Skarżący urodził się w 1987 roku i mieszka w Moskwie. Tło faktyczne dotyczące planowania, przebiegu i rozproszenia wydarzenia publicznego na Placu Bołotnym zostało szczegółowo opisane w sprawie Frumkin przeciwko Rosji (nr 74568/12, §§ 7-65, 5 stycznia 2016 r.) oraz Jarosław Biełousow przeciwko Rosji (nr 2653/13 i 60980/14, §§ 7-33, 4 października 2016 r.). Poniżej przedstawiono stanowiska stron dotyczące okoliczności mających bezpośredni związek z niniejszą sprawą. 6 maja 2012 r. w centrum Moskwy odbyła się demonstracja publiczna pod hasłem „Marsz Milionów”, będąca protestem przeciwko domniemanym sfałszowanym wyborom prezydenckim. Wydarzenie zostało zatwierdzone przez władze miasta w formie marszu, po którym miało nastąpić zebranie na Placu Bołotnym, które miało zakończyć się o godzinie 19:30. Marsz przebiegał spokojnie i bez zakłóceń, ale gdy marszowicze przybyli na Plac Bołotny, okazało się, że barierki ustawione przez policję zwęziły wejście na miejsce zebrania, co – jak twierdzono – ograniczyło przestrzeń wyznaczoną na zgromadzenie. Aby kontrolować tłum, kordon policyjny zmusił protestujących do pozostania wewnątrz barier. Doszło do licznych starć między policją a protestującymi. O godzinie 17:30 policja zarządziła przedwczesne zakończenie zebrania i zaczęła rozpraszać uczestników. Rozproszenie protestujących z placu zajęło funkcjonariuszom około dwóch godzin. Tego samego dnia moskiewski oddział Komitetu Śledczego Federacji Rosyjskiej wszczął postępowanie karne w celu zbadania podejrzeń popełnienia masowych zamieszek i stosowania przemocy wobec policji (art. 212 § 2 i 318 § 1 Kodeksu Karnego). 18 maja 2012 r. akta zostały przekazane do centrali Komitetu Śledczego w celu dalszego śledztwa. 28 maja 2012 r. wszczęto również śledztwo w sprawie przestępstwa kryminalnego polegającego na organizowaniu masowych zamieszek (art. 212 § 1 Kodeksu Karnego). Dwie sprawy karne zostały połączone tego samego dnia. Skarżący wziął udział w demonstracji 6 maja 2012 r. na Placu Bołotnym. Został aresztowany w dniu wskazanym poniżej i oskarżony o udział w masowych zamieszkach. Skarżący został zatrzymany i sądzony z tych zarzutów, ale następnie zwolniony z odpowiedzialności na mocy Ustawy o Amnestii. Skarżący jest aktywistą politycznym i członkiem opozycyjnego ruchu o nazwie Lewy Front. 6 maja 2012 r. przybył na Plac Bołotny, aby wziąć udział w demonstracji i, jak twierdzi, nie brał udziału w żadnych zamieszkach ani starciach z policją. Po opisanych wydarzeniach skarżący nadal mieszkał pod swoim zwykłym adresem i prowadził swoją zwykłą działalność, w tym biorąc udział w autoryzowanych wydarzeniach publicznych. 10 czerwca 2012 r. skarżący został zatrzymany na podstawie podejrzenia udziału w masowych zamieszkach i stosowania przemocy wobec policji 6 maja 2012 r. 11 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy Basmanny w Moskwie przeprowadził rozprawę w sprawie wniosku organów śledczych o aresztowanie skarżącego do czasu zakończenia postępowania karnego. W związku z koniecznością dostarczenia dodatkowych dowodów popierających wniosek, sąd odroczył rozprawę i autoryzował aresztowanie skarżącego na siedemdziesiąt dwie godziny. 14 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy Basmanny zarządził areszt tymczasowy skarżącego do 10 sierpnia 2012 r. Powołał się na ciężkość zarzutów i stwierdził, że stan zdrowia skarżącego nie stoi na przeszkodzie jego aresztowaniu. Sąd Rejonowy uznał, że skarżący, wobec ryzyka kary pozbawienia wolności, może utrudniać właściwe sprawowanie wymiaru sprawiedliwości lub uciec. 19 czerwca 2012 r. postawiono skarżącemu zarzuty na podstawie art. 212 § 2 (udział w masowych zamieszkach połączonych z przemocą) Kodeksu Karnego. Zarzucono mu w szczególności rzucenie nieustalonego twardego przedmiotu w kierunku policji. 11 lipca 2012 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy postanowienie o aresztowaniu z 14 czerwca 2012 r. 8 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy Basmanny rozpoznał wniosek o przedłużenie aresztu tymczasowego skarżącego. Skarżący wystąpił o uwolnienie, argumentując, że wszystkie niezbędne czynności śledcze zostały już przeprowadzone. Złożył poręczenia osobiste od dwóch deputowanych do Dumy Państwowej w celu poparcia jego zobowiązania do stawiania się przed organami śledczymi i sądami w celu rozpoznania jego sprawy. Skarżący wnosił również o uwolnienie ze względów zdrowotnych i złożył dokument medyczny z 2004 r., z którego wynikało, że cierpi na szereg dolegliwości ocznych. Tego samego dnia Sąd Rejonowy przedłużył areszt tymczasowy skarżącego do 6 listopada 2012 r. Powołał się na przyczyny i naturę popełnionego przestępstwa, co dawało wystarczające podstawy do przypuszczenia, że skarżący może ponownie popełnić przestępstwo, wywierać wpływ i zagrażać świadkom oraz innym uczestnikom postępowania karnego, niszczyć dowody lub w inny sposób utrudniać właściwe sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Ponadto skarżący miał negatywne opinie związane z jego miejscem zamieszkania. W szczególności nie miał stałego zatrudnienia ani rodziny i był wielokrotnie pociągany do odpowiedzialności administracyjnej. Jego stan zdrowia był zadowalający i nie uzasadniał uwolnienia. Wreszcie sąd stwierdził, że w powyższych okolicznościach środek izolacyjny nie może zostać zastąpiony łagodniejszym środkiem zapobiegawczym. 12 września 2012 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy postanowienie o przedłużeniu z 8 sierpnia 2012 r. 29 października 2012 r. Sąd Rejonowy Basmanny rozpoznał nowy wniosek o przedłużenie aresztu tymczasowego skarżącego. Skarżący argumentował, że jego aresztowanie jest szkodliwe dla jego zdrowia, w szczególności dla wzroku. Powołał się ponownie na poręczenia osobiste dwóch deputowanych do Dumy Państwowej, popierając swój wniosek o łagodniejszy środek zapobiegawczy. Tego samego dnia sąd przedłużył aresztowanie skarżącego do 6 marca 2013 r. Sąd powołał się na ciężkość zarzutów i naturę przestępstwa przypisywanego skarżącemu, a także na informacje o jego osobie, a mianowicie, że nie posiada stałego zatrudnienia ani regularnego źródła dochodu i miał negatywne opinie z miejsca zamieszkania. 7 listopada 2012 r. zaktualizowano zarzuty przeciwko skarżącemu. Kwalifikacja prawna czynu pozostała niezmieniona. Zgodnie z nowym aktem oskarżenia, między godziną 16:00 a 20:00 6 maja 2012 r. na Placu Bołotnym nieustalone osoby wzywały obecnych do opuszczenia uzgodnionego obszaru zebrania i nieposłuszeństwa wobec legalnych poleceń policji, co doprowadziło do masowych zamieszek połączonych z przemocą wobec funkcjonariuszy publicznych. Między godziną 17:00 a 22:00 tego dnia skarżący brał udział w masowych zamieszkach, w szczególności wielokrotnie wykrzykiwał hasła antyrządowe. W tym okresie uczestnicy masowych zamieszek rzucali w policję kawałkami asfaltu, kamieniami, kijami i innymi przedmiotami, które trafiały w nie w różne części ciała. Skarżący, najpóźniej o godzinie 20:00, znalazł maszt flagowy i rzucił nim w nieustalonego funkcjonariusza policji, trafiając go w klatkę piersiową. 26 listopada 2012 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy postanowienie o przedłużeniu z 29 października 2012 r. 1 marca 2013 r. Sąd Rejonowy Basmanny wyraził zgodę na kolejne przedłużenie aresztu skarżącego, do 10 czerwca 2013 r. Podkreślił złożoność sprawy, powtórzył argumenty podane w poprzednich postanowieniach i zauważył, że okoliczności uzasadniające aresztowanie nie uległy zmianie. Skarżący wnosił o uwolnienie za kaucją i złożył poręczenia osobiste od znanego pisarza i dwóch dyrektorów prominentnych organizacji pozarządowych, jednak sąd uznał, że nie można zastosować łagodniejszego środka zapobiegawczego. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał postanowienie o przedłużeniu w mocy 3 kwietnia 2013 r. 23 kwietnia 2013 r. Sąd Miejski w Moskwie rozpoznał nowy wniosek o przedłużenie aresztu skarżącego i wyznaczył nowy termin na 6 lipca 2013 r., opierając się na tych samych podstawach co wcześniej. 16 maja 2013 r. Sąd Miejski w Moskwie rozpoznał odwołanie skarżącego od swojej decyzji z 23 kwietnia 2013 r. i uchylił je, uznając, że prokuratura będzie miała wystarczająco dużo czasu na wniesienie aktu oskarżenia do 10 czerwca 2013 r., dodając, że po tej dacie sąd rozprawy może rozważyć nowe przedłużenie aresztu tymczasowego skarżącego. 24 maja 2013 r. sprawa karna skarżącego została przekazana do Sądu Rejonowego Zamoskworeckiego w Moskwie w celu rozpoznania zarzutów karnych. 6 czerwca 2013 r. ten sąd wyraził zgodę na kolejne przedłużenie aresztu skarżącego, do 24 listopada 2013 r. Decyzja dotyczyła jedenastu oskarżonych. Oprócz ciężkości zarzutów, sąd oparł swoją decyzję na ustaleniach, że „przyczyny, które początkowo uzasadniały aresztowanie, nie uległy zmianie” oraz że „żadne inne środki przymusu nie zapewnią celów i zadań postępowania sądowego”. Sąd wskazał również, że stan zdrowia skarżącego nie jest niezgodny z jego przetrzymywaniem w areszcie. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał postanowienie o przedłużeniu w mocy 2 lipca 2013 r. 18 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki rozpoczął proces w sprawie karnej przeciwko dziesięciu uczestnikom demonstracji na Placu Bołotnym, oskarżonym o udział w masowych zamieszkach i popełnienie czynów przemocy wobec funkcjonariuszy policji. Skarżący złożył wniosek o uwolnienie podczas rozprawy 6 sierpnia 2013 r., ale został on odrzucony przez Sąd Rejonowy Zamoskworecki tego samego dnia. 11 września 2013 r. Rzecznik Praw Człowieka Federacji Rosyjskiej złożył skargę do Prezydium Sądu Miejskiego w Moskwie dotyczącą przedłużenia aresztu tymczasowego skarżącego i wnioskował o zastosowanie wobec niego alternatywnego środka zapobiegawczego. 1 listopada 2013 r. Sąd Miejski w Moskwie odmówił uwzględnienia wniosku Rzecznika. 19 listopada 2013 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki wyraził zgodę na kolejne przedłużenie aresztu w stosunku do dziesięciu oskarżonych, w tym skarżącego. Zarządził ich aresztowanie do 24 lutego 2014 r. z powodu ciężkości zarzutów i natury przestępstw im przypisywanych. 17 grudnia 2013 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał to postanowienie o przedłużeniu w mocy. 18 grudnia 2013 r. Duma Państwowa uchwaliła Ustawę o Amnestii, która miała zastosowanie, między innymi, do pending postępowań karnych przeciwko osobom podejrzanym i oskarżonym o przestępstwa kryminalne na podstawie art. 212 §§ 2 i 3 Kodeksu Karnego. 19 grudnia 2013 r. skarżący zwrócił się o umorzenie postępowania karnego przeciwko niemu na mocy Ustawy o Amnestii. Tego samego dnia Sąd Rejonowy Zamoskworecki uwzględnił wniosek i zwolnił go z aresztu. Skarżący cierpi na średnią krótkowzroczność, złożony krótkowzroczny astygmatyzm oraz wrodzoną kolobomę naczyniówki. Od 23 czerwca 2012 r. do 17 września 2012 r. oraz od 4 listopada 2012 r. do 29 czerwca 2013 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym IZ-77/5 w Moskwie. Po przybyciu tam został poddany badaniu lekarskiemu, które nie wykazało żadnych problemów zdrowotnych. W IZ-77/5 skarżący był przetrzymywany w celach nr 320 (do 29 czerwca 2012 r.), 406 (do 17 września 2012 r., a następnie od 4 do 30 listopada 2012 r.), 509 (do 10 grudnia 2012 r.), 506 (do 19 czerwca 2013 r.) oraz 507 (do 29 czerwca 2013 r.). Cele miały następujące cechy: Strony zgodziły się, że w większości dni liczba osadzonych w celi nie przekraczała pojemności projektowej. Zgodziły się również, że rozmiar cel i liczba aresztowanych pozwalały skarżącemu na cztery metry kwadratowe przestrzeni osobistej i że skarżący miał indywidualne miejsce do spania w każdej celi. Strony przedstawiły następujące relacje o warunkach w celach. Zdaniem skarżącego, cele były niewłaściwie oświetlone i wentylowane, były nadmiernie gorące latem i zimne zimą, wszystkie miały miskę ustępową, która była oddzielona od przestrzeni mieszkalnej plastikową przegrodą do poziomu brody, co nie zapewniało wystarczającej prywatności. Skarżący twierdził, że był stale narażony na dym tytoniowy i że chociaż okno w celi mogło być otwierane, wychodziło na dziedziniec używany do spalania odpadów i wpuszczało dymy. W związku z tym w celi panował ciągły brak świeżego powietrza, którego system wentylacyjny nie był w stanie zrekompensować. Ćwiczenia na świeżym powietrzu były ograniczone do jednej godziny dziennie. Skarżący stwierdził również, że okno było zbyt wysoko, aby zapewnić wystarczającą ilość światła do czytania lub pracy nad dokumentami. Wreszcie twierdził, że zakup czajnika elektrycznego był warunkiem dostępu do wody pitnej. Zdaniem Rządu cele były wyposażone w wentylację; stan sanitariatów był zadowalający; cele były sprzątane i pościel zmieniana raz w tygodniu; skarżący miał prawo do jednej godziny ćwiczeń na świeżym powietrzu dziennie; a cele były dezynfekowane i poddawane kontroli szkodników raz w miesiącu. Przedstawili tabele pomiarów dla aresztu śledczego, które zostały sporządzone w sierpniu 2013 r. Pokazały one, że poziom natężenia światła w celach, w których przetrzymywano skarżącego, wahał się między 152 a 264 luksów, przy normie 150 luksów. Temperatura w celach wynosiła od 26°C do 28°C, a wilgotność od 41% do 47%, podczas gdy dopuszczalny poziom wynosił odpowiednio do 28°C i 65%. Rząd zauważył również, że aresztowani mają dostęp do siłowni na pisemne żądanie. 11 lipca 2012 r. adwokat skarżącego zwrócił się do naczelnika aresztu śledczego z wnioskiem o zarządzenie badania lekarskiego dla skarżącego. Twierdził, że nastąpiło gwałtowne pogorszenie jego wzroku. 16 lipca 2012 r. społeczna komisja monitorująca miejsca zatrzymania odwiedziła IZ-77/5, a skarżący złożył skargę na nadmierny upał w swojej celi i pogorszenie wzroku. 30 lipca 2012 r. skarżący zwrócił się do naczelnika aresztu śledczego o organizację badania lekarskiego z powodu pogarszającego się wzroku. 27 sierpnia 2012 r. skarżącego zabrano na ambulatoryjną konsultację okulistyczną. Zdiagnozowano u niego wysoką krótkowzroczność, amblyopię, ezotropię oraz wrodzoną kolobomę tęczówki. Lekarz zauważył, że skarżący był ostatnio badany w październiku 2004 r. i zalecił przeprowadzenie specjalistycznego badania w celu ustalenia statusu niepełnosprawności (mediko-socjalnaja ekspertiza). 8 listopada 2012 r. naczelnik IZ-77/5 zwrócił się o kolejną konsultację okulistyczną, powtarzając skargi skarżącego na pogorszenie wzroku. 23 listopada 2012 r. skarżącego zabrano na kolejną ambulatoryjną konsultację okulistyczną, która stwierdziła brak negatywnych zmian w jego stanie zdrowia. Lekarz zalecił również wykonywanie badań oczu raz w roku. 13 grudnia 2012 r. skarżący przeszedł specjalistyczne badanie w celu uznania statusu osoby niepełnosprawnej, którego odmówiono mu. 29 marca i 19 kwietnia 2013 r. społeczna komisja monitorująca miejsca zatrzymania odwiedziła IZ-77/5, a skarżący złożył skargę na złą jakość materaca i pogorszenie wzroku. 17 września 2012 r. skarżący został przeniesiony do aresztu śledczego IZ-77/1 w Moskwie (Matrosskaja Tiszyna), który posiadał skrzydło medyczne. Skarżący przebywał tam do 4 listopada 2012 r. i przeszedł szereg badań lekarskich, w tym badania krwi, echografię, fotofluorografię klatki piersiowej i elektrokardiogram. Zdaniem skarżącego, cela więzienna miała wymiary 4 na 3,5 metra kwadratowe i mieszkało w niej czterech więźniów, w tym on sam. Okno miało wymiary 1,75 na 0,5 metra i było zbyt wysoko, aby zapewnić wystarczającą ilość światła do czytania lub pracy nad dokumentami. Sztuczne światło było blade i migotało i było włączone nawet w nocy. Nie było mechanicznej wentylacji, a cela była wilgotna, z uszkodzonymi szybami wpuszczającymi zimno. Prysznic był dozwolony raz w tygodniu, a toaleta była oddzielona od reszty celi tylko niską ścianką. Ćwiczenia na świeżym powietrzu były ograniczone do jednej godziny dziennie, a zakup czajnika elektrycznego był warunkiem uzyskania dostępu do wody pitnej. Zgodnie z zaświadczeniem wydanym przez gubernatora więzienia 13 listopada 2013 r., skarżący był przetrzymywany w celi nr 707 w IZ-77/1. Cela ta miała 16 metrów kwadratowych i mieszkało w niej czterech więźniów, w tym skarżący. Cela miała jedno okno o wymiarach 115 na 170 cm, a stan szyb był sprawdzany codziennie i naprawiany w razie potrzeby. Temperatura w celi była utrzymywana na poziomie 18°C. Sztuczne światło było zapewniane przez lampę fluorescencyjną z dwiema rurami o mocy 40 watów od 6:00 do 22:00 oraz lampę o mocy 40 watów w nocy, zgodnie z wymogami. Okna nie miały żaluzji, tylko metalową kratę z prętami metalowymi o grubości 20 mm; rozmiar oczka siatki wynosił 100 na 200 mm. Więźniowie musieli sprzątać celę każdego dnia za pomocą wybielacza chlorowego i detergentu dostarczanego przez zakład. Skarżący mógł brać prysznic raz w tygodniu przez piętnaście minut. Cela była dezynfekowana i poddawana środkom zwalczającym szkodniki regularnie. 16 października 2012 r. skarżącego zbadano komisja czterech lekarzy, w tym okulista. Wydali raport, który w zakresie istotnym brzmiał następująco:
„... Zgodnie z [dokumentacją medyczną skarżącego] z lat 1997–2004 [zdiagnozowano u niego] średnią krótkowzroczność, złożony krótkowzroczny astygmatyzm, wrodzoną kolobomę naczyniówki oraz naczyniową wrodzoną kolobomę tęczówki. Częściowy zanik nerwu wzrokowego.
Zgodnie z wynikami badania lekarskiego w [IZ-77/1] przeprowadzonego 5 października 2012 r. [ma on] wysoką krótkowzroczność prawego oka. Zez niedowidzący (amblyopia) wysokiego stopnia lewego oka, ezotropia. Wrodzona koloboma tęczówki [i] naczyniówki.
...
Nie odnotowano negatywnych zmian w porównaniu z poprzednimi raportami oceniającymi (badaniami lekarskimi).” 31 października 2012 r. społeczna komisja monitorująca miejsca zatrzymania odwiedziła IZ-77/1 w celu sprawdzenia warunków zatrzymania skarżącego. Jej raport brzmiał następująco:
„[Skarżący] jest przetrzymywany w celi w skrzydle medycznym aresztu śledczego. W celi znajdują się dwaj inni aresztowani. Cela jest jedną z najgorszych w skrzydle medycznym [IZ-77/1]. Jest zimno, kaloryfer jest letni, a szyba w oknie rozwieranym jest zepsuta. Cela nie była remontowana od dawna. Brudne, zarysowane ściany. Nie ma lodówki ani telewizora, gniazdo radia jest zepsute. [Skarżący] skarży się, że nie otrzymał żadnego leczenia w szpitalu przez trzy tygodnie. Skrzydło medyczne aresztu śledczego nie ma okulisty i został zabrany na konsultację do [szpitala miejskiego]... Zgodnie z informacją głównego lekarza skrzydła medycznego... [skarżący] ma 10% wzroku w jednym oku i 20% w drugim. Ale lekarze więzienni nie mogli zalecić jego zwolnienia... ponieważ tylko całkowicie niewidomi aresztowani są uprawnieni.
...
[Zatrzymanie skarżącego] jest szkodliwe dla jego zdrowia, jego wzrok pogarsza się z każdym dniem: w celi światło jest zawsze włączone, dniem i nocą. Światło jest blade; to jest złe dla jego wzroku.
...
Członkowie [komisji] uważają, że [zatrzymanie skarżącego]... jest sposobem na wywieranie presji w celu złożenia zeznań, jakich oczekuje śledztwo. [On] ryzykuje utratą pozostałego wzroku. Jest oczywiste, że został umieszczony w najgorszej celi, zimnej i wilgotnej, zamiast być leczonym w szpitalu. Został pozbawiony możliwości otrzymywania wizyt od rodziny i znalazł się w próżni informacyjnej, bez żadnej telewizji, radia czy prasy. Brak odpowiedniego leczenia lub opieki medycznej.” 2 listopada 2012 r. skarżącego zabrano na ambulatoryjną konsultację okulistyczną, która potwierdziła poprzednie diagnozy i nie stwierdziła zmian w stanie skarżącego. Karta wypisu (wypisnoj epikriz) wydana 4 listopada 2012 r. zawierała wyniki badań lekarskich skarżącego przeprowadzonych w IZ-77/1. Naczelnik medycznego skrzydła więzienia stwierdził, że nie ujawniły one obecności żadnego z poważnych stanów wymienionych jako niezgodne z aresztowaniem, a tym samym nie było przeszkód do aresztowania skarżącego. 30 czerwca 2013 r. skarżący został umieszczony w areszcie śledczym IZ-77/2 w Moskwie (Butyrka), gdzie przebywał do momentu zwolnienia 19 grudnia 2013 r. W IZ-77/2 skarżący był przetrzymywany w celach nr 52 (do 7 lipca 2013 r.), 01-a (do 12 lipca 2013 r.), 703 (do 2 września 2013 r.), 332 (do 19 września 2013 r.) i 327 (prawdopodobnie do momentu zwolnienia). Cele miały następujące cechy: Zdaniem skarżącego warunki w IZ-77/2 były słabe, szczególnie ze względu na brak regularnych ćwiczeń na świeżym powietrzu i niewłaściwe warunki sanitarne. W szczególności miska ustępowa była oddzielona od przestrzeni mieszkalnej tylko przegrodą sięgającą do klatki piersiowej, co nie zapewniało wystarczającej prywatności. Ponadto skarżący nie wziął prysznica po przeniesieniu do IZ-77/2 aż co najmniej do 30 lipca 2013 r., jak wskazał w swoim liście. Zdaniem Rządu warunki w celach w IZ-77/2 były następujące: toaleta była oddzielona pełną przegrodą od reszty celi, co zapewniało wymaganą prywatność; stan sanitariatów był zadowalający; cele były dezynfekowane i poddawane procedurze zwalczania szkodników raz na trzy miesiące lub w razie potrzeby; skarżący miał prawo do jednej godziny ćwiczeń na świeżym powietrzu dziennie; cela była sprzątana i pościel zmieniana co tydzień; cele były wyposażone w wymuszoną wentylację i mogły być wietrzone przez okno rozwierane. Sztuczne światło było zapewniane przez żarówkę 100-watową w ciągu dnia i 75-watową w nocy. Szyby okienne wpuszczały wystarczającą ilość światła dziennego. 12 lipca 2013 r. skarżący został umieszczony w skrzydle medycznym IZ‑77/2 w celu dodatkowego badania i korekty leczenia. Został wypisany 18 lipca 2013 r. po odmowie dalszego leczenia. Zgodnie z oświadczeniem z 7 listopada 2013 r. wydanym przez IZ-77/2, stan zdrowia skarżącego był zadowalający, a lekarze zalecili mu regularne konsultacje okulistyczne. Opis warunków zatrzymania skarżącego podczas transportu z aresztu śledczego do sądu i z powrotem był identyczny jak w sprawie Jarosława Biełousowa (cytowanej powyżej, §§ 69-73). 6 czerwca 2013 r. postępowanie sądowe rozpoczęło się w sali rozpraw nr 338 i pod koniec lipca przeniosło się do sali rozpraw nr 635 w Sądzie Miejskim w Moskwie. Oskarżeni, w tym skarżący, byli przetrzymywani w szklanych kabinach w obu salach rozpraw. Od połowy września 2013 r. do końca 2013 r. rozprawy odbywały się w Sądzie Rejonowym Nikulinskim w Moskwie w sali rozpraw nr 303, która była wyposażona w metalowe klatki. Szczegółowy opis warunków w tych salach rozpatrzenia znajduje się w sprawie Jarosława Biełousowa (tamże, §§ 74-77).


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1954, 1952, 1964, 1926, 1952, 1960 i 1956 roku i mieszkają w Doniecku. Od początku kwietnia 2014 roku uzbrojone grupy zaczęły zajmować budynki urzędów w obwodach donieckim i ługańskim oraz ogłosiły utworzenie samozwańczych podmiotów znanych jako „Doniecka Republika Ludowa” i „Ługańska Republika Ludowa” („DRL” i „ŁRL”). W odpowiedzi 14 kwietnia 2014 roku Rząd, który uważa uzbrojone grupy za organizacje terrorystyczne, autoryzował użycie siły przeciwko nim w prawnej formie „operacji antyterrorystycznej”. W czerwcu 2014 roku uzbrojone grupy zaczęły zajmować biura Narodowego Banku Ukrainy i inne regionalne instytucje finansowe w obwodach donieckim i ługańskim. 24 lipca 2014 roku ukraińska służba pocztowa Ukrposhta zawiesiła swoją działalność na terytoriach obwodów donieckiego i ługańskiego, które znajdowały się poza kontrolą Rządu, z powodu częstych ataków na swoje pojazdy i pracowników przez uzbrojone grupy. 6 sierpnia 2014 roku Narodowy Bank Ukrainy zawiesił wszystkie transakcje finansowe na terytoriach poza kontrolą Rządu (patrz poniższy paragraf 20). Siły rządowe odzyskały część terytoriów w obwodach donieckim i ługańskim, ale pewne części tych obwodów pozostały poza kontrolą Rządu od tego czasu. Jedną z części obwodu donieckiego niebędącą pod kontrolą Rządu jest miasto Donieck. 2 września 2014 roku, na skutek zmian w prawie, jurysdykcja sądów na obszarach niekontrolowanych została przeniesiona do odpowiednich sądów w sąsiednich obwodach na terytorium kontrolowanym przez Rząd (patrz poniższe paragrafy 34–36). 11 listopada 2014 roku wszystkie wypłaty świadczeń społecznych w miejscowościach obwodów donieckiego i ługańskiego, które znajdowały się poza kontrolą Rządu, zostały zawieszone (patrz poniższy paragraf 26). W grudniu 2014 roku Doniecki Sąd Administracyjny i Doniecki Sąd Administracyjny Apelacyjny zostały przeniesione do miast Słowiańsk i Kramatorsk, na terytorium kontrolowane przez Rząd (patrz poniższe paragrafy 37 i 38). Skarżący byli zarejestrowani jako odbiorcy świadczeń społecznych w różnych oddziałach Funduszu Emerytalnego Ukrainy w Doniecku. Niektórzy skarżący otrzymywali swoje świadczenia społeczne do 30 czerwca 2014 roku, inni do 31 sierpnia 2014 roku. 16 czerwca 2015 roku pierwsza i druga skarżąca zarejestrowały się w Wydziale Pracy i Polityki Społecznej rejonu Krasnoarmijskiego obwodu donieckiego (obecnie miasto Pokrowsk), kontrolowanym przez Rząd. Tego samego dnia ich świadczenia społeczne zostały przywrócone, w tym świadczenia należne im za okres od 1 lipca 2014 roku do 16 czerwca 2015 roku. Szósta skarżąca zarejestrowała się w Wydziale Pracy i Polityki Społecznej rejonu obłońskiego w Kijowie 9 września 2015 roku. Nie złożyła jednak wniosku o przywrócenie jej świadczeń społecznych. Pozostali skarżący nie zwrócili się do odpowiednich organów ds. świadczeń społecznych na terytorium kontrolowanym przez Rząd o przywrócenie ich świadczeń społecznych. Według Rządu szósta i siódma skarżąca podróżowały z Doniecka na terytorium kontrolowane przez Rząd po zawieszeniu ich świadczeń społecznych. Rząd przedłożył certyfikat ze Służby Celnej stwierdzający, że szósta i siódma skarżąca wjechały na terytorium kontrolowane przez Rząd 31 października 2015 roku, przez autoryzowany punkt kontrolny w pobliżu linii frontu między siłami ukraińskimi a uzbrojonymi grupami „DRL” w mieście Zajcewe.


Skarżący urodził się w 1972 roku. Skarżący przybył do Rosji w 1988 roku. Następnie był wielokrotnie skazywany za przestępstwa. Został zwolniony 3 grudnia 2014 r. po odbyciu ostatniej kary pozbawienia wolności. 2 grudnia 2014 r. rosyjskie Ministerstwo Sprawiedliwości wydało nakaz wykluczenia, uznając pobyt skarżącego w Rosji za niepożądany i zabraniając mu powrotu do Rosji do 2020 roku. W następstwie nakazu wykluczenia, 4 marca 2015 r. władze migracyjne wydały nakaz deportacji wobec skarżącego, a on został później aresztowany. 6 marca 2015 r. sędzia autoryzował jego dalsze zatrzymanie do 10 marca 2015 r. w celu egzekucji nakazu deportacji. Jego zatrzymanie zostało następnie przedłużone do 30 sierpnia 2015 r. 7 maja 2015 r. władze gruzińskie poinformowały rosyjską władzę migracyjną, że skarżący nie jest obywatelem Gruzji i że nie pomogą w jego powrocie do Gruzji. Skarżący został zwolniony 30 sierpnia 2015 r. po upływie ostatniego nakazu zatrzymania. 14 grudnia 2015 r. skarżącemu postawiono zarzut popełnienia wykroczenia na podstawie art. 18.8 § 3 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (KW) z powodu jego pobytu w Rosji bez wymaganych dokumentów. 15 grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy Kirowski w Sankt Petersburgu uznał skarżącego za winnego i zarządził jego administracyjne wydalenie z Rosji (bez określenia kraju docelowego). Sędzia zauważył, że skarżący jest osobą bezpaństwową, ale uznał, że musi on wypełnić ustawowy obowiązek opuszczenia Rosji, nie mając ważnej podstawy prawnej do przebywania w niej. Na koniec sędzia zarządził umieszczenie skarżącego w centrum detencyjnym dla cudzoziemców w celu egzekucji jego administracyjnego wydalenia. Od wyroku przysługiwał odwołanie w terminie dziesięciu dni od doręczenia go pozwanemu. 25 grudnia 2015 r. skarżący odwołał się, argumentując między innymi, że kara administracyjnego wydalenia nie może zostać wykonana w braku obywatelstwa gruzińskiego lub jakiegokolwiek innego i że dlatego umieszczenie go w areszcie i przetrzymywanie go tam jest nieuzasadnione. 26 stycznia 2016 r. Sąd Miejski w Sankt Petersburgu utrzymał w mocy wyrok z 15 grudnia 2015 r. Sąd odwoławczy uznał, że skarżący nadal może zostać wydany do kraju, z którego przybył do Rosji, jeśli z tym krajem istnieje porozumienie o readmisji; że może być przetrzymywany w areszcie maksymalnie przez dwa lata, co jest ustawowym okresem wykonalności kary; oraz że KW nie wymagał od sędziego rozprawy ustalenia żadnego limitu czasowego przy zarządzaniu umieszczenia w centrum detencyjnym dla cudzoziemców. 24 marca 2016 r. władze gruzińskie ponownie poinformowały rosyjską władzę migracyjną, że nie pomogą w uzyskaniu dokumentów dla powrotu skarżącego do Gruzji, ponieważ nie jest on obywatelem Gruzji i nie ma innych podstaw prawnych dla takiej pomocy. Skarżący wystąpił o ponowne przejrzenie decyzji z 15 grudnia 2015 r. i 26 stycznia 2016 r. 24 czerwca 2016 r. wiceprezes Sądu Miejskiego utrzymał je w mocy po ponownym przejrzeniu na podstawie art. 30.12 KW. 22 lipca 2016 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącego o umorzenie postępowania w celu egzekucji wyroku z 15 grudnia 2015 r. Sąd uznał, że nie ma podstawy ustawowej w KW ani w innych przepisach dla uwzględnienia takiego wniosku. 8 listopada 2016 r. Sąd Miejski utrzymał to orzeczenie w mocy. Tymczasem, 1 sierpnia 2016 r., powołując się na art. 5 § 4 Konwencji, skarżący złożył wniosek o zwolnienie i ponownie wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pismem z 2 sierpnia 2016 r. sędzia Sądu Rejonowego zwrócił jego wniosek bez rozpoznania. Skarżący złożył skargę indywidualną do rosyjskiego Trybunału Konstytucyjnego (patrz punkt 29 poniżej). 5 czerwca 2017 r. prawnik skarżącego złożył wniosek do Sądu Rejonowego Kirowskiego w Sankt Petersburgu w celu uzyskania zwolnienia skarżącego, powołując się na powyższe orzeczenie konstytucyjne. 22 czerwca 2017 r. Sąd Rejonowy zarządził jego zwolnienie. Od 15 grudnia 2015 r. do 5 sierpnia 2016 r. (kiedy wniosek został złożony do Trybunału) a następnie aż do 22 czerwca 2017 r. skarżący był przetrzymywany w Centrum Tymczasowego Zatrzymania Cudzoziemców (Центр временного содержания иностранных граждан) w Krasnoje Sieło. Od daty początkowej do połowy lutego 2016 r. był przetrzymywany w celi nr 404, a od połowy lutego do 3 sierpnia 2016 r. przebywał w celi nr 403. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, każda cela miała osiemnaście metrów kwadratowych i pomieściła cztery osoby. Cele były wyposażone w półki przyłóżkowe i łóżka, ale nie było w nich krzeseł, stołów ani innego mebla. 3 sierpnia 2016 r. skarżący został przeniesiony do celi nr 304, mającej osiem metrów kwadratowych, gdzie był przetrzymywany sam. Od końca września 2016 r. do 17 stycznia 2017 r. dzielił celę nr 706, mającą dziesięć metrów kwadratowych, z innym zatrzymanym. Od 17 do 22 stycznia przebywał w celi nr 405, a od 22 stycznia do 22 czerwca 2017 r. był przetrzymywany w celi nr 406 z trzema innymi zatrzymanymi. W okresie jego uwięzienia do 3 sierpnia 2016 r. skarżący był zamknięty w celi przez większość czasu, zabierany na dziedziniec (mający około piętnaście metrów kwadratowych) co drugi dzień na dziesięć do piętnastu minut. Był tam zabierany co trzeci dzień od początku 2017 r. Dziedziniec nie miał wyposażenia do sportu ani zajęć rekreacyjnych, nie miał ławek ani schronienia przed deszczem lub śniegiem. Toalety w celach były oddzielone od głównej przestrzeni stałą przegrodą. Nie było właściwej, ceramicznej miski toaletowej, tylko „dziura” ze spłuczką ustawioną na małej podstawie, więc toalety trzeba było używać w pozycji kucanej. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, przegroda nie była wystarczająco wysoka i obszar toalety pozostawał widoczny. Były również nieprzyjemne zapachy. Prysznice były dostępne przez dziesięć minut co czwarty dzień w 2016 r. i raz na siedem do dziesięciu dni od początku 2017 r. Nie było możliwości prania lub suszenia ubrań i nie dostarczano papieru toaletowego, pasty do zębów, mydła ani podobnych rzeczy. Pościel była zmieniana raz w miesiącu. Następnie skarżący również stwierdził, że cele zostały opanowane przez pluskwy, karaluchy i myszy, chociaż nie było jasne, do jakiego okresu czasu się odnosił. Złożył fotografię pokazującą dwie schwytane myszy w pojemnikach. Jedzenie było przywożone do cel, ale było zimne, szczególnie zimą, i przeciętnej jakości. W braku stołów zatrzymani musieli jeść na swoich łóżkach. Nie było dostawy wody pitnej i nie było możliwości zagotowania wody ani ugotowania jedzenia. Nie było możliwości zakupienia jedzenia. Pozwolono mu opuszczać cele 304 i 706 i poruszać się w obrębie korytarza i obszaru prysznicowego, ale zabroniono mu wchodzenia do innych cel. W centrum detencyjnym nie zapewniono radia, telewizji, gazet ani podobnych rzeczy. Skarżący i jego współwięźniom najwyraźniej pozwolono posiadać telewizor podczas jego ostatniego okresu zatrzymania. Skarżący złożył kilka fotografii cel, oświadczenie napisane przez jego współwięźnia po marcu 2017 r., oświadczenie od zatrzymanego napisane w 2015 r. i ostatni raport prasowy o centrum detencyjnym. W listopadzie 2016 r. placówka detencyjna została odwiedzona przez członków komisji nadzoru publicznego. Zauważyli, że toalety (składające się z „dziury”) w celach na czwartym piętrze były oddzielone od głównej przestrzeni niską przegrodą lub zasłoną i że nie było możliwe włączanie i wyłączanie świateł z wnętrza cel. Zauważyli również, że centrum detencyjne nie miało dziedzińca dla zatrzymanych. Zgodnie z informacją Rządu, na luty 2017 r. skarżący był przetrzymywany w celi nr 403, która miała 27,4 metra kwadratowego (a nie osiemnaście, jak złożył skarżący). Cela była wyposażona w toaletę, umywalkę z ciepłą i zimną wodą, łóżka i stół. Główne światła były wyłączane w nocy. Centrum detencyjne miało bibliotekę i zatrzymani mogli pożyczać książki. Jedzenie było przygotowywane i dostarczane przez zewnętrzną firmę cateringową. Ciepłe jedzenie było przywożone w specjalnych pojemnikach.


Skarżący urodził się w 1963 roku i mieszka w Chorłach. W chwili zdarzenia skarżący był przewodniczącym Rady Wsi Chorły. 8 maja 2007 r. podpisał zezwolenie pozwalające przedsiębiorcy, Ya., na ustawienie namiotu z automatami do gier we wsi. To zezwolenie nie miało na sobie oficjalnej pieczątki. Zdaniem skarżącego nie zostało ono opieczętowane, ponieważ księgowa rady przebywała na służbowej delegacji i miała pieczątkę przy sobie. Jednakże, według ustaleń sądu w sprawie karnej przeciwko skarżącemu (patrz poniżej), skarżący powiedział Ya., że zezwolenie zostanie opieczętowane po otrzymaniu 20 000 hrywien ukraińskich (UAH – około 3800 euro (EUR)). 14 maja 2007 r. Ya. złożył zawiadomienie na policję. Tego samego dnia otrzymał sprzęt do nagrywania dźwięku i obrazu oraz oznaczone banknoty. Gdy wszedł do biura skarżącego, skarżący pokazał mu kartkę z czymś napisanym, wskazał na przystanek autobusowy za oknem i powiedział: „Tam jest człowiek”. Ya. poszedł na przystanek i przekazał pieniądze V., który tam stał. Później policjanci zabezpieczyli oznaczone banknoty u V. w obecności I. i L. Tego samego dnia wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącemu o żądanie łapówki. O godz. 19:00 dnia 14 maja 2007 r. skarżący został aresztowany. 16 maja 2007 r. postawiono mu zarzut przyjęcia łapówki. 17 maja 2007 r. Sąd Rejonowy w Komsomolsku („Sąd Rejonowy”) zastosował tymczasowe aresztowanie skarżącego do 24 maja 2007 r. Sąd stwierdził, że brak jest informacji o wcześniejszych wyrokach skazujących skarżącego, o ile takie istnieją, lub o jego sytuacji rodzinnej, stanie zdrowia itp.; w związku z tym sąd „nie mógł zastosować środka zapobiegawczego, takiego jak tymczasowe aresztowanie”. Od tego orzeczenia nie przysługiwał odwołanie. 22 maja 2007 r. Sąd Rejonowy zastosował wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie, ponieważ został oskarżony o popełnienie poważnego przestępstwa i mógł uciec, utrudniać śledztwo lub kontynuować działalność przestępczą. Skarżący odwołał się. Jego adwokat wskazał, że wnioskując o aresztowanie skarżącego, prokuratura nie zastosowała się do decyzji sądu z 17 maja 2007 r. (patrz punkt 12 powyżej) i złożyła jedynie dokumenty odnoszące się do braku wcześniejszych wyroków skazujących oraz zadowalającego stanu zdrowia skarżącego. Adwokat argumentował dalej, że skarżący nie popełnił żadnego przestępstwa, nie było wskazań, że ucieknie lub utrudni śledztwo, jego stan zdrowia nie był zadowalający, a członkowie rady i mieszkańcy wsi podpisali petycję o jego uwolnienie. 1 czerwca 2007 r. Chersoński Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy decyzję z 22 maja 2007 r. (patrz punkt 13 powyżej). Sąd zauważył, że w aktach sprawy znajduje się materiał potwierdzający chęć skarżącego „wyjazdu do Rosji do brata”. Zauważył również, że mógłby utrudniać śledztwo, wykorzystując swoje stanowisko służbowe. 27 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy zwolnił skarżącego za kaucją. 16 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy ponownie zastosował wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie na wniosek prokuratora. Odpowiednia decyzja brzmi następująco:
„Dnia 16 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy w Komsomolsku obwodu Chersońskiego... ustalił:
Sprawa karna dotycząca oskarżenia [skarżącego] na podstawie art. 368 ust. 2 Kodeksu Karnego Ukrainy toczy się przed Sądem Rejonowym w Komsomolsku w Chersoniu.
Prokurator wnosił o zmianę środka zapobiegawczego wobec [skarżącego] w związku z faktem, że [skarżący], wykorzystując publikacje w ... gazecie, wywiera presję na świadków w sprawie (K. i A.), którzy nie zostali jeszcze przesłuchani przez sąd rozpoznający sprawę. [Może to] wpłynąć na prawdomówność ich zeznań oraz na ich stawienie się przed sądem. Na rozprawie prokurator przedstawił dodatkowe dowody potwierdzające fakt wywierania presji przez [skarżącego] na I., świadka, oraz na pokrzywdzonego, Ya.
Po wysłuchaniu wyjaśnień prokuratora, a także [skarżącego] i jego adwokatów, sąd uznał, że wniosek należy uwzględnić z następujących przyczyn.
[Skarżący] jest oskarżony o popełnienie przestępstwa na podstawie art. 386 ust. 2 Kodeksu Karnego Ukrainy. Kara przewidziana za to przestępstwo to pozbawienie wolności na okres od pięciu do dziewięciu lat. 27 lipca 2007 r. ... kaucja została wybrana jako środek zapobiegawczy wobec [skarżącego].
Zgodnie z art. 148 Kodeksu Postępowania Karnego, środki zapobiegawcze stosuje się wobec oskarżonego w celu zapobieżenia próbom... utrudniania ustalenia prawdy w sprawie karnej. ... Środki zapobiegawcze stosuje się, jeśli istnieją wystarczające podstawy, by uznać, że oskarżony będzie próbował uciec od procesu lub utrudnić ustalenie prawdy w sprawie.
[Skarżący] nie był karany, popełnił poważne przestępstwo związane z jego działalnością zawodową jako przewodniczącego Rady Wsi Chorły, został obecnie odsunięty od stanowiska i odpowiednio nie może kontynuować działalności przestępczej, [oraz] cieszy się dobrą opinią w miejscu pracy i zamieszkania. Sąd jest jednak przekonany, że [skarżący], działając przez nieustalone osoby, podjął kroki mające na celu utrudnienie ustalenia prawdy w sprawie w toku rozpoznawania jego sprawy przez sąd.
Tym samym, zgodnie ze złożonymi 28 grudnia 2007 r. oświadczeniami pokrzywdzonego, Ya., oraz świadka I., nieznane osoby działające w imieniu [skarżącego] wywierały na nich presję psychologiczną, próbując zapobiec ich stawieniu się na rozprawie 29 grudnia 2007 r.
Powyższy fakt stanowi dowód naruszenia przez [skarżącego] jego zobowiązań.
Mając na uwadze, że postępowanie sądowe w sprawie karnej nadal trwa, że świadkowie K. i A. nie zostali jeszcze przesłuchani oraz że może zaistnieć potrzeba dodatkowego przesłuchania świadka I. i pokrzywdzonego Ya., sąd uznał, że wniosek prokuratora jest uzasadniony i powinien zostać uwzględniony w celu zapobieżenia dalszemu możliwemu wywieraniu presji na świadków i pokrzywdzonego, a tym samym wyeliminowania przeszkód w ustaleniu prawdy w sprawie ...
Biorąc pod uwagę powyższe,... sąd orzeka o zmianie środka zapobiegawczego wobec [skarżącego] ...”
W tym samym dniu Przewodniczący Sądu Rejonowego odrzucił wniosek adwokata skarżącego o wyłączenie sędziego rozpoznającego sprawę z powodu stronniczości. Stwierdził, że wyrażenie „popełnił poważne przestępstwo” użyte przez sąd dotyczyło „kwalifikacji prawnej czynu, o który oskarżono skarżącego” i nie oznaczało, że sąd był stronniczy. 23 stycznia 2008 r. Chersoński Sąd Apelacyjny odmówił skarżącemu zgody na odwołanie się od decyzji z 16 stycznia 2008 r. o zastosowaniu tymczasowego aresztowania (patrz punkt 17 powyżej), ponieważ od tej decyzji nie przysługiwało odwołanie. 15 i 22 lutego 2008 r. skarżący bezskutecznie zwracał się do sądu o zmianę środka zapobiegawczego na nieizolacyjny. 29 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy zwolnił skarżącego za kaucją. Sąd ustalił, że Ya. i I. złożyli 28 grudnia 2007 r. zawiadomienie na policję, że zostali zagrożeni przez osoby im nieznane. Jednakże do 29 lutego 2008 r. policja nie przeprowadziła dalszego śledztwa w tej sprawie, dlatego postanowiono o zwolnieniu skarżącego. 16 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy skazał skarżącego na pięć lat pozbawienia wolności za przyjęcie łapówki. Skarżący odwołał się, argumentując między innymi, że w jego przypadku naruszono zasadę domniemania niewinności. 24 czerwca 2008 r. Chersoński Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego. 26 lutego 2009 r. Sąd Najwyższy Ukrainy odrzucił kasację skarżącego. Skarżący odbywał karę w Kolonii Karnej nr 10 w Darijiwce („więzienie”) od 16 lipca 2008 r. do 14 marca 2011 r. Zdaniem skarżącego w pomieszczeniach mieszkalnych przebywało do dziewięćdziesięciu więźniów. Nie było wentylacji. Urządzenia sanitarne znajdowały się w piwnicy, która była stale zalewana przez wody gruntowe. Na 300 przetrzymywanych przypadało pięć umywalek i trzy kranów. W nocy nie było prądu ani światła. Jedzenie było bardzo niskiej jakości, a woda była niezdatna do picia. Zdaniem Rządu skarżący był przetrzymywany w bloku o powierzchni 271,7 metrów kwadratowych, zaprojektowanym dla maksymalnie dziewięćdziesięciu więźniów, w wyniku czego każdy więzień miał nie mniej niż 3 metry kwadratowe przestrzeni dla siebie. Nie przedstawili żadnych faktów ani komentarzy odnoszących się do pozostałej części skargi skarżącego.


Skarżący urodził się w 1992 roku i mieszka w Twerze. Fakty sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. 7 maja 2009 r. skarżący i jego kolega z klasy A. zostali aresztowani pod zarzutem spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu chłopca ze swojej szkoły. Przyznali się do popełnienia czynu. Skarżący został początkowo zwolniony pod nadzorem rodziców, podczas gdy A. został tymczasowo aresztowany. Następnego dnia wycofali swoje zeznania. 16 listopada 2009 r., po tym jak śledczy przekwalifikował ich czyn na bardziej poważne przestępstwo, Sąd Rejonowy w Zawołżsku w Twerze zarządził umieszczenie skarżącego w areszcie, powołując się na ciężar zarzutów oraz fakt, że wycofał się z zeznań. Sąd Rejonowy uznał ten ostatni element za równoznaczny z ryzykiem utrudniania postępowania. 11 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Twerze utrzymał w mocy postanowienie o areszcie na skutek odwołania, stwierdzając następująco:
„[Fakt, że oskarżony] ma stałe miejsce zamieszkania, mieszka z rodziną, uczy się w szkole średniej i nie był karany, nie stanowi podstawy do bezwarunkowego odrzucenia wniosku śledczego [o zastosowanie aresztu] w świetle skrajnej powagi zarzutów.” 12 stycznia 2010 r. Sąd Rejonowy przedłużył okres dopuszczalnego aresztowania, wskazując, że skarżący „zmienił swoje podejście do popełnionego czynu od wyraźnego przyznania się do całkowitego zaprzeczenia”. W opinii sądu oznaczało to, że skarżący mógłby ingerować w przebieg sprawy, gdyby został zwolniony. Sąd Rejonowy dodał również, że środek zapobiegawczy w postaci aresztu był niezbędny „w celu zapewnienia wykonania wyroku”. 3 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy utrzymał w mocy ocenę Sądu Rejonowego na skutek odwołania, w szczególności jego ustalenie, że nieizolacyjny środek zapobiegawczy nie byłby wystarczający, aby zapewnić wykonanie wyroku. 20 stycznia 2010 r. prowadzący sprawę skarżącego śledczy odmówił rodzicom zgody na wizytę u syna, uzasadniając to w następujący sposób:
„Śledztwo wyznaczyło pana W. Smirnowa, ojca pana A. Smirnowa, na pełnomocnika nieletniego oskarżonego. Jednakże śledztwo uważa, że pan W. Smirnow wykorzystuje wszelkie środki, aby ingerować w postępowanie karne ze względu na swoje osobiste interesy; nie stawiał się na wezwania śledczego ani sądu i powoduje wszelkiego rodzaju opóźnienia w postępowaniu. Śledztwo uważa, że takie zachowanie ze strony pana W. Smirnowa może wywrzeć negatywny wpływ na oskarżonego pana A. Smirnowa, a także utrudniać ustalenie prawdy w sprawie karnej.” 25 stycznia 2010 r. nadzorujący prokurator odrzucił skargę ojca skarżącego na decyzję śledczego, przypominając, że udzielenie zgody na wizytę u aresztowanego leży w uznaniu śledczego, a nie jest obowiązkiem prawnym, a argumenty za odmową zgody były „przekonujące i dobrze uzasadnione”. 3 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy wydał kolejne postanowienie o przedłużeniu aresztu, stwierdzając, że skarżący został oskarżony o szczególnie poważne przestępstwo i że okoliczności uzasadniające zastosowanie środka izolacyjnego nadal zachodzą. 19 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy utrzymał to postanowienie w mocy na skutek odwołania. Ostatnie postanowienie o przedłużeniu z 11 marca 2010 r. odnosiło się do ciężaru zarzutów przeciwko obu współoskarżonym, bez rozróżniania ich indywidualnych sytuacji. Wyrokiem z 25 marca 2010 r. Sąd Okręgowy uznał skarżącego i jego współoskarżonego za winnych usiłowania zabójstwa i skazał każdego z nich na pięć lat pozbawienia wolności. 9 czerwca 2010 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał wyrok w mocy. W okresie od listopada 2009 r. do lipca 2010 r. rodzice skarżącego odwiedzili go w więzieniu łącznie szesnaście razy. Wszystkie wizyty odbywały się pod nadzorem strażnika, podczas gdy skarżący był oddzielony od rodziców szklaną przegrodą.


Skarżący urodzili się w 1987 i 1986 roku i mieszkają odpowiednio w Gümüşhane i Erzincan. 18 maja 2007 r. skarżący wzięli udział w odczytaniu oświadczenia prasowego upamiętniającego İbrahima Kaypakkayę, lidera TKP/ML (Tureckiej Partii Komunistycznej – marksistowsko-leninowskiej), który zmarł w 1973 roku, rzekomo na skutek tortur w policyjnym areszcie. 7 stycznia 2008 r. prokurator w Erzurum wszczął postępowanie karne przeciwko piętnastu osobom, w tym skarżącym, oskarżając ich o rozpowszechnianie propagandy na rzecz TKP/ML na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o zapobieganiu terroryzmowi (ustawa nr 3713). Zgodnie z aktem oskarżenia, podczas zgromadzenia drugi skarżący odczytał deklarację prasową zawierającą wypowiedzi wychwalające TKP/ML oraz İbrahima Kaypakkayę, a demonstranci skandowali następujące hasła: „İbrahim jest naszym liderem”, „Nasza walka trwa i będzie trwać”, „İbrahim Kaypakkaya jest nieśmiertelny”, „Precz z USA” oraz „Utopimy faszyzm we krwi, którą przelał”. Grupa niosła również transparent z napisem „İbrahim Kaypakkaya jest nieśmiertelny – Partizan”. 31 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Erzurum uznał skarżących za winnych zarzucanych im czynów i skazał każdego z nich na dziesięć miesięcy pozbawienia wolności na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy nr 3713. W wyroku sąd stwierdził, że skarżący rozpowszechniali propagandę na rzecz TKP/ML, biorąc pod uwagę, że drugi skarżący odczytał oświadczenie prasowe, a pierwszy skarżący skandował hasła. Sąd oparł wyrok na opinii biegłego dotyczącej nagrania wideo ze wspomnianego zgromadzenia publicznego wykonanego przez policję. Biorąc pod uwagę dobre zachowanie skarżących podczas procesu oraz fakt, że nie byli oni wcześniej karani, sąd zawiesił ogłoszenie wyroku skazującego pod warunkiem, że nie popełnią oni innego umyślnego przestępstwa w okresie pięciu lat, na podstawie art. 231 Kodeksu postępowania karnego (hükmün açıklanmasının geri bırakılması). Skarżący wnieśli zażalenie na decyzję z 31 marca 2009 r. W swoim piśmie stwierdzili, że sąd pierwszej instancji błędnie zinterpretował fakty i prawo oraz wnioskowali o uniewinnienie od postawionych im zarzutów. Ponadto stwierdzili, że ich ściganie stanowiło naruszenie art. 10 Konwencji. 20 lipca 2009 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakır stwierdził, że zastosowanie art. 231 Kodeksu postępowania karnego w niniejszej sprawie było zgodne z prawem krajowym i oddalił zażalenie skarżących bez badania merytu sprawy. Decyzja ta została doręczona skarżącym 5 sierpnia 2009 r.


Pierwszy skarżący urodził się w 1956 roku i mieszka w Cetyni. Drugi skarżący został założony w Cetyni w 1990 roku. Pierwszy skarżący jest założycielem, jedynym właścicielem i dyrektorem wykonawczym drugiego skarżącego. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić następująco. 1 lipca 2013 r. wierzyciel upadłościowy X (stečajni povjerilac) wniósł do Sądu Gospodarczego (Privredni sud) w Podgoricy o otwarcie postępowania upadłościowego (stečajni postupak) wobec drugiego skarżącego. W postępowaniu przed Sądem Gospodarczym drugiego skarżącego reprezentowali pierwszy skarżący oraz prawnik należycie upoważniony przez tego ostatniego. 27 grudnia 2013 r. Sąd Gospodarczy otworzył postępowanie upadłościowe wobec drugiego skarżącego i, między innymi, ustanowił syndyka (stečajni upravnik). 23 stycznia 2014 r. drugi skarżący, za pośrednictwem prawnika, wniósł odwołanie od decyzji Sądu Gospodarczego. 18 marca 2014 r. Sąd Apelacyjny (Apelacioni sud) w Podgoricy odrzucił odwołanie (žalba se odbacuje) jako wniesione przez osobę nieuprawnioną, ponieważ prawnik nie został ustanowiony przez syndyka. Sąd powołał się na artykuły 75 i 76 Ustawy o Upadłości (patrz akapity 17-18 poniżej). Orzeczenie to zostało doręczone skarżącym 17 kwietnia 2014 r. 12 maja 2014 r. skarżący wnieśli skargę konstytucyjną. 13 maja 2014 r. przedstawiciel skarżących złożył inicjatywę do Sądu Konstytucyjnego (Ustavni sud) wnosząc o ocenę konstytucyjności artykułu 76 Ustawy o Upadłości obowiązującej wówczas. W aktach sprawy brak informacji o wyniku tej inicjatywy. 23 lipca 2014 r. Sąd Konstytucyjny odrzucił skargę konstytucyjną skarżących z powodu „niezłożenia jej przez stronę postępowania krajowego lub przez osobę uprawnioną do wniesienia odwołania w imieniu osoby, której prawa i wolności zostały naruszone”. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącym 15 października 2014 r.


Skarżący urodził się w 1961 roku i mieszka w Bijeli, w Czarnogórze. 1 marca 2012 r. Sąd Pierwszej Instancji w Herceg Novi wydał wyrok korzystny dla skarżącego i nakazał pracodawcy skarżącego, spółce „Vektra Boka” AD Herceg Novi (zwanej dalej „dłużnikiem”), przeprowadzenie zmiany podziału działek na cele budowy mieszkań. Wyrok ten stał się prawomocny 21 grudnia 2012 r. 15 stycznia 2013 r. skarżący zwrócił się o egzekucję powyższego wyroku, a Sąd Pierwszej Instancji w Herceg Novi wydał nakaz egzekucyjny 31 stycznia 2013 r. 12 czerwca 2015 r. Sąd Gospodarczy otworzył postępowanie upadłościowe wobec dłużnika. 28 stycznia 2016 r. Sąd Pierwszej Instancji w Herceg Novi przekazał sprawę do Sądu Gospodarczego w celu dalszego rozpoznania. 22 marca 2016 r. Sąd Gospodarczy zawiesił (obustavio) egzekucję na skutek otwarcia postępowania upadłościowego, a decyzja ta stała się prawomocna 11 maja 2016 r. Wyrok ten pozostaje niewykonany do dnia dzisiejszego. 8 lutego 2013 r. skarżący wszczął postępowanie administracyjne, zmierzające do wykreślenia z księgi wieczystej sprzecznych tytułów własności na podstawie powyższego wyroku. 29 lipca 2015 r. Dyrekcja Nieruchomości umorzyła (prekinuo) postępowanie administracyjne, ponieważ Sąd Gospodarczy wszczął postępowanie upadłościowe wobec dłużnika. 7 września 2015 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższej decyzji. Sprzeciw ten został odrzucony przez Dyrekcję Nieruchomości 5 października 2015 r. jako wniesiony po terminie. Postępowanie administracyjne wciąż trwa. W nieokreślonym dniu 2003 r. skarżący wszczął odrębne postępowanie cywilne przeciwko dłużnikowi, jako jego byłemu pracodawcy, domagając się przywrócenia do pracy i odszkodowania. Po trzech zwrotach sprawy, 3 marca 2014 r. Sąd Pierwszej Instancji w Herceg Novi wydał wyrok korzystny dla skarżącego. 22 września 2015 r. Sąd Wyższy utrzymał wyrok w mocy co do meritum, ale uchylił go w zakresie kosztów. 31 października 2016 r. Sąd Pierwszej Instancji w Herceg Novi przekazał sprawę do Sądu Gospodarczego w celu dalszego rozpoznania na skutek wszczęcia postępowania upadłościowego wobec dłużnika. 22 lutego 2017 r. Sąd Gospodarczy orzekł częściowo na korzyść skarżącego w zakresie kosztów. Strony nie poinformowały Sądu, kiedy decyzja Sądu Gospodarczego stała się prawomocna i kiedy została doręczona skarżącemu.


Skarżący urodził się w 1959 roku i mieszka w Moskwie. Okoliczności spraw, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. 24 listopada 2006 r. skarżący, właściciel i dyrektor generalny dużego producenta nabiału, został oskarżony o oszustwo na dużą skalę i pranie pieniędzy oraz wezwany na przesłuchanie. Nie stawił się na kilka pierwszych przesłuchań, a śledczy umieścił jego nazwisko na liście osób ukrywających się przed wymiarem sprawiedliwości. 26 stycznia 2007 r. śledczy, działając na podstawie informacji, że skarżący uciekł za granicę, zwrócił się do Sądu Rejonowego Ostankinskiego w Moskwie o nakaz aresztowania. Rozprawa w sprawie aresztowania została wyznaczona na 1 lutego 2007 r. Adwokaci skarżącego zostali powiadomieni o dacie i godzinie rozprawy w dniu poprzednim, ale nie stawili się i poprosili śledczego o odroczenie rozpatrzenia jego wniosku, ponieważ byli zajęci w innych postępowaniach. Sąd Rejonowy wyznaczył obrońcę z urzędu do reprezentowania nieobecnego skarżącego, przeprowadził rozprawę i wydał nakaz aresztowania, powołując się na fakt ucieczki skarżącego na Ukrainę, a stamtąd na Węgry, ciężar zarzutów przeciwko niemu oraz ryzyko ingerencji w śledztwo. 9 lutego 2007 r. adwokaci skarżącego odwołali się. 15 lutego 2007 r. skarżący został aresztowany w Moskwie. 19 marca 2007 r. Sąd Miejski w Moskwie rozpoznał odwołanie od nakazu aresztowania. Skarżący i jego adwokaci byli obecni na rozprawie. Uznając, że ryzyka ucieczki i utrudniania śledztwa zostały wystarczająco ustalone, Sąd Miejski utrzymał nakaz aresztowania w mocy. Aresztowanie skarżącego zostało później przedłużone dziewięciokrotnie. Skarżący odwoływał się od każdego z nakazów aresztowania, składając pisma odwoławcze w ciągu od dwóch do dziesięciu dni od daty rozprawy. Sądom odwoławczym zajmowało od dwudziestu sześciu do sześćdziesięciu dni rozpatrzenie skarg. Ostatni nakaz aresztowania z 25 lipca 2008 r. został uchylony w drodze odwołania przez Sąd Najwyższy 2 października 2008 r. Sąd Najwyższy uznał, że nie ma dowodów potwierdzających ryzyko ucieczki lub ingerencji w wymiar sprawiedliwości. Śledztwo trwało ponad dwa lata, z czego skarżący spędził ponad półtora roku w areszcie. Sąd Najwyższy stwierdził, że postępowanie trwało nieuzasadnienie długo i zarządził zwolnienie skarżącego za kaucją. Będąc w areszcie, skarżący poprosił śledczego o pozwolenie na wizyty matki, żony i dzieci, a także wizyty duszpasterskie dwóch prawosławnych kapłanów, A. i S. Za zgodą śledczego matka i córki skarżącego odwiedziły go dwukrotnie w kwietniu i maju 2007 r. W sierpniu i wrześniu 2007 r. śledczy przesłuchał jego żonę i matkę jako potencjalnych świadków, ale odmówiły zeznań, powołując się na konstytucyjne prawo do odmowy zeznań przeciwko sobie. Śledczy odrzucił kolejne wnioski skarżącego o spotkanie z rodziną, stwierdzając, że takie wizyty mogą „mieć negatywny wpływ na przebieg śledztwa”. Jeśli chodzi o prawosławnych kapłanów, 29 marca 2007 r. śledczy powołał się na tę samą podstawę, aby odmówić wizyty S. 30 sierpnia 2007 r. śledczy ponownie odmówił wizyty duszpasterskiej, stwierdzając, że skarżący powinien zamiast tego spotkać się z kapelanem więziennym. Pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o sądową kontrolę ograniczeń wizyt. 24 października 2007 r. i 6 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy Twerski uznał odmowę wizyt duszpasterskich za legalną i uzasadnioną, stwierdzając, że śledczy ma pełną swobodę w decydowaniu, czy takie wizyty są sprzeczne z interesami śledztwa. 18 czerwca 2008 r. Sąd Miejski utrzymał to ostatnie orzeczenie w mocy na skutek odwołania, stwierdzając, że ograniczenie praw religijnych jest nieodłącznym skutkiem aresztowania tymczasowego. Jeśli chodzi o wizyty rodzinne, 30 października 2007 r. Sąd Rejonowy Twerski uwzględnił skargę skarżącego częściowo, uznając, że:
(a) ograniczenia wizyt żony i matki skarżącego w okresie po przesłuchaniu ich przez śledczego jako świadków w postępowaniu karnym były legalne i pozostawały w uznaniu śledczego;
(b) ograniczenia wizyt żony i matki w okresie poprzedzającym nie były uzasadnione, ale nie można było przyznać skarżącemu środków naprawczych, ponieważ zostały im już nadane status świadków, a śledczy może chcieć ponownie ich przesłuchać w pewnym momencie;
(c) ograniczenia wizyt dzieci skarżącego nie były uzasadnione, a śledczy miał obowiązek naprawić naruszenie praw skarżącego. 10 grudnia 2007 r. przedstawicielka skarżącego przed Trybunałem, pani Kostromina, zwróciła się do dyrektora aresztu śledczego z prośbą o pozwolenie na spotkanie ze skarżącym i przedstawiła dokumenty potwierdzające jej status. Jej wniosek został przekazany śledczemu. 24 stycznia 2008 r. pani Kostromina złożyła skargę do Sądu Rejonowego Preobrażenskiego, twierdząc, że dyrektor więzienia powinien był zezwolić na jej wizytę bez żadnych ograniczeń, na podstawie art. 34 Konwencji gwarantującego nieograniczony dostęp skarżącego do jego przedstawiciela. 15 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy oddalił skargę, uznając, że pani Kostromina nie jest pełnomocnikiem skarżącego w krajowym postępowaniu karnym i dlatego nie może go odwiedzać. 6 maja 2008 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał to orzeczenie w mocy na skutek odwołania.


Skarżąca urodziła się w 1977 roku. 25 kwietnia 1999 r. skarżąca została aresztowana i umieszczona w areszcie policyjnym na podstawie podejrzenia o członkostwo w nielegalnej organizacji oraz zamordowanie trzynastu osób. Tego samego dnia poddana została badaniu lekarskiemu. Lekarz badający skarżącą nie stwierdził na jej ciele żadnych śladów obrażeń. 26 kwietnia 1999 r. funkcjonariusze policji w Dyrekcji Bezpieczeństwa w Stambule odebrali od skarżącej zeznania w nieobecności adwokata. Skarżąca przyznała się do członkostwa w nielegalnej organizacji oraz przyznała, że zaplanowała atak na centrum handlowe i pełniła funkcję obserwatora, podczas gdy inni oskarżeni podpalili centrum handlowe, rzucając koktajle Mołotowa, co spowodowało śmierć trzynastu osób w marcu 1999 r. 27 kwietnia 1999 r. skarżąca została poddana konfrontacji z dwoma innymi oskarżonymi przed policją, w nieobecności adwokata. Zgodnie z protokołem konfrontacji przyznała, że przeprowadziła atak na centrum handlowe wraz z tymi dwiema osobami i innym oskarżonym. Tego samego dnia w Dyrekcji Bezpieczeństwa w Stambule, w nieobecności adwokata, odbyła się sesja identyfikacji, podczas której jeden ze świadków zdarzenia zidentyfikował skarżącą w obecności funkcjonariuszy policji i prokuratora Sądu Bezpieczeństwa Państwa. Tego samego dnia skarżąca została również zobowiązana do udziału w odtworzeniu przebiegu zdarzeń (yer gösterme). Zgodnie z protokołem sporządzonym przez funkcjonariuszy policji i podpisanym przez skarżącą, skarżąca szczegółowo opisała kroki, jakie podjęła przed atakiem na centrum handlowe, oraz wskazała, jak pełniła funkcję obserwatora, podczas gdy inni oskarżeni rzucali koktajle Mołotowa do środka centrum handlowego. 30 kwietnia 1999 r. skarżąca została zbadana przez lekarza w Instytucie Medycyny Sądowej, który w swoim raporcie odnotował, że skarżąca nie nosi śladów złego traktowania. Tego samego dnia skarżąca została przesłuchana przez prokuratora w Stambule oraz przez sędziego śledczego, nadal w nieobecności adwokata. W zeznaniach złożonych zarówno przed prokuratorem, jak i przed sędzią śledczym, skarżąca zaprzeczyła zarzutom i utrzymywała, że jej zeznania złożone przed policją zostały złożone pod przymusem. Następnie sędzia śledczy zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącej. 6 maja 1999 r. prokurator Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Stambule złożył akt oskarżenia do tego sądu i oskarżył skarżącą o prowadzenie działalności mającej na celu oderwanie części terytorium narodowego, na mocy art. 125 dawnego Kodeksu Karnego. Sądy bezpieczeństwa państwa zostały później zniesione ustawą nr 5190 z 16 czerwca 2004 r., a sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego w Stambule. 7 maja 2007 r., opierając się między innymi na zeznaniach skarżącej złożonych przed policją, Sąd Okręgowy w Stambule uznał skarżącą za winną zarzucanych czynów i skazał ją na dożywotnie pozbawienie wolności za członkostwo w nielegalnej organizacji i zamordowanie trzynastu osób. Wydając wyrok, Sąd Okręgowy wziął pod uwagę również kilka dowodów, takich jak zeznania skarżącej złożone przed policją, prokuratorem i sędziem śledczym, nagrania wideo i pisemne protokoły z wizji lokalnych, raporty sekcji zwłok, identyfikacje przez świadków oraz zeznania złożone przez niektórych oskarżonych. 7 maja 2009 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji.


Wnioskodawca, obywatel Syrii, urodził się w 1993 roku i obecnie przebywa w Chartumie w Sudanie. 24 kwietnia 2015 r. wnioskodawca przybył do Rosji, posiadając wizę studencką. Zapisał się na Iżewski Państwowy Uniwersytet Techniczny i był zameldowany w mieście Iżewsk. Jego wiza wygasła 26 kwietnia 2016 r. 4 maja 2016 r. wnioskodawca złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy, powołując się na ryzyko dla swojego życia i bezpieczeństwa w związku z trwającym konfliktem w Syrii. Wniosek oraz kolejne odwołania zostały oddalone przez rosyjskie władze migracyjne oraz sądy. 8 czerwca 2016 r. wnioskodawca został aresztowany przez władze migracyjne i umieszczony w areszcie. Wyrokiem z 9 czerwca 2016 r. Sąd Rejonowy Oktiabrskij w Iżewsku uznał, że wnioskodawca naruszył przepisy migracyjne, co stanowi wykroczenie z art. 18.8 § 1.1 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych, i nakazał jego wydalenie. W celu ułatwienia wykonania orzeczenia sąd zarządził umieszczenie wnioskodawcy w areszcie. 10 czerwca 2016 r. Sąd Najwyższy Republiki Udmurckiej utrzymał w mocy wyrok sądu niższej instancji. 22 czerwca 2016 r. Trybunał, stosując regułę 39 Regulaminu, wskazał rządowi pozwanemu, że wnioskodawca nie powinien być wydany, wydalony ani w inny sposób przymusowo usunięty z Rosji do Syrii na czas trwania postępowania przed Trybunałem. Od tej daty wykonanie wydalenia wnioskodawcy było odraczane co miesiąc przez sądy krajowe. 13 stycznia 2017 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej, rozpoznając odwołanie, zmienił wyroki sądów niższych instancji i wyłączył administracyjne usunięcie z kary, ponieważ naraziłoby to życie wnioskodawcy na ryzyko w Syrii. 20 stycznia 2017 r. wnioskodawca wyjechał z Rosji do Libanu.


Skarżący urodził się w 1961 roku i jest obecnie przetrzymywany w Zakładzie Karnym Kremikovtsi w pobliżu Sofii. Prawomocnym wyrokiem z 23 lutego 2009 r. skarżący został skazany za morderstwo na karę dwunastu lat pozbawienia wolności. 6 kwietnia 2009 r. trafił do więzienia w Sofii, aby odbyć karę. Nie odnosił się do warunków odbywania kary w tym miejscu. 21 sierpnia 2009 r. został przeniesiony do Zakładu Karnego Kremikovtsi, zakładu karnego typu zamkniętego. 26 sierpnia 2009 r. odbywanie kary pozbawienia wolności zostało przerwane, aby mógł zaopiekować się swoją starszą matką, która w lipcu 2009 r. przeszła operację wymiany stawu biodrowego. Przerwa zakończyła się 26 października 2009 r., a skarżący został ponownie umieszczony w Zakładzie Karnym Kremikovtsi. Od 26 października 2009 r. do 28 października 2010 r. skarżący przebywał w grupie nr 72. Według niego grupa była zakwaterowana w kilku kabinach z betonowymi podłogami. Cele były ogrzewane piecami drewnianymi i węglowymi. Były wilgotne i miały wiele stłuczonych okien oraz zniszczonych drzwi. Każda cela miała od trzydziestu do trzydziestu pięciu metrów kwadratowych powierzchni i mieściła od szesnastu do dwudziestu dwóch więźniów – co dawało mniej niż dwa metry kwadratowe na więźnia – oraz posiadała jeden zlew i jedną toaletę z prysznicem. Według Rządu cela miała od trzydziestu pięciu do czterdziestu metrów kwadratowych i mieściła około dwunastu więźniów. Skarżący dodał również, że zimna woda była dostępna tylko między 6:00 a 8:00 rano oraz 18:00 a 20:00, a gorąca woda była dostępna tylko między 8:00 a 9:00 rano oraz 19:00 a 20:00. Materiały higieniczne i sanitarne nie były regularnie dostarczane. Nie było kantyny ani wyznaczonej przestrzeni do jedzenia, ani sztućców. W wyniku tych warunków – głównie zimna i wilgoci – rozwinęło się u niego zapalenie stawów obu kolan. 28 października 2010 r. skarżący został przeniesiony do grupy nr 6. Został umieszczony w celi, którą dzielił z trzema lub czterema innymi więźniami. Zaczął również pracować w kantynie zakładu i jadł tam posiłki. Według Rządu skarżący musiał dzielić celę z dwoma lub trzema więźniami. Cela była ogrzewana prądem i nie było ograniczeń w dostawie wody. Drzwi i okna były w dobrym stanie. Po zmianie reżimu więziennego skarżącego na łagodniejszy, 19 listopada 2014 r. został umieszczony w celi poza strzeżonym obszarem zakładu. Rząd twierdził, że jego cela posiadała własne sanitariaty i nie istniały ograniczenia w dostawie wody. Według skarżącego warunki materialne w celach, w których przebywał po 28 października 2010 r., były znacznie lepsze pod względem ogrzewania, oświetlenia i higieny oraz były zadowalające. Jedzenie było również dobrej jakości. Wzięcie prysznica było jednak możliwe dopiero po 22:00 ze względu na niskie ciśnienie wody. Na koniec skarżący twierdził, że opieka zdrowotna w więzieniu była niewystarczająca, z brakiem wykwalifikowanych lekarzy, a jedynie dentysty pracującego na miejscu, oraz bez zapewnienia leków w obniżonych cenach, jak to ma miejsce w przypadku osób poza więzieniem. Więzienie Kremikovtsi jest zakładem karnym typu zamkniętego przynależnym do więzienia w Sofii. Zgodnie z raportem z 2010 r. Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu („CPT”) dotyczącym wizyty w Bułgarii w dniach 15–19 grudnia 2008 r., w 2008 r. liczba więźniów przetrzymywanych w tym obiekcie wynosiła 622. W swoim raporcie z 2008 r. „Więzienia w Bułgarii” Bułgarski Komitet Helsiński zanotował złe warunki materialne, przeludnienie i problemy z opieką zdrowotną w zakładach karnych typu zamkniętego. Zgodnie z tym samym raportem w 2007 r. personel medyczny w Zakładzie Karnym Kremikovtsi składał się tylko z dentysty i felczera. Według informacji dostarczonych przez Rząd Komitetowi Ministrów Rady Europy, w grudniu 2013 r. oficjalna pojemność zakładu karnego wynosiła 426, podczas gdy rzeczywista liczba więźniów tam przebywających wynosiła 493 (patrz sprawa Neshkov i inni przeciwko Bułgarii, nr 36925/10 i 5 innych, § 143, 27 stycznia 2015 r.). W raporcie z 2012 r. i raporcie z 2016 r. przyjętych w ramach krajowego mechanizmu prewencji, Rzecznik Praw Obywatelskich Bułgarii zalecił zamknięcie Zakładu Karnego Kremikovtsi z powodu poważnego przeludnienia, złej higieny i niehigienicznych warunków bytowania.


Skarżący urodził się w 1979 roku i mieszka w Muş. 19 kwietnia 2003 r. skarżący został zatrzymany i osadzony w areszcie z powodu podejrzenia członkostwa w nielegalnej organizacji. 20 kwietnia 2003 r. policja pobrała od skarżącego wyjaśnienia w nieobecności adwokata. Podczas przesłuchania skarżący szczegółowo opisał swoje działania w nielegalnej organizacji PKK (Partia Pracujących Kurdystanu). 22 kwietnia 2003 r. skarżący został przesłuchany przez prokuratora i sędziego śledczego Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Stambule, ponownie bez udziału adwokata. W zeznaniach złożonych przed prokuratorem i sędzią śledczym skarżący zaprzeczył zarzutom, twierdząc, że jego zeznania złożone przed policją były wynikiem przymusu. Tego samego dnia, na postanowienie sędziego śledczego, skarżący został tymczasowo aresztowany. 6 maja 2003 r. prokurator Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Stambule wniósł akt oskarżenia, oskarżając skarżącego o członkostwo w nielegalnej organizacji terrorystycznej na podstawie art. 168 dawnego Kodeksu Karnego, ustawy nr 765. Sądy Bezpieczeństwa Państwa zostały później zlikwidowane na mocy ustawy nr 5190 z 16 czerwca 2004 r., a sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego w Stambule. 19 września 2006 r., powołując się m.in. na zeznania skarżącego złożone przed policją, Sąd Okręgowy w Stambule uznał skarżącego za winnego na podstawie art. 314 § 2 nowego tureckiego Kodeksu Karnego i skazał go na sześć lat i trzy miesiące pozbawienia wolności. 19 listopada 2007 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok z przyczyn proceduralnych. 30 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Stambule ponownie uznał skarżącego za winnego na podstawie art. 314 § 2 nowego tureckiego Kodeksu Karnego i skazał go na sześć lat i trzy miesiące pozbawienia wolności. 20 marca 2012 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Stambule.


Skarżąca urodziła się w 1990 roku i mieszka w Gałaszkach, w Republice Inguszetii. 11 grudnia 2009 r. skarżąca została uprowadzona przez S. w celu poślubienia jej. Matka skarżącej sprzeciwiła się małżeństwu i tego samego dnia krewni S. przywieźli skarżącą z powrotem do domu matki. 12 grudnia 2009 r. krewni zmarłego ojca skarżącej zmusili ją do powrotu do S. z powodu domniemanego skonsumowania małżeństwa. Grozili również zabiciem S., w przypadku gdyby skarżąca zdecydowała się go opuścić. Skarżąca musiała mieszkać z rodziną S. jako jego żona. Małżeństwo nie zostało oficjalnie zarejestrowane. Była przetrzymywana w zamkniętym pokoju bez możliwości komunikowania się z osobami spoza rodziny S. S. przeprowadził się do innego miasta. Sporadycznie siostra S. pozwalała skarżącej skorzystać ze swojego telefonu komórkowego, aby mogła zadzwonić do matki. Skarżyła się, że rodzina S., a zwłaszcza jej teściowa, źle ją traktowała. Źle się czuła i skarżyła się na zawroty głowy, drętwienie dolnej szczęki oraz trudności w oddychaniu. Według matki skarżącej, skarżąca powiedziała jej raz, że teściowa nie pozwala jej widzieć się z S. i twierdziła, że skarżąca nie przeżyje z nimi dłużej niż dwa miesiące. Kilka razy skarżąca traciła przytomność i pieniła się ustami. 28 grudnia 2009 r. skarżąca została przewieziona do szpitala miejskiego. Lekarz zdiagnozował u niej kolkę nerkową. 29 grudnia 2009 r., podczas kolejnej wizyty w szpitalu, u skarżącej zdiagnozowano zatrucie nieznaną substancją. 1 lutego 2010 r. skarżąca znowu pieniła się ustami i została przewieziona do szpitala. Tego samego dnia została wypisana. 2 lutego 2010 r. skarżąca straciła przytomność i została przewieziona do szpitala. Zbadali ją lekarz ogólny i neuropatolog. Zdiagnozowano u niej stres i przedawkowanie leków uspokajających oraz umieszczono na oddziale intensywnej terapii. Następnie zdiagnozowano u niej encefalopatię pohipoksyczną i stan wegetatywny. Od tego czasu nie odzyskała przytomności. W kwietniu 2010 r. skarżąca została wypisana do opieki matki. 23 września 2010 r. matka skarżącej złożyła skargę do lokalnego komisariatu policji i prokuratury, twierdząc, że skarżąca była siłą zatrzymywana przez rodzinę S. w nieludzkich warunkach, co doprowadziło do pogorszenia jej stanu zdrowia i śpiączki. 10 października 2010 r. śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko rodzinie S. pod zarzutem podżegania do samobójstwa i spowodowania uszczerbku na zdrowiu. 24 października 2011 r. matka skarżącej złożyła kolejną skargę do lokalnego komisariatu policji, twierdząc, że skarżąca została otruta podczas pobytu w domu S. Oświadczyła również, że skarżąca była wielokrotnie bita i pozbawiana wolności. Zgodnie z opinią biegłych lekarzy sądowych sporządzoną 8 listopada 2011 r., stan wegetatywny podobny do stanu skarżącej mógł być spowodowany przede wszystkim zatruciem. Biegły nie był jednak w stanie określić przyczyny stanu skarżącej. 24 listopada 2011 r. śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko rodzinie S. Skarżąca odwołała się. 29 lipca 2012 r. prokurator nadzorujący uchylił decyzję z 24 listopada 2011 r. i nakazał dalsze wyjaśnienie sprawy. 3 sierpnia 2012 r. śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego pod zarzutem usiłowania zabójstwa. 1 października 2012 r. śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego pod zarzutem spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Skarżąca odwołała się. 26 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy w rejonie sunżeńskim w Republice Inguszetii uchylił decyzję z 1 października 2012 r. Sąd zauważył, że dochodzenie było niepełne. Śledczy nie zdołał (1) przesłuchać licznych ważnych świadków oraz (2) ustalić przyczyny stanu skarżącej. 26 września 2013 r. śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego, powtarzając słowo w słowo swoje uzasadnienie zawarte w decyzji z 1 października 2013 r. 15 stycznia, 14 marca i 21 maja 2014 r. zastępca szefa wydziału policji rejonowej zarządził nowe dochodzenie, zauważając, że poprzednie dochodzenie było niepełne. 18 stycznia i 18 marca 2014 r. śledczy odmówił wszczęcia śledztwa karnego, powielając słowo w słowo wcześniejsze decyzje z 1 października 2012 r. i 26 września 2013 r. 21 maja 2014 r. śledczy ponownie odmówił wszczęcia śledztwa karnego. Oprócz swoich wcześniejszych ustaleń przeanalizował dokumentację medyczną skarżącej i stwierdził, że nie zawiera ona informacji wyjaśniających przyczynę jej stanu zdrowia. 28 lutego 2015 r. zastępca prokuratora rejonowego uchylił decyzję z 21 maja 2014 r. i nakazał dalsze dochodzenie. Materiały akt sprawy złożone przez Rząd zawierają dwie decyzje z dnia 6 marca 2015 r. Pierwsza decyzja została podjęta przez śledczego, który odmówił wszczęcia śledztwa karnego w sprawie skarżącej. Druga decyzja została podjęta przez zastępcę prokuratora rejonowego, który zarządził nowe dochodzenie. Rząd nie poinformował o wyniku postępowania.


Skarżący urodził się w 1977 roku i mieszka w Kijowie na Ukrainie. W swoim wniosku do Trybunału skarżący oświadczył, że w danym czasie był zatrudniony jako dziennikarz w ukraińskim kanale telewizyjnym. W lipcu 2006 r. zgłosił się na ochotnika, aby relacjonować szczyt G8, odbywający się w rejonie Petersburga, dla Libertarian Information and News Collective (LINC), rozpowszechniając komunikaty prasowe i informacje w Internecie o protestach, łącząc dziennikarzy i protestujących oraz zapewniając relację o problemach podnoszonych przez aktywistów. W swoich uwagach do zgłoszeń stron trzecich przed Trybunałem skarżący dodał, że w tamtym czasie był „zaangażowany” w działalność Independent Media Centre (Indymedia); przed szczytem G8 wziął urlop od zadań telewizyjnych i „skupił się na pracy medialnej” w ramach LINC. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, 16 lipca 2006 r. o godzinie 8:30 przypadkowo „był w pobliżu”, gdy na Newskim Prospekcie w Petersburgu odbywał się tak zwany marsz „antyglobalistyczny” (zobacz także poniżej paragrafy 19 i 20). Nie miał na sobie żadnego wyróżniającego się ubioru ani insygniów oznaczających go jako dziennikarza. Nie brał udziału w proteście; raczej jego działania ograniczały się do obserwowania ludzi i robienia zdjęć, również w momencie, gdy policja zaczęła rozpraszać zgromadzenie i aresztować niektórych uczestników. Jeden z funkcjonariuszy policji zauważył go robiącego zdjęcia i kazał mu wyłączyć kamerę. Zdaniem skarżącego, zastosował się do polecenia i nie wydano mu żadnych dalszych rozkazów; nie stawiał żadnego oporu policji. W swoich uwagach przed Trybunałem skarżący stwierdził, że okazał legitymację prasową wydaną przez Międzynarodową Federację Dziennikarzy i wyjaśnił swoją obecność na miejscu. Z tożsamych raportów dwóch funkcjonariuszy policji wynika, że podeszli oni do skarżącego i kazali mu przerwać jego „nielegalne działania”; mimo kilku ostrzeżeń skarżący odmówił; następnie kazano mu podążać za nimi do pojazdu policyjnego w celu przewiezienia na komisariat. Mimo kilku ostrzeżeń odmówił, chwycił ich za mundury, zachowywał się buntowniczo i krzyczał. Następnie siłą doprowadzono go do pojazdu policyjnego. Sporządzono protokół o doprowadzeniu administracyjnym na podstawie art. 27.2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych Federacji Rosyjskiej (dalej „KWA”). Protokół nie zawierał uzasadnienia. Skarżący został następnie poddany procedurze aresztu administracyjnego na podstawie art. 27.3 KWA. W protokole podkreślono następujący przedrukowany tekst: „aresztowany w celu przerwania wykroczenia, sporządzenia protokołu o wykroczeniu administracyjnym, rozpatrzenia sprawy itp., zgodnie z wymogami KWA”. Zgodnie z protokołem skarżący nie został poddany procedurze obejmującej osobistą rewizję ani przeszukanie jego rzeczy. Zgodnie z informacjami Rządu, w momencie aresztowania i przebywania na komisariacie skarżący posiadał kartę migracyjną wskazującą na „wizytę prywatną” u pana T. zamieszkałego w Moskwie jako cel jego pobytu w Rosji, a także kopie jego ukraińskiego paszportu i wizy Schengen. Skarżący został następnie przesłuchany i oświadczył, że jest dziennikarzem i pracuje jako redaktor dla kanału telewizyjnego Studio1+1. Rząd zwrócił w tym kontekście uwagę, że w aktach sprawy administracyjnej nie znajdowały się żadne kopie dokumentów potwierdzających status skarżącego jako profesjonalnego dziennikarza. Najwyraźniej skarżącemu udało się skontaktować z prawnikiem. Zdaniem skarżącego prawnik przybył na komisariat o godzinie 9:15, ale nie pozwolono mu zobaczyć się z nim do godziny 14:00. Około tego czasu skarżącemu pozwolono zapoznać się z protokołem o wykroczeniu administracyjnym. Protokół sporządzony przez funkcjonariusza F. wskazywał, że skarżący został aresztowany z powodu jego „udziału w nieautoryzowanej demonstracji na Newskim Prospekcie, stwarzając tym samym ryzyko wypadku zagrażającego jego własnemu życiu i zdrowiu oraz życiu i zdrowiu innych osób”. W protokole stwierdzono również: „Funkcjonariusz policji podeszedł [do skarżącego], przedstawił się i poprosił [skarżącego] o przerwanie nielegalnych działań. Mimo powtarzanych i legalnych nakazów przerwania nielegalnych działań, [skarżący] odmówił. Mimo powtarzanych i legalnych nakazów wejścia do pojazdu policyjnego, również odmówił, chwytając za ubrania funkcjonariuszy policji i krzycząc. Przeciw niemu musiała zostać użyta siła fizyczna, aby zmusić go do wejścia do pojazdu”. Protokół zawierał również następujący przedrukowany wiersz z dopisanym tekstem odręcznym: „Świadkowie, świadkowie zaświadczający, pokrzywdzeni: Go., [adres]; So., [adres] ...” Kilka godzin później nowy protokół o wykroczeniu administracyjnym został sporządzony przez funkcjonariusza D. Skarżący przeczytał go i podpisał około godziny 19:00. Zgodnie z protokołem skarżący został aresztowany, ponieważ „niezastosował się do legalnego rozkazu funkcjonariusza policji”. Protokół zawierał również następujący przedrukowany wiersz z dopisanym tekstem odręcznym: „Świadkowie, świadkowie zaświadczający, pokrzywdzeni: Bo., [adres]; Ka., [adres] ...” Około godziny 20:30 skarżący został doprowadzony przed sędziego pokoju. Zarzucono mu nieposłuszeństwo wobec dwóch rozkazów policji: (i) przerwania udziału w nieautoryzowanej demonstracji oraz (ii) wejścia „dobrowolnie” do pojazdu policyjnego, jak stwierdzono w wyroku sędziego pokoju. Skarżący oświadczył przed sądem, że podczas spaceru ze swoją przyjaciółką, panią K., widział ludzi biegnących Newskim Prospektem z transparentami i plakatami; podążył za nimi, aby zrobić kilka zdjęć. Prawnik skarżącego zwrócił uwagę, że drugi protokół sporządzony przez policję różnił się w istotny sposób od pierwotnego. Jego starania o dopuszczenie go do akt okazały się jednak bezskuteczne. Sędzia wysłuchał panią K., która zeznała, że spacerowała razem ze skarżącym 16 lipca 2006 r. o godzinie 8:30, gdy zobaczyli ludzi biegnących Newskim Prospektem; skarżący zaczął podążać za nimi; straciła go z oczu i w końcu dogoniła go, gdy został umieszczony w pojeździe policyjnym; w tym momencie nie stawiał on żadnego oporu policji. Zdaniem skarżącego sąd odmówił przesłuchania funkcjonariuszy, którzy go aresztowali („funkcjonariuszy aresztujących”), funkcjonariuszy, którzy sporządzili pierwotny i zmieniony protokół o wykroczeniu administracyjnym, lub jakiejkolwiek osoby wymienionej w protokole (zobacz powyżej paragrafy 16-17). Zdaniem Rządu skarżący nie złożył wniosku o przesłuchanie funkcjonariuszy aresztujących podczas rozprawy. Tego samego wieczoru sędzia pokoju uznał skarżącego za winnego na podstawie art. 19.3 KWA i skazał go na trzy dni aresztu, liczone od godziny 10:00 tego samego dnia. Sąd oparł się na (i) (drugim) protokole o wykroczeniu administracyjnym, sporządzonym przez organ wszczynający postępowanie przeciwko skarżącemu, oraz (ii) pisemnych oświadczeniach złożonych przez funkcjonariuszy aresztujących przed rozprawą. Skarżący był przetrzymywany w celi policyjnej przez noc, a następnie przeniesiony do specjalnego aresztu w celu odbycia kary. Mimo że od wyroku sądu pierwszej instancji przysługiwał odwołanie w terminie dziesięciu dni, skarżący zdecydował się złożyć odwołanie bez zwłoki. Złożył również pisemne oświadczenie, które brzmiało: „Działając jako dziennikarz, 16 lipca 2006 r. robiłem zdjęcia podczas wydarzenia publicznego. Nie sądziłem, że naruszam jakiekolwiek prawo. Jeśli zrobiłem to nieświadomie, jest mi z tego powodu przykro. Tego samego dnia zostałem skazany na trzy dni aresztu. Proszę sąd odwoławczy, aby przy rozpoznawaniu mojego odwołania uwzględnił go w zakresie mojego uwolnienia. Proszę o rozpoznanie odwołania w mojej nieobecności, ale z udziałem mojego pełnomocnika i przedstawiciela Konsulatu Ukrainy”. 18 lipca 2006 r. skarżącego odwiedził urzędnik Konsulatu Ukrainy i podpisał dokument upoważniający Konsula do reprezentowania go w postępowaniu odwoławczym. Konsul zwrócił się do sądu odwoławczego o rozpoznanie odwołania bez zwłoki. 18 lipca 2006 r. Sąd Rejonowy Kujbyszewski w Petersburgu wysłuchał przedstawiciela, utrzymał wyrok skazujący w mocy, ale zmniejszył karę do dwóch dni aresztu. Sąd odwoławczy orzekł następująco: „[Skarżący] argumentował w swoim odwołaniu, że sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę faktu, że jako dziennikarz nie brał udziału w tak zwanym proteście „antyglobalistycznym”; sąd pierwszej instancji nie przesłuchał świadków oskarżenia, podczas gdy wyrok opierał się wyłącznie na pisemnych raportach sporządzonych przez funkcjonariuszy policji, którzy go aresztowali... Sędzia pierwszej instancji dokonał właściwej oceny raportów i zeznań funkcjonariuszy, w tym zeznań K., która została przesłuchana na wniosek oskarżonego. Z zeznań K. wynikało, że nie obserwowała ona momentu aresztowania oskarżonego. Ten sąd nie ma powodów, by wątpić w raporty funkcjonariuszy, ponieważ nie byli oni wcześniej zaznajomieni z oskarżonym i nie mieli powodu do składania fałszywych zeznań”. Sąd odwoławczy wskazał, że jego decyzja podlega „natychmiastowemu wykonaniu”. Zdaniem skarżącego został zwolniony tego samego dnia o godzinie 16:00. Powołując się na księgę zatrzymanych (kopia odpowiedniego wyciągu z której nie została złożona do tego Trybunału), Rząd złożył wyjaśnienie, że skarżący został zwolniony 18 lipca 2006 r. o godzinie 10:00. Skarżący wystąpił o nadzorcze zbadanie wyroków przed Sądem Miejskim. Argumentował, między innymi, że odmówiono mu możliwości przesłuchania funkcjonariuszy aresztujących, których przedprocesowe raporty stanowiły główny dowód przeciwko niemu. 13 listopada 2006 r. wiceprezes Sądu Miejskiego utrzymał wyrok skazujący w mocy w trybie uproszczonym.


Skarżący urodził się w 1988 roku i mieszka w Diyarbakır. W 2005 roku, będąc studentem pierwszego roku mechaniki na wydziale technicznym Uniwersytetu Fırat („wydział”), skarżący uległ poważnemu wypadkowi, w wyniku którego doszło do porażenia kończyn dolnych. Musiał przerwać studia do czasu, aż wyzdrowieje na tyle, by móc powrócić na uniwersytet.

1. 17 marca 2007 r. skarżący zwrócił się do wydziału z wnioskiem o dostosowanie pomieszczeń uniwersyteckich w celu umożliwienia mu wznowienia studiów w roku akademickim 2007/2008.

2. Wydział udzielił odpowiedzi na ten wniosek pismem z 25 maja 2007 r. Zaznaczono, że budynek wydziału został zaprojektowany i zbudowany z wieloma kondygnacjami, aby pomieścić 3000 studentów, i że jego architektury nie można dostosować. Oświadczył, że zwrócono się do administracji o zezwolenie na przeprowadzenie prac przebudowowych przy drzwiach do budynku, ale że te prace nie mogą zostać wykonane w krótkim terminie. Dodano, że kierunek mechaniki wymaga od skarżącego udziału w warsztatach praktycznych, biorąc pod uwagę, że w obecnym stanie taki udział stwarzałby problemy. Wydział stwierdził, że jeśli skarżący będzie chciał kontynuować studia, pomoże mu w miarę możliwości.

3. 16 sierpnia 2007 r. skarżący za pośrednictwem notariusza wysłał wezwanie przedsądowe do administracji Uniwersytetu Fırat i dziekana wydziału, wzywając ich do wykonania wymaganych prac przebudowowych. Powołując się na art. 42 Konstytucji, art. 15 ustawy nr 5378 o osobach niepełnosprawnych oraz art. 2 Protokołu nr 1 do Konwencji, oświadczył, że jest obowiązkiem Państwa zagwarantować obywatelom prawo do edukacji, zgodnie z zasadą równych szans. Ponadto twierdził, że odpowiedź wydziału na jego wniosek (patrz punkt 8 powyżej) miała na celu jedynie skłonienie go do rezygnacji ze studiów.

4. Administracja udzieliła odpowiedzi na to wezwanie przedsądowe pismem z 10 września 2007 r. W piśmie tym stwierdzono, że wspomniane prace przebudowowe powinny być rozpatrywane w świetle przestrzegania przepisów o mieniu publicznym, co może zająć trochę czasu. Ponadto wszelkie problemy napotykane przez skarżącego w uczęszczaniu na zajęcia teoretyczne prowadzone w trzypiętrowym budynku mogłyby zostać rozwiązane przy pomocy opiekuna. Administracja zwróciła uwagę, że warsztaty praktyczne odbywają się na parterze budynku i nie stwarzają problemów z dostępem, a w konsekwencji skarżący nie będzie miał trudności z uczęszczaniem na zajęcia prowadzone w ramach tych warsztatów. Wyjaśniono, że jedynym powodem, dla którego wcześniej udział skarżącego w warsztatach praktycznych został opisany jako problematyczny (patrz punkt 8 powyżej), było to, że takie warsztaty wymagają znacznego wysiłku fizycznego, a jego szczególna sytuacja wymagała zastanowienia się nad rodzajem pomocy, jaką mu można zapewnić. Ponadto wszystkie strony zaangażowane były chętne, by pomóc studentom znajdującym się w trudnej sytuacji, i nie mowy o zniechęcaniu skarżącego do kontynuowania studiów. Wreszcie Administracja zwróciła uwagę, że ponieważ, w jej ocenie, budżet przyznany przez Państwo jest ograniczony, prace przebudowowe wymagane przez sytuację skarżącego podlegają nieuniknionym ograniczeniom budżetowym i czasowym.

5. 15 listopada 2007 r. skarżący wniósł do Sądu Administracyjnego w Elazığ pozew o uchylenie odpowiedzi uniwersytetu z 25 maja i 10 września 2007 r. oraz o przyznanie odszkodowania za szkodę majątkową i niemajątkową, której – jak twierdził – doznał. Skarżył się, że władze nie usunęły barier fizycznych uniemożliwiających mu wykonywanie prawa do edukacji. Domagał się 25 000 tureckich lir (TRY) z tytułu szkody niemajątkowej oraz 30 000 TRY z tytułu szkody majątkowej.

6. Administracja Uniwersytetu Fırat odpowiedziała w piśmie procesowym z 24 marca 2008 r. Dokument ten stwierdzał, że uniwersytet nie był odpowiedzialny za wypadek skarżącego. Skrytykowała skarżącego za wybór drogi sądowej i zarzuciła mu działanie w złej wierze, dodając w tym kontekście, że został poinformowany, że otrzyma wsparcie, jeśli zdecyduje się powrócić na uniwersytet. Ponadto skontaktowano się z odpowiednimi agencjami w celu przebudowy budynku wydziału i złożono propozycję włączenia prac do programu inwestycyjnego zgodnego z odpowiednimi przepisami regulującymi mienie publiczne. Administracja argumentowała dalej, że zaoferowała skarżącemu usługi asystenta, ale on nie złożył żadnego wniosku o taką pomoc. Biuro dodało, że dostęp do warsztatów nie stwarza problemów dla osób niepełnosprawnych, ale że zajęcia prowadzone w warsztatach wymagają od uczestników wysiłku fizycznego. Wreszcie zwrócono uwagę, że skarżący nigdy nie został wykluczony z żadnych zajęć. Skarżący odpowiedział, obalając argumenty przedstawione przez Administrację. Podniósł, że jego prawo do edukacji jest zagwarantowane przez prawo krajowe oraz art. 2 Protokołu nr 1 do Konwencji i że na władzach krajowych ciąży obowiązek podjęcia kroków umożliwiających mu wykonywanie tego prawa, z poszanowaniem zasady równych szans. Ponadto argumentował, że wymagane prace przebudowowe są takiego rodzaju, że powinny zostać przeprowadzone w każdym razie, zgodnie z wymogami art. 1bis ustawy nr 3194 o planowaniu przestrzennym (patrz punkt 23 powyżej). Co więcej, uznał, że oferta władz dotycząca asystenta ilustruje ich nieznajomość jego sytuacji osobistej i konsekwencji tej sytuacji. Dodał, że dla niego poniżające byłoby znalezienie się w sytuacji zależności od osoby trzeciej z powodu jego niepełnosprawności, przytaczając przykład tego, jak ciągła obecność i pomoc osoby trzeciej naruszałaby jego prywatność. Zwrócił również uwagę, że fakt niesienia go po schodach przez inną osobę wiązał się ze znacznym ryzykiem upadku.

13 października 2008 r. wydział rozwiązał umowy z grupą studentów, w tym ze skarżącym, z powodu nieponownego zapisania się na początku dwóch kolejnych lat akademickich.

2 listopada 2009 r. wydano dekret ustawodawczy nr 2009/15546, opublikowany w Dzienniku Urzędowym („DU”) 13 listopada 2009 r., likwidujący pewne kategorie uczelni wyższych, w tym wydziały techniczne, jednym z których był wydział techniczny Uniwersytetu Fırat, który został zastąpiony nowym wydziałem technologii. Na mocy dekretu ustawodawczego studenci, którzy byli już zapisani, mogli kontynuować studia na nowych wydziałach.

9 kwietnia 2010 r. Sąd Administracyjny w Elazığ oddalił odwołanie skarżącego. W uzasadnieniu wyroku stwierdził w szczególności, że budynki będące przedmiotem sprawy zostały wzniesione zgodnie z przepisami obowiązującymi w 1988 r. Sąd zajął stanowisko, że chociaż na władzach ciążył obowiązek stosowania wytycznych technicznych określonych w ustawodawstwie uchwalonym później dla osób niepełnosprawnych, nie można twierdzić, że organ odpowiedzialny nie zastosował się do tych wytycznych podczas budowy budynku wzniesionego w 1988 r., przed wejściem w życie wytycznych. Wreszcie wyrok wspominał, że władze poinformowały skarżącego, że środki architektoniczne zostaną podjęte, w zależności od dostępnego budżetu, i że zostanie wyznaczona osoba do pomocy mu w uczęszczaniu na zajęcia.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną do Najwyższego Sądu Administracyjnego od tego wyroku. 18 stycznia 2011 r. Najwyższy Sąd Administracyjny wydał wyrok oddalający tę skargę kasacyjną i utrzymujący wyrok pierwszej instancji jako zgodny z procedurą i prawem. Skarżący złożył wniosek o sprostowanie tego wyroku do Najwyższego Sądu Administracyjnego, skarżąc się na naruszenie jego prawa do edukacji i zasady równości. 28 września 2011 r. Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżącego, uznając, że nie ma podstaw do sprostowania.


Skarżący urodził się w 1984 roku i mieszka w Gebze. 17 sierpnia 2002 r. w złomowisku znaleziono martwą pewną H.A. Policja wszczęła w tej sprawie śledztwo w celu znalezienia sprawców. 20 sierpnia 2002 r. skarżący, który wówczas był nieletni, został doprowadzony do komendy policji, gdzie został poddany rewizji osobistej. Po rewizji przeszedł badanie lekarskie. Protokół sporządzony po tym badaniu stwierdzał, że nie skarżył się na nic i że na jego ciele nie ma śladów obrażeń. 21 sierpnia 2002 r. o godzinie 13.30 wydano kolejny raport dotyczący skarżącego, wskazujący, że nie ma na nim śladów złego traktowania. Następnie został zwolniony. Tego samego dnia przeszukano dom skarżącego, a policja zabezpieczyła pewne przedmioty. Protokoły przeszukania sporządzone przez policję stwierdzały, że skarżący był podejrzany o popełnienie przestępstwa. Około godziny 23:00 skarżego ponownie doprowadzono na komendę policji, wraz z innymi osobami. 22 sierpnia 2002 r. złożył wyjaśnienia przed policją w nieobecności adwokata i wskazał, że 16 sierpnia 2002 r., w dniu zabójstwa H.A., spędził dzień z przyjaciółmi. Raport lekarski sporządzony po badaniu powtórzył ustalenia poprzednich raportów, stwierdzając brak śladów obrażeń na jego ciele. Tego samego dnia przesłuchiwano również kilku członków rodziny skarżącego. Skarżący i inni zostali zwolnieni po przesłuchaniu. 26 sierpnia 2002 r. skarżący ukończył osiemnaście lat. 20 września 2002 r. skarżego ponownie przesłuchiwano przez policję. W nieobecności adwokata zeznał, że znał H.A. jako babkę jednego ze swoich przyjaciół i że gdy usłyszał o morderstwie, spekulował z przyjaciółmi, że mogła zostać zabita dla biżuterii, którą nosiła. Raport policji sporządzony 11 października 2002 r. ustalił, że zgodnie z wynikami testu DNA plamy krwi na maszynie do cięcia płytek znalezionej w domu skarżącego pasują do próbek tkanek pobranych od zmarłej. W następstwie tego aresztowano skarżącego, innych członków jego rodziny i jego przyjaciela A.S. Protokoły przeszukania i aresztowania znajdujące się w posiadaniu policji stwierdzały, że wszyscy aresztowani zostali umieszczeni w areszcie policyjnym po ich badaniach lekarskich. Raport lekarski dotyczący skarżącego nie stwierdzał żadnych śladów obrażeń. 12 października 2002 r. policja przeprowadziła rekonstrukcję zdarzeń w domu skarżącego, podczas której przyznał się do zabójstwa H.A. Utrzymywał, że uderzył ją w głowę drewnianą pałką w piwnicy ich domu, z zamiarem kradzieży jej biżuterii, a następnie włożył ją do worka nylonowego, ponieważ spanikował. Następnie szczegółowo opisał, jak pozbył się ciała, i pokazał policji wózek ręczny, którego do tego użył. Zgodnie z dokumentacją policyjną zawierającą podpis skarżącego, skarżący nie korzystał z pomocy adwokata podczas rekonstrukcji zdarzeń i nie został poinformowany o swoich prawach do żądania pomocy prawnej i do milczenia. Następnie skarżego zabrano z powrotem na komisariat, gdzie w nieobecności adwokata powtórzył swoje zeznania. Dodał również pewne szczegóły, takie jak lokalizacje sklepów z biżuterią w Stambule i Izmirze, gdzie wymienił biżuterię zmarłej, oraz jak wydał pieniądze w Izmirze ze swoim przyjacielem A.S., który nie wiedział, jak je zdobył. Jego zeznania zostały spisane na formularzu, na pierwszej stronie którego znajdował się nadrukowany komunikat stwierdzający, między innymi, że osoba przesłuchiwana została poinformowana o prawie do milczenia i wyboru adwokata oraz że zrzekła się pomocy prawnej. 13 października 2002 r., na zakończenie pobytu skarżącego w areszcie policyjnym, sporządzono kolejny raport lekarski, ponownie wskazujący na brak śladów złego traktowania na jego ciele. 13 października 2002 r. skarżego przesłuchiwał prokurator publiczny w Gebze. Na jego wniosek, podczas przesłuchania asystował mu adwokat wyznaczony przez Izbę Adwokacką. Powtórzył swoje poprzednie zeznania i utrzymywał, że potwierdza te, których złożył przed policją. Twierdził jednak, że podczas pobytu w areszcie policyjnym poddawano go porażeniom prądem na penisie i małym palcu u stopy. Badanie lekarskie przeprowadzone na wniosek prokuratora nie ujawniło żadnych śladów obrażeń na penisie, małym palcu u stopy ani żadnej innej części ciała skarżącego. Tego samego dnia skarżący powtórzył swoje poprzednie zeznania przed sędzią śledczym i raz jeszcze twierdził, że podczas pobytu w areszcie policyjnym był poddawany porażeniom prądem. Następnie został tymczasowo aresztowany. 22 października 2002 r. prokurator złożył akt oskarżenia do Sądu Okręgowego w Gebze, oskarżając skarżącego o morderstwo i rozbój. Na pierwszej rozprawie, która odbyła się 19 listopada 2002 r., skarżący zaprzeczył swoim poprzednim zeznaniom i argumentował, że musiał przyznać się do popełnienia morderstwa w wyniku złego traktowania, jakiego doznał. Wniósł o przesłuchanie jako świadka wyznaczonego adwokata, który był obecny podczas jego przesłuchania przez prokuratora i sędziego śledczego. Sąd odrzucił ten wniosek. W piśmie z 11 września 2003 r. skarżący argumentował, że został zmuszony do złożenia obciążających go zeznań, ponieważ był poddawany złemu traktowaniu i naciskom psychicznym ze strony policji, która groziła mu postawieniem zarzutów członkom jego rodziny, jeśli nie przyzna się do zamordowania H.A. Podniósł, że jego zrzeczenie się prawa do pomocy prawnej nie było jednoznaczne, co zostało udowodnione faktem, że poprosił o adwokata przed prokuratorem, zaraz po zakończeniu pobytu w areszcie policyjnym. Ponadto kwestionował znaczenie badania DNA w odniesieniu do maszyny do cięcia płytek, argumentując, że sąd powinien przeprowadzić badanie drewnianej pałki wskazanej w jego zeznaniach policyjnych, aby udowodnić, że jego zeznania nie były prawdziwe. 16 października 2003 r. Sąd Okręgowy w Gebze uznał, że nie ma właściwości, i przekazał sprawę do Sądu dla Nieletnich w Kocaeli, ponieważ skarżący był nieletni w czasie popełnienia morderstwa. W trakcie trzynastu rozpraw przed nim Sąd Okręgowy uzyskał raport z Instytutu Medycyny Sądowej w Stambule i przesłuchał wszystkich funkcjonariuszy policji zaangażowanych w przesłuchanie skarżącego. Przesłuchał również dwóch świadków, a mianowicie właścicieli sklepów z biżuterią opisanych przez skarżącego, którzy stwierdzili, że go wcześniej nie widzieli. W trakcie rozpraw przed Sądem dla Nieletnich skarżący zwrócił się do sądu o uzyskanie nowego raportu medycyny sądowej, twierdząc, że istnieją rozbieżności między raportem policyjnym a raportem przygotowanym przez Instytut Medycyny Sądowej w Stambule, ponieważ ten ostatni stwierdzał, że nie znaleziono próbek krwi ani na maszynie do cięcia płytek, ani na drewnianej pałce. Sąd odrzucił ten wniosek. Niemniej jednak ponownie rozpatrzył i uwzględnił wniosek skarżącego o przesłuchanie wyznaczonego adwokata. W swoich zeznaniach przed sądem ten adwokat złożył oświadczenie, że po raz pierwszy zobaczył skarżącego podczas rozmowy w biurze prokuratora i podejrzewał, że mógł być źle traktowany, ponieważ był nerwowy. Sąd przesłuchał również szereg innych świadków, w tym jego przyjaciela A.S., który wskazał, że skarżący wydał znaczną sumę pieniędzy w Izmirze. W swoich pismach do Sądu dla Nieletnich skarżący utrzymywał, że nie przydzielono mu adwokata podczas pobytu w areszcie policyjnym i twierdził, że został zmuszony do złożenia fałszywych zeznań, choć nie popełnił morderstwa. Dodał, że wypłacił pieniądze, które wydał po zdarzeniach, kartą debetową ojca. W następstwie tego ostatniego pisma sąd uzyskał wyciągi z konta bankowego ojca skarżącego, które nie wykazały takiej transakcji. 31 maja 2004 r. Sąd dla Nieletnich uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na dwadzieścia sześć lat i osiem miesięcy pozbawienia wolności. Sąd zauważył, że nie brał pod uwagę zeznań złożonych przez skarżącego podczas przesłuchania przez policję, ponieważ w każdym razie uznał go za winnego na podstawie jego późniejszych zeznań przyznających się do czynów, protokołów rekonstrukcji zdarzeń, raportów medycyny sądowej, zeznań A.S. oraz wyciągów bankowych, które obalały jego linię obrony w zakresie pieniędzy wydanych po morderstwie. Skarżący odwołał się od wyroku, argumentując, że mógł złożyć sprzeczne uwagi, ponieważ był zdezorientowany pytaniami sędziów. Powtarzając swoje argumenty dotyczące rzekomego złego traktowania, utrzymywał, że nie przydzielono mu adwokata podczas pobytu w areszcie policyjnym, mimo że o niego prosił. 16 czerwca 2005 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok, uznając, że kara skarżącego wymaga ponownej oceny w świetle nowego Kodeksu Karnego, który wszedł w życie po wydaniu wyroku. 27 lipca 2005 r. Sąd dla Nieletnich skazał skarżącego na łącznie dwadzieścia jeden lat pozbawienia wolności. 12 października 2006 r. Sąd Najwyższy ponownie uchylił wyrok, tym razem w wyniku nieprzeprowadzenia rozprawy przez Sąd dla Nieletnich podczas ponownej oceny kary. 15 lutego 2007 r., po przeprowadzeniu rozprawy i ocenie końcowych wniosków skarżącego, Sąd dla Nieletnich skazał go na dwadzieścia jeden lat pozbawienia wolności za morderstwo i rozbój. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd Najwyższy 19 lipca 2007 r.