Pierwszy skarżący (pan Ryklin) urodził się w 1958 roku. Drugi skarżący (pan Szarow) urodził się w 1956 roku. Obaj skarżący są działaczami na rzecz praw człowieka i aktywistami demokratycznymi. Oboje mieszkają w Moskwie. 21 kwietnia 2015 r. skarżący wraz z trzema innymi osobami wysłali pisemne zawiadomienie do biura burmistrza Moskwy o swoim zamiarze przeprowadzenia demonstracji z udziałem około 15 000 uczestników od godz. 19:00 do 22:00 6 maja 2015 r. na placu Bołotnym. Po upływie ustawowego terminu na odpowiedź władz, 28 kwietnia 2015 r. skarżący napisali list do biura burmistrza, stwierdzając, że uważają wydarzenie z 6 maja 2015 r. za zatwierdzone przez burmistrza. 27 kwietnia 2015 r. Moskiewski Departament Bezpieczeństwa Regionalnego i Przeciwdziałania Korupcji zadzwonił do skarżących i zaproponował, aby wydarzenie odbyło się na ulicy Marszałka Wasilewskiego. 30 kwietnia 2015 r. Departament powtórzył tę propozycję w liście. Organizatorzy wydarzenia zostali również ostrzeżeni, że jeśli odrzucą tę propozycję, nie zostanie im w ogóle pozwolone na przeprowadzenie wydarzenia publicznego. Zdaniem skarżących poinformowali oni wszystkich potencjalnych uczestników demonstracji o jej odwołaniu poprzez zamieszczenie informacji w internecie i za pośrednictwem różnych mediów. Około godziny 19:05 obaj skarżący przybyli na plac Bołotny, gdzie zobaczyli zgromadzenie około pięćdziesięciu osób stojących cicho, bez żadnych transparentów. Zdaniem skarżących każdy z nich ustawił się w pewnej odległości od innych osób z politycznym transparentem. Skarżący uważali, że każdy z nich przeprowadzał demonstrację indywidualną, która nie wymagała wcześniejszego powiadomienia władz. Kilka minut później skarżący zostali aresztowani i zabrani do radiowozu. Zdaniem Rządu, 6 maja 2015 r. skarżący, działając w grupie pięćdziesięciu osób, zorganizowali i przeprowadzili zgromadzenie publiczne bez wcześniejszego powiadomienia władz. Skarżący wzywali innych do okrzykiwania haseł „Wolność dla więźniów politycznych”, „Śmierć faszystom” i innych; drugi skarżący trzymał transparent stwierdzający, że wszyscy „uczestnicy placu Bołotnego” są niewinni. Skarżący nie reagowali na wielokrotne wezwania policji, aby przerwali swoje działania, a o godz. 19:35 zostali zabrani do komisariatu rejonu Jakimanka. Zgodnie z protokołami doprowadzenia na komisariat (протоколы доставления) i protokołami aresztu administracyjnego, pierwszy skarżący został doprowadzony na komisariat 6 maja 2015 r. o godz. 19:40 i w tym samym czasie objęty aresztem administracyjnym. Drugi skarżący został doprowadzony na komisariat o godz. 19:25 i objęty aresztem administracyjnym o godz. 19:40. Protokoły doprowadzenia zawierały wskazanie, że obaj skarżący zostali zabrani na komisariat w celu sporządzenia protokołu o wykroczeniu administracyjnym. Zdaniem Rządu, okres zatrzymania skarżących na komisariacie został przedłużony do czterdziestu ośmiu godzin. 6 maja 2015 r. o godz. 22:15 pierwszy skarżący został przewieziony do komisariatu w rejonie Zamoskworeczje w Moskwie. 7 maja 2015 r. o godz. 16:00 został doprowadzony do Sądu Rejonowego Zamoskworeckiego w Moskwie. Drugi skarżący został doprowadzony do tego samego sądu 7 maja 2015 r. o godz. 16:10. Na komisariatach obaj skarżący zostali oskarżeni o organizowanie i przeprowadzenie grupowego wydarzenia publicznego bez powiadomienia władz z wyprzedzeniem, wbrew art. 20.2 § 2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (dalej „KWA”). W szczególności wzywali innych do okrzykiwania haseł politycznych; drugi skarżący miał transparent. 7 maja 2015 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki uznał pierwszego skarżącego za winnego naruszenia art. 20.2 § 2 KWA i skazał go na dziesięć dni aresztu. Sąd stwierdził, że pierwszy skarżący wraz z drugim skarżącym zorganizował i przeprowadził grupowe wydarzenie publiczne w formie „zebrania” z udziałem około pięćdziesięciu osób, bez powiadomienia władz z wyprzedzeniem. Sąd oddalił argument skarżącego, że przeprowadził on demonstrację indywidualną, rozpatrując go jako linię obrony. Sąd odmówił również dopuszczenia jako dowodu nagrania wideo wydarzeń na placu Bołotnym, ponieważ było „niedatowane i nie zawierało pełnej chronologii wydarzeń poprzedzających [aresztowanie skarżącego]”. Tego samego dnia Sąd Rejonowy Zamoskworecki rozpoznał sprawę przeciwko drugiemu skarżącemu. Sąd powtórzył opis wykroczenia administracyjnego zarzucanego pierwszemu skarżącemu, uznał drugiego skarżącego za winnego naruszenia art. 20.2 § 2 KWA i skazał go na dziesięć dni aresztu. Sąd oddalił zeznania dwóch świadków, którzy stwierdzili, że drugi skarżący stał sam na moście z transparentem. Odmówił również dopuszczenia jako dowodu nagrań wideo i fotografii przedstawiających drugiego skarżącego, ponieważ żadne z nich nie zawierało „informacji o adresie”. Obaj skarżący odwołali się, twierdząc, że przeprowadzili demonstracje indywidualne. 13 maja 2015 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał wyroki w mocy. Powołując się na ustawową definicję „zebrania” (obecność ludzi w określonym miejscu w celu publicznego wyrażania opinii, zasadniczo w sprawach społecznych i politycznych), sąd odwoławczy uznał, że na placu Bołotnym przebywało około pięćdziesięciu osób, w tym skarżący, którzy wzywali innych do okrzykiwania haseł politycznych.


Skarżący mieszkają we wsi Shnogh. W latach 70. odkryto złoże miedzi i molibdenu („Teghout”) w odległości około czterech i sześciu kilometrów od wsi Teghout i Shnogh odpowiednio, w regionie Lori. W 2001 roku prywatna spółka, Armenian Copper Programme CJSC, otrzymała koncesję górniczą na eksploatację złoża miedzi i molibdenu Teghout na okres dwudziestu pięciu lat. 1 listopada 2007 r. Rząd przyjął Dekret nr 1279-N zatwierdzający wyznaczenie terytoriów położonych w granicach administracyjnych gmin wiejskich Shnogh i Teghout w regionie Lori jako stref wywłaszczenia, przeznaczonych na potrzeby państwa, co zmieniło kategorię użytkowania ziemi. Zgodnie z dekretem, Armenian Copper Programme CJSC lub Teghout CJSC, założona przez pierwszą w celu realizacji projektu eksploatacji złoża miedzi i molibdenu Teghout, miały nabyć działki wymienione w załącznikach. Działka należąca do skarżących została wymieniona wśród działek znajdujących się w tych strefach wywłaszczenia. Skarżący, pięcioosobowa rodzina, mieszkają we wsi Shnogh i utrzymują się z rolnictwa. Wspólnie posiadali we wsi działkę ziemi ornej o powierzchni 1,622 ha. Ziemia była wykorzystywana do uprawy roślin na potrzeby rodziny i karmienia ich bydła. W nieokreślonym dniu Teghout CJSC zwróciła się do skarżących z listem zawierającym ofertę kupna ich działki za 818 000 dramów ormiańskich (AMD, około 1 780 euro (EUR)) plus dodatkowe 15%, jak wymaga prawo, co czyniło ostateczną ofertę kwotą 940 700 AMD (około 2 045 EUR). Skarżący nie odpowiedzieli na list, nie będąc zadowolonymi z zaproponowanej kwoty odszkodowania. 12 maja 2008 r. Teghout CJSC wniosła pozew przeciwko skarżącym, dążąc do zobowiązania ich do podpisania umowy o przejęcie ich nieruchomości na potrzeby państwa. Spółka oparła swoje powództwo, między innymi, na raporcie wyceny sporządzonym na jej zlecenie przez Oliver Group LLC, licencjonowaną firmę wyceniającą. Zgodnie z raportem, wartość rynkowa działki skarżących została oszacowana na 818 000 AMD (około 1 780 EUR). W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Lori czwarty skarżący reprezentował pozostałych skarżących i argumentował, że wartość rynkowa ich ziemi została zaniżona. Wniósł o dodatkowy czas, aby móc złożyć alternatywny raport wyceny. Wydaje się, że skarżący nie byli w stanie uzyskać wyceny swojej nieruchomości przez inną firmę. Twierdzą, że żadna inna firma wyceniająca nie była skłonna do niezależnej oceny wartości rynkowej ich ziemi. W trakcie postępowania Teghout CJSC złożyła kolejną wycenę nieruchomości skarżących, stwierdzając, że Oliver Group LLC sporządziła skorygowany raport, zgodnie z którym wartość rynkowa nieruchomości wynosiła 900 000 AMD (około 1 960 EUR). Ostateczna kwota odszkodowania, wliczając dodatkowe 15% wymagane przez prawo, wynosiłaby zatem 1 035 000 AMD (około 2 250 EUR). 26 września 2008 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghout CJSC, przyznając skarżącym łącznie 1 035 000 AMD odszkodowania. Skarżący wnieśli apelację, skarżąc się, między innymi, że wartość rynkowa ich ziemi została poważnie zaniżona, a zaproponowana im kwota odszkodowania była niewystarczająca. Dalszym argumentem było to, że fakt, iż Oliver Group LLC złożyła dwa różne raporty wyceny w trakcie postępowania, wzbudza wątpliwości co do wiarygodności jej raportów, oraz że sąd powinien zlecić niezależną wycenę ich nieruchomości. 29 stycznia 2009 r. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, uznając, między innymi, że wartość rynkowa nieruchomości przejmowanej na potrzeby państwa została poprawnie oszacowana na podstawie raportu wyceny zawartego w aktach sprawy. Skarżący wnieśli skargę kasacyjną. Argumentowali, między innymi, że Sąd Rejonowy nie zarządził niezależnej wyceny nieruchomości, mimo że miał do tego uprawnienia na mocy prawa. Podali, że nie zgadzali się z raportem wyceny przedłożonym przez drugą stronę postępowania, który ponadto nie był opinią biegłego i dlatego nie mógł zostać dopuszczony jako dowód. 24 czerwca 2009 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną skarżących za niedopuszczalną z powodu braku podstaw.


Skarżący urodził się w 1971 roku i w momencie jego ostatniej korespondencji z Trybunałem był przetrzymywany w Kirowohradzie. Skarżący, który posiadał szereg wcześniejszych wyroków za przestępstwa narkotykowe, został objęty operacją pod przykryciem w postaci kontrolowanego zakupu narkotyków. Zgodnie z orzeczeniami sądów krajowych, P., najprawdopodobniej osoba prywatna zwerbowana przez policję jako agent pod przykryciem, otrzymał gotówkę w obecności świadków, a następnie, poza ich zasięgiem wzroku, dokonał trzech zakupów od skarżącego i wrócił ze strzykawkami wypełnionymi opium, które przekazał policji w obecności świadków. Pierwszy zakup został zarejestrowany na wideo, najprawdopodobniej za pomocą ukrytej kamery (patrz punkt 15 poniżej). Skarżący został następnie skazany za sprzedaż P. małych ilości substancji opioidowej trzykrotnie, a mianowicie 26 lutego oraz 6 i 9 marca 2007 r. (patrz punkt 21 poniżej). 9 marca 2007 r. skarżący został aresztowany. Na początku swojego późniejszego procesu skarżący przyznał, że w momencie aresztowania miał w rękawie strzykawkę z narkotykiem i próbując go pozbyć się, wyrzucił płyn na swój sweter i rzucił nim na ziemię w pobliżu siebie. W pewnym momencie postępowania zaczął zaprzeczać, że miał przy sobie strzykawkę w momencie aresztowania, mimo że nadal przyznawał, że tego dnia kupił narkotyki na własny użytek (patrz punkt 19 poniżej). Policja przewróciła skarżącego na ziemię i założyła mu kajdanki. Zdaniem skarżącego, po jego unieruchomieniu na ziemi policja nadal go ciągnęła, powodując ból i poniżenie. W dniu aresztowania dwaj funkcjonariusze policji dokonujący zatrzymania złożyli raporty do swoich przełożonych, stwierdzając, że ponieważ skarżący próbował zniszczyć dowody podczas aresztowania, zastosowali siłę („були застосовані заходи впливу”), aby mu w tym przeszkodzić, oraz założyli mu kajdanki. 15 marca 2007 r. adwokat skarżącego zwrócił się do śledczego z wnioskiem o zarządzenie badania lekarskiego dla skarżącego. Adwokat oświadczył, że skarżący został pobity przez policję podczas aresztowania, a także później na komisariacie. Tego samego dnia skarżący został zbadany przez biegłego lekarza, który stwierdził, że skarżący ma obtarcia na prawej dłoni i goleni oraz na obu kolanach, które mogły zostać odniesione 9 marca 2007 r. Obtarcia na nogach mogły być spowodowane upadkiem. 8 maja 2007 r. prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji biorącym udział w aresztowaniu skarżącego. Skarżący nie odwołał się od tej decyzji, ale nadal twierdził przed sądami rozpatrującymi jego sprawę karną, że został źle traktowany przez policję w momencie aresztowania. Tekst jego wniosków w tym zakresie nie został złożony do Trybunału. Sądy te (patrz punkty 21, 24 i 26 poniżej) oddaliły skargi jako bezzasadne, uznając, że policja użyła siły przeciwko skarżącemu podczas jego aresztowania legalnie, a prokuratura zbadała skargi skarżącego w należyty sposób. W dniu aresztowania oraz w kilku innych momentach w toku śledztwa wyjaśniono skarżącemu jego prawa jako podejrzanego o przestępstwo, a śledczy próbował go przesłuchać. Skarżący jednak oświadczył, że pragnie zachować milczenie. 20 kwietnia 2007 r. śledczy policji, w obecności dwóch świadków, obejrzał taśmę wideo i odnotował w raporcie, że taśma pokazuje skarżącego sprzedającego narkotyki P. w ramach kontrolowanego zakupu. Adwokat skarżącego poprosił o obejrzenie taśmy. 27 kwietnia 2007 r. śledczy odmówił spełnienia tej prośby, uzasadniając to ochroną prawdziwej tożsamości P. i tym, że wyświetlenie taśmy doprowadziłoby do ujawnienia tożsamości P. i naraziłoby jego życie i zdrowie na niebezpieczeństwo. Skarżący złożył do organu śledczego oświadczenie, że pewien B. był ze skarżącym w dniu jego aresztowania i mógł potwierdzić, że kupił narkotyki na własny użytek. Skarżący poprosił o odnalezienie B. i przesłuchanie go jako świadka. Skarżący zidentyfikował go podając imię i nazwisko oraz stwierdził, że B. mieszka „na jednej z pobliskich ulic”, ale nie zna dokładnego adresu. Śledczy polecił policji poszukać B. Policja zgłosiła, że ich poszukiwania były nieudane. P. został przesłuchany przez śledczego. Opisał, jak kupił narkotyki od skarżącego trzykrotnie w ramach operacji kontrolowanego zakupu. Akt oskarżenia przeciwko skarżącemu, wysłany do Kirowohradzkiego Sądu Rejonowego w Kirowohradzie jako sądu rozprawy, wskazywał P. jako jednego ze świadków, którzy mają zostać wezwani w toku procesu. Wskazywał również na raport policji podsumowujący nagranie wideo z pierwszego kontrolowanego zakupu (patrz punkt 15 powyżej) jako jeden z elementów dowodowych przeciwko skarżącemu. Skarżący przyznał, że 9 marca 2007 r. kupił i przechowywał narkotyki dla siebie, a nie na sprzedaż, oraz że w tej sytuacji towarzyszył mu B. Skarżący zaprzeczył kupowaniu lub sprzedawaniu narkotyków w dwóch innych przypadkach. Na początku procesu skarżący przyznał, że w momencie aresztowania miał przy sobie strzykawkę z narkotykiem i próbując go pozbyć się, wyrzucił płyn na swoje ubranie. W późniejszym momencie postępowania zaczął zaprzeczać, że miał przy sobie strzykawkę w momencie aresztowania. Wydaje się, że w trakcie procesu skarżący poprosił sąd rozprawy o ujawnienie obronie nagrania wideo z pierwszego kontrolowanego zakupu oraz o wezwanie i przesłuchanie P. (agenta pod przykryciem), B. (patrz punkt 16 powyżej) oraz biegłego, który sporządził raport stwierdzający, że ubrania skarżącego i strzykawka znaleziona przy nim w dniu aresztowania zawierały ślady nielegalnego narkotyku. Te wnioski zostały odrzucone z nieznanych powodów. 26 czerwca 2007 r. sąd rozprawy uznał skarżącego za winnego handlu narkotykami i skazał go na osiem lat pozbawienia wolności. Sąd uznał, że skarżący sprzedał narkotyki P. trzykrotnie w lutym i marcu 2007 r. Sąd oparł się na: (i) zeznaniach złożonych w sądzie przez funkcjonariusza policji, który zorganizował kontrolowany zakup, oraz jednego ze świadków, którzy poświadczyli zapisy tej operacji (patrz punkt 7 powyżej). Świadek szczegółowo opisał operację, w taki sposób, że trzykrotnie przekazano P. banknoty o określonych numerach, aby kupił narkotyki od skarżącego; P. następnie wracał z wypełnionymi strzykawkami, oświadczając, że kupił je od skarżącego. Funkcjonariusz policji złożył w dużej mierze podobne zeznania; (ii) pisemnych zeznaniach P. i innego funkcjonariusza policji zaangażowanego w organizację kontrolowanego zakupu, złożonych na etapie postępowania przygotowawczego; (iii) fakcie, udokumentowanym w raporcie policji, że banknot użyty przez policję do kontrolowanego zakupu został znaleziony u skarżącego w momencie aresztowania. Z wyroku sądu rozprawy nie wynika jasno, w którym z trzech dni został użyty banknot; (iv) wynikach analizy biegłego wykazujących, że sweter skarżącego zawierał ślady narkotyków, podobnie jak strzykawki, które agent pod przykryciem kupił od skarżącego. Zgodnie z orzeczeniami sądów krajowych, w okresie od września 2007 r. do stycznia 2008 r., przygotowując się do odwołania, skarżący zapoznawał się z aktami sprawy co najmniej dwadzieścia jeden razy. Skarżący i jego adwokat odwołali się, kwestionując ustalenia faktyczne i prawne sądu rozprawy. Skarżyli się również na odmowę sądu wezwania P., zarządzenia dochodzenia w sprawie skarg skarżącego na złe traktowanie przez policję oraz obejrzenia nagrania wideo z kontrolowanego zakupu. Kwestionowali, czy nagranie wideo w ogóle istnieje i wiernie oddaje wydarzenia, biorąc pod uwagę, że ani zeznania P. złożone przed procesem, ani dokumenty związane z kontrolowanym zakupem nie wskazywały na to, że zostało ono zarejestrowane na wideo. 25 marca 2008 r. Kirowohradzki Sąd Okręgowy Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego, uznając, że w postępowaniu nie doszło do poważnych naruszeń proceduralnych, a wyrok został oparty na wystarczających dowodach. Sąd Apelacyjny zauważył następnie, że oprócz dowodów przytoczonych przez sąd rozprawy, winę skarżącego potwierdzał również raport śledczego dotyczący obejrzenia nagrania wideo z kontrolowanego zakupu (patrz punkt 15 powyżej). Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Strony nie dostarczyły kopii tej skargi. Tekst decyzji Sądu Najwyższego w sprawie odwołania wskazuje, że skarżący podniósł argumenty w dużej mierze podobne do tych podniesionych w pierwszym odwołaniu. 4 września 2008 r. sędzia Sądu Najwyższego uznał, że odwołanie skarżącego jest bezzasadne i odmówił zarządzenia przeglądu kasacyjnego sprawy. W szczególności sędzia zauważył, że świadkowie, na których zeznaniach oparto wyrok, zostali należycie przesłuchani, a Sąd Apelacyjny legalnie oddalił skargi skarżącego na brak dostępu do akt sprawy. Aby uzasadnić swój wniosek, w szczególności w zakresie skarg na niesprawiedliwy proces, skarżący złożył szereg wniosków do sądu rozprawy, który przechowywał akta sprawy, o kopie różnych dokumentów procesowych, w tym protokoły rozpraw i jego skargę kasacyjną. 10 października 2008 r. sąd rozprawy odrzucił wniosek skarżącego, stwierdzając, że prawo krajowe nie przewiduje żadnej procedury pozwalającej skazanemu na zapoznanie się z aktami sprawy po zakończeniu postępowania karnego, gdy skazany już odsiaduje wyrok. Sąd rozprawy udzielił podobnych odpowiedzi na nowe wnioski skarżącego w dniach 30 marca 2009 r. i 27 maja 2013 r. 28 października 2008 r. Sąd Apelacyjny również udzielił podobnej odpowiedzi.


Skarżący urodził się w 1971 roku i mieszka w Rostowie nad Donem w Rosji. Na początku 2012 roku pani B., dyrektorka Szkoły nr 118 w Rostowie nad Donem i przewodnicząca lokalnej komisji wyborczej, odwołała skarżącego z funkcji członka komisji wyborczej. 1 września 2012 roku w Szkole nr 118 odbywały się uroczystości z okazji „Dnia Wiedzy” (День знаний). Tego dnia około godziny 8:15 skarżący zorganizował przed szkołą pojedynczy pikiet (одиночный пикет). Rozdawał ulotki rodzicom uczniów, wyrażając w nich negatywną opinię na temat kompetencji zawodowych i cech osobowościowych dyrektorki, pani B. Treść ulotek była następująca:
„Drodzy rodzice, powierzyliście swoje dzieci personelowi Szkoły nr 118, której dyrektorką jest pani B. Ja, Eduard Nikołajew, mam powody, by wierzyć, że wasze dzieci będą uczone z etyki hotentockiej i starotestamentowej. Przekonajcie się sami: 10 marca 2012 roku przeprowadziłem demonstrację i zostałem zatrzymany przez policję. Następnie zostałem skazany na dwa dni aresztu przez sędziego pokoju na podstawie sfabrykowanego zarzutu chuligaństwa. Jest to obecnie powszechna praktyka w sprawach politycznych w Rosji. Ponieważ represje sądowe były jawnie bezprawne (ponieważ posiadałem immunitet jako członek komisji wyborczej), musieli wymyślić jakieś uzasadnienie. Takie uzasadnienie zostało celowo sfałszowane przez panią B., przewodniczącą lokalnej komisji wyborczej...”
Personel szkoły wezwał policjanta O., który przebywał na terenie szkoły z powodu zwiększonych środków bezpieczeństwa podjętych tego dnia. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, w ciągu trzydziestu minut przybyło dwóch dodatkowych policjantów, T. i M. Wypełnił ich nakaz okazania dokumentów tożsamości. W pewnym momencie, gdy policjanci sprawdzali jego tożsamość w bazie danych policji, postanowił odejść. Jednak gdy skarżący zobaczył, że podąża za nim policjant T., zmienił zdanie i wrócił. Wtedy funkcjonariusz T. chwycił go w bolesny chwyt za ramię i założył mu kajdanki, nie podając żadnego ważnego powodu; następnie skarżący został doprowadzony do radiowozu.
Zgodnie z informacją Rządu, pani B. poinformowała policjanta O., że skarżący rozdaje ulotki. Skarżący odmówił zapoznania funkcjonariusza O. z treścią ulotki lub opuszczenia terenu szkoły na jej prośbę. O godzinie 8:30 przybyła specjalna grupa policjantów. Poprosili skarżącego o okazanie dokumentów tożsamości i udanie się do radiowozu w celu sprawdzenia tożsamości. Skarżący próbował uciec; policja użyła siły i kajdanek, aby go zatrzymać. Następnie skarżący został doprowadzony na komisariat.
Na komisariacie dyżurny funkcjonariusz sporządził protokół aresztu administracyjnego skarżącego w celu doprowadzenia go przed sąd. Z protokołu wynikało, że skarżący został doprowadzony na komisariat o godzinie 9:55 i zwolniony o godzinie 12:20 dnia 1 września 2012 roku. Następnie dyżurny funkcjonariusz sporządził protokół o wykroczeniu administracyjnym, z którego wynikało, że skarżący użył wulgarnego języka na terenie Szkoły nr 118 i w obraźliwy sposób niepokoił przechodniów. Ponadto stawiał opór podczas aresztowania, odepchnął policjantów i próbował uciec. Skarżącemu postawiono zarzut drobnego chuligaństwa, czynu zagrożonego karą zgodnie z art. 20.1 § 2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (dalej: „KWA”) (patrz punkt 25 poniżej).
W aktach sprawy administracyjnej znajdował się raport policjanta M., w którym stwierdził, że 1 września 2012 roku o godzinie 8:50 on i funkcjonariusz T. aresztowali skarżącego na terenie Szkoły nr 118. Skarżący użył wulgarnego języka i zachowywał się nieodpowiednio; w szczególności niepokoił przechodniów. Nie reagował na ich wielokrotne prośby o uspokojenie się i zaprzestanie tego zachowania, odmówił okazania dokumentów tożsamości i próbował uciec. Funkcjonariusz M. odnotował również, że policja użyła siły fizycznej i kajdanek.
1 września 2012 roku sprawa administracyjna została przekazana do Sądu Pokoju Rejonu Woroszyłowskiego w Rostowie nad Donem. Po zwolnieniu z komisariatu 1 września 2012 roku skarżący udał się do Miejskiego Szpitala Ratunkowego w Rostowie nad Donem. O godzinie 16:25 został zbadany przez lekarza, który zdiagnozował u niego naderwanie prawego barku i siniaki na obu nadgarstkach. Po udzieleniu niezbędnego leczenia o godzinie 17:20 skarżący został wypisany ze szpitala. Skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim z powodu tych obrażeń od 1 do 24 września 2012 roku.
3 września 2012 roku skarżący złożył zawiadomienie o przestępstwie w Komitecie Śledczym w Rostowie nad Donem, zarzucając policji naruszenie jego praw do wolności, wolności wypowiedzi i wolności pokojowego zgromadzenia. Wydaje się, że regionalny oddział Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Rostowie przeprowadził wewnętrzne dochodzenie w tej sprawie. W rezultacie ustalono, że policjanci T. i M. działali zgodnie z prawem i wymogami wewnętrznymi oraz nie naruszyli praw skarżącego.
12 września 2012 roku Komisariat Policji nr 1 w Rostowie nad Donem poinformował skarżącego w liście, że postępowanie administracyjne przeciwko niemu zostało umorzone, ponieważ jego działania nie zawierały znamion czynu zabronionego. W listopadzie 2012 roku skarżący wniósł powództwo cywilne (zgodnie z art. 254 Kodeksu Postępowania Cywilnego), kwestionując następujące działania ze strony władz publicznych i urzędników: nakaz policji przerwania demonstracji i rozdawania ulotek, naruszający jego prawo do przekazywania informacji; użycie siły fizycznej i kajdanek; doprowadzenie go na komisariat; oraz jego ściganie na podstawie KWA.
Wyrokiem z 5 kwietnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Rostowie nad Donem (Rejon Woroszyłowski) oddalił jego roszczenia. Sąd uznał twierdzenie skarżącego, że zorganizował on demonstrację statyczną (пикетирование), która polegała na rozdawaniu ulotek. Uznał, że skarżący próbował uciec podczas sprawdzania tożsamości i został aresztowany, a użycie siły i kajdanek było zgodne z odpowiednimi przepisami. Ponadto sąd oddalił zarzut skarżącego, że postępowanie administracyjne przeciwko niemu zostało umorzone, z powodu braku wydania formalnej decyzji. Sąd powołał się również na zeznania przedstawiciela regionalnego oddziału Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w tej sprawie, który zeznał, że akta sprawy o wykroczenie administracyjne przeciwko skarżącemu zaginęły. Jednak policja odtwarzała akta w czasie procesu.
Na podstawie kilku zeznań Sąd Rejonowy wniosł następujące wnioski:
„W niniejszej sprawie policjanci zamierzali położyć kres naruszeniu porządku publicznego, polegającemu na [okazywaniu] braku szacunku dla społeczeństwa, połączonego z użyciem wulgarnego języka w miejscu publicznym [przez skarżącego], obraźliwym niepokojeniu obywateli i odmowie podporządkowania się rozkazowi funkcjonariusza publicznego... Policjanci... działali w ramach swoich uprawnień i nie naruszyli praw skarżącego. Nie utrudniali również w żaden sposób wykonywania żadnych z tych praw...”
Skarżący odwołał się od wyroku. Twierdził, że ustalenia sądu pierwszej instancji opierały się na zawisłym przeciwko niemu zarzucie i brzmieniu art. 20.1 KWA, a tym samym naruszyły jego prawo do domniemania niewinności. Ponadto, w ocenie skarżącego, sąd nie określił szczegółów faktów dotyczących jego „okazywania braku szacunku społeczeństwu”, treści i domniemanych ofiar wulgarnego języka, którego podobno użył, szczegółów jego „niepokojenia innych” i „rozkazu funkcjonariusza publicznego” oraz legalności takiego rozkazu.
17 czerwca 2013 roku Sąd Regionalny w Rostowie nad Donem oddalił apelację, popierając uzasadnienie wyroku pierwszej instancji. Sąd wskazał, że okoliczności dotyczące winy skarżącego w popełnieniu wykroczenia administracyjnego powinny być omówione w kontekście postępowania o wykroczenie administracyjne.


Skarżący urodził się w 1925 roku i w momencie wniesienia podania mieszkał w Dublinie. 20 grudnia 2012 r. X. (w wieku około 55 lat) wytoczyła powództwo przed Sądem Cywilnym (Wydział Rodzinny), wnosząc o uznanie skarżącego za jej biologicznego ojca i o nakazanie odnotowania tego faktu w akcie urodzenia. 11 lutego 2013 r. Dyrektor Rejestru Stanu Cywilnego (również pozwany w postępowaniu) zwrócił się do sądu z wnioskiem o zobowiązanie stron do poddania się testom genetycznym zgodnie z art. 100A Kodeksu Cywilnego oraz o przedłożenie przez skarżącego swoich danych osobowych, które byłyby niezbędne do wprowadzenia odpowiednich zmian w akcie urodzenia X., w przypadku gdyby sąd orzekł na korzyść X. 11 lutego 2013 r. skarżący złożył pisemne stanowisko w odpowiedzi, zaprzeczając, jakoby brał udział w poczęciu dziecka, i podniósł zarzut *exceptio plurium concubentium* (zarzut wielości kochanków), twierdząc, że matka X. miała różnych partnerów. 7 maja 2013 r. X. złożyła swoje pisemne oświadczenie złożone pod przysięgą (affidavit), a także oświadczenie swojej matki. W swoim affidavit X. twierdziła, że urodziła się w Londynie z związku swojej matki (Y.) ze skarżącym oraz że od najmłodszych lat mówiono jej, że skarżący jest jej ojcem. Po szesnastych urodzinach wysłała do niego list, który pozostał bez odpowiedzi. Twierdziła, że w 1978 r., dowiedziawszy się, że skarżący będzie na Malcie, pojechała spotkać go na lotnisku – tego dnia widziała, jak przylatuje z rodziną, i zauważyła podobieństwo między sobą a jedną z córek skarżącego. Wtedy do niego nie podchodziła, ale spotkali się pewien czas później u prawnika. Oświadczyła, że skarżący przywitał ją ciepło i że od tego czasu spotykali się wielokrotnie. Poznała również żonę skarżącego. Według X. skarżący powiedział jej, że nie poinformuje swoich dzieci o niej, aby nie przeszkadzać im w nauce, a ona się na to zgodziła. X. stwierdziła, że skarżący zaczął regularnie odwiedzać Maltę samotnie i gdy zaszła w ciążę, zaoferował jej jedno ze swoich nieruchomości do zamieszkania, dzięki czemu mieszkali tam razem podczas jego wizyt na wyspie. Przy narodzinach córki X. w 1979 r. skarżący został chrzestnym dziecka, co wynika z odpowiednich dokumentów. Twierdziła, że na sugestię skarżącego przeprowadziła się do Wielkiej Brytanii, ale wróciła szesnaście miesięcy później, ponieważ tęskniła za Maltą. Na tym etapie skarżący dał jej klucze do innej nieruchomości, w której mogła zamieszkać. Pozostawała z nim w bliskim kontakcie do 1985 roku. W 1998 roku została eksmitowana z nieruchomości, a następnie ich relacja uległa pogorszeniu. X. wyjaśniła, że w trakcie postępowania o eksmisję skarżący obiecał jej pewną sumę pieniędzy za opuszczenie lokalu w spokoju, ona zaakceptowała tę umowę, ale on nigdy nie zapłacił. Następnie skutecznie wytoczyła mu proces o odzyskanie wspomnianej kwoty (odpowiednie wyroki sądowe zostały również dołączone). Zgodnie z affidavit Y., Y. pozostawała w związku ze skarżącym, u którego pracowała, i zaszła w ciążę. Twierdziła, że skarżący chciał przerwać ciążę i przyprowadził do domu osobę, która miała jej dać zastrzyk. Później poroniła. Skarżący kupił jej miejsce do zamieszkania i spotykali się tam, ponieważ był żonaty. Y. twierdziła, że zawsze była mu wierna, ponieważ go bała się, biorąc pod uwagę, że był wpływowym mężczyzną zaangażowanym w działalność przestępczą. Y. stwierdziła, że później urodziła dziecko, które miała z nim (X.), a następnie ich relacja uległa pogorszeniu na tyle, że on chciał również, by ona prostytuowała się. W końcu zebrała odwagę, go opuściła i wróciła na Maltę z X. 13 maja 2013 r., powołując się na art. 100A Kodeksu Cywilnego (patrz: Odpowiednie prawo krajowe), X. zwróciła się do sądu z wnioskiem o zarządzenie przeprowadzenia testów genetycznych przez nią i skarżącego. Poza własnym affidavit i affidavit swojej matki oświadczyła, że nie ma dalszych dowodów do przedstawienia. 4 czerwca 2013 r. skarżący przesłuchiwał Y. Przesłuchanie miało być kontynuowane w późniejszym terminie. Nie jest jasne, czy do tego doszło. 22 maja 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw wobec testów, twierdząc, że takie zarządzenie naruszyłoby jego prawa człowieka. W szczególności argumentował, że art. 100A Kodeksu Cywilnego (który odsyłał do art. 70A tego samego kodeksu) narusza jego prawa wynikające z art. 8 Konwencji i zwrócił się do sądu o skierowanie sprawy do sądów konstytucyjnych. Dalsze kwestionował, dlaczego wniosek został złożony pięćdziesiąt trzy lata po narodzinach X., i zwrócił uwagę na swój podeszły wiek, argumentując, że jakakolwiek ingerencja mogłaby mieć dla niego negatywne skutki medyczne. Po wysłuchaniu stanowisk stron w tej sprawie, 23 października 2013 r. sąd skierował roszczenie skarżącego do sądów konstytucyjnych. W swoim stanowisku przed sądami konstytucyjnymi skarżący twierdził, że żaden z celów wymienionych w punkcie 2 art. 8 nie ma zastosowania w jego przypadku, a obowiązujące prawo nie pozwala na sprawiedliwą równowagę między rywalizującymi interesami. Narzucało ono również nadmierne obciążenie, ponieważ utrudniało mu możliwość zakwestionowania roszczenia. Co więcej, każdy był uprawniony do wniesienia takich postępowań bez choćby szczątku dowodów, a domniemany ojciec byłby zobowiązany do poddania się testowi, ze wszystkimi jego konsekwencjami, nawet jeśli byłby pewien, że nie jest ojcem. Twierdził, że pozytywny wynik testu zburzy jego życie i wywoła w nim chaos po tylu latach ciszy [miał 88 lat]. Zwrócił się do sądu o wyważenie prawa X. (jeśli w ogóle istnieje) do poznania tożsamości jej ojca i jego prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Wyrokiem z 30 października 2014 r. Sąd Cywilny (I Izba) działający w kompetencji konstytucyjnej uznał, że nie doszłoby do naruszenia art. 8, gdyby Sąd Cywilny (w swojej zwykłej kompetencji) zarządził skarżącemu poddanie się testowi genetycznemu, dla konkretnych celów tej sprawy. Sąd uznał, że uchwalenie kwestionowanych przepisów odzwierciedlało działanie Państwa zgodnie z jego pozytywnymi obowiązkami w zakresie prawa osoby do poznania swego pochodzenia w kontekście postępowania sądowego. Powołując się na sprawę Pascaud przeciwko Francji (nr 19535/08, § 64, 16 czerwca 2011 r.), sąd przypomniał, że „interes domniemanego ojca nie był sam w sobie wystarczającym argumentem, aby pozbawić skarżącą [osobę ubiegającą się o ustalenie ojcostwa] jej praw wynikających z art. 8”. Zdaniem sądu, nieproporcjonalność wystąpiłaby, gdyby osoba ubiegająca się o ustalenie ojcostwa działała niedbale, nie żądając testu, lub nie korzystając z dostępnego środka prawnego, lub gdyby zrzekła się takiego prawa, ale tak nie było w niniejszej sprawie. Odwołując się do orzecznictwa ETPC, sąd zauważył, że choć prawdą jest, że brak obowiązku testu niekoniecznie pociąga za sobą naruszenie, nie można powiedzieć, że jego obowiązkowy charakter narusza art. 8 z powodu nieproporcjonalności. Ponadto wiek X. był bez znaczenia dla jej dążenia do odkrycia biologicznego rodzica. Było to tym bardziej uzasadnione, że przez lata próbowała ustalić ojcostwo i że skarżący był częścią jej życia przez pewien okres. W tym świetle skarżący nie mógł twierdzić, że jego życie rodzinne znalazłoby się teraz w chaosie. Na koniec, odwołując się do sprawy Jäggi przeciwko Szwajcarii (nr 58757/00, ETPC 2006‑X), która dotyczyła tych samych okoliczności, z tą różnicą, że domniemany ojciec w tamtej sprawie był nieżyjący – sąd potwierdził, że w sprawach o ustalenie rodzicielstwa niezbędna jest szczególnie rygorystyczna analiza przy ważeniu rywalizujących interesów oraz że prawo osoby do ustalenia rodzicielstwa jest żywotnym interesem chronionym przez Konwencję. 10 listopada 2014 r. skarżący odwołał się. Argumentował w szczególności, że oceniając sprawę w kontekście pozytywnych obowiązków, sąd pierwszej instancji nie dokonał oceny proporcjonalności. Nie przeanalizował również legalności środka i celu legitymacyjnego – w związku z tym twierdził, że skoro wymóg zarządzenia testu był obowiązkowy (chyba że dotyczył małoletniego), pozbawiał sędziego wydającego takie zarządzenie jakiejkolwiek możliwości zważenia na grające interesy i decydowania zgodnie ze swoim uznaniem. Co więcej, kwestionowane prawo naruszało zasadę równości broni i było sprzeczne z zasadami postępowania (konkretnie art. 562 Kodeksu Cywilnego – patrz: Odpowiednie prawo krajowe). Wyrokiem z 26 czerwca 2015 r. Sąd Konstytucyjny oddalił apelację i potwierdził wyrok sądu pierwszej instancji. Sąd Konstytucyjny uznał, że jak wynikało z wyroku sądu pierwszej instancji, ten sąd zbadał proporcjonalność środka. Mimo że skupiał się głównie na aspektach prawnych sprawy, nie oznaczało to, że nie wziął pod uwagę faktów istotnych dla sprawy, a w rzeczywistości jego wnioski odnosiły się konkretnie do rozpatrywanej sprawy i nie miały charakteru ogólnego. Jak zauważył sąd pierwszej instancji, Sąd Konstytucyjny odniósł się do faktu, że X. od wielu lat pragnęła poznać prawdę o ważnym aspekcie swojej tożsamości osobistej; chciała również zmienić swój akt urodzenia, w którym widniał napis „ojciec nieznany” (co było, w jej opinii, błędne), aby uniknąć dalszej upokarzającej sytuacji za każdym razem, gdy musiała przedstawić taki dokument. Chciała również ustalić prawo do majątku skarżącego po jego śmierci, zgodnie z prawem. Tym samym jej nadrzędny interes w ustaleniu ojcostwa był jasny. Z drugiej strony, poza swoim podeszłym wiekiem, upokorzeniem związanym z poddaniem się testowi [wymaz z policzka] i chaosem, jaki wywołałoby potwierdzenie takiego ojcostwa, skarżący nie wskazał na żadne dalsze negatywne skutki. Sąd Konstytucyjny uznał prawo X. do ustalenia jej ojcostwa z powodów przez nią podanych, a mianowicie interesów moralnych i majątkowych. Z drugiej strony skarżący nie przedstawił wystarczająco ważnych powodów, aby uznać, że zastosowanie w jego przypadku art. 100A naruszyłoby jego prawa wynikające z art. 8. Podkreślając ustalenia w sprawie Pascaud (cytowanej powyżej), Sąd Konstytucyjny zaznaczył, że interes domniemanego ojca nie był sam w sobie wystarczającym argumentem, aby pozbawić skarżącą [osobę ubiegającą się o ustalenie ojcostwa] jej praw wynikających z art. 8. W rzeczywistości art. 8 ust. 2 wyraźnie zezwala na dozwoloną ingerencję w życie prywatne osoby w przypadku, gdy taka ingerencja jest „dla ochrony praw i wolności innych osób”. Tak było właśnie w niniejszej sprawie. Zatem zastosowanie odpowiedniego prawa do przypadku skarżącego byłoby uzasadnione, biorąc pod uwagę, że celem było właśnie ustalenie tożsamości X. i ochrona jej interesów majątkowych, o ile zostałoby ustalone, że jest córką skarżącego. W tym świetle i mając na uwadze stanowisko skarżącego, że art. 70A(2) Kodeksu Cywilnego wyklucza jakiekolwiek wykonywanie uznania przez sąd zarządzający test, Sąd Konstytucyjny uznał, że choć nie wykluczone, że mogą istnieć przypadki, w których konieczne zastosowanie (applikazzjoni tassativa) art. 70A(2) Kodeksu Cywilnego może skutkować naruszeniem art. 8, mianowicie tam, gdzie nie osiągnięto sprawiedliwej równowagi między grającymi interesami, w niniejszej sprawie tak nie było, biorąc pod uwagę faktyczne okoliczności niniejszej sprawy. Zdaniem Sądu Konstytucyjnego skarżący nie poniósłby żadnego upokorzenia w związku z koniecznością poddania się wymazowi z policzka, który nie jest działaniem inwazyjnym, a jakiekolwiek zawirowania, jakie mogłyby powstać w jego życiu prywatnym i rodzinnym, nie przeważały nad interesami X. Na koniec skarga na naruszenie zasady równości broni była bezzasadna, o tyle że test był dostępny dla obu stron, a także dlatego, że fakt, że dowód był dowodem rozstrzygającym na korzyść jednej ze stron, nie oznaczał, że powinien być odrzucony. Na mocy powyższego wyroku Sądu Konstytucyjnego, 18 października 2015 r. Sąd Cywilny (Wydział Rodzinny) zarządził kontynuację postępowania i poddanie się skarżącego testowi genetycznemu. Powołał biegłego do przeprowadzenia takiego badania i zwrócił się do niego o przedłożenie raportu do 28 stycznia 2016 r. 24 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego poinformował sąd, że mają zostać przeprowadzone konsultacje ze skarżącym w sprawie możliwości złożenia przez niego zeznań poprzez wideokonferencję, biorąc pod uwagę, że przebywa on za granicą. 6 października 2016 r. pełnomocnik poinformował sąd, że prawdopodobnie skarżący złoży affidavit zawierający jego własne zeznania. Jednakże takiego pisemnego zeznania nie złożono. Skarżący poddał się testowi i zgodnie z raportem biegłego sporządzonym 21 lutego 2017 r. (przedłożonym do ETPC) prawdopodobieństwo ojcostwa, a mianowicie tego, że skarżący jest ojcem X., wynosiło 99,9998%. Z protokołu rozprawy z 6 kwietnia 2017 r. wynika, że biegły nie mógł wziąć udziału w tej rozprawie, dlatego sąd upoważnił ją do złożenia raportu i potwierdzenia go pod przysięgą w sekretariacie sądu; sąd zwrócił się również o dane osobowe skarżącego. Sprawa została odroczona do ogłoszenia wyroku. Tego samego dnia skarżący złożył notatkę zawierającą jego dane osobowe. 21 czerwca 2017 r. Sąd Cywilny (Wydział Rodzinny) orzekł, że X. jest biologicznym dzieckiem skarżącego i nakazał Dyrektorowi Rejestru Stanu Cywilnego wprowadzenie niezbędnych zmian w akcie urodzenia X. w celu uwzględnienia danych skarżącego. Wyrok sądu odnosił się do zeznań pod przysięgą X. i Y. oraz do raportu DNA, a także do faktu, że skarżący nie złożył stanowiska, ograniczając się do przedłożenia swoich danych osobowych. Sąd zauważył, że zeznania X. i Y. nie zostały obalone, ponieważ skarżący nie złożył własnych zeznań, a początkowy sprzeciw skarżącego został contradicted przez wynik testu DNA, który potwierdził zeznania świadków, w szczególności Y.


Skarżąca urodziła się w 1937 roku i mieszka w Ceira (Portugalia). Okoliczności sprawy, ustalone przez sądy krajowe i przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Syn skarżącej, A.J., urodził się 29 maja 1964 roku. A.J. cierpiał na kilka chorób psychicznych, a przez lata brano pod uwagę szereg możliwych rozpoznań, takich jak schizofrenia i ciężka depresja. Miał również patologiczne uzależnienie od alkoholu i leków na receptę (medicamentos) oraz bywał czasem agresywny wobec matki i siostry. Zgodnie z opinią biegłego lekarskiego sporządzoną po jego śmierci i podczas postępowania krajowego (patrz paragraf 53 poniżej), A.J. mógł również cierpieć na zaburzenie osobowości typu borderline. A.J. był hospitalizowany w Szpitalu Psychiatrycznym Sobral Cid (Hospital Psiquiátrico Sobral Cid, dalej „HSC”) w Coimbrze osiem razy na zasadach dobrowolnych w okresach od: 4. 10 do 18 stycznia 1993 r., po tym jak został doprowadzony do HSC przez policję, wezwaną do jego domu po sprzeczkach rodzinnych. Został zwolniony na jego własne żądanie po wypełnieniu formularza zwolnienia; 6. 1 do 3 września 1999 r., gdy został pilnie przyjęty do szpitala 1 września (rozpoznano przewlekły alkoholizm) i podpisał własne zwolnienie 3 września 1999 r. wbrew zaleceniom lekarskim; 7. 12 grudnia 1999 r. do 14 stycznia 2000 r., gdy został hospitalizowany po epizodzie majaczeniowym i skierowany do HSC przez izbę przyjęć. Na początku pobytu zabraniano mu opuszczania budynku pawilonu, w którym był izolowany; Dokumentacja medyczna wykazuje, że stopień jego zależności od pomocy medycznej (grau de dependência) wahał się podczas tych pobytów między pacjentem wymagającym częściowej pomocy a pacjentem wymagającym intensywnej lub pełnej pomocy. W innych momentach stopień zależności nie był odnotowany, co miało miejsce w przypadku jego ostatniego pobytu w 2000 roku. Między niektórymi z tych pobytów widywał się z lekarzem w HSC w ramach ambulatorium, ale nieregularnie. Zgodnie z informacjami Rządu, te pobyty następowały po nagłych wypadkach lub napadach picia alkoholu, a tylko ostatni pobyt nastąpił po próbie samobójczej. W trakcie niektórych okresów spędzonych w szpitalu A.J. był zezwalany na spędzanie weekendów w domu – trzy weekendy w okresie od 12 grudnia 1999 r. do 14 stycznia 2000 r. oraz dwa weekendy w okresie od 2 do 27 kwietnia 2000 r. W marcu 2000 r. A.J. pojechał do Lizbony, aby spróbować odnowić prawo jazdy na pojazdy ciężkie. Nie udało mu się jednak. 1 kwietnia 2000 r. usiłował popełnić samobójstwo, zażywając nadmierną dawkę leków na receptę. Został przewieziony na izbę przyjęć Szpitala Uniwersyteckiego w Coimbrze. 2 kwietnia 2000 r. A.J. został dobrowolnie przyjęty do HSC z izby przyjęć (był to ostatni z jego pobytów w HSC, patrz paragraf 12 powyżej). Był leczony przez dr A.A., która była jego lekarzem psychiatrą od grudnia 1999 roku. Zgodnie z dokumentacją kliniczną z 2 kwietnia 2000 r. i zeznaniem dr A.A., próba samobójcza mogła być wynikiem nieudanej odnowy prawa jazdy. Jej zdaniem popadł w depresję i uważał, że jego życie nie ma już żadnej wartości, czuł się wykluczony i bezsilny w osiąganiu jakichkolwiek celów w życiu. Przez pierwszy tydzień pobytu w HSC został objęty reżimem ograniczającym, mimo że był pacjentem dobrowolnym (patrz paragraf 54 poniżej). Był izolowany – w piżamie – w pawilonie 8, gdzie znajdowała się Ogólna Klinika Psychiatryczna dla Mężczyzn (Hospitalizacja przypadków ostrych) i nie wolno mu było opuszczać pawilonu. Dokumentacja kliniczna wykazuje jednak, że 3 kwietnia 2000 r. opuścił pawilon po obiedzie i poszedł do domu. Został sprowadzony z powrotem do HSC przez szwagra około godziny 13:30. W drugim i trzecim tygodniu tego pobytu w HSC, w związku z poprawą stanu A.J., reżim ograniczający został zniesiony i pozwolono mu poruszać się poza pawilonem i na terenie HSC. Ten reżim pozostał niezmieniony aż do jego śmierci 27 kwietnia 2000 r. (patrz paragraf 28 poniżej). W tym okresie pozwolono mu spędzić dwa weekendy w domu. Podczas drugiego weekendu A.J. został pozwolony wyjść do domu, aby spędzić Wielkanoc ze skarżącą i innymi członkami rodziny. Opuścił HSC o godzinie 10:00 w piątek 21 kwietnia 2000 r. po śniadaniu i miał wrócić w środę 26 kwietnia 2000 r. po śniadaniu. Dr A.A. była na urlopie w tym okresie (wyjechała 19 kwietnia 2000 r.) i została zastąpiona przez dr E.R. Dr E.R. widział A.J. dwukrotnie przed tym, jak ten spędził weekend wielkanocny w domu. Około godziny 22:30 we wtorek 25 kwietnia 2000 r. skarżąca zabrała A.J. na izbę przyjęć Szpitala Uniwersyteckiego w Coimbrze, ponieważ wypił dużą ilość alkoholu. Karta obserwacji wypełniona przez izbę przyjęć około północy 25 kwietnia 2000 r. brzmiała następująco:
„pacjent hospitalizowany w HSC, leczony przez lekarza A.A.; spędził weekend na zewnątrz i musiał zachować się nieodpowiedzialnie, ponieważ upił się. Historia osłabienia psychicznego, epizodów depresyjnych i nawracających prób samobójczych, te cechy nie były obserwowane podczas weekendu. Odesłany z powrotem do HSC, gdzie jest hospitalizowany.”
Zalecono mu leki na wypadek nagłego pogorszenia i wynika z jego dokumentacji medycznej, że otrzymał leki doraźne około godziny 2:00 nad ranem 26 kwietnia 2000 r. w HSC. Dokumentacja kliniczna z godziny 8:00 do 16:00 26 kwietnia 2000 r. wskazuje, że A.J. leżał w łóżku i wstawał tylko, aby zjeść. Otrzymywał telefony i wizytę siostry. Brak dokumentacji klinicznej z zmiany od godziny 16:00 do północy oraz ze zmiany od północy do godziny 8:00 następnego dnia. Sądy krajowe uznały, że syn skarżącej był leczony farmakologicznie przez cały dzień, podczas gdy skarżąca kwestionowała ten fakt ze względu na brak jakiejkolwiek dokumentacji klinicznej. Dokumentacja kliniczna wznawia się 27 kwietnia 2000 r. o godzinie 8:00. Pielęgniarka odnotowała, że między godziną 8:00 a 16:00 zachowanie A.J. było spokojne i chodził na zewnątrz pawilonu 8. Zgodnie z ustnym zeznaniem jednej z pielęgniarek i dokumentacją kliniczną, jadł dobrze, w tym podwieczorek około godziny 16:45. Dokumentacja kliniczna nie wspomina, że A.J. został zobaczony przez lekarza dyżurnego po powrocie do HSC. Dr E.R. oświadczył w swoim zeznaniu ustnym, że założył, że A.J. jest w dobrym stanie, ponieważ pielęgniarki nie zgłaszały potrzeby oceny (patrz paragraf 35 poniżej). Około godziny 16:00 skarżąca zadzwoniła do szpitala. Poinformowano ją, aby zadzwoniła później, w czasie podwieczorku, ponieważ jej syn nie był w tym czasie w budynku. Zapewniono ją, że kilka minut wcześniej stał w drzwiach i wyglądał dobrze. Około godziny 19:00 zauważono, że A.J. nie pojawił się na kolacji. Poinformowano o tym koordynatorkę pielęgniarek. Personel szpitala zaczął wtedy przeszukiwać obszary, gdzie pacjentom wolno było swobodnie chodzić, takie jak kawiarnia i park. W pewnym momencie między godziną 19:00 a 20:00 koordynatorka pielęgniarek zgłosiła zniknięcie dr. M.J.P., który pełnił dyżur tego dnia (ale nie był w tym czasie w HSC) i skontaktowała się z Gwardią Narodową Republiki. Około godziny 20:00 koordynatorka pielęgniarek rozmawiała telefonicznie ze skarżącą i poinformowała ją, że A.J. nie pojawił się na kolacji. Nie jest wiadomo, o której dokładnie godzinie A.J. opuścił pawilon i teren szpitala po zjedzeniu podwieczorku i następnie poszedł ścieżką w kierunku domu skarżącej. O godzinie 17:37, ubrany w piżamę, A.J. rzucił się pod pociąg jadący między Lousã a Coimbrą. 17 marca 2003 r. skarżąca wnieśliła powództwo cywilne do Sądu Administracyjnego Okręgu Coimbra (Tribunal Administrativo do Círculo de Coimbra) przeciwko HSC na podstawie Ustawy o odpowiedzialności państwa (Dekret legislacyjny nr 48051 z 21 listopada 1967 r.), dochodząc zadośćuczynienia za szkody majątkowe i niemajątkowe w wysokości 100 403 euro (EUR). Skarżąca twierdziła, że jej syn był leczony w HSC z powodu zaburzeń psychicznych wielokrotnie. Został przyjęty do szpitala jako pacjent dobrowolny 2 kwietnia 2000 r., ponieważ usiłował popełnić samobójstwo. Zarzuciła, że popełnił kolejną próbę w weekend wielkanocny, gdy był z nią w domu. Fakt, że jej syn był w stanie opuścić teren szpitala 27 kwietnia 2000 r., skłonił skarżącą do wniosku, że personel szpitala działał z niedbalstwem przy wykonywaniu swoich obowiązków. Ze względu na próby samobójcze i stan psychiczny jej syn powinien być pod nadzorem medycznym, a personel szpitala powinien był powstrzymać go przed opuszczeniem terenu szpitala. Utrzymywała, że samobójstwo jej syna zostało spowodowane słabą organizacją usług szpitalnych. Słaba organizacja przejawiała się w trzech aspektach: a) brak ogrodzenia wokół granic szpitala, co pozwalało pacjentom hospitalizowanym łatwo opuszczać szpital bez żadnego nadzoru, b) brak mechanizmu sprawdzania obecności pacjentów hospitalizowanych, który pozwoliłby personelowi szpitala natychmiast zauważyć nieobecność, oraz c) brak procedury awaryjnej zdolnej do wykrycia nieobecności pacjenta, co pozwoliłoby personelowi szpitala podjąć skuteczne środki wymagane do zapewnienia bezpiecznego powrotu pacjenta bez narażania życia innych lub jego własnego życia. Skarżąca powołała się na specyficzne tero prowadzące do hospitalizacji A.J. od początku kwietnia, a także na szczegóły z jego dokumentacji klinicznej, w szczególności na jego powtarzające się nadmierne spożywanie alkoholu, chorobę psychiczną i wcześniejszą próbę samobójczą. Utrzymywała, że ze względu na wszystkie te okoliczności środki nadzoru powinny zostać zaostrzone w celu zapobieżenia jego wyjściu. 29 października 2003 r. sąd wydał postanowienie wstępne (despacho saneador) określające fakty uznane za ustalone i te, które pozostały do ustalenia. 5 lipca 2005 r. sąd zarządził sporządzenie opinii biegłego dotyczącej stanu klinicznego A.J. i wymaganych środków nadzoru wynikających z tego stanu. 27 września 2006 r. psychiatra powołany przez Izbę Lekarską (Ordem dos Médicos) złożył raport, który był oparty na analizie fotokopii z dokumentacji klinicznej HSC. Istotne fragmenty raportu brzmiały następująco:
„...
Chociaż uzależnienie od alkoholu było dominującym rozpoznaniem, brano pod uwagę kilka innych diagnoz. W szczególności osobowość zależna (personalidade dependente); napady majaczeniowe (surto delirante); schizofrenia; psychoza maniakalno-depresyjna (psicose maníaco-depressiva)...
Historia kliniczna A.J. pozwala nam uznać go za chorego z nawracającymi nawrotami nadmiernego spożycia alkoholu ... ale także innego rodzaju objawami...
Był jednostką „bardzo gwałtowną i agresywną, gdy był pijany, a nawet w tych momentach, gdy nie pił, był konfliktowym młodym człowiekiem, łatwo drażliwym”...
...
W jego dokumentacji klinicznej nie ma szczegółowego odniesienia do jego stanu psychopatologicznego 26 kwietnia 2000 r. (po epizodzie ostrego zatrucia alkoholowego, który doprowadził go do usług ratunkowych 25 kwietnia 2000 r.), 27 czy 28? kwietnia 2000 r. ...
...
Syn [powódki] cierpiał na zaburzenia powodujące zachowania depresyjne ze znaczną skłonnością do samobójstwa.
Biorąc pod uwagę dokumentację kliniczną, jego stan kliniczny mógł doprowadzić do kolejnej próby popełnienia samobójstwa, co okazało się śmiertelne.
Ponadto należy podkreślić polimorfizm stanu psychiatrycznego pacjenta. Stan psychopatologiczny taki jak u pacjenta ma złą prognozę i samobójstwo jest często poprzedzone próbą (lub próbami) popełnienia samobójstwa. ... Rzeczywiście, należy wyjaśnić, że ... mógł cierpieć na zaburzenie osobowości typu borderline [perturbação de personalidade borderline]...
...
Jest odniesienie do mnogości diagnoz, z których wszystkie mogą zwiększać ryzyko samobójstwa pacjenta (a także zachowań samobójczych).
...
Historia kliniczna i ramy psychopatologiczne [quadro psicopatológico], z już wspomnianych powodów, przewidywałyby przyszłe zachowania samobójcze; zatem wystąpienie samobójstwa nie jest zaskakujące.
W zakresie prewencji środki powstrzymywania i nadzoru muszą bez wątpienia zostać przyjęte. Ale z pacjentem takim jak ten, środki te są trudne do przyjęcia (zobacz na przykład jego prośby o wypis, mimo opinii lekarza, co jest uzasadnione) i nigdy nie są wystarczające ze względu na wysoki potencjał samobójczy.
...
Możemy założyć lub stwierdzić zwiększony potencjał samobójczy jednostki, gdy cierpi na ramy psychopatologiczne takie jak schizofrenia, ciężka depresja, przewlekły alkoholizm; wszystkie te patologie są wymienione w dokumentacji klinicznej pacjenta. Ten potencjał jest również zwiększony, jeśli pacjent cierpi na zaburzenie osobowości typu borderline, jak wspomnieliśmy; choroba, której nie można wykluczyć w przypadku tego pacjenta. Zapadalność na samobójstwo jest znacząca wśród pacjentów cierpiących na te patologie. Dlatego to, co się stało, nie jest niezwykłe.
Fakt, że pacjent był leczony lekami przeciwdepresyjnymi przez ponad dwa tygodnie, chodził po szpitalu bez narażania swojego życia i fakt, że w dokumentacji medycznej nie ma nic o myślach samobójczych, nie oznacza, że prawdopodobieństwo tego zdarzenia (samobójstwa) było znikome. Było to jednak trudne do uniknięcia.
[Całkowicie skuteczna] Prewencja samobójstwa u tych pacjentów jest niemożliwym zadaniem.
U pacjenta, który chodzi po szpitalu i którego objawy nie sugerują nieuchronnego samobójstwa, gdzie to prawdopodobieństwo (samobójstwa) jest wyższe, ale nie jest tak zwiększone w tym momencie (biorąc pod uwagę tło i cechy pacjenta), prewencja jest o wiele trudniejsza.” Pierwsza rozprawa odbyła się 8 października 2008 r. Skarżąca i psychiatra, który sporządził powyższą opinię lekarską, złożyli zeznania na rozprawie. Na pięciu rozprawach (a mianowicie 8 i 9 października 2008 r., 14 stycznia 2009 r. oraz 9 i 13 lutego 2009 r.) sąd wysłuchał zeznań różnych świadków, w tym: córki skarżącej (siostry A.J.); pielęgniarek, lekarzy i pomocy medycznych, którzy pracowali dla HSC lub nadal tam pracowali, z których niektórzy rozpoczęli swoją zmianę 27 kwietnia 2000 r. o godzinie 16:00; pracownika socjalnego zatrudnionego przez HSC od 1995 r., który miał kontakt z A.J.; oraz maszynisty. Dr A.A., która była psychiatrą A.J. w HSC, złożyła zeznania, że jego leczenie polegało na przyjmowaniu przepisanych leków, zapewnieniu, aby otrzymywał leczenie dobrowolnie, i nawiązaniu relacji zaufania z nim w celu otrzymywania terapii. Potwierdziła, że pacjentom dobrowolnym można ograniczyć swobodę poruszania się, jeśli uznano to za konieczne. W tych okolicznościach pacjentom zabraniano opuszczania pawilonu i mieli pozostać w piżamach. Dr E.R. (który zastępował dr A.A. w odpowiednim czasie) potwierdził, że 27 kwietnia 2000 r. nie było wzmianki na tablicy informacyjnej w pawilonie 8 o żadnych środkach ograniczających wobec A.J. Innymi słowy, mógł swobodnie opuścić pawilon, chociaż aby opuścić teren HSC, potrzebowałby zgody lekarskiej. Dr M.J.P., który był lekarzem dyżurnym izby przyjęć 27 kwietnia 2000 r., wyjaśnił, że gdyby pielęgniarki w pawilonie zauważyły problem z zachowaniem A.J. w tym dniu, zadzwoniłyby do niego, czego nie zrobiły. Sąd przeanalizował również kilka dokumentów załączonych do dokumentacji klinicznej A.J. z HSC. 9 marca 2009 r. sąd przeprowadził wizję lokalną (patrz paragraf 48 poniżej). 7 stycznia 2010 r. sąd przeprowadził rozprawę, na której podjął decyzję w sprawie faktów. Sąd uznał, między innymi, że nie powinien wyraźnie definiować patologii A.J. Co do epizodu z 25 kwietnia 2000 r., sąd zdecydował traktować go po prostu jako nadużycie alkoholu, biorąc pod uwagę jego podstawowy przewlekły alkoholizm i fakt, że picie miało miejsce po południu i głównie w kawiarni. 25 kwietnia 2011 r. Sąd Administracyjny w Coimbrze wydał wyrok, w którym oddalił powództwo skarżącej. W odniesieniu do argumentu skarżącej, że szpital powinien był postawić płoty lub inne bariery wokół terenu szpitala, sąd wskazał, że obecne podejście w leczeniu chorych psychicznie polega na promowaniu interakcji społecznych. Istnienie ogrodzenia prowadziłoby do stygmatyzacji i izolacji pacjentów szpitalnych z zaburzeniami psychicznymi. W tym zakresie stwierdził, że brak płotów ochronnych lub murów był:
„zgodny z nowoczesnymi teoriami nauk psychiatrycznych, zgodnie z którymi leczenie pacjentów cierpiących na zaburzenia psychiczne musi odbywać się w atmosferze zaufania i swobody ruchu, w warunkach fizycznych promujących wolność i autonomię ruchów, które sprzyjają interakcji i wspólnemu życiu między pacjentami a personelem w celu zachęcenia do [ponownego] integracji pacjenta; nadzór tych pacjentów musi być prowadzony w dyskretny sposób”. Co do skargi skarżącej dotyczącej braku mechanizmu zdolnego do sprawdzania obecności pacjentów, sąd stwierdził, że HSC posiadał procedurę nadzoru polegającą na weryfikowaniu obecności pacjentów o porach posiłków i podawania leków; było to zgodne z najnowszą nauką psychiatryczną i respektowało prawo pacjentów do prywatności i godności. Ponadto sąd stwierdził, że pacjenci, wobec których przyjęto konkretny reżim ograniczający hospitalizacji, otrzymywali więcej uwagi ze strony zespołu pielęgniarskiego i asystentów medycznych, którzy weryfikowali ich obecność wewnątrz budynku, w którym byli hospitalizowani, lub w obszarach wokół wejścia do budynku, w zależności od przypadku. W odniesieniu do argumentu skarżącej, że nie istniała procedura awaryjna, Sąd Administracyjny w Coimbrze zauważył, że polegała ona na powiadamianiu policji i rodziny pacjenta w przypadku nieobecności. Uznał tę procedurę za odpowiednią. W odniesieniu do skargi skarżącej, że jej syn popełnił samobójstwo w wyniku braku stałego nadzoru, sąd stwierdził, że jego samobójstwo nie było przewidywalne. Prawdą było, że jej syn cierpiał na chorobę psychiczną, która nigdy nie została prawidłowo zdiagnozowana, albo dlatego, że objawy były złożone, albo dlatego, że był uzależniony od alkoholu i leków na receptę. W tym zakresie sąd wskazał, że przez lata syn skarżącej otrzymywał diagnozy schizofrenii i ciężkiej depresji. Jednak dopiero po jego śmierci i w wyniku opinii biegłego zlecanej od Izby Lekarskiej podczas postępowania (patrz paragraf 33 powyżej) postawiono prawdopodobną diagnozę zaburzenia osobowości typu borderline. Sąd ustalił, że A.J. był ostatnio przyjęty do szpitala po próbie samobójczej. Uważał jednak, że mimo możliwości, że pacjenci zdiagnozowani z chorobami psychicznymi, takimi jak syn skarżącej, mogą popełnić samobójstwo, w ostatnich dniach przed śmiercią nie wykazywał żadnego zachowania ani nastroju, które mogłoby skłonić personel szpitala do przypuszczenia, że 27 kwietnia 2000 r. będzie inny niż w poprzednich dniach.
Zdaniem Sądu Administracyjnego w Coimbrze fakt, że został przyjęty na izbę przyjęć Szpitala Uniwersyteckiego w Coimbrze, ponieważ spożył dużą ilość alkoholu, nie był wynikiem próby samobójczej, lecz lekkomyślnego zachowania. Sąd Administracyjny w Coimbrze stwierdził, że po powrocie do HSC był pod nadzorem medycznym przez cały dzień, leczony i towarzyszył mu personel medyczny, a jego zdrowie poprawiło się. Sąd doszedł więc do wniosku, że nie było okoliczności, które pozwoliłyby przewidzieć tragiczny wynik, który miał miejsce. Nie było możliwe stwierdzenie, że jego samobójstwo było przewidywalne, ani nie było nic w aktach sprawy, co mogłoby uzasadnić przyjęcie procedury przymusowego leczenia w dniach poprzedzających tragedię, ponieważ nie było przewidywalne, że popełni samobójstwo. Zdaniem sądu zachowanie A.J. było „całkowicie nieoczekiwane i nieprzewidywalne”, biorąc pod uwagę konkretne okoliczności sprawy. 12 maja 2011 r. skarżąca odwołała się do Najwyższego Sądu Administracyjnego, twierdząc, że sąd pierwszej instancji błędnie ocenił dowody, że jego ustalenia faktyczne były nieprawidłowe i że błędnie zinterpretował prawo. 26 września 2012 r. Zastępca Prokuratora Generalnego przy Najwyższym Sądzie Administracyjnym został poproszony o wydanie opinii w sprawie odwołania. Zalecił uchylenie wyroku pierwszej instancji. Opinia skupiała się na niedopatrzeniu w utworzeniu ram nadzoru konkretnie dostosowanych do problemów ze zdrowiem psychicznym A.J. i ryzyka samobójstwa, a także na domniemanym niedopatrzeniu HSC w wywiązaniu się z obowiązku zapobiegania samobójstwu. Stwierdzono, że:
„....
w odniesieniu do pacjentów ze skłonnością do samobójstwa tylko przepisanie i zastosowanie zwiększonego nadzoru (vigilância acrescida) mogłoby zostać uznane za odpowiednie.
W raporcie medycznym A.J. są odniesienia do prób samobójczych; ostatnia miała miejsce 1 kwietnia 2000 r., kilka dni przed 26 kwietnia 2000 r., gdy wrócił do HSC po leczeniu w [Szpitalu Uniwersyteckim w Coimbrze] z powodu spożycia dużej ilości alkoholu; możliwość próby samobójczej była zatem „prawdopodobnym ryzykiem” lub, wśród możliwych ryzyk, takim, które można było przewidzieć, o ile można się było go spodziewać po roztropnym oceniającym (avaliador prudente).
Dlatego naszym zdaniem zaskarżony wyrok pomylił się, uznając w celu oceny wymaganego od pozwanego poziomu nadzoru, że samobójstwo A.J. było całkowicie nieoczekiwanym i nieprzewidywalnym faktem i stwierdzając, że nie było podstaw do zwiększenia nadzoru w konkretnym przypadku.
[HSC] nigdy nie przepisał ani nie wprowadził reżimu w celu wzmocnienia nadzoru nad A.J. – reżimu, który mógłby być odpowiedni, aby zapobiec jakimkolwiek możliwym wyjściom ze szpitala, ...
Ten zwiększony nadzór, który ma na celu ochronę pacjenta, jest częścią obowiązku terapeutycznego szpitala i nie koliduje z reżimem otwartych drzwi jako metodą leczenia stosowaną do pacjentów w okolicznościach, w których jest uważana za odpowiednią.” Co do faktów, na które powoływała się skarżąca dotyczących kilku pacjentów HSC, którzy opuścili szpital bez zezwolenia i wynikłych z tego tragicznych konsekwencji, opinia zauważyła, że te elementy nie powinny być brane pod uwagę.
Zgodnie z opinią:
„stopień nadzoru, który należy ustanowić, musi wziąć pod uwagę „wszystkie prawdopodobne ryzyka” i wszystkie te, „które mogą mieścić się w oczekiwaniach roztropnego oceniającego”. Raport medyczny A.J., sam w sobie, już zawierał odniesienia do prób samobójczych, z których jedna miała miejsce dwadzieścia pięć dni wcześniej. Tak więc możliwe było przewidzenie ich powtórzenia.
Można więc stwierdzić, że pozwany nie ustanowił ani nie wprowadził żadnego środka nadzoru, który mógłby zostać uznany za odpowiedni do statusu szpitala psychiatrycznego i cech A.J. jako pacjenta – mógł i powinien to zrobić.” 29 maja 2014 r. Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił odwołanie skarżącej stosunkiem głosów dwa do jednego, utrzymując w mocy ustalenia prawne i faktyczne Sądu Administracyjnego w Coimbrze. Najwyższy Sąd Administracyjny stwierdził, że fakty, na które powoływała się skarżąca przed sądem niższej instancji dotyczące podobnych przypadków pacjentów, którzy opuścili HSC bez zezwolenia, były nieistotne dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Sąd odrzucił argument skarżącej, że A.J. wykazywał zachowania depresyjne ze „silną” skłonnością do samobójstwa, którego próbował w różnych momentach. Utrzymał ustalenie sądu niższej instancji, które ustaliło tylko jedną próbę samobójczą 1 kwietnia 2000 r. Najwyższy Sąd Administracyjny uznał, że praktyka liczenia pacjentów o porach posiłków i podawania leków była wystarczająca i pozwoliła personelowi szpitala zweryfikować obecność A.J. podczas lunchu i podwieczorku 27 kwietnia 2000 r. Odrzucił argument skarżącej, że liczenie pacjentów, gdy otrzymywali swoje tacki z posiłkami, było „głęboko amatorskie”. Co do przewidywalności samobójstwa, Najwyższy Sąd Administracyjny stwierdził, że HSC nie naruszył żadnego obowiązku opieki, ponieważ nie było żadnej wskazówki, która mogłaby skłonić personel szpitala do przypuszczenia, że syn skarżącej spróbuje popełnić samobójstwo w tym dniu, mianowicie opuszczając teren szpitala. Najwyższy Sąd Administracyjny wziął pod uwagę, że w trakcie poprzednich okresów hospitalizacji syn skarżącej również opuszczał teren szpitala i że nie ustalono związku między tym zachowaniem a konkretnym ryzykiem samobójstwa, o ile były one w stanie ustalić istnienie tylko jednej próby samobójczej, mianowicie 1 kwietnia 2000 r. W zdaniu odrębnym jeden z sędziów stwierdził, że szpital powinien był w jakiś sposób zabezpieczyć teren, aby wypełnić swoje obowiązki opieki i nadzoru. Nie robiąc tego, pozwolił pacjentom łatwo opuszczać szpital bez wypisu, tym samym naruszając te obowiązki. To zaniedbanie było przyczyną „ucieczki” i samobójstwa syna skarżącej. HSC jest szpitalem psychiatrycznym zlokalizowanym na przedmieściach Coimbry na działce o powierzchni siedemnastu hektarów. Jest częścią Szpitala Uniwersyteckiego w Coimbrze i jest prowadzony przez państwo. Zgodnie z wizją lokalną przeprowadzoną przez Sąd Administracyjny w Coimbrze 9 marca 2009 r. w toku postępowania przeciwko szpitalowi, HSC miał osiemnaście budynków (jeden dla każdego oddziału szpitalnego). Na podstawie informacji przed Trybunałem wynika, że w tych różnych budynkach hospitalizowano różne typy pacjentów w zależności od ich płci oraz rodzaju i stopnia choroby. Teren HSC nie był otoczony płotami ochronnymi lub murami żadnego innego rodzaju. Budynki były otoczone zielonymi obszarami z drzewami i inną roślinnością, a do różnych budynków można było dotrzeć drogami i ścieżkami, które były również otoczone drzewami i inną roślinnością. Główne wejście do HSC miało szlaban i stróża. Jeden z możliwych wyjść z terenu szpitala prowadził do skrótu w kierunku peronu stacji kolejowej. Ten skrót był dostępny przez drogę za budynkiem nr 9. Peron stacji był około piętnasto do dwudziestominutowym spacerem od części terenu HSC. Zgodnie z wytycznymi przygotowanymi przez HSC, posiłki były spożywane w stołówce szpitalnej, a pacjenci musieli tam pozostać do końca posiłku. Istniał Przewodnik Użytkownika przeznaczony dla pacjentów, który określał zasady regulujące ich hospitalizację. Pacjentom nie wolno było opuszczać pawilonu bez wcześniejszego poinformowania odpowiedniej pielęgniarki. Pacjentom zabraniano również opuszczania terenu HSC bez zezwolenia specjalisty. Jeśli pacjent chciał opuścić szpital przed udzieleniem zezwolenia, należało podpisać formularz wypisu. Podczas pobytu A.J. w kwietniu 2000 r. obowiązywał następujący harmonogram:
i. Pobudka: między 7:00 a 8:00 rano;
ii. Czas snu: elastyczny, od 22:00 pacjent musi zachować ciszę i zgaszone światło;
iii. Posiłki: Istniał mechanizm, uznany przez sądy krajowe, sprawdzania obecności pacjenta poprzez liczenie pacjentów przy każdym posiłku (pięć razy dziennie) i czasie podawania leków. Oprócz tego obecność pacjenta była sprawdzana przed snem. Pacjenci pod reżimem ograniczającej hospitalizacji byli ściślej monitorowani przez zespół pielęgniarski. Procedura awaryjna była uruchamiana, gdy zauważono nieobecność pacjenta. Procedura ta polegała na powiadamianiu policji, lekarza dyżurnego i najbliższych krewnych pacjenta. Podczas hospitalizacji pacjenta towarzyszył zespół terapeutyczny złożony z lekarza, pielęgniarki, pracownika socjalnego i pomocy medycznej. Wyróżniano hospitalizację dobrowolną i przymusową (patrz paragraf 58 poniżej). W przypadku hospitalizacji dobrowolnej pacjent mógł w każdej chwili przerwać leczenie. Jednak, zgodnie z zeznaniami lekarzy w postępowaniu krajowym i uwagami Rządu, istniały dwa typy reżimu dla pacjentów dobrowolnych: reżim ograniczający, zgodnie z którym pacjentom nie wolno było opuszczać pawilonu, i reżim ogólny, pozwalający pacjentom opuszczać budynek po poinformowaniu dyżurnej pielęgniarki, chociaż nadal nie wolno im było opuszczać terenu HSC bez zezwolenia. Pacjenci pod reżimem ograniczającym byli zazwyczaj ubrani w piżamy i szlafroki, podczas gdy pacjenci pod reżimem ogólnym wydawali się mieć swobodny wybór co do tego, co nosili. Wydaje się, że pacjenci byli często utrzymywani w reżimie ograniczającym na początku pobytu w szpitalu, nawet jeśli byli przyjmowani na zasadach dobrowolnych. Istniał pokój izolacyjny dla pacjentów bardzo pobudzonych i agresywnych i ten pokój mógł być również używany dla pacjentów dobrowolnych. Skarżąca przedłożyła Trybunałowi artykuły prasowe odnoszące się do pacjentów, którzy najwyraźniej zdołali opuścić teren HSC. Pierwsze pięć artykułów poniżej zostało już przedłożonych organom krajowym (patrz paragraf 44 powyżej, gdzie Najwyższy Sąd Administracyjny uznał informacje w nich zawarte za nieistotne dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie):
(i) 9 marca 2008 r. znaleziono ciało pacjenta, który uciekł dwa tygodnie wcześniej, blisko terenu szpitala (w „Diário de Coimbra”);
(ii) 29 października 2008 r. mężczyzna uciekł z HSC i został potrącony przez samochód po rzuceniu się pod niego (w „Diário das Beiras”);
(iii) 31 lipca 2008 r. znaleziono ciało pacjenta, który uciekł ze szpitala w poprzednim miesiącu, w rzece (w „Diário de Coimbra”);
(iv) 14 sierpnia 2008 r. pacjent, który był przymusowo hospitalizowany w HSC, uciekł (w „Diário de Coimbra”);
(v) na początku marca 2010 r. trzej różni pacjenci uciekli ze szpitala; jednego z nich zlokalizowała policja po kradzieży samochodu, a innego znaleziono martwego w pobliskiej rzece (w „Bombeirospontopt”);
(vi) 16 października 2011 r. pacjent uciekł z terenu HSC i zaatakował dwóch policjantów motyką (w „Correio da Manhã”);
(vii) 1 marca 2015 r. dwóch pacjentów uciekło z HSC i ukradło samochód (w „Tvi24”).


Pierwsza skarżąca (pani Muchnik) urodziła się w 1968 roku i mieszka w Tomsku. Drugi skarżący (pan Mordowin) urodził się w 1956 roku i mieszka w Siewiersku, w obwodzie tomskim. Pod koniec 2014 roku Rosyjska Sieć Telewizyjna i Radiowa poinformowała prywatną regionalną spółkę telewizyjną TV-2, że jej umowa na usługi nadawcze zostanie rozwiązana z dniem 1 stycznia 2015 roku. Jednocześnie Federalna Służba do spraw Nadzoru w dziedzinie Łączności, Technologii Informatycznych i Mass Mediów (Roskomnadzor) nie przedłużyła koncesji nadawczej spółki, która miała wygasnąć 8 lutego 2015 roku. W rezultacie TV-2, jeden z czołowych kanałów w obwodzie tomskim, który od 1990 roku relacjonował życie codzienne w regionie, zaprzestał nadawania na początku 2015 roku.

Zdaniem pierwszej skarżącej, w okresie od 4 do 14 stycznia 2015 roku zorganizowała dziewięć pojedynczych demonstracji w proteście przeciwko decyzji władz o pozbawieniu TV-2 możliwości nadawania. Niektórzy inni ludzie również organizowali pojedyncze demonstracje w tych samych datach i o tej samej porze, zachowując 30‑metrowy dystans od siebie. Zdaniem Rządu pierwsza skarżąca, działając wspólnie z innymi osobami, przeprowadziła dziewięć „pikiet” w pobliżu dwóch centrów handlowych w Tomsku w okresie od 4 do 14 stycznia 2015 roku, wyrażając poparcie dla TV-2. Te „pikety” odbyły się bez wcześniejszego powiadomienia władz lokalnych.

27 lutego 2015 roku sporządzono protokół o wykroczeniu administracyjnym przeciwko pierwszej skarżącej. Oskarżono ją o organizowanie i uczestnictwo w grupowych wydarzeniach publicznych odbywających się bez wcześniejszego powiadomienia władz lokalnych, co jest czynem zagrożonym karą zgodnie z art. 20.2 § 2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (dalej: „KWA”). Uznano, że chociaż skarżąca i inni pojedynczy demonstranci przestrzegali lokalnego wymogu zachowania 30‑metrowego dystansu od siebie, miało to miejsce w ramach jednego wydarzenia stanowiącego „zebranie” kilku osób. Akta sprawy administracyjnej zawierały raport i notatkę wyjaśniającą od wysokiego rangą oficera policji z tomskiego komisariatu. Stwierdzono w szczególności, że F. zainicjował szereg zgromadzeń publicznych popierających TV-2 od 4 stycznia 2015 roku, zamieszczając wezwania do poparcia za pośrednictwem sieci społecznościowych. Pierwsza skarżąca podwoziła osoby biorące udział w pojedynczych demonstracjach i transportowała je na miejsca wydarzeń; rozdawała im również ulotki do rozpowszechniania. Stwierdzono, że zorganizowała „pikietowanie” w ciągu dziesięciu dni i zwerbowała pomoc około osiemdziesięciu osób. Raport obejmował kilka zrzutów ekranu ze stron Facebooka pokazujących wezwania do poparcia TV-2 poprzez protesty, w tym osobistą stronę skarżącej. Akta sprawy administracyjnej zawierały również kilka raportów funkcjonariuszy policji obecnych 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11 i 13 stycznia 2015 roku w miejscu, gdzie odbywały się pojedyncze demonstracje. Funkcjonariusze policji wskazali, że nie wykryto naruszeń Ustawy o Wydarzeniach Publicznych (dalej: „UWP”); demonstranci zachowywali minimalny dystans 30 metrów od siebie i nie naruszyli porządku publicznego.

3 marca 2015 roku sprawa przeciwko pierwszej skarżącej została skierowana do Sądu Rejonowego w Tomsku (rejon sowietski). Tego samego dnia sprawa została przydzielona sędziemu, który wyznaczył rozprawę na godz. 16:30. O godz. 13:45 asystent sędziego poinformował o tym skarżącą telefonicznie. Sędzia oddalił wniosek o odroczenie rozprawy o dwa dni, ponieważ taka sprawa musiała zostać zbadana w dniu jej otrzymania przez sąd. Sędzia dał jednak skarżącej godzinę na zapoznanie się z aktami, a gdy jej adwokat pojawił się pewien czas później, poprosił o zaledwie piętnaście minut na zapoznanie się z aktami. Asystent sędziego poinformował później, że skarżąca nie zapoznała się z aktami przez godzinę, którą jej dano; zamiast tego rozmawiała przez telefon i rozmawiała z innymi osobami obecnymi na sali rozpraw. Rozprawa trwała od godz. 18:09 do 23:28, wliczając przerwy. Wyrokiem z 3 marca 2015 roku pierwsza skarżąca została uznana za winną popełnienia czynu z art. 20.2 § 2 KWA i skazana na grzywnę w wysokości 20 000 rubli rosyjskich (RUB – około 287 euro (EUR) w tamtym czasie). Sąd oparł się na protokole o wykroczeniu administracyjnym, raportach i notatce wyjaśniającej funkcjonariuszy policji, zrzutach ekranu ze stron Facebooka oraz pisemnych oświadczeniach różnych osób opisujących rolę skarżącej w organizacji wydarzeń publicznych. Sąd oddalił jako niewiarygodne zeznania F. i męża skarżącej, którzy zostali przesłuchani na jej wniosek.

Pierwsza skarżąca odwołała się od wyroku do Sądu Obwodowego w Tomsku. Decyzją z 13 kwietnia 2015 roku sąd odwoławczy wyłączył odniesienie do tego, że skarżąca była organizatorką wydarzeń, ale utrzymał w mocy pozostałą część wyroku sądu I instancji. 7 września 2015 roku i 10 lutego 2016 roku Sąd Obwodowy w Tomsku i Sąd Najwyższy Rosji odpowiednio oddaliły wnioski o wznowienie postępowania złożone przez pierwszą skarżącą.

Zdaniem drugiego skarżącego, 6 sierpnia 2014 roku od godz. 18:00 do 19:00 zorganizował pojedynczą demonstrację protestującą przeciwko prześladowaniom aktywistów politycznych. Urzędnicy obecni na miejscu nie zgłaszali żadnych zastrzeżeń podczas jego pojedynczej demonstracji ani po niej (zobacz jednak poniżej paragraf 17). Skarżący nie był w żaden sposób przeszkadzany i zakończył swoją demonstrację. Zdaniem władz krajowych oraz zgodnie z przedstawieniami Rządu przed Trybunałem, 6 sierpnia 2014 roku od godz. 18:00 do 19:00 drugi skarżący, działając wspólnie z (siedmioma) innymi osobami, zorganizował i przeprowadził wydarzenie publiczne w formie „piketu” w pobliżu centrum handlowego „Big City” w Tomsku. Używając pomocy wizualnych, skarżący i inni protestujący wyrazili swoją opinię na temat uczestników wydarzeń z 6 maja 2012 roku na Placu Bolotnym w Moskwie, nie powiadamiając uprzednio władz.

15 maja 2015 roku naczelnik wydziału wykonania przepisów administracyjnych tomskiego komisariatu (ОИАЗ УМВД России по городу Томску) sporządził protokół o wykroczeniu administracyjnym przeciwko drugiemu skarżącemu i powiadomił go o tym protokole. Oskarżono go o popełnienie czynu z art. 20.2 § 2 KWA polegającego na organizowaniu i przeprowadzaniu wydarzenia publicznego bez wcześniejszego powiadomienia właściwego organu. Stwierdzono, że uczestnicy mieli plakaty i koszulki z hasłami wyrażającymi żądanie uwolnienia aktywistów politycznych. Akta sprawy administracyjnej zawierały notatki sporządzone przez policję opisujące nagranie wideo „piketu” oraz obejmujące zrzuty ekranu z kilku stron w mediach społecznościowych wzywających do udziału w wydarzeniu 6 sierpnia 2014 roku. Zawierały również dwie notatki wyjaśniające funkcjonariuszy policji z Centrum Walki z Ekstremizmem tomskiego komisariatu. Notatki opisywały czynności monitorujące przeprowadzone wobec skarżącego i innych aktywistów oraz trzy zgromadzenia publiczne zorganizowane przez nich 6 czerwca, 6 lipca i 6 sierpnia 2014 roku.

15 maja 2015 roku akta sprawy przeciwko skarżącemu zostały skierowane do Sądu Rejonowego w Tomsku (rejon sowietski). Skarżący, który nie był pozbawiony wolności, stawił się na rozprawie i nie przyznał się do winy. Sąd I instancji przesłuchał kilku świadków na rzecz obrony. Tego samego dnia sąd rejonowy uznał drugiego skarżącego za winnego popełnienia czynu z art. 20.2 § 2 KWA i skazał go na grzywnę w wysokości 20 000 RUB (około 306 EUR w tamtym czasie). Skarżący nie był reprezentowany przez adwokata na rozprawie. Sąd uznał, że skarżący spiskował z innymi w celu przeprowadzenia demonstracji stacjonarnej 6 sierpnia 2014 roku; skarżący był organizatorem wydarzenia i nie powiadomił władz o tym wydarzeniu uprzednio. Sąd oparł się na protokole o wykroczeniu administracyjnym sporządzonym przez policję oraz na różnych notatkach i nagraniach wideo przedstawionych przez policję. W szczególności sąd zauważył, że nagrania wideo pokazują skarżącego i innych uczestników wydarzenia gromadzących się na miejscu; pokazywały również, że podczas wydarzenia stali w odległości mniejszej niż 30 metrów od siebie i rozmawiali. Sąd oddalił argument skarżącego, że zorganizował pojedynczą demonstrację, argument ten był poparty zeznaniami świadków obrony, którzy również byli uczestnikami wydarzenia.

Drugi skarżący złożył odwołanie od powyższego wyroku. 19 czerwca 2015 roku Sąd Obwodowy w Tomsku przeprowadził rozprawę odwoławczą i wysłuchał skarżącego oraz jego adwokata. Sąd odwoławczy zauważył, że dostępne dowody nie potwierdzają, aby skarżący był organizatorem wydarzenia; był jednak nadal uczestnikiem zgromadzenia publicznego, o którym władze nie zostały powiadomione. Sąd zatem przekwalifikował jego czyny, uznał go za winnego popełnienia czynu z art. 20.2 § 5 KWA i zmniejszył grzywnę do 10 000 RUB (około 165 EUR w tamtym czasie). 30 listopada 2015 roku p.o. prezesa Sądu Obwodowego w Tomsku oddalił dalsze odwołanie w sprawie prawa drugiego skarżącego.


Pierwsza skarżąca (pani Belan) urodziła się w 1961 roku. Druga skarżąca (pani Sviderskaya) urodziła się w 1949 roku. Obie mieszkają w Rostowie nad Donem. 3 września 2012 r. druga skarżąca i pani T. zawiadomiły władze lokalne o zamiarze zorganizowania zgromadzenia publicznego w dniu 15 września 2012 r. w godzinach od 16:00 do 17:00 na placu Sowieckim w Rostowie nad Donem. Wskazały, że w razie odmowy zgromadzenie odbędzie się przed pomnikiem Lenina przy wejściu do Parku Gorkiego. Pierwsza skarżąca zamierzała wziąć udział w tym wydarzeniu publicznym. 5 września 2012 r. władze zaproponowały, aby wydarzenie odbyło się w godzinach od 9:30 do 10:30 na placu przed Biblioteką Miejską. 6 września 2012 r. organizatorzy wydarzenia odrzucili tę propozycję jako nieodpowiednią dla celów ich zgromadzenia. 12 września 2012 r. władze obstały przy swojej propozycji i odmówiły wskazania innego miejsca, ponieważ w proponowanym terminie w mieście miały odbyć się masowe imprezy festynowe. Pani T. wycofała wniosek o organizację zaplanowanego wydarzenia. Zgodnie z twierdzeniami pierwszej skarżącej, postanowiła ona przeprowadzić 15 września 2012 r. w godzinach od 14:00 do 15:00 pojedynczy „pikiet” przy wejściu do Parku Gorkiego. Wybrała formę pojedynczego „pikietu”, ponieważ nie wymagała ona uprzedniego zawiadomienia władz. Około godziny 14:10, krótko po rozpoczęciu, podeszli do niej funkcjonariusze policji, którzy kazali jej przerwać „pikiet” i wydali jej oficjalne upomnienie za naruszenie porządku publicznego. Jeden z funkcjonariuszy poprosił przechodnia, pana Z., by trzymał jej transparent, aby mogła podpisać upomnienie. Zdarzenie zostało zarejestrowane na wideo. Około godziny 14:20 skarżąca i pan Z. zostali zatrzymani i przewiezieni na komisariat policji. Skarżąca przebywała tam od godziny 14:30 do 18:00. Następnie pozwolono jej odejść. Zgodnie z twierdzeniami drugiej skarżącej, 15 września 2012 r. w godzinach od 13:30 do 14:45 przeprowadziła ona pojedynczą demonstrację na rogu ulicy naprzeciwko Parku Gorkiego, protestując przeciwko prawom budowlanym. W drodze do domu przeszła przez park i około godziny 15:00 zobaczyła mężczyznę trzymającego transparent. Podeszła do niego, aby przeczytać transparent, na którym było napisane: „Nie zrzeknę się wolności wyboru, danej mi przez Boga i Konstytucję!”. Natychmiast podeszła do niej funkcjonariuszka policji, która kazała jej pokazać własny transparent, ale ona odmówiła. O godzinie 15:05 została zabrana na komisariat policji, gdzie zobaczyła pierwszą skarżącą. Zgodnie z twierdzeniami drugiej skarżącej, spędziła na komisariacie pięć godzin (w tym dwie godziny czekając na zewnątrz na kopię protokołu). Zgodnie z odpowiednimi zapisami, pierwsza i druga skarżąca zostały doprowadzone na komisariat odpowiednio o godzinie 17:20 i 16:45 w celu sporządzenia protokołu o wykroczeniu administracyjnym. Księga wizyt na komisariacie wskazywała, że pierwsza skarżąca została tam doprowadzona o godzinie 16:20 i zwolniona o godzinie 18:30, a druga skarżąca została doprowadzona o godzinie 16:45 i zwolniona o godzinie 18:45. Na komisariacie obie skarżące zostały oskarżone o organizowanie i przeprowadzanie wydarzenia publicznego bez uprzedniego zawiadomienia władz, wbrew art. 20.2 § 2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (dalej „KWA”). Protokoły o wykroczeniu administracyjnym wskazywały, że pierwsza skarżąca przeprowadziła wydarzenie publiczne o godzinie 15:45, a druga skarżąca o godzinie 15:10, a oba wykroczenia zostały popełnione w pobliżu pomnika Lenina przy wejściu do Parku Gorkiego. Akta sprawy administracyjnej zawierały ręcznie pisane raporty dwóch funkcjonariuszy policji, którzy zatrzymali skarżące. Oba raporty zawierały opisy czynów skarżących istotnie podobne do tych zawartych w protokołach o wykroczeniu administracyjnym. W nieokreślonym dniu sprawa została przekazana do sędziego pokoju Obwodu nr 2 Rejonu Leninskiego w Rostowie nad Donem. Sąd pierwszej instancji przeprowadził kilka rozpraw. Skarżąca była obecna i korzystała z pomocy przedstawiciela, choć nie jest jasne, czy ta osoba była adwokatem. 25 września 2012 r. sąd przeprowadził rozprawę i przesłuchał różnych świadków. Pani O. zeznała, że widziała skarżącą stojącą przed wejściem do Parku Gorkiego z transparentem oraz że mężczyzna i kobieta również „stali na tym placu” z transparentami. Pan P. zeznał, że chciał „dołączyć do pikietu” w Parku Gorkiego. Pan Z. zeznał, że przypadkiem stał blisko pierwszej skarżącej i wziął jej transparent na prośbę policji, aby mogła podpisać jakieś papiery. Podczas tej samej rozprawy sąd oddalił wniosek obrony o dopuszczenie do dowodów dwóch fotografii i nagrania wideo (wyraźnie pokazującego wydarzenia z 15 września 2012 r.). Sędzia stwierdził, że nie jest jasne, kto nagrał materiał, oraz że nie zawiera on wskazówek, kiedy i gdzie został zrobiony. Jednakże na wniosek obrony sędzia nakazał miejskiemu wydziałowi policji udostępnienie nagrań z dwóch kamer ulicznych. 4 października 2012 r. zastępca szefa miejskiego wydziału policji odpowiedział, że nagranie z jednej kamery zostało „zapisane” i poprosił sędziego o dostarczenie nośnika elektronicznego, na który można je skopiować. Jednakże 18 października 2012 r. p.o. szefa dyżurnego miejskiego wydziału policji poinformował sędziego, że nagrania z kamer ulicznych nie mogą zostać udostępnione, ponieważ nie zostały zarchiwizowane z powodu awarii systemu archiwizacji oraz „ponieważ te kamery miejskie nie działały”. Sąd pierwszej instancji wezwał na przesłuchanie funkcjonariusza policji A., który zatrzymał pierwszą skarżącą. Na rozprawie 7 listopada 2012 r. A. zeznał, że po otrzymaniu informacji od Sz., szefa komisariatu policji nr 4 (patrz punkt 28 poniżej), przybył do Parku Gorkiego, gdzie zobaczył grupę osób, w tym Z., posiadających transparenty, bez uprzedniego zawiadomienia o ich wydarzeniu publicznym, oraz że pamięta również zatrzymanie pani Belan, choć nie pamięta jej twarzy. A. zeznał również, że 15 września 2012 r. funkcjonariusze regionalnego biura ekspertyz kryminalistycznych („biuro ekspertyz”) w ramach regionalnego wydziału policji wykonali fotografie tego, co wyglądało na zgromadzenie publiczne. 7 listopada 2012 r. sąd pierwszej instancji zezwolił również na obejrzenie nagrań wideo przedłożonych przez funkcjonariuszy komisariatu policji nr 4, zawierających dwa klipy dotyczące wydarzeń z 15 września 2012 r. Jeden pokazywał skarżącą z transparentem, podczas gdy drugi pokazywał ją czytającą kartkę papieru i pana Z. stojącego blisko niej i trzymającego transparent nad głową. Sąd pierwszej instancji uznał później te klipy za niedopuszczalne dowody. Sąd pierwszej instancji uwzględnił również wniosek obrony o dostarczenie przez biuro ekspertyz fotografii wykonanych 15 września 2012 r. Rozprawa została następnie odroczona. 12 listopada 2012 r. szef miejskiego wydziału policji odpowiedział na ten wniosek, wskazując, że 15 września 2012 r. przed wejściem do Parku Gorkiego nie wykonano żadnych fotografii ani nagrań wideo. Nie jest jasne, czy biuro ekspertyz podlegało kompetencji tego urzędnika. Tymczasem 9 listopada 2012 r. ten sam sędzia pokoju uznał drugą skarżącą za winną w odrębnych postępowaniach dotyczących tych samych wydarzeń (patrz punkt 28 poniżej). 13 listopada 2012 r. sąd pierwszej instancji uznał skarżącą za winną naruszenia art. 20.2 § 2 KWA i wymierzył jej grzywnę w wysokości 20 000 rubli rosyjskich (RUB – około 497 euro (EUR) w tamtym czasie). Sąd oparł swoje ustalenia na zeznaniach świadków O., P. i Z. oraz zeznaniach funkcjonariusza A. Sąd uznał za ustalone, że 15 września 2012 r. grupa osób z transparentami przeprowadziła wydarzenie publiczne przed wejściem do Parku Gorkiego bez uprzedniego zawiadomienia władz oraz że skarżąca wzięła udział w tym wydarzeniu. Skarżąca wniosła odwołanie do Sądu Rejonowego w Rostowie nad Donem, argumentując, że Ustawa o Wydarzeniach Publicznych (dalej „Ustawa”) przyznaje władzom regionalnym uprawnienie do określania minimalnej odległości między pojedynczymi demonstracjami. Ponieważ w regionie Rostowa nie dokonano takiego określenia, nie było podstawy prawnej do nieuznawania osób stojących nawet w małej odległości od siebie za pojedynczych demonstrantów lub, w konsekwencji, do traktowania ich jako zgromadzenie publiczne. Wydaje się, że sąd odwoławczy wysłuchał dalszych zeznań od świadka O., która stwierdziła, że około godziny 15:00 w dniu 15 września 2012 r. podeszła do pomnika Lenina z zamiarem wyrażenia swoich poglądów na temat sytuacji w kraju; widziała skarżącą stojącą samotnie z transparentem blisko pomnika. O. ustawiła się w pewnej odległości, bliżej budynku administracji miejskiej. Następnie do skarżącej podeszło dwóch funkcjonariuszy policji i przekazała ona swój transparent przechodniowi podczas podpisywania dokumentu, zanim została zabrana. O. widziała również dwie inne osoby stojące z transparentami w pewnej odległości. Wydaje się również, że sąd odwoławczy obejrzał nagranie wideo na wniosek skarżącej, chociaż jego pochodzenie jest niejasne. Nie jest również jasne, czy było to jedno z nagrań, których dopuszczenie jako dowód było przedmiotem wniosku w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. 3 grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił odwołanie skarżącej. Uznał zeznania O. za niewiarygodne i stronnicze, zauważając, że wzięła ona udział w tym samym wydarzeniu i jest znajomą skarżącej. Odnośnie do powyższego nagrania wideo sąd zauważył następujące rzeczy: „W odniesieniu do wideo obejrzanego na rozprawie... pokazuje ono [skarżącą] trzymającą transparent. Pokazuje również różnych ludzi. Nagranie zostało wykonane bez zbliżenia, więc nie można stwierdzić, czy [skarżąca] przeprowadzała demonstrację samotnie, czy czy byli inni uczestnicy. W każdym razie wcześniej inne osoby zostały skazane za to samo wykroczenie w tym samym czasie i miejscu. Przeczy to argumentowi [skarżącej] o jej pojedynczej demonstracji.” 4 grudnia 2012 r. skarżąca złożyła skargę do regionalnej prokuratury w Rostowie, domagając się wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji na podstawie art. 149 i 286 Kodeksu Karnego (nielegalne przeszkadzanie w zgromadzeniu publicznym i nadużycie władzy). Zarzuciła, że przerwanie jej pojedynczej demonstracji i jej zatrzymanie przez policję były niezgodne z prawem. Pismem z 9 stycznia 2013 r. regionalna prokuratura odpowiedziała, że decyzje z 13 listopada i 3 grudnia 2012 r. nie podlegają zaskarżeniu. 28 grudnia 2012 r. sędzia pokoju zezwolił skarżącej na zapłacenie grzywny administracyjnej w wysokości 20 000 RUB w trzech ratach. 6 marca i 20 maja 2013 r. wiceprezes Sądu Regionalnego w Rostowie utrzymał w mocy decyzje z 13 listopada i 3 grudnia 2012 r. Skarżąca nie wniosła o dalsze zbadanie tych decyzji sądowych przed Sądem Najwyższym Rosji. 9 listopada 2012 r. ten sam sędzia pokoju uznał drugą skarżącą za winną naruszenia art. 20.2 KWA za przeprowadzenie zgromadzenia publicznego bez uprzedniego powiadomienia władz. Sąd przesłuchał kilku świadków, w tym dwóch świadków obrony i dwóch funkcjonariuszy policji, którzy ją zatrzymali. Funkcjonariusz Sz. zeznał (patrz punkt 16 powyżej), że początkowo było czterech pojedynczych demonstrantów, ale później zaczęli się zbierać razem. Skarżąca chodziła wśród nich i odłożyła swój transparent, gdy policja poinformowała ją, że postępuje w sposób niezgodny z prawem; następnie czterech demonstrantów ustawiło się w parach. Sędzia pokoju uznał, że skarżąca przeprowadziła grupowe wydarzenie publiczne wraz z trzema innymi uczestnikami i stwierdził, że w okolicznościach sprawy odpowiednie jest wymierzenie jej minimalnej ustawowej grzywny w wysokości 20 000 RUB. Skarżąca odwołała się. 6 grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy w Rostowie nad Donem rozpatrzył jej odwołanie i utrzymał w mocy wcześniejszy wyrok. 10 grudnia 2012 r. druga skarżąca złożyła skargę do regionalnej prokuratury w Rostowie, podobną do tej złożonej przez pierwszą skarżącą (patrz punkt 25 powyżej). Druga skarżąca zarzuciła, że została poddana aresztowi administracyjnemu, co było niezgodne z prawem, ponieważ policja nie sporządziła z tego pisemnego zapisu. 9 stycznia 2013 r. regionalna prokuratura odpowiedziała, że decyzje z 9 listopada i 6 grudnia 2012 r. nie podlegają zaskarżeniu. Decyzją z 26 grudnia 2012 r. sędzia pokoju zezwolił skarżącej na zapłacenie grzywny administracyjnej w trzech miesięcznych ratach (dwie raty po 7 000 RUB i jedna rata w wysokości 6 000 RUB). Było to najlepsze możliwe rozwiązanie w świetle art. 31.5 KWA. Sąd wziął pod uwagę fakt, że skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 5 561 RUB (138 EUR w tamtym czasie) miesięcznie. Nie określono, czy posiadała jakiekolwiek inne dochody. Tymczasem druga skarżąca wnioskuje o nadzór nad decyzjami z 9 listopada i 6 grudnia 2012 r., argumentując, między innymi, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wniosła o obniżenie grzywny poniżej minimum ustawowego, zgodnie z orzeczeniem rosyjskiego Trybunału Konstytucyjnego z 14 lutego 2013 r. 6 marca i 29 maja 2013 r. wiceprezes Sądu Regionalnego w Rostowie utrzymał wyroki w mocy, stwierdzając w szczególności, że wysokość grzywny mieści się „w zakresie wymogów ustawowych”. 10 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy Rosji również utrzymał wyroki w mocy.