Skarżący, pan Gienadij Michajłowicz Berkowicz, urodził się w 1950 roku i mieszka w Moskwie. Był reprezentowany przed Trybunałem przez panią M. Samorodkinę, prawniczkę prowadzącą praktykę w Moskwie. W 1973 roku pan Berkowicz podjął pracę w Naukowo-Badawczym Instytucie Elektromechanicznym, państwowym biurze projektowym zajmującym się rozwojem broni przeciwlotniczej. Pan Berkowicz podpisał zobowiązanie dotyczące nieujawniania tajemnic państwowych, które zawierało ograniczenie prawa do wyjazdu za granicę. Pracodawca wysyłał pana Berkowicza w misjach służbowych do Francji (w 1993 i 1994 roku), Chin (w 1996 i 2003 roku) oraz Grecji (w 2001 i 2004 roku). 9 września 1993 roku otrzymał paszport podróżny (заграничный паспорт), dokument tożsamości uprawniający obywateli rosyjskich do opuszczania kraju i podróżowania za granicę. Został on odnowiony 16 grudnia 1998 roku, a następnie 3 listopada 2003 roku, za każdym razem na okres pięciu lat. 28 września 2004 roku pan Berkowicz rozwiązał stosunek pracy. Jego pracodawca zatrzymał jego paszport podróżny i odmówił jego zwrotu. 25 lipca 2005 roku pan Berkowicz złożył wniosek do Służby Paszportowej i Wizowej rejonu Akademickiego w Moskwie o nowy paszport podróżny. 16 grudnia 2005 roku szef Służby Paszportowej i Wizowej odmówił rozpatrzenia jego wniosku. Odmowa wskazywała, że jego prawo do uzyskania paszportu podróżnego było ograniczone do 26 lutego 2009 roku z powodu wcześniejszego dostępu do tajemnic państwowych. Pan Berkowicz zaskarżył odmowę przed Sądem Miejskim w Moskwie, powołując się na fakt, że był wcześniej uprawniony do podróżowania za granicę w celach służbowych. 8 czerwca 2006 roku Sąd Miejski wydał wyrok. Uznał, że mimo iż prawo przewiduje, że odmowa może być zaskarżona przed Międzyresortową Komisją do spraw Ochrony Tajemnic Państwowych, pan Berkowicz nie mógł skorzystać z tego środka, ponieważ Komisja nie przeprowadziła żadnych posiedzeń od 22 czerwca 2004 roku i została rozwiązana uchwałą Rządu z 21 marca 2005 roku. Sąd Miejski utrzymał w mocy ograniczenie prawa pana Berkowicza do podróżowania za granicę, zauważając, że według jego byłego pracodawcy ostatni raz miał dostęp do informacji poufnych w lutym 2004 roku, a klasyfikacja tych informacji nie miała być poddana przeglądowi do 2009 roku. Co do jego wcześniejszych podróży służbowych za granicę, Sąd Miejski stwierdził:
„Sąd ustalił, że obowiązki zawodowe pana Berkowicza wymagały od niego wielokrotnego wyjazdu za granicę w celach służbowych; za każdym razem [jego pracodawca] uzyskiwał dla niego za pośrednictwem Departamentu Konsularnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych paszport podróżny, który był przechowywany przez dział kadr [pracodawcy] do momentu wygaśnięcia jego ważności.
Jego podróże za granicę – jako osoby znającej tajemnice państwowe – były organizowane zgodnie z procedurą określoną w [wewnętrznych dokumentach pracodawcy].
Pozwany był dopuszczony do wyjazdu za granicę, ponieważ wymagany był jego osobisty udział w realizacji zadania oraz ponieważ niemożliwe było wysłanie za granicę innych pracowników, którzy znali tajemnice państwowe w mniejszym stopniu.” 1 września 2006 roku Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał w mocy wyrok Sądu Miejskiego w postępowaniu odwoławczym. Po upływie okresu ograniczenia, 3 kwietnia 2009 roku pan Berkowicz otrzymał paszport podróżny. Użył go do podróży do Egiptu, Chin, Grecji, Chorwacji i Włoch.

Skarżący, pan Igor Borisowicz Boldyriew, urodził się w 1958 roku i mieszka w Moskwie. Od lutego 1987 roku do 6 lutego 2007 roku był żołnierzem zawodowym w armii rosyjskiej. Pan Boldyriew był jedynym synem swoich rodziców, którzy mieszkali w Tallinnie, w Estonii. Jego ojciec urodził się w 1929 roku, a matka w 1930 roku, oboje byli na emeryturze i niepełnosprawni. W trakcie służby wojskowej pan Boldyriew odwiedzał swoich rodziców ponad dziesięć razy; za każdym razem składał raport do swojego przełożonego wojskowego wskazujący cel wizyty oraz daty i środki transportu, których będzie używał. Po zakończeniu służby wojskowej, 27 listopada 2007 roku pan Boldyriew złożył wniosek do Federalnej Służby Migracyjnej o paszport podróżny. Złożył również zaświadczenia lekarskie potwierdzające zły stan zdrowia jego rodziców i uzasadniające jego potrzebę udania się do nich. Pismem z 22 grudnia 2010 roku Federalna Służba Migracyjna zawiadomiła go, że jego wniosek został odrzucony z powodu wcześniejszego znajomości tajemnic państwowych w okresie służby wojskowej. Jego prawo do opuszczenia Rosji było ograniczone do 22 stycznia 2012 roku. Pan Boldyriew zaskarżył odmowę w sądzie. Wyrokiem z 24 kwietnia 2008 roku Sąd Miejski w Moskwie uznał zakaz podróżowania za legalny. Uznał, że zły stan zdrowia rodziców pana Boldyriewa nie miał znaczenia prawnego. 25 czerwca 2008 roku Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał tę decyzję w mocy w postępowaniu odwoławczym. 9 listopada 2009 roku matka pana Boldyriewa zmarła w Tallinnie. Próbował uzyskać paszport podróżny, aby wziąć udział w jej pogrzebie, ale nie otrzymał odpowiedzi na swój wniosek. Paszport podróżny został mu wydany po raz pierwszy w 2012 roku.

Skarżący, pan Aleksandr Nikołajewicz Ilczenko, urodził się w 1968 roku i mieszka w Moskwie. Od 1985 roku do 30 kwietnia 2009 roku był żołnierzem zawodowym zatrudnionym w Głównym Zarządzie Operacyjnym Sztabu Generalnego armii rosyjskiej. 29 grudnia 2004 roku pan Ilczenko podpisał umowę o pracę, która zawierała ograniczenie jego prawa do opuszczania Rosji na okres nieprzekraczający pięciu lat z powodu znajomości tajemnic państwowych. W październiku 2006 roku Główny Zarząd Współpracy Międzynarodowej Ministerstwa Obrony wydał mu nowy paszport podróżny, którego nigdy nie użył. Po przejściu na emeryturę w kwietniu 2009 roku, 13 września 2010 roku pan Ilczenko złożył wniosek do Federalnej Służby Migracyjnej w Moskwie o paszport podróżny. Złożył oświadczenie, że musi wyjechać za granicę w celu wypoczynku i wskazał, że już 13 lutego 2009 roku zwrócił wszystkie materiały tajne. Pismem z 22 grudnia 2010 roku Federalna Służba Migracyjna zawiadomiła go, że jego wniosek został odrzucony z następujących przyczyn:
„W trakcie Pana służby w Głównym Zarządzie Operacyjnym Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Rosyjskich od listopada 2004 roku do chwili obecnej, Pan był znający tajemnice państwowe; odpowiednio, Pana prawo do wyjazdu za granicę zostało czasowo ograniczone do 13 lutego 2014 roku [na podstawie] decyzji Głównego Zarządu Operacyjnego Sztabu Generalnego nr 312/3/196 z 8 października 2010 roku.” Pan Ilczenko zaskarżył odmowę w sądzie. 3 marca 2011 roku Sąd Rejonowy Presnenski w Moskwie oddalił jego skargę. Przeanalizował powyższą decyzję z 8 października 2010 roku, zgodnie z którą „prawo powoda do podróżowania za granicę w celach prywatnych [będzie] możliwe po 13 lutego 2014 roku, ale nie [ma] sprzeciwów wobec jego wyjazdu za granicę w misjach służbowych organizowanych przez organizacje lub firmy powiązane z Ministerstwem Obrony.”
Sąd uznał, że decyzja o odmowie rozpatrzenia wniosku została podjęta przez właściwy organ. 10 października 2011 roku Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, w skrócie zatwierdzając jego uzasadnienie. Pan Ilczenko zakwestionował również zgodność art. 15 ust. 1 Ustawy o zasadach wjazdu i wyjazdu oraz art. 24 Ustawy o tajemnicach państwowych z Konstytucją. Wyrokiem nr 14-P z 7 czerwca 2012 roku Trybunał Konstytucyjny oddalił jego skargę, stwierdzając następująco:
„1. Uznać, że powiązane przepisy art. 15 ust. 1 Ustawy o zasadach wjazdu i wyjazdu oraz art. 24 Ustawy o tajemnicach państwowych nie są sprzeczne z Konstytucją Rosji, o ile te przepisy ... zakładają, że decyzja dotycząca czasowego ograniczenia prawa do opuszczania Federacji Rosyjskiej nie może opierać się wyłącznie na przesłankach formalnych wyraźnie wymienionych w tych przepisach; taka decyzja nie powinna mieć jako jedynej podstawy ustalonego faktu, że dana osoba miała dostęp do informacji szczególnie ważnych lub ściśle tajnych, sklasyfikowanych jako tajemnice państwowe; elementy, które należy zweryfikować w każdym przypadku, powinny obejmować charakter konkretnych informacji, do których dana osoba miała dostęp [poprzez] swoje obowiązki zawodowe, stopień poufności – w tym w momencie składania wniosku do właściwych organów w związku z planowaną podróżą za granicę – a także cel podróży i inne okoliczności istotne dla ustalenia, że wspomniane ograniczenie było konieczne.”

Skarżący, pan Władimir Witaljewicz Litawrin, urodził się w 1965 roku i mieszka w obwodzie moskiewskim. Od czerwca 1986 roku do października 2008 roku był żołnierzem zawodowym w armii rosyjskiej. W lutym 2004 roku, za zgodą dowódcy i Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB), otrzymał paszport podróżny, którego użył do wyjazdów za granicę w prywatnych podróżach turystycznych w latach 2004, 2005, 2006 i 2007. Po wygaśnięciu ważności jego paszportu podróżnego w lutym 2009 roku, 24 marca 2009 roku pan Litawrin złożył wniosek do Federalnej Służby Migracyjnej o jego odnowienie. W październiku 2009 roku został zawiadomiony, że jego wniosek został odrzucony, a jego prawo do opuszczenia Rosji było ograniczone do 15 grudnia 2011 roku. Pan Litawrin zaskarżył odmowę w sądzie. Jego skarga została odrzucona na dwóch poziomach jurysdykcji, przez Sąd Miejski w Odincowie w obwodzie moskiewskim 7 września 2011 roku oraz Sąd Obwodowy w Moskwie 1 grudnia 2011 roku. Oba sądy uznały ograniczenie za legalne.

Skarżący, pan Roman Aleksandrowicz Lityn, urodził się w 1982 roku i mieszka w Moskwie. Od czerwca 2006 roku do maja 2010 roku był żołnierzem zawodowym w armii rosyjskiej. 21 września 2010 roku pan Lityn złożył wniosek do Federalnej Służby Migracyjnej o paszport podróżny, który pozwoliłby mu wyjechać za granicę. Pismem z 24 lutego 2011 roku został zawiadomiony, że jego wniosek został odrzucony, a jego prawo do opuszczenia Rosji było ograniczone do 29 lipca 2014 roku. Pan Lityn zaskarżył odmowę w sądzie. Jego skarga została odrzucona na dwóch poziomach jurysdykcji, najpierw przez Sąd Miejski w Moskwie 14 października 2011 roku, a następnie przez Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej 11 stycznia 2012 roku. Oba sądy uznały ograniczenie za legalne.

Skarżący, pan Aleksiej Giennadjewicz Chił, urodził się w 1965 roku i mieszka w Kraju Chabarowskim. Od sierpnia 1997 roku do 9 lutego 2009 roku był żołnierzem zawodowym w armii rosyjskiej. We wrześniu 2010 roku pan Chił złożył wniosek do Federalnej Służby Migracyjnej o paszport podróżny. Pismem z 27 września 2011 roku został zawiadomiony, że jego wniosek został odrzucony, a jego prawo do opuszczenia Rosji było ograniczone do 27 listopada 2012 roku. Pan Chił zaskarżył odmowę w sądzie. Jego skarga została odrzucona na dwóch poziomach jurysdykcji, najpierw przez Sąd Krajowy w Chabarowsku 1 lutego 2012 roku, a następnie przez Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej 18 kwietnia 2012 roku. Oba sądy uznały ograniczenie za legalne.

Skarżący, pan Aleksandr Aleksandrowicz Jenin, urodził się w 1964 roku i mieszka w Soczi. Jest prawnikiem. Od stycznia 1997 roku do czerwca 2011 roku był żołnierzem zawodowym w FSB. 27 grudnia 2007 roku oddział Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Soczi wydał panu Jeninowi paszport podróżny ważny przez pięć lat. Zgodnie z obowiązującymi przepisami paszport był przechowywany w dziale kadr FSB. Po przejściu na emeryturę 25 czerwca 2011 roku pan Jenin wielokrotnie prosił FSB o zwrot jego paszportu podróżnego, ponieważ chciał wyjechać za granicę w celach prywatnych. Jego prośba została odrzucona z powodu, że raportem z 29 czerwca 2011 roku jego prawo do wyjazdu za granicę zostało ograniczone do 28 lipca 2015 roku, to jest na okres pięciu lat od ostatniego kontaktu z dokumentami ściśle tajnymi. Wydaje się, że dokumenty w question zawierały dane o informatorach FSB. Pan Jenin zakwestionował ograniczenie w sądzie, dążąc do jego uchylenia lub skrócenia do okresu dwóch i pół roku. Jego skarga została odrzucona na dwóch poziomach jurysdykcji, przez Wojskowy Sąd Garnizonu Soczi 24 stycznia 2013 roku i Wojskowy Sąd Okręgu Północnokaukaskiego 7 maja 2013 roku.

Skarżący, pan Aleksandr Aleksandrowicz Garkusza, urodził się w 1987 roku i mieszka w Moskwie. Był reprezentowany przed Trybunałem przez pana A. Jenina, prawnika prowadzącego praktykę w Soczi (patrz punkt 39 powyżej). Od lipca 2009 roku do października 2011 roku pan Garkusza był żołnierzem zawodowym w FSB. 6 lutego i 12 grudnia 2012 roku złożył wniosek do Federalnej Służby Migracyjnej o paszport podróżny, który pozwoliłby mu wyjechać za granicę. Pismem z 26 grudnia 2012 roku został zawiadomiony, że jego wniosek został odrzucony, a jego prawo do opuszczenia Rosji było ograniczone do 31 października 2016 roku. Pan Garkusza zaskarżył odmowę w sądzie. Jego skarga została odrzucona na dwóch poziomach jurysdykcji, przez Wojskowy Sąd Garnizonu Soczi 14 marca 2013 roku i Wojskowy Sąd Okręgu Północnokaukaskiego 26 czerwca 2013 roku.

Skarżący, pan Aleksandr Aleksandrowicz Burnajew, urodził się w 1980 roku i mieszka w Krasnodarze. Od listopada 2002 roku do sierpnia 2012 roku był śledczym w regionalnym wydziale śledczym FSB w Krasnodarze. Posiadał paszport podróżny i w 2008 roku podróżował z małżonką do Zjednoczonych Emiratów Arabskich na wakacje. 22 kwietnia 2013 roku szef regionalnego biura FSB w Krasnodarze zdecydował, że prawo pana Burnajewa do podróżowania za granicę w celach prywatnych powinno zostać ograniczone do 19 maja 2016 roku z powodu wcześniejszego dostępu do śledztwa w sprawie o klauzuli „ściśle tajne” dotyczącego kradzieży mienia popełnionej przez obywatela rosyjskiego na terytorium Rosji. Pan Burnajew złożył wniosek o sądową kontrolę tej decyzji. Jego skarga została odrzucona na dwóch poziomach jurysdykcji, przez Sąd Krajowy w Krasnodarze 12 lipca 2013 roku i Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej 23 października 2013 roku.

Skarżący, pan Siergiej Wiktorowicz Samasadkin, urodził się w 1973 roku i mieszka w Sankt Petersburgu. Od 1997 do 2009 roku był żołnierzem zawodowym w regionalnym biurze FSB w Republice Komi. Jego umowa o pracę przewidywała, że jego dostęp do tajemnic państwowych zostanie przerwany, jeśli on lub członkowie jego rodziny zamieszkają na stałe za granicą lub rozpoczną starania o zamieszkanie za granicą. Przerwanie dostępu do tajemnic państwowych doprowadziłoby do przedterminowego rozwiązania stosunku pracy. Po przejściu na emeryturę w maju 2009 roku jego prawo do podróżowania za granicę w celach prywatnych było ograniczone do 16 listopada 2012 roku. W lipcu 2012 roku, przewidując wygaśnięcie ograniczenia prawa do podróżowania, złożył wniosek do Federalnej Służby Migracyjnej o paszport podróżny, który pozwoliłby mu wyjechać za granicę. Pismem z 1 sierpnia 2012 roku został zawiadomiony, że jego wniosek został odrzucony. Pan Samasadkin zaskarżył odmowę w sądzie. Jego skarga została odrzucona na dwóch poziomach jurysdykcji, przez Sąd Miejski w Syktywkarze 25 września 2012 roku i Sąd Najwyższy Republiki Komi 30 maja 2013 roku. Powołując się na art. 15 Ustawy o zasadach wjazdu i wyjazdu oraz decyzję o ograniczeniu prawa pana Samasadkina do opuszczania Rosji, sądy uznały, że odmowa wydania mu paszportu podróżnego była legalna. 17 grudnia 2012 roku pan Samasadkin otrzymał paszport podróżny.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1939 i 1944 roku i mieszkają w Dumbrăvița, w powiecie Timiș. Okoliczności sprawy, przedstawione przez skarżących, dotyczą tego samego kontekstu i krajowych postępowań karnych, co te opisane w sprawie Stowarzyszenie „21 grudnia 1989” i inni przeciwko Rumunii (skargi nr 33810/07 i 18817/08, §§ 12-41, 24 maja 2011 r.) oraz Şandru i inni przeciwko Rumunii (skarga nr 22465/03, §§ 7-47, 8 grudnia 2009 r.). Między 17 a 28 grudnia 1989 r. wiele osób, w tym syn skarżących, wzięło udział w demonstracjach antykomunistycznych w Timișoarze, Bukareszcie i innych miastach Rumunii. Syn skarżących zginął od strzału 23 grudnia 1989 r. w Timișoarze. W 1990 r. wojskowa prokuratura wszczęła kilka śledztw w sprawie zbrojnego stłumienia antykomunistycznych demonstracji w grudniu 1989 r. Główne śledztwo karne dotyczące użycia przemocy wobec ludności cywilnej w Bukareszcie i innych miastach zostało również zarejestrowane w najwyższej prokuraturze – wydziale prokuratorów wojskowych – pod numerem 97/P/1990 (obecny numer 11/P/2014). W sprawach dotyczących wydarzeń w Timișoarze przeprowadzono oddzielne śledztwo pod sygnaturą 11/P/1996, które zakończyło się skierowaniem sprawy do sądu i późniejszym skazaniem wyższych oficerów wojskowych wyrokiem Wysokiego Sądu Kasacyjnego i Sprawiedliwości z 3 kwietnia 2007 r., który stał się prawomocny 15 października 2008 r. Jak wynika z dokumentów złożonych przez strony, śmierć syna skarżących nie była przedmiotem tego śledztwa, jednak w postępowaniu sądowym pierwszy skarżący wniósł powództwo cywilne dotyczące śmierci jego syna podczas wydarzeń z grudnia 1989 r. Sąd oddalił powództwo z powodu nie złożenia przez niego dokumentów potwierdzających to roszczenie. Jak uznał Rząd, obaj skarżący są stronami w aktach głównego śledztwa karnego. 26 czerwca 2013 r. wnieśli roszczenia cywilne do prokuratora, żądając prawa do uczestnictwa jako strony cywilne w tej sprawie. Skarżący po raz pierwszy złożyli oświadczenia i podnieśli roszczenia cywilne w aktach innych śledztw karnych niż pod numerem 97/P/1990 (obecny numer 11/P/2014) 11 stycznia 1990 r. i 1 marca 2000 r. Strony nie poinformowały Trybunału, czy te akta zostały dołączone do głównego śledztwa karnego (patrz paragraf 8 powyżej). Najważniejsze czynności podjęte przez prokuratorów w głównym śledztwie karnym zostały podsumowane w sprawie Stowarzyszenie „21 grudnia 1989” i inni (powołanej wyżej, §§ 12-41) oraz Anamaria‑Loredana Orășanu i inni przeciwko Rumunii ([Komitet] skargi nr 43629/13 i 74 inne, §§ 10‑11, 7 listopada 2017 r.). Dalsze wydarzenia przedstawiają się następująco. 14 października 2015 r. prokuratura zamknęła główne śledztwo, stwierdzając, że czyny zabójstwa i podżegania do zabójstwa, ofiarą których był syn skarżących, uległy przedawnieniu. Chociaż strony nie przekazały żadnych informacji dotyczących wniesienia odwołania od tej decyzji, wynika ze strony internetowej prokuratury, że została ona następnie uchylona i do tej pory główne śledztwo karne nadal trwa (patrz Anamaria‑Loredana Orășanu i inni, powołana wyżej, § 11).


Skarżąca urodziła się w 1991 roku i mieszka w Kijowie. W czasie wydarzeń należała do grupy artystycznej zwanej Bractwem św. Łukasza, która była znana z prowokacyjnych występów publicznych. 16 grudnia 2010 r. skarżąca wraz z trzema innymi członkami wyżej wymienionego stowarzyszenia dokonała tego, co sama określiła mianem „aktu performansu”, który, według relacji obu stron, przebiegał następująco. Udali się do Pomnika Wiecznej Chwały ku czci tych, którzy zginęli w II wojnie światowej, w którym znajdowały się groby trzydziestu dwóch żołnierzy, w tym grobowiec Nieznanego Żołnierza. Skarżąca wzięła przygotowaną wcześniej patelnię, rozbiła na niej jajka i usmażyła je nad Wiecznym Płomieniem przy Grobie Nieznanego Żołnierza. Dwóch jej przyjaciół dołączyło do niej i piekło kiełbaski na patykach nad płomieniem. Inny członek grupy filmował wydarzenie. Dwóch policjantów podeszło do nich i zwróciło im uwagę, że ich zachowanie jest niestosowne, nie ingerując dalej. Tego samego dnia skarżąca zamieściła nagranie w Internecie w imieniu Bractwa św. Łukasza. Było ono opatrzone następującym oświadczeniem:

„Cenny gaz ziemny jest bezcelowo spalany w Pomniku Chwały w Kijowie od pięćdziesięciu trzech lat. Ta przyjemność kosztuje podatników około 300 000 hrywien [UAH] miesięcznie. A to jest tylko jedna pogańska świątynia „wiecznego płomienia”, podczas gdy na całej Ukrainie są ich setki, a nawet tysiące. 16 grudnia Bractwo św. Łukasza zareagowało na to aktem protestu w Parku Chwały w stolicy. Pokazało, że ludzie powinni wykorzystywać „wieczny płomień”.

Sugerujemy oburzonym przedstawicielom Komunistycznej Partii Ukrainy, by naśladowali przykład starożytnych rzymskich westalek i pełnili całodobową służbę przy „wiecznych płomieniach”, podtrzymując ogień ręcznie drewnem. Nie ma wątpliwości, że komuniści nie będą mieli problemów z wypełnieniem tego zadania, ponieważ mają już doświadczenie w opiece nad pomnikiem Lenina w Kijowie, a ich finansowanie jest znacznie lepsze niż to, którym dysponowały westalki.”

Chociaż strony nie dostarczyły Sądowi kopii wspomnianego nagrania wideo, można go było obejrzeć na kilku publicznie dostępnych stronach internetowych. Oprócz relacji faktów przedstawionych przez strony, Sąd zauważa, że ścieżka dźwiękowa nagrania była słynną radziecką piosenką z 1974 roku „Bitwa znów trwa” (poświęconą zwycięstwu rewolucji z 1917 roku i optymizmowi co do przyszłości reżimu komunistycznego). Nagranie rozpoczynało się od następujących napisów: „Przedstawia Bractwo św. Łukasza”, „Przepis dnia”, „Wieczne jajecznicę na wiecznym ogniu”. Uczestnicy performansu nie wygłaszali żadnych przemówień, a ich rozmowa nie była słyszalna. Nie mieli plakatów ani innych pomocy wizualnych, poza jedzeniem i naczyniami kuchennymi. Na nagraniu widać było, że gdy skarżąca rozbiła jajka na patelni i miała podejść do ognia, podczas gdy jej przyjaciele trzymali patyki z kiełbaskami, pojawiło się dwóch policjantów, a skarżąca coś im wytłumaczyła i odeszli. Aby dotrzeć do płomienia, skarżąca musiała przestąpić przez rzeźbę wieńca z liści dębu i nadepnąć na słowa „Chwała Nieznanemu Żołnierzowi”. Do policji wpłynęło kilka skarg, że czynność pokazana na nagraniu stanowiła sprofanowanie Grobu Nieznanego Żołnierza i wezwano do pociągnięcia sprawców do odpowiedzialności karnej.

21 grudnia 2010 r. policja przesłuchała D., jedną z kobiet uczestniczących w performansie. Złożyła ona oświadczenie, że nie znała innych członków grupy i spotkała ich przypadkiem. Jak jej podobno wyjaśnili, byli głodni i zamierzali ugotować jedzenie, aby je zjeść. Tego samego dnia wszczęto postępowanie karne przeciwko D. i trzem niezidentyfikowanym osobom z powodu podejrzenia o chuligaństwo. 23 grudnia 2010 r. D. napisała przyznanie się do winy, że uczestniczyła w proteście przeciwko nieodpowiedniemu wykorzystaniu gazu ziemnego i że tego żałuje. Znała tylko imiona pozostałych uczestników. 24 grudnia 2010 r. wszczęto przeciwko niej i trzem niezidentyfikowanym osobom kolejną sprawę karną w związku z tym samym wydarzeniem, tym razem z powodu podejrzenia o sprofanowanie grobu. Połączono ją z tą wszczętą wcześniej. Następnie zarzut chuligaństwa został wycofany. Policja pobrała z bazy danych biura paszportowego zdjęcia kilku osób, które mogły być zaangażowane w incydent, i pokazała je D. Rozpoznała ona skarżącą.

5 lutego 2011 r. śledczy przesłuchał babcię i matkę skarżącej, które mieszkały pod adresem zameldowania skarżącej. Złożyły one oświadczenie, że nic nie wiedzą o jej udziale w wydarzeniu. Stwierdziły również, że skarżąca w rzeczywistości tam nie mieszka i zaprzeczyły, by znały jej miejsce pobytu lub posiadały jej dane kontaktowe. Wiedziały tylko, że wyjechała na zachodnią Ukrainę, bez szczegółów. Babcia stwierdziła, że skarżąca odwiedziła ją około dwa tygodnie wcześniej. Matka skarżącej widziała ją około tydzień wcześniej i otrzymała od niej telefon dwa dni wcześniej. 18 lutego 2011 r. śledczy wyodrębnił sprawę karną w zakresie dotyczącym skarżącej i dwóch niezidentyfikowanych osób z powodu podejrzenia o sprofanowanie Grobu Nieznanego Żołnierza przez grupę działającą po uprzednim porozumieniu. Tego samego dnia skarżąca została ogłoszona przez policję osobą poszukiwaną.

17 marca 2011 r. śledczy zwrócił się do Rejonowego Sądu w Peczerśku w Kijowie („Sąd Peczerśki”) o zastosowanie wobec skarżącej aresztowania jako środka zapobiegawczego na czas procesu. Jego argumenty były następujące: czyn, o który podejrzewano skarżącą, był zagrożony karą pozbawienia wolności powyżej trzech lat; skarżąca zbiegła, w wyniku czego została ogłoszona przez policję osobą poszukiwaną; oraz mogła popełnić przestępstwo ponownie lub utrudnić ustalenie prawdy, jeśli pozostanie na wolności. 25 marca 2011 r. sędzia Sądu Peczerśkiego uwzględnił ten wniosek w części: zarządził aresztowanie skarżącej w celu doprowadzenia jej przed sąd w celu zbadania sprawy. 29 marca 2011 r. o godz. 21:00 skarżąca została aresztowana w mieszkaniu pewnej Z. w Kijowie. Jak ta ostatnia stwierdziła później podczas przesłuchania, skarżąca mieszkała tam od 25 marca 2011 r. na prośbę znajomego.

31 marca 2011 r. skarżąca została przesłuchana jako osoba oskarżona w obecności jej adwokata. Mimo że obstawała przy tym, że jej jedynym zamiarem było zaprotestowanie przeciwko nieodpowiedniemu wykorzystaniu gazu ziemnego, przyznała się do czynu i wyraziła skruchę. Tego samego dnia śledczy ponownie zwrócił się do Sądu Peczerśkiego o zastosowanie wobec skarżącej aresztowania jako środka zapobiegawczego. Jego uzasadnienie było takie samo jak wcześniej. 31 marca i 1 kwietnia 2011 r. dwóch deputowanych Rady Obwodu Kijowskiego zwróciło się do Sądu Peczerśkiego o zwolnienie skarżącej w zamian za ich osobiste poręczenie za jej odpowiednie zachowanie proceduralne. 1 kwietnia 2011 r. Sąd Peczerśki zastosował wobec skarżącej tymczasowe aresztowanie jako środek zapobiegawczy na czas procesu. Zauważył, że jest ona oskarżona o poważne przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności od trzech do pięciu lat. Ponadto sędzia odniósł się do faktu, że skarżąca zbiegła i w związku z tym została wpisana na listę osób poszukiwanych. Uznano również, że może utrudniać ustalenie prawdy, jeśli pozostanie na wolności. W zakresie, w jakim adwokat skarżącej powoływał się na jej pozytywne opinie z różnych źródeł, sąd zauważył, że nie mogą one zagwarantować jej przestrzegania wszystkich wymogów proceduralnych. Mimo że zauważono, że skarżąca powoływała się również na listy z osobistym poręczeniem od deputowanych ludowych, sędzia nie odniósł się do nich dalej. W postanowieniu określono, że okres aresztowania skarżącej ma być liczony od 29 marca 2011 r. Zgodnie z obowiązującymi przepisami czas trwania aresztu tymczasowego był ograniczony do dwóch miesięcy, z możliwością dalszego przedłużania.

Adwokat skarżącej złożył apelację. Złożył oświadczenie, że jego klientka jest chętna do współpracy ze śledztwem i że nie ma powodów do jej aresztowania. W apelacji zaznaczono, że skarżąca została ogłoszona przez policję osobą poszukiwaną w tym samym dniu, w którym wszczęto przeciwko niej sprawę karną. Adwokat zauważył, że przed jej aresztowaniem nie wysłano żadnego wezwania pod adres skarżącej przez organy prowadzące śledztwo. Według niej, dowiedziała się o zarzucie przeciwko niej dopiero w dniu aresztowania, 29 marca 2011 r. Wreszcie adwokat złożył wniosek, że sąd pierwszej instancji nie rozważył żadnych mniej ingerujących środków zapobiegawczych jako alternatywy dla aresztowania i że pozostawił bez rozpatrzenia listy poręczenia deputowanych. 11 kwietnia 2011 r. Kijowski Sąd Apelacyjny odrzucił powyższą apelację. Zauważył, że Sąd Peczerśki już należycie zbadał wszystkie argumenty w niej podniesione.

25 maja 2011 r. skarżąca została oskarżona. Tego samego dnia sprawa została skierowana do Sądu Peczerśkiego do rozprawy. 10 czerwca 2011 r. skarżąca złożyła wniosek do sądu o zwolnienie pod zobowiązaniem do nieucieczki. Złożyła oświadczenie, że cieszy się dobrą opinią, nie ma kary i współpracowała ze śledztwem. Ponadto skarżąca zauważyła, że do tego czasu śledztwo zostało już zakończone i dlatego nie mogło być utrudnione. Podkreśliła, że jej działania były niczym innym jak protestem kierowanym przez dobre motywy. Kilku członków parlamentu i innych wybitnych osobistości dołączyło do niej w tym wniosku i wyraziło chęć bycia jej osobistymi poręcycielami. 17 czerwca 2011 r. Sąd Peczerśki przeprowadził rozprawę przygotowawczą, podczas której odrzucił wniosek skarżącej o zwolnienie, powołując się na powagę zarzutu przeciwko niej, „naturę i okoliczności czynu, o który [była] oskarżona”, a także na fakt, że została ogłoszona przez policję osobą poszukiwaną. Sędzia stwierdził również, w ogólnych słowach, że nie ma podstaw do zwolnienia skarżącej pod osobistym poręczeniem. 30 czerwca 2011 r. skarżąca ponownie złożyła wniosek o zwolnienie. Tego samego dnia Sąd Peczerśki uwzględnił ten wniosek i zwolnił ją pod zobowiązaniem do nieopuszczania miasta.

4 października 2012 r. Sąd Peczerśki uznał skarżącą za winną sprofanowania Grobu Nieznanego Żołnierza, działając jako część grupy osób po uprzednim porozumieniu. Sąd zauważył, że skarżąca przekonała D. i dwie inne osoby, których tożsamości nie ustalono, do przeprowadzenia performansu w pomniku „Wieczna Chwała” mającego na celu protest przeciwko marnotrawstwu gazu ziemnego spowodowanemu spalaniem Wiecznego Płomienia. D., która była przesłuchiwana w sądzie, potwierdziła ten przebieg wydarzeń. Sąd przesłuchał również dozorcę pomnika, który był świadkiem performansu z odległości, oraz dwóch policjantów, którzy rozmawiali ze skarżącą i jej przyjaciółmi (patrz punkt 7 powyżej). Ponadto sąd zbadał nagranie wideo z performansu jako dowód materialny. Wyrok wspominał o oświadczeniu złożonym przez skarżącą podczas rozprawy, że w jej opinii ludzie przynoszący kwiaty do pomnika nie rozumieją, do czego dokładnie on służy. Upierała się, że nie popełniła żadnego przestępstwa, ponieważ jej performans nie miał na celu sprofanowania Grobu Nieznanego Żołnierza. Ponadto twierdziła, że nie może być grobu pod Wiecznym Płomieniem z powodu rury gazowej.

Sąd Peczerśki uznał, że argumenty skarżącej nie miały wpływu na prawną klasyfikację jej działań i że zostały one obalone przez dowody w całości. Wyrok stwierdzał dalej w tym zakresie:

„... sąd uważa, że popełniając celowe czynności w grupie, które wykazały brak szacunku dla miejsca pochówku Nieznanego Żołnierza i dla publicznej tradycji czczenia pamięci żołnierzy, którzy zginęli broniąc lub wyzwalając Kijów i ziemie Ukrainy przed faszystowskimi hordami, a następnie przedstawiając te czynności jako protest, [skarżąca] próbowała uniknąć społecznego potępienia jej zachowania i odpowiedzialności karnej za czyn.”

Powołując się na dokumenty władz lokalnych, sąd oddalił wniosek skarżącej, że nie ustalono lokalizacji Grobu Nieznanego Żołnierza. Sąd nie dostrzegł żadnych okoliczności obciążających ani łagodzących w sprawie. Jednocześnie, orzekając o karze, wziął pod uwagę z jednej strony fakt, że skarżąca nie była karana, że pracowała jako analityk polityczny i otrzymała pozytywne opinie od miejsca zamieszkania i pracy. Z drugiej strony, sąd zauważył, że przestępstwo to było średniej wagi i że skarżąca nie wykazała żadnej skruchy za to, co zrobiła. W rezultacie została skazana na trzy lata pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata. Tego samego dnia Sąd Peczerśki zwolnił D. od odpowiedzialności karnej pod poręczeniem jej pracodawcy.

Skarżąca odwołała się. Powołując się na definicję sprofanowania miejsca pochówku zawartą w ustawie o pogrzebach i działalności funeralnej (patrz punkt 47 poniżej), twierdziła, że w braku jakiegokolwiek zamiaru z jej strony „splamienia rodzinnej lub społecznej pamięci zmarłego lub okazania pogardy dla miejsca pochówku, zasad i tradycji społecznych oraz religijnych”, w jej działaniach nie wystąpiły znamiona czynu zabronionego. Skarżąca powtórzyła swój argument, że jej performans był niczym więcej jak protestem. Wreszcie złożyła wniosek, że postępowanie karne przeciwko niej naruszyło jej prawo do wolności wyrażania opinii zgodnie z art. 10 Konwencji. Prokurator również odwołał się, uważając wyrok za zbyt łagodny. 18 grudnia 2012 r. Kijowski Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Stwierdził, że sprofanowanie grobu może mieć różne formy, wskazując na obraźliwy stosunek, drwiny lub brak szacunku wobec grobu lub osoby w nim pochowanej, niezależnie od zadeklarowanych motywów. Co do argumentu skarżącej dotyczącego jej prawa do wolności wyrażania opinii, sąd zauważył, że to prawo nie jest nieograniczone i że ograniczenie w przypadku skarżącej było zgodne z prawem i dążyło do realizacji legalnego celu. Sąd apelacyjny odrzucił również apelację prokuratora. Skarżąca powtórzyła swoje argumenty w kasacji złożonej przez nią, która została jednak odrzucona przez Wyższy Sąd Specjalizowany do Spraw Cywilnych i Karnych 11 kwietnia 2013 r.


Skarżący urodził się w Nigerii w 1975 roku i mieszka w Zölling. W Nigerii skarżący ukończył jedenaście lat szkoły, a następnie podjął różne prace w Lagos. Po opuszczeniu kraju mieszkał w Hiszpanii od 1994 do 1997 roku, utrzymując się początkowo z zasiłków społecznych, a później pracując jako robotnik sezonowy na kilku farmach. W 1997 roku przybył do Niemiec, gdzie ubiegał się o azyl pod inną tożsamością. Jego wniosek został ostatecznie odrzucony w lipcu 1998 roku. Wyjechał z Niemiec do Włoch z obywatelką Niemiec, z którą rozpoczął związek. W styczniu 1999 roku przeniósł się do Hiszpanii, gdzie pracował jako kucharz i kelner w różnych restauracjach. W październiku 2000 roku skarżący ponownie wjechał do Niemiec. 21 października 2000 roku urodziła się jego córka z wyżej wymienionego związku. Córka skarżącego jest obywatelką Niemiec. W latach 2000 i 2001 skarżący i matka dziecka mieszkali razem. Od początku posiadają, i nadal posiadają, wspólną władzę rodzicielską. 11 grudnia 2000 roku władze miasta Monachium wydały skarżącemu zezwolenie na pobyt ze względu na więzi rodzinne, ważne do 1 grudnia 2001 roku. 18 lipca 2001 roku skarżący został aresztowany pod zarzutem popełnienia przestępstwa na mocy Ustawy o środkach odurzających (Betäubungsmittelgesetz). 28 maja 2002 roku Sąd Okręgowy w Monachium skazał go na osiem lat więzienia za handel narkotykami w dużym zakresie. Sąd stwierdził, że skarżący zwerbował i instruował matkę dziecka jako kurierkę narkotykową w dwóch oddzielnych przesyłkach kokainy z Ameryki Południowej do Europy latem 1998 roku oraz pod koniec 1999/wczesnym 2000 roku. Na korzyść skarżącego wzięto pod uwagę, że to był jego pierwszy wyrok karny, że pierwsza dostawa nie powiodła się (narkotyki nie trafiły do obrotu) oraz że skarżący był tymczasowo aresztowany od lipca 2001 roku. Sąd Okręgowy uznał na niekorzyść skarżącego, że użył jako kurierów dwie młode kobiety, które w czasie popełnienia przestępstw były nastolatkami i które ryzykowały długim wyrokiem więzienia w Ameryce Południowej; że wykorzystał naiwność matki swojej córki; że w pierwszym przypadku miała być przemycona duża ilość kokainy, a w drugim przypadku do Europy przemycono cztery kilogramy kokainy; oraz że całe przedsięwzięcie zostało przeprowadzone bardzo profesjonalnie. Ponadto Sąd Okręgowy uznał, że skazanie za trzeci przypadek przemytu narkotyków nie było możliwe z jedynego powodu, że nie można było ustalić dokładnej ilości kokainy przewożonej w walizce z Peru do Hiszpanii. Skarżący złożył wyjaśnienia, że jego córka i jej matka odwiedzały go w więzieniu w latach 2001–2003 oraz że wystąpił o orzeczenie sądowe w sprawie kontaktów z córką, gdy matka dziecka przerwała wizyty. 4 lipca 2006 roku skarżący i matka dziecka zgodzili się przed Sądem Rodzinnym w Monachium, że nadzorowane spotkania między nim a jego córką będą odbywać się natychmiast po jego zwolnieniu z więzienia. Od 31 stycznia 2008 roku córka odwiedzała skarżącego regularnie w więzieniu – co cztery tygodnie po dwie godziny – w towarzystwie kapłana. 3 lipca 2009 roku skarżący został zwolniony po odbyciu całej kary. Został objęty dozorem do 3 lipca 2013 roku. Po zwolnieniu skarżący otrzymał tolerowanie pobytu na mocy § 60a Ustawy o pobycie – według informacji dostępnych dla Trybunału zostało ono przyznane ostatnio w styczniu 2017 roku i miało trwać do lipca 2017 roku. Oznaczało to, że wykonanie nakazu wydalenia zostało czasowo zawieszone, ponieważ było niemożliwe do wykonania, gdyż skarżący nie posiadał ważnego paszportu (zobacz punkty 28, 29 oraz 36–42 poniżej). W kwietniu 2010 roku rozpoczął przekwalifikowanie zawodowe na asystenta ds. zarządzania komunikacją marketingową, które zakończył z sukcesem w czerwcu 2012 roku, ale od czasu zwolnienia nie mógł podjąć pracy zarobkowej. Skarżący nie mieszkał ze swoją córką i jej matką od czasu zwolnienia. Od 2012 roku mieszkają w różnych miastach, a odległość między ich domami waha się od trzydziestu do siedemdziesięciu kilometrów, a czas podróży od czterdziestu minut do jednej godziny. Skarżący widuje się ze swoją córką regularnie i utrzymuje z nią bliski kontakt. Nie jest sporne między stronami, że spędza z nim co drugi weekend. Zgodnie z oświadczeniem pracownika socjalnego, stał się dla niej ważną osobą kontaktową. Zarówno córka skarżącego, jak i jej matka wyraźnie życzą sobie, aby kontakt skarżącego z dzieckiem był kontynuowany. Od czasu zwolnienia skarżący został skazany przez Sąd Rejonowy w Monachium za trzy przestępstwa: za oszustwo w 2011 roku oraz za kradzież w 2015 i 2016 roku. Został skazany odpowiednio na dwadzieścia, trzydzieści i dziewięćdziesiąt stawek dziennych. Przebywając na terytorium Niemiec bez paszportu, popełnił ciągłe przestępstwo na mocy Ustawy o pobycie. Postępowanie karne w tej sprawie zostało umorzone przez prokuratora w listopadzie 2013 roku, ponieważ winę skarżącego uznano za znikomą, a wszczęcie postępowania nie leżało w interesie publicznym. Sprawa została skierowana do organu administracyjnego do rozpatrzenia jako wykroczenie administracyjne. 21 marca 2003 roku władze miasta Monachium odmówiły przedłużenia skarżącemu zezwolenia na pobyt i zarządziły jego wydalenie. Uznały, że wydalenie skarżącego było obowiązkowe na mocy § 47 ust. 1 Ustawy o cudzoziemcach (Ausländergesetz; od 2004 roku: § 53 Ustawy o pobycie), która przewidywała obowiązkowe wydalenie cudzoziemca, jeśli został skazany na co najmniej trzy lata więzienia za przestępstwo lub na jakikolwiek okres pozbawienia wolności (bez zawieszenia) za przestępstwo na mocy Ustawy o środkach odurzających. Organ sprawdził, czy skarżący korzysta ze szczególnej ochrony przed wydaleniem, ponieważ był ojcem niemieckiego dziecka. Stwierdził, że skarżący mieszkał ze swoją córką tylko przez krótki czas przed uwięzieniem, a zatem doświadczyła separacji od skarżącego i że w świetle bardzo poważnych przestępstw karnych skarżącego interes państwa w usunięciu skarżącego przeważa nad jego interesem w prowadzeniu życia rodzinnego z córką. Mógł utrzymywać z nią kontakt drogą listowną lub telefoniczną i mógł ubiegać się o zezwolenie na wjazd do Niemiec na określone okresy (Betretenserlaubnis). Uznał, że wydalenie skarżącego jest zgodne z art. 8 ust. 2 Konwencji. Decyzja ta, która zawierała również nieograniczony zakaz ponownego wjazdu i informację, że zostanie deportowany do Nigerii, jeśli dobrowolnie nie opuści Niemiec w ciągu czterech tygodni po zwolnieniu z więzienia, stała się ostateczna 26 sierpnia 2003 roku. 15 listopada 2006 roku, po tym jak skarżący odbył ponad dwie trzecie kary więzienia, władze planowały jego wydalenie od 1 listopada 2007 roku. 3 grudnia 2007 roku skarżący złożył kolejny wniosek o azyl (zobacz punkt 6 powyżej). 8 lutego 2008 roku Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców oddalił jego wniosek jako ewidentnie bezzasadny na mocy § 30 ust. 3 Ustawy o postępowaniu w sprawach o nadanie statusu uchodźcy (zobacz punkt 33 poniżej) i, stwierdzając brak przeszkód do jego powrotu do kraju pochodzenia, zarządził jego wydalenie. Decyzja ponownie zawierała informację, że zostanie deportowany do Nigerii, jeśli nie opuści Niemiec dobrowolnie w ciągu tygodnia od uprawomocnienia się decyzji. 6 marca 2008 roku Sąd Administracyjny w Monachium nadał skarżącemu odwołaniu skutek wstrzymujący w postępowaniu azylowym. 8 września 2009 roku oddalił jego odwołanie w postępowaniu głównym, stwierdzając m.in., że więzi skarżącego z córką nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu azylowym. Decyzja ta stała się ostateczna 1 grudnia 2009 roku. 10 września 2009 roku skarżący złożył wniosek o zezwolenie na pobyt ze względu na więzi rodzinne. 9 lutego 2010 roku władze miasta Monachium odrzuciły jego wniosek, uznając, że istnieje ostateczna decyzja o wydaleniu (z 21 marca 2003 roku) przeciwko skarżącemu, co wyklucza przyznanie mu zezwolenia na pobyt. Żadne przeszkody nie wynikały z faktu, że jego córka jest obywatelką Niemiec. Skarżący mógł utrzymywać z nią kontakt poprzez listy, rozmowy telefoniczne i okazjonalne wizyty. Jego córka była przyzwyczajona do relacji na odległość z nim. Był odpowiedzialny za ponowne rozdzielenie, a cel wydalenia nie został jeszcze osiągnięty. Jednocześnie skrócono zakaz ponownego wjazdu do pięciu lat i postanowiono, że skarżący może, począwszy od roku po jego rzeczywistym wydaleniu, ubiegać się o zezwolenie na wjazd do Niemiec dwa razy w roku na łączny okres czterech tygodni. 14 kwietnia 2010 roku Sąd Administracyjny w Monachium uchylił tę decyzję i nakazał organowi administracyjnemu wydanie zezwolenia na pobyt. Stwierdził, że skarżący spełnia warunki uzyskania zezwolenia na pobyt ze względu na więzi rodzinne, ale przyznanie takiego zezwolenia było wykluczone przez ostateczną decyzję o wydaleniu. Jednak skarżący miał prawo do zezwolenia na pobyt z przyczyn humanitarnych zgodnie z § 25 ust. 5 Ustawy o pobycie, przy czym margines uznania inherentny dla tego przepisu został zredukowany do zera. § 11 ust. 1 Ustawy o pobycie nie miał zastosowania do tego przepisu, a wyjazd skarżącego był prawnie niemożliwy ze względu na jego życie rodzinne z córką, które było chronione, m.in., przez art. 8 Konwencji. Sąd Administracyjny stwierdził, że mimo poważnego charakteru przestępstw karnych popełnionych przez skarżącego, nie istniał interes publiczny, który przeważał nad dobrem dziecka i interesem skarżącego w utrzymywaniu kontaktu z córką. Relacja między skarżącym a jego córką miała jakość „rodzinną”, a ich więzi były korzystne dla dziecka. Uznał, że mogą mieszkać razem tylko w Niemczech, ponieważ nie można oczekiwać, że dziecko przeprowadzi się do Nigerii; że skarżący popełnił przestępstwa karne przed narodzinami córki; że poczynił znaczne wysiłki jako ojciec, co było również potwierdzone przez jego wybór pozostania w więzieniu w Niemczech i odbywania nadzorowanych spotkań z córką od stycznia 2008 roku, zamiast zawieszenia wyroku i wydalenia od 1 listopada 2007 roku; że to ostatnie wydarzenie było punktem zwrotnym, który nastąpił po uprawomocnieniu się nakazu wydalenia w 2003 roku i który nie został wzięty pod uwagę przez władze administracyjne; że dziecko zostało już pozbawione relacji z ojcem przez wiele lat podczas jego uwięzienia; że merytoryczna ocena w celu wydalenia skarżącego została przeprowadzona 21 marca 2003 roku, lata przed rozwojem relacji ojciec-córka i momentem egzekucji nakazu wydalenia; oraz że egzekucja nakazu wydalenia w związku z zakazem ponownego wjazdu pozbawiłaby dziecko możliwości normalnej relacji ojciec-córka przez resztę dzieciństwa. 27 czerwca 2011 roku Bawarski Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok i odmówił skarżącemu prawa do zezwolenia na pobyt. Uznał, że jego wniosek o azyl został odrzucony jako ewidentnie bezzasadny na mocy § 30 ust. 3 Ustawy o postępowaniu w sprawach o nadanie statusu uchodźcy i że, w związku z tym, zgodnie z § 10 ust. 3 drugie zdanie Ustawy o pobycie, nie mógł otrzymać zezwolenia na pobyt przed opuszczeniem Niemiec (zobacz punkt 33 poniżej). Wyjątek od tej reguły, przewidziany w trzecim zdaniu tego paragrafu, nie miał zastosowania, ponieważ skarżący nie miał roszczenia do zezwolenia na pobyt w rozumieniu tego przepisu (zobacz punkt 34 poniżej). Po pierwsze, roszczenie o zezwolenie na pobyt ze względu na więzi rodzinne na podstawie § 27 i nast. Ustawy o pobycie było wyłączone przez § 11 Ustawy o pobycie ze względu na ostateczną decyzję o wydaleniu z 21 marca 2003 roku (zobacz punkt 35 poniżej). Po drugie, roszczenie o zezwolenie na pobyt z przyczyn humanitarnych na podstawie § 25 ust. 5 Ustawy o pobycie było zabronione, ponieważ skarżący nie posiadał ważnego paszportu, co było ogólnym warunkiem przyznania zezwolenia na pobyt (zobacz punkt 32 poniżej). Ponieważ decyzja o zrzeczeniu się tego wymogu w przypadkach dotyczących zezwoleń na pobyt z przyczyn humanitarnych była decyzją uznaniową, skarżący nie miał roszczenia do zezwolenia na pobyt w rozumieniu § 10 ust. 3 trzecie zdanie Ustawy o pobycie, nawet jeśli margines uznania został zredukowany do zera (zobacz punkt 34 poniżej). Po trzecie, sąd stwierdził, że skarżący nie może również oprzeć roszczenia o zezwolenie na pobyt na przeszkodach w powrocie do kraju pochodzenia, powołując się na wynik postępowań azylowych w 2008 i 2009 roku (zobacz punkt 18 powyżej). Sąd Apelacyjny concluded, że w tych okolicznościach nie było rozstrzygające, czy więzi między skarżącym a jego córką są takie, że spełnione są warunki uzyskania zezwolenia na pobyt z przyczyn humanitarnych na podstawie § 25 ust. 5 Ustawy o pobycie, gdyby wniosek o azyl skarżącego nie został odrzucony, i zaniechał rozwijania tego aspektu. 12 września 2011 roku skarżący wniósł o dopuszczenie skargi kasacyjnej, argumentując, że jego sprawa podnosi kwestię fundamentalnego znaczenia. Twierdził, że powinien otrzymać zezwolenie na pobyt na mocy § 25 ust. 5 Ustawy o pobycie, ponieważ jako ojciec małoletniego dziecka o obywatelstwie niemieckim, za które sprawuje wspólną władzę rodzicielską, ma w zasadzie roszczenie do zezwolenia na pobyt ze względu na więzi rodzinne. Celem § 10 ust. 3 Ustawy o pobycie było sankcjonowanie nadużyć procedury azylowej, ale nadużycie wniosku o azyl nie powinno pociągać za sobą negatywnych konsekwencji tam, gdzie cudzoziemiec ma roszczenie, w rozumieniu tego przepisu, do zezwolenia na pobyt. W tym względzie rozstrzygające powinno być, czy spełnione są materialne warunki odpowiedniego przepisu dla zezwolenia na pobyt, jak w jego przypadku w odniesieniu do zezwolenia ze względu na więzi rodzinne, a że powód, dla którego roszczenie nie zostało zrealizowane, w jego przypadku ostateczna decyzja o wydaleniu przeciwko niemu, nie powinien być istotny. 16 lutego 2012 roku Federalny Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżącego. Stwierdził, że zgodnie z orzecznictwem sądów krajowych, wyjątek przewidziany w § 10 ust. 3 trzecie zdanie Ustawy o pobycie stosuje się tylko do roszczeń wynikających bezpośrednio z przepisów ustawy i w odniesieniu do których wszystkie wymagania, ogólne i szczegółowe, zostały spełnione. Zezwolenie na pobyt ze względu na więzi rodzinne było wyłączone z powodu ostatecznej decyzji o wydaleniu przeciwko skarżącemu. W tych okolicznościach rozważane było przyznanie zezwolenia na pobyt z przyczyn humanitarnych. Jednak ponieważ skarżący nie posiadał ważnego paszportu, co było ogólnym warunkiem przyznania zezwolenia na pobyt, od którego odstępstwa, w przypadkach dotyczących § 25 ust. 5 Ustawy o pobycie, były możliwe tylko poprzez decyzję uznaniową, wyjątek przewidziany w § 10 ust. 3 trzecie zdanie Ustawy o pobycie nie miał zastosowania. Decyzja została doręczona skarżącemu 22 lutego 2012 roku. 22 marca 2012 roku skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, twierdząc, że decyzje Sądu Administracyjnego i Federalnego Sądu Administracyjnego naruszają jego prawo do poszanowania życia rodzinnego z córką. 18 lipca 2012 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił przyjęcia skargi konstytucyjnej skarżącego bez podania przyczyn (nr 2 BvR 657/12). Po tym, jak władze miasta Monachium zarządziły 12 czerwca 2012 roku, aby skarżący stawił się w Ambasadzie Nigerii w Niemczech w celu wydania paszportu na zbliżające się wydalenie, skarżący odmówił tego i wniósł powództwo przeciwko temu zarządzeniu do Sądu Administracyjnego w Monachium. Podczas rozprawy sądowej 1 sierpnia 2012 roku skarżący i władze imigracyjne uzgodniły następujące kwestie:
„- Skutek zakazu ponownego wjazdu zostanie ograniczony do dwóch i pół roku po opuszczeniu Niemiec.
- Władze imigracyjne wyrażą zgodę na wizę wjazdową do Niemiec w celu łączenia rodzin. Jeśli skarżący nadal będzie wówczas sprawował wspólną władzę rodzicielską z matką dziecka, zostanie wydane zezwolenie na pobyt na podstawie więzi rodzinnych. Jeśli skarżący nie będzie już sprawował wspólnej władzy rodzicielskiej nad córką, władza imigracyjna skorzysta ze swojego uznania co do wydania zezwolenia na pobyt na korzyść skarżącego.
- Wszystko to ma zastosowanie tylko wtedy, gdy skarżący wykaże, że nie popełnił dalszych przestępstw i jeśli nie pojawią się inne powody jego wydalenia.
- Termin na opuszczenie kraju ustala się na 1 listopada 2012 roku.”
W świetle tego porozumienia skarżący wycofał swoje powództwo, a postępowanie przed Sądem Administracyjnym w Monachium zostało umorzone. 25 września 2012 roku Ambasada Nigerii w Niemczech oświadczyła, że nie wyda paszportu skarżącemu, dopóki trwa postępowanie przed tym Trybunałem. 6 listopada 2012 roku skarżący poinformował władze imigracyjne, że nie opuści Niemiec, wbrew swoim pierwotnym planom i oświadczeniu przed Sądem Administracyjnym w Monachium. W rezultacie porozumienie zawarte przed tym sądem stało się nieważne.


Skarżący urodził się w 1966 roku i mieszka w Kiszyniowie. Skarżący jest prezesem dużej mołdawskiej firmy specjalizującej się w imporcie sprzętu medycznego. 8 kwietnia 2015 r. został aresztowany przez Narodowe Centrum Antykorupcyjne (NAC) w związku z postępowaniem karnym wszczętym w listopadzie 2014 r. Oskarżono go o łapownictwo w kontekście przetargów publicznych. Przeprowadzono przeszukania w domu skarżącego oraz w siedzibie jego firmy, a śledczy zajęli liczne dokumenty, komputery i telefony komórkowe. W tej samej sprawie karnej oskarżono ponad dwadzieścia osób. Wśród nich znajdowali się były minister zdrowia i dyrektorzy szpitali. Wielu z nich zostało zatrzymanych, a następnie zwolnionych przez NAC lub przez sądy. Od lipca 2015 r. skarżący był jedynym oskarżonym, który pozostawał w areszcie. Po aresztowaniu skarżący został umieszczony w areszcie NAC. W okresie od 8 kwietnia do 8 października 2015 r. skarżący był tymczasowo aresztowany. W okresie od 8 października do 4 listopada 2015 r. był objęty aresztem domowym. Konieczność aresztowania skarżącego była uzasadniana przez prokuratorów w następujący sposób: że skarżący może uciec; może wywierać wpływ na świadków; może porozumiewać się z innymi współoskarżonymi; oraz ponieważ czyn zarzucany mu podlegał karze pozbawienia wolności do dziesięciu lat. Wszystkie wnioski prokuratorów o przedłużenie aresztowania skarżącego były identyczne. Skarżący za każdym razem argumentował, że jest gotowy zrzec się paszportu i że nie ma powodów, by sądzić, iż będzie próbował wywierać wpływ na świadków lub utrudniać śledztwo. Powody przywoływane przez prokuratorów na rzecz aresztowania były stereotypowe i nie istniały dowody, że zamierza uciec lub zrobić inne rzeczy mu zarzucane. Argumentował również, że ma rodzinę, dzieci, stałe zatrudnienie i stałe miejsce zamieszkania. 10 kwietnia 2015 r. Sąd Rejonowy w Buiucani wydał nakaz aresztowania na okres trzydziestu dni, argumentując, że skarżący nie złożył gwarancji zobowiązania się do nieutrudniania prawidłowego przebiegu śledztwa w przypadku nie stosowania aresztowania. Decyzja ta została później podtrzymana przez Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie, który dodał, że istnieje również ryzyko popełnienia przez skarżącego kolejnych przestępstw. 7 maja 2015 r. Sąd Rejonowy w Buiucani przedłużył aresztowanie skarżącego o dwadzieścia pięć dni, powołując się na te same podstawy co wcześniej. Odwołanie skarżącego zostało odrzucone przez Sąd Apelacyjny 14 maja 2015 r. Sąd Apelacyjny użył tych samych argumentów co za pierwszym razem i dodał, że jednym z powodów trzymania skarżącego w areszcie była ochrona innych osób uczestniczących w postępowaniu przed jego agresywnymi działaniami. Decyzjami z 1 i 26 czerwca, 21 lipca 2015 r. oraz 15 sierpnia 2015 r. Sąd Rejonowy w Buiucani przedłużał aresztowanie skarżącego za każdym razem o dwadzieścia pięć dni. Sąd powoływał się na podobne powody jak wcześniej. Sąd Apelacyjny oddalał odwołania skarżącego, argumentując, że obrona skarżącego nie udowodniła faktu, że skarżący nie zamierza uciec ani utrudniać śledztwa. W decyzji z 11 czerwca 2015 r. Sąd Apelacyjny po raz pierwszy stwierdził, że istnieje ryzyko ucieczki skarżącego. 15 i 29 września 2015 r. Sąd Rejonowy w Buiucani ponownie przedłużył aresztowanie skarżącego, odpowiednio o dwadzieścia i osiem dni. Sąd argumentował, że ryzyko ucieczki jest uzasadnione ciężarem czynu i że prokurator przedstawił dowody popierające twierdzenie, że skarżący może utrudniać śledztwo. Sąd nie wskazał, czym były te dowody. 6 października 2015 r. Sąd Rejonowy w Buiucani ponownie przedłużył aresztowanie skarżącego o dziewięćdziesiąt dni. 8 października 2015 r. Sąd Apelacyjny rozpoznał odwołania wniesione przez skarżącego od decyzji z 29 września 2015 r. i 6 października 2015 r. W pierwszym wyroku oddalił odwołanie skarżącego, stwierdzając, że wszystkie ryzyka wyliczone przez sąd pierwszej instancji nadal istnieją. Jednakże, podczas rozpoznawania odwołania od drugiej decyzji, ten sam skład sędziowski uznał, że ryzyko ucieczki skarżącego nie jest już uzasadnione i że nie ma nowych powodów, by uważać dalsze aresztowanie skarżącego za konieczne. W związku z tym Sąd Apelacyjny zarządził areszt domowy skarżącego. 4 listopada 2015 r. skarżący złożył wniosek o sprawdzenie legalności pozbawienia wolności (habeas corpus) i poprosił o uchylenie aresztu domowego. Tego samego dnia Sąd Rejonowy w Buiucani uwzględnił wniosek skarżącego i zarządził jego zwolnienie z aresztu domowego. 9 kwietnia 2015 r., w drugim dniu aresztowania, skarżący odczuł ostry ból w okolicy dolnej części pleców. O 22.46 wezwano karetkę pogotowia dla skarżącego. Lekarze zdiagnozowali u skarżącego „zespół korzeniowy lędźwiowy z wyraźnym zespołem bólowym” i zalecili hospitalizację. Administracja więzienia odmówiła jednak zastosowania się do zaleceń lekarzy. Kilka godzin później, 10 kwietnia 2015 r. między 3:00 a 4:00 w nocy, skarżący ponownie zaczął odczuwać ból i poprosił o wezwanie karetki. Karetkę wezwano dopiero o 9:27. Lekarze powtórzyli tę samą diagnozę i ponownie zalecili hospitalizację. Administracja więzienia odmówiła jednak zastosowania się do zaleceń lekarzy. O 10:10 ponownie wezwano karetkę dla skarżącego. Tym razem lekarze zdiagnozowali u skarżącego „tętnicze nadciśnienie trzeciego stopnia”, „dyskopatię z nasilonym zespołem bólowym” oraz „rwę kulszową” (deficyt czuciowy i/lub ruchowy). Ponownie zalecono hospitalizację, ale administracja więzienia odmówiła zastosowania się do zaleceń lekarzy. O 11:44 ponownie wezwano karetkę dla skarżącego. Lekarze ponownie zdiagnozowali „rwę kulszową” oraz dyskopatię z możliwym uszkodzeniem nerwu. Lekarze podkreślili pilną potrzebę hospitalizacji, ale administracja ponownie odmówiła. O 14:00 administracja zaprosiła kilku lekarzy z Instytutu Neurologii i Neurochirurgii, którzy potwierdzili wstępną diagnozę i pilną potrzebę hospitalizacji. Dopiero po tym administracja więzienia zezwoliła na przewiezienie skarżącego do szpitala. 11 kwietnia 2015 r. skarżący został operowany kręgosłupa w Instytucie Neurologii i Neurochirurgii. Pozostał w szpitalu do 21 kwietnia 2015 r., kiedy to został przeniesiony do szpitala więziennego. 22 czerwca 2015 r. skarżącego zbadała komisja złożona z pięciu lekarzy, którzy zdiagnozowali u niego zapalenie pęcherzyka żółciowego i częste ataki kolki żółciowej. Zalecili mu chirurgiczne usunięcie pęcherzyka żółciowego w ciągu maksymalnie siedmiu dni. Po tej dacie skarżący i jego prawnicy złożyli liczne wnioski i skargi do różnych władz, starając się o zatwierdzenie operacji. Dopiero 3 sierpnia 2015 r., po drastycznym pogorszeniu się stanu zdrowia skarżącego, zatwierdzono jego transport do zwykłego szpitala. Miał wysoką gorączkę i wystąpił u niego obrzęk. Po trzech dniach przygotowań został poddany operacji 6 sierpnia 2015 r. i pozostał na oddziale intensywnej terapii przez kolejny tydzień.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1935, 1945 i 1956 roku i mieszkają w Ploiești. W 1975 roku grupa inżynierów opatentowała wynalazek dotyczący metody oddzielania węglowodorów. Pierwszy skarżący jest jednym z wynalazców. Drugi i trzeci skarżący są spadkobiercami pozostałych członków grupy. 26 stycznia 1995 r. skarżący wnieśli powództwo o odszkodowanie przeciwko firmie R., prywatnej byłej spółce państwowej, która korzystała z wynalazku z 1975 roku w latach 1985–1988 (szczegóły dotyczące tego postępowania patrz: Farcaş i inni przeciwko Rumunii, nr 67020/01, §§ 7-22, 10 listopada 2005 r.). Wyrokiem z 24 czerwca 2002 r. Sąd Okręgowy w Braszowie uwzględnił w części powództwo wniesione przez skarżących przeciwko firmie R. i zobowiązał ją do zapłaty pierwszemu skarżącemu kwoty 2 284 679 617 rumuńskich lejów (ROL), stanowiącej odszkodowanie za korzystanie w latach 1985–1988 z wynalazku opatentowanego w 1975 roku. Drugi i trzeci skarżący odwołali się, a wyrokiem z 8 listopada 2002 r. Sąd Apelacyjny w Braszowie przyznał im również odszkodowanie – 2 230 620 676 ROL drugiemu skarżącemu oraz 1 669 759 157 ROL trzeciemu skarżącemu. 10 marca 2004 r. skarżący i firma R. podpisali porozumienie w sprawie zapłaty odszkodowania przyznanego przez sąd. W okresie od 2 do 21 kwietnia 2004 r. firma zapłaciła około 20% przyznanych kwot. 5 maja 2005 r. Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości przyjął do wiadomości warunki porozumienia z 10 marca 2004 r. i stwierdził, że firma R. wycofała skargę kasacyjną od wyroku z 8 listopada 2002 r. (patrz punkt 7 powyżej), który tym samym stał się prawomocny. Tymczasem 31 marca 2004 r. firma R. wystąpiła o sądową restrukturyzację w trybie przewidzianym w ustawie nr 64/1995 o sądowej restrukturyzacji i upadłości. 28 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy w Bacău uwzględnił wniosek, wszczął postępowanie restrukturyzacyjne i powołał syndyka. Roszczenia skarżących zostały uznane przez Sąd Okręgowy i wpisane do rejestru wierzytelności sporządzonego przez syndyka zgodnie z przepisami prawa mającego zastosowanie (tabloul creditorilor, zwany dalej „rejestrem wierzytelności”). Skarżący wnieśli sprzeciw do rejestru wierzytelności, domagając się uznania ich za wierzycieli uprzywilejowanych (creditori privilegiaţi). Jedenaście innych wierzycieli również wniosło sprzeciwy przeciwko wpisom w rejestrze wierzytelności. Tymczasem 24 listopada 2004 r. syndyk przedłożył plan restrukturyzacji pod głosowanie wierzycieli. Zaproponowano, aby wierzytelności uprzywilejowane (creanţe privilegiate) zostały spłacone w całości, a pozostałe niezabezpieczone wierzytelności nieuprzywilejowane (creanţe chirografare) zostały spłacone w wysokości 20% ich wartości. Postanowieniem z 8 grudnia 2004 r. Sąd Okręgowy w Bacău zatwierdził plan po zbadaniu sprzeciwów wniesionych przez niezabezpieczonych wierzycieli (creditori chirografari). W 2006 r. firma R. spłaciła swoje długi zgodnie z planem. 11 października 2007 r. Sąd Okręgowy w Braszowie przeprowadził rozprawę w sprawie sprzeciwów wobec rejestru wierzytelności wniesionych przez skarżących. Pierwszy skarżący był obecny na rozprawie, aby reprezentować siebie oraz pozostałych skarżących. Sąd Okręgowy wyznaczył stronom termin do 18 października 2007 r. na złożenie pisemnych uwag. W tym dniu, przy nieobecności skarżących, odroczył ogłoszenie wyroku do 1 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy wydał wyrok 1 listopada 2007 r.; oddalił żądania skarżących. 23 stycznia 2008 r., zgodnie z zasadami powiadamiania dotyczącymi dokumentów sądowych w postępowaniu upadłościowym (patrz punkt 20 poniżej), wyrok z 1 listopada 2007 r. został opublikowany w Biuletynie Postępowań Upadłościowych (Buletinul Procedurilor de Insolvenţă, „Biuletyn”). W nieokreślonym dniu skarżący zapytali o datę wydania wyroku i poprosili Sąd Okręgowy o przesłanie im odpisu wyroku, który został wysłany do nich 31 stycznia 2008 r.; otrzymali go 4 lutego 2008 r. 13 lutego 2008 r. wniesili apelację drogą pocztową. Przed Sądem Apelacyjnym w Braszowie skarżący argumentowali, że ponieważ nie mieli dostępu do Biuletynu, nie byli w stanie dowiedzieć się, w jakiej dacie wyrok został opublikowany. Wyrokiem z 17 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił ten argument i stwierdził, że apelacja została wniesiona po terminie, ponieważ wniesiono ją po upływie dziesięciu dni od 23 stycznia 2008 r., daty opublikowania wyroku Sądu Okręgowego w Braszowie (patrz punkt 15 powyżej). Powołując się na decyzję Trybunału Konstytucyjnego nr 1137 z 4 grudnia 2007 r. (patrz punkt 21 poniżej), Sąd Apelacyjny uznał, że procedura powiadamiania za pośrednictwem Biuletynu zapewniła uczestnikom postępowania wystarczające gwarancje i była uzasadniona naturą postępowania upadłościowego. 21 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy zamknął postępowanie upadłościowe i stwierdził, że firma R. wywiązała się ze wszystkich obowiązków określonych w planie restrukturyzacji (patrz punkt 13 powyżej), a tym samym nie miała już żadnych długów.


Skarżący jest wspólnotą rzymskokatolicką w Bośni i Hercegowinie, mającą siedzibę w Sarajewie. Decyzją z 9 maja 2003 r., która stała się prawomocna 4 września 2003 r., Izba Praw Człowieka dla Bośni i Hercegowiny („Izba”) uznała, że Federacja Bośni i Hercegowiny (jednostka autonomiczna Bośni i Hercegowiny) dyskryminowała skarżącego w korzystaniu z prawa do wolności religii gwarantowanego w Artykule 9 Konwencji. W celu naprawienia sytuacji nakazała ona Federacji Bośni i Hercegowiny zapewnienie przeniesienia szkół publicznych mieszczących się w budynku Liceum Archidiecezjalnego w Travniku oraz przywrócenie skarżącemu posiadanie lokali w terminie jednego roku. Izba oddaliła wniosek skarżącego o przyznanie odszkodowania i zadośćuczynienia. Na mocy porozumienia z 21 maja 2004 r. Federacja Bośni i Hercegowiny zobowiązała się przywrócić skarżącemu posiadanie spornych lokali do 1 lipca 2006 r. Krótko potem Rada Miejska w Travniku podjęła decyzje wykonawcze, a także jedna ze szkół publicznych została przeniesiona z lokali. 23 czerwca 2010 r. Rada Miejska w Travniku wydała nakaz egzekucyjny (rješenje o izvršenju). 5 października 2011 r. Sąd Kantonalny w Travniku uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. 17 października 2011 r. Sąd Miejski w Travniku stwierdził, że nie jest właściwy do rozpoznania sprawy. 16 maja 2012 r. Sąd Kantonalny w Travniku uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. 3 lipca 2012 r. Sąd Miejski w Travniku uznał, że decyzje Izby nie podlegają postępowaniu egzekucyjnemu. 12 lipca 2012 r. skarżący wniósł apelację od tej decyzji. Na dzień najnowszych informacji dostępnych dla Trybunału (28 sierpnia 2017 r.) Sąd Kantonalny w Travniku nie wydał jeszcze orzeczenia w tej sprawie. 30 października 2012 r. Trybunał Konstytucyjny Bośni i Hercegowiny stwierdził, że Federacja Bośni i Hercegowiny nie wykonała jeszcze w pełni decyzji z 9 maja 2003 r. 17 lutego 2017 r. skarżący wszczął postępowanie cywilne przeciwko szkole publicznej wciąż zajmującej jego lokale, żądając jej przeniesienia, a także odszkodowania za korzystanie z lokali za okres od 1 lutego 2014 r. do 1 czerwca 2017 r. 14 lipca 2017 r. Sąd Miejski w Travniku wydał wyrok korzystny dla skarżącego, uwzględniając w całości jego roszczenia ostatecznie sprecyzowane w postępowaniu, a mianowicie 270 360 marek konwertowalnych (BAM) tytułem odszkodowania i 6 713 BAM tytułem kosztów i wydatków. Sąd Miejski nakazał także pozwanemu opuszczenie lokali skarżącego w terminie 30 dni od doręczenia wyroku. 20 grudnia 2017 r. Sąd Kantonalny w Novim Travniku utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Na dzień najnowszych informacji dostępnych dla Trybunału (20 lutego 2018 r.) Kanton Środkowobośniacki złożył skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego Federacji Bośni i Hercegowiny na prawomocny wyrok w niniejszym postępowaniu. Wydaje się również, że szkoła publiczna nadal nie została przeniesiona.


Skarżący urodził się w 1968 roku i mieszka w Senicy. 3 października 2006 r. skarżący i trzy inne osoby zostały oskarżone o wymuszenie pieniędzy od P. P. 6 października 2006 r. Sąd Okręgowy w Senicy (okresný súd) zastosował tymczasowe aresztowanie wobec skarżącego i dwóch jego domniemanych wspólników z mocą od 3 października 2006 r. Sąd uznał, że istnieje uzasadnione podejrzenie, iż skarżący popełnił czyn, o który został oskarżony, że czyn został popełniony w sposób zorganizowany, a w związku z tym istnieje ryzyko, że mógłby wywierać presję na świadków, kontaktować się z innymi sprawcami i ingerować w dowody. Sąd powołał się na zeznania P.P., który rzekomo został ostrzeżony przez jednego ze wspólników skarżącego przed instrukcjami skarżącego, aby nie współpracować z policją. 24 października 2006 r. Sąd Krajowy w Trnawie (krajský súd) oddalił zażalenie (sťažnosť) skarżącego. 6 grudnia 2006 r. policjant prowadzący śledztwo oskarżył skarżącego i piętnaście innych osób o założenie, kierowanie i wspieranie grupy przestępczej. Skarżący został również oskarżony o stosowanie gróźb karalnych, wymuszenie i spowodowanie uszczerbku na zdrowiu. 22 grudnia 2006 r. Sąd Specjalny w Pezinoku (špeciálny súd, dalej „Sąd Specjalny”), do którego sprawa została w międzyczasie przeniesiona ze względu na zorganizowany charakter przestępstw, oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie. Powołał się na szczególnie poważny i zorganizowany charakter czynów, o które został oskarżony, oraz uznał, że istnieje realne niebezpieczeństwo, że mógłby wpływać na świadków i kontaktować się z innymi sprawcami w celu ingerowania w dowody. 17 stycznia 2007 r. Sąd Najwyższy (Najvyšší súd) oddalił zażalenie skarżącego. 16 marca 2007 r. Sąd Specjalny przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do 3 października 2007 r. Oprócz powyższych powodów powołał się na uzasadnione podejrzenie, że skarżący jest liderem grupy przestępczej działającej od kilku lat oraz że nie wszyscy członkowie tej grupy zostali zidentyfikowani. Sąd wskazał, że postępowanie karne jest szczególnie skomplikowane. 28 marca 2007 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. 17 kwietnia 2007 r. policjant prowadzący śledztwo postawił skarżącemu kolejny zarzut wymuszenia. 11 czerwca 2007 r. Sąd Specjalny oddalił kolejny wniosek skarżącego o zwolnienie. Powołał się na zeznania kilku świadków, którzy bali się zeznawać przeciwko niemu. Sąd wziął pod uwagę złożoność postępowania karnego, stwierdzając, że nie doszło do nieuzasadnionych opóźnień. 22 czerwca 2007 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. 14 września 2007 r. skarżącemu postawiono zarzuty dwóch kolejnych czynów wymuszenia. 18 września 2007 r. Sąd Specjalny przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do 3 kwietnia 2008 r. i rozszerzył podstawy aresztowania o ryzyko popełnienia przez niego nowych przestępstw. Uznał, że istnieje uzasadnione podejrzenie, że w przypadku zwolnienia skarżący będzie kontynuował działalność przestępczą, biorąc pod uwagę: motywy takiej działalności oraz ich czas trwania i zasięg; metody zastraszania i przemocy stosowane przez grupę przestępczą; hierarchiczny i zorganizowany charakter grupy; oraz fakt, że nie wszyscy członkowie grupy zostali zidentyfikowani. 26 września 2007 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. 17 marca 2008 r. przedłużono tymczasowe aresztowanie skarżącego do 7 lipca 2008 r. Sąd Specjalny dodał, że aresztowanie pomaga w śledztwie, ponieważ ofiary były skłonne do zeznań, ale nadal nie wszyscy członkowie grupy przestępczej zostali zidentyfikowani. 26 marca 2008 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. Skarżący został oskarżony przed Sądem Specjalnym 13 czerwca 2008 r. Akt oskarżenia dotyczył szesnastu czynów, osiemnastu oskarżonych i czternastu ofiar. Skarżący został oskarżony o założenie, kierowanie i wspieranie grupy przestępczej, stosowanie gróźb karalnych, spowodowanie uszczerbku na zdrowiu oraz dziesięć czynów wymuszenia. Wszystkie przestępstwa zostały zakwalifikowane jako przestępstwa szczególnie poważne. Wymuszone kwoty wahały się od 10 000 do 33 000 euro (EUR). 25 czerwca 2008 r. Sąd Specjalny zbadał podstawy tymczasowego aresztowania skarżącego i orzekł, że powinien on pozostać w areszcie. Wskazał, że zgodnie z aktem oskarżenia był on rzekomo liderem grupy przestępczej, grupy która od sześciu lat prowadziła działalność przestępczą przeciwko osobom będącym ofiarami i świadkami w procesie, za pomocą gróźb i stosowania przemocy fizycznej i psychicznej. 4 lipca 2008 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. 6 października 2008 r., podczas wstępnego badania aktu oskarżenia, Sąd Specjalny ponownie przeanalizował podstawy tymczasowego aresztowania skarżącego i orzekł, że powinien on pozostać w areszcie. 15 października 2008 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. 16 lipca 2009 r. Sąd Specjalny oddalił kolejny wniosek skarżącego o zwolnienie. Uznał, że kilku świadków bało się zeznawać przeciwko niemu w jego obecności i w związku z tym zostali przesłuchani w jego nieobecności. W szczególności jeden świadek został skontaktowany i zagrożony przez nieznane osoby w celu zmiany jego zeznań. Sąd wziął również pod uwagę, że nie wszyscy świadkowie zostali przesłuchani przez sąd rozpoznający sprawę. 19 sierpnia 2009 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. 27 maja 2010 r. Sąd Specjalny przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do 13 grudnia 2010 r. Sąd ograniczył podstawy aresztowania do ryzyka popełnienia przez niego nowych przestępstw, ponieważ sąd rozpoznający sprawę już przesłuchał wszystkich świadków. Stwierdził, że istnieją znaczące dowody sugerujące, że skarżący jest liderem grupy przestępczej, która działała systematycznie przez kilka lat, a zatem uzasadnione jest założenie, że będąc na wolności, mógłby kontynuować działalność przestępczą. Sąd uznał dalej, że niezbędne jest ochrona ofiar i świadków, którzy wyrazili obawę przed skarżącym podczas zeznań w procesie. 10 czerwca 2010 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. 23 czerwca 2010 r. skarżący został uznany za winnego przez Sąd Specjalny założenia, kierowania i wspierania grupy przestępczej, czterech czynów wymuszenia, trzech czynów stosowania gróźb karalnych i oszustwa oraz został skazany na dwadzieścia pięć lat pozbawienia wolności. Pozostał w areszcie do czasu rozstrzygnięcia odwołania. 13 września 2010 r. wniosek o zwolnienie złożony przez skarżącego został oddalony przez Sąd Specjalny. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego w dniu 6 października 2010 r. 22 listopada 2010 r. Sąd Najwyższy przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do 3 kwietnia 2011 r. 11 lutego 2011 r. Sąd Najwyższy oddalił odwołanie skarżącego od wyroku skazującego, który tym samym stał się prawomocny. Skarżący rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności, a czas spędzony w areszcie został wliczony do kary więzienia. 10 sierpnia 2010 r. skarżący złożył skargę konstytucyjną (ústavná sťažnosť) na decyzję Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2010 r. o oddaleniu jego zażalenia (patrz punkt 21 powyżej). Wśród innych zarzutów skarżył się, że jego aresztowanie nie jest już uzasadnione, że trwało nadmiernie długo oraz że Sąd Najwyższy nie odniósł się do wszystkich argumentów podniesionych w jego zażaleniu („pierwsza skarga konstytucyjna”). Skarżył się na podstawie art. 5 ust. 3 i 4 oraz art. 6 ust. 1 Konwencji oraz ich odpowiedników konstytucyjnych. 17 grudnia 2010 r. złożył kolejną skargę konstytucyjną, zarzucając brak szybkości w zakresie sądowej kontroli jego aresztowania przez decyzje Sądu Specjalnego z 13 września 2010 r. i Sądu Najwyższego z 6 października 2010 r. („druga skarga konstytucyjna” – patrz punkt 23 powyżej). 27 października 2010 r. Sąd Konstytucyjny (Ústavný súd) przyjął część pierwszej skargi konstytucyjnej skarżącego do dalszego rozpoznania, w tym skargę dotyczącą długości jego aresztowania. Uznał, że wymogi formalne zgodnie z §§ 20 i 50 ustawy o Sądzie Konstytucyjnym zostały spełnione. Jednocześnie oddalił resztę skargi jako oczywiście bezzasadną. 18 stycznia 2011 r. Sąd Konstytucyjny przyjął drugą skargę konstytucyjną do dalszego rozpoznania i połączył postępowania dotyczące pierwszej i drugiej skargi konstytucyjnej. 8 grudnia 2011 r. Sąd Konstytucyjny stwierdził naruszenie praw skarżącego na podstawie art. 5 ust. 4 Konwencji. Uznał, że Sąd Najwyższy w swojej decyzji z 10 czerwca 2010 r. nie odniósł się do wszystkich argumentów skarżącego. Chociaż Sąd Najwyższy szczegółowo przeanalizował argumenty skarżącego dotyczące podstaw jego aresztowania, nie odniósł się do jego innych argumentów, takich jak ten o bezstronności i niezależności trybunału rozpatrującego jego aresztowanie oraz inny o domniemanych uchybieniach w jego reprezentacji podczas kontroli sądowej, a tym samym sąd naruszył art. 5 ust. 4 Konwencji. Sąd Konstytucyjny uznał dalej, że kontrola sądowa aresztowania skarżącego w okresie od 13 września do 6 października 2010 r. nie została przeprowadzona z wystarczającą szybkością i stwierdził z tego powodu kolejne naruszenie art. 5 ust. 4 Konwencji. Uchylił decyzję Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2010 r. i przyznał skarżącemu 4500 EUR jako zadośćuczynienie. Nie nakazał jego zwolnienia, ponieważ skarżący został w międzyczasie skazany i rozpoczął odbywanie kary więzienia. Sąd Konstytucyjny uznał za zbędne badanie reszty skarg skarżącego, w tym tej na podstawie art. 5 ust. 3 Konwencji dotyczącej długości jego aresztowania. Między aresztowaniem skarżącego a zakończeniem śledztwa wstępnego władze przeprowadziły przesłuchania osiemnastu oskarżonych, przesłuchały piętnaście ofiar i dwudziestu trzech świadków, zleciły pięć opinii biegłych, przeanalizowały nagrania telekomunikacyjne, przeprowadziły przeszukania mieszkań i konfrontacje oraz zebrały dużą ilość dowodów dokumentowych. Między wniesieniem aktu oskarżenia do sądu rozpoznającego sprawę a skazaniem skarżącego przez sąd pierwszej instancji, sąd rozpoznający sprawę przeprowadził rozprawy w ciągu pięćdziesięciu jeden dni. Rozprawy były planowane co miesiąc lub prawie co miesiąc. 18 września 2008 r. przewodniczący Sądu Specjalnego ustanowił dla skarżącego zastępczego obrońcę w celu zapobieżenia blokowaniu rozpraw sądowych. 15 grudnia 2008 r. przewodniczący Sądu Specjalnego ukarał grzywną dwóch obrońców skarżącego: jednego za niepojawienie się na trzech rozprawach sądowych, a drugiego za utrudnianie wymiaru sprawiedliwości.


Skarżący urodził się w 1967 roku i mieszka w Kiszyniowie. 23 lipca 2007 roku Sąd Rejonowy w Râșcani zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego na okres trzydziestu dni. Oskarżono go o popełnienie rozboju, brania zakładników i szantażu na Ukrainie w latach 1997 i 1998. W danym czasie skarżący przebywał w Brukseli w Belgii. 18 listopada 2008 roku skarżący został aresztowany w Brukseli na wniosek władz mołdawskich i osadzony w belgijskim więzieniu w oczekiwaniu na ekstradycję do Mołdawii. 5 października 2009 roku skarżący został ekstradowany władzom mołdawskim. Tego samego dnia został doprowadzony przed sędziego (Sąd Rejonowy Centru), który zarządził jego tymczasowe aresztowanie. 25 grudnia 2009 roku Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego o dziewięćdziesiąt dni. Od tego czasu aresztowanie skarżącego było przedłużane co trzy miesiące. Za każdym razem powodami aresztowania były: wyjątkowy charakter sprawy, uzasadnione podejrzenie popełnienia poważnych przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności, złożoność sprawy karnej oraz ryzyko, że w przypadku zwolnienia skarżący mógłby utrudnić śledztwo, wywierać wpływ na świadków i pokrzywdzonych, ponownie popełnić przestępstwo lub uciec (gdyż wcześniej został ogłoszony osobą poszukiwaną). 20 maja 2010 roku skarżący złożył wniosek w trybie habeas corpus, prosząc o zastąpienie aresztowania środkiem zapobiegawczym innym niż pozbawienie wolności. Adwokat skarżącego zgłosił również skargę na niemożność konsultacji ze skarżącym podczas rozpraw sądowych, gdy nie siedzieli przy tym samym stoliku obok niego. Skarżył się również na odmowę ze strony sekretariatu sądu udzielenia skarżącemu kopii akt sprawy. 17 czerwca 2010 roku Sąd Apelacyjny oddalił zarzuty adwokata skarżącego, a 21 czerwca 2010 roku przedłużył nakaz aresztowania skarżącego o kolejne dziewięćdziesiąt dni, powołując się na dokładnie te same powody co wcześniej. 22 lutego 2012 roku Sąd Apelacyjny w Bielcach, działając jako sąd pierwszej instancji, uniewinnił skarżącego i zarządził jego zwolnienie z aresztu. Sąd stwierdził, że od jego wyroku można wnieść skargę kasacyjną w ciągu piętnastu dni. 6 kwietnia 2012 roku Prokuratura wniosła skargę kasacyjną na wyrok z 22 lutego 2012 roku. W skardze Prokuratura powołała się na art. 439 Kodeksu Postępowania Karnego. Skarżący wniósł sprzeciw, twierdząc, że skarga została wniesiona po terminie. Mimo to, 21 grudnia 2012 roku Sąd Najwyższy Sprawiedliwości uwzględnił ją i wznowił postępowanie. Sąd Najwyższy nie odniósł się do zarzutu skarżącego, że skarga została wniesiona po terminie. Postępowanie zakończyło się 30 grudnia 2015 roku, kiedy to Sąd Rejonowy Buiucani uznał skarżącego za winnego, ale umorzył postępowanie z powodu przedawnienia. Skarżący był przetrzymywany od 5 października 2009 roku do 23 października 2009 roku w Wydziale do Walki z Przestępczością Zorganizowaną. Umieszczono go w areszcie zlokalizowanym w piwnicy. Całkowita powierzchnia wynosiła 3 metry kwadratowe, bez łóżka, krzesła, toalety ani umywalki. Przez cztery dni spał na betonowej podłodze, używając wiadra do swoich potrzeb fizjologicznych. Ponadto skarżący nie miał codziennych spacerów poza celą. Cztery dni później skarżącego przeniesiono do celi nr 6 tego samego aresztu. Był przetrzymywany z dwoma innymi więźniami w celi o powierzchni 9 metrów kwadratowych przez piętnaście dni. Skarżący był przetrzymywany w podobnych warunkach, jak opisano powyżej. Twierdzi również, że był karmiony tylko raz dziennie zupą i kromką chleba. Przez dwadzieścia dni aresztowania miał dostęp do prysznica tylko raz. 23 października 2009 roku skarżący został przeniesiony z tego aresztu do więzienia nr 13 (Kiszyniów). Umieszczono go na trzy dni w celi nr 38 o całkowitej powierzchni 12 metrów kwadratowych. Skarżący był przetrzymywany z siedmioma do dwunastu innymi więźniami. W szczególności skarżący opisuje swoje warunki aresztowania następująco: cela była wyposażona w dwanaście drewnianych łóżek, nie była ogrzewana, jakość jedzenia była bardzo niska, brakowało wentylacji, co pogarszało palenie papierosów przez więźniów bezpośrednio w celi, a oświetlenie było słabe. 27 października 2009 roku skarżący został przeniesiony do celi nr 78 o powierzchni 30 metrów kwadratowych. Był tam przetrzymywany z dwunastoma innymi aresztantami. Cela była wyposażona w dwanaście drewnianych łóżek. 5 grudnia 2010 roku skarżący został przeniesiony z więzienia nr 13 (Kiszyniów) do więzienia nr 11 (Bielce), gdzie był przetrzymywany do daty jego uniewinnienia przez Sąd Apelacyjny w Bielcach 22 lutego 2012 roku. W dniu przybycia nie otrzymał jedzenia. Umieszczono go w celi nr 6 o całkowitej powierzchni 21 metrów kwadratowych. Skarżący był przetrzymywany z czternastoma do dziewiętnastu innymi więźniami. Cela była wyposażona tylko w czternaście łóżek, a więźniowie musieli spać na zmiany. Skarżący opisał swoje warunki aresztowania następująco: toaleta niewystarczająco oddzielona od celi, brak umywalki, brak wody i wentylacji, brak odpowiedniego oświetlenia, wilgotna i zimna cela. 30 grudnia 2010 roku skarżący złożył skargę do Prokuratury, skarżąc się na złe warunki aresztowania. W odpowiedzi z 10 stycznia 2011 roku Prokuratura poinformowała skarżącego, że jego skarga dotycząca złych warunków aresztowania była uzasadniona i że po przeprowadzeniu kontroli w Więzieniu Nr 11 stwierdzono liczne naruszenia prawa. Zarządowi więzienia nakazano usunięcie stwierdzonych uchybień. Nie wydaje się, aby po interwencji Prokuratury nastąpiła jakakolwiek zmiana w warunkach aresztowania skarżącego. 15 stycznia 2011 roku skarżący został przeniesiony do celi nr 21 o całkowitej powierzchni 16 metrów kwadratowych. Skarżący był przetrzymywany wraz z piętnastu do siedemnastoma innymi więźniami i musieli spać na zmiany, ponieważ cela była wyposażona tylko w dwanaście łóżek. Warunki aresztowania, jak opisał skarżący, były następujące: brak pościeli, odzieży i środków higieny, niewłaściwa jakość jedzenia, brak pomocy medycznej. Skarżący twierdzi również, że został pogryziony przez owady pasożytnicze obecne w celi. Skarżący skarżył się do sądów krajowych i organu prowadzącego śledztwo na nieludzkie i poniżające warunki aresztowania. 20 stycznia 2011 roku Prokuratura w Bielcach uznała istnienie nieludzkich warunków aresztowania w więzieniu nr 11 (Bielce).


Skarżący urodził się w 1977 roku i mieszka w Nowoczeboksarsku. Fakt złego traktowania skarżącego w areszcie policyjnym został ustalony w wyroku Sądu Miejskiego w Nowoczeboksarsku Republiki Czuwaszji („Sąd Miejski”) z 22 sierpnia 2008 r. i utrzymany w mocy 11 listopada 2008 r. przez Sąd Najwyższy Republiki Czuwaszji. Fakty są następujące. 10 kwietnia 2007 r. skarżącego zatrzymali funkcjonariusze policji na ulicy w pobliżu jego domu i zabrali go do komisariatu policji nr 1 w Nowoczeboksarsku w celu sprawdzenia jego tożsamości. Na komisariacie dzielnicowy oficer milicji (участковый уполномоченный милиции), funkcjonariusz M. z miejskiego komisariatu policji w Nowoczeboksarsku, który był w mundurze, zagroził skarżącemu, mówiąc, że zostanie przeciwko niemu wszczęte postępowanie karne, chwycił go za ubranie, gwałtownie odepchnął go kilka razy do tyłu na ścianę i uderzył go w lewe ucho. Zgodnie z opinią biegłego lekarza sądowego, skarżący doznał urazowego pęknięcia błony bębenkowej lewego ucha z krwawieniem, co spowodowało krótkotrwałe – trwające od sześciu do dwudziestu jeden dni – zaburzenie zdrowia. W konsekwencji zostało to zakwalifikowane jako „niewielki” uszczerbek na zdrowiu. Funkcjonariusz M. został skazany na podstawie art. 286 § 3 (a) Kodeksu karnego (nadużycie władzy z użyciem przemocy) na trzy lata pozbawienia wolności oraz dwuletni zakaz sprawowania funkcji urzędowych. W styczniu 2009 r. skarżący wniósł powództwo cywilne o kwotę 312 487 rubli rosyjskich (RUB) przeciwko Ministerstwu Finansów Republiki Czuwaszji z tytułu szkody niemajątkowej. Powoływał się on, między innymi, na to, że jego złe traktowanie przez policję stanowiło nieludzkie i poniżające traktowanie zabronione przez art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”), oraz że, zgodnie z Uchwałą Plenum Sądu Najwyższego nr 5 z 10 października 2003 r., sądy krajowe miały stosować Konwencję zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka („Trybunał”). Argumentował również, że przy obliczaniu kwoty zadośćuczynienia należnego z tytułu szkody niemajątkowej za naruszenie Konwencji, sądy krajowe musiały więc uwzględniać kwoty przyznawane przez Trybunał na podstawie art. 41 Konwencji w podobnych sprawach. Stwierdził, że jego roszczenie zostało obliczone na podstawie kwoty przyznanej przez Trybunał w sprawie Ribitsch, w której stwierdzono naruszenie art. 3 Konwencji z powodu nieludzkiego i poniżającego traktowania w areszcie policyjnym (zob. Ribitsch przeciwko Austrii, 4 grudnia 1995 r., Seria A nr 336). 6 kwietnia 2009 r. Sąd Miejski uwzględnił w części powództwo cywilne skarżącego. Sąd ten zauważył, że na mocy art. 61 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego, wyrok w sprawie karnej, który stał się prawomocny, wiąże sąd badający skutki cywilnoprawne czynów osoby, przeciwko której wyrok został wydany, w zakresie, w jakim ustala, czy te czyny miały miejsce i czy zostały popełnione przez tę osobę. Artykuł 53 Konstytucji oraz artykuły 151 i 1069 Kodeksu cywilnego przewidują odpowiedzialność państwa za szkodę wyrządzoną osobom przez funkcjonariuszy państwowych. Powołując się na art. 1099-1101 Kodeksu cywilnego Federacji Rosyjskiej oraz punkt 8 Uchwały Plenum Sądu Najwyższego nr 10 z 20 grudnia 1994 r., Sąd Miejski uznał, że kwota 20 000 rubli będzie sprawiedliwym i rozsądnym zadośćuczynieniem za cierpienia psychiczne skarżącego w wyniku jego złego traktowania przez funkcjonariusza policji, traktowania, które podważyło jego honor i godność oraz spowodowało niewielki uszczerbek na zdrowiu. Skarżący odwołał się od wyroku. 6 maja 2009 r. Sąd Najwyższy Republiki Czuwaszji utrzymał wyrok w mocy na skutek odwołania, w pełni popierając obliczenie kwoty zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową dokonane przez Sąd Miejski. Nie zgodził się ze skarżącym, że przy ustalaniu kwoty zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową sądy krajowe muszą kierować się kwotami takiego zadośćuczynienia przyznawanymi przez Trybunał w podobnych sprawach, stwierdzając następująco:
„Rzeczywiście, zgodnie z art. 15 § 4 Konstytucji Federacji Rosyjskiej, powszechnie uznane zasady i normy prawa międzynarodowego oraz umowy międzynarodowe Federacji Rosyjskiej stanowią integralną część [systemu prawnego Federacji Rosyjskiej]. Nie oznacza to jednak, że kwota zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową ustalona przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w konkretnej sprawie ma charakter wiążący dla sądów krajowych rozpatrujących inne sprawy, w których można stwierdzić naruszenie podobnych norm i zasad. Ustalenie kwoty zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową w konkretnych sprawach jest prerogatywą sądów krajowych rozpatrujących takie sprawy.”


Skarżąca urodziła się w 1972 r. i jest obecnie pozbawiona wolności w Kiszyniowie. 17 marca 2010 r. skarżąca została zatrzymana przez policję i postawiono jej zarzuty oszustwa oraz fałszowania dokumentów urzędowych. Umieszczono ją w areszcie Głównego Dyrektoriatu do Walki z Przestępczością Zorganizowaną Ministerstwa Spraw Wewnętrznych („GDFOC”). Zdaniem skarżącej, przetrzymywano ją tam w podziemnej celi o nieodpowiednich warunkach. Skarżąca podała dalej, że została przeniesiona do Więzienia nr 13, gdzie była przetrzymywana w celi z szesnastoma innymi osadzonymi i narażona na bierne palenie. Nie zapewniono jej pościeli i nie mogła spać normalnie. Cela była zarażona robactwem, a jedzenie było bardzo słabej jakości. Zdaniem Rządu, skarżąca została przeniesiona z aresztu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych do Więzienia nr 13 29 marca 2010 r. 30 marca 2011 r. została zwolniona z aresztu i objęta aresztem domowym. 26 stycznia 2012 r., po tym jak została uznana za osobę poszukiwaną, skarżąca została ponownie aresztowana i ponownie umieszczona w areszcie w Więzieniu nr 13. 19 września 2012 r. została zwolniona z więzienia i objęta aresztem domowym. 5 czerwca 2013 r. skarżąca została ponownie umieszczona w areszcie w Więzieniu nr 13. 10 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy Centru uznał skarżącą za winną stawianych zarzutów i skazał ją na trzynaście lat i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Sprawa była w toku przed Sądem Apelacyjnym w Kiszyniowie w momencie przedstawienia uwag przez strony. Zdaniem Rządu, podczas pozbawienia wolności w Więzieniu nr 13 po 5 czerwca 2013 r. skarżąca była przetrzymywana w celach nr 108 i 110, każdej przeznaczonej dla ośmiu osób i mierzącej 18 m², oraz w celi nr 109 przeznaczonej dla sześciu osób i mierzącej 18 m². Celi nr 109 oświetlała żarówka 100-W i miała okno, a także kran oraz toaletę oddzieloną od reszty celi przegrodą. Wszystkie cele były regularnie dezynfekowane. 26 lutego 2003 r. u skarżącej zdiagnozowano chłoniaka nieziarniczego („NHL” – rodzaj raka krwi). Ta choroba dotyczyła jej śledziony, szpiku kostnego i węzłów chłonnych. Zdiagnozowano u niej również przewlekłe zapalenie wątroby. Zdaniem skarżącej, podczas przetrzymywania w areszcie GDFOC jej leczenie zostało przerwane, a administracja GDFOC odmówiła przeniesienia jej do szpitala. Po przeniesieniu do Więzienia nr 13 nie otrzymała pomocy medycznej wymaganej w jej stanie. Zdaniem skarżącej, podczas pozbawienia wolności jej stan zdrowia pogorszył się. W obu placówkach aresztu nie było specjalisty onkologa, a chemioterapia była niedostępna. Skarżąca przeszła ostatnią sesję chemioterapii w specjalistycznym szpitalu cywilnym w kwietniu 2013 r., przebywając w areszcie domowym. W odpowiedzi na zapytanie złożone w grudniu 2013 r. przez prawnika skarżącej dotyczące opieki medycznej otrzymywanej przez skarżącą podczas pozbawienia wolności, Administracja Więzienna odpowiedziała 14 lutego 2014 r., że została zarejestrowana jako pacjentka onkologiczna od 5 czerwca 2013 r. i otrzymała leczenie zgodnie ze swoim rozpoznaniem. Zgodnie z dwoma wyciągami z dokumentacji medycznej skarżącej z dnia 26 czerwca 2014 r. i 9 lipca 2015 r., podpisanymi przez szefa i zastępcę szefa jednostki medycznej Więzienia nr 13, skarżąca potrzebowała specjalistycznego leczenia w Instytucie Onkologii, a jej stan zdrowia został zakwalifikowany jako średnio ciężki. Rząd wskazał, że od 24 kwietnia 2010 r. do 9 lipca 2012 r. skarżąca odmawiała wielokrotnie hospitalizacji w szpitalu więziennym (Więzienie nr 16) lub w oddziale medycznym Więzienia nr 13. Dwukrotnie skarżąca odmówiła poddania się leczeniu stacjonarnemu w Instytucie Onkologii, który był specjalistycznym szpitalem cywilnym. Skarżąca była badana wielokrotnie przez internistę i hematologa oraz otrzymywała leczenie. Co roku Administracja Więzienna zawierała umowę o świadczenie usług z budżetem wynoszącym 35 000 lejów mołdawskich (MDL – około 1555 euro (EUR)) z Instytutem Onkologii. W związku z tym konkretne rodzaje leczenia, takie jak chemioterapia i radioterapia, były dostępne. Sąd powołuje się na odpowiedni materiał przywołany w swoim wcześniejszym orzecznictwie dotyczącym Republiki Mołdawii (zobacz na przykład Shishanov przeciwko Republice Mołdawii, nr 11353/06, §§ 50-61, 15 września 2015 r. oraz Valentin Baştovoi przeciwko Republice Mołdawii, nr 40614/14, §§ 13-14, 28 listopada 2017 r.). W swoich raportach za lata 2013, 2014 i 2015 dotyczących warunków pozbawienia wolności Centrum Praw Człowieka w Mołdawii („Centrum Praw Człowieka”, które działa również jako mołdawski Rzecznik Praw Obywatelskich) stwierdziło poważne problemy w Więzieniu nr 13, w szczególności dotyczące przepełnienia, jakości żywności, wentylacji i dostępu do światła dziennego. W świetle swoich ustaleń zaleciło w swoich raportach za 2014 i 2015 r. zamknięcie Więzienia nr 13 lub, jeśli to niemożliwe, pilną poprawę warunków pozbawienia wolności w tym zakładzie. Odpowiednie fragmenty raportu Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu („CPT”) dotyczącego jego wizyty w Republice Mołdawii w dniach od 14 do 25 września 2015 r. brzmią następująco:

„44. Więzienie nr 13 w Kiszyniowie było odwiedzane przez Komitet kilkakrotnie. Będąc jednym z najstarszych więzień w kraju (datowanym na lata 50. XIX wieku), jego zastąpienie przez nowy zakład karny było planowane od dawna. Delegacja została poinformowana podczas wizyty w 2015 r., że otwarcie nowego aresztu śledczego na 1500 miejsc w okolicy Kiszyniowa, sfinansowanego w dużej mierze z pożyczki Banku Rozwoju Rady Europy, jest obecnie planowane na czerwiec 2018 r.
Więzienie w Kiszyniowie, o oficjalnej pojemności 1000 miejsc, pozostaje największym zakładem karnym w Republice Mołdawii i działa przede wszystkim jako areszt śledczy, z bardzo dużą rotacją więźniów (według zarządu, między 13 000 a 15 000 więźniów było przyjmowanych do więzienia każdego roku). W czasie wizyty zakład pomieścił 1186 osadzonych w trzech oddzielnych pawilonach mieszkalnych, w tym 81 dorosłych kobiet i 22 nieletnich płci męskiej. Populacja więźniów obejmowała również 56 skazanych (którzy głównie pracowali w służbach ogólnych więzienia) i dwie osoby odbywające kary administracyjne. Ponadto ośmiu więźniów skazanych na dożywocie było tymczasowo przetrzymywanych w zakładzie, ponieważ mieli sprawę w toku przed sądem w Kiszyniowie.
... 45. W czasie wizyty w 2015 r. populacja więźniów w Mołdawii zwiększyła się o około 1300 osadzonych w porównaniu do poprzedniej wizyty CPT w 2011 r. i wynosiła około 7770 (około 20% w areszcie śledczym). Reprezentuje to wskaźnik inkarceracji wynoszący około 220 na 100 000 mieszkańców – jeden z najwyższych wśród państw członkowskich Rady Europy. Władze mołdawskie uznały, że wielkość populacji więźniów i wynikające z tego przepełnienie w więzieniach stanowiło duże wyzwanie. W rzeczywistości delegacja sama zaobserwowała, że krajowy standard wynoszący co najmniej 4 m² przestrzeni życiowej na więźnia był daleki od spełnienia w większości odwiedzonych zakładów karnych; w szczególności w więzieniach w Kiszyniowie i Soroca poziomy przepełnienia osiągnęły niepokojące rozmiary. W tym kontekście delegacja została poinformowana przez władze, że wzrost liczby więźniów był w dużej mierze spowodowany rosnącymi wskaźnikami recydywy oraz nadmiernym stosowaniem tymczasowego aresztowania, a także niechęcią ze strony sędziów do udzielania przedterminowego zwolnienia warunkowego. 46. CPT zaleca, aby władze mołdawskie podjęły energiczne wysiłki – w konsultacji z władzami prokuratorskimi i sądowymi – w celu wyeliminowania przepełnienia więzień, w świetle powyższych uwag. W ten sposób władze powinny kierować się odpowiednimi Zaleceniami Komitetu Ministrów Rady Europy: Zaleceniem R (99) 22 dotyczącym przepełnienia więzień i inflacji populacji więźniów, Zaleceniem Rec(2000)22 w sprawie poprawy wdrażania europejskich zasad dotyczących sankcji i środków społecznych, Zaleceniem Rec(2003)22 dotyczącym warunkowego zwolnienia, Zaleceniem Rec(2006)13 dotyczącym stosowania tymczasowego aresztowania oraz Zaleceniem Rec(2010)1 dotyczącym Europejskich Zasad Probacji.
... 74. Sekcja kobiet w Więzieniu w Kiszyniowie wykazywała braki podobne do tych zaobserwowanych w obszarach mieszkalnych mężczyzn, w szczególności w zakresie stanu technicznego, dostępu do światła naturalnego i przestrzeni życiowej (na przykład ośmiu więźniów w celi około 20 m²). Jest to również powodem do niepokoju, że podobnie jak ich odpowiednicy płci męskiej, więźniarki generalnie spędzały 22 godziny zamknięte w celach; zazwyczaj nie oferowano im żadnej innej aktywności poza dwiema godzinami spaceru dziennie. W tym kontekście zalecenie i komentarz zawarte w punktach 60 i 62 należy czytać jako mające zastosowanie również do więźniarek w Więzieniu w Kiszyniowie. 75. W obu więzieniach delegacja otrzymała skargi od więźniarek dotyczące trudności w uzyskiwaniu produktów higienicznych. Ponadto więźniarki w Więzieniu w Kiszyniowie, a także osadzeni w reżimie początkowym w Więzieniu Rusca, miały prawo do prysznica tylko raz w tygodniu.
CPT zaleca podjęcie kroków w więzieniach w Kiszyniowie i Rusca, aby zapewnić więźniarkom dostęp do wystarczających ilości produktów higieny osobistej; specyficzne potrzeby higieniczne kobiet powinny być zaadresowane w odpowiedni sposób. Należy również podjąć kroki w tych więzieniach, aby pozwolić więźniarkom na częstszy dostęp do pryszniców, biorąc pod uwagę regułę 19.4 Europejskich Reguł Więziennych.”


Skarżący urodził się w 1976 roku i mieszka w Moskwie. 2 czerwca 2015 r. skarżący zwrócił się do Federalnej Służby Migracyjnej o wydanie mu paszportu wyjazdowego. Jego wniosek został odrzucony z powołaniem się na fakt, że został dwukrotnie skazany na kary w zawieszeniu, których okres jeszcze nie upłynął (patrz, w celu uzyskania szczegółów, w odniesieniu do pierwszego skazania, Navalnyy i Ofitserov przeciwko Rosji, nr 46632/13 i 28671/14, 23 lutego 2016 r., oraz w odniesieniu do drugiego skazania, Navalnyye przeciwko Rosji, nr 101/15, 17 października 2017 r.). Skarżący zwrócił się do sądu powszechnego o uchylenie odmowy, powołując się w szczególności na ustalenie Trybunału o naruszeniu artykułu 2 Protokołu nr 4 w podobnej sprawie Nalbantski przeciwko Bułgarii (nr 30943/04, 10 lutego 2011 r.). 30 września 2015 r. Zamoskworecki Sąd Rejonowy w Moskwie uznał odmowę za legalną, stwierdzając następujące:
„Powołanie się skarżącego na wyrok Europejskiego Trybunału z 10 lutego 2011 r. w sprawie Nalbantski przeciwko Bułgarii jest bezzasadne, ponieważ, biorąc pod uwagę osobowość pana Nawalnego, istnieją wyraźne oznaki rzeczywistego interesu publicznego, który przeważa nad prawem [skarżącego] do swobody poruszania się”. 4 grudnia 2015 r. Moskiewski Sąd Miejski utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w trybie uproszczonym. 14 stycznia 2016 r. Sąd Miejski sprostował błąd pisarski w dacie wyroku. 27 kwietnia 2017 r. skarżący został zaatakowany podczas wychodzenia z biura. Napastnik rzucił w niego zielonym barwnikiem, w wyniku czego doznał poparzenia chemicznego prawego oka. W obliczu ryzyka utraty wzroku, 3 maja 2017 r. skarżący zwrócił się o zezwolenie na wyjazd do Hiszpanii w celu operacji oka. Następnego dnia wydano mu paszport wyjazdowy z przyczyn humanitarnych.


Lista wnioskodawców została zawarta w załączonych tabelach. Wnioskodawcy byli pracownikami samorządowej instytucji edukacyjnej. 13 czerwca 2001 r. wnieśli oni sprawę do Sądu Rejonowego w Kołomnie Obwodu Moskiewskiego („Sąd Rejonowy”) przeciwko ich pracodawcy oraz administracji miasta, domagając się zapłaty zaległych wynagrodzeń oraz składek na różne fundusze społeczne. 13 lipca 2004 r. Sąd Rejonowy w Kołomnie wydał wyrok w pierwszej instancji co do istoty sprawy. 22 września 2004 r. Sąd Obwodowy w Moskwie uchylił wyrok w drodze odwoławczej i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia. 7 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy uwzględnił roszczenia wnioskodawców, przyznając każdemu z nich określoną kwotę od ich pracodawcy (patrz załącznik I). Wyrok został utrzymany w mocy w postępowaniu odwoławczym przez Sąd Obwodowy w Moskwie 28 września 2005 r. W okresie od 26 czerwca 2001 r. do 7 lipca 2005 r. rozprawy były odraczane dwadzieścia pięć razy z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności respondentów lub jednego z nich, osiemnaście razy na wniosek powodów i jedenaście razy na wniosek pozwanych; czterokrotnie sąd pierwszej instancji odroczył rozprawę, ponieważ wezwano organy administracyjne będące respondentami do dostarczenia dodatkowych dokumentów. Ponadto, 11 czerwca 2002 r. postępowanie zostało zawieszone na mocy decyzji sądu krajowego z powodu domniemanej nieobecności powodów; 4 lutego 2003 r. decyzja ta została uchylona przez sąd odwoławczy z powodu niepowiadomienia przez sąd pierwszej instancji wnioskodawców o terminie rozprawy. Tym samym okres zaliczany na konto władz wynosi ponad rok. W nieokreślonym dniu 2005 r. instytucja pracodawcy została zlikwidowana. 18 października 2005 r. dokonano odpowiedniego wpisu do Państwowego Rejestru Podmiotów Prawnych. Zgodnie z pismem Rządu z 19 lipca 2011 r., 30 czerwca 2006 r. wyrok z 7 lipca 2005 r. został częściowo wykonany w stosunku do niektórych wnioskodawców, co określono w załączniku I.