Pierwszy skarżący, pan Evghenii Antonov, jest obywatelem rosyjskim urodzonym w 1979 roku i mieszkającym w Tyraspolu. Druga skarżąca, pani Iryna Antonova, jest obywatelką ukraińską urodzoną w 1954 roku i mieszkającą w Tyraspolu. Okoliczności sprawy, przedstawione przez skarżących, można podsumować w następujący sposób. Pierwszy skarżący został aresztowany w Tyraspolu w sierpniu 2009 r. i oskarżony o posiadanie noża myśliwskiego i paczki marihuany. Początkowo był przetrzymywany w areszcie śledczym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych „MRT” („IVS Tiraspol”), a 30 października 2009 r. przeniesiono go do więzienia Hlinaia w Grigoriopolu. Kilka dni po areszcie pierwszy skarżący zadzwonił do drugiej skarżącej i poprosił ją, aby przyniosła mu jedzenie i ciepłe ubrania. Powiedział jej, że jest przetrzymywany w ciemnej, wilgotnej celi bez podstawowych warunków higienicznych. Drugiej skarżącej nie pozwolono zobaczyć się z pierwszym skarżącym, a OBWE odmówiono dostępu do IVS Tiraspol 19 października 2009 r., gdzie około 90 więźniów, w tym pierwszy skarżący, prowadziło strajk głodowy w proteście przeciwko złemu traktowaniu i nieludzkim warunkom detencji. Dalsze skargi do władz mołdawskich, rosyjskich i „MRT” okazały się bezskuteczne. 9 grudnia 2009 r. druga skarżąca mogła zobaczyć pierwszego skarżącego podczas rozprawy sądowej; złożyła oświadczenie, że wyglądał na zmęczonego i słabego. 9 listopada 2010 r. Sąd Miejski w Tyraspolu uznał pierwszego skarżącego za winnego przygotowania do kradzieży, posiadania nielegalnej broni i posiadania substancji odurzającej. W momencie ostatnich pism do Trybunału sprawa była w toku przed „Sądem Najwyższym MRT”.

Pierwszy skarżący, pan Alexandru Băluţă, jest obywatelem mołdawskim urodzonym w 1984 roku i mieszkającym w Lunga. Druga skarżąca, pani Tamara Băluţă, jest obywatelką mołdawską urodzoną w 1954 roku i mieszkającą w Lunga. Pierwszy skarżący został aresztowany w Tyraspolu w grudniu 2004 r. i oskarżony o morderstwo i podpalenie. Został podobno dotkliwie pobity. Został zwolniony w 2007 r. po złożeniu zobowiązania, że nie opuści miasta bez zezwolenia. Jednak wyjechał do pracy za granicę i został ponownie aresztowany 13 września 2009 r., gdy wrócił do domu. Początkowo był przetrzymywany w areszcie śledczym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych „MRT” („IVS Tiraspol”), a następnie przeniesiony do więzienia Hlinaia w Grigoriopolu. Pierwszy skarżący był podobno przetrzymywany w nieludzkich warunkach detencji, mianowicie w ciemnej, wilgotnej celi bez podstawowych warunków higienicznych i bez żadnych możliwości codziennego spaceru. Zgodnie z twierdzeniem drugiej skarżącej, jedzenie i inne przedmioty, które próbuje wysłać pierwszemu skarżącemu, do niego nie docierają (z wyjątkiem chleba), a wszystkie jej prośby o spotkanie z nim zostały odrzucone. 13 października 2009 r. druga skarżąca dowiedziała się, że wielu więźniów w IVS Tiraspol prowadzi strajk głodowy w proteście przeciwko nadużyciom i nieludzkim warunkom detencji. Twierdziła, że 16 października 2009 r. specjalne oddziały policji zbrojnej wkroczyły do więzienia i pobiły więźniów. OBWE odmówiono dostępu do IVS Tiraspol 19 października 2009 r. Dalsze skargi do władz mołdawskich, rosyjskich i „MRT” okazały się bezskuteczne. W szczególności, 27 października 2009 r. druga skarżąca złożyła skargę do Ambasady Rosji w Mołdawii, która obiecała oficjalnie skontaktować się z prokuraturą „MRT” w związku ze sprawą. W odpowiedzi na list drugiej skarżącej z 12 października 2009 r., proszący o zgodę na spotkanie z pierwszym skarżącym, 29 października 2009 r. Prokuratura „MRT” odpowiedziała, że „zgodnie z [obowiązującymi przepisami] śledczy nie jest zobowiązany do zezwalania na spotkania aresztowanych z ich krewnymi. W Pani przypadku takie spotkania zostały odmówione”. Nie podano żadnych innych powodów. W nieznanej dacie skarżący został przeniesiony do innego więzienia w Grigoriopolu, również pod kontrolą władz „MRT”.

Pierwszy skarżący, pan Oleksandr Bezrodnii, jest obywatelem ukraińskim urodzonym w 1986 roku i mieszkającym w Tyraspolu. Druga skarżąca, pani Liudmila Bezrodnyaya, jest obywatelką rosyjską urodzoną w 1967 roku i mieszkającą w Tyraspolu. Pierwszy skarżący jest liderem organizacji pozarządowej „Świat Młodzieży”. Został aresztowany w Tyraspolu 23 lipca 2009 r. i oskarżony o kradzież róż z parku publicznego, a także o narażenie na niebezpieczeństwo życia trzech funkcjonariuszy „milicji” i agentów ochrony prywatnej. Początkowo był przetrzymywany w areszcie śledczym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych „MRT” („IVS Tiraspol”), a następnie przeniesiony do więzienia Hlinaia w Grigoriopolu. 29 lipca 2009 r. druga skarżąca została poinformowana przez prawnika wyznaczonego przez sąd „MRT”, że pierwszy skarżący został doprowadzony do tego sądu na rozprawę. Gdy druga skarżąca zobaczyła pierwszego skarżącego, miał on podobno krew na twarzy i jakąś zieloną substancję na głowie, która – jak twierdzi – maskowała skutki silnego uderzenia w głowę. Widziała również siniaki na ciele pierwszego skarżącego. Pierwszemu skarżącemu podobno udało się powiedzieć drugiej skarżącej, że jest źle traktowany w celu zmuszenia go do złożenia zeznań obciążających go samego. Również 29 lipca 2009 r. „sąd miejski w Tyraspolu” zarządził tymczasowe aresztowanie pierwszego skarżącego na nieokreślony czas. Sąd powtórzył zarzuty przeciwko pierwszemu skarżącemu i stwierdził, że „... sąd bierze pod uwagę fakt, że [pierwszy skarżący] jest oskarżony o poważne przestępstwo, za które ustawa przewiduje karę długoletniego pozbawienia wolności, że nie jest dobrze postrzegany przez społeczeństwo, że jest bezrobotny i był już w przeszłości skazany za przestępstwo, że nie uznaje swojej winy, co daje sądowi podstawy do uznania, że w przypadku zwolnienia może uciec lub ponownie popełnić przestępstwo. Akta sprawy zawierają wystarczające dowody na poparcie wniosku śledczego.” W nieznanej dacie we wrześniu 2009 r. pierwszy skarżący wziął udział w rozprawie sądowej i mógł krótko porozmawiać z drugą skarżącą, w trakcie której powiedział jej, że był źle traktowany i zastraszany. Opisał warunki detencji w następujący sposób: był przetrzymywany w celi w piwnicy aresztu bez dostępu do światła dziennego; był przetrzymywany z osobami chorującymi na choroby zakaźne, takie jak HIV i gruźlica; było za mało łóżek (w postaci twardych platform, bez materacy ani pościeli), co zmuszało więźniów do spania na zmiany; pozwolono mu na tylko jedną kąpiel miesięcznie; toaleta znajdowała się w celi i była bardzo rzadko sprzątana; cela była wilgotna i lacked działającego systemu wentylacji; cela była pełna owadów pasożytniczych, a w rzadkich przypadkach, gdy przeprowadzano dezynfekcję, więźniowie przebywali w celi; prawie nie było środków higieny; jedzenie było niejadalne, pełne pleśni i owadów; a mimo odniesionych obrażeń nie udzielono mu pomocy medycznej. Druga skarżąca złożyła oświadczenie, że całe jedzenie i inne przedmioty, które próbowała wysłać pierwszemu skarżącemu, zostały odrzucone przez administrację więzienia lub zniszczone. 13 października 2009 r. druga skarżąca została poinformowana przez personel więzienny, że jedzenie nie jest więźniom potrzebne, ponieważ prowadzą oni strajk głodowy. Została ostrzeżona, że jeśli strajk będzie trwał, zostanie wezwana policja zbrojna. 15 października 2009 r. pan V. Ursu, członek Doradczego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom w Mołdawii, zgłosił, że 14 października 2009 r. został poinformowany przez krewnych kilku osób przetrzymywanych w areszcie śledczym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych „MRT”, że wielu więźniów w tym areszcie prowadzi strajk głodowy i że są poddawani złemu traktowaniu. 16 października 2009 r. druga skarżąca dowiedziała się, że policja zbrojna wkroczyła do więzienia. Nie była w stanie dowiedzieć się, co stało się z pierwszym skarżącym. Skarżący złożyli kilka raportów prasowych dotyczących strajku głodowego w wyżej wymienionym areszcie śledczym i domniemanego złego traktowania więźniów. Złożyli również kopie raportów prasowych mediów „MRT”, z których wynika, że 22 października 2009 r. minister sprawiedliwości „MRT” oświadczył, że areszty śledcze są przepełnione. OBWE odmówiono dostępu do IVS Tiraspol 19 października 2009 r. Dalsze skargi do władz mołdawskich, rosyjskich i „MRT” okazały się bezskuteczne. W szczególności, 27 października 2009 r. druga skarżąca złożyła skargę do Ambasady Rosji w Mołdawii, która obiecała oficjalnie skontaktować się z prokuraturą „MRT” w związku ze sprawą. W listach do Rady Europy i Centrum Praw Człowieka druga skarżąca zauważyła, że widziała pierwszego skarżącego pokrytego krwią i z siniakami na głowie. W liście do sądu miejskiego w Tyraspolu, datowanym na 3 lutego 2010 r., pierwszy skarżący skarżył się, że został dotkliwie pobity przez „milicję MRT” 23 lipca 2009 r., gdy został aresztowany. Zauważył, że ma liczne siniaki i krwiaki na ciele i kończynach, że otrzymał wiele ciosów w głowę i że jego noga była tak opuchnięta i siniaka, że został zabrany do placówki medycznej („miasteczko medyczne” – лечебный городок), która powinna była zarejestrować udzielone mu leczenie. 28 lipca 2010 r. pierwszy skarżący został uznany za winnego przez sąd miejski w Tyraspolu i skazany na 4 lata pozbawienia wolności w zawieszeniu na trzy lata. Wyrok ten został uchylony przez „Sąd Najwyższy MRT” 31 sierpnia 2010 r. i przekazany do ponownego rozpatrzenia przez sąd miejski w Tyraspolu. Sprawa była w toku przed tym sądem w momencie ostatnich pism złożonych do Trybunału. Istotne materiały zostały podsumowane w sprawie Mozer przeciwko Republice Mołdawii i Rosji [Wielka Izba] (nr 11138/10, §§ 61-77, ECHR 2016).


Skarżący urodził się w 1980 roku i mieszka w Püspökladány. 6 marca 2010 r. skarżący wdał się w bójkę na parkingu przed klubem nocnym w Püspökladány, najprawdopodobniej pod wpływem alkoholu i narkotyków. Incydent został zgłoszony na komisariat policji w Püspökladány. Skarżący twierdzi, że około godziny 3:00 on i jego dziewczyna siedzieli w jego samochodzie, nie w ruchu drogowym, zatrzymanym na poboczu drogi, gdy podeszli do nich patrolujący policjanci. Zgodnie z aktami sprawy wytworzonymi w późniejszym postępowaniu karnym, skarżący odmówił poddania się badaniu alkomatem. Po sprawdzeniu tożsamości i przeszukaniu został skuty kajdankami i przewieziony na komisariat policji w Püspökladány w celu zatrzymania do przesłuchania (előállítás) w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Zgodnie z raportami policji, policjanci uważali, że był pod wpływem alkoholu lub narkotyków. Na komisariacie skarżący zaczął obrażać policjantów i został ponownie skuty kajdankami. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, założono mu również kajdanki na nogi, w trakcie czego odniósł obrażenia. Następnie został przewieziony przez czterech policjantów do pogotowia ratunkowego w Püspökladány w celu przeprowadzenia badania krwi i moczu. Skarżący powiedział lekarzowi, że nie jest w stanie oddać moczu. Zgodnie z raportami policji, skarżący był pod wpływem alkoholu, „niechętny do współpracy, co czyniło koniecznym założenie cewnika”; był również „agresywny i stawiał opór zabiegowi”. Ponadto „konieczne było fizyczne unieruchomienie go i użycie siły” w celu uzyskania wymaganej próbki moczu. Lekarz dyżurny przystąpił do cewnikowania skarżącego, podczas gdy ręce tego ostatniego były skute kajdankami. Następnie lekarz przeciął koszulkę skarżącego i pobrał próbkę krwi. Sporządził również raport medyczny dotyczący obrażeń skarżącego. 22 kwietnia 2010 r. skarżący został ukarany grzywną w wysokości 50 000 forintów węgierskich (HUF – około 180 euro (EUR)) za wykroczenie polegające na niewykonaniu legalnych środków policyjnych. Decyzja ta została następnie uchylona, a postępowanie umorzone decyzją Sądu Rejonowego w Püspökladány z dnia 22 kwietnia 2011 r. Sąd Rejonowy w Püspökladány ustalił, że środek policyjny nie mógł zostać uznany za legalny, ponieważ interwencja medyczna została przeprowadzona bez pisemnej zgody skarżącego, wymaganej przez ustawę o opiece zdrowotnej. Ponadto w wyroku z 15 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy w Püspökladány uznał skarżącego za winnego naruszenia porządku publicznego, prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu i przemocy wobec przedstawiciela władzy publicznej. Został skazany na dwa lata i trzy miesiące pozbawienia wolności. Skarżący kwestionował dowody uzyskane poprzez badanie moczu, a sąd uznał za ustalone, że wyraził zgodę na użycie cewnika, co potwierdzało pięć lub sześć zeznań świadków, i wycofał swoją zgodę dopiero po zorientowaniu się, że interwencja jest bolesna. W wyroku stwierdzono, że niezależnie od wyniku badania moczu, było jasne, że skarżący był pod wpływem alkoholu w danym czasie, co zaobserwowali policjanci, świadkowie i lekarz dyżurny. W wyniku odwołania wyrok skarżącego został zmniejszony przez Sąd Okręgowy w Debreczynie do jednego roku i dziewięciu miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na pięć lat. 11 marca 2010 r. skarżący złożył zawiadomienie o przestępstwie przeciwko policjantom zaangażowanym w incydent, twierdząc, że przesłuchiwali go, poddając go nieludzkiemu traktowaniu – bili go, używali kajdanek i kajdanek na nogi oraz siłą pobierali od niego próbki krwi i moczu poprzez cewnikowanie. 26 listopada 2010 r. wydział śledczy prokuratury w Debreczynie umorzył postępowanie karne z powodu braku jakichkolwiek dowodów rozstrzygających. Co do cewnikowania pęcherza, powołując się na zeznania świadków lekarza dyżurnego, pielęgniarki, kierowcy będącego na służbie w pogotowiu medycznym w tamtym czasie oraz policjantów, prokuratura uznała, że skarżący dobrowolnie wyraził zgodę na pobranie próbki poprzez cewnikowanie. Powołując się na opinię biegłą wydaną przez Zakład Medycyny Sądowej Instytutu Ekspertyz Sądowych i Badań, prokuratura uznała, że cewnikowanie pęcherza nie stanowi ingerencji chirurgicznej. W każdym razie użycie środków przymusu fizycznego było konieczne tylko dlatego, że skarżący stał się agresywny i próbował stawiać opór po rozpoczęciu interwencji medycznej. Skarżący złożył zażalenie na tę decyzję, żądając kontynuowania śledztwa w sprawie nielegalnego użycia kajdanek na nogi i cewnikowania. Decyzją z 10 stycznia 2011 r. Okręgowa Prokuratura w Hajdú Bihar oddaliła zażalenie skarżącego, popierając ustalenia organu pierwszej instancji. W toku równoległego postępowania, 16 marca 2010 r., skarżący złożył skargę do Niezależnej Rady Skarg na Policję („Rada”), organu odpowiedzialnego za zbadanie rzekomych naruszeń praw podstawowych popełnionych przez policję, kwestionując użycie kajdanek i kajdanek na nogi, fakt, że został zatrzymany do przesłuchania, jego nieludzkie traktowanie przez policjantów oraz przymusowe pobieranie próbek moczu i krwi. Rada zapytała lekarza dyżurnego o incydent, który w swojej odpowiedzi stwierdził, że skarżący wyraził zgodę na założenie cewnika w obecności licznych świadków, a fakt, że skarżący zdjął ubranie, zinterpretował jako zgodę na zabieg. Zdaniem lekarza skarżący był współpracujący i stał się agresywny dopiero na późniejszym etapie. Zgodnie z faktami ustalonymi przez Radę, ponieważ skarżący nie był w stanie oddać moczu, policjanci poprosili lekarza dyżurnego o przeprowadzenie cewnikowania. Rada zleciła opinię biegłej ordynatorzowi Instytutu Medycyny Sądowej w Budapeszcie, który w opinii z 4 czerwca 2010 r. stwierdził, że chociaż niektóre placówki medyczne wymagają pisemnej zgody na cewnikowanie, nie jest to polityka większości placówek. W jego opinii taka procedura nie jest powszechną praktyką, a uciekanie się do „interwencji w nagłych wypadkach” było zawodowo nieuzasadnione. W każdym razie, zgodnie z wytycznymi zawodowymi, jeśli badanie moczu nie może zostać przeprowadzone, wystarczające jest badanie krwi. W opinii z 4 sierpnia 2010 r. Rada uznała, że użycie kajdanek było legalne, a rzekome nieludzkie traktowanie nie zostało potwierdzone. Jednakże, w odniesieniu do cewnikowania i użycia kajdanek na nogi, Rada wniosła, że środki te naruszyły prawo skarżącego do godności, integralności fizycznej, zdrowia i uczciwego procesu. Przesłała swoją opinię do Komendanta Głównego Policji. Po przyjęciu opinii Rady skarga skarżącego została zbadana przez Komendanta Głównego Policji w świetle art. 92 ust. 1 ustawy nr XXXIV z 1994 r. o policji („ustawa o policji”), w celu ustalenia, czy środek policyjny był nielegalny. Została oddalona 26 października 2010 r. Decyzja ustaliła, że skarżący poinformował lekarza dyżurnego, że nie jest w stanie oddać moczu i że nie będzie pił wody, aby móc zrobić to później. Zachowywał się agresywnie i był niechętny do współpracy, ale mimo to wyraził zgodę na cewnikowanie przed świadkami, głośno krzycząc „zróbcie cewnikowanie”, i rozebrał się dobrowolnie. Został unieruchomiony tylko po to, by zapobiec wyrządzeniu przez niego obrażeń sobie lub lekarzowi, po rozpoczęciu zabiegu. Ponadto przymusowe pobranie próbki było uzasadnione w sytuacjach, gdy istniały podstawy, by przypuszczać, że kierowca pojazdu jest pod wpływem alkoholu lub narkotyków. Skarżący wystąpił o sądową kontrolę decyzji, argumentując, że nie został wysłuchany w toku postępowania, a fakty zostały ustalone wyłącznie na podstawie zeznań policjantów i personelu medycznego. Kwestionował ustalenie, że dobrowolnie rozebrał się do cewnikowania. Podkreślił, że złożył raport medyczny potwierdzający jego zarzuty dotyczące użycia kajdanek na nogi, który został zignorowany przez Komendanta Głównego Policji. 7 lutego 2012 r. Sąd Administracyjno-Pracowniczy w Budapeszcie oddalił jego powództwo. Sąd podkreślił, że zgodnie z opinią biegłego zleconą przez Radę, nie ma jasnego podejścia medycznego do cewnikowania i kwestii, czy jest to interwencja inwazyjna czy nieinwazyjna, w związku z czym praktyka szpitalna różni się w zakresie konieczności zgody. Jeśli badanie było uważane za inwazyjne, zgoda ustna nie była wystarczająca. W każdym razie procedura mogła zostać zawsze przerwana. Biegły medyczny stwierdził również, że w porównaniu z badaniem krwi, badanie moczu nie jest precyzyjną metodą ustalenia, czy dana osoba jest pod wpływem narkotyków. Ponadto cewnikowanie było zabiegiem, który mógł zostać przerwany w dowolnym momencie. Sąd wniosł, że procedura była zgodna z przepisami ustawy o policji stanowiącymi, że policjant może zobowiązać kierowcę do dostarczenia próbki oddechu, krwi i moczu w celu przeprowadzenia badania. Sąd wskazał również, że kwestia tego, czy wymagana jest zgoda na cewnikowanie, oraz czy procedura powinna lub nie powinna zostać przeprowadzona wbrew woli skarżącego, wykraczała poza zakres jego badania. To do lekarza, a nie do policjantów, należała decyzja o metodzie pobrania próbki. Sąd wziął również pod uwagę kilka zeznań świadków i uznał, że użycie kajdanek na nogi nie zostało potwierdzone w przypadku skarżącego. Skarżący złożył skargę kasacyjną do Kúrii, argumentując, że Komendant Główny Policji nie ustalił faktów w sprawie. W szczególności służba nie zleciła raportu medycznego zdolnego do potwierdzenia użycia kajdanek na nogi, nie przesłuchała go osobiście i wyciągnęła błędne wnioski w odniesieniu do jego zgody na cewnikowanie. Skarżący dodatkowo twierdził, że sąd pierwszej instancji pomylił się w klasyfikacji badania medycznego, ponieważ nie było ono ani obowiązkowe na mocy przepisów ustawy o policji, ani rozsądne lub proporcjonalne zgodnie ze standardami medycznymi. Kúria utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji w dniu 25 marca 2014 r., popierając jego uzasadnienie. Wyrok został doręczony skarżącemu 11 lipca 2014 r.


Wnioskodawcy urodzili się odpowiednio w 1965, 1977 i 1976 roku. Dwaj pierwsi wnioskodawcy odbywają obecnie kary w zakładach karnych w Kraju Krasnojarskim, a mianowicie w UP-288/T (więzieniu) w Minusinsku oraz OIK-36 (kolonii karnej). Trzeci wnioskodawca mieszka w Szilce w Kraju Zabajkalskim. Wyrokiem z dnia 21 maja 2002 r. Sąd Najwyższy Republiki Buriacji uznał pierwszego wnioskodawcę za winnego popełnienia kilku przestępstw, w tym rozboju, kradzieży, fałszerstwa, zniszczenia mienia, bandytyzmu, posiadania i transportu broni palnej oraz morderstwa, skazując go na dożywotnie pozbawienie wolności. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd Najwyższy Rosji w postępowaniu odwoławczym w dniu 19 czerwca 2003 r. Pierwszy wnioskodawca nie powoływał się w swoim odwołaniu na argument, że skład sądu pierwszej instancji był niezgodny z prawem. Dnia 22 września 2004 r. Sąd Rejonowy w Jenisejsku w Kraju Krasnojarskim dostosował wyrok skazujący pierwszego wnioskodawcę do nowo wprowadzonych poprawek do Kodeksu Karnego Rosji, wprowadzając drobne korekty w kwalifikacji prawnej jego czynów. Jego kara pozostała zasadniczo niezmieniona. Decyzja ta została utrzymana w mocy po nadzorczym rozpatrzeniu sprawy przez Sąd Krajowy w Krasnojarsku w dniu 30 maja 2006 r. W 2007 r. pierwszy wnioskodawca złożył kilka zapytań w celu sprawdzenia legalności składu sądu pierwszej instancji w swojej sprawie. Ostatecznie dowiedział się, że dwóch ławników, którzy zasiadali w jego sprawie na pierwszym szczeblu jurysdykcji, nie miało uprawnień do udziału w postępowaniu. Następnie, w próbie zakwestionowania legalności swojego wyroku z powyższych powodów, zwrócił się do Prokuratury Republiki Buriacji o wszczęcie postępowania nadzorczego w celu uchylenia wyroku z dnia 21 maja 2002 r. Jego wnioski nie przyniosły rezultatu. Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2003 r. Sąd Rejonowy Leninski w Krasnojarsku uznał drugiego wnioskodawcę za winnego morderstwa i zniszczenia mienia oraz skazał go na 15 lat pozbawienia wolności do odbycia w kolonii karnej o rygorystycznym reżimie. Dnia 5 lutego 2004 r. Sąd Krajowy w Krasnojarsku utrzymał w mocy wyrok skazujący drugiego wnioskodawcę w postępowaniu odwoławczym. Dnia 6 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy Sowiecki w Krasnojarsku zmienił reżim odbywania kary przez drugiego wnioskodawcę i zarządził, aby trzy lata jego kary odbył w więzieniu. Szczegóły karnej przeszłości trzeciego wnioskodawcy nie są znane. Pierwszy wnioskodawca został umieszczony w więzieniu UP-288/T w Minusinsku, gdzie – jak się wydaje – przebywa do dnia dzisiejszego. Z akt sprawy wynika, że jego cela jest pod stałym nadzorem strażników więziennych za pomocą kamery monitoringu (zwaną dalej „kamerą CCTV”) zainstalowanej wewnątrz. Pierwszy wnioskodawca złożył kopię wyroku w sprawie innego więźnia, z którego wynikało, że strażnik więzienny monitorujący cele w tym więzieniu był kobietą. Złożył również zrzuty ekranu z kamery CCTV zainstalowanej w każdej z dwóch cel, w których przebywał. Zrzuty ekranu pokazują, że w obu celach kamera CCTV była zainstalowana nad drzwiami, na poziomie sufitu, w taki sposób, że cała cela była wyraźnie widoczna, w tym łóżko. Toaleta znajdowała się bezpośrednio pod kamerą CCTV i była niemal całkowicie zasłonięta przed widokiem kamery ekranem. W okresie od 22 maja 2007 r. do 24 maja 2010 r. drugi wnioskodawca również odbywał karę w więzieniu UP-288/T. Zgodnie z jego zeznaniami, podczas pobytu w tej placówce nie mógł on spacerować ani ćwiczyć na świeżym powietrzu w zimie, ponieważ nie otrzymał zimowych butów w odpowiednim rozmiarze, mimo licznych próśb w tej sprawie. W nieokreślonym dniu drugi wnioskodawca został przeniesiony do IK-5 (kolonii karnej o rygorystycznym reżimie) w Krasnojarsku. Jak twierdzi, jego cela była pod stałym nadzorem strażników więziennych za pomocą kamery CCTV zainstalowanej wewnątrz celi. Wnioskodawca twierdził, że strażnik więzienny monitorujący jego celę był kobietą, gdyż czasami słyszał, jak wydaje mu rozkazy przez głośnik. Podczas odbywania kary więzienia w IK-2 (kolonii karnej o specjalnym reżimie) w Kraju Zabajkalskim, w dniu 22 czerwca 2013 r. trzeci wnioskodawca został przeniesiony do IZ-1 (aresztu śledczego) w tym samym regionie w celu zapewnienia jego udziału w postępowaniu sądowym niezwiązanym z niniejszą sprawą. Trzeci wnioskodawca został umieszczony w celi nr 465, w której przebywał do 22 lutego 2014 r. Jak twierdzi, cela była przeznaczona dla dwóch więźniów, ale przez większość czasu przebywał w niej sam. Cela była pod stałym nadzorem kamery CCTV obsługiwanej przez strażniczki. Zrzut ekranu z kamery CCTV złożony przez trzeciego wnioskodawcę pokazuje, że została ona zainstalowana nad drzwiami wejściowymi, na poziomie sufitu, w taki sposób, że cała cela była wyraźnie widoczna, w tym przynajmniej częściowo łóżko. Zrzut ekranu pokazuje również, że toaleta była oddzielona przegrodą z każdej strony, ale nie miała przykrycia, w wyniku czego górna część kabiny była widoczna. W nieokreślonym dniu trzeci wnioskodawca złożył skargę na działania administracji aresztu śledczego IZ-1 („władze aresztu”) do Sądu Rejonowego w Ingodzie („Sąd Rejonowy”). Argumentował, że stały nadzór wideo jego celi przez kobiety-operatorów był poniżający, ponieważ w szczególności musiał rozbierać się na ich oczach, co naruszało jego prawa. Poprosił sąd o zobowiązanie władz aresztu do zaprzestania naruszenia. Na rozprawie przedstawiciel władz aresztu przyznał, że funkcjonariusze służbowi wykonujący nadzór wideo byli kobietami, ale argumentował, że jedynie wypełniali swoje obowiązki zawodowe. Przedstawiciel zwrócił również uwagę, że wszystkie inne cele w areszcie śledczym były wyposażone w kamery CCTV, które zostały zainstalowane w celach bezpieczeństwa. Przedstawiciel argumentował dalej, że miejsce spania wnioskodawcy oraz toaleta w celi znajdowały się poza polem widzenia kamery CCTV. Wyrokiem z dnia 5 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy oddalił skargę trzeciego wnioskodawcy. Uznał za ustalone, że cela trzeciego wnioskodawcy oraz wszystkie inne cele w areszcie śledczym IZ-1 były wyposażone w kamery CCTV zlokalizowane pod sufitem w celu nadzoru nad aresztantami. Przyjął również argument władz aresztu, że toaleta i miejsce do spania znajdowały się poza polem widzenia kamery. Sąd zauważył dalej, że art. 83 rosyjskiego Kodeksu Wykonania Kar (patrz poniżej paragraf 33) oraz ust. 34(1) ustawy o areszcie tymczasowym (patrz poniżej paragraf 34) zezwalają na używanie sprzętu audio i wideo do nadzoru i kontroli w celu zapobiegania ucieczkom oraz innym przestępstwom lub naruszeniom porządku wewnętrznego. Ponadto te akty prawne, a także odpowiednie przepisy rosyjskiego Ministerstwa Sprawiedliwości, w tym zarządzenie wykonawcze nr 204-dsp z dnia 3 listopada 2005 r., zmienione w dniu 25 maja 2011 r. (patrz poniżej paragrafy 35-38), przewidują, że tylko przeszukania osobiste i nadzór nad aresztantami podczas procedur higienicznych powinny być przeprowadzane przez funkcjonariuszy tej samej płci, podczas gdy nadzór cel za pomocą kamer CCTV przez funkcjonariuszy płci przeciwnej nie był zabroniony przez powyższe akty prawne. Funkcjonariusze aresztu śledczego IZ-1 byli urzędnikami służby cywilnej wykonującymi obowiązki zawodowe w ramach swoich kompetencji, co ustalono, w szczególności, w ust. 21 zarządzenia wykonawczego nr 204-dsp z dnia 3 listopada 2005 r. (patrz poniżej paragraf 36). W związku z tym sąd stwierdził, że nie przedłożono mu żadnych dowodów wykazujących, że funkcjonariusze aresztu śledczego IZ-1 naruszyli lub działali poza zakresem swoich obowiązków zawodowych. Sąd Rejonowy zwrócił również uwagę, że decyzja nr 1393-O-O Sądu Konstytucyjnego Rosji z dnia 19 października 2010 r. (patrz poniżej paragrafy 42-43) stwierdzała, że używanie przez władze różnych aresztów śledczych i zakładów karnych środków technicznych nadzoru i kontroli stanowiło część mechanizmu zapewniającego bezpieczeństwo osobiste aresztantów i poszanowanie ich praw, a także wypełnianie przez nich ich obowiązków. W ocenie Sądu Rejonowego takie użycie miało więc cele konstytucyjne i nie mogło być uznane za nieproporcjonalne ograniczenie praw trzeciego wnioskodawcy. Sąd Rejonowy uznał, że zgodnie z obowiązującym prawem, interpretowanym przez Sąd Konstytucyjny Rosji, dopuszczalne jest, aby funkcjonariusze płci przeciwnej przeprowadzali monitoring aresztantów za pomocą kamer CCTV, w związku z czym sytuacja ta nie poniżyła godności trzeciego wnioskodawcy, ponieważ funkcjonariuszki działały w ramach swoich kompetencji i przy wypełnianiu swoich obowiązków zawodowych. Dnia 11 września 2013 r. Sąd Krajowy Zabajkalski utrzymał wyrok pierwszej instancji w mocy w postępowaniu odwoławczym, popierając jego uzasadnienie.


Wnioskodawca urodził się w 1972 roku i jest osadzony w Orsku. W późnych godzinach wieczornych 19 grudnia mieszkaniec Orska, pan Sh., został zabity w swoim domu. Podejrzenie padło na wnioskodawcę. Okoliczności dotyczące aresztowania i przesłuchania wnioskodawcy są częściowo sporne, dlatego poniżej przedstawiono każdą z wersji. 23 grudnia 2004 roku dwaj funkcjonariusze miejskiego oddziału do walki z narkomanią, porucznicy Kh. i U., czatowali w zasadzce w pobliżu kryjówki wnioskodawcy. Gdy pojawił się wnioskodawca, podeszli do niego. Kh. zauważył siniaki pod okiem i na wardze wnioskodawcy. Funkcjonariusze przedstawili się i poprosili wnioskodawcę, aby poszedł z nimi. W odpowiedzi wnioskodawca (który był pijany) przeklinał i krzyczał, że jako były komandos łatwo poradzi sobie z funkcjonariuszami. Uderzył Kh. w klatkę piersiową, a następnie próbował uciec. Funkcjonariusze użyli sambo (sztuki walki), aby go powalić, i w kajdankach doprowadzili go do komisariatu policji Sowieckiego (Sowietskoje ROWD miasta Orska). Na komisariacie wnioskodawcę wprowadzono do pokoju nr 31 na „rozmowę wyjaśniającą” z kapitanem Szcz., aby wyjaśnić okoliczności przestępstwa. Według jednego źródła Szcz. zauważył, że wnioskodawca ma podbite oko i zapytał o jego pochodzenie. Wnioskodawca wyjaśnił, że miał sprzeczkę z sąsiadem. Według innego źródła Szcz. nie zauważył żadnych obrażeń u wnioskodawcy. Podczas rozmowy, która przebiegała w szacunku, wnioskodawca zdecydował się przyznać, ponieważ – jak powiedział – nie byłby w stanie żyć z ciężkim sercem. Wnioskodawca powiedział, że 19 grudnia pił z Sh., że Sh. go zdenerwował i że dwukrotnie uderzył go w nos. O godzinie 17.55 Szcz. odnotował przyznanie się (jawka s powinnoj). Wnioskodawca podpisał je i został przekazany śledczemu Po. na komisariacie policji Oktiabrskij. O godzinie 17.00 śledczy Po. wszczął śledztwo karne w sprawie zabójstwa Sh. Przed śledczym wnioskodawca oświadczył, że przyznał się na komisariacie policji Sowieckiego i napisał kolejne przyznanie. Tym razem dodał, że po uderzeniu Sh. ten upadł na podłogę i zasnął. Wnioskodawca zaznaczył, że składa zeznania bez przymusu psychicznego ani fizycznego. O godzinie 19.12 śledczy formalnie zatrzymał wnioskodawcę jako podejrzanego. Wnioskodawca zgodził się z postanowieniem o zatrzymaniu i nie złożył uwag. Śledczy poinformował partnera wnioskodawcy o zatrzymaniu. Śledczy zlecił również badanie medyczno-sądowe, aby ustalić, w szczególności, czy dłonie wnioskodawcy zostały ranne. Według jednego źródła rano, a według innego źródła o godzinie 14–15, 23 grudnia 2004 roku wnioskodawca został aresztowany przez trzech funkcjonariuszy: dwóch młodych blondynów i starszego z wąsami. Przyłożyli broń do głowy wnioskodawcy i zawieźli go na komisariat policji Sowieckiego. Na komisariacie wnioskodawcę wprowadzono do pokoju na trzecim piętrze. Funkcjonariusze zaczęli go bić i kopać w boki, pośladki i uszy, zmuszając go do obciążania się winą. Pobicie spowodowało u niego krwawienie, pęknięcie błony bębenkowej, podbite oko, rozcięte wargi i kilka połupanych zębów. Widząc bezcelowość bicia, funkcjonariusze przeszli do tortur. Związali wnioskodawcę w bolesnej pozycji zwanej „jaskółką”, w której ręce i nogi są zawiązane z tyłu, i czterokrotnie dusili go maską gazową wypełnioną amoniakiem. Po sześciu godzinach, już po zmroku, wnioskodawca poddał się i spisał dyktowane przyznanie się. Został przekazany śledczemu Po. na komisariacie policji Oktiabrskij. Przed śledczym wnioskodawca skarżył mu się na tortury. W odpowiedzi śledczy zlecił badanie medyczno-sądowe wnioskodawcy, ale z jakiegoś powodu pominął odnotowanie skargi wnioskodawcy. Tego samego dnia później lekarz medycyny sądowej zbadał wnioskodawcę. Wnioskodawca powiedział lekarzowi, że on i Sh. uderzyli się nawzajem w twarz i że policja go torturowała. Do swojego opisu tortur dodał uderzenia w prawą rękę. Lekarz ustalił następujące obrażenia: siniaki na lewym oku i kości policzkowej spowodowane tępym obiektem od trzech do pięciu dni wcześniej oraz siniaki na górnej wardze i uszkodzenie dwóch górnych siekaczy spowodowane tępymi obiektami nie więcej niż dzień wcześniej. Prawa ręka nie była ranna. Inny raport sporządzony tego samego dnia ustalił, że wnioskodawca był w stanie średniego upojenia alkoholowego. O godzinie 1.30 nad ranem 24 grudnia 2004 roku wnioskodawca został przeniesiony do aresztu tymczasowego (IWS) w Orsku. Przy przyjęciu dyżurny zauważył siniak pod lewym okiem wnioskodawcy. W godzinach 12–13, 24 grudnia 2004 roku, wnioskodawca (pomagany przez obrońcę) ponownie stawił się przed śledczym Po. Śledczy formalnie przesłuchał wnioskodawcę najpierw jako podejrzanego, a następnie jako oskarżonego. Oba razy wnioskodawca odmówił zeznań i nie złożył innych uwag. 25 grudnia 2004 roku wnioskodawca stanął przed sędzią Sądu Rejonowego Oktiabrskij w Orsku. Sędzia zarządził tymczasowe aresztowanie wnioskodawcy. Wnioskodawca wyraził zgodę na aresztowanie i nie złożył innych uwag. W lutym 2005 roku Po. wszczął śledztwo karne w sprawie kradzieży urządzeń elektronicznych z domu Sh. Połączył dwa śledztwa, a 21 lutego 2005 roku przesłuchał wnioskodawcę jako oskarżonego. Wnioskodawca (pomagany przez obrońcę) odmówił zeznań i nie złożył innych uwag. 10 marca 2005 roku wnioskodawca złożył skargę do prokuratora obwodu orenburskiego w sprawie tortur. 21 marca 2005 roku wnioskodawca rozpoczął strajk głodowy w proteście przeciwko brakowi odpowiedzi. 28 marca 2005 roku skarga została przekazana prokuratorowi rejonu Sowieckiego w Orsku w celu przeprowadzenia dochodzenia wstępnego. Dochodzenie w sprawie zarzutu tortur wnioskodawcy zostało powierzone śledczemu Pa. z prokuratury rejonu Oktiabrskij. Z kolei Pa. poprosił szefa jednostki, w której służyli rzekomi napastnicy wnioskodawcy, o przeprowadzenie wewnętrznego dochodzenia. Funkcjonariusze Kh., U. i Szcz. spisali swoje wersje aresztowania i przesłuchania wnioskodawcy na komisariacie policji Sowieckiego. Szef jednostki wydał trzy niemal identyczne opinie o funkcjonariuszach, pisząc, między innymi komplementami, że każdy z nich potrafi „zachęcać innych do rozmowy w zaufanej atmosferze”. Wewnętrzne dochodzenie wykazało, że wnioskodawca nie był źle traktowany. Ponadto Pa. przesłuchał wnioskodawcę (pomaganego przez obrońcę) i śledczego Po. 15 kwietnia 2005 roku Pa. zdecydował o odmowie wszczęcia postępowania karnego. Na podstawie zebranych dowodów uznał, że obrażenia odniósł przed doprowadzeniem na komisariat policji Sowieckiego, a tym samym funkcjonariusze nie mają nic do siebie zarzucenia. Jednocześnie śledczy zdecydował nie oskarżać wnioskodawcy o fałszywe oskarżenie funkcjonariuszy, ponieważ uczciwie mylił się, co do tego, że mu wyrządzili krzywdę. 26 kwietnia 2005 roku Sąd Rejonowy Oktiabrskij w Orsku uznał wnioskodawcę za winnego zabójstwa i kradzieży. Sąd ustalił, że wnioskodawca zabił Sh. podczas picia alkoholu w mieszkaniu Sh. i uciekając, ukradł sprzęt elektroniczny. Na rozprawie wnioskodawca nie przyznał się do winy. Oświadczył, że w nocy zabójstwa pił w innym miejscu i że został zmuszony torturami do fałszywego obciążania się winą, co dowodzą obrażenia na jego ciele. Sąd oddalił tę linię obrony, zauważając, że raport medyczno-sądowy sugeruje, że obrażenia odniósł przed aresztowaniem, a dochodzenie wstępne oczyściło funkcjonariuszy z jakichkolwiek uchybień. Sąd skazał wnioskodawcę na jedenaście lat pozbawienia wolności. 2 czerwca 2005 roku Sąd Obwodowy w Orenburgu utrzymał ten wyrok w mocy. W styczniu 2008 roku przedstawiciel wnioskodawcy, pan Kirjuchin, złożył wniosek o sądową kontrolę decyzji o odmowie wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom. Zarzucił, że dochodzenie Pa. było powierzchowne, ponieważ nie zlecił przejścia testu na wykrywaczu kłamstw przez funkcjonariuszy. 25 stycznia 2008 roku Sąd Rejonowy Sowieckiego orzekł, że w przypadku dochodzeń wstępnych test na wykrywaczu kłamstw nie jest obowiązkowy i potwierdził ustalenia śledczego. Wnioskodawca odwołał się, twierdząc, że sam jest gotów przejść test na wykrywaczu kłamstw w celu udowodnienia swoich oskarżeń, że sąd bezrefleksyjnie opowiedział się po stronie funkcjonariuszy, że w 2006 lub 2007 roku U. został skazany za torturowanie innych i fałszowanie dokumentów urzędowych oraz że sąd zignorował orzecznictwo Trybunału w Strasburgu. 26 lutego 2008 roku Sąd Obwodowy w Orenburgu utrzymał w mocy decyzję z 25 stycznia 2008 roku, nie odnosząc się do argumentu dotyczącego skazania U.


W wyniku postępowania sądowego, które zakończyło się prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Bielcach z 8 grudnia 2009 r., spółka skarżąca uzyskała orzeczenie ostateczne zobowiązujące Urząd Katastralny do zarejestrowania na jej rzecz nieruchomości prywatyzowanych przez nią w 1999 i 2004 r. W nieokreślonym terminie pozwany w postępowaniu wniósł o wznowienie postępowania w sprawie wyroku z 8 grudnia 2009 r., domagając się jego uchylenia z powodu, iż w ekspertyzie technicznej z 25 maja 2009 r. stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowi nieruchomości („wniosek o wznowienie”). 24 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Bielcach oddalił wniosek o wznowienie, uznając, że informacje zawarte w ekspertyzie technicznej z 25 maja 2009 r. nie stanowią nowych i istotnych okoliczności, których nie można było uzyskać przed wydaniem prawomocnego wyroku w sprawie. 22 grudnia 2010 r. Sąd Najwyższy uchylił powyższy wyrok i zarządził ponowne rozpoznanie wniosku o wznowienie. 16 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie ponownie rozpoznał wniosek o wznowienie i uwzględnił go. Sąd powołał się na podstawy inne niż te, na które powołał się pozwany, formułując wniosek. W szczególności sąd powołał się na decyzję Rządu z 2005 r., na mocy której sporne mienie zostało przekazane pod zarząd pozwanego. Sąd uchylił prawomocny wyrok z 8 grudnia 2009 r. i zarządził ponowne rozpatrzenie sprawy. 16 sierpnia 2012 r., po merytorycznym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy w Edinec ponownie uznał rację spółki skarżącej i zobowiązał Urząd Katastralny do zarejestrowania na jej rzecz części nieruchomości prywatyzowanych przez spółkę skarżącą w 1999 i 2004 r. Urząd Katastralny zaskarżył ten wyrok, wnosząc apelację, a postępowanie jest wciąż w toku.


Skarżący jest zarejestrowany zgodnie z prawem węgierskim jako spółdzielnia z siedzibą w Aranyosgadány. Celem Skarżącego jest wspieranie jego członków w ich działalności rolniczej, w szczególności poprzez zakup drogich maszyn i użyczanie ich członkom bezpłatnie. Członkowie uiszczają regularną „opłatę członkowską” na rzecz spółdzielni. Skarżący uznał, że użyczanie maszyn stanowiło istotę jego działalności gospodarczej. W związku z tym odliczył podatek od wartości dodanej zapłacony od maszyn od podatku, który był zobowiązany zapłacić. W 2008 roku Węgierski Urząd Skarbowy ukarał Skarżącego grzywną, stwierdzając, że bezpłatne użyczanie maszyn członkom nie jest „działalnością gospodarczą” w rozumieniu ustawy nr LXXIV z 1992 r. o podatku od wartości dodanej. W konsekwencji Skarżący nie był uprawniony do odliczenia podatku zapłaconego od zakupionych towarów. Skarżący zaskarżył decyzję Urzędu Skarbowego przed sądami administracyjnymi. Powołując się na szczególne przepisy stosowane do spółdzielni i na fakt, że jego członkowie płacą opłaty członkowskie, argumentował na podstawie prawa krajowego, że dana usługa powinna być uznana za rzeczywistą działalność gospodarczą. 17 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy w Baranya utrzymał w mocy decyzję administracyjną. Sąd Najwyższy w postępowaniu rewizyjnym utrzymał ten wyrok w mocy 26 listopada 2009 r. W odpowiedzi na argument Skarżącego, że opłata członkowska płacona przez członków powinna być uwzględniona jako „wynagrodzenie” za użyczenie maszyn, co czyniłoby działalność Skarżącego „gospodarczą”, Sąd Najwyższy powołał się na wyrok w sprawie Aardappelenbewaarplaats TSUE (C-154/80, EU:C:1981:38), w którym ten sąd orzekł, że „świadczenie usług, za które nie otrzymuje się określonego świadczenia wzajemnego, nie stanowi świadczenia usług ‘odpłatnie’”. 9 grudnia 2010 r. Skarżący, reprezentowany przez innego adwokata niż ten, który reprezentował go w poprzednim postępowaniu, wszczął drugie postępowanie, wnosząc o odszkodowanie od Sądu Najwyższego przed Sądem Okręgowym w Budapeszcie. Zarzucił, że Sąd Najwyższy naruszył prawo Unii Europejskiej z powodu niewykonania z urzędu art. 17 Szóstej Dyrektywy Rady 77/388/EWG (patrz punkt 30 poniżej) w swoim wyroku z 2009 r. oraz z powodu błędnej kwalifikacji działalności Skarżącego dla celów odliczenia podatku od wartości dodanej. Skarżący argumentował, że przepisem prawa Unii Europejskiej analizowanym w sprawie Aardappelenbewaarplaats był art. 8 Drugiej Dyrektywy Rady 67/228 (określający podstawę opodatkowania podatkiem od wartości dodanej), a nie art. 17 Szóstej Dyrektywy Rady 77/388/EWG (dotyczący odliczenia podatku). To ten ostatni powinien być bezpośrednio stosowany w sprawie przed Sądem Najwyższym. Zdaniem Skarżącego sprawa Aardappelenbewaarplaats dotyczyła tego, czy podatek obrotowy powinien być nałożony na usługi przechowywania świadczone bezpłatnie dla członków stowarzyszenia spółdzielczego, podczas gdy sprawa przed Sądem Najwyższym dotyczyła innego pytania, a mianowicie odliczalności podatku VAT naliczonego. Powołując się na odpowiedzialność Sądu Najwyższego za błąd w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, Skarżący powołał się na wyrok w sprawie Köbler TSUE (patrz punkt 31 poniżej). Wniósł o to, aby Sąd Okręgowy w Budapeszcie zwrócił się do TSUE o orzeczenie wstępne co do zgodności wyroku Sądu Najwyższego z prawem Unii Europejskiej oraz warunków ustalenia, czy Sąd Najwyższy może ponosić odpowiedzialność za błędny wyrok. 31 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Budapeszcie oddalił powództwo Skarżącego przeciwko Sądowi Najwyższemu. Stwierdził, że w postępowaniu głównym Sąd Najwyższy był związany twierdzeniem spółki Skarżącego, które kwestionowało jedynie domniemany brak „wynagrodzenia” i wynikającą z tego kwalifikację jego usługi jako niebędącej „działalnością gospodarczą”. Sąd Okręgowy był zdania, że w tym zakresie Sąd Najwyższy należycie zbadał odpowiednie prawo Unii Europejskiej z urzędu. Bez wzywania do wydania orzeczenia wstępnego Sąd Okręgowy w Budapeszcie stwierdził, że wyrok w sprawie Köbler nie jest istotny w sprawie, ponieważ Skarżący wystąpił o pozwanie Sądu Najwyższego na podstawie Kodeksu Cywilnego Węgier, a nie o pozwanie samego Państwa Węgierskiego w oparciu o prawo Unii Europejskiej. Skarżący odwołał się i zwrócił się do sądu drugiej instancji o uzyskanie orzeczenia wstępnego również w kwestii tego, czy zasady Köbler mają zastosowanie, jeśli roszczenie o naprawienie szkody jest skierowane przeciwko Sądowi Najwyższemu, a nie przeciwko Państwu. 28 sierpnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Budapeszcie utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji, nie wzywając do wydania orzeczenia wstępnego. Uznał argument Skarżącego, że uzasadnienie wyroku pierwszej instancji było błędne w zakresie domniemanej nieistotności sprawy Köbler, ale stwierdził, że w każdym razie roszczenie Skarżącego było bezzasadne z innych powodów. W szczególności wskazał na fakt, że podczas pierwszego postępowania (patrz punkt 10 powyżej) Skarżący nie powołał się na prawo Unii Europejskiej i uznał, że ten sam fakt w sobie sprawił, że roszczenie Skarżącego było bezzasadne. Argumentując, że prawo Unii Europejskiej ma być stosowane z urzędu, nawet bez wyraźnego powołania się przez powoda, Skarżący zwrócił się o rewizję wyroku końcowego przez Kúrię (historyczna nazwa, pod którą Sąd Najwyższy został przemianowany w 2012 r., patrz pierwsze zdanie punktu 36 decyzji Trybunału Konstytucyjnego przytoczonej w sprawie Baka przeciwko Węgrom [Wielka Izba], nr 20261/12, § 55, ECHR 2016). Ponowił również swój wniosek o skierowanie sprawy do orzeczenia wstępnego i zaproponował, aby Kúria zapytała również, czy odpowiedzialność Państwa na podstawie zasad Köbler może być uzależniona od warunku wstępnego, że wyraźne powołanie się na odpowiednie przepisy prawa Unii Europejskiej musi zostać dokonane przez powoda w postępowaniu głównym – w niniejszej sprawie pierwszym. Pytania zaproponowane w ten sposób przez Skarżącego w celu wydania orzeczenia wstępnego brzmiały następująco:
„1. Czy roszczenie o naprawienie szkody mieści się w zakresie prawa europejskiego w postępowaniach cywilnych, takich jak powództwa o odszkodowanie oparte na art. 349 węgierskiego Kodeksu Cywilnego, wytoczone przez osobę fizyczną przeciwko Sądowi Najwyższemu danego Państwa Członkowskiego, w których powód twierdzi, że Sąd Najwyższy naruszył przyznane mu prawo bezpośrednio stosowanym przepisem prawa europejskiego w poprzednim postępowaniu administracyjnym. Jeśli tak, to w jakim zakresie?
2. W wspólnym systemie podatku od wartości dodanej, ze względu na jego specyfikę, czy Dyrektywę Rady 77/388/EWG, w szczególności jej art. 17 ust. 2 lit. a), można interpretować w ten sposób, że środek krajowy (np. wyrok) jest z nią niezgodny, jeśli odmawia spółdzielni, inaczej podlegającej opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej w danym Państwie Członkowskim, prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego zapłaconego od zakupionych maszyn, z jedynego powodu, że spółdzielnia przekazała te maszyny swoim członkom, „grupie producentów”, bez wynagrodzenia?
3. Czy odpowiedzialność Sądu Najwyższego Państwa Członkowskiego jest wyłączona, na podstawie zasad prawa europejskiego, wyłącznie z powodu, że osoba fizyczna nie twierdziła wyraźnie o naruszeniu konkretnego przepisu prawa europejskiego w postępowaniu sądowym dotyczącym zaskarżenia decyzji administracyjnej odmawiającej jej prawa do odliczenia podatku? Czy też sąd krajowy powinien egzekwować z urzędu bezpośrednio stosowany przepis prawa europejskiego (w tym przypadku art. 17 ust. 2 lit. a) Szóstej Dyrektywy)?
4. Czy naruszenie jest wystarczająco poważne, jeśli Sąd Najwyższy Państwa Członkowskiego odmawia osobie fizycznej prawa do odliczenia podatku w postępowaniu administracyjnym bez bezpośredniej analizy leżącego u podstaw przepisu prawa europejskiego lub skierowania sprawy do orzeczenia wstępnego, w okolicznościach, w których uzasadnienie odmowy skierowania sprawy [do TSUE] opiera się na powołaniu się przez Sąd Najwyższy na wyrok [TSUE] wydany w innej sprawie, a ten ostatni sąd nie wydał jeszcze orzeczenia w sprawie będącej przedmiotem rozpatrywania?”
2 października 2013 r. Kúria oddaliła w postanowieniu (végzés) wniosek Skarżącego o wydanie orzeczenia wstępnego. Po pierwsze, zauważyła, że nie było sporne między stronami, że sprawa mieści się w zakresie prawa Unii Europejskiej; skierowanie pierwszego pytania byłoby więc bezcelowe. Po drugie, w odniesieniu do drugiego, trzeciego i czwartego pytania Kúria stwierdziła, że mogły one być rozważone w pierwszym postępowaniu, ale że wykraczały one poza zakres powództwa o odszkodowanie wniesionego przeciwko Sądowi Najwyższemu z powodu domniemanego błędu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Stwierdziła dalej, że w ramach powództwa o odszkodowanie ocena konsekwencji zaniechania przez Skarżącego w pierwszym postępowaniu wyraźnego twierdzenia o naruszeniu prawa Unii Europejskiej (patrz pytanie 3 przytoczone w punkcie 18 powyżej) była zadaniem sądów krajowych i że nie rodziła żadnego pytania interpretacyjnego, które należałoby do kompetencji TSUE. Skarżący skarżył się do Kúrii na powyższą odmowę, ale bezskutecznie; 4 grudnia 2013 r. stwierdziła w postanowieniu (végzés), że od takiej decyzji nie przysługuje odwołanie. 11 grudnia 2013 r. Kúria utrzymała w mocy w wyroku (ítélet) końcową decyzję Sądu Apelacyjnego w Budapeszcie. Ponowiła, że Skarżący mógł powołać się na Szóstą Dyrektywę Rady i przedstawić swoje argumenty dotyczące domniemanie poprawnej interpretacji prawa krajowego w świetle prawa Unii Europejskiej przed Sądem Najwyższym w postępowaniu w 2009 r. Ponieważ Skarżący tego nie uczynił, Sąd Najwyższy został rzeczywiście uniemożliwiony, pod wpływem obowiązujących przepisów proceduralnych, zbadania takich argumentów podniesionych w późniejszym postępowaniu o odszkodowanie, dotyczących zgodności końcowego wyroku z 2009 r. z prawem Unii Europejskiej. W związku z tym Sąd Najwyższy nie mógł ponosić odpowiedzialności za naruszenie prawa Unii Europejskiej zarzucane przez Skarżącego. Wyrok Kúrii został doręczony Skarżącemu 7 lutego 2014 r. 13 marca 2014 r. Skarżący wniósł skargę konstytucyjną na podstawie art. 27 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (patrz Mendrei przeciwko Węgrom (dec.), nr 54927/15, § 13, 19 czerwca 2018), twierdząc, że postępowanie przed Kúrią było niesprawiedliwe z powodu domniemanego arbitralnego odmówienia skierowania sprawy do orzeczenia wstępnego. Twierdząc, że Trybunał Konstytucyjny powinien być uważany za „sąd lub trybunał” w rozumieniu art. 267 TFUE, Skarżący zwrócił się również do Trybunału Konstytucyjnego o zwrócenie się do TSUE w celu zapytania, czy „arbitralna” odmowa jurysdykcji ostatniej instancji skierowania sprawy do orzeczenia wstępnego może naruszać prawo strony do sprawiedliwego procesu gwarantowane w art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (patrz punkt 29 poniżej) oraz, jeśli tak, w jakich warunkach taka odmowa może zostać uznana za arbitralną. Skarżący argumentował w szczególności, że Kúria nie rozpoznała kwestii fundamentalnego znaczenia, mianowicie tego, czy dana kwestia prawna (konsekwencje zaniechania przez powoda wyraźnego twierdzenia o naruszeniu prawa Unii Europejskiej) mieści się w zakresie prawa krajowego czy prawa Unii Europejskiej, była sama w sobie pytaniem należącym nieuchronnie do sfery prawa europejskiego. Ignorując tę koncepcję, Kúria „rozwiązała” problem w sposób arbitralny, to znaczy odmawiając skierowania i zamykając Skarżącemu dostęp do „legalnego sędziego”, TSUE w okolicznościach niniejszej sprawy. Skarga konstytucyjna Skarżącego zawierała następujące fragmenty:
„Skarżący ... nie chce podważać merytoryczności zaskarżonego wyroku Kúrii w niniejszym postępowaniu [ale raczej skarży się, że] Kúria postąpiła niesprawiedliwie w postępowaniu rewizyjnym ...
Postępowanie Kúrii naruszyło konstytucyjne prawa powoda do sprawiedliwego procesu, gwarantowane w art. XXVIII (1) Ustawy Zasadniczej, w zakresie, w jakim Kúria działała arbitralnie, pomijając skierowanie sprawy do orzeczenia wstępnego. ...
Kúria nie wyjaśniła, zgodnie z wymogami Cilfit ... dlaczego i w jaki sposób uznała się zwolnioną z obowiązku skierowania pytania [o interpretację prawa UE do TSUE w celu wydania orzeczenia wstępnego]. ...
[W] świetle powyższego Kúria nie wywiązała się ze swojego obowiązku skierowania [pytania do TSUE w celu wydania orzeczenia wstępnego] i to w sposób arbitralny, rażąco nieprofesjonalny ...”
19 maja 2014 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę konstytucyjną jako niedopuszczalną, nie kierując wniosku o wydanie orzeczenia wstępnego (patrz decyzja nr 3165/2014. (V.23.), przytoczona w sprawie Somorjai przeciwko Węgrom, nr 60934/13, § 34, 28 sierpnia 2018). Stwierdził, że pytanie, czy zwrócić się o skierowanie do TSUE, czy nie, ma być rozstrzygnięte przez sędziów rozpatrujących sprawę w sądach powszechnych i że Trybunał Konstytucyjny nie ma uprawnień do kontrolowania takich decyzji. Zauważył dalej, że jedynym roszczeniem, jakie wnioskodawca może zgłosić w postępowaniu skargi konstytucyjnej wszczętym na podstawie art. 27 ustawy nr CLI z 2011 r. o Trybunale Konstytucyjnym, jest uchylenie wyroku. W konsekwencji, żaden wniosek o wydanie orzeczenia wstępnego nie był możliwy na podstawie tej ustawy, a wniosek Skarżącego w tym zakresie musiał zostać oddalony. Decyzja Trybunału Konstytucyjnego zawierała następujący fragment:
„[Wnioskodawca] był zdania, że odrzucenie przez Kúrię jego wniosku o skierowanie sprawy do [TSUE] było arbitralne, ponieważ Kúria powinna była przedstawić profesjonalnie odpowiednie, obiektywne i należycie szczegółowe uzasadnienie w tym zakresie, ale, zdaniem wnioskodawcy, nie zrobiła tego. W związku z tym wnioskodawca powołał się na wymagania zawarte w wyrokach [TSUE] w sprawach Cilfit i Köbler ...”
Poza tym fragmentem decyzja nie odnosiła się do kwestii odpowiedniego uzasadnienia przez Kúrię. Pewne przepisy dotyczące uprawnień kontrolnych Trybunału Konstytucyjnego w związku ze skargami konstytucyjnymi zostały przedstawione w sprawie Mendrei (powyżej cytowanej, §§ 12-15). Art. 43 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, który nie został przytoczony w sprawie Mendrei (powyżej cytowanej), przewiduje następujące:
„(1) Jeżeli Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania przewidzianego w art. 27 i na podstawie skargi konstytucyjnej orzeknie, że decyzja sądowa jest sprzeczna z Ustawą Zasadniczą, uchyla decyzję.
(2) Przepisy ustaw zawierające przepisy w zakresie postępowania sądowego mają zastosowanie do skutku proceduralnego decyzji Trybunału Konstytucyjnego, która uchyla decyzję sądową.
(3) W postępowaniu sądowym prowadzonym w następstwie uchylenia decyzji sądowej przez Trybunał Konstytucyjny decyzja Trybunału Konstytucyjnego w zakresie kwestii konstytucyjnej jest wiążąca.
(4) Trybunał Konstytucyjny, uchylając decyzję sądową, może również uchylić decyzje sądowe lub decyzje innych organów, które były przedmiotem kontroli w ramach danej decyzji.”
Przepisy starego Kodeksu Postępowania Cywilnego (ustawa nr III z 1952 r.) dotyczące skierowania do orzeczenia wstępnego, obowiązujące w czasie istotnym dla sprawy, zostały przedstawione w sprawie Somorjai, cytowanej powyżej, §§ 28 i 36. Art. 361 starego Kodeksu Postępowania Cywilnego przewidywał następujące:
„W celu udzielenia zadość skardze konstytucyjnej Kúria orzeka następująco: ...
(c) jeżeli Trybunał Konstytucyjny uchylił decyzję sądową, [Kúria] ... zwraca sprawę do sądu pierwszej lub drugiej instancji do ponownego rozpatrzenia i wydania nowej decyzji; lub zarządza wydanie nowej decyzji w zakresie wniosku o rewizję.”
Odpowiednie prawo Unii Europejskiej i orzecznictwo TSUE dotyczące procedury orzeczenia wstępnego zostało przedstawione, między innymi, w sprawie Somorjai (powyżej cytowanej, §§ 38-41) i Baydar przeciwko Holandii (nr 55385/14, §§ 21-29, 24 kwietnia 2018). Art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej przewiduje, w zakresie istotnym:
Prawo do skutecznego środka prawnego i do sprawiedliwego procesu
„Każdy, którego prawa i wolności zagwarantowane prawem Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed trybunałem, z zachowaniem warunków określonych w tym artykule.
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozprawy w rozsądnym terminie przed niezależnym i bezstronnym trybunałem ustanowionym ustawą. Każdy ma możliwość bycia doradzanym, bronionym i reprezentowanym. ...”
Art. 17 ust. 2 lit. a) Szóstej Dyrektywy (Dyrektywa Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów ustawowych Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych), zmienionej art. 28f tejże, przewiduje:
„W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do celów jego transakcji podlegających opodatkowaniu, podatnik ma prawo do odliczenia od podatku, który jest zobowiązany zapłacić:
(a) [VAT] należny lub zapłacony na terytorium kraju w odniesieniu do towarów lub usług dostarczonych lub mających zostać dostarczone mu przez innego podatnika; ...”
W swoim wyroku w sprawie Köbler (C-224/01, EU:C:2003:513, punkt 1 części dyspozytywnej) TSUE orzekł następująco:
„Zasada, że Państwa Członkowskie są zobowiązane do naprawienia szkody wyrządzonej osobom przez naruszenia prawa wspólnotowego, za które ponoszą odpowiedzialność, ma również zastosowanie w przypadkach, gdy domniemane naruszenie wynika z decyzji sądu orzekającego w ostatniej instancji, gdzie naruszona zasada prawa wspólnotowego ma na celu przyznanie praw osobom, naruszenie jest wystarczająco poważne i istnieje bezpośredni związek przyczynowy między tym naruszeniem a stratą lub szkodą poniesioną przez poszkodowane. Aby ustalić, czy naruszenie jest wystarczająco poważne, gdy naruszenie będące przedmiotem sprawy wynika z takiej decyzji, właściwy sąd krajowy, biorąc pod uwagę specyficzny naturę funkcji sądowniczej, musi ustalić, czy to naruszenie jest oczywiste. Do systemu prawnego każdego Państwa Członkowskiego należy wyznaczenie sądu właściwego do rozstrzygania sporów dotyczących tej naprawienia.”
W związku z rolą sądów krajowych w stosowaniu prawa Unii Europejskiej TSUE orzekł, między innymi, następująco (patrz odpowiednio połączone sprawy C-430/93 i C-431/93 Van Schijndel, EU:C:1995:441, punkt 2 części dyspozytywnej; oraz C-2/06 Kempter, EU:C:2008:78, paragraf 45):
„Prawo wspólnotowe nie wymaga od sądów krajowych podnoszenia z urzędu kwestii dotyczącej naruszenia przepisów prawa wspólnotowego, gdzie zbadanie tej kwestii zobowiązywałoby ich do porzucenia roli biernej przypisanej im poprzez wykraczanie poza zakres sporu zdefiniowanego przez same strony i poleganie na faktach i okolicznościach innych niż te, na których strona zainteresowana stosowaniem tych przepisów opiera swoje roszczenie.”
„[P]rawo wspólnotowe nie wymaga od sądów krajowych podnoszenia z urzędu zarzutu naruszenia przepisów wspólnotowych, gdzie zbadanie tego zarzutu zobowiązywałoby ich do wykraczania poza zakres sporu zdefiniowanego przez strony, są one zobowiązane do podnoszenia z urzędu kwestii prawnych opartych na wiążących przepisach wspólnotowych, gdzie, zgodnie z prawem krajowym, muszą lub mogą to zrobić w odniesieniu do wiążącego przepisu prawa krajowego ...”


Skarżący urodził się w 1973 roku i mieszka w Vinkovci. 19 września 1998 r. Skarżący ożenił się z D.M., która urodziła ich syna 17 kwietnia 2001 r. Rodzina mieszkała razem w Sesvete do 2007 roku, kiedy to Skarżący przeprowadził się do Vukovaru z powodów zawodowych. 29 stycznia 2008 r. D.M. wniosła powództwo cywilne przeciwko Skarżącemu do Sądu Rejonowego w Sesvete (Općinski sud u Sesvetama), domagając się rozwodu, przyznania opieki nad synem oraz alimentów na dziecko. Wniosła ona, między innymi, że ich związek małżeński faktycznie zakończył się w marcu 2007 r., kiedy Skarżący przeprowadził się do Vukovaru. 27 marca 2008 r. D.M. zwróciła się do sądu o wydanie postanowienia w sprawie czasowej opieki i kontaktu oraz o przyznanie jej czasowej opieki nad dzieckiem do czasu uprawomocnienia się wyroku. Skarżący zawnioskował o przyznanie mu czasowej opieki. W swoim raporcie dla Sądu Rejonowego z 4 czerwca 2008 r., wydanym w ramach obowiązkowego postępowania mediacyjnego, Ośrodek Pomocy Społecznej w Sesvete ustalił, że relacja między rodzicami była głęboko i trwale napięta; komunikacja między nimi była słaba i mieli trudności z dojściem do porozumienia w sprawie sprawowania opieki rodzicielskiej. Raport stwierdzał również, że kontakty Skarżącego z synem były problemowe. W toku postępowania rozwodowego sąd przesłuchał wielu biegłych, w tym 30 czerwca 2008 r. psychologa z Ośrodka Pomocy Społecznej w Sesvete, który podkreślił, że dziecko potrzebuje kontaktu z ojcem, aby utrzymać z nim więź emocjonalną. 3 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy w Sesvete wydał pierwsze postanowienie w sprawie czasowej opieki i kontaktu, przyznając czasową opiekę matce oraz prawo do kontaktów Skarżącemu. W wyniku odwołania wniesionego przez D.M., decyzja ta została uchylona przez Sąd Okręgowy w Zagrzebiu (Županijski sud u Zagrebu) 28 października 2008 r. Tymczasem, 30 września 2008 r. wyrokiem częściowym Sąd Rejonowy w Sesvete rozwiązał małżeństwo między Skarżącym a D.M., ale postępowanie trwało dalej w zakresie pozostałych kwestii, takich jak opieka, prawa do kontaktów i alimenty na dziecko, w sprawie których sąd zdecydował o uzyskaniu opinii biegłego z Polikliniki Ochrony Dziecka Miasta Zagrzebia (Poliklinika za zaštitu djece grada Zagreba). W wznowionym postępowaniu, 20 stycznia 2009 r., Poliklinika Ochrony Dziecka w Zagrzebiu przeprowadziła ocenę Skarżącego, D.M. i ich syna. Stwierdzono, że dziecko było przygnębione rozłąką rodziców i obciążone ich napiętą relacją, co stawiało go w konflikcie lojalności. W związku z tym zalecono, aby rodzice poddali się poradnictwu, a dziecko otrzymało wspierającą psychoterapię. 20 marca 2009 r. Sąd Rejonowy wydał drugie postanowienie w sprawie czasowej opieki i kontaktu, przyznając Skarżącemu prawo do kontaktów jeden dzień w tygodniu, co drugi weekend, co drugie święto oraz połowę ferii szkolnych. Decyzja ta została ponownie uchylona na skutek odwołania D.M., a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania. 15 października 2009 r. Sąd Rejonowy wydał trzecie postanowienie w sprawie czasowych kontaktów, przyznając Skarżącemu prawo do kontaktów w wymiarze dwóch godzin każdą środę, co drugi weekend i co drugie święto. Istotna część tej decyzji brzmi następująco:
„... Na podstawie akt sprawy sąd pierwszej instancji stwierdza, że spotkania między ojcem a synem nie odbywały się dotychczas w sposób odpowiadający najlepszemu interesowi dziecka, ponieważ ojciec mógł widzieć syna bardzo rzadko, a te rzadkie okazje w środy ograniczały się do piętnastu minut po szkole ...
... Brak współpracy rodziców w sprawie wykonywania ich praw rodzicielskich, stanowcze postawienie się matki i jej niechęć do współpracy ze [Skarżącym] nie mogą stać w sprzeczności z interesami dziecka ...
Biorąc pod uwagę, że matka nie współpracowała dotychczas w zakresie czasu wyznaczonego na cotygodniowe spotkania ojca z synem, leżało w interesie dziecka uzupełnienie poprzedniej decyzji ...”
Odwołanie wniesione przez D.M. od tego postanowienia zostało oddalone. W styczniu 2011 r., na wniosek Ośrodka Pomocy Społecznej w Sesvete, sąd zarządził ocenę biegłych stron, biorąc pod uwagę rosnący opór dziecka przed kontaktami z ojcem. D.M. i dziecko odmówili poddania się sądowo zleconej ocenie. 28 września 2012 r. Sąd Rejonowy w Sesvete przeprowadził rozprawę, na której dziecko powiedziało, że chce mieszkać z matką. 12 października 2012 r. Sąd Rejonowy w Sesvete wydał wyrok przyznający prawa opiekuńcze matce oraz prawa do kontaktów Skarżącemu. Nakazał również Skarżącemu płacenie 2000 kun (HRK) miesięcznie na alimenty na dziecko. Istotna część tego wyroku brzmi następująco:
„Dziecko ma jedenaście i pół roku i, pomimo znaczącego wpływu matki na jego rozwój (w odniesieniu do zarzutów ojca dotyczących manipulacji), sprawia wrażenie chłopca, który stanowczo stoi za swoimi przekonaniami i postawami, i który otwarcie i wyraźnie wyraża swoją wolę ...
Dziecko chce mieszkać z matką i spędzać maksymalnie dwie godziny w soboty z ojcem, bez nadzoru, ponieważ jego cotygodniowy harmonogram jest pełen zadań szkolnych i muzycznych. Wykorzystuje sąd, aby prosić rodziców, by zrobili wszystko, co w ich mocy, aby doprowadzić do zakończenia postępowania sądowego.
... [Ośrodek Pomocy Społecznej w Vinkovci] zaproponował spotkania ojca z synem każdą sobotę od 10:00 do 17:00 ... przez siedem dni podczas ferii zimowych, piętnaście dni podczas wakacji letnich oraz na przemian w święta.
... [pracownik nadzorujący Ośrodka Pomocy Społecznej w Vinkovci od 15 lipca 2010 r. do 15 lipca 2011 r.] widział dziecko raz na progu. Odmówił rozmowy z ojcem lub z nią i okazał opór wobec nich. [Pracownik nadzorujący Ośrodka Pomocy Społecznej w Vinkovci od 15 lutego 2012 r.] powiedział, że odbyło się pierwsze spotkanie i były spotkania potem, ale tylko częściowo i niezgodnie z decyzją sądu. [Pracownik nadzorujący powiedział również], że chłopiec opierał się spotkaniom, więc wyznaczono inny termin, ale kolejne spotkanie ponownie nie odbyło się. Chłopiec prosił ojca, aby wycofał pozwy przeciwko matce, i powiedział, że ojciec będzie wtedy mógł go zobaczyć ...
W wypracowaniu, które dziecko napisało w trzeciej klasie, można dostrzec silną więź z matką, ciężar brzemiennych postępowań sądowych (postępowanie egzekucyjne, postępowanie karne, niniejsza sprawa) oraz uczucie dziecka, że ojciec zostawił jego matkę i nie szanuje miłości, którą ona do niego czuje. Jest również obarczony uczuciem, że „musi spędzać czas z ojcem”, kiedy nie chce, oraz uczuciem, że ojciec go nie rozumie i nie rozumiał go wcześniej. Wreszcie, jest smutny z powodu faktu, że jego ojciec ma nową rodzinę ...
W niniejszej sprawie dziecko od urodzenia miało silniejszą więź emocjonalną z matką i wykazuje opór wobec ojca. Wykazuje również znaczący poziom oporu wobec ustalonego harmonogramu spotkań, a jego rodzice pomimo wszystko nie osiągają minimalnego poziomu współpracy i dialogu w interesie swojego dziecka. Z upływem czasu oddalają się od siebie i kłócą się coraz bardziej, co jest widoczne w postępowaniu egzekucyjnym i nadzorze nad spotkaniami, co negatywnie wpływa na ich dziecko, pozbawione wolności wyboru.
Wspólna opieka rodzicielska niezbędna dla zdrowego, właściwego i pomyślnego rozwoju i wychowania każdego dziecka w niniejszej sprawie nie istnieje. Żadna decyzja sądu nie może zastąpić dobrego porozumienia między rodzicami w sprawie wspólnej opieki. Taka decyzja w niniejszej sprawie jest egzekwowana nakazowo wobec dziecka, ale ostatecznie chroni jego „prawo do obojga rodziców”.
... aby można było ustanowić i rozwinąć więź emocjonalną między ojcem a synem, biorąc pod uwagę życzenia dziecka i jego czas wolny, sąd decyduje o rozpoczęciu od spotkań w soboty przez dwie godziny ... aby dziecko mogło zobaczyć, że sąd uszanował jego zdolność do samodzielnego wyrażenia życzenia spędzania większej lub mniejszej ilości czasu z ojcem, a następnie każdą sobotę od 10:00 do 17:00 [jak zaproponował Ośrodek Pomocy Społecznej w Vinkovci] ...
Biorąc pod uwagę wydarzenia i długość tych postępowań, propozycja Centrum z 28 września 2012 r., aby sąd nakazał rodzicom i dziecku poddanie się ocenie w Poliklinice Ochrony Dziecka w Zagrzebiu, po której Centrum wydałoby swoją ostateczną opinię, została odrzucona, ponieważ nie ma powodów, aby sąd opóźniał swoją decyzję po ponad czterech latach, biorąc pod uwagę, że Ośrodek Pomocy Społecznej w Vinkovci wydał swoje zalecenie, a decyzje w postępowaniu podlegają zmianie w rozumieniu art. 102 ustawy o rodzinie.”
Obie strony wniosły odwołania od tego wyroku, które zostały oddalone przez sąd drugiej instancji. Następna skarga konstytucyjna Skarżącego została również oddalona. Tymczasem, 12 lutego 2010 r. Skarżący wystąpił o egzekucję trzeciego postanowienia tymczasowego Sądu Rejonowego w Sesvete z 15 października 2009 r. (patrz punkt 15 powyżej). Poprosił sąd, aby nakazał D.M. umożliwienie mu kontaktów z synem lub zapłacenie grzywny w wysokości 5000 HRK. Jeśli nie zastosuje się do nakazu sądowego, Skarżący zaproponował, aby komornik, policja i przedstawiciele ośrodka pomocy społecznej interweniowali na miejscu. Tego samego dnia Sąd Rejonowy w Vinkovci (Općinski sud u Vinkovcima) wydał nakaz egzekucyjny, wyznaczając ośmiodniowy termin dla D.M. na zastosowanie się do trzeciego postanowienia tymczasowego lub zapłacenie grzywny w wysokości 5000 HRK. W wyniku odwołania wniesionego przez D.M., 21 maja 2010 r. Sąd Okręgowy w Vukovarze (Županijski sud u Vukovaru) uchylił nakaz egzekucyjny i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, stwierdzając, że sąd pierwszej instancji musi zasięgnąć opinii odpowiedniego ośrodka pomocy społecznej. 5 października 2010 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w Vinkovci dostarczył raport, w którym zalecił zakończenie postępowania egzekucyjnego, ponieważ leżało to w najlepszym interesie dziecka, aby ustanowić regularne kontakty z ojcem. 11 października 2010 r. Sąd Rejonowy w Vinkovci wydał nowy nakaz egzekucyjny. Odwołanie wniesione przez D.M. od tego nakazu zostało oddalone. 21 stycznia 2011 r. Sąd Rejonowy w Vinkovci ukarał D.M. grzywną w wysokości 5000 HRK za nieprzestrzeganie postanowienia Sądu Rejonowego w Sesvete w sprawie czasowej opieki i kontaktu. Nakazano jej również umożliwienie Skarżącemu wykonywania praw do kontaktów w ciągu ośmiu dni, w przeciwnym razie groziła jej kolejna grzywna w wysokości 7000 HRK. D.M. odwołała się. 30 maja, 30 czerwca i 25 lipca 2011 r. Skarżący poinformował Sąd Rejonowy, że nie miał żadnego kontaktu ze swoim synem i ponownie zawnioskował o interwencję policji i ośrodka pomocy społecznej. 3 sierpnia 2011 r. Sąd Rejonowy w Vinkovci zamienił grzywnę nałożoną na D.M. na dwadzieścia osiem dni pozbawienia wolności, dodatkowo ukarał ją grzywną w wysokości 7000 HRK i nakazał jej pozwolić Skarżącemu na wykonywanie praw do kontaktów w ciągu ośmiu dni pod groźbą kolejnej grzywny w wysokości 10 000 HRK. Odwołanie wniesione przez D.M. od tej decyzji zostało oddalone. 23 kwietnia 2012 r. Skarżący poinformował Sąd Rejonowy w Vinkovci, że nadal nie ma kontaktu ze swoim synem. Postępowanie egzekucyjne zostało ostatecznie umorzone, ponieważ Skarżący nie zmienił wniosku o egzekucję zgodnie z nową decyzją w sprawie praw do kontaktów z 12 października 2012 r. (patrz punkt 19 powyżej). 27 sierpnia 2013 r. Skarżący wystąpił o egzekucję ustaleń kontaktowych określonych w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w Sesvete z 12 października 2012 r. (patrz punkt 19 powyżej). 30 października 2013 r. Sąd Rejonowy w Vinkovci przeprowadził rozprawę, na której D.M. twierdziła, że nie uniemożliwiała Skarżącemu widzenia się z synem, ale że dziecko nie chce widzieć ojca. W lutym 2014 r. Sąd Rejonowy w Vinkovci zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Vinkovci o ustanowienie dla dziecka specjalnego opiekuna, co też uczyniono. 14 kwietnia 2014 r. specjalny opiekun dziecka oświadczył, że zgadza się z wnioskiem o egzekucję. Biorąc pod uwagę sugestywny wpływ i manipulacyjne zachowanie matki, to życzenie matki, a nie dziecka, było brakiem kontaktów z ojcem. W nakazie egzekucyjnym z 9 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy w Vinkovci nakazał D.M. pozwolić Skarżącemu na kontakty z synem zgodnie z prawomocnym wyrokiem sądowym z 12 października 2012 r., pod groźbą grzywny w wysokości 5000 HRK. Decyzja ta została utrzymana w mocy po rozpoznaniu odwołania. W lutym 2016 r. Skarżący poinformował sąd, że spotkania z synem nadal nie odbywają się, a 24 lutego 2016 r. sąd nałożył na D.M. kolejną grzywnę, która została następnie uchylona przez sąd drugiej instancji. Według dostępnych informacji, postępowanie egzekucyjne wydaje się nadal trwać. Tymczasem, 9 czerwca 2011 r. Skarżący wniósł oskarżenie karne przeciwko D.M. do Sądu Rejonowego w Vukovarze (Općinski sud u Vukovaru) za utrudnianie środków ochrony dziecka określonych w art. 215 Kodeksu karnego (patrz punkt 47 poniżej). W toku tych postępowań, 11 października 2012 r. sąd przesłuchał syna Skarżącego, który oświadczył, że nie chce mieć kontaktów ze Skarżącym i że postawa ta nie została wywołana przez jego matkę. Biegły psycholog sądowy stwierdził, że pragnienie dziecka zerwania więzi z ojcem należy postrzegać w kontekście niezwykle sugestywnego zachowania i manipulacji ze strony matki oraz że zaprzestanie kontaktu z ojcem nie przyczynia się do dobra dziecka. 16 maja 2013 r. Sąd Rejonowy w Vukovarze uznał D.M. za winną zarzucanych czynów i udzielił jej upomnienia sądowego (sudska opomena – patrz punkt 47 poniżej). Skarżącemu zalecono dochodzenie roszczeń cywilnych o odszkodowanie w odrębnym postępowaniu cywilnym. Odwołania wniesione przez obie strony zostały oddalone. 13 listopada 2013 r. Prokuratura Okręgowa w Vukovarze (Općinsko državno odvjetništvo u Vukovaru) oskarżyła D.M. o niewykonanie decyzji o ochronie dobra dziecka, w szczególności o utrudnianie egzekucji praw do kontaktów Skarżącego na mocy prawomocnego wyroku sądowego z 12 października 2012 r. (patrz punkt 19 powyżej). 30 września 2018 r. Sąd Rejonowy w Vukovarze skazał D.M. zgodnie z aktem oskarżenia na rok pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata (uvjetna osuda). 13 października 2008 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w Sesvete stwierdził, że rodzina Begović potrzebuje profesjonalnej pomocy i skierował ich do Polikliniki Ochrony Dziecka w Zagrzebiu w celu oceny i ewentualnego leczenia. W swoim liście ośrodek podkreślił, że kontakty między Skarżącym a jego synem były trudne, ponieważ matka była zawsze obecna. 10 marca 2009 r. ośrodek pomocy społecznej zastosował środek ochrony dziecka przewidziany w art. 109 ustawy o rodzinie (patrz punkt 46 poniżej). W szczególności wydał ostrzeżenie dla Skarżącego i D.M. dotyczące błędów prowadzących do zaniedbań w opiece i wychowaniu ich syna oraz ostrzegł ich o ich niewystarczającej współpracy, która utrudniała kontakty między Skarżącym a jego synem. Skierował ich na poradnictwo i wskazał, że podejmie dalsze środki ochrony dziecka, jeśli nie stawią się. Między marcem a lipcem 2009 r. Skarżący i D.M. uczestniczyli w sesjach poradnictwa. 1 lipca 2010 r., powołując się na art. 110 ustawy o rodzinie, ośrodek nałożył na Skarżącego i D.M. środek ochrony dziecka w postaci nadzoru nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej (nadzor nad izvršavanjem roditeljske skrbi) na okres jednego roku. Istotna część tej decyzji brzmi następująco:
„Po ich separacji rodzice nie ustanowili odpowiedniej komunikacji w zakresie [wykonywania ich władzy rodzicielskiej], co pozwoliłoby obu rodzicom na odpowiednie uczestnictwo w życiu dziecka. Faktem jest, że spotkania między synem a ojcem nie odbywają się mimo prawomocnej decyzji sądowej. Leczenie w [różnych instytucjach], a także leczenie u psychologa [I.P.], nie przyniosło rezultatów.
...
Biorąc pod uwagę, że w niniejszej sprawie jedno z podstawowych praw dziecka przewidzianych w Konwencji o prawach dziecka i obowiązujących przepisach prawa jest zagrożone, konieczne było zaoferowanie rodzicom profesjonalnej pomocy w ustanowieniu odpowiedniej relacji poprzez [nałożenie] środka [ochrony dziecka] nadzoru nad kontaktami między synem a ojcem, aby umożliwić obu rodzicom uczestnictwo w [wychowaniu dziecka].
...
... [R]odzice dziecka mieszkają osobno, ojciec w Zagrzebiu, a matka w Vinkovci. [Dlatego], ze względu na odległość [między tymi miastami] i obowiązki zawodowe oraz [mając na uwadze] [wynikającą z tego] niemożność wdrożenia decyzji sądu w części dotyczącej kontaktów między synem a ojcem w ciągu tygodnia ze względu na zmienione okoliczności, te [kontakty] nie będą objęte nadzorem nad kontaktami między synem a ojcem.”
25 stycznia 2012 r. ośrodek ponownie nałożył środek ochrony dziecka w postaci nadzoru nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej na kolejny rok. Stwierdził, że spotkania między Skarżącym a jego synem nadal nie odbywają się, że Skarżący nie uczestniczy w życiu syna i że współpraca między rodzicami zupełnie zanikła. W końcowym raporcie dotyczącym innego środka ochrony dziecka polegającego na nadzorze nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej, sporządzonym dla okresu od lipca 2015 r. do czerwca 2016 r., pracownik socjalny stwierdził, że środek ten nie przyniósł rezultatów, ponieważ kontakty między Skarżącym a jego synem nadal nie odbywały się.


Dane wnioskodawców znajdują się w załączniku. Wnioskodawcy są właścicielami nieruchomości położonej przy ulicy Old Prison Street 8, mieszkanie 1, Senglea (dalej „nieruchomość”), którą odziedziczyli po przodkach. Nieruchomość została oddana osobom trzecim w tytuł tymczasowej emfiteuzy na okres siedemnastu lat, za ustalony czynsz dzierżawny w wysokości 40 lir maltańskich (MTL – około 98 EUR) rocznie, który miał wygasnąć w 1990 r. 1 września 1986 r. Rząd wydał nakaz rekwizycji nieruchomości. W październiku 1988 r. Rząd zwolnił nieruchomość z rekwizycji i zwrócił klucze wnioskodawcom. 15 kwietnia 1989 r. Komisarz Ziemi przejął (zajął) nieruchomość. Wiosną-latem 1989 r. wnioskodawcy dowiedzieli się, że nieruchomość została zburzona w pewnym momencie między marcem a wrześniem 1989 r. w związku z projektem likwidacji slumsów, aby zrobić miejsce na budowę mieszkań socjalnych. Na mocy dekretu prezydenta z 27 października 1989 r., czyli po wyburzeniu nieruchomości, Komisarz Ziemi formalnie przejął nieruchomość w tytuł posiadania i użytkowania (zob. odpowiednie prawo krajowe). Na mocy dekretu prezydenta z 4 października 1991 r. Komisarz Ziemi wydał zarządzenie o konwersji tytułu z posiadania i użytkowania na użytkowanie publiczne (zob. odpowiednie prawo krajowe). 22 marca 1999 r. Komisarz Ziemi złożył zawiadomienie o zamiarze nabycia do Kolegium Arbitrażowego ds. Ziemi (LAB), w którym zaoferowano właścicielom (rodzinie Zammit) kwotę 15,62 MTL (około 36,39 EUR) rocznie jako roczny czynsz uznaniowy. Kwota ta była oparta na szacunku Biura Wyceny Nieruchomości zgodnie z ich polityką, ale nie uwzględniała innych czynników i była znacznie niższa niż czynsz, za który nieruchomość była wydzierżawiana przed jej wyburzeniem. Pismem sądowym z 12 kwietnia 1999 r. właściciele odrzucili ofertę. 22 maja 2000 r. Komisarz Ziemi wszczął postępowanie przed LAB, wnosząc o nakazanie przeniesienia nieruchomości i ustalenie odpowiedniego odszkodowania. 29 listopada 2006 r. drugi i siódmy wnioskodawca wstąpili do postępowania jako spadkobiercy ich zmarłego rodzica. W toku tego postępowania biegli techniczni, powołani przed LAB, uznali, że w 1986 r. wartość nieruchomości oszacowano na 1000 MTL (około 2320 EUR). 10 sierpnia 2005 r. architekt powołany ex parte przez wnioskodawców oszacował uczciwy czynsz nieruchomości w 2005 r. na równowartość 229,64 EUR rocznie, a jej wartość sprzedaży na 7500 MTL (około 17 470,30 EUR) – ponieważ nieruchomość została zburzona, jego szacunek opierał się na planach budynku, z których wynikało, że miała ona głębokość 14,5 metra i szerokość 5,5 metra. W 2011 r. biegli techniczni LAB uznali, że wartość czynszu nieruchomości wynosiła 158,40 EUR rocznie, a jej wartość sprzedaży (zgodnie z warunkami posiadania i użytkowania) wynosiła 10 575,36 EUR. Decyzją z 7 marca 2012 r., uznając, że nieruchomość została zburzona przed formalnym przejęciem przez Rząd, LAB uznało, że nie do pomyślenia jest płacenie czynszu za nieruchomość, która została zburzona w celu ponownego zbudowania, i że właściwym działaniem byłoby nabycie nieruchomości na własność. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę, że art. 19 Rozdziału 88 Ustaw Malty dotyczących wywłaszczenia na użytkowanie publiczne nie wykluczał takiego działania, LAB ustaliło czynsz uznaniowy na 158,40 EUR rocznie. 27 marca 2012 r. Komisarz Ziemi odwołał się od ustalonej wysokości czynszu. 16 kwietnia 2012 r. wnioskodawcy złożyli odpowiedź, wnosząc o uznanie odwołania za nieważne, ponieważ odwołania można było składać jedynie w kwestiach prawnych. Zauważono również, że wnioskodawcy wnieśli o wszczęcie postępowania o naprawienie szkody na drodze konstytucyjnej w związku z nielegalnościami w procedurze i domniemaną niekonstytucyjnością prawa. W następstwie postępowania o naprawienie szkody na drodze konstytucyjnej (opisanego poniżej) odwołanie Komisarza Ziemi zostało wycofane. 16 kwietnia 2012 r. wnioskodawcy wnieśli o naprawienie szkody na drodze konstytucyjnej. Twierdzili, że wyburzenie nieruchomości było nielegalne i stanowiło de facto wywłaszczenie, sprzeczne z Konstytucją oraz Konwencją i jej Protokołami; że art. 19 Rozdziału 88 Ustaw Malty oraz powiązane artykuły naruszały Konstytucję oraz Konwencję i jej Protokoły; wnieśli o uchylenie decyzji LAB oraz przyznanie im odszkodowania oraz wszelkich innych odpowiednich środków prawnych. Pozwani złożyli odpowiedź i przedstawili wycenę sporządzoną przez architekta powołanego przez Komisarza Ziemi, który oszacował wartość sprzedaży nieruchomości na 45 000 EUR. W raporcie zauważono, że nieruchomość została zburzona i zastąpiona nowymi mieszkaniami. Wyrokiem z 12 lutego 2014 r. Sąd Cywilny (I Izba) działający w zakresie kompetencji konstytucyjnych wydał częściowy wyrok, w którym oddalił zarzut pozwanych, że wnioskodawcy nie wyczerpali zwykłych środków odwoławczych, i stwierdził naruszenie praw wnioskodawców w zakresie, w jakim czynsz uznaniowy ustalony za przejęcie na użytkowanie publiczne, który nie podlegał żadnym przyszłym podwyżkom, był zbyt niski, a tym samym nieproporcjonalny. Oddalił pozostałe roszczenia, a ustalenie wysokości szkody pozostawił do rozstrzygnięcia w wyroku końcowym. W szczególności Sąd stanął na stanowisku, że – mimo twierdzenia wnioskodawców, iż nieruchomość została zburzona przed przejęciem jej w tytuł posiadania i użytkowania – okres, w którym rzekomo nastąpiło przejęcie i wyburzenie nieruchomości, musiał pokrywać się z okresem, w którym nastąpiło jej przejęcie w tytuł posiadania i użytkowania, a zatem to ostatnie przejęcie nie mogło zostać uznane za nielegalne. Zgodnie z prawem krajowym Państwo mogło również przejąć nieruchomość w tytuł użytkowania publicznego w zamian za czynsz uznaniowy, aby ostatecznie ją wyburzyć. Wyburzenie było zatem legalne na mocy art. 19 Rozdziału 88 Ustaw Malty. Co do kwestionowanego prawa, nie można było stwierdzić jego niezgodności z Konstytucją, ponieważ obowiązywało ono przed 1962 r. Co do jego zgodności z Konwencją, Sąd stwierdził, że przejęcie służyło interesowi publicznemu, a mianowicie projektowi likwidacji slumsów. Jednakże czynsz uznaniowy ustalony zgodnie z polityką LAB, który nie podlegał żadnym przyszłym podwyżkom, był zbyt niski, a tym samym nieproporcjonalny. W związku z tym doszło do naruszenia prawa własności wnioskodawców. W trakcie kontynuowania postępowania wnioskodawcy złożyli wycenę architekta powołanego ex parte z 2014 r., która ustalała wartość sprzedaży nieruchomości na 50 000 EUR, a jej wartość czynszu na 250 EUR rocznie. W raporcie zauważono, że nieruchomość została zburzona i miała wymiary określone powyżej, co dawało powierzchnię 80 metrów kwadratowych dla mieszkania znajdującego się w budynku z dwoma mieszkaniami. Pozwani oświadczyli, że nie sprzeciwiają się tej wycenie. Wyrokiem z 27 maja 2015 r. Sąd Cywilny (I Izba) działający w zakresie kompetencji konstytucyjnych przyznał 15 000 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, mając na uwadze wartość nieruchomości, fakt że od jej wyburzenia nie wypłacono żadnego odszkodowania, że wnioskodawcy nigdy nie odzyskają swojej nieruchomości oraz że czynsz uznaniowy nigdy nie wzrośnie. Sąd stwierdził dalej, że odszkodowanie majątkowe zostanie ustalone przez LAB przy rozpoznawaniu odwołania Komisarza Ziemi. Koszty miały zostać podzielone równo między stronami. Pozwani odwołali się, a wnioskodawcy wnieśli apelację wzajemną. Wyrokiem z 18 lutego 2016 r. Sąd Konstytucyjny zmienił wyrok pierwszej instancji, ograniczając podstawę naruszenia i zmniejszając odszkodowanie do 1500 EUR. Sąd Konstytucyjny uznał, że w świetle dowodów nie może zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że wyburzenie nastąpiło po legalnym przejęciu. Istotnie, złożyło istotne zeznania świadków, z których wynikało, że nieruchomość została zburzona około trzy miesiące przed pierwszym przejęciem, LAB zaakceptował ten fakt, a Rząd nie kwestionował go, ani nie wykazał, kiedy doszło do wyburzenia. Z tego wynikało, że wyburzenie nastąpiło przed przejęciem w tytuł posiadania i użytkowania i w czasie, gdy Rząd nie miał żadnego tytułu do nieruchomości. Jednakże, nawet gdyby tak nie było i gdyby została zburzona, gdy znajdowała się w tytuł posiadania i użytkowania, wyburzenie i tak byłoby nielegalne, ponieważ zgodnie z prawem nie było możliwe wyburzenie nieruchomości w tytuł posiadania i użytkowania, do którego przysługujące prawa były ograniczone. Ta nielegalność trwała do momentu, gdy Komisarz Ziemi nabył nieruchomość w tytuł użytkowania publicznego; jednakże mimo upływu trzech lat od wyburzenia wnioskodawcy nie zakwestionowali tego środka. W każdym razie nie było to już kwestią sporną, ponieważ sytuacja została usankcjonowana, gdy Państwo przejęło nieruchomość w tytuł użytkowania publicznego (jak przewiduje to art. 19 Rozdziału 88 Ustaw Malty). Środek ten stał się zatem legalny i służył ogólnemu interesowi w postaci likwidacji slumsów. Ponadto wnioskodawcom przysługiwał czynsz uznaniowy za nieruchomość i, co ważniejsze, za grunt będący przedmiotem sprawy. Istotnie fakt, że przejęcie dotyczyło gruntu (ponieważ budynek na nim został zburzony), umożliwiał zastosowanie procedury przejęcia na użytkowanie publiczne. Sąd Konstytucyjny oddalił również twierdzenie wnioskodawców, że bardziej odpowiednim byłoby przejęcie nieruchomości poprzez nabycie na własność, ponieważ nie wnioskowali oni do LAB o nakazanie Komisarzowi Ziemi podjęcia takiego działania na mocy wspomnianego art. 19. Prawo przyznawało Komisarzowi Ziemi swobodę co do formy przejęcia, jakiej podejmie się, a rola Sądu Konstytucyjnego była ograniczona do sprawdzenia, czy forma przejęcia, która została faktycznie zastosowana, naruszyła prawa jednostki. Co do proporcjonalności środka, Sąd Konstytucyjny zauważył, że wnioskodawcy domagali się rocznego czynszu uznaniowego w wysokości 229,64 EUR, a LAB przyznał im czynsz w wysokości 158,40 EUR rocznie, od którego wnioskodawcy się nie odwołali. W związku z tym, biorąc pod uwagę przyznane świadczenie w świetle ich roszczenia, nie można było uznać, że wystąpiła taka nieproporcjonalność, która prowadziłaby do naruszenia praw własności wnioskodawców. Niemniej jednak doszło do naruszenia w wyniku niezapłacenia odszkodowania od 1989 r., biorąc pod uwagę, że odmowa wnioskodawców przyjęcia oferty 15,62 MTL (około 36,39 EUR) była w pełni uzasadniona. Sąd Konstytucyjny zauważył, że skoro naruszenie miało miejsce i nadal trwało, nie było powodu czekać na wynik postępowania przed LAB. Co do zadośćuczynienia Sąd Konstytucyjny uznał, że wnioskodawcom należy się zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową wyrządzoną naruszeniem. Rozważył również, że przejęcie miało dwa cele legitymizujące: po pierwsze mieszkania socjalne, a po drugie likwidację slumsów. Chociaż wnioskodawcy domagali się odszkodowania w wysokości około 50 000 EUR, Sąd Konstytucyjny zauważył, że wartość sprzedaży według architekta powołanego ex parte przez wnioskodawców w 2005 r. wynosiła 17 470,30 EUR, a w 2011 r., według biegłych technicznych Kolegium, wynosiła 10 575,36 EUR. W związku z tym, biorąc pod uwagę niewielki rozmiar nieruchomości, obszar, na którym się znajdowała, fakt, że została zburzona na koszt Rządu, oraz fakt, że czynsz uznaniowy był odpowiedni, Sąd Konstytucyjny uznał, że 1500 EUR jest odpowiednią kwotą odszkodowania do podziału między wnioskodawców. Rozważył również, że nie musi badać zgodności z Konwencją odpowiedniego prawa w sensie abstrakcyjnym, skoro już ustalił, że jego zastosowanie w niniejszej sprawie stanowiło naruszenie. Koszty postępowania w pierwszej instancji miały pozostać podzielone między stronami, podobnie jak koszty głównej apelacji; koszty apelacji wzajemnej miały zostać pokryte przez wnioskodawców. W dniu wniesienia wniosku do Trybunału wnioskodawcy nie otrzymali żadnego odszkodowania, ani nie otrzymali żadnego czynszu uznaniowego od daty wyburzenia nieruchomości. Nieruchomość została odbudowana jako mieszkania socjalne. Sekcja 5 Ordynacji o nabyciu ziemi (dla celów publicznych) („Ordynacja”), Rozdział 88 Ustaw Malty (obecnie uchylona), przewidywała trzy metody nabycia przez Rząd własności prywatnej. Brzmi ona następująco:
„Właściwy organ może nabyć każdą ziemię wymaganą dla jakiegokolwiek celu publicznego, albo –
(a) poprzez jej nabycie na własność; lub
(b) dla jej posiadania i użytkowania przez oznaczony czas lub przez taki czas, jak wymagać będą tego potrzeby celu publicznego; lub
(c) na użytkowanie publiczne:
Pod warunkiem, że po tym, jak właściwy organ nabył jakąkolwiek ziemię dla posiadania i użytkowania lub na użytkowanie publiczne, konwersja na użytkowanie publiczne lub na własność absolutną warunków, na których ziemia ta jest posiadana, zawsze będzie uważana za nabycie ziemi wymaganej dla celu publicznego i leżącą w interesie publicznym:
Pod warunkiem również, że z zastrzeżeniem przepisów artykułów 14, 15 i 16, właściwy organ może nabyć ziemię częściowo jedną, a częściowo inną lub innymi metodami określonymi w punktach (a), (b) i (c):
Pod warunkiem dalszym, że tam gdzie ziemia ma być nabyta w imieniu i na użytek osoby trzeciej dla celu połączonego z interesem lub użytecznością publiczną lub pomocniczego wobec nich, nabycie powinno, w każdym przypadku, nastąpić poprzez nabycie ziemi na własność.”
Sekcja 13 dotycząca odszkodowania brzmiała, w zakresie istotnym, następująco:
„(1) Kwota odszkodowania, która ma zostać zapłacona za jakąkolwiek ziemię wymaganą przez właściwy organ, może być ustalona w dowolnym czasie w drodze porozumienia między właściwym organem a właścicielem, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w podpunkcie (2).
(2) Odszkodowanie powinno w przypadku nabycia ziemi dla tymczasowego posiadania i użytkowania stanowić czynsz nabycia, a w przypadku nabycia ziemi na użytkowanie publiczne czynsz uznaniowy, ustalony w każdym przypadku zgodnie z odpowiednimi przepisami zawartymi w artykule 27.”
Ordynacja przewidywała, że odszkodowanie w przypadku nabycia na własność miało być obliczane zgodnie z obowiązującym „uczciwym czynszem”, uzgodnionym przez strony po ofercie Rządu lub ustalonym przez LAB. W przypadku użytkowania publicznego, Sekcja 27(13) Ordynacji przewidywała następujące:
„Odszkodowanie w związku z nabyciem jakiejkolwiek ziemi na użytkowanie publiczne ma być równe czynszowi nabycia możliwemu do oszacowania w jej zakresie zgodnie z przepisami zawartymi w podpunktach (2) do (12) włącznie tego artykułu, powiększonemu (a) o czterdzieści procent (40%) w przypadku starej miejskiej nieruchomości oraz (b) o dwadzieścia procent (20%) w przypadku ziemi rolnej.”
W zakresie istotnym, Sekcja 19(1) i (5) brzmiała następująco:
„(1) Gdy ziemia została nabyta przez właściwy organ dla użytku i posiadania przez taki czas, jak wymagać będą tego potrzeby celu publicznego, właściciel może, po upływie dziesięciu lat od daty objęcia w posiadanie przez właściwy organ, zwrócić się do Kolegium o zarządzenie, aby ziemia została nabyta lub przejęta na użytkowanie publiczne lub opróżniona w okresie jednego roku od daty zarządzenia, a ziemia ma zostać albo opróżniona, albo nabyta na użytkowanie publiczne, albo kupiona za odszkodowanie, które ma zostać ustalone zgodnie z przepisami niniejszej Ordynacji lub jakiejkolwiek Ordynacji ją zmieniającej lub zastępującej.
(5) Użytkowanie publiczne z natury swej trwa na zawsze, bez uszczerbku dla jakiegokolwiek scalenia za obopólną zgodą lub w inny sposób zgodnie z prawem tego użytkowania z resztkową własnością ziemi; oraz czynsz uznaniowy płatny z tego tytułu ma być w każdym przypadku niezmienny, bez uszczerbku dla skutków jakiegokolwiek scalenia, całkowitego lub częściowego. Resztkowa własność ziemi posiadanej na użytkowanie publiczne z inherentnym prawem do otrzymywania czynszu uznaniowego ma, dla wszystkich celów prawa, być uważana za prawo rzeczowe ze względu na przedmiot, do którego się odnosi, i ma być zbywalne zgodnie z prawem według wyboru właściciela, od czasu do czasu, tego prawa.”
Zatem, podczas gdy przejęcie w tytuł „posiadania i użytkowania” było przeznaczone na określony czas, przejęcie w tytuł „użytkowania publicznego” było na czas nieokreślony, możliwe że na zawsze, a odpowiedni czynsz uznaniowy miał pozostać niezmieniony przez jego trwanie.