa do prowadzenia pojazdów stał się skuteczny i był wiążący. W ten sposób 31 lipca 2009 r. skarżycy prowadził samochód, mimo że jego prawo jazdy zostało mu odebrane. Skarżycy odwołał się do Sądu Okręgowego Administracyjnego (Administratīvā apgabaltiesa), który wyrokiem ostatecznym z 24 kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Dodał, że dwudziestodniowy termin na wniesienie odwołania stosuje się tylko do osób, przeciwko którym wszczęto postępowanie o wykroczenie administracyjne. Nie ma on zastosowania do prokuratorów wykonujących prawo do wniesienia odwołania. W związku z tym, w przypadku skarżącego prokurator był uprawniony do wniesienia odwołania od decyzji z 1 grudnia 2008 r., nawet po tym, jak stała się ona prawomocna. Ponadto wyrok z 27 lutego 2009 r. stał się prawomocny i był prawnie wiążący. Jego legalności nie można było ponownie oceniać w niniejszym postępowaniu. Na koniec nie było żadnych wskazań, by skarżycy nie wiedział, że jego prawo jazdy zostało odebrane. 23 września 2009 r. policja sporządziła protokół o wykroczeniu administracyjnym, stwierdzając, że skarżycy prowadził samochód mimo orzeczonego zakazu oraz że wykroczenie to zostało popełnione powtórnie w ciągu roku, wbrew przepisom art. 1494 ust. 7 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (zwanego dalej „wykroczeniem powtórnym”). Skarżycy wniósł odwołanie. 6 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy Zemgale Miasta Ryga (Rīgas pilsētas Zemgales priekšpilsētas tiesa) uznał skarżącego za administracyjnie odpowiedzialnego na podstawie art. 1494 ust. 7 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych za prowadzenie pojazdu mimo orzeczonego zakazu powtórnie w ciągu roku. Ustalając fakty, sąd powołał się na wyrok z 27 lutego 2009 r. (patrz powyższy paragraf 9) oraz protokół o wykroczeniu administracyjnym z 31 lipca 2009 r. (patrz powyższy paragraf 12). Sąd wymierzył karę pięciu dni aresztu administracyjnego oraz grzywnę w wysokości 400 LVL (około 549 EUR). Skarżycy odwołał się od tego wyroku, argumentując (i), że wyrok z 27 lutego 2009 r. był niezgodny z prawem oraz (ii), że nie można ustalić powtarzalnego charakteru wykroczenia, ponieważ jego odwołanie dotyczące protokołu o wykroczeniu administracyjnym z 31 lipca 2009 r. (dotyczącego pierwszego wykroczenia) było wciąż w toku. Skarżycy wnioskuje o umorzenie postępowania lub jego zawieszenie do zakończenia postępowania w sprawie o wykroczenie administracyjne dotyczącego pierwszego wykroczenia. 26 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w Rydze wyrokiem ostatecznym utrzymał w mocy ustalenie, że skarżycy popełnił wykroczenie powtórne. Zauważył, że nie ma podstaw do twierdzenia, że osobie nie można uznać winy popełnienia wykroczenia powtórnego, podczas gdy decyzja dotycząca pierwszego wykroczenia jest przedmiotem odwołania. Okoliczność, że postępowanie odwoławcze jest wciąż w toku, nie może służyć jako kryterium ustalenia, czy dana osoba została już ukarana administracyjnie. Jedynym kryterium ustalenia powtarzalnego charakteru wykroczenia było to, czy decyzja w sprawie pierwszego wykroczenia została uchylona, czy jej skuteczność prawna została zawieszona w momencie podejmowania decyzji w sprawie wykroczenia powtórnego. W braku takich okoliczności ustalenia decyzji w sprawie pierwszego wykroczenia były prawnie wiążące i musiały być brane pod uwagę przy kwalifikacji drugiego wykroczenia jako wykroczenia powtórnego. Powołując się na art. 283 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych, sąd zauważył, że odwołanie od decyzji o pozbawieniu osoby prawa jazdy nie wstrzymuje wykonania tej decyzji. W związku z tym odwołanie wniesione od decyzji dotyczącej wykroczenia z 31 lipca 2009 r. (pierwszego wykroczenia) nie stoi na przeszkodzie temu, aby rozpatrywane wykroczenie zostało zakwalifikowane jako wykroczenie powtórne, a postępowanie zostało zakończone, podczas gdy to odwołanie jest wciąż w toku. 2 czerwca 2010 r., gdy skarżycy składał wniosek do Trybunału, złożył oświadczenie, że już odbył karę pięciodniowego aresztu administracyjnego i już zapłacił grzywnę orzeczoną w trzecim postępowaniu o wykroczenie administracyjne. Rząd nie kwestionował tego twierdzenia.


Skarżący urodził się w 1986 roku i mieszka w Cork. Cierpi na poważne uszkodzenie mózgu. W jego imieniu podniesiono, że jego stan został spowodowany szczepieniem przeciwko odrze, które podano mu w 1988 roku, gdy miał 15 miesięcy. W listopadzie 2002 roku, 14 lat po otrzymaniu szczepionki, matka skarżącego wszczęła w jego imieniu postępowanie przeciwko czterem pozwanym: lokalnemu organowi zdrowia, Państwu, Prokuratorowi Generalnemu (wspólnie określanym w postępowaniu krajowym jako „pozwani Państwo”) oraz lekarzowi, który podał szczepionkę, H. 5 sierpnia 2003 roku High Court wydał ograniczony nakaz ujawnienia dokumentów skierowany do lokalnego organu zdrowia, żądających wszystkich istotnych dokumentów dotyczących skarżącego będących w jego posiadaniu, a także informacji o użytej szczepionce, o jakichkolwiek niepożądanych skutkach odnotowanych w tamtym czasie w związku z tą szczepionką, o sposobie uzyskania zgody matki oraz o stanie zdrowia innych członków rodziny skarżącego. Mimo że High Court wyznaczył termin 8 tygodni na ujawnienie dokumentów, lokalny organ zdrowia wykonał nakaz dopiero w czerwcu 2008 roku, a więc z opóźnieniem przekraczającym cztery i pół roku. Skarżący odwołał się od zakresu nakazu ujawnienia dokumentów z 5 sierpnia 2003 roku, co doprowadziło do wydania przez High Court 30 stycznia 2004 roku kolejnego ograniczonego nakazu ujawnienia dokumentów, skierowanego do wszystkich czterech pozwanych. Skarżący wniósł kolejne odwołanie od nakazu ujawnienia dokumentów z 30 stycznia 2004 roku, jednak w lipcu 2006 roku Sąd Najwyższy oddalił odwołanie, wprowadzając jedynie drobną zmianę do nakazu wydanego przez High Court. Matka skarżącego zmarła w grudniu 2007 roku. W czerwcu 2008 roku pełnomocnik skarżącego napisał do lokalnego organu zdrowia, skarżąc się, że długie opóźnienia w toku procesu wyrządziły sprawie poważną szkodę. Matka skarżącego była kluczowym świadkiem, a wraz z jej śmiercią utracono istotne dowody. Zaproponowano ugodę w sprawie co do meritum, ale nie została ona zawarta. W maju 2008 roku pełnomocnik skarżącego wystąpił o uchylenie obrony pozwanych Państwa. High Court oddalił ten wniosek 12 marca 2010 roku. Rozprawa obejmowała dziesięć dni posiedzeń. Nie powołano dowodów faktycznych w imieniu skarżącego, ale niezależni świadkowie lekarze złożyli zeznania po zapoznaniu się z dokumentacją medyczną skarżącego, a dowody dokumentalne dostarczone w drodze ujawnienia znajdowały się przed sądem. W jedenastym dniu rozprawy, 19 lipca 2011 roku, sędzia uwzględnił wniosek pozwanych o odrzucenie sprawy z powodu niewykazania istnienia prima facie sprawy przeciwko nim. W odniesieniu do lekarza zauważył, że skarżący uznał, iż brakuje wystarczających dowodów na wykazanie jakiegokolwiek zaniedbania przy podawaniu szczepionki. Powództwo przeciwko lekarzowi H zostało oddalone. W odniesieniu do pozwanych Państwa sędzia stwierdził, że nie przedstawiono żadnych dowodów, które mogłyby poprzeć różne podstawy powoływane przez skarżącego. Postępowanie przed High Court zakończyło się 19 grudnia 2011 roku. Skarżący złożył zawiadomienie o odwołaniu, przedstawiając 30 podstaw odwołania. Po utworzeniu Sądu Apelacyjnego w październiku 2014 roku sprawa skarżącego została do niego przeniesiona. Pisemne stanowiska zostały złożone przez H w lutym 2015 roku oraz przez pozwanych Państwa we wrześniu 2015 roku. Sąd Apelacyjny wydał wyrok 10 lutego 2016 roku, oddalając odwołanie. W swoich wnioskach Sąd Apelacyjny stwierdził, że przyjmując nawet najbardziej korzystną dla skarżącego wersję, sędzia rozprawy przyjął właściwe podejście w kwestii odrzucenia sprawy. Sąd Apelacyjny zakończył, zauważając liczne przeszkody prawne, które skarżący musiałby pokonać, aby wygrać sprawę. Nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji High Court. Postępowanie zakończyło się 10 maja 2016 roku, gdy Sąd Najwyższy odmówił skarżącemu zgody na odwołanie.


Skarżący, obywatel turecki, urodził się w 1980 r. w Neustadt/Weinstraße (Neustadt) i mieszka w Speyer. Ma córkę, obywatelkę Niemiec, urodzoną w 2009 r., która mieszka z matką. Rodzice skarżącego wyemigrowali do Niemiec. W 1982 r. skarżący był świadkiem zabójstwa swojej matki przez ojca. Jego ojciec następnie uciekł do Turcji, gdzie został skazany na więzienie i gdzie nadal mieszkał po uwolnieniu z więzienia. Po śmierci matki skarżący mieszkał i wychowywał się wraz ze siostrą u dziadków w Neustadt. Był częściowo zakwaterowany w klinice dziennej i uczęszczał do szkoły specjalnej, z której został usunięty, bez świadectwa szkolnego, za fizyczną przemoc wobec nauczyciela. 25 stycznia 1996 r. właściwy organ miasta Neustadt wydał skarżącemu zezwolenie na stały pobyt. Od 1996 r. skarżący był wielokrotnie skazywany za przestępstwa kryminalne. 26 września 1996 r. Sąd Rejonowy w Neustadt uznał skarżącego za winnego handlu narkotykami i skazał go na karę młodzieńczą w wysokości jednego roku i czterech miesięcy w zawieszeniu z dozorem. 20 lipca 2000 r. ten sam sąd uznał go za winnego w dwudziestu przypadkach handlu narkotykami i skazał go na karę młodzieńczą dziesięciu miesięcy, ponownie w zawieszeniu z dozorem. 2 lipca 2001 r. uznał go za winnego w dwunastu przypadkach handlu narkotykami w celach handlowych i, łącząc ten wyrok z wyrokiem z 20 lipca 2000 r., skazał go na młodzieńczą karę pozbawienia wolności na dwa lata i trzy miesiące. 10 stycznia 2002 r. uznał go za winnego usiłowania wymuszenia rozbójniczego z użyciem siły w dwóch przypadkach i, łącząc ten wyrok z wyrokiem z 2 lipca 2001 r., skazał go na młodzieńczą karę pozbawienia wolności na cztery lata. 18 stycznia 2005 r. skarżący został zwolniony z więzienia. Wykonanie reszty kary zostało zawieszone z dozorem, pod warunkiem poddania się długoterminowej terapii z powodu uzależnienia od narkotyków. Następnie skarżący uczestniczył w ambulatoryjnej rehabilitacji narkomanów i programie metadonowym. W nieokreślonym dniu wiosną/latem 2005 r. inny Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego posiadania narkotyków i ukarał go grzywną. Ustalił, że 7 maja 2005 r. skarżący został przyłapany na posiadaniu heroiny. 9 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy w Neustadt uznał go za winnego kilku przestępstw popełnionych w 2005 i 2006 r., w tym przestępstw z użyciem przemocy i wykroczeń drogowych, a także handlu narkotykami, i skazał go na dwa lata i sześć miesięcy więzienia. W czerwcu 2008 r. wykonanie kary zostało odroczone, gdy skarżący został przyjęty do specjalistycznej kliniki w celu poddania się terapii odwykowej. Odroczenie zostało cofnięte dwa tygodnie później, po tym jak skarżący został usunięty z terapii odwykowej z powodów dyscyplinarnych. W sierpniu 2008 r. kara została ponownie odroczona, a skarżący został ponownie przyjęty do specjalistycznej kliniki w celu poddania się terapii odwykowej. U niego zdiagnozowano wielonarktymanię, czyli jednoczesne uzależnienie od różnych narkotyków, oraz zaburzenie osobowości dyssocjalnej. W lutym 2009 r. wykonanie reszty kary z wyroku z 9 lipca 2007 r. zostało zawieszone z dozorem, a skarżący został zwolniony z więzienia. Kontynuował terapię. 6 listopada 2009 r. skarżący został tymczasowo aresztowany. 9 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Frankenthal uznał go za winnego handlu narkotykami i ich nabycia oraz skazał go na cztery lata i trzy miesiące więzienia. Ustalił, że skarżący był handlarzem heroiny od sierpnia 2009 r., aby sfinansować własne zażywanie narkotyków i utrzymać się z życia. Po odbyciu początkowej części kary w więzieniu, skarżący został przeniesiony do więzienia psychiatrycznego od sierpnia 2011 r. Ponownie zdiagnozowano u niego wielonarktymanię oraz mieszane zaburzenie osobowości charakteryzujące się objawami narcystycznymi i dyssocjalnymi. Kolejna terapia przebiegała powoli. W maju 2014 r. klinika nadal uważała ryzyko nawrotu u skarżącego za znaczne. Dopiero w listopadzie 2014 r., po tym jak skarżący ukończył szkołę średnią, ocena kliniki uległa zmianie. 2 grudnia 2014 r. skarżący został zwolniony, a reszta kary została zawieszona z dozorem. 31 lipca 2002 r., po skazaniu z 10 stycznia 2002 r. (patrz punkt 9 powyżej), właściwy organ w Neustadt zarządził wydalenie skarżącego do Turcji. Powołał się w szczególności na wcześniejsze wyroki skazujące skarżącego. 22 kwietnia 2003 r. właściwa komisja ds. prawnych (dalej – „komisja”) odrzuciła wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zarządzenia wydalenia. 18 października 2003 r. Sąd Administracyjny w Neustadt odrzucił odwołanie. 14 stycznia 2005 r. Nadreński Sąd Administracyjny uchylił decyzję Sądu Administracyjnego i unieważnił zarządzenie o wydaleniu. Ustalił, że skarżący może powołać się na prawo pobytu na mocy art. 7 Decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia EWG/Turcja z 19 września 1980 r. (patrz punkt 30 poniżej). Mógł zatem zostać wydalony wyłącznie na podstawie uznaniowej decyzji organu, wymagającej istnienia aktualnego i konkretnego niebezpieczeństwa popełnienia dalszych znaczących przestępstw kryminalnych. W tym kontekście podane powody uzasadniające zarządzenie o wydaleniu nie były wystarczające. W tym kontekście Sąd Odwoławczy powołał się w szczególności na fakt, że skarżący w tamtym czasie nie przeszedł jeszcze terapii stacjonarnej, do której był skłonny. Ponadto skarżący mógł powołać się na wyjątkowe okoliczności życiowe, w szczególności na gwałtowną śmierć swojej matki. W grudniu 2007 r. właściwy organ zawiadomił skarżącego, że jest skłonny ponownie zarządzić wydalenie do Turcji. Skarżący poinformował władze, że jest teraz zaręczony z J., obywatelką Niemiec, i że zamierza poddać się stacjonarnemu leczeniu uzależnienia. 1 lutego 2008 r. organ mimo to zarządził wydalenie skarżącego do Turcji. Powołał się na liczne wcześniejsze przestępstwa, w szczególności te popełnione po 14 stycznia 2005 r., i stwierdził, że skarżący stanowi wystarczająco duże zagrożenie dla społeczeństwa. Skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego od tej decyzji. 4 czerwca 2009 r., krótko po tym jak skarżący uznał ojcostwo dziecka, którego spodziewała się wówczas J., komisja miejska zawiesiła postępowanie. Córka skarżącego urodziła się poza małżeństwem 23 września 2009 r. Od tego dnia J. sprawowała wyłączne prawa do opieki. W kolejnych tygodniach skarżący mieszkał ze swoją córką i J. we wspólnym mieszkaniu, aż do tymczasowego aresztowania w listopadzie 2009 r. (patrz punkt 13 powyżej). 19 września 2013 r. komisja miejska wznowiła zawieszone postępowanie i przeprowadziła przesłuchanie skarżącego oraz J., która w 2011 r. urodziła drugie dziecko z innym ojcem. 24 września 2013 r. komisja odrzuciła wniosek, utrzymując, że skarżący stanowi aktualne i konkretne zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo popełnienia przez niego dalszych znaczących przestępstw kryminalnych. Był recydywistą z wysokim potencjałem agresywnego zachowania. Biorąc pod uwagę interesy skarżącego chronione art. 8 Konwencji, uznała zarządzenie o wydaleniu za proporcjonalną ingerencję. 22 maja 2014 r. Sąd Administracyjny w Neustadt zarządził skrócenie zakazu wjazdu do pięciu lat i oddalił pozostałą część odwołania skarżącego. Uznał, że zarządzenie o wydaleniu nie stoi w sprzeczności z mocą wiążącą wyroku Sądu Odwoławczego z 14 stycznia 2005 r. (patrz punkt 15 powyżej), ponieważ opierało się zasadniczo na wydarzeniach następujących po tym wyroku, w szczególności na wyrokach Sądu Rejonowego z 9 lipca 2007 r. (patrz punkt 11 powyżej) i Sądu Okręgowego z 9 grudnia 2010 r. (patrz punkt 13 powyżej). Zarządzenie o wydaleniu opierało się na § 55 ust. 1 i § 56 ust. 1 Ustawy o pobycie w związku z art. 14 Decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia EWG/Turcja z 19 września 1980 r. (patrz punkt 30 poniżej). Organ prawidłowo ustalił, że skarżący stanowi aktualne i konkretne zagrożenie dla podstawowych interesów Niemiec oraz że jego wydalenie jest niezbędne dla ochrony tych podstawowych interesów. Sąd Administracyjny oparł swoje wnioski zasadniczo na powadze, częstotliwości i kontekście narkotykowym przestępstw kryminalnych, a także na przewidywaniu, że skarżący prawdopodobnie popełni takie przestępstwa ponownie. W związku z tym sąd powołał się na liczne wyroki skazujące za przestępstwa związane z narkotykami, a także na częste niepowodzenia terapii jego uzależnienia od narkotyków. Nawet sprzyjające warunki, takie jak terapia odwykowa od sierpnia 2008 r., zawieszenie reszty kary, dalsza terapia, spodziewane ojcostwo i w końcu narodziny jego dziecka, nie spowodowały istotnych zmian w życiu skarżącego. Ponadto w tamtym czasie lecząca klinika uważała ryzyko nawrotu u skarżącego za znaczne. Relacja skarżącego z córką była chroniona przez art. 8 ust. 1 Konwencji. Nie pozwolono jej jednak na rozwinięcie się bardziej intensywnie z powodu jego aresztowania zaledwie kilka miesięcy po narodzinach córki. To samo dotyczyło relacji z jego rodziną pochodzenia, w szczególności z siostrą. Nie udowodnił także rzeczywistego stanu relacji z J. Po początkowych, dość częstych wizytach J. i ich wspólnej córki w więzieniu, kontakt stał się dość rzadki po tym, jak J. urodziła drugie dziecko z innym ojcem. Fakt, że skarżący miał wkrótce ukończyć szkołę średnią (patrz punkt 14 powyżej), nie uzasadniał bardziej pozytywnej prognozy. Ponieważ nie posiadał niezbędnego wykształcenia zawodowego, jego perspektywy znalezienia pracy były nadal dość nikłe. Władze prawidłowo wzięły pod uwagę interesy skarżącego, fakt, że urodził się w Niemczech i że ma rodzinę w Niemczech, w szczególności córkę i siostrę. Wyraźnie powołując się na art. 8 Konwencji i orzecznictwo Trybunału, Sąd Administracyjny ustalił, że powody leżące u podstaw wydalenia były wystarczające, aby je uzasadnić, nawet jeśli wydalenie może spowodować trudności dla córki, która nie mieszkała ze skarżącym. Interesy skarżącego zostały wystarczająco wzięte pod uwagę poprzez ograniczenie zakazu wjazdu, a mógł on ponadto złożyć wniosek o dalsze skrócenie zakazu wjazdu, w przypadku zmiany odpowiednich faktów. Skarżący nie posiadał także integracji ekonomicznej ani społecznej. Nigdy nie pracował i zasadniczo utrzymywał się z zasiłków społecznych. Co do jakichkolwiek trudności, jakie skarżący może napotkać w Turcji, wydawały się one do pokonania. W odniesieniu do jego twierdzenia, że nie zna języka tureckiego, śledztwa kryminalne w sprawie jego przestępstw wykazały, że był perfeitnie zdolny do przełączania się między niemieckim a tureckim podczas handlu narkotykami. Ponadto ustalono inną ustną komunikację w języku tureckim, na przykład dwie rozmowy telefoniczne z ojcem z więzienia. Na rozprawie ustnej przyznał również, że jego biegłość językowa poprawiła się od 2005 r. Ponadto skarżący znał tureckie warunki życia, ponieważ jako dziecko dwukrotnie odwiedził Turcję. Jego dziadek wykazywał dość tradycyjne podejście i on, aby poprawić swoje umiejętności języka tureckiego, spędził dużo czasu z rodziną od 2005 r. Nie byłby bez wsparcia w Turcji, nawet jeśli relacja z ojcem może być napięta, a inne kontakty w Turcji można by nawiązać tylko poprzez siostrę. 25 marca 2015 r. Nadreński Sąd Administracyjny odrzucił wniosek skarżącego o dopuszczenie apelacji, popierając ocenę Sądu Administracyjnego, jednocześnie biorąc pod uwagę wydarzenia, które miały miejsce od tamtej pory. 7 października 2015 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny nie przyjął skargi do rozpoznania bez podania przyczyn (nr 2 BvR 826/15). Próba deportacji skarżącego 9 października 2015 r. nie powiodła się, ponieważ skarżący nie posiadał ważnego paszportu. 17 grudnia 2015 r. skarżący złożył wniosek o azyl, powołując się na niebezpieczeństwo ponownej traumy jako przeszkodę w jego deportacji. Otrzymał tymczasowe zezwolenie na pobyt w celu prowadzenia postępowania o azyl (Aufenthaltsgestattung). Do Trybunału nie złożono żadnych informacji o obecnym stanie tych postępowań. 17 marca 2016 r. właściwy organ odrzucił wniosek skarżącego dotyczący dalszego skrócenia czasu trwania zakazu wjazdu. Skarżący odwołał się od tej decyzji do Sądu Administracyjnego. Nie podano żadnych informacji o obecnym stanie tych postępowań.


Skarżąca urodziła się w 1949 roku i mieszka w Nowym Sadzie. 1 czerwca 2004 r. skarżąca wszczęła postępowanie cywilne, dochodząc zwrotu utraconego w wyniku wypadku drogowego dochodu. 25 lutego 2008 r. Sąd Pierwszej Instancji w Nowym Sadzie wydał wyrok częściowo korzystny dla skarżącej i zobowiązał pozwanego do zapłaty jej w tym zakresie określonej kwoty. 30 października 2008 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sadzie częściowo uchylił wyrok z 25 lutego 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, utrzymując w mocy pozostałą część wyroku. 2 lipca 2010 r. Sąd Pierwszej Instancji w Nowym Sadzie oddalił powództwo skarżącej w zakresie przekazanym do ponownego rozpoznania. 30 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Nowym Sadzie częściowo utrzymał w mocy wyrok z 2 lipca 2010 r., a częściowo go zmienił, uwzględniając pewne roszczenia skarżącej. 5 lutego 2015 r. Trybunał Konstytucyjny odrzucił skargę skarżącej dotyczącą długości postępowania, biorąc pod uwagę, że sądy powszechne wydały cztery wyroki w dwóch instancjach oraz że postępowanie było skomplikowane.


Skarżący urodził się w 1961 roku i mieszka w Baku. Syn skarżącego, Urkhan Mammadov (U.M.), urodził się w 1989 roku. 7 lipca 2010 r. został powołany do wojska w celu odbycia służby wojskowej. Na żądanie władz wojskowych, przed wstąpieniem do wojska, 21 maja 2010 r. U.M. przeszedł badanie lekarskie w Rejonowej Poliklinice nr 8 w Narimanowie, gdzie stwierdzono, że cierpi na reumatyzm. W maju i czerwcu 2010 r. U.M. przeszedł dalsze badania lekarskie w Centralnym Szpitalu Pracowników Przemysłu Naftowego oraz w Instytucie Badawczym Kardiologii. Podczas tych badań nie ujawniono żadnej choroby serca ani żadnej innej choroby, która mogłaby uniemożliwić mu pełnienie służby wojskowej. 6 lipca 2010 r. U.M. przeszedł badanie lekarskie w Rejonowym Komisariacie Wojskowym w Narimanowie (urząd poboru), który uznał go za częściowo zdolnego do służby wojskowej zgodnie z art. 49 (ç) (choroba jamy nosowej) i 66 (ç) (choroba kręgosłupa) „Tabeli Chorób”. 7 lipca 2010 r. U.M. trafił do jednostki wojskowej w rejonie Bərdə, a w nieokreślonym dniu został przeniesiony do jednostki wojskowej zlokalizowanej w rejonie Şəki. 13 lipca 2010 r. U.M. zadzwonił do swojej rodziny, prosząc o dostarczenie mu niektórych rzeczy osobistych. Podczas rozmowy nie skarżył się na swój stan zdrowia. Około godziny 10:00 dnia 14 lipca 2010 r. skarżący został wezwany do Rejonowego Komisariatu Wojskowego w Narimanowie, gdzie poinformowano go o śmierci jego syna. Z akt sprawy wynika, że około godziny 5:00 dnia 14 lipca 2010 r., podczas pobudki w dormitorium koszar wojskowych, U.M. nie obudził się. W tym momencie żołnierze zorientowali się, że U.M. sapał. Wynieśli U.M. z koszar i próbowano mu udzielić sztucznego oddychania. Ponieważ jednak U.M. nie reagował, natychmiast przewieziono go do Centralnego Szpitala w Şəki, gdzie stwierdzono jego zgon. 14 lipca 2010 r. sporządzono protokół oględzin miejsca zdarzenia, podpisany przez śledczego z Wojskowej Prokuratury w Zaqatala. Protokół został podpisany również przez dwóch świadków, S.R. i A.F., którzy służyli w tej samej jednostce wojskowej, a także przez uczestnika, M.M., który również służył w tej samej jednostce wojskowej. Z protokołu wynika, że oględziny rozpoczęły się o godzinie 9:00 i zakończyły w południe. Zgodnie z protokołem nie zidentyfikowano żadnego przedmiotu istotnego dla śledztwa. Śledczy zauważył również, że łóżko U.M. zostało pościelone przez innych żołnierzy po przewiezieniu U.M. do szpitala, a podłoga w dormitorium została umyta chloriem i naftą rano, przed rozpoczęciem oględzin. 14 lipca 2010 r. zastępca wojskowego prokuratora w Zaqatala zbadał ciało U.M. i sporządził protokół z tego badania w obecności dwóch biegłych. Z protokołu wynika, że na ciele U.M. stwierdzono różne obrażenia. W szczególności w protokole wymieniono następujące obrażenia: sino-fioletowy siniak o wydłużonym kształcie, o wymiarach 8 x 3 cm, po prawej stronie dolnej części pleców; zadrapanie o wymiarach 0,8 x 0,1 cm po lewej stronie pleców; krwawienie podskórne o wymiarach 5,5 x 1 cm na górnej części prawego biodra; oraz dwa otarcia o wymiarach 0,3 x 0,1 cm i 0,5 x 0,2 cm na palcach lewej ręki. Z ciała pobrano próbki krwi i komórek i przesłano je do sądowo-biologicznych oraz histologicznych badań. Podczas badania wykonano osiemnaście fotografii ciała, które dołączono do protokołu. Rząd dostarczył Trybunałowi kopię tego protokołu wraz z czarno-białymi wersjami tych fotografii, na których nie widać żadnych śladów obrażeń na ciele. Skarżący dostarczył Trybunałowi kopię kolorowej wersji fotografii nr 5 dołączonej do protokołu. Z tej fotografii wynika, że po lewej stronie szyi, między uchem a barkiem, znajdował się siniak, a także siniak wokół lewego oka. W protokole z 14 lipca 2010 r. nie było jednak wzmianki o takich obrażeniach. 12 sierpnia 2010 r. dwaj biegli, którzy badali ciało U.M. 14 lipca 2010 r., wydali raport nr 21 z sądowo-lekarskiego badania zwłok, który uznano za załącznik do protokołu z 14 lipca 2010 r. Raport został sporządzony na podstawie badania ciała z 14 lipca 2010 r., a także wyników sądowo-biologicznych i histologicznych badań próbek pobranych z ciała oraz opinii dwóch innych specjalistów. Biegli doszli do wniosku, że biorąc pod uwagę brak obrażeń, które mogłyby spowodować śmierć, śmierć U.M. prawdopodobnie wynikła z ciężkiej niewydolności układu oddechowego spowodowanej obrzękiem grasicy i rozwojem guza mózgu. Co do obrażeń stwierdzonych na ciele, biegli stwierdzili, że nie miały one związku ze śmiercią U.M. Stwierdzili dalej, że obrażenia te zostały spowodowane twardym, tępym przedmiotem, że otarcia, siniak i krwawienie podskórne zostały najprawdopodobniej zadane od jednego do trzech dni przed śmiercią, a zadrapanie nie więcej niż tydzień przed śmiercią. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że w różnych terminach śledczy prowadzący sprawę przesłuchał szeregu żołnierzy z jednostki wojskowej, w której służył U.M. Żołnierze zeznali, że nigdy nie byli świadkami żadnego przypadku złego traktowania podczas swojej służby wojskowej. 25 sierpnia 2010 r. śledczy zarządził ekspertyzę sądową. Śledczy poprosił biegłych przeprowadzających to badanie o odpowiedź na różne pytania dotyczące przyczyny śmierci U.M. oraz istnienia jakiegokolwiek związku między poprzednimi problemami zdrowotnymi U.M. a jego śmiercią. Śledczy poprosił również biegłych o ustalenie, czy obrażenia na ciele U.M. mogły zostać odniesione, gdy wykonywał ćwiczenia fizyczne podczas swojej służby wojskowej lub gdy żołnierze próbowali go reanimować. 24 września 2010 r. biegli wydali opinię sądową nr k/82, która w dużej mierze powtórzyła ustalenia raportu z 12 sierpnia 2010 r. Biegli doszli do wniosku, że śmierć U.M. prawdopodobnie wynikła z ciężkiej niewydolności układu oddechowego spowodowanej obrzękiem grasicy i rozwojem guza mózgu, ponieważ na jego ciele nie było żadnego potencjalnie śmiertelnego obrażenia. Stwierdzili dalej, że U.M. prawdopodobnie cierpiał na tę chorobę przed wstąpieniem do wojska, ale nie było możliwe jej wykrycie podczas badań lekarskich. W odniesieniu do pytania śledczego dotyczącego pochodzenia obrażeń, biegli zauważyli, że ponieważ nie badali ciała, nie mogli udzielić jasnej odpowiedzi na to pytanie. Zaznaczyli jednak, że biorąc pod uwagę cechy morfologiczne obrażeń, z punktu widzenia medycyny sądowej możliwe jest, że zostały one odniesione, gdy U.M. wykonywał ćwiczenia fizyczne podczas swojej służby wojskowej lub gdy żołnierze próbowali go reanimować. 16 października 2010 r. śledczy z Wojskowej Prokuratury w Zaqatala odmówił wszczęcia postępowania karnego w związku ze śmiercią U.M. Powołując się na sądowo-lekarskie raporty, śledczy doszedł do wniosku, że śmierć prawdopodobnie wynikła z ciężkiej niewydolności układu oddechowego spowodowanej obrzękiem grasicy i rozwojem guza mózgu. Stwierdził dalej, że ponieważ U.M. nie skarżył się na swój stan zdrowia i nie miał wyraźnych objawów, nie było możliwe ustalenie istnienia tego problemu zdrowotnego podczas badań lekarskich, którym U.M. poddał się przed wstąpieniem do wojska. Co do obrażeń na ciele U.M., śledczy zauważył, że U.M. nigdy nie był źle traktowany podczas swojej służby wojskowej i że te obrażenia mogły zostać odniesione, gdy U.M. wykonywał ćwiczenia fizyczne lub gdy żołnierze próbowali go reanimować. 12 listopada 2010 r. skarżący złożył skargę do Wojskowego Sądu w Gandży na decyzję śledczego z 16 października 2010 r., skarżąc się na nieskuteczność śledztwa karnego. Kwestionował wnioski śledczego dotyczące przyczyny śmierci jego syna, argumentując, że U.M. nie cierpiał na żadną chorobę. W szczególności argumentował, że jeśli U.M. naprawdę zmarł na skutek obrzęku grasicy i guza mózgu, wystąpiłyby wcześniejsze objawy medyczne. Skarżący kwestionował również wyjaśnienie śledczego dotyczące pochodzenia obrażeń stwierdzonych na ciele U.M. W związku z tym podał, że chociaż biegli doszli do wniosku, że obrażenia zostały najprawdopodobniej zadane od jednego do trzech dni przed śmiercią, śledczy uznał, że obrażenia mogły zostać odniesione, gdy żołnierze próbowali reanimować U.M. 14 lipca 2010 r. 24 listopada 2010 r. Wojskowy Sąd w Gandży oddalił skargę skarżącego. Sąd powtórzył ustalenia śledczego dotyczące przyczyny śmierci i pochodzenia obrażeń stwierdzonych na ciele U.M. 7 grudnia 2010 r. skarżący odwołał się od tej decyzji, powtarzając swoje poprzednie zarzuty. Skarżył się w szczególności, że śledztwo karne nie udało się jasno ustalić przyczyny śmierci jego syna i pochodzenia obrażeń stwierdzonych na ciele U.M. 24 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Şəki oddalił odwołanie.


Skarżący urodził się w 1981 roku i mieszka w Milcovățu. W 2008 roku został skazany za kradzież z włamaniem i odbywał karę pozbawienia wolności do 30 sierpnia 2011 roku, kiedy to został warunkowo zwolniony. W latach 2007–2009 skarżący ukończył ostatnie dwa lata szkoły podstawowej (klasy III i IV) w więzieniu Rahova, w ramach programu edukacyjnego dla więźniów „Druga szansa”. Po przeniesieniu do więzienia Jilava, w okresie od maja do sierpnia 2010 roku skarżący złożył trzy wnioski do administracji więziennej z prośbą o przyjęcie do szkoły niższego szczebla (etap edukacyjny odpowiadający klasom V–VIII) jako uczeń piątej klasy. 29 lipca 2010 roku dyrektor więzienia Jilava napisał do Inspektoratu Szkół w powiecie Ilfov („inspektorat szkolny”), wskazując, że na mocy ustawodawstwa uchwalonego wcześniej w tym roku (patrz poniższy paragraf 16), więźniom zapewniano obowiązkowe kształcenie. Dołączył informacje o liczbie i poziomie wykształcenia zainteresowanych więźniów oraz poprosił inspektorat szkolny o rozważenie możliwości dostępnych dla nich w celu ukończenia obowiązkowej edukacji. W odpowiedzi z 24 sierpnia 2010 roku inspektorat szkolny poinformował dyrektora więzienia, że w Szkole Nr 1 w Jilava („szkoła”) utworzono klasę dla szkoły podstawowej oraz że w przypadku szkoły niższego szczebla konieczne jest złożenie w tej samej szkole dokumentów niezbędnych do przyjęcia więźniów, zgodnie z wymogami Rozporządzenia Ministra nr 4370/2000 w sprawie zaocznego nauczania na poziomie niższego szczebla (patrz poniższy paragraf 18). W międzyczasie administracja więzienia poinformowała skarżącego, że jego wniosek o przyjęcie został rozpatrzony i że jest on zobowiązany do przedłożenia świadectwa z poprzedniej szkoły. 2 września 2010 roku skarżący wyraził pisemną zgodę na to, by administracja więzienia wystąpiła o jego świadectwo. 21 września 2010 roku więzienie Jilava i szkoła podpisały protokół współpracy dotyczący kształcenia więźniów na poziomie podstawowym i niższym szczebla w roku szkolnym 2010/2011. W następstwie tego, 28 października 2010 roku dyrektor więzienia napisał do szkoły, prosząc o poinformowanie o dacie rozpoczęcia kursów na poziomie niższego szczebla. List stwierdzał również, że inspektorat szkolny wyraził zgodę na organizację kursów na terenie więzienia, że warunki ich organizacji zostały spełnione oraz że dodatkowe dokumenty dotyczące wcześniejszego wykształcenia więźniów zostaną przesłane do szkoły, gdy tylko będą dostępne. Tego samego dnia skarżący złożył skargę do sędziego delegowanego do nadzoru nad przestrzeganiem praw więźniów („sędziego penitencjarnego”), zarzucając, że administracja więzienia naruszyła jego prawo do edukacji. Na rozprawie w dniu 29 października 2010 roku oświadczył, że administracja więzienia wyraziła zgodę na jego wniosek o pozwolenie na naukę, ale poinformowała go, że żaden nauczyciel nie chce uczyć w więzieniu. W toku postępowania przed sędzią penitencjarnym, w liście z 4 listopada 2010 roku szkoła poinformowała administrację więzienia, że wnioski o przyjęcie więźniów nie zawierają niezbędnych dokumentów, wymaganych przez Rozporządzenie Ministra nr 4370/2000 (patrz poniższy paragraf 18). List ten wskazywał również, bez odnoszenia się do jakiejkolwiek sytuacji indywidualnej, że świadectwa zostały złożone jedynie w przypadku pięciu z szesnastu więźniów, którzy złożyli wnioski o przyjęcie. Następnie wymieniono liczbę więźniów, którzy mogli zostać potencjalnie przyjęci do klas VI–VIII i stwierdzono, że nie jest możliwe zorganizowanie nauczania każdego przedmiotu przez nauczycieli w klasie zawierającej tylko jednego ucznia, co miało miejsce w przypadku klasy VII. W liście stwierdzono również, że inspektorat szkolny został o tym odpowiednio poinformowany. W decyzji z 16 listopada 2010 roku sędzia penitencjarny oddalił skargę skarżącego jako bezzasadną. W decyzji stwierdzono, że Ustawa o edukacji i Ustawa o wykonywaniu kar (patrz poniższe paragrafy 15–16) nakładają na administracje więzienne, wspólnie z władzami oświatowymi, pozytywny obowiązek zapewnienia więźniom dostępu do obowiązkowej edukacji. Administracja więzienna podjęła wszystkie niezbędne kroki, aby zapewnić skarżącemu i innym więźniom dostęp do edukacji na poziomie niższego szczebla w więzieniu, zgodnie z prawem. W szczególności zwróciła się w odpowiednim czasie do kompetentnych instytucji, a 29 października 2010 roku przesłała do szkoły dokumenty edukacyjne skarżącego i innych więźniów oraz ich świadectwa. W związku z tym niemożność kontynuowania nauki przez skarżącego nie była przypisywalna administracji więziennej, lecz niewystarczającej liczbie uczniów, co stanowiło przeszkodę w utworzeniu klasy na poziomie niższego szczebla. Skarżący odwołał się od tej decyzji. Argumentował, że administracje więzienne są objęte wyraźnym obowiązkiem prawnym zapewnienia więźniom dostępu do edukacji na poziomie niższego szczebla, niezależnie od ich liczby. 12 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy w Bukareszcie wydał wyrok ostateczny, który utrzymał w mocy orzeczenie wydane przez sędziego penitencjarnego. Sąd ten uznał, że niemożność kontynuowania nauki przez skarżącego wynikała z sytuacji pozostającej poza kontrolą każdego, a mianowicie z niewystarczającej liczby uczniów do utworzenia klasy zgodnie z prawem.


Wnioskodawca urodził się w 1985 r. i jest obecnie zatrzymany w Sankt Petersburgu. Był podejrzewany o udział w handlu narkotykami na dużą skalę. 2 lutego 2011 r. został aresztowany. Pozostawał w areszcie w oczekiwaniu na śledztwo i proces. 6 października 2011 r. Sowiecki Sąd Rejonowy w Kazaniu („Sąd Rejonowy”) otrzymał akta sprawy i wyznaczył termin rozprawy na 19 października 2011 r. 19 marca 2012 r. Sąd Rejonowy uznał wnioskodawcę za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na dziewięć i pół roku pozbawienia wolności. Podczas procesu, który obejmował szesnaście rozpraw, wnioskodawca był przetrzymywany w metalowej klatce na sali rozpraw. Wewnątrz klatki nie było biurka, tylko drewniana ławka, co uniemożliwiało mu sporządzanie notatek podczas rozpraw. Uzbrojeni strażnicy pozostawali obok klatki dla oskarżonych. Adwokat wnioskodawcy mógł podejść do niego jedynie za zezwoleniem sądu. Wszelkie rozmowy między nimi musiały odbywać się w obecności strażników. 10 sierpnia 2012 r. Sąd Najwyższy Republiki Tatarstanu utrzymał w mocy wyrok skazujący wnioskodawcy po rozpoznaniu apelacji. Wnioskodawca uczestniczył w rozprawie za pośrednictwem wideokonferencji. Został umieszczony za metalową przegrodą sięgającą od podłogi do sufitu na terenie aresztu śledczego SIZO-3 Republiki Tatarstanu, gdzie był zatrzymany, i komunikował się z sędziami za pośrednictwem łącza wideo.