Skarżący urodził się w 1982 roku i mieszka w Kraju Krasnojarskim. W danej chwili skarżący był funkcjonariuszem policji w Wydziale do Spraw Przestępczości Gospodarczej Departamentu Spraw Wewnętrznych Kraju Krasnojarskiego. 31 lipca 2008 r. pewien pan P. złożył skargę do wydziału bezpieczeństwa wewnętrznego Departamentu Spraw Wewnętrznych Kraju Krasnojarskiego („wydział bezpieczeństwa wewnętrznego”), w której zarzucił, że skarżący wymusił na nim pieniądze. W szczególności skarżący zażądał pieniędzy w zamian za pomoc, poprzez swoje kontakty w administracji regionalnej, w uzyskaniu zezwolenia na detaliczną sprzedaż napojów alkoholowych. Pan P. przekazał wydziałowi bezpieczeństwa wewnętrznego nagranie, które zrobił wcześniej tego samego dnia podczas swojej rozmowy telefonicznej ze skarżącym. Podczas tej rozmowy skarżący poprosił pana P., aby przyniósł mu pieniądze przed 2 sierpnia 2008 r. Funkcjonariusze policji zaprosili pana P. do wzięcia udziału w „eksperymencie operacyjnym” („оперативный эксперимент”), na co ten wyraził zgodę. Tego samego dnia szef wydziału bezpieczeństwa wewnętrznego zarządził przeprowadzenie eksperymentu operacyjnego wobec skarżącego z użyciem urządzeń do nagrywania dźwięku i obrazu. Tego samego dnia, 31 lipca 2008 r., szef wydziału bezpieczeństwa wewnętrznego zarządził również podsłuch telefoniczny skarżącego bez zezwolenia sądu, powołując się na art. 8 ust. 3 Ustawy o działalności operacyjno-poszukiwawczej (dalej „Ustawa o Działalności Operacyjno-Poszukiwawczej”). Decyzja brzmiała w całości następująco:
„[Wydział bezpieczeństwa wewnętrznego] otrzymał informacje operacyjne, że [skarżący], starszy funkcjonariusz policji w Wydziale do Spraw Przestępczości Gospodarczej Departamentu Spraw Wewnętrznych Kraju Krasnojarskiego, wymusza pieniądze w kwocie 200 000 rubli od [P.], dyrektora spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [nazwa firmy], za pomoc w uzyskaniu zezwolenia na detaliczną sprzedaż napojów alkoholowych. Na żądanie funkcjonariusza policji pieniądze muszą zostać dostarczone w okresie od 31 lipca do 2 sierpnia 2008 r.; dokładny czas i miejsce dostarczenia pieniędzy mają zostać ustalone z góry telefonicznie pod numerem [numer telefonu] podanym przez [skarżącego].
Czynności [skarżącego] zawierają znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 290 § 2 Kodeksu Karnego [przyjęcie łapówki]...
Niezbędne jest przeprowadzenie czynności operacyjno-poszukiwawczej „podsłuch rozmów telefonicznych” w celu udokumentowania działalności przestępczej [skarżącego] w sposób wyczerpujący i obiektywny, zebrania dowodów oraz ujawnienia innych uczestników przestępstw.”
1 sierpnia 2008 r. p.o. szefa wydziału bezpieczeństwa wewnętrznego wysłał list do zastępcy przewodniczącego Sądu Rejonowego w Krasnojarsku, informując ją, że w dniach 31 lipca i 1 sierpnia 2008 r. telefon skarżącego był podsłuchiwany zgodnie z procedurą nagłą przewidzianą w art. 8 ust. 3 Ustawy o Działalności Operacyjno-Poszukiwawczej. Następnie przytoczył słowo w słowo decyzję z 31 lipca 2008 r. zarządzającą podsłuch telefoniczny skarżącego. Tego samego dnia, 1 sierpnia 2008 r., po tym jak policja przechwyciła rozmowę telefoniczną skarżącego z panem P., w której mężczyźni umówili się na spotkanie później tego dnia, pan P. został wyposażony w kamerę wideo, nadajnik radiowy i wymaganą kwotę pieniędzy w banknotach oznaczonych specjalną substancją. Skarżący i pan P. spotkali się w samochodzie skarżącego, gdzie pan P. zostawił oznaczone pieniądze. Natychmiast po wyjściu pana P. skarżący został zatrzymany przez policję, jego samochód został przeszukany, a pieniądze zajęte.
18 sierpnia 2008 r. Komitet Śledczy Kraju Krasnojarskiego wszczął postępowanie karne przeciwko skarżącemu z powodu podejrzenia usiłowania oszustwa, przestępstwa przewidzianego w art. 159 Kodeksu Karnego, w związku z powyższym incydentem. Skarżący był podejrzany o usiłowanie oszukańczego przywłaszczenia funduszy prywatnej firmy w kwocie 200 000 rubli rosyjskich. 28 października 2008 r., w odpowiedzi na wniosek skarżącego o przeprowadzenie ekspertyzy nagrań jego rozmów telefonicznych oraz nagrań wideo ze spotkania z panem P., prowadzący śledztwo orzekł, w zakresie istotnym, następująco:
„... [skarżącego] winę za przestępstwo przewidziane w art. 159 § 3 ... jest w pełni udowodniona przez przewagę zebranych dowodów.”
Identyczne oświadczenia zostały złożone przez śledczego w jego decyzjach z 7 listopada i 12 grudnia 2008 r. oraz 1 kwietnia 2009 r., odrzucających różne skargi wniesione przez skarżącego. W odpowiedzi na skargi skarżącego, że jego telefon był nielegalnie podsłuchiwany bez zezwolenia sądu, śledczy stwierdził w swoich decyzjach z 7 listopada i 12 grudnia 2008 r., że art. 8 ust. 3 Ustawy o Działalności Operacyjno-Poszukiwawczej zezwala na podsłuch rozmów telefonicznych bez zezwolenia sądu w nagłych wypadkach, pod warunkiem powiadomienia sądu w ciągu dwudziestu czterech godzin od jego rozpoczęcia i uzyskania zezwolenia sądowego w ciągu czterdziestu ośmiu godzin, w przeciwnym razie czynność musi zostać przerwana. Podsłuch rozmów telefonicznych skarżącego został zarządzony przez szefa wydziału bezpieczeństwa wewnętrznego, ponieważ w tamtym czasie istniały wystarczające powody, by sądzić, że skarżący jest zaangażowany w poważne przestępstwo zagrożone karą zgodnie z art. 290 § 2 rosyjskiego Kodeksu Karnego. Sąd Rejonowy został powiadomiony o podsłuchu następnego dnia, a tego samego dnia, to jest przed upływem czterdziestoośmiogodzinnego terminu, podsłuch został przerwany; stąd nie było powodu do ubiegania się o zezwolenie sądowe. Podsłuch rozmów telefonicznych skarżącego był zatem legalny.
W trakcie procesu skarżący kwestionował dopuszczalność wszystkich dowodów uzyskanych w wyniku „eksperymentu operacyjnego” i podsłuchu jego rozmów telefonicznych. Argumentował w szczególności, że policja miała niewystarczające podstawy do przeprowadzenia czynności nadzoru i że nie uzyskała zezwolenia sądowego na podsłuch jego rozmów telefonicznych. 7 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy uznał nagrania audio i wideo za dopuszczalne jako dowody. Orzekł, w zakresie istotnym, następująco:
„... [skarżący] twierdzi, że eksperyment operacyjny i inne czynności operacyjno-poszukiwawcze były nielegalne, ponieważ takie środki są dopuszczalne tylko w celu tłumienia, zapobiegania i badania przestępstw o średniej wadze lub poważniejszych przestępstw. Przypuszczam, że w momencie, gdy policja podejmowała decyzję o przeprowadzeniu eksperymentu operacyjnego i innych czynności operacyjno-poszukiwawczych przeciwko [skarżącemu], miała informacje, że popełnił on przestępstwa zakwalifikowane jako poważne lub szczególnie poważne zgodnie z prawem (nadużycie władzy, przyjęcie łapówki).
Zdaniem sądu, dla zarządzenia czynności operacyjno-poszukiwawczych wystarczy, aby istniały pewne znamiona przestępstwa, a nie cały zespół znamion czynu, co pozwala [policji] na wstępną, a nie ostateczną klasyfikację przestępstwa...
Sąd nie jest przekonany argumentami [skarżącego], że podsłuch jego rozmów telefonicznych był nielegalny, ponieważ akt sprawy nie zawiera decyzji sądowej autoryzującej tę czynność operacyjno-poszukiwawczą. Czynność operacyjno-poszukiwawcza przeciwko [skarżącemu] została przeprowadzona w warunkach nagłych. Art. 8 ust. 3 Ustawy o Działalności Operacyjno-Poszukiwawczej przewiduje, że sędzia musi zostać poinformowany w ciągu dwudziestu czterech godzin od rozpoczęcia działalności operacyjno-poszukiwawczej w warunkach nagłych i że zezwolenie sądowe musi zostać uzyskane w ciągu czterdziestu ośmiu godzin, w przeciwnym razie działalność musi zostać przerwana. Sąd zgadza się ze [skarżącym], że akt sprawy nie zawiera decyzji sądowej autoryzującej czynności operacyjno-poszukiwawcze. Równocześnie zauważa, że sędzia został poinformowany o czynnościach operacyjno-poszukiwawczych w ciągu dwudziestu czterech godzin, a środki zostały przerwane w ciągu czterdziestu ośmiu godzin od ich rozpoczęcia, zgodnie z wymogami art. 8 ust. 3 Ustawy o Działalności Operacyjno-Poszukiwawczej. Nie otrzymano odmowy zezwolenia ze strony sądu. W związku z tym stwierdza, że w niniejszej sprawie nie naruszono przepisów prawnych regulujących czynności operacyjno-poszukiwawcze...”
22 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów, skazał go na dwa lata i dwa miesiące pozbawienia wolności oraz odebrał mu stopień w policji. Sąd oparł wyrok na zeznaniach licznych świadków, materiale dowodowym, opiniach biegłych oraz nagraniach audio i wideo zrobionych 31 lipca i 1 sierpnia 2008 r. Uznał, że nagrania są autentyczne i zostały uzyskane zgodnie z procedurą przewidzianą w prawie, powtarzając uzasadnienie przedstawione w decyzji z 7 grudnia 2009 r. o dopuszczalności dowodów. W swoich wnioskach apelacyjnych skarżący skarżył się, między innymi, że Sąd Rejonowy oparł się na nielegalnie uzyskanych dowodach, w szczególności na nagraniach jego rozmów telefonicznych zrobionych bez zezwolenia sądu. Kwestionował również autentyczność nagrań. 8 kwietnia 2010 r. Sąd Krajowy w Krasnojarsku utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego w postępowaniu odwoławczym, opierając się na uzasadnieniu sądu pierwszej instancji. Uznał w szczególności, że nagrania audio i wideo zostały słusznie uznane za dopuszczalne jako dowody i za autentyczne.


Skarżony urodził się w 1980 roku i mieszka w Kópavogur. W momencie zdarzeń był znaną osobą na Islandii, która od lat publikowała artykuły, blogi i książki oraz występowała w filmach, w telewizji i innych mediach pod pseudonimami. W listopadzie 2011 roku 18-letnia kobieta zawiadomiła policję, że skarżony i jego dziewczyna zgwałcili ją. W styczniu 2012 roku inna kobieta zawiadomiła policję, że skarżony dopuścił się przestępstwa seksualnego na jej szkodę kilka lat wcześniej. Po zakończeniu śledztwa prokurator w dniach 15 czerwca i 15 listopada 2012 roku umorzył sprawy zgodnie z art. 145 Ustawy o postępowaniu karnym, ponieważ zebrane dowody były niewystarczające lub nie dawały podstaw do skazania. Skarżony złożył zawiadomienie na policji o rzekomo fałszywych oskarżeniach wobec niego ze strony obu kobiet. Ta sprawa również została umorzona. 22 listopada 2012 roku magazyn Monitor, dodatek do „Morgunblaðið” (wiodącej gazety na Islandii), opublikował wywiad ze skarżonym. Zdjęcie skarżonego zostało opublikowane na pierwszej stronie, a w wywiadzie skarżony omówił oskarżenie o gwałt wobec niego. Skarżony wielokrotnie twierdził, że oskarżenia były fałszywe. Stwierdził między innymi, że ujawnienie nazwiska dziewczyny nie jest dla niego priorytetem i że nie szuka zemsty na niej. Akceptował fakt, że stawiając się w centrum zainteresowania mediów, musi tolerować rozgłos, który nie zawsze był „słoneczkiem i lizakami”, ale krytykował sposób, w jaki media relacjonowały jego sprawę. Gdy zapytano o wiek dziewczyny, odpowiedział, że dziewczyna była w klubie, gdzie minimalny wiek wynosił 20 lat i że był szokiem, gdy później dowiedział się, że miała tylko 18 lat. Gdy zapytano o jego zawiadomienia przeciwko dziewczynie dotyczące rzekomo krzywdzących oskarżeń, ponownie stwierdził, że nie szuka zemsty na tych, którzy zawiadomili o nim policję, ale że jasne było, iż mieli oni ukryte motywy. Miał nadzieję, że policja dostrzeże, że ważne jest posiadanie formalnego zakończenia sprawy i że dokumenty w sprawie „krzyczały” spiskiem. Tego samego dnia X opublikował zmienioną wersję zdjęcia skarżonego z pierwszej strony z podpisem „Fuck you rapist bastard” na swoim koncie w serwisie Instagram, aplikacji do udostępniania zdjęć online. X zmienił zdjęcie, rysując odwrócony krzyż na czole skarżonego i wpisując „loser” na jego twarzy. Wydaje się, że X wierzył, że tylko jego przyjaciele i znajomi, którzy byli jego „obserwatorami” na Instagramie, mieli dostęp do publikowanych przez niego zdjęć. Jednak jego zdjęcia były również dostępne dla innych użytkowników Instagrama. 23 listopada 2012 roku gazeta Vísir opublikowała artykuł online o wpisie X, wraz ze zmienionym zdjęciem i wywiadem ze skarżonym. 26 listopada 2012 roku prawnik skarżonego wysłał list do X, wzywając go do wycofania oświadczenia, przeprosin w mediach i zapłacenia skarżonemu zadośćuczynienia. Tego samego dnia prawnik X w e-mailu złożył wyjaśnienie, że X nie rozpowszechniał zdjęcia online; zostało ono opublikowane dla zamkniętej grupy przyjaciół na Instagramie, a inni je rozpowszechnili. Ponadto w e-mailu stwierdzono, że X żałuje i że zdjęcie zostało udostępnione bez jego zgody lub wiedzy. 17 grudnia 2012 roku skarżony wniósł pozew o zniesławienie przeciwko X do Sądu Rejonowego w Reykjaviku i wnosił o skazanie go na karę, zgodnie z odpowiednimi przepisami Kodeksu karnego, za zmianę zdjęcia i opublikowanie go na Instagramie z podpisem „Fuck you rapist bastard”. Skarżony wniosł dalej o uznanie oświadczenia „Fuck you rapist bastard” za bezprawne i o nakazanie X zapłacenia mu 1 000 000 islandzkich koron (ISK; około 8 800 euro (EUR)) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową na mocy Ustawy o odpowiedzialności odszkodowawczej, plus odsetki, 150 000 ISK (około 1 300 EUR) za opublikowanie wyroku w mediach na mocy art. 241 Kodeksu karnego oraz kosztów zastępstwa procesowego skarżonego. Wyrokiem z 1 listopada 2013 roku Sąd Rejonowy oddalił powództwo skarżonego. Sąd stwierdził między innymi, że skarżony korzysta z ochrony osobistej przewidzianej w prawie, niezależnie od tego, którego z jego pseudonimów używa. W ten sam sposób skarżony musiał ponosić odpowiedzialność za rozpowszechniane przez niego materiały, niezależnie od nazwy, jaką wybierał przy tym. Sąd rozważył dalej, że zmienione zdjęcie wraz z tekstem powinno być rozpatrywane jako całość i że zawierało opinię X o osobie skarżonego, co wskazywało na silną niechęć. Co do przedmiotu sprawy, Sąd Rejonowy uznał, że zdjęcie i oświadczenie były częścią ogólnej debaty publicznej, ponieważ skarżony był znaną osobą na Islandii i musiał godzić się na bycie przedmiotem dyskusji publicznych. Następnie sąd szczegółowo opisał jego działalność zawodową polegającą na pisaniu w Internecie, publikowaniu książek i występowaniu w telewizji, zwłaszcza pod pseudonimami, przedmiot swojej pracy, późniejszą krytykę swojej pracy i jego udział w publicznych debatach na ten temat. Sąd zauważył, że doprowadziło to do większego oburzenia i debaty publicznej na temat oskarżeń o przestępstwa seksualne wobec niego, debaty, w której uczestniczył. Sąd stwierdził, że sposób, w jaki słowa zostały przedstawione przez X, był bardziej inwektywą niż stwierdzeniem faktu i dlatego powinny być uznane za ocenę, a nie stwierdzenie faktu. Oświadczenie X mieściło się w granicach wolności wypowiedzi przyznanej mu przez prawo. 26 marca 2014 roku skarżony odwołał się do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Rejonowego. Przed Sądem Najwyższym skarżony powtórzył swój argument, że konto X na Instagramie było kontem „otwartym”, co oznaczało, że zdjęcie było dostępne nie tylko dla jego obserwatorów, ale dla wszystkich użytkowników Instagrama, ponad 100 000 000 osób w danym czasie. Złożył dalsze dokumenty na poparcie swojego argumentu. Wyrokiem z 20 listopada 2014 roku większość Sądu Najwyższego (dwóch z trzech sędziów) podtrzymała konkluzję Sądu Rejonowego. Sąd Najwyższy uznał, że zmienione zdjęcie było dostępne nie tylko dla obserwatorów X na Instagramie, ale także dla innych użytkowników. Ponadto wyrok zawierał następujące uzasadnienie:
„[X] twierdzi, że jego czyn polegający na przesłaniu zmienionego zdjęcia do wspomnianej aplikacji do udostępniania zdjęć nie stanowił publikacji zdjęcia w rozumieniu art. 236 ust. 2 Ustawy nr 19/1940, ponieważ wierzył, że tylko ograniczona liczba osób będzie miało do niego dostęp. Tego nie można zaakceptować, ponieważ czyn udostępnienia czegokolwiek w formacie elektronicznym tak dużej liczbie osób, jak wspomniano powyżej, niezależnie od tego, czy osoby te są przyjaciółmi i znajomymi osoby to czyniącej, [...], uważa się za publikację zgodnie z tradycyjną definicją tego terminu. Pozostaje do ustalenia, czy publikacja zdjęcia przez [X], w okolicznościach sprawy, stanowiła zniesławiające oskarżenie przeciwko [skarżonemu] w rozumieniu art. 235 Kodeksu karnego.
Zaskarżony wyrok szczegółowo opisuje, że przed zgłoszeniem powyższych skarg o przestępstwa seksualne przeciwko niemu, [skarżony] był znaną osobą, nie mniej ze względu na jego występy publiczne pod nazwami Gillz lub Gillzenegger, nazwami, pod którymi pisał w Internecie, publikował książki i zdjęcia oraz prezentował się w mediach. Opinie [skarżonego] tam publikowane zyskały pewną uwagę, a także kontrowersje; opinie, które obejmowały jego postawy wobec kobiet i ich seksualnej wolności. Dokumenty sprawy ujawniają, że były przypadki, gdy jego krytyka była kierowana do konkretnych osób, często kobiet, a w niektórych przypadkach jego słowa można było interpretować jako w rzeczywistości rekomendowanie, by poddano je przemocy seksualnej. [Skarżony] często usprawiedliwiał takie zachowanie, stwierdzając, że materiał był żartem, że ci, którzy go krytykowali, brakowało poczucia humoru. Sąd Najwyższy zgadza się z Sądem Rejonowym, że [skarżony] korzysta z ochrony osobistej przewidzianej w prawie, na mocy art. 71 Konstytucji i art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, por. Ustawa nr 62/1994, niezależnie od tego, czy występował pod własnym nazwiskiem czy pseudonimem. W ten sam sposób musi ponosić odpowiedzialność za materiały, które produkuje, niezależnie od tego, jakiej nazwy wybierze do użycia.
Gdy [skarżony] udzielił wspomnianego wywiadu dla gazety i użył prowokacyjnych, jeśli nie obelżywych komentarzy o innych, w tym o dziewczynie, która oskarżyła go o przestępstwa seksualne, rozpoczął debatę publiczną i powinien był, co więcej, wiedzieć, że jego komentarze spowodują silne reakcje ze strony tych, którzy zdecydowanie nie lubili jego powyższych poglądów. [X] korzysta z wolności wypowiedzi zgodnie z art. 73 ust. 2 Konstytucji Islandii i art. 10 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a Sąd Rejonowy doszedł do słusznego wniosku, że w tych okolicznościach cieszył się większą swobodą wypowiadania się o [skarżonym] i jego opiniach.
Przy ocenie, czy komentarze lub inne wypowiedzi można uznać za oskarżenie zniesławiające zgodnie z art. 235 Ogólnego Kodeksu Karnego, biorąc pod uwagę sposób, w jaki przepis art. 10 [Konwencji] został wyjaśniony przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, należy zdecydować, czy wypowiedź dotyczy oceny czy stwierdzenia faktu. Chociaż można zgodzić się, że użycie terminu „gwałciciel” wobec konkretnej osoby oznacza oskarżenie tej osoby o popełnienie gwałtu, należy wziąć pod uwagę kontekst, w jakim termin ten jest użyty, por. wyrok Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2009 r. w sprawie o sygn. 321/2008. Jeśli zmienione zdjęcie i komentarz „Fuck you rapist bastard” zostaną wzięte jako całość – jak strony zgadzają się, że powinno być – Sąd Najwyższy zgadza się z Sądem Rejonowym, że była to sprawa inwektywy ze strony [X] przeciwko [skarżonemu] w zaciekłej debacie publicznej, którą ten drugi, jak wspomniano wcześniej, zapoczątkował. Była to więc ocena [skarżonego], a nie stwierdzenie faktu, że jest winny popełnienia gwałtu. W tym kontekście ma znaczenie, choć samo w sobie nie jest to rozstrzygające dla wniosku, że [X] nie utrzymywał, że [skarżony] popełnił w ten sposób przestępstwo przeciwko komuś innemu, nazwanemu z imienia lub nienazwanemu. Zgodnie z tym i w odniesieniu do konkluzji zaskarżonego wyroku, wniosek, że [X] wypowiadał się w granicach wolności, do której ma prawo na mocy art. 73 ust. 2 Konstytucji, musi zostać podtrzymany. W rezultacie zostaje uniewinniony od wszystkich roszczeń [skarżonego].
Jak słusznie stwierdza się w zaskarżonym orzeczeniu, zmodyfikowane zdjęcie i komentarze [X] dołączone do niego były nieprzyzwoite i pozbawione smaku wobec [skarżonego]. Z tego powodu, i w odniesieniu do art. 130 ust. 3, por. art. 166 Ustawy nr 91/1991 o postępowaniu cywilnym, koszty prawne przed obiema instancjami sądowymi zostaną anulowane.”
W opinii mniejszości oświadczenie „Fuck you rapist bastard”, rozpatrywane w świetle treści artykułu opublikowanego przez Monitor, nie mogło być uznane za ocenę, lecz raczej za poważną insynuację, że skarżony popełnił poważne przestępstwo. Mniejszość wniosła, że biorąc pod uwagę, że śledztwo karne zakończyło się umorzeniem sprawy przeciwko skarżonemu, i nawet jeśli skarżony był osobą publiczną, która wypowiadała się w kontrowersyjny sposób publicznie, nie powinien musieć tolerować tego rodzaju komentarzy.


Skarżąca jest dziennikarką portalu DN.no, norweskiej wersji internetowej gazety „Dagens Næringsliv” („DN”), wydawanej przez spółkę DN Nye Medier AS. 23 czerwca 2010 r. Pan X został oskarżony o manipulację rynkową i handel przy wykorzystaniu informacji poufnych na mocy ustawy z 1997 r. o obrocie instrumentami finansowymi (verdipapirhandelloven). Zarzucono mu, że zlecił Panu Y, adwokatowi, sporządzenie pisma dotyczącego Norwegian Oil Company („DNO”), spółki z ograniczoną odpowiedzialnością notowanej na giełdzie papierów wartościowych. Pismo, skierowane do spółki powierniczej reprezentującej interesy obligatariuszy w DNO („spółka powiernicza ds. obligacji”), sprawiało wrażenie, że zostało napisane w imieniu grupy obligatariuszy, którzy poważnie obawiali się o płynność, finanse i przyszłość spółki. W rzeczywistości zostało napisane wyłącznie w imieniu Pana X. Posiadał on tylko jedną obligację, którą nabył tego samego dnia, w którym poprosił adwokata Y o sporządzenie pisma. Pan X przesłał kopię powyższego pisma faksem do skarżącej w piątek 24 sierpnia 2007 r., a w związku z tym przeprowadził z nią rozmowę telefoniczną. Następnego dnia, w sobotę 25 sierpnia 2007 r., skarżąca napisała artykuł zatytułowany „Obawy przed upadkiem DNO” („Frykter at DNO rakner”), w którym wyraziła poważne zaniepokojenie treścią pisma adwokata Y, które stanowiło centralny element artykułu. Cena akcji DNO spadła o 4,1% w poniedziałek 27 sierpnia 2007 r., w pierwszym dniu handlu po tym, jak treść pisma stała się znana w prasie. Tego samego dnia w DN opublikowano nowy artykuł na ten temat. Inne media również relacjonowały pierwszy artykuł, w tym gazeta internetowa (Hegnar online), która 28 sierpnia 2007 r. podała, że analityk stwierdził, iż nie byłby zaskoczony, gdyby pismo zostało wysłane przez osobę zajmującą krótką pozycję lub chcąca kupić tanie akcje. Giełda Papierów Wartościowych w Oslo (Oslo børs) podejrzewała manipulację rynkową i po zbadaniu sprawy przekazała ją do Urzędu Nadzoru Finansowego (Kredittilsynet) z podejrzeniem, że Pan X naruszył ustawę o obrocie instrumentami finansowymi. Podczas późniejszego przesłuchania przez Urząd Nadzoru Finansowego Pan X potwierdził, że zainicjował napisanie pisma i był źródłem artykułu w DN. Skarżąca została przesłuchana przez policję 19 czerwca 2008 r. Policja poinformowała ją, że Pan X powiedział policji, że przekazał jej pismo. Otrzymała podpisane oświadczenie od Pana X, w którym to potwierdził. Skarżąca wyraziła zgodę na stwierdzenie, że otrzymała pismo, na podstawie którego powstał artykuł, faksem w piątek 24 sierpnia 2007 r. o godz. 17:35. Oświadczyła również, że artykuł został opublikowany na DN.no 25 sierpnia 2007 r. o godz. 3:00 rano. Skarżąca wyjaśniła dalej, że uznała informacje zawarte w piśmie za mające wpływ na cenę. Nie miała szczególnych przypuszczeń co do liczby osób stojących za pismem, poza faktem, że zostało ono podpisane w imieniu kilku obligatariuszy. Skarżąca odmówiła podania dodatkowych informacji, powołując się na dziennikarskie zasady ochrony źródeł. W trakcie sprawy karnej przeciwko Panu X w lutym 2011 r. przed Sądem Rejonowym w Oslo (tingrett) skarżąca została wezwana jako świadek. Odmówiła odpowiedzi na pytania o możliwe kontakty między nią a Panem X oraz innymi źródłami, jeśli takie istniały, związane z publikacją w DN.no z 25 sierpnia 2007 r. Powołując się na art. 125 Kodeksu postępowania karnego i art. 10 Konwencji, argumentowała, że nie ma obowiązku składania zeznań w tych kwestiach. Prokurator wniósł o nałożenie przez sąd na skarżącą obowiązku złożenia zeznań. W aktach sprawy („rettsboken”) jego argumenty na rzecz wydania takiego nakazu zostały zapisane w następujący sposób:

„Prokurator zabrał głos i argumentował, że świadek ma obowiązek złożyć zeznanie o swoim kontakcie z oskarżonym w związku z listem do [spółki powierniczej ds. obligacji] z 24 sierpnia 2007 r. i poprosił sąd o rozstrzygnięcie tej kwestii. Prokurator进一步 uzasadnił obowiązek świadczenia przez świadka i argumentował, że niewątpliwie w tej sprawie pożądane jest usłyszenie jej wyjaśnień, nawet jeśli organy ścigania uznały sprawę za wystarczająco wyjaśnioną (fullgodt opplyst) bez jej zeznań. Prasa była czasami wykorzystywana przez inwestorów do podejmowania działań mogących wpływać na cenę akcji. Element nadużycia powinien sugerować, że w sprawie takiej jak ta prasa miałaby również interes w złożeniu zeznań, aby uniknąć wykorzystywania w ten sposób. To, czy źródło wyraziło zgodę na złożenie zeznania przez świadka, nie miało wpływu na obowiązek złożenia zeznań. ...”

Z tych samych akt wynika, że Pan X, za pośrednictwem swojego pełnomocnika i współobrońcy, złożył oświadczenie, że opisał swój kontakt ze skarżącą i że ona nie może niczego więcej dodać zainteresującego. Decyzją z 15 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy uznał, że skarżąca ma obowiązek złożyć zeznania o swoich kontaktach z Panem X w związku z listem z 24 sierpnia 2007 r. od adwokata Y do spółki powierniczej ds. obligacji. Co do zakresu tego obowiązku, Sąd Rejonowy orzekł:

„Obowiązek złożenia zeznania jest jednak ograniczony do kontaktu z oskarżonym jako źródłem i nie obejmuje jej komunikacji z możliwymi innymi nieznanymi źródłami, z którymi miała kontakt i które mogą być chronione przez ochronę źródeł.”

Następnie prokurator oświadczył, zgodnie z protokołem rozprawy, „że nie będzie wnosił o odroczenie sprawy, ponieważ organy ścigania uznają sprawę za wystarczająco wyjaśnioną („tilstrekkelig opplyst”) nawet bez zeznania świadka [skarżącej]”. Następnie wyjaśniono, że odwołanie skarżącej od nakazu nie zostanie przekazane do Sądu Okręgowego dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd Rejonowy w sprawie przeciwko Panu X. 3 marca 2011 r. Sąd Rejonowy uznał Pana X za winnego zarzutom i skazał go na jeden rok i sześć miesięcy pozbawienia wolności, z czego dziewięć miesięcy zostało warunkowo zawieszonych na okres próbny dwóch lat. Wyrok zawiera następujący fragment:

„Jeden ze świadków, powołując się na art. 125 Kodeksu postępowania karnego jako dziennikarz, powołał się na ochronę źródeł i nie chciał wyjaśnić swojego potencjalnego kontaktu z oskarżonym. Sąd uznał, że świadek ma obowiązek wyjaśnić swój kontakt z oskarżonym, ponieważ on, jako źródło artykułu w DN.no, był znany, a sąd orzekł odpowiednio. Od decyzji tej zostało wniesione odwołanie. Nie składano wniosku o przedłużenie terminu (w oczekiwaniu na ostateczną decyzję), ponieważ według prokuratora sprawa była wystarczająco wyjaśniona (tilstrekkelig opplyst) nawet bez zeznania [skarżącej] i posłużyło to jako podstawa dla sądu.”

28 marca 2011 r. Pan X odwołał się do Sądu Okręgowego w Borgarting (lagmannsrett) od oceny dowodów i zastosowania prawa przez Sąd Rejonowy w kwestii winy, procedury oraz kary (zobacz paragrafy 34–36 poniżej). Skarżąca odwołała się do Sądu Okręgowego w Borgarting od postanowienia Sądu Rejonowego z 15 lutego 2011 r. Decyzją z 28 kwietnia 2011 r. Sąd oddalił odwołanie, uznając, że rozstrzygające jest ogólnie to, czy źródło jest znane. W tej sprawie ustalono poza wszelką wątpliwością, że Pan X był źródłem skarżącej. Odwołanie skarżącej do Sądu Najwyższego zostało odrzucone trzema głosami przeciw dwóm 30 września 2011 r. (Norsk Retstidende – Rt. 2011 s. 1266). Odwołanie dotyczyło oceny dowodów przez Sąd Okręgowy oraz zastosowania prawa. Niezgoda w Sądzie Najwyższym dotyczyła przede wszystkim wykładni paragrafu 1 art. 125 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym, między innymi, dziennikarze mogą odmówić odpowiedzi na pytania, kto jest źródłem informacji powierzonych im do wykorzystania w ich pracy (zobacz paragraf 37 poniżej). Obie frakcje Sądu Najwyższego nie zgadzały się w szczególności co do tego, czy ten przepis ma zastosowanie, jeśli źródło ujawniło się lub tożsamość źródła została ustalona w inny sposób. Większość zauważyła, że z brzmienia art. 125 § 1 Kodeksu postępowania karnego nie wynika, aby istotne było, czy źródło ujawniło swoją rolę, czy też ta rola stała się znana w inny sposób. Brzmienie nie mogło jednak mieć rozstrzygającego znaczenia. Z prac przygotowawczych wynikało, że ustawodawca nie zajął stanowiska w kwestii będącej przedmiotem niniejszej sprawy przy wybranym sformułowaniu. Istniał więc większy powód do oceny, czy racja stanowiąca podstawę zasady głównej, a mianowicie prawo do odmowy odpowiedzi na pytania dotyczące tożsamości źródła, może mieć również znaczący ciężar, gdy osoba, która była źródłem informacji, złożyła zeznania dotyczące swojej roli i potwierdziła bycie źródłem. Trudno było zobaczyć, że tak powinno być. Jeśliby nałożenie na prasę obowiązku składania zeznań było ograniczone do przypadków, w których źródło ujawniło się, osoba rozważająca przekazanie informacji prasie wiedziałaby, że to od niej zależy, czy osoba otrzymująca informacje będzie miała obowiązek składania zeznań. Nie było więc przekonującego powodu, dla którego taki warunkowy obowiązek składania zeznań miałby prowadzić do zwiększonej nieufności wobec przekazywania informacji prasie. To samo byłoby w dużej mierze prawdą, jeśli obowiązek składania zeznań stosowałby się również wtedy, gdy tożsamość źródła stała się znana w inny sposób. Chociaż możliwość ujawnienia tożsamości źródła mogłaby stanowić czynnik odstraszający, niewiele by zmieniło, gdyby informacje już znane zostały również potwierdzone przez odbiorcę informacji. Obowiązek prasy do składania zeznań w takich przypadkach nie wydawał się mieć na celu osłabienia publicznego ogólnego zaufania, że prasa będzie chronić swoje źródła. Sytuacja poddana przeglądowi nie dotyczyła ujawnienia źródeł, ale raczej tego, czy rola osoby stała się znana innymi środkami. Większość nie zgodziła się również ze stanowiskiem skarżącej, że nie ma powodu traktować sytuacji, w której informator zidentyfikował się jako źródło, inaczej niż przypadki, w których źródło wyraziło zgodę na ujawnienie. Osoba, która wyrażała na to zgodę, mogła to zrobić, ufając, że odbiorca informacji będzie respektować ochronę źródeł, dopóki tożsamość źródła nie będzie znana. Gdy informator potwierdził, że jest źródłem, ten fakt stałby się znany. Gdyby odbiorca informacji odmówił następnie złożenia zeznań, wydawałoby się to zazwyczaj bezcelowe. W takiej sytuacji zwolnienie z obowiązku składania zeznań nie stanowiłoby w rzeczywistości ochrony przed koniecznością ujawnienia źródła, ale raczej prawem do uniknięcia przyczyniania się do wyjaśnienia sprawy karnej. Wykładnia art. 125 § 1 Kodeksu postępowania karnego w świetle pewnych stwierdzeń zawartych w pracach przygotowawczych (Ot.prp. nr. 55 (1997-1998), s. 17 i 18), a następnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (Rt. 1995 s. 1166 i 2003 s. 28), doprowadziła większość do wniosku, że ten przepis nie ma zastosowania, gdy źródło ujawniło się i potwierdziło swoją rolę. To samo prawdopodobnie powinno mieć zastosowanie, gdy tożsamość źródła została ustalona poza wszelką wątpliwość innymi środkami. Jeśli stan dowodów był taki, że potwierdzenie tożsamości źródła przez dziennikarza nie można było uznać za pomocne w identyfikacji źródła, wydawało się niekwestionowane utrzymanie obowiązku zeznawania. Co do tego, czy szersza ochrona dziennikarskich źródeł wynika z art. 10 Konwencji, większość wzięła pod uwagę orzecznictwo Trybunału w Strasburgu, w tym sprawę Goodwin przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (27 marca 1996 r., Zbiór wyroków i decyzji 1996-II), sprawę Financial Times Ltd i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (nr 821/03, 15 grudnia 2009 r.) oraz wyrok Izby w sprawie Sanoma Uitgevers B.V. przeciwko Holandii (nr 38224/03, 31 marca 2009 r. – zauważając, że Wielka Izba rozstrzygnęła tę sprawę na innej podstawie). Zauważyli, że w dwóch brytyjskich sprawach stwierdzono naruszenie w teście konieczności, mimo obecności silnych przeciwnych argumentów. Większość zauważyła dalej, że nie ma decyzji, w której Trybunał badałby sytuację, w której źródło ujawniło się i gdzie w tym sensie nie ma źródła do ochrony („ingen kilde å beskytte”). Głównym uzasadnieniem ochrony źródeł, jak to zostało opracowane przez Trybunał w jego orzecznictwie, były konsekwencje, jakie ujawnienie tożsamości źródła mogłoby mieć dla swobodnego przepływu informacji. Rozważania te nie miały jednak zastosowania, gdy źródło potwierdziło swój udział. W tym kontekście można było bezpiecznie założyć, że nie dojdzie do naruszenia Konwencji w sytuacji, gdy źródło ujawniło się, a obowiązek świadczenia świadka został wyraźnie ograniczony tak, aby nie obejmować pytań, które mogłyby prowadzić do ujawnienia innych źródeł. Ponadto, zarzut w tej sprawie opierał się na fakcie, że dziennikarz pozwolił się wykorzystać przez źródło w jego wysiłkach zmierzających do przestępczej manipulacji rynkiem obligacji. Była to poważna sprawa karna, w której wydawało się prawdopodobne, że zeznania skarżącej mogą znacząco pomóc w wyjaśnieniu konkretnych okoliczności kontaktu oskarżonego z nią.

Mniejszość zauważyła, że jeżeli skarżąca zostałaby zobowiązana do zeznawania dotyczącego możliwego kontaktu z Panem X w sprawie listu adwokata Y z 24 sierpnia 2007 r. do spółki powierniczej, musiałaby potwierdzić lub zaprzeczyć, że Pan X był źródłem jej artykułu w DN.no z 25 sierpnia 2007 r. Składając oświadczenie w tej sprawie, mogłaby również nieumyślnie ujawnić inne potencjalne źródła. Zagadnienie prawne brzmiało, czy dziennikarz może powołać się na ochronę źródeł, jeśli źródło, bez ujawnienia go przez dziennikarza, można było zidentyfikować z większym lub mniejszym prawdopodobieństwem na podstawie innych dowodów. Brzmienie art. 125 Kodeksu postępowania karnego było bezwzględne i przyznawało członkom prasy, radia i innych mediów prawo do „odmowy odpowiedzi na pytania dotyczące tego, kto jest ... źródłem”. Przepis nie przewiduje wyjątku dla przypadków, w których tożsamość można było ustalić z większym lub mniejszym prawdopodobieństwem w inny sposób. Ochrona źródeł przez dziennikarzy, zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, była „jednym z podstawowych warunków wolności prasy” (Goodwin, cyt. wyżej, § 39). Celem nie było ochrona źródła, ale raczej interes publiczny w swobodnym komunikowaniu wiadomości i opinii (Rt. 2010 s. 1381). Jeśli dziennikarze mieli prawo chronić swoje źródła, uzyskiwaliby informacje umożliwiające im ujawnianie spraw w społeczeństwie godnych krytyki łatwiej niż w przeciwnym razie. Okoliczność, że to od dziennikarza zależało, w jakim stopniu będzie powoływał się na taką ochronę, odzwierciedlała fakt, że chronionym nie było źródło. Jeśli dziennikarz był chętny do ujawnienia źródła, źródło nie mogło temu zapobiec. Jeśli warunkiem ochrony dziennikarskich źródeł byłoby brak przedstawienia innych dowodów na źródło, taka ochrona zostałaby podważona. Pozwoliłoby to na namierzenie źródła, nawet jeśli wymogiem zrzeczenia się ochrony źródeł była identyfikacja źródła z poziomem dowodów wymaganych w sprawach karnych. Gdyby dopuszczono przesłuchanie dowodów dotyczących tożsamości źródła, warunki pracy mediów stałyby się znacznie bardziej ograniczone, a interes społeczeństwa w swobodnym komunikowaniu informacji i opinii ucierpiałby. Jeśli wyrażenie zgody na ujawnienie źródła przez potencjalne źródło miałoby skutkować usunięciem ochrony źródeł, rzeczywiste źródło mogłoby zostać łatwo zidentyfikowane, a ochrona źródeł zostałaby podważona. W niniejszej sprawie Pan X oświadczył, że jest źródłem. Sytuacja, w której ktoś twierdzi, że jest źródłem, powinna być rozważana w ten sam sposób, jak gdyby źródło wyraziło zgodę na ujawnienie swojej tożsamości. Osoba może błędnie twierdzić, że jest źródłem, aby rzeczywiste źródło mogło zostać zidentyfikowane w procesie eliminacji. Nawet jeśli byłoby prawdą, że ta osoba jest źródłem, naruszyłoby to prawo dziennikarza do ochrony źródeł, gdyby osoba będąca źródłem mogła anulować prawo dziennikarza. Ponadto dziennikarze często mają kilka źródeł. Jeśli dziennikarz mógłby zostać zobowiązany do opisania swojego kontaktu z osobą twierdzącą, że jest źródłem, jego kontakt z innymi źródłami mógłby również zostać ujawniony. Również kombinacja kogoś twierdzącego, że jest źródłem, i innych dowodów to potwierdzających, nie powinna prowadzić do usunięcia ochrony źródeł. Skuteczna ochrona źródeł jest niezbędna, aby zapewnić swobodną komunikację informacji i opinii. Nie powinno być dozwolone dla dziennikarzy prasowych potwierdzania lub zaprzeczania temu, czy osoba twierdząca, że jest źródłem, jest w rzeczywistości źródłem, nawet gdy istnieją ważne dowody na to. Jak wspomniano powyżej, chronionym nie było źródło, ale interes społeczeństwa w swobodnym komunikowaniu wiadomości i opinii. Prokurator argumentował, że Pan X wykorzystał skarżącą jako narzędzie do popełnienia poważnych przestępstw i byłby to istotny argument, gdyby sprawa dotyczyła możliwego indywidualnego wyjątku od prawa do odmowy ujawnienia źródeł dokonanego na mocy paragrafu trzeciego art. 125. Prokurator nie powołał się jednak na ten paragraf przepisu, a motywacja źródła nie może sprawić, że zasada ochrony źródeł jako taka nie ma zastosowania. W ramach art. 10 Konwencji wolność słowa nie chroni tylko informacji i poglądów pozytywnie odbieranych, ale także tych, które obrażają, szokują lub niepokoją Państwo lub część populacji. Dlatego podstawowe prawo dziennikarzy do ochrony ich źródeł nie może zależeć od motywacji źródeł.

Odwołanie Pana X od wyroku Sądu Rejonowego z 3 marca 2011 r. (zobacz paragraf 17 powyżej) zostało rozpoznane przez Sąd Okręgowy, który wezwał i przesłuchał skarżącą jako świadka 13 stycznia 2012 r. Odpowiedziała na pewne pytania, ale potwierdziła, że nadal nie będzie odpowiadać na pytania dotyczące jej kontaktów z Panem X. Akta sprawy zawierają następujący fragment:

„Podczas przesłuchania [skarżąca] oświadczyła, że otrzymała list adwokata [Y] faksem 24 sierpnia 2007 r. o godz. 17:35. Nie chce odpowiadać na pytania, od kogo otrzymała list ani o możliwym kontakcie z Panem [X] w okresie przed lub po tym punkcie czasowym. Przewodniczący zwrócił uwagę świadkowi, że po prawnie wiążącej decyzji Sądu Najwyższego jest zobowiązana do złożenia zeznań o swoich kontaktach z Panem [X]. Przewodniczący podkreślił, że nieudzielenie odpowiedzi na takie pytania może stanowić podstawę nałożenia grzywny za przestępstwo przeciwko dobremu tokowi postępowania sądowego [„rettergangsbot”]. Podkreślono, że obowiązek odpowiedzi spoczywa osobiście na świadku, a ewentualna grzywna zostanie nałożona na nią osobiście.”

Na skutek jej odmowy podporządkowania się, Sąd Okręgowy decyzją z 25 stycznia 2012 r. zobowiązał skarżącą do zapłaty grzywny w wysokości 30 000 norweskich koron (NOK), około 3 700 euro (EUR) za przestępstwo przeciwko dobremu tokowi postępowania sądowego, w przeciwnym razie będzie podlegała dziesięciu dniom pozbawienia wolności. Skarżąca nie odwołała się od tej decyzji. Wyrokiem z tej samej daty Sąd Okręgowy uznał Pana X za winnego zarzutom i skazał go na jeden rok i sześć miesięcy pozbawienia wolności.

Odpowiednie artykuły Kodeksu postępowania karnego z 22 maja 1981 r. (straffeprosessloven) brzmią następująco:

„Art. 108. Chyba że ustawa stanowi inaczej, każda osoba wezwana do stawienia się jako świadek jest zobowiązana do tego i do złożenia zeznań przed sądem.
Art. 125. Redaktor publikacji drukowanej może odmówić odpowiedzi na pytania, kto jest autorem artykułu lub raportu w publikacji lub źródłem jakichkolwiek informacji w niej zawartych. To samo dotyczy pytań, kto jest źródłem innych informacji, które zostały powierzone redaktorowi do wykorzystania w jego pracy.
Inne osoby, które uzyskały wiedzę o autorze lub źródle w ramach swojej pracy dla wydawców, redaktorów, agencji prasowych lub drukarzy w question, mają te same prawa co redaktor.
Gdy ważne interesy społeczne wskazują, że informacje powinny być podane i mają istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy, sąd może jednak, po całościowej ocenie, nakazać świadkowi ujawnienie nazwiska. Jeśli autor lub źródło ujawniło sprawy, które było społecznie ważne do ujawnienia, świadkowi można nakazać ujawnienie nazwiska tylko wtedy, gdy uznaje się to za szczególnie konieczne.
Gdy udzielana jest odpowiedź, sąd może postanowić, że zostanie ona udzielona tylko sądowi i stronom na posiedzeniu z wyłączeniem jawności i pod nakazem zachowania tajemnicy.
Przepisy tego działu stosuje się odpowiednio do każdego dyrektora lub pracownika każdej agencji nadawczej.”

Istnieje obszerne orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące zasady głównej w art. 125 § 1 o ochronie źródeł dziennikarskich i klauzuli wyjątku w art. 125 § 3 (zobacz na przykład paragraf 24 powyżej). Sąd Najwyższy interpretuje ten przepis w świetle art. 10 Konwencji.

Paragraf 205 § 1 ustawy o sądownictwie z 13 sierpnia 1915 r. (domstolloven) brzmi:

„Gdy świadek odmawia złożenia zeznania lub złożenia przyrzeczenia i nie podaje powodów lub podaje tylko te, które zostały oddalone przez prawnie wiążącą decyzję, dany świadek może być ukarany grzywną i zobowiązany do pokrycia, w całości lub części, poniesionych kosztów. Strona może również zostać ukarana grzywną w sprawach dotyczących zajęcia wierzytelności lub egzekucji z wynagrodzenia, gdy celowo nie udziela organowi egzekucyjnemu informacji, do której podania jest zobowiązana zgodnie z ustawą o egzekucji, §§ 7-12.”

W 2011 r. Komitet Praw Człowieka ONZ przyjął Komentarz Ogólny nr 34 dotyczący art. 19 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (CCPR/C/GC/34), który brzmi, między innymi (przypis pominięto):

„Państwa-strony powinny uznawać i szanować ten element prawa do wolności wypowiedzi, który obejmuje ograniczony przywilej dziennikarski polegający na nieujawnianiu źródeł informacji.”

8 września 2015 r. Specjalny Sprawozdawca ds. promocji i ochrony prawa do wolności opinii i wypowiedzi złożył raport do Zgromadzenia Ogólnego ONZ (A/70/361), który stwierdzał, między innymi (przypisy pominięto):

„C. Naturę i zakres ochrony
21. Niektóre władze odnoszą się do dziennikarskiego „przywileju” nieujawniania tożsamości źródła, ale zarówno reporter, jak i źródło korzystają z praw, które mogą być ograniczone tylko zgodnie z art. 19 (3). Ujawnienie lub zmuszenie do ujawnienia tożsamości źródła tworzy dysincentywy dla ujawniania, wysusza dalsze źródła do dokładnego relacjonowania historii i szkodzi ważnemu narzędziu rozliczalności. W świetle wagi przyznawanej poufności źródeł, wszelkie ograniczenia muszą być rzeczywiście wyjątkowe i podlegać najwyższym standardom, wdrażane tylko przez władze sądowe. Sytuacje takie powinny być ograniczone do dochodzeń w najpoważniejszych przestępstwach lub ochrony życia innych osób.
22. Prawa krajowe powinny zapewnić, że ochrony stosuje się ścisło, z niezwykle ograniczonymi wyjątkami. Zgodnie z prawem belgijskim dziennikarze i personel redakcyjny mogą zostać zmuszeni przez sędziego do ujawnienia źródeł informacji tylko wtedy, gdy są one natury zapobiegającej przestępstwom stanowiącym poważne zagrożenie dla integralności fizycznej jednej lub więcej osób i po stwierdzeniu następujących dwóch warunków kumulatywnych: (a) informacje są kluczowe dla zapobiegania takim przestępstwom; oraz (b) informacji nie można uzyskać żadnymi innymi środkami. Te same warunki mają zastosowanie do środków dochodzeniowych, takich jak przeszukania, zajęcia i podsłuchy telefoniczne, w odniesieniu do źródeł dziennikarskich.”

Inne instrumenty międzynarodowe dotyczące ochrony źródeł dziennikarskich obejmują Rezolucję w sprawie wolności prasy i praw człowieka, przyjętą na 4. Europejskiej Konferencji Ministerialnej ds. Polityki Mediów (Praga, 7–8 grudnia 1994 r.) oraz Rekomendację nr R (2000) 7 w sprawie prawa dziennikarzy do nieujawniania ich źródeł informacji, przyjętą przez Komitet Ministrów Rady Europy 8 marca 2000 r. Istotne części Rekomendacji, ze sprawozdaniem wyjaśniającym, są cytowane w sprawie Voskuil przeciwko Holandii, nr 64752/01, §§ 43–44, 22 listopada 2007 r., między innymi:

„Zasada 3 (Ograniczenia prawa do nieujawniania)
a. Prawo dziennikarzy do nieujawniania informacji identyfikujących źródło nie może podlegać innym ograniczeniom niż wymienione w art. 10, ust. 2 Konwencji. Przy ustalaniu, czy uzasadniony interes w ujawnieniu mieszczący się w zakresie art. 10, ust. 2 Konwencji przeważa nad interesem publicznym w nieujawnianiu informacji identyfikujących źródło, właściwe organy państw członkowskich powinny zwracać szczególną uwagę na znaczenie prawa do nieujawniania i pierwszeństwo przyznane mu w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i mogą zarządzić ujawnienie tylko wtedy, gdy, z zastrzeżeniem punktu b, istnieje nadrzędny wymóg w interesie publicznym i jeśli okoliczności są wystarczająco istotne i poważne.
b. Ujawnienie informacji identyfikujących źródło nie powinno być uznawane za konieczne, chyba że można przekonująco ustalić, że:
i. rozsądne środki alternatywne dla ujawnienia nie istnieją lub zostały wyczerpane przez osoby lub władze publiczne dążące do ujawnienia, oraz
ii. uzasadniony interes w ujawnieniu wyraźnie przeważa nad interesem publicznym w nieujawnianiu, biorąc pod uwagę, że:
- wykazano nadrzędny wymóg potrzeby ujawnienia,
- okoliczności są wystarczająco istotne i poważne,
- konieczność ujawnienia została zidentyfikowana jako odpowiedź na pilną potrzebę społeczną, oraz
- państwa członkowskie cieszą się pewnym marginesem uznania przy ocenie tej potrzeby, ale margines ten idzie w parze z nadzorem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
c. Powyższe wymagania powinny być stosowane na wszystkich etapach każdego postępowania, w którym można powołać się na prawo do nieujawniania.”

W niniejszej sprawie istotne są również następujące paragrafy sprawozdania wyjaśniającego:

„d. Informacje identyfikujące źródło
18. Aby odpowiednio chronić tożsamość źródła, konieczne jest ochrona wszelkiego rodzaju informacji, które mogą prowadzić do identyfikacji źródła. Potencjał do identyfikacji źródła określa więc rodzaj chronionych informacji i zakres takiej ochrony. O ile ujawnienie może prowadzić do identyfikacji źródła, następujące informacje powinny być chronione przez niniejszą Rekomendację:
i. nazwisko źródła i jego adres, numer telefonu i faksu, nazwisko pracodawcy i inne dane osobowe, a także głos źródła i obrazy pokazujące źródło;
ii. „rzeczywiste okoliczności nabycia tych informacji”, na przykład czas i miejsce spotkania ze źródłem, użyte środki korespondencji lub szczegóły uzgodnione między źródłem a dziennikarzem;
...”


Pierwszy skarżący urodził się w 1969 roku i mieszka w Illertissen. Drugi skarżący urodził się w 1989 roku i mieszka w Harburgu. 9 grudnia 2007 r. obaj skarżący udali się na mecz piłki nożnej w Monachium. Policja przewidziała zwiększone ryzyko starć między rywalizującymi kibicami z powodu konfrontacji podczas poprzednich meczów obu drużyn. W związku z tym skierowano łącznie 227 funkcjonariuszy policji, w tym dwa plutony – składające się z ośmiu do dziesięciu funkcjonariuszy każdy – 3. plutonu monachijskiego oddziału do zwalczania zamieszek (Unterstützungskommando), jeden pluton 2. plutonu monachijskiego oddziału do zwalczania zamieszek oraz 23. pluton 6. batalionu policji prewencyjnej w Dachau (Bereitschaftspolizei). Wśród skierowanych funkcjonariuszy monachijskiego oddziału do zwalczania zamieszek znajdowali się również „funkcjonariusze nagrywający”, którzy wyposażeni w ręczne kamery wideo rejestrowali zdarzenia, które mogły mieć znaczenie karne. Funkcjonariusze monachijskiego oddziału do zwalczania zamieszek byli ubrani w czarne/ciemnoniebieskie mundury i nosili czarne hełmy z wizjami. Funkcjonariusze batalionu policji prewencyjnej w Dachau nosili zielone mundury i białe hełmy z wizjami. Oba mundury nie zawierały żadnych plakietek z imieniem i nazwiskiem ani innych znaków identyfikujących poszczególnych funkcjonariuszy. Jednakże z tyłu hełmów widniał numer identyfikacyjny plutonu. Po zakończeniu meczu policja otoczyła kordonem sektory zajmowane przez kibiców jednej z drużyn, w tym obu skarżących, aby uniemożliwić im opuszczenie stadionu i spotkanie z kibicami drużyny przeciwnej. Kordon został zdjęty po około piętnastu minutach. Zgodnie z zeznaniami pierwszego skarżącego, opuścił on trybunę po zdjęciu blokady. Podczas spaceru pomiędzy wyjściem z trybuny a wyjściem ze stadionu piłkarskiego grupa funkcjonariuszy policji ubranych w czarne mundury pobiegła w stronę wychodzących widzów z uniesionymi nad głowami pałkami. Część z tych funkcjonariuszy zaczęła uderzać widzy pałkami bez żadnego wcześniejszego ostrzeżenia, zaraz po ich dopędzeniu. Pierwszy skarżący sam został uderzony pałką w głowę, co spowodowało krwawiącą ranę ciętą o długości 3 cm za uchem. Po dotarciu do wyjścia ze stadionu został opatrzony przez ratownika medycznego w karetce pogotowia zaparkowanej w pobliżu boiska. Następnie wrócił do swojego miasta, gdzie został leczony w oddziale ratunkowym miejscowego szpitala. Drugi skarżący również opuścił trybunę po zdjęciu blokady. Przed opuszczeniem stadionu został chwyceni za ramię, a po odwróceniu się został spryskany gazem pieprzowym w twarz z bliskiej odległości. Położył się na ziemi i został następnie uderzony pałką w lewe ramię. Doznał opuchlizny i zaczerwienienia twarzy oraz bólu ramienia. Obaj skarżący byli w stanie zidentyfikować swoich napastników jako funkcjonariuszy policji, ale nie byli w stanie ich bardziej opisać ze względu na identyczne mundury oraz brak znaków identyfikacyjnych lub plakietek z imieniem i nazwiskiem. Zdaniem Rządu blokada została zdjęta z powodu agresywnego zachowania części widzów i nacisku wywieranego na kordon policji. Gdy kibice ruszyli z trybun w stronę wyjścia, natknęli się na pododdziały policji wezwane w celu wzmocnienia kordonu. Następnie część kibiców kontynuowała agresywne zachowanie wobec tych funkcjonariuszy i ich prowokowała. Zachowanie kibiców doprowadziło do aresztowania jednej osoby oraz odniesienia lekkich obrażeń przez dwóch funkcjonariuszy policji. Po kilku minutach policja uspokoiła sytuację i opanowała wychodzących kibiców. Rząd ponadto zakwestionował relacje skarżących i stwierdził, że nie ma wiarygodnych dowodów na to, że skarżący zostali celowo uderzeni lub skrzywdzeni przez funkcjonariuszy policji oraz że obrażenia były wynikiem interwencji policji. Od 15 grudnia 2007 r. prasa donosiła o interwencji policji po meczu piłkarskim, cytując m.in. wypowiedzi kibiców opisujących arbitralne ataki funkcjonariuszy oddziału do zwalczania zamieszek pałkami i gazem pieprzowym. W artykule z 18 grudnia 2007 r. rzecznik policji odniósł się do interwencji i oświadczył, że domniemane napaści popełnione przez funkcjonariuszy policji zostaną zbadane. 2 stycznia 2008 r. monachijska prokuratura wszczęła postępowanie przygotowawcze. 21 stycznia 2008 r. drugi skarżący zgłosił domniemaną przemoc policji i złożył zaświadczenie lekarskie dotyczące skutków działania gazu pieprzowego na jego twarz z tego samego dnia. Wniósł formalne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa 7 marca 2008 r. Pierwszy skarżący złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko nieustalonemu funkcjonariuszowi policji 25 kwietnia 2008 r. Złożył również zaświadczenie lekarskie potwierdzające krwawiącą ranę ciętą na głowie. Zaświadczenie zostało wystawione o 0.05 dnia 10 grudnia 2007 r. Kilku innych widzów na meczu również złożyło zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przeciwko nieustalonym funkcjonariuszom policji. Śledztwo było prowadzone przez komórkę monachijskiej policji odpowiedzialną za przestępstwa popełniane przez funkcjonariuszy publicznych pod nadzorem monachijskiej prokuratury. Prowadzący sprawę funkcjonariusz przesłuchał łącznie dwudziestu świadków, w tym skarżących, dowodzącego monachijskiego oddziału do zwalczania zamieszek oraz dowódców plutonów skierowanych plutonów 2. i 3. monachijskiego oddziału do zwalczania zamieszek. Wydział śledczy otrzymał również DVD zawierające fragmenty nagrań z monitoringu wizyjnego zarejestrowanego przez policję do zwalczania zamieszek podczas meczu piłkarskiego. Płyty DVD zostały złożone przez „funkcjonariuszy nagrywających” monachijskiego oddziału do zwalczania zamieszek. Zgodnie ze swoją zwykłą procedurą cały zarejestrowany materiał wideo był przeglądany przez odpowiedniego funkcjonariusza nagrywającego po jego zakończeniu służby, a fragmenty uznane za istotne z punktu widzenia prawa karnego i o wystarczającej jakości, aby służyć jako dowód, zostały skopiowane na DVD. 10 września 2008 r. właściwy prokurator umorzył śledztwo. Ustalił, że śledztwo dostarczyło dowodów, że niektórzy funkcjonariusze policji użyli pałek przeciwko widzom, w tym kobietom i dzieciom, w nieproporcjonalny sposób i bez oficjalnego rozkazu lub zatwierdzenia. Jednakże uznał, że śledztwo nie doprowadziło do sytuacji, w której konkretne akty przemocy mogłyby być przypisane konkretnym funkcjonariuszom policji i nie można było również ustalić, czy użycie siły było uzasadnione. Podsumowując, prokurator nie był w stanie ustalić, czy obrażenia skarżących zostały zadane przez funkcjonariuszy policji, ani zidentyfikować sprawców, którzy rzekomo uderzyli i użyli gazu pieprzowego na skarżących. Skarżący odwołali się od decyzji o umorzeniu śledztwa i argumentowali, w szczególności, że prokurator przesłuchał tylko dowódców plutonów, ale nie zidentyfikował wszystkich funkcjonariuszy zaangażowanych w interwencję i skierowanych w obszarze stadionu, którego dotyczy sprawa. 14 października 2008 r. prokurator wznowił śledztwo i zarządził dalsze dochodzenie. 20 października 2008 r. szef wydziału śledczego spotkał się z dowódcami plutonów monachijskiego oddziału do zwalczania zamieszek oraz innymi szefami wydziałów monachijskiej policji w celu omówienia śledztwa. Ani prokurator, ani przedstawiciel skarżących nie brali udziału w wewnętrznym spotkaniu policji. Następnie przesłuchano kolejnych dwudziestu dwóch świadków, w tym czternastu dowódców plutonów, dowódców oddziałów i funkcjonariuszy nagrywających ze skierowanych pododdziałów policji. Poszczególni członkowie oddziałów trzech plutonów monachijskiego oddziału do zwalczania zamieszek nie byli przesłuchiwani. Skarżący wnioskowali o ich przesłuchanie, ponieważ dowody wskazywały, że domniemani sprawcy należeli do jednego z tych trzech plutonów. Wydział śledczy policji otrzymał również nagrania z monitoringu zarejestrowane przez 23. pluton 6. batalionu policji prewencyjnej w Dachau. Na wniosek skarżących o zabezpieczenie całego materiału wideo z interwencji policji, a nie tylko już złożonych fragmentów wideo, ustalono, że oryginalne taśmy wideo i ewentualne kopie cyfrowe zostały już usunięte i że dostępne są tylko fragmenty. 4 sierpnia 2009 r. prokurator ponownie umorzył śledztwo. W szczegółowej, piętnastostronicowej decyzji najpierw podsumował podjęte środki dochodzeniowe, odnosząc się w szczególności do przesłuchań kilku świadków, w tym funkcjonariuszy policji i domniemanych ofiar, przeglądu materiałów wideo od policji i z Internetu, oceny pisemnych uwag skarżących i złożonych dokumentów, m.in. zaświadczeń lekarskich, a także zebranych informacji i raportów o przeszłych wydarzeniach i obowiązujących wytycznych. Po ocenie wszystkich dostępnych dowodów prokurator stwierdził, że dochodzenie wykazało, że kilku kibiców agresywnie zbliżyło się, obrażało i prowokowało skierowanych funkcjonariuszy policji i że dlatego istniała sytuacja, w której funkcjonariusze mogli być uprawnieni do użycia pałek. Oprócz tego ogólnego wniosku stwierdził, że skarżący nie byli w stanie zidentyfikować konkretnego podejrzanego ani ustalić, czy domniemani funkcjonariusze policji byli mężczyznami czy kobietami, oraz że śledztwo nie ujawniło innych osób, które byłyby świadkami domniemanych czynów przeciwko skarżącym. Ponadto szczegółowo opisał pewne „znaczne rozbieżności” w zeznaniach pierwszego skarżącego i odniósł się do „niesprecyzowanych” zeznań drugiego skarżącego. W konsekwencji, zdaniem prokuratora, nie było wystarczających dowodów, aby ustalić zachowanie karne konkretnych funkcjonariuszy policji na szkodę obu skarżących. Uznał, że śledztwo musi zostać ponownie umorzone, ponieważ znaczne dodatkowe środki dochodzeniowe nie ujawniły nieproporcjonalnego zachowania ze strony poszczególnych funkcjonariuszy policji, w szczególności uderzeń pałkami w przypadkowych postronnych, które wymagałyby ścigania karnego odpowiednich funkcjonariuszy. 20 sierpnia 2009 r. skarżący odwołali się i wskazali, że członkowie skierowanych oddziałów nadal nie zostali przesłuchani, a sprawdzone nagrania były fragmentaryczne, ale mimo to przeczyły pewnym fragmentom zeznań złożonych przez dowódców oddziałów. 3 lutego 2011 r. Generalny Prokurator w Monachium potwierdził decyzję prokuratury z 4 sierpnia 2009 r. o umorzeniu śledztwa. Pouczenie o dostępnych środkach prawnych załączone do decyzji poinformowało skarżących, że mogą wystąpić o rozstrzygnięcie sądowe w ramach postępowania o wydanie nakazu wszczęcia postępowania karnego (Klageerzwingungsverfahren). 19 września 2011 r. Sąd Apelacyjny w Monachium uznał wniosek skarżących o przeprowadzenie dalszego dochodzenia za niedopuszczalny. Sąd zinterpretował wniosek skarżących jako wniosek o wydanie nakazu wszczęcia postępowania karnego (Klageerzwingungsantrag) i uznał, że te postępowanie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wniesiono o ściganie jednego lub więcej ustalonych oskarżonych. Wniosek o wydanie nakazu wszczęcia postępowania karnego przeciwko nieustalonemu oskarżonemu musiał zostać uznany za niedopuszczalny, ponieważ postępowanie to nie miało na celu identyfikacji oskarżonego ani zastąpienia śledztwa. Tylko w przypadku, gdy prokuratura całkowicie zaniechała zbadania przestępstwa, sąd miał możliwość zarządzenia śledztwa. Zgodnie z art. 173 § 3 Kodeksu postępowania karnego (Strafprozessordnung – dalej „kpk”; patrz paragraf 37 poniżej) sąd był uprawniony tylko do przeprowadzenia drobnych dochodzeń w celu wypełnienia pozostałych luk w śledztwie. Ponadto skarżący nie złożyli konkretnych faktów ani dowodów, które pozwoliłyby sądowi na zidentyfikowanie oskarżonego. 25 października 2011 r. skarżący wnieśli skargę konstytucyjną, powołując się na art. 2 ust. 2, 19 ust. 4 i 103 ust. 1 niemieckiej Ustawy Zasadniczej (Grundgesetz) (patrz paragrafy 29–31 poniżej). Oprócz powoływania się na przepisy Ustawy Zasadniczej, skarżący w swojej skardze powołali się również na art. 2, 3 i 13 Konwencji. Istotnie skarżyli się, że śledztwo nie było skuteczne i że Sąd Apelacyjny nie ocenił skuteczności śledztwa. 23 marca 2015 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny (dalej „Trybunał Konstytucyjny”) odmówił w uzasadnionym postanowieniu (2 BvR 1304/12) przyjęcia skargi konstytucyjnej skarżących. Trybunał uznał, że śledztwa zostały przeprowadzone sumiennie, ale nie ujawniły wystarczającego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez konkretnych funkcjonariuszy policji. Ponadto pozostałe luki i niepewności faktyczne nie mogły być przypisane zaniedbaniom w śledztwie. Trybunał uznał również, że nie było konieczne przesłuchanie wszystkich członków oddziałów, którzy mogli być zaangażowani. W swoim postanowieniu Trybunał Konstytucyjny powołał się na orzecznictwo Trybunału dotyczące proceduralnego obowiązku wynikającego z art. 2 Konwencji i w szczególności do spraw McCann i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (27 września 1995 r., Seria A nr 324) oraz Grams przeciwko Niemcom (dec., nr 33677/96, ECHR 1999-VII). Trybunał podkreślił również, że prokuratura była organem odpowiedzialnym za śledztwo i tym samym „panem postępowania” (Herr des Verfahrens). W trakcie śledztwa skarżący złożyli również zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa dotyczące udzielenia pomocy w uniknięciu odpowiedzialności karnej w związku z pełnieniem funkcji publicznej (Strafvereitelung im Amt) oraz zatajenia dowodów (Beweismittelunterdrückung). Skarżący twierdzili, że kilka istotnych fragmentów materiału wideo, pokazujących nieproporcjonalną przemoc policji, zostało usuniętych. Śledztwo przeciwko pięciu funkcjonariuszom policji zostało umorzone przez monachijską prokuraturę. Następne odwołanie przed Generalnym Prokuratorem w Monachium nie przyniosło rezultatu.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Ercsi. 28 lutego 2007 r. skarżący wniósł pozew do Sądu Pracy w Székesfehérvár przeciwko byłemu pracodawcy, domagając się uznania zwolnienia za bezprawne. 6 czerwca 2008 r. sąd uwzględnił powództwo i zobowiązał pozwanego do zapłaty na rzecz skarżącego odprawy, zaległego wynagrodzenia, jednorazowego odszkodowania oraz odsetek ustawowych za opóźnienie. Na skutek apelacji, 25 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy w Fejér zmienił wyrok w części. W czerwcu 2009 r. pozwany wniósł skargę kasacyjną. Postanowieniem z 2 czerwca 2010 r. Sąd Najwyższy przesłał skarżącemu skargę pozwanego i poinformował go, że w terminie ośmiu dni od otrzymania postanowienia może złożyć uwagi do skargi pozwanego i/lub wnosić o przeprowadzenie rozprawy. 7 czerwca 2010 r. skarżący otrzymał postanowienie, a 14 czerwca 2010 r. nadał swoje uwagi do skargi kasacyjnej. Dokument wpłynął do Sądu Najwyższego 17 czerwca 2010 r. Tymczasem 16 czerwca 2010 r. Sąd Najwyższy, rozpoznający sprawę w trybie skargi kasacyjnej, wydał wyrok, w którym uchylił poprzednie orzeczenia i oddalił powództwo skarżącego. Sąd stwierdził, że skarżący nie złożył żadnych uwag do skargi kasacyjnej. Skarżący złożył skargę i skierował swoje pismo z 6 grudnia 2010 r. do Prezesa Sądu Najwyższego. Przewodniczący Wydziału Cywilnego poinformował go, że jego uwagi do skargi kasacyjnej zostały złożone po terminie.


Wnioskodawca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością zarejestrowaną w mieście Kstowo, w obwodzie niżegorodzkim. W 2008 roku zmieniła nazwę na Wydawnictwo Ziemlaki. Wnioskodawca jest założycielem, redaktorem i wydawcą lokalnej gazety „Ziemlaki”, drukowanej w Kstowie i rozpowszechnianej w rejonie kstowskim. W 2004 roku wnioskodawca opublikował serię artykułów komentujących działalność zawodową Y.L., ówczesnego szefa Administracji Rejonu Kstowskiego („Administracja Rejonowa”). W artykule opublikowanym w numerze 11 (400) z 6 marca 2004 roku, pod tytułem „Zawrót głowy od sukcesów” („Головокружение от успехов”), N.G., członek rady lokalnej, kwestionował zasadność polityki Administracji Rejonowej dotyczącej wydatków i zarządzania mieniem za rok 2003, w następujących słowach:
„... Nie sprzeciwiam się dla samego sprzeciwu, Y.L. Po prostu nie rozumiem, gdzie dokładnie widział Pan „reżim ścisłej gospodarności”. Gdzie dokładnie?
Minęły już trzy lata od niepowodzenia MTS w spłacie długu (około siedmiu milionów rubli). A utworzenie MTS było w całości Pana inicjatywą i [jest Pana] dziełem. Komitet Handlowy wynajmuje ziemię pod handel uliczny, ale zyski jakoś nie trafiają z powrotem do budżetu. Osobiście oddał Pan największe sklepy do zarządzania zewnętrznego za darmo przed rokiem w sprawie, co skutkowało stratami budżetowymi w wysokości kilku milionów rubli. Nie byłbym zaskoczony, gdyby [sklepy] zostały sprzedane przez Komitet Handlowy „właściwym ludziom”, unikając otwartej aukcji i postępując zgodnie z dobrze ustalonym schematem (jak to miało miejsce w przypadku Pana mercedesa).
Stworzył Pan już precedens. Zawarł Pan tyle umów kredytowych z bankami komercyjnymi [w imieniu Administracji Rejonowej], że prawie siedem milionów rubli odsetek ma zostać zapłaconych tylko w tym roku. Przeczytałem bajkę „Małpa i pożyczka” na posiedzeniu radnych. Ona dotyczy podobnej sytuacji. Tamaryna (мартышка) pożyczyła pieniądze z banku, aby spłacić swoje długi. Je je spłaciła, ale potem bank zażądał od niej spłaty zarówno pożyczki, jak i odsetek. Pan pamięta? Morał bajki jest bardzo oczywisty. Ta tamaryna była głupia (дура).
...” W innym artykule dotyczącym tego samego przedmiotu, tym razem w numerze 13 (402) z 20 marca 2004 roku, autorstwa Z.O. i pod tytułem „Nagrody Złoty Grymas” („Вручение премии Оскал”), gazeta opublikowała kolaż zdjęciowy przedstawiający Y.L. jako Osamę bin Ladena, wraz z następującym komentarzem:
„Statuetka Złotego Grymasa trafia do szefa administracji Y.L. za racjonalną propozycję w sprawie: jak pozbyć się odpadów przemysłowych w administracji wsi. Istota propozycji jest prosta: „Moglibyśmy wysadzić wszystko w powietrze. Albo spalić”. Szkoda, że pracownicy służb utrzymania czystości jeszcze o tym nie pomyśleli. Rozwiązanie jest powierzchowne. Lub, dokładniej, ulatuje w dymie. Lub, jeszcze dokładniej, zostało wysadzone w kawałki.” 11 maja 2004 roku Y.L. złożył skargę na artykuły do Sądu Miejskiego w Kstowie. Twierdził, że artykuły opublikowane w gazecie wnioskodawcy zawierały materiały zniesławiające i szkodliwe. Wnioskodawca nie zgodził się z tym. 31 sierpnia 2004 roku sąd wydał wyrok, w którym częściowo uwzględnił roszczenia Y.L. przeciwko wnioskodawcy i N.G. Sąd uzasadnił następująco:
„... Badając tekst publikacji, sąd dochodzi do wniosku, że informacje zawarte w numerze 11 (400) z 6 marca 2004 roku w artykule „Zawrót głowy od sukcesów” oraz w numerze 13 (402) z 20 marca 2004 roku w artykule „Nagrody Złoty Grymas” są zniesławiające dla honoru, godności i reputacji powoda; a w szczególności, w artykule „Zawrót głowy od sukcesów”, pozwany N.G. porównuje działalność powoda jako szefa administracji do czynów tamaryny, w końcu nazywając tę tamarynę głupcem. W Słowniku Języka Rosyjskiego pod redakcją A.P. Jewgienjewa, znaczenie słowa „tamaryna” jest zdefiniowane jako „małpka z długimi kończynami, długim ogonem i krótkim pyskiem”, a znaczenie słowa „głupiec” jako ... „głupia, niemądra osoba, w dawnych czasach, dworski lub domowy błazen”.
W artykule „Nagrody Złoty Grymas” pozwany umieścił zdjęcie powoda w kolażu z turbanem muzułmańskim i brodą, dodając do portretu następujący tekst pogrubiony: „Moglibyśmy wysadzić wszystko w powietrze. Albo spalić”. Biorąc pod uwagę wydarzenia zeszłego roku: akty terrorystyczne w Ameryce, Rosji, Hiszpanii, Iraku, opinię publiczną świata o bin Ladenie jako terrorystie nr 1, sąd stwierdza, że publikacja jest zniesławiająca dla honoru, godności i reputacji zawodowej powoda i tworzy obraz agresywnego, okrutnego i fanatycznego aktora.
...” Sąd uznał informacje w kwestii za błędne i zniesławiające oraz nakazał wnioskodawcy zapłacenie powodowi odszkodowania w wysokości symbolicznej i opublikowanie sprostowania sformułowanego w następujący sposób:
„Redakcja [wnioskodawcy] składa swoje przeprosiny szefowi Administracji Rejonu Kstowskiego, Y.L., za nieetyczne porównanie [jego] działań z działaniami tamaryny, nazwanej „głupcem”, ... a także za kolaż zdjęciowy Y.L. ... Redakcja uznaje, że kolaż zdjęciowy jest bezpodstawny, niepoprawny i krzywdzący i jeszcze raz składa przeprosiny Y.L.” Wnioskodawca odwołał się od wyroku z 31 sierpnia 2004 roku, powołując się, między innymi, na orzecznictwo Trybunału i niezdolność Sądu Miejskiego w Kstowie do rozróżnienia między stwierdzeniami faktów a ocenami wartościującymi, oraz wypowiedziami polityków a wypowiedziami ogółu społeczeństwa. 22 października 2004 roku Sąd Obwodowy w Niżnym Nowogrodzie utrzymał wyrok w mocy na skutek odwołania. Orzekł następująco:
„Po zbadaniu akt sprawy, tekstu publikacji [...] sąd [pierwszej instancji] słusznie stwierdził, że informacje w sprawie zniesławiły honor, godność i reputację zawodową Y.L. W związku z tym, wyrok sądu został wydany legalnie i uzasadnionie, nie ma podstaw do jego uchylenia...”.
Dalsze próby wnioskodawcy mające na celu ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie nadzorczym nie powiodły się.


Skarżący urodził się w 1979 roku i mieszka w Groznym w Republice Czeczeńskiej. 23 czerwca 2012 r. Skarżący został aresztowany w związku z przestępstwem narkotykowym i osadzony w areszcie. 14 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy Oktiabrski w Groznym uznał Skarżącego za winnego i skazał go na rok pozbawienia wolności. 14 listopada 2012 r. Sąd Najwyższy Republiki Czeczeńskiej uchylił wyrok i zwrócił sprawę do ponownego rozpoznania. 30 maja 2013 r. Sąd Rejonowy Oktiabrski w Groznym ponownie uznał Skarżącego za winnego i skazał go na rok pozbawienia wolności. Sąd stwierdził, że „środek zapobiegawczy ma pozostać bez zmian do czasu uprawomocnienia się wyroku”. 24 czerwca 2013 r. obrońca Skarżącego zwrócił się do dyrektora aresztu śledczego o zwolnienie Skarżącego, ponieważ odbył on już karę jednego roku pozbawienia wolności. Tego samego dnia sędzia Sądu Rejonowego przesłał faks do dyrektora, informując go, że Skarżący nie powinien zostać zwolniony dopóki Sąd Najwyższy nie rozpatrzy sprawy w postępowaniu odwoławczym, ponieważ Sąd Rejonowy zarządził pozostawienie środka zapobiegawczego bez zmian. 3 lipca 2013 r. Sąd Najwyższy utrzymał wyrok w mocy, a Skarżący został zwolniony.


Skarżący urodził się w 1967 roku i mieszka w Staro Oryahovo. Wieczorem 10 marca 2014 r. skarżący jechał swoim samochodem drogą w regionie Warny. Jak ustalono później przez prokuraturę i sądy krajowe w postępowaniu karnym wszczętym w sprawie incydentu, który miał miejsce tego wieczoru, jego samochód poruszał się zygzakiem w niestabilny sposób i został zauważony przez patrolujących policjantów zaparkowanych przy drodze. Dali mu sygnał do zatrzymania się, ale zamiast podporządkować się, on przyspieszył i odjechał. Zgodnie z oświadczeniami samego skarżącego złożonymi w kontekście tego postępowania, bał się, że policja oskarży go lub zabierze mu prawo jazdy, ponieważ wcześniej tego wieczoru spożywał alkohol. Prokuratura i sądy ustaliły, że funkcjonariusze pościgali go swoim samochodem, używając policyjnych świateł błyskowych i syreny. Zatrzymał się dopiero, gdy jego samochód dotarł do pola i nie mógł jechać dalej. Samochód policyjny również zatrzymał się. Strony przedstawiły różne relacje na temat okoliczności, w jakich skarżący został zatrzymany. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, jeden z funkcjonariuszy kopnął go w lewą nogę, a następnie gwałtownie przewrócił na ziemię, gdy on próbował wysiąść z pojazdu. Skarżący upadł na plecy, a następnie trzech funkcjonariuszy nadal go kopało. Atak trwał kilka minut, po czym założyli mu kajdanki. Jeden z funkcjonariuszy uderzył go w głowę gumową pałką przed odwiezieniem go na komisariat. Zgodnie z relacją policjantów, skarżący wyskoczył z samochodu po jego zatrzymaniu i zaczął biec przez pole w próbie ucieczki. Funkcjonariusze pobiegli za nim, skarżący poślizgnął się i upadł, a policja dogoniła go. Ponieważ stawiał opór przy zatrzymaniu, wykręcając się i walcząc, użyli siły, która polegała na skręceniu mu ramion w celu założenia kajdanek. Gdy udało im się założyć mu kajdanki, funkcjonariusze odwieźli go na komisariat. Zgodnie z pisemnymi zeznaniami złożonymi podczas postępowania karnego przez kilku policjantów obecnych na komisariacie, gdy skarżący został tam przywieziony, powiedział wszystkim obecnym wówczas, że jego ubrania są błotniste, ponieważ się potknął i upadł, co było również powodem, dla którego utykał. Jak stwierdzili funkcjonariusze i sam skarżący w toku tego postępowania, nie składał wówczas żadnych skarg. Zgodnie z policyjnymi zapisami z wieczoru, w którym skarżący został zatrzymany, odmówił poddania się testowi trzeźwości lub podpisania protokołu zatrzymania i został ukarany grzywną za odmowę poddania się testowi trzeźwości. Jak wynika z zeznań funkcjonariuszy, odkryli, że nie ma przy sobie dokumentów tożsamości i zadzwonili do jego brata, który przyniósł je na komisariat w towarzystwie przyjaciela. Zapisy wskazują, że funkcjonariusze zwolnili skarżącego natychmiast po sprawdzeniu jego dokumentów. Zgodnie z pisemnym oświadczeniem złożonym 11 marca 2014 r. przez brata skarżącego wobec policji w kontekście oficjalnego wyjaśnienia zdarzeń, po wyjściu z komisariatu zapytał go, co się stało, ale skarżący oświadczył, że nie chce o tym rozmawiać i woli zostać sam w domu. Zamiast tego, jego brat odwiózł go do lokalnego centrum medycznego, ponieważ zauważył, że skarżący ma trudności z oddychaniem. Podczas badania lekarz stwierdził podejrzenie złamania lewej kostki i polecił skarżącemu udać się do szpitala. Nie wezwano karetki pogotowia, a brat skarżącego odwiózł go tam. Z dokumentacji medycznej wynika, że lekarze operowali go natychmiast, ponieważ ustalili, że ma złamane żebro, które przebiło jedno z jego płuc. Historia choroby skarżącego, podpisana przez lekarza, który go leczył, oraz ordynatora oddziału, stwierdzała, że skarżący przebywał w szpitalu od 11 do 14 marca 2014 r. i że miał złamane żebro i złamaną kostkę. Przy wypisie 14 marca 2014 r. inny lekarz zbadał skarżącego i wystawił mu zaświadczenie lekarskie, w którym odnotowano, że ma złamane żebro, siniak o wielkości około 8 mm na prawym brwi oraz złamanie strzałki w pobliżu kostki, która była w gipsie. Zawierało również zwrot, że nie wyklucza się, iż obrażenia zostały odniesione w sposób sugerowany przez skarżącego, a mianowicie w wyniku bycia uderzonym lub kopniętym. Zaświadczenie stwierdzało, że nie występują żadne inne obrażenia pourazowe. 11 marca 2014 r. policjant odpowiedzialny za łączność radiową między patrolującymi funkcjonariuszami, który był na służbie w nocy incydentu, sporządził pisemne sprawozdanie w celu przekazania informacji przełożonemu i otrzymania wszelkich uznanych za konieczne rozkazów. Oprócz powtórzenia relacji dwóch zatrzymujących funkcjonariuszy, stwierdził, że osobiście widział skarżącego na komisariacie i że skarżący powiedział mu, że upadł podczas biegu i że boli go plecy. Funkcjonariusz zaoferował przywołanie personelu medycznego z lokalnego centrum medycznego w celu zbadania skarżącego na miejscu, ale on odmówił, mówiąc, że nie potrzebuje lekarza i woli zostać zwolnionym. Inny policjant został wysłany do lokalnego centrum medycznego. W pisemnym sprawozdaniu sporządzonym 11 marca 2014 r. na temat swojej wizyty potwierdził istnienie tam zapisu, że skarżący odwiedził je poprzedniego wieczoru i został zbadany przez lekarza, który skierował go do szpitala na leczenie podejrzanego złamania kostki. Kolejny funkcjonariusz odwiedził szpital tego samego dnia. W pisemnym sprawozdaniu wymienił swoje ustalenia, a mianowicie, że skarżący został przyjęty i leczony z powodu złamanego żebra i złamanej nogi poprzedniej nocy. Sprawozdanie wskazywało, że w rozmowie ze skarżącym przeprowadzonej podczas tej wizyty, ten ostatni powiedział funkcjonariuszowi, że nie pamięta szczegółowo zdarzeń, ale jest pewien, że po pościgu samochodowym dwóch policjantów go pobiło, a następnie założyło mu kajdanki przed odwiezieniem na komisariat. Skarżący złożył również tego dnia funkcjonariuszowi oświadczenie własnoręczne. W nim odniósł się do pościgu samochodowego, stwierdził, że chciał uciec, ponieważ czuł się pijany, że gdy wysiadł z samochodu, policjanci go chwycili, że jeden z nich ściągnął go na ziemię, a drugi założył mu kajdanki. Zakończył stwierdzeniem, że obrażenia najprawdopodobniej zostały spowodowane podczas jego zatrzymania, biorąc pod uwagę, że bezpośrednio wcześniej tylko prowadził samochód i nie pamiętał, aby złamał nogę i żebro, gdy zatrzymywał samochód. Tego samego dnia brat skarżącego również złożył policji pisemne oświadczenie (patrz powyższy paragraf 11). Dwaj policjanci biorący udział w pościgu samochodowym i zatrzymaniu również złożyli pisemne oświadczenia 11 marca 2014 r. Oprócz opisu powyżej (patrz paragraf 9), funkcjonariusze stwierdzili, że gdy skarżący został skuty i wsadzony do samochodu policyjnego, oparł się na jednym z nich i jęczał. Gdy zapytano go, czy ma problem i chce być zawieziony do centrum medycznego, odmówił i powiedział: „To nic”. Na komisariacie skarżący odmówił poddania się testowi trzeźwości lub podpisania protokołu zatrzymania. 13 marca 2014 r. Prokurator Rejonowy w Warnie, działając z własnej inicjatywy, wszczął postępowanie karne w związku z postępowaniem dwóch funkcjonariuszy, którzy zatrzymali skarżącego. Postanowienie o wszczęciu tego postępowania wskazywało, że jest ono „przeciwko winnemu funkcjonariuszowi Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, który działając w kontekście swoich funkcji zawodowych, wyrządził szkodę na ciele skarżącemu 10 marca 2014 r. w Warnie”. Przeprowadzono szereg kroków dochodzeniowych. Organy śledcze przesłuchały kilku policjantów jako świadków, w tym dwóch zaangażowanych w zatrzymanie skarżącego oraz tych, którzy byli na komisariacie w nocy incydentu. Ci ostatni wszyscy stwierdzili, że widzieli skarżącego na komisariacie w owej nocy. Był spokojny, pachniał alkoholem i był wyraźnie pod wpływem alkoholu, jego ubrania były błotniste i utykał. Przesłuchano również skarżącego, jego brata i przyjaciela brata, który towarzyszył mu w odbiorze skarżącego z komisariatu. Brat i jego przyjaciel stwierdzili, że skarżący nie powiedział im nic o okolicznościach jego zatrzymania i że brat dowiedział się od lekarzy w szpitalu, że skarżącego pobili policjanci. 30 maja 2014 r. powołano biegłego lekarza medycyny sądowej w celu ustalenia rodzaju obrażeń odniesionych przez skarżącego oraz rodzaju użytego narzędzia. Biegły otrzymał listę konkretnych pytań, na które należało odpowiedzieć. Opinia biegłego lekarza medycyny sądowej, zawierająca wyczerpującą i niezależną ocenę, wniosła, że trzy obrażenia odnotowane w zaświadczeniach lekarskich sporządzonych w bezpośrednim następstwie zdarzeń (patrz powyższy paragraf 12) są niezgodne z twierdzeniami skarżącego, że funkcjonariusze bili go po całym ciele przez kilka minut. W szczególności bycie kopanym przez kogoś w butach lub bitym przez kilka minut pozostawiłoby u skarżącego znacznie więcej śladów na różnych częściach ciała, a nie tylko trzy ściśle zlokalizowane obrażenia wspomniane powyżej. Raport dalej wskazywał, że obrażenia mogły zostać odniesione w wyniku upadku podczas przemieszczania się w przyspieszonym tempie, na przykład podczas biegu i upadku. W postanowieniu z 31 października 2014 r. o umorzeniu postępowania karnego prokuratura ustaliła, że wersja zdarzeń podana przez skarżącego na różnych etapach jego przesłuchania nie była spójna. W szczególności, początkowo stwierdził, że skręcił kostkę po potknięciu i upadku, ale później zmienił historię i powiedział, że obrażenie było wynikiem celowego i przedłużonego pobicia przez policjantów. Ponadto, podczas przesłuchania 27 marca 2014 r., skarżący stwierdził, że policjanci zaczęli go bić i kopać po tym, jak on dobrowolnie wysiadł z samochodu. Gdy ponownie przesłuchiwano go 28 maja 2014 r., twierdził, że funkcjonariusze brutalnie wyciągnęli go z samochodu i następnie tylko go kopali, a nie bili. Próbował używać ramion, aby chronić głowę przed kopnięciami. Stwierdził, że nie pamięta ani nie rozpoznaje policjantów, którzy go pobili, czy to podczas osobistej konfrontacji, czy ze zdjęć. Skarżył się również, że trzech funkcjonariuszy go pobiło, podczas gdy jednoznacznie ustalono, że było tylko dwóch patrolujących funkcjonariuszy. Ponadto, gdy 6 października 2014 r. śledczy przekazał skarżącemu akta sprawy, podpisał związane z tym potwierdzenie odbioru, wskazując, że nie chce zapoznawać się z dowodami, czytać dokumentów w aktach, które były obszerne, i że nie ma wniosków, uwag ani zastrzeżeń do dochodzenia. Prokurator wniosł w postanowieniu o umorzeniu postępowania, że skargi skarżącego nie są poparte dowodami. Siła użyta przez funkcjonariuszy była konieczna do neutralizacji i zatrzymania go w okolicznościach, biorąc pod uwagę, że skutecznie uciekał przed policją i aktywnie nie stosował się do ich rozkazów zatrzymania się. Użycie siły polegało na przytrzymaniu skarżącego na ziemi przez jednego funkcjonariusza, używając jednego kolana do naciskania na jego ciało, podczas gdy drugi funkcjonariusz pomagał, zakładając mu kajdanki. Nie było dowodów wskazujących na to, aby funkcjonariusze użyli przemocy lub nieproporcjonalnej siły podczas zatrzymywania skarżącego. Skarżący zaskarżył decyzję prokuratora do sądu. Decyzja prokuratora o umorzeniu postępowania została potwierdzona na dwóch szczeblach jurysdykcji. W szczególności sąd pierwszej instancji, Sąd Rejonowy w Warnie, zauważył w swoim wyroku z 24 listopada 2014 r., że dwóch funkcjonariuszy zatrzymało skarżącego po długim pościgu samochodowym, gdy próbował uciec, mimo wyraźnych rozkazów w przeciwnym kierunku. Funkcjonariusze mieli na sobie policyjne mundury, które były wyraźnie widoczne i możliwe do zidentyfikowania, i prowadzili samochód policyjny z błyskowymi światłami i syreną podczas pościgu za skarżącym. Nie tylko odmówił zatrzymania się, ale aktywnie unikał schwytania. Co do różnych wersji zdarzeń po tym, sąd uznał, że twierdzenia skarżącego były niespójne i nie poparte dowodami. W konsekwencji sąd nie nadał wagi jego zeznaniom, uznając, że są one niezgodne z resztą dowodów. Sąd drugiej instancji, Sąd Okręgowy w Warnie, utrzymał te ustalenia w mocy w ostatecznym wyroku z 9 stycznia 2015 r.


Skarżący zarzucali głównie, że ich dwudziestu jeden krewnych (małżonkowie, dzieci, bracia i wujek) zostało zabitych przez funkcjonariuszy państwowych 5 lutego 2000 r. w osiedlu Nowye Aldy na przedmieściach Groznego (szczegóły w załączniku). Śledztwo w sprawie morderstw zostało wszczęte 5 marca 2000 r. przez groźnieńską prokuraturę miejską. W ciągu lat skarżący lub bliscy członkowie ich rodzin uzyskali status pokrzywdzonego w postępowaniu. Postępowanie to nadal trwa. Z dokumentów wynika, że jedyną skarżącą, która w chwili zdarzeń przebywała w Nowye Aldy, była Olga Soltykhanowa (skarga nr 22304/10); pozostali skarżący przebywali poza dystryktem lub poza Czeczenią z powodu ciężkich walk w poprzedzających miesiącach. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący złożyli odpisy aktów zgonu swoich krewnych, odpisy niektórych dokumentów z akt śledztwa karnego, decyzje przyznające im lub ich bliskim krewnym status pokrzywdzonego w postępowaniu karnym, złożone przez nich oświadczenia, zeznania świadków zdarzeń oraz raporty prasowe i organizacji pozarządowych. Kilku skarżących złożyło również dokumenty wydane w 2000 i 2001 r. przez lokalną administrację lub „komitety sąsiedzkie”, potwierdzające, że domy, w których mieszkali, zostały zniszczone lub uszkodzone w 2000 r. Część skarżących skarżyła się, że ich stan zdrowia pogorszył się z powodu stresu i udręki, jakich doświadczyli w następstwie zabójstw w Nowye Aldy, a zwłaszcza w świetle niewystarczającej i bezdusznej reakcji władz na ich sytuację. Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy są powiązane ze sprawą Musayev i inni przeciwko Rosji (nr 57941/00 i 2 inne, 26 lipca 2007 r.), o ile skarżący twierdzili, że ich krewni zostali zabici przez te same osoby i w tych samych okolicznościach co krewni skarżących w tamtej sprawie. Skarżący w sprawie Musayev i inni skarżyli się, że jedenastu ich krewnych zostało zabitych przez nieustalonych funkcjonariuszy 5 lutego 2000 r. w Nowye Aldy. Pierwszy skarżący był naocznym świadkiem śmierci swoich siedmiu dalszych krewnych (kuzynów i bratanków). Pozostali skarżący w sprawie Musayev i inni byli bliżej spokrewnieni z ofiarami i byli ich mężami, siostrami lub braćmi. Pierwszy skarżący uzyskał status pokrzywdzonego w krajowym postępowaniu karnym i uczestniczył w tym postępowaniu (patrz Musayev i inni, powyżej cyt., §§ 68, 81, 94). Wydawało się, że w krajowym postępowaniu karnym stopień pokrewieństwa między ofiarami a zmarłymi nie został w pełni ustalony i, jak zauważono w wyroku w sprawie Musayev i inni, nie istniała jedna lista ofiar i osób, którym przyznano status pokrzywdzonego w postępowaniu (tamże, §§ 74, 80, 162). Rząd nie kwestionował statusu pokrzywdzonego pierwszego skarżącego w rozumieniu art. 2 Konwencji. Na podstawie wniosków stron i wniosków wyciągniętych przez Trybunał ustalono, że 5 lutego 2000 r. jedenastu krewnych skarżących zostało zabitych przez funkcjonariuszy państwowych w osiedlu Nowye Aldy na przedmieściach Groznego podczas operacji specjalnej (operacji „zamiatania”) przeprowadzonej, między innymi, przez funkcjonariuszy Oddziału Milicji Specjalnego Przeznaczenia (Отдел милиции особого назначения (ОМОН)) z Petersburga (dalej: petersburski OMON). Zgodnie z dokumentami zbadanymi przez Trybunał, tego dnia w Nowye Aldy zostało zabitych ponad pięćdziesiąt osób przez nieustalonych funkcjonariuszy ubranych w mundury maskujące i używających broni automatycznej, wyposażonych w przenośne radiostacje, transportery opancerzone (BTR) i wojskowe ciężarówki Ural. Ci sami funkcjonariusze również złupili i spalili szereg domów. W kwietniu 2006 r., gdy strony wymieniały uwagi w sprawie Musayev i inni, śledztwo karne nadal trwało. Mimo że akta śledztwa odzwierciedlały pewne próby zidentyfikowania uczestniczących funkcjonariuszy, nie było informacji, by ktoś został oskarżony o te przestępstwa. Trybunał uznał, że władzom nie udało się przeprowadzić skutecznego śledztwa w sprawie zgonów. Ponadto pierwszy skarżący, który był świadkiem śmierci swoich krewnych i sam był trzymany pod lufą broni, został uznany za ofiarę nieludzkiego i poniżającego traktowania, naruszającego art. 3 Konwencji. Na koniec stwierdzono naruszenie art. 13 Konwencji, ponieważ śledztwo karne w sprawie zgonów było nieskuteczne, co czyniło każdy inny środek odwoławczy równie bezcelowym.

5 marca 2000 r. groźnieńska prokuratura miejska wszczęła śledztwo karne nr 12011 w sprawie zabójstwa kilku mieszkańców osiedla Nowye Aldy w Groznym przez „nieustalonych uzbrojonych mężczyzn” na podstawie art. 105 § 2 Kodeksu Karnego (zabójstwo dwóch lub więcej osób z okolicznościami obciążającymi); decyzja odnosiła się również do rabunku mienia mieszkańców. W odpowiedzi na wniosek Trybunału w niniejszej sprawie Rząd złożył odpisy ośmiu tomów dokumentów ze sprawy karnej nr 12011, wytworzonych po wydaniu wyroku w sprawie Musayev i inni. Dokumenty te można podsumować w następujący sposób. Skarżący złożyli wyjaśnienie, że przed wyrokiem w sprawie Musayev i inni w lipcu 2007 r. nie wiedzieli, że inna grupa ofiar złożyła skargę do Trybunału. Złożyli również wyjaśnienie, że przed tą datą nie mieli powodów wątpić w skuteczność krajowego śledztwa, nawet jeśli nie otrzymywali regularnych aktualizacji od prokuratury. Część skarżących odniosła się również do poprzedniego kontaktu z prawnikami, których poinstruowali, aby złożyli skargę do Trybunału w 2005 r., ale jeden z prawników zmarł, a ich polecenia dla innych prawników nie zostały wykonane lub skarżący nie zachowali żadnego pisemnego dowodu tych poleceń. Jak wskazują dokumenty będące w posiadaniu Trybunału, w marcu 2005 r. trzydzieści jeden rodzin ofiar wydarzeń w Aldy wysłało list do Trybunału, wyrażając zamiar złożenia skargi do Trybunału. List ten obejmował co najmniej dziesięciu skarżących w niniejszej sprawie. Sygnatariusze nie złożyli właściwych skarg ani nie podjęli innej drogi dochodzenia tej skargi, co ostatecznie doprowadziło do jej umorzenia. Śmierć jedenastu osób została uznana za naruszenie art. 2 Konwencji w wyroku w sprawie Musayev i inni (powyżej cyt.), a członkowie rodzin pięciu z tych osób są skarżącymi w niniejszej skardze (patrz załącznik). Podczas gdy pierwszy skarżący w sprawie Musayev i inni był kuzynem i bratankiem zmarłych, skarżący w niniejszej grupie są małżonkami, dziećmi i braćmi zmarłych. Skarżący w niniejszej sprawie (lub ich bliscy krewni) uzyskali status pokrzywdzonego w aktach śledztwa karnego nr 12011 w różnych datach między marca 2000 r. a czerwca 2012 r. (patrz załącznik). Ośmiu skarżących zostało przesłuchanych i otrzymało status pokrzywdzonego w marcu i kwietniu 2000 r. Sześciu otrzymało status pokrzywdzonego w kwietniu i maju 2004 r., a jeden w marcu 2005 r. Pozostałych pięciu otrzymało taki status między grudniem 2007 r. a lipcem 2012 r. 19 kwietnia 2004 r. śledczy prokuratury Czeczenii uwzględnił wniosek złożony przez prawnika, pana A. Chamzajewa. Wniosek dotyczył przyznania statusu pokrzywdzonego trzydziestu dwóm osobom. Lista obejmowała czternastu skarżących w niniejszej sprawie, z których dwunastu później otrzymało i kontrasygnowało właściwe decyzje indywidualne, jak wskazano powyżej. Nie ma informacji, aby między kwietniem 2000 r. a grudniem 2007 r. doszło do jakichkolwiek innych czynności procesowych z udziałem skarżących (patrz następny akapit). Śledztwo było zawieszane i wznawiane wielokrotnie (patrz podpunkt 5. Różne czynności procesowe poniżej); 5 grudnia 2007 r. śledztwo zostało wznowione. Od 2008 r. skarżący w niniejszej sprawie oraz w sprawie Musayev i inni i ich bliscy krewni byli regularnie przesłuchiwani w sprawie wydarzeń z 5 lutego 2000 r. Tak więc, w grudniu 2008 r. przesłuchano następujących skarżących: Zoję Musajewą (nr 21200/09), Malikę Ganajewą (nr 30538/09), Rusłana Chadżymuradowa (nr 21194/09), Birland Tasujewą (nr 27064/09), Ibrahima Musajewa (nr 21200/09), Aset Chakimową (nr 32851/09), Osmana Kudozowa (nr 30578/09), Manszurę Sugajpową (nr 27259/09), Birlant Beterachmadową (nr 24693/09), Baret Szamsatową (nr 27159/09), Abulchasana Chajdajewa (nr 30531/09), Alpatu Chirichanową (nr 24700/09), Jachitę Biszajewą (nr 32855/09) i Jachitę Dżabraiłową (nr 32992/09). W listopadzie 2012 r. śledczy przesłuchali Elinę Umarkhadżijewą i Madinę Dżamołdajewą[1] (nr 30538/09); w grudniu 2013 r. przesłuchali Raszyda Gerichanowa (nr 27063/09), Ajsest Musostową (nr 32862/09), Abulchasana Chajdajewa (nr 30531/09) i Birlant Beterachmadową (nr 24693/09). Podczas przesłuchania śledczy poinformowali skarżących o biegłych opiniach sądowych dotyczących ciał, które zostały sporządzone w 2000 r. Skarżący byli również pytani o utratę mienia i proszeni o oszacowanie poniesionych przez nich strat majątkowych. Choć podali pewne szacunki, nie złożono żadnych dokumentów, a wszyscy skarżący oświadczyli, że zamierzają dochodzić odszkodowania majątkowego jako strony cywilne podczas procesu. Dodatkowe przesłuchania skarżących, ich krewnych i innych mieszkańców trwały do 2009 r. i lat następnych. Nowe ofiary wydarzeń były identyfikowane aż do 2014 r., a ich krewnym przyznano status pokrzywdzonego w postępowaniu. Przesłuchania innych mieszkańców trwały do 2014 r., kiedy to otrzymali oni status pokrzywdzonego w postępowaniu, w szczególności w zakresie utraty mienia.

9 lutego 2009 r. pani Birlant Beterachmadowa (skarga nr 24693/09) złożyła skargę do Sądu Rejonowego Staropromysłowskiego w Groznym dotyczącą decyzji z 24 listopada 2008 r. o zawieszeniu śledztwa i niepowodzenia prokuratury w przeprowadzeniu skutecznego śledztwa w sprawie morderstw. 3 kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy Staropromysłowski zauważył, że decyzja z 24 listopada 2008 r. została uchylona 15 marca 2009 r. przez Śledczy Komitet Czeczenii i oddalił skargę pani Beterachmadowej. Nie odwołała się od tej decyzji. Decyzja z 10 kwietnia 2006 r. o zawieszeniu śledztwa (i kolejne podobne dokumenty) wskazuje, że w maju 2005 r. śledztwo zidentyfikowało S.B. jako podejrzanego. Został oskarżony o morderstwo z okolicznościami obciążającymi i rozboj. W lutym 2000 r. S.B. był technikiem policji w batalionie saperów petersburskiego OMON-u. Zarzuty stanowiły, że 5 lutego 2000 r. on wraz z trzema innymi nieustalonymi osobami zabił pana Sułtana Dżabraiłowa (męża pani Jachity Dżabraiłowej, skarżącej w sprawie nr 32992/09), strzelając do niego z karabinu maszynowego Kałasznikowa. S.B. został również oskarżony o obrabowanie dwóch innych osób z pieniędzy i biżuterii, A.M. i B.M. W październiku 2005 r. S.B. uciekł na Białoruś, a jego nazwisko zostało wpisane na listę poszukiwanych międzynarodowo. W lutym 2006 r. Sąd Rejonowy Zawodskoj w Groznym orzekł, że S.B. powinien zostać aresztowany. Decyzja z 10 kwietnia 2006 r. stanowi, że śledczy poinformował ofiary o tej decyzji, ale akta sprawy nie zawierają odpowiedniej korespondencji. Odpisy listów złożonych przez strony wskazują, że odpis tej decyzji został wysłany ofiarom 14 listopada 2007 r. W kwietniu 2011 r. śledczy poprosili prokuraturę w Petersburgu o przesłuchanie cywilnej partnerki S.B. w sprawie jego miejsca pobytu. W listopadzie 2012 r. oświadczyła, że nie miała informacji o miejscu pobytu S.B. od 2006 r., choć widziała go w 2008 r. w Petersburgu. W listopadzie 2012 r. śledczy zbadali stronę w serwisie społecznościowym należącą do S.B. i zauważyli, że najnowsze zdjęcia na niej zostały przesłane w 2007 r. W maju 2013 r. śledczy starali się uzyskać dodatkowe informacje o miejscu pobytu S.B. poprzez przesłuchanie jego innych krewnych, zlokalizowanie jego telefonu komórkowego itp. Podczas przesłuchania ofiar i świadków śledczy zebrali dodatkowe informacje o podejrzanych. Tak więc, w lutym 2009 r. pan Ibragim Musajew (skarga nr 21200/09) wskazał na żołnierzy z 245. pułku zmechanizowanego, dowódcę tego pułku i dowódcę 6. kompanii (patrz Musayev i inni, powyżej cyt., § 107) jako możliwych podejrzanych. W kwietniu 2010 r. śledztwo sporządziło listę ponad 170 funkcjonariuszy petersburskiego OMON-u, którzy stacjonowali w Czeczenii w lutym 2000 r. i poprosiło o weryfikację, czy jeden z nich ma tatuaż w kształcie węża na szyi, o którym wspomniał jeden ze świadków. Przeszukano dziesiątki funkcjonariuszy, ale nie zidentyfikowano nikogo z tatuażem w kształcie węża. Podczas przesłuchania w lutym 2011 r. funkcjonariusze w krótkich oświadczeniach potwierdzili, że służyli w Czeczenii w lutym 2000 r., ale nie mieli wiedzy o zabitych cywilach w Nowye Aldy. W kwietniu 2010 r. śledczy wysłali list z prośbą do prokuratora Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego o zidentyfikowanie i przesłuchanie funkcjonariuszy i dowódców 245. pułku zmechanizowanego (patrz Musayev i inni, powyżej cyt., §§ 105-07). List zawierał szczegółowe informacje i pytania dotyczące wydarzeń z 5 lutego 2000 r. i prosił prokuratora o zidentyfikowanie i przesłuchanie osób, które używały znanych znaków wywoławczych, oraz o zidentyfikowanie dowódców operacji. W czerwcu 2010 r. oficer odpowiedniej jednostki wojskowej złożył zeznania jako świadek, że wszystkie szczegóły dotyczące używania sprzętu radiowego i przydziału znaków wywoławczych były przechowywane jako informacje tajne przez pięć lat. W 2011 r. nastąpiło kilka przypomnień, proszących w szczególności o przesłuchanie byłego dowódcy 245. pułku, generała majora S.L. W czerwcu 2010 r. prowadzący śledztwo zwrócił się o podobne informacje do innej jednostki wojskowej (15. pułku zmechanizowanego), w tym o nazwiska dowódców jednostek, które wzięły udział w operacji 5 lutego 2000 r. W szczególności list odnosił się do dowódcy 6. kompanii pułku, który, jak sugerowali śledczy, napisał notatkę pozostawioną przez funkcjonariuszy dla mieszkańców. W maju 2011 r. śledczy poprosili śledczych wojskowych o przedłożenie informacji o dowódcach 245. pułku zmechanizowanego i zadanie im szeregu konkretnych pytań dotyczących wydarzeń z 5 lutego 2000 r. W kwietniu 2011 r. śledczy poprosili śledczego z Petersburga o przeprowadzenie dodatkowych ekspertyz balistycznych 357 broni używanej przez petersburski OMON w lutym 2000 r. W maju 2011 r. prowadzący śledztwo poinformował wojskowego prokuratora Południowego Okręgu Wojskowego, że operacja specjalna 5 lutego 2000 r. na południu Groznego była pod dowództwem pułkownika J.K., szefa sztabu operacyjnego wojsk wewnętrznych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Przypomniał wojskowym prokuratorom o swoich poprzednich prośbach o zidentyfikowanie i przesłuchanie dowódców tej operacji. Nie wydaje się, aby w tym zakresie osiągnięto jakikolwiek postęp. Podczas dodatkowych przesłuchań w okresie 2009-2013 mieszkańcy byli pytani o szkody w ich mieniu wyrządzone w 2000 r. Wyjaśnili, że wiele domów zostało spalonych przez funkcjonariuszy, a ci, którzy pozostali w dystrykcie, zostali zmuszeni do oddania swojej biżuterii i wartościowych rzeczy w wyniku gróźb. Inni oszacowali wysokość poniesionych strat majątkowych (patrz załącznik). Nikt nie otrzymał statusu pokrzywdzonego w związku z jakimkolwiek przestępstwem przeciwko mieniu i nie żądano od mieszkańców dodatkowych dokumentów. Ofiary oświadczyły, że będą dochodzić odszkodowania w toku procesu karnego jako strony cywilne. 18 stycznia 2014 r. śledczy orzekł, że nie należy wszczynać postępowania karnego w związku z przestępstwami dotyczącymi mienia z powodu przedawnienia karalności tych przestępstw. Nie wydaje się, by od tej decyzji wniesiono odwołanie. W grudniu 2014 r. wydano decyzje przyznające status strony cywilnej w postępowaniu karnym w zakresie roszczeń majątkowych następującym skarżącym: Ajsest Musostowej (nr 32862/090), Birlant Beterachmadowej (nr 24693) i Zoji Musajewej (nr 21200/09). Osman Kudozow (skarga nr 30578/09) złożył dokumenty wskazujące, że dom, za który ubiegał się o odszkodowanie, był własnością M.K., jego siostry. W swoim pisemnym oświadczeniu dla Trybunału stated, że w pewnym momencie M.K. otrzymała odszkodowanie od Państwa za utracone mienie, ale nie złożył żadnych odpowiednich dokumentów.

5 grudnia 2007 r. wznowiono śledztwo w sprawie karnej nr 12011 dotyczącej wydarzeń z 5 lutego 2000 r., o czym odpowiednio poinformowano ofiary. 5 stycznia 2008 r. śledztwo zostało zawieszone. Następnie śledztwo zostało wznowione, ale 18 sierpnia 2008 r. ponownie zawieszone, o czym odpowiednio poinformowano skarżących. Następnie śledztwo zostało wznowione, ale ponownie zawieszone 24 listopada 2008 r. List informujący ofiary o zawieszeniu był datowany na 24 października 2008 r. Wydaje się, że śledztwo zostało ponownie otwarte, a następnie ponownie zawieszone 11 stycznia 2009 r. Następnie zostało otwarte w marcu 2009 r., a 16 kwietnia 2009 r. ponownie zawieszone z powodów podobnych do tych podanych w decyzji z 10 kwietnia 2006 r. (patrz powyższy paragraf 24). 22 marca 2010 r. Śledczy Komitet Czeczenii wydał zarządzenie o utworzeniu grupy śledczej, która miałaby obejmować śledczych z wojskowej prokuratury, w świetle informacji o możliwym zaangażowaniu wojskowych w przestępstwa. W czerwcu 2010 r. śledczy obejrzeli wideo nagrane w Nowye Aldy 9 lutego 2000 r. (patrz Musayev i inni, powyżej cyt., § 25) i sporządzili transkrypcję wideo do akt. W listopadzie 2012 r. śledczy sporządzili tabelę osób zabitych 5 lutego 2000 r., wskazując miejsca ich pochówku, najbliższych krewnych, którym przyznano status pokrzywdzonego w postępowaniu, oraz daty takich decyzji. Tabela zawiera informacje o czterdziestu siedmiu zgonach, w tym o zgonach dwudziestu osób, których dotyczy skarga skarżących w niniejszej sprawie; jedynym wyjątkiem jest Isa Achmadow, urodzony w 1964 r. (brat Ajsest Musostowej, skarga nr 32862/09). Jednocześnie tabela zawiera informacje o śmierci pewnego Isy Achmatowa, urodzonego w 1959 r., w sprawie którego śmierci inna osoba (jego brat) została przesłuchana i otrzymała status pokrzywdzonego w czerwcu 2012 r. W grudniu 2014 r. śledztwo uznało status strony cywilnej trzech skarżących w związku z zniszczeniem i kradzieżą mienia podczas wydarzeń z 5 lutego 2000 r. Nie wydaje się, aby skarżący byli informowani o jakichkolwiek innych rozwojach wypadków, aby o nie zapytali organy śledcze.