Skarżący urodził się w 1962 roku i mieszka w Costesti. 16 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy w Ialoveni uznał Skarżącego za winnego nieuszanowania funkcjonariusza policji i skazał go na pięć dni aresztu administracyjnego. Skarżący wniósł apelację. 12 sierpnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie uchylił powyższy wyrok i zwrócił sprawę do ponownego rozpoznania co do istoty. 11 lutego 2009 r. Sąd Rejonowy w Ialoveni umorzył postępowanie przeciwko Skarżącemu na skutek upływu terminu nałożenia kary administracyjnej. Tymczasem Skarżący odbył już karę. Skarżący wniósł apelację. 13 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie uchylił wyrok sądu rejonowego i umorzył postępowanie administracyjne wobec Skarżącego z powodu braku znamion czynu. Skarżący wniósł pozew na podstawie ustawy nr 1545, domagając się 300 000 mołdawskich lejów (MDL) (równowartość 18 750 euro (EUR)) jako zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 11 maja 2011 r. Sąd Najwyższy uznał, że areszt administracyjny Skarżącego był bezprawny, i w związku z tym przyznał mu 8 000 MDL (równowartość 500 EUR) jako odszkodowanie za wyrządzoną szkodę.


Skarżący urodził się w 1970 roku i mieszka w Kiszyniowie. Skarżący brał udział w licznych protestach przeciwko domniemanym aktom korupcji i nadużyciom popełnionym przez policjantów, prokuratorów i sędziów. Sam był ofiarą nadużyć policji, złego traktowania i bierności prokuratorskiej (zob. Mătăsaru i Saviţchi przeciwko Mołdawii, nr 38281/08, 2 listopada 2010 r.). Co roku, podczas święta zawodowego prokuratorów lub policji, organizuje protesty z udziałem żywych zwierząt, toalet, karykatur i masek. 29 stycznia 2013 roku, w święto zawodowe prokuratorów w Mołdawii, skarżący przeprowadził demonstrację jednoosobową przed Prokuraturą Generalną. Według niego celem protestu było zwrócenie uwagi opinii publicznej na korupcję oraz kontrolę sprawowaną przez polityków nad Prokuraturą Generalną. O godzinie 10:00 rozpoczął protest, instalując dwie duże rzeźby drewniane na schodach Prokuratury Generalnej. Pierwsza rzeźba przedstawiała wzwiedzony penis ze zdjęciem twarzy wysokiego rangą polityka przymocowanym do jego głowy. Rzeźba miała biały kołnierz i krawat i mierzyła dwa metry. Druga rzeźba przedstawiała dużą wulwę ze zdjęciami kilku wysokich rangą prokuratorów umieszczonymi między wargami sromowymi. Skarżący nadmuchał również balony w kształcie męskich narządów płciowych i przymocował je do pobliskich drzew. Demonstracja od początku była obserwowana przez kilku policjantów, a liczni dziennikarze podchodzili, aby przeprowadzić wywiad ze skarżącym. O godzinie 11:00 podjechał furgonetka policyjna, rzeźby zostały usunięte przez policjantów, a skarżący został zabrany na komisariat. Później skarżącemu postawiono zarzut popełnienia przestępstwa chuligaństwa. Śledztwo karne zostało przeprowadzone przez wydział Prokuratury Generalnej, którego szefa zdjęcie zostało przymocowane do rzeźby wulwy. 2 marca 2015 roku Sąd Rejonowy Râșcani uznał skarżącego za winnego zarzucanego mu czynu i skazał go na dwa lata pozbawienia wolności. Wyrok został zawieszony na okres trzech lat. Orzekając o karze, sąd wziął pod uwagę fakt, że skarżący był wcześniej karany grzywnami za podobne czyny i że te kary okazały się nieskuteczne. Sąd uznał, że czyny skarżącego były niemoralne, ponieważ wystawił obsceniczne rzeźby w miejscu publicznym, gdzie mogły być widziane przez każdego, w tym przez dzieci. Sąd oparł swoje ustalenia na zeznaniach kilku świadków oskarżenia, którzy stwierdzili, że nie podobały im się rzeźby wystawione przez skarżącego i uznali je za niestosowne i obsceniczne. Sąd stwierdził również, że utożsamianie urzędników państwowych z narządami płciowymi wykraczało poza dopuszczalne granice krytyki w społeczeństwie demokratycznym i dlatego nie było czynem chronionym na mocy art. 10 Konwencji. Ponadto zarzuty, które skarżący zamierzał postawić zainteresowanym urzędnikom za pomocą swojego protestu, nie miały podstaw faktycznych i były sprzeczne z zasadą domniemania niewinności. Skarżący odwołał się od powyższej decyzji, argumentując między innymi, że stoi ona w sprzeczności z prawami zagwarantowanymi mu w art. 10 i 11 Konwencji. 2 listopada 2015 roku Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie oddalił odwołanie skarżącego. Skarżący wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego Sprawiedliwości, w której powtórzył swoje stanowisko, że jego skazanie było sprzeczne z postanowieniami Konwencji, i stwierdził, że rzeźby stanowiły formę ekspresji artystycznej chronioną przez art. 10 Konwencji. Podkreślił, że jego protest był skierowany przeciwko korupcji wewnątrz Prokuratury Generalnej i wśród wysokich rangą polityków, zjawisku powszechnie znanemu i nie wymagającemu dowodzenia. Argumentował również, że wystawione przez niego rzeźby nie mogą być uznane za obsceniczne. W każdym razie w czasie jego protestu dzieci zazwyczaj przebywały w szkołach i przedszkolach. Fakt, że niektórzy świadkowie oskarżenia nie podobało się to, co widzieli, nie był wystarczający, by pociągnąć go do odpowiedzialności karnej. Skarżący przyznał, że wybrana przez niego forma protestu była uderzająca, jednak uznał ten sposób protestowania za jedyną możliwą drogę, by zostać usłyszanym w społeczeństwie przesyconym tematami do dyskusji. Skarżący na koniec podniósł, że kara zastosowana wobec niego była nieproporcjonalnie surowa i wywarła na nim efekt mrożący. Wskazał na fakt, że sąd pierwszej instancji przyznał, że dążył do zniechęcenia go do przyszłego udziału w protestach. Stosując zawieszenie wykonania kary, zmuszono go w rzeczywistości do powstrzymania się od organizowania dalszych protestów przez okres trzech lat lub ryzykowania uwięzieniem. 20 kwietnia 2016 roku Sąd Najwyższy Sprawiedliwości oddalił skargę kasacyjną skarżącego i utrzymał w mocy wyroki sądów niższych instancji. Decyzja została doręczona skarżącemu 19 maja 2016 roku.


Wnioskodawca jest spółką specjalizującą się w transporcie lotniczym. W chwili zdarzeń posiadał on ważny certyfikat eksploatacenta lotniczego („AOC”) wydany przez Mołdawski Państwowy Urząd Lotnictwa Cywilnego („CASA”). 1 czerwca 2007 r. CASA wydała zarządzenie zakazujące wszystkich lotów samolotów zarejestrowanych w Mołdawii do Iraku i Afganistanu, z mocą od 15 lipca 2007 r. W dniach od 4 do 8 czerwca 2007 r. wszystkie mołdawskie spółki lotnicze zostały poddane kontroli przez Komitet Bezpieczeństwa Unii Europejskiej. W rezultacie wykryto pewne nieprawidłowości dotyczące przestrzegania norm europejskich w dziedzinie bezpieczeństwa lotniczego. Komitet Bezpieczeństwa Unii Europejskiej stwierdził również, że niektóre spółki lotnicze nie przestrzegały zasady, zgodnie z którą spółki muszą mieć swoją główną siedzibę w państwie rejestracji. Jednym z wniosków zawartych w raporcie z wizyty sporządzonym przez Komitet Bezpieczeństwa Unii Europejskiej było stwierdzenie, że CASA nie wykazała zdolności do odpowiedniego egzekwowania i wdrażania odpowiednich standardów bezpieczeństwa. Zgodnie z raportem, CASA zobowiązała się usunąć nieprawidłowości w ciągu trzech miesięcy. 18 czerwca 2007 r. CASA przesłała spółce wnioskodawcy instrukcję lotniczą nr 2584 i poprosiła o przedstawienie do 21 czerwca 2007 r. planu usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych przez Komitet Bezpieczeństwa UE. Odpowiedni plan został przesłany przez spółkę wnioskodawcy do CASA 21 czerwca 2007 r. Również 18 czerwca 2007 r. CASA przesłała spółce wnioskodawcy instrukcję lotniczą nr 2585, wzywającą do podjęcia środków mających na celu usunięcie niektórych nieprawidłowości przed 20 lipca 2007 r., a innych nieprawidłowości przed 20 września 2007 r. 21 czerwca 2007 r. CASA wydała zarządzenie nr 102/GEN cofające certyfikat AOC spółki wnioskodawcy, tym samym kończąc jej działalność. CASA powołała się na fakt, że spółka wnioskodawca latała do takich kierunków jak Irak, Afganistan, Kongo, Sudan, Sierra Leone, Kosowo, Nowa Zelandia i Zjednoczone Emiraty Arabskie. CASA argumentowała, że te kierunki wiążą się z ryzykiem dla bezpieczeństwa i że nie ma zasobów, aby zapewnić bezpieczeństwo lotów na tych terytoriach. 22 czerwca 2007 r. spółka wnioskodawca napisała do CASA i poprosiła o uchylenie decyzji, argumentując, że nie wyjaśniła dokładnie, jakie nieprawidłowości stanowiły podstawę do cofnięcia certyfikatów AOC oraz że CASA nie dała jej wystarczająco dużo czasu na usunięcie domniemanych nieprawidłowości. CASA odmówiła uchylenia decyzji, a 28 czerwca 2007 r. spółka wnioskodawca zaskarżyła ją do Sądu Apelacyjnego w Kiszyniowie. Wnioskodawca podniósł, między innymi, że zgodnie z sekcją 23 ustawy o lotnictwie cywilnym, CASA była uprawniona do zawieszenia lub cofnięcia certyfikatów AOC tylko wtedy, gdy spółki nie usuną nieprawidłowości stwierdzonych przez CASA w wyznaczonym terminie. Powołał się również na sekcję RAC‑AOC 0170 z Przepisów w dziedzinie lotnictwa cywilnego, zgodnie z którą certyfikat AOC mógł zostać cofnięty dopiero po uprzednim zawieszeniu. Ponieważ CASA nie przestrzegała tych przepisów prawnych, jej działania były bezprawne. 3 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie oddalił powództwo spółki wnioskodawcy, uznając, że CASA była uprawniona do cofnięcia jej certyfikatu AOC, ponieważ stwierdzono poważne nieprawidłowości zagrażające bezpieczeństwu lotów, które zostały wykryte przez europejskich ekspertów, oraz ponieważ nieprawidłowości te nie zostały usunięte. Sąd Apelacyjny nie wskazał nieprawidłowości, do których się odnosił. Sąd stwierdził również, że spółka wnioskodawca nie zastosowała się do zarządzenia CASA z 1 czerwca 2007 r., zakazującego lotów do Iraku i Afganistanu od 15 lipca 2007 r. Spółki wnioskodawców zaskarżyły decyzję przed Sądem Najwyższym Sprawiedliwości. 29 kwietnia 2009 r. Sąd Najwyższy Sprawiedliwości oddalił apelację i utrzymał w mocy wyrok Sądu Apelacyjnego, stwierdzając, że CASA była uprawniona do cofnięcia certyfikatu AOC, ponieważ spółka wnioskodawca nie zastosowała się do jej instrukcji dotyczących zakazu wszystkich lotów samolotów zarejestrowanych w Mołdawii do Iraku i Afganistanu, z mocą od 15 lipca 2007 r.


Wnioskodawca urodził się w 1977 roku i mieszka w Batumi. 2 września 2008 roku o godzinie 10.05 wnioskodawca został aresztowany (wraz ze swoim przyjacielem Z.B.) w Batumi na podejrzenie posiadania nielegalnych narkotyków przez członków Wydziału Operacji Specjalnych (სოდის სამმართველო) Ministerstwa Spraw Wewnętrznych („MSW”). Zgodnie z protokołem zatrzymania i osobistego przeszukania stawiał fizyczny opór podczas aresztowania. W wyniku tego odniósł obrażenia twarzy i obu nóg, gdy był wyciągany z samochodu i rzucany na ziemię. Wnioskodawca podpisał ten protokół bez składania jakichkolwiek uwag na piśmie. Tego samego dnia o godzinie 17:35 wnioskodawca został poddany zewnętrznemu badaniu wzrokowemu w Ośrodku Tymczasowego Zatrzymania nr 1 w Batumi. Sporządzony w następstwie protokół odnotował liczne obrażenia na ciele wnioskodawcy, w tym siniaki i otarcia na twarzy i głowie, obu nogach oraz w okolicy pasa, a także czarne i opuchnięte oczy. Zanotowano, że wnioskodawca nie pamięta, w jakich okolicznościach odniósł te obrażenia, i że nie ma skarg na funkcjonariuszy dokonujących aresztowania. Niedługo potem wezwano dla wnioskodawcy karetkę pogotowia. Wstępnie zdiagnozowano u niego możliwe wstrząśnienie mózgu i zalecono przewiezienie do placówki medycznej. Godzinę później karetkę pogotowia wezwano ponownie. Po zbadaniu wnioskodawcy zdiagnozowano u niego zamknięty uraz głowy i wstrząśnienie mózgu; odnotowano siniaki na klatce piersiowej i w okolicy pasa oraz zalecono hospitalizację w szpitalnym oddziale neurochirurgii. O godzinie 22:10 wnioskodawca został przewieziony do szpitala w Batumi. Po badaniu tomografii mózgu i innych badaniach medycznych rozpoznanie urazu głowy nie zostało potwierdzone. Zdiagnozowano natomiast złamanie zatoki szczękowej po prawej stronie, liczne siniaki oraz otarcia na twarzy i ciele. Następnie został przewieziony z powrotem do ośrodka tymczasowego zatrzymania. Tej samej nocy adwokat wnioskodawcy zadzwonił na infolinię biura Prokuratora Generalnego Gruzji, skarżąc się na to, że wnioskodawca był źle traktowany. 4 września 2008 roku wszczęto postępowanie karne na podstawie art. 118 § 2 Kodeksu Karnego Gruzji (spowodowanie mniej poważnego uszczerbku na zdrowiu). W tym samym dniu prowadzący sprawę śledczy zarządził przeprowadzenie badania sądowo-lekarskiego wnioskodawcy. Po wizualnym zbadaniu wnioskodawcy biegły medyczny stwierdził 10 września 2008 roku, że wnioskodawca ma liczne zadrapania i siniaki na całym ciele i twarzy, a także podbite oczy i złamanie prawej zatoki szczękowej. Zauważył, że obrażenia mogły zostać odniesione 2 września 2008 roku w wyniku uderzenia twardym tępym przedmiotem i łącznie należą do kategorii mniej poważnych uszkodzeń ciała powodujących długotrwały uszczerbek na zdrowiu. 4 września 2008 roku wnioskodawca został przesłuchany w związku z okolicznościami jego aresztowania. Utrzymywał swoje zarzuty dotyczące złego traktowania, twierdząc, że był bity podczas aresztowania, a także po przewiezieniu do Wydziału Operacji Specjalnych MSW. Ponadto odrzucił oskarżenie, że stawiał opór podczas aresztowania, jako nieprawdziwe. 6 września 2008 roku śledczy przesłuchał dwóch pracowników Ośrodka Tymczasowego Zatrzymania nr 1 w Batumi. Obaj potwierdzili, że wnioskodawca miał liczne obrażenia, gdy przybył do ośrodka zatrzymania, oraz że w odpowiedzi na ich pytanie twierdził, że odniósł te obrażenia podczas aresztowania. Nie podał żadnych dodatkowych szczegółów i nie złożył żadnych skarg na aresztujących funkcjonariuszy policji. 17 listopada 2008 roku śledczy zdecydował o kontynuowaniu śledztwa na podstawie art. 333 § 1 Kodeksu Karnego Gruzji (nadużycie władzy). Tymczasem, 15 listopada 2008 roku, adwokat wnioskodawcy złożył skargę do Prokuratury Generalnej, zarzucając nieskuteczność śledztwa. Skarżył się na fakt, że nie przeprowadzono konfrontacji: pozwoliłoby to wnioskodawcy na zidentyfikowanie funkcjonariuszy policji, którzy źle go traktowali podczas aresztowania. Nie zrobiono tego również w odniesieniu do czasu po przewiezieniu do Wydziału Operacji Specjalnych, gdzie przebywał przez około siedem godzin. Zauważył również, że zwrócił się o nagranie z kamer monitoringu na ulicy, gdzie przeprowadzono operację aresztowania, ale jego wniosek nie otrzymał odpowiedzi. Pismem z 15 stycznia 2009 roku prowadzący sprawę prokurator poinformował adwokata wnioskodawcy, że śledztwo wciąż trwa, a ze względu na sprzeczne dowody niemożliwe jest ustalenie, czy siła użyta przeciwko wnioskodawcy podczas aresztowania była proporcjonalna, czy nie. Adwokat wnioskodawcy został również poinformowany, że wspomniane kamery monitoringu nie działały w dniu aresztowania wnioskodawcy, więc nie można było uzyskać nagrania wideo. Zgodnie z informacją Rządu, w momencie składania obserwacji śledztwo w sprawie zarzutów złego traktowania wnioskodawcy wciąż trwało. Zgodnie z aktem oskarżenia wnioskodawcy postawiono zarzuty popełnienia różnych przestępstw narkotykowych na podstawie art. 260 § 3 (a) i art. 273 Kodeksu Karnego. 18 marca 2009 roku Sąd Miejski w Batumi uznał wnioskodawcę za winnego postawionych mu zarzutów i skazał go na czternaście lat i trzy miesiące pozbawienia wolności oraz grzywnę. Wyrok ten został potwierdzony przez Sąd Apelacyjny w Kutaisi oraz Sąd Najwyższy Gruzji odpowiednio 23 września i 18 listopada 2009 roku.


4 września 2000 r. Prezydent Rosji mianował panią G. na stanowisko sędziego Sądu Miejskiego w Syktywkarze na okres trzech lat. 21 maja 2004 r. Rada Państwa Republiki Komi mianowała panią G. na stanowisko sędziego pokoju Okręgu Sądowego Lesozawodskij w Syktywkarze na trzy lata. 31 maja 2007 r. Rada przedłużyła jej powołanie o kolejne siedem lat. 16 stycznia 2008 r. Kwalifikacyjna Rada Sędziów uwzględniła wniosek pani G. o dymisję i pozbawiła ją statusu sędziego z dniem 1 kwietnia 2008 r. 19 listopada 2009 r. p.o. Prezesa Sądu Najwyższego Republiki Komi mianował panią G. na p.o. sędziego pokoja w rejonie kutuzowskim w Syktywkarze od 23 listopada 2009 r. do czasu mianowania stałego sędziego. Zgodnie z informacją Rządu, pani G. pełniła funkcję sędziego pokoja do 8 lutego 2010 r. 8 kwietnia 2010 r. p.o. Prezesa Sądu Najwyższego Republiki Komi mianował panią G. na stanowisko sędziego pokoja w Wyłgortcie od 16 kwietnia 2010 r. na okres jednego roku. 5, 9 i 29 maja oraz 4 czerwca 2010 r. skarżący został zatrzymany przez policję za (1) prowadzenie pojazdu bez tablicy rejestracyjnej, (2) prowadzenie pojazdu bez prawa jazdy, (3) odmowę poddania się badaniu trzeźwości oraz (4) prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu. 4 i 22 czerwca oraz 6 lipca 2010 r. Sędzia Pokoju G. uznał skarżącego za winnego popełnienia siedmiu wykroczeń drogowych i skazał go na areszt administracyjny oraz grzywnę. W nieokreślonym dniu skarżący odwołał się od pięciu wyroków z 4 czerwca 2010 r., argumentując, między innymi, że sędzia pokoju rozpatrujący jego sprawy został powołany na stanowisko z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. 24 i 30 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy w Syktywdinsku Republiki Komi oddalił odwołanie skarżącego. Sąd Rejonowy nie stwierdził nieprawidłowości w zakresie powołania pani G. na stanowisko sędziego pokoja. Skarżący nie odwoływał się od wyroków z 22 czerwca i 6 lipca 2010 r. ze względu na bezcelowość jego poprzednich odwołań. 24 grudnia 2009 r. Sędzia Pokoju G. oddalił powództwo skarżącego przeciwko organom zabezpieczenia społecznego o zapłatę odsetek i zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową. Skarżący odwołał się, argumentując, między innymi, że sędzia pokoju rozpatrujący jego sprawę został powołany na stanowisko z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. 23 kwietnia 2010 r. Sąd Miejski w Syktywkarze utrzymał w mocy wyrok z 24 grudnia 2009 r. na skutek odwołania. Sąd Miejski nie stwierdził nieprawidłowości w zakresie powołania pani G. na stanowisko sędziego pokoja. 9 maja i 13 lipca 2010 r. skarżący został zatrzymany przez policję odpowiednio za odmowę poddania się badaniu trzeźwości i prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu. 13 lipca 2010 r. Sędzia Pokoju G. uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na areszt administracyjny. W nieokreślonym dniu skarżący odwołał się od obu wyroków, argumentując, między innymi, że sędzia pokoju rozpatrujący jego sprawy został powołany na stanowisko z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. 6 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Syktywdinsku utrzymał wyroki w mocy na skutek odwołania. Sąd Rejonowy nie stwierdził nieprawidłowości w zakresie powołania pani G. na stanowisko sędziego pokoja. 26 maja 1990 r. pani Ch. została wybrana na stanowisko sędziego Sądu Miejskiego w Syktywkarze. 22 grudnia 1999 r. Kwalifikacyjna Rada Sędziów uwzględniła wniosek pani Ch. o dymisję i pozbawiła ją statusu sędziego. 26 sierpnia 2010 r. Prezes Sądu Najwyższego Republiki Komi mianował panią Ch. na p.o. sędziego pokoja w Wyłgortcie na okres do jednego roku. 11 stycznia 2011 r. Prezes Sądu Najwyższego zwolnił panią Ch. z pełnienia obowiązków sędziego pokoja. 21 września 2010 r. skarżący został zatrzymany przez policję za opuszczenie miejsca wypadku drogowego i odmowę poddania się badaniu trzeźwości. 15 października 2010 r. sędzia pokoja Ch. wydał dwa wyroki, uznając skarżącego za winnego naruszenia przepisów ruchu drogowego i skazując go na areszt administracyjny. Skarżący odwołał się, argumentując, między innymi, że pani Ch. została powołana na stanowisko z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. 17 listopada Sąd Rejonowy w Syktywdinsku Republiki Komi utrzymał w mocy oba wyroki z 15 października 2010 r. na skutek odwołania. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości w zakresie powołania pani Ch. na stanowisko sędziego pokoja. 7 października 2010 r. Sędzia Pokoju Ch. uwzględnił powództwo Yu. przeciwko skarżącemu i obniżył kwotę miesięcznego utrzymania, które Yu. musiał płacić jako alimenty na rzecz małoletniej córki stron. Skarżący odwołał się, argumentując, między innymi, że pani Ch. została powołana na swoje stanowisko z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. 8 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy utrzymał w mocy wyrok z 7 października 2010 r. na skutek odwołania. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości w zakresie powołania pani Ch. na stanowisko sędziego pokoja.


Pierwszy skarżący urodził się w 1973 roku i mieszka w Horná Kráľová. Drugi skarżący urodził się w 1980 roku i mieszka w Nitrze. 14 marca 2014 r. sędzia Sądu Rejonowego w Nitrze zastosował wobec skarżących tymczasowe aresztowanie w związku z zarzutem popełnienia ciągłego przestępstwa oszustwa ubezpieczeniowego. Nastąpiło to po ich aresztowaniu 11 marca 2014 r. W odniesieniu do pierwszego skarżącego Sąd Rejonowy uznał, że istniały podstawy do podejrzenia, iż będzie on wywierał wpływ na świadków, popełni przestępstwo ponownie oraz nadal będzie czerpał nielegalne korzyści finansowe. W odniesieniu do drugiego skarżącego Sąd Rejonowy stwierdził, że istniał powód, by podejrzewać, iż będzie on wpływał na świadków i współoskarżonych w celu oddziaływania na zeznania, jakich mieliby złożyć. 21 marca 2014 r. obaj skarżący wnieśli zażalenie, argumentując, że w postanowieniu Sądu Rejonowego nie powołano się na żadne konkretne okoliczności faktyczne uzasadniające ich tymczasowe aresztowanie. 1 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Nitrze oddalił zażalenia skarżących, powołując się na ustalenia Sądu Rejonowego. 24 kwietnia 2014 r. skarżący wniesli skargę konstytucyjną, twierdząc, że decyzje w sprawie ich aresztowania nie zawierały konkretnych powodów uzasadniających tymczasowe aresztowanie. Każdy z nich zawnioskował o sprawiedliwe zadośćuczynienie w wysokości 5000 euro (EUR). Sąd Konstytucyjny połączył ich skargi i 24 września 2014 r. stwierdził naruszenie ich praw przewidzianych w art. 5 ust. 1 i 4 Konwencji. Uchylił odpowiednią część decyzji Sądu Okręgowego oraz przyznał każdemu ze skarżących 1000 EUR tytułem sprawiedliwego zadośćuczynienia, a także koszty sądowe i wydatki w wysokości 284 EUR.

Sąd Konstytucyjny zauważył, że w sytuacji, gdy sądy powszechne posługują się w swoich decyzjach o aresztowaniu jedynie sformułowaniami formalnymi i standardowymi (co miało miejsce w przypadku skarżących), powstaje podejrzenie, czy należycie wzięły pod uwagę konkretne okoliczności sprawy. Uznał, że mimo iż sądy powszechne powołały się na pewne konkretne fakty, które rzekomo uzasadniały aresztowanie skarżących, nie wyjaśniły ich w swoich decyzjach. Ponadto Sąd Okręgowy nie odniósł się do niektórych kluczowych argumentów skarżących, a tym samym nie usunął braków decyzji Sądu Rejonowego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Konstytucyjny stwierdził, że tymczasowe aresztowanie skarżących oparte było na decyzji arbitralnej, pozbawionej właściwego i wystarczającego uzasadnienia. W międzyczasie, 30 maja 2014 r., skarżący zostali zwolnieni i objęci nadzorem probacyjnym.


Skarżący urodzili się w 1968 roku i mieszkają odpowiednio w Marsalforn i Naxxar. Skarżący są właścicielami (każdy posiada połowę udziału w częściach niepodzielonych) nieruchomości przy numerze 85, St. Francis Square, Aleja nr 3, Qormi, Malta. 18 listopada 1986 r. skarżący oddali nieruchomość w emfiteuzę na dwadzieścia jeden lat panu i pani E. za czynsz w wysokości około 230 euro (EUR). 31 grudnia 1992 r. nieruchomość została zarekwirowana przez Dyrektora Mieszkalnictwa Społecznego na mocy nakazu rekwirowania nr RO53704 (zwanego dalej „nakazem rekwirowania”). W nakazie nie podano powodu rekwirowania. Nieruchomość została przydzielona panu i pani A. Na wniosek Urzędu Mieszkalnictwa, 26 marca 1997 r., przyznanie emfiteuzy na rzecz pana i pani E. zostało przeniesione na pana i panią A. Umowa emfiteuzy wygasła w 2007 r. Jednakże, w świetle art. 12A ustawy o mieszkalnictwie (deregulacji), rozdział 158 praw Malty (patrz odpowiednie prawo wewnętrzne), który przewidywał automatyczną konwersję emfiteuzy w dzierżawę, pan i pani A. nadal zajmowali nieruchomość z tytułu dzierżawy. Pan i pani A. płacili skarżącym rocznie 279,52 EUR tytułem czynszu na mocy przepisów o kontroli czynszów. Skarżący nie akceptowali jednak tej kwoty czynszu z powodu, że była ona nieznacząca w porównaniu do wartości czynszu, jaką nieruchomość uzyskałaby na wolnym rynku. Wskutek tej odmowy czynsz miał być deponowany w sekretariacie sądowym. Kwota czynszu nigdy nie została zrewidowana w kolejnych latach, a zmiany z 2010 r. (patrz odpowiednie prawo wewnętrzne) nie miały zastosowania, ponieważ czynsz przekraczał 185 EUR ustalone prawem. 9 marca 2009 r. skarżący wszczęli postępowanie przed Sądem Cywilnym (Izba Pierwsza) w jego kompetencji konstytucyjnej. Skarżący twierdzili, że ich prawa, chronione na mocy art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, są naruszane, ponieważ nie otrzymali odpowiedniego odszkodowania za przymusowe zajęcie ich nieruchomości oraz ponieważ władze nie zadbały odpowiednio o nieruchomość po objęciu jej w posiadanie. 26 marca 2013 r. sąd orzekł na korzyść skarżących. Sąd stwierdził naruszenie praw skarżących zgodnie z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji. Potwierdził, że skarżący są prawnymi właścicielami nieruchomości, uznał nakaz rekwirowania za nieważny i nakazał zwolnienie lokali z pustym posiadaniem na rzecz skarżących, a także eksmisję pana i pani A. z nieruchomości w ciągu jednego miesiąca. Przyznał skarżącym 50 000 EUR odszkodowania (kumpens dovut) do zapłaty przez Urząd Mieszkalnictwa. Koszty postępowania miały być pokryte przez Urząd Mieszkalnictwa oraz pana i panią A. Sąd uznał, że utrzymanie nakazu rekwirowania w mocy było nieuzasadnione, ponieważ pan i pani A. pozostawili nieruchomość w stanie opuszczonym i dopuścili do jej niszczenia, nie przeprowadzając żadnych czynności zwykłego utrzymania. W ten sposób, sam cel rekwirowania nieruchomości w celu „zapewnienia zakwaterowania” nie został spełniony w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę, że pan i pani A. opuścili nieruchomość. Ponadto na skarżących nałożono nieproporcjonalne i nadmierne obciążenie, ponieważ wymagano od nich, aby ponieśli większość społecznych i finansowych kosztów zapewnienia zakwaterowania. Nie wyważono równowagi między interesami skarżących (jako właścicieli nieruchomości) a interesem publicznym, zwłaszcza że nieruchomość pozostawała opuszczona. Powołany przez sąd architekt oszacował, że wymagałoby to 25 000 lir maltańskich (MTL) (równowartość 58 234 EUR), aby uczynić nieruchomość ponownie zdatną do zamieszkania, i oszacował wartość sprzedaży nieruchomości na rynku (w 2010 r.) na 139 800 EUR, a jej wartość czynszową (dla tego samego roku) na 4 893 EUR rocznie. Na tym tle sąd uznał, że rozbieżność między tą kwotą a sumą czynszu oferowaną przez pana i panią A. sprawiała, że sytuacja pozbawiona była jakiejkolwiek proporcjonalności, wymaganej przez Konwencję. Pan i pani A. nie wniesili apelacji, ale Prokurator Generalny i Urząd Mieszkalnictwa odwołali się od wyroku Sądu Cywilnego (Izba Pierwsza) w jego kompetencji konstytucyjnej. Skarżący złożyli pismo w odpowiedzi na apelację wniesioną przez pozwanych i poprosili Sąd Konstytucyjny o potwierdzenie wyroku pierwszej instancji. 18 lipca 2014 r. Sąd Konstytucyjny utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji w części. Potwierdził, że nakaz rekwirowania stanowił ingerencję w mienie skarżących i równał się naruszeniu praw skarżących zgodnie z art. 1 Protokołu nr 1. Jednakże Sąd Konstytucyjny uchylił nakaz sądu pierwszej instancji eksmitowania pana i pani A. z lokali oraz uchylił unieważnienie nakazu rekwirowania. Ponadto Sąd Konstytucyjny zmniejszył odszkodowanie należne jako zadośćuczynienie niematerialne z 50 000 EUR do 12 000 EUR. Jedną piątą kosztów apelacji mieli ponieść skarżący. Sąd Konstytucyjny potwierdził, że skarżący udowodnili własność nieruchomości i zauważył, że w wyniku nakazu rekwirowania ojciec skarżących stracił posiadanie nieruchomości i nie miał środków do odzyskania posiadania, dopóki nakaz rekwirowania pozostawał w mocy. Dalej zauważył, że powołany przez sąd architekt opisał nieruchomość jako zaniedbywaną przez długi czas i pozostawioną bez zwykłego utrzymania; była ona (w momencie orzekania) niezdatna do zamieszkania. Z tego wynikało, że wniosek sądu pierwszej instancji, że nieruchomość nie była zamieszkiwana, był poprawny. Zniszczenie nieruchomości spowodowało również szkodę właścicielom, ponieważ poniesione musiałyby zostać znaczne koszty w celu przeprowadzenia napraw. W świetle tych okoliczności Sąd Konstytucyjny uznał, że nakaz rekwirowania obciąża skarżących w sposób nieproporcjonalny i nadmierny, którzy ponadto byli pozbawieni możliwości podjęcia działań prawnych przed sądami powszechnymi przeciwko panu i pani A. w celu ochrony ich interesów. Było to tym bardziej uzasadnione, że Urząd Mieszkalnictwa nic nie zrobił i nie wydawał się mieć woli zrobienia czegokolwiek, aby naprawić szkodę wyrządzoną nieruchomości. Istotnie, wydawało się, że nakaz rekwirowania był utrzymywany w mocy, ponieważ Urząd Mieszkalnictwa chciał wykluczyć możliwość eksmisji pana i pani A. z nieruchomości. Niemniej jednak sąd uznał, że pan i pani A. mogą nadal być chronieni przez umowę dzierżawy. Co do zadośćuczynienia, Sąd Konstytucyjny zauważył, że sąd pierwszej instancji przyznał odszkodowanie w świetle wycen nieruchomości przez powołanego przez sąd architekta oraz wydatków wymaganych do remontu nieruchomości. Uznał jednak, że chociaż skarżący zasługują na odszkodowanie za naruszenie ich praw, a mianowicie zadośćuczynienie niematerialne, kwota ustalona przez sąd pierwszej instancji była nadmierna. W jego opinii postępowanie o konstytucyjne zadośćuczynienie nie powinno służyć jako substytut zwykłych środków prawnych dostępnych dla skarżących. Gdyby nakaz rekwirowania został unieważniony (drogą postępowania sądowej kontroli), skarżący mieli inne środki prawne do rozpatrzenia zarówno eksmisji pana i pani A., jak i przyznania szkód majątkowych przed sądami powszechnymi. Sąd Konstytucyjny zauważył również, że skarżący zwlekali długo z podjęciem działań w celu ochrony ich praw podstawowych, a mianowicie w 2009 r., około siedemnaście lat po pierwszym wystąpieniu naruszenia ich praw. W związku z tym, w wyniku tego opóźnienia, Sąd Konstytucyjny uznał, że kwota 12 000 EUR jest sprawiedliwa i słuszna jako odszkodowanie za szkodę niematerialną. W odniesieniu do środków praktycznych Sąd Konstytucyjny uznał, że ponieważ skarżący nadal mieli środek prawny zgodnie z art. 469A, za pomocą którego mogli zaskarżyć nakaz rekwirowania przed sądami powszechnymi, to nie należało do niego unieważnienie nakazu rekwirowania. 5 sierpnia 2014 r. Urząd Mieszkalnictwa zakończył rekwirowanie nieruchomości skarżących. Jednakże do dnia złożenia wniosku nieruchomość nie została jeszcze zwrócona skarżącym. Nie zwrócono im kluczy i nie mieli środków do jednostronnego objęcia nieruchomości w posiadanie. 31 października 2014 r. skarżący napisali do Urzędu Mieszkalnictwa, prosząc o złożenie oświadczenia, czy lokale są puste, oraz prosząc Urząd Mieszkalnictwa o przygotowanie raportu o stanie, opisującego stan lokali na koniec okresu rekwirowania. Zdaniem skarżących Urząd Mieszkalnictwa nie udzielił odpowiedzi. Podczas etapu składania uwag w postępowaniu przed Sądem strony złożyły aktualizację sytuacji. 31 sierpnia 2015 r. Urząd Mieszkalnictwa napisał do skarżących, informując ich, że mogą odebrać klucze do nieruchomości. Skarżący odmówili odebrania kluczy w braku sporządzenia raportu o stanie w obecności władz, ponieważ – jak już wynikało z postępowania krajowego – nieruchomość poniosła ogromne szkody, gdy była poddana nakazowi rekwirowania. Skarżący chcieli zatem, aby sporządzono raport o stanie w obecności urzędu, co umożliwiłoby im uzyskanie odszkodowania za poniesione szkody, za które odpowiedzialność ponosił Państwo zgodnie z art. 5 ustawy o mieszkalnictwie (patrz odpowiednie prawo wewnętrzne poniżej). Władze odmówiły współpracy i poinformowały skarżących, że jeśli życzą sobie, mogą sporządzić raport na własny koszt. W opinii Rządu, jeśli skarżący chcieli uzyskać odszkodowanie za szkody, to na nich spoczywał obowiązek wniesienia odpowiednich postępowań krajowych. Wobec odmowy odebrania kluczy przez skarżących, 7 września 2016 r. Urząd Mieszkalnictwa złożył klucze w sądzie.


Szczegóły dotyczące wnioskodawców znajdują się w załączniku. Wnioskodawcy są współwłaścicielami nieruchomości o nazwie „Assunta” przy ulicy Nazzarenu w Paoli na Malcie, która jest narożnym domem miejskim z XX wieku, posiadającym trzy kondygnacje i łączną powierzchnię około 135 metrów kwadratowych. Pierwszy wnioskodawca posiada jedną siódmą część niepodzielną udziału w niej. Drugi i trzeci wnioskodawca posiadają po jednej z dwudziestu ośmiu niepodzielnych części udziału, a czwarty wnioskodawca posiada jedną z dwudziestu jednych niepodzielnych części udziału. Przodek wnioskodawców, L.M., jako właściciel nieruchomości, oddał ją w tymczasową emfiteuzę J.S. w dniu 31 marca 1962 roku na okres siedemnastu lat za roczny czynsz dzierżawny w wysokości 45 lir maltańskich (MTL), co stanowi około 105 euro (EUR). W 1971 roku pewien C.C. uzyskał podużyteczne władanie (w drodze podemfiteuzy) nad nieruchomością od J.S. W marcu 1979 roku, gdy tymczasowa emfiteuza dobiegła końca, C.C. nadal zamieszkiwał w nieruchomości na mocy Rozdziału 158 Praw Malty, który przewidywał przekształcenie umów o tymczasową emfiteuzę w umowy najmu. Czynsz w nowym reżymie najmu wynosił 86,54 MTL, czyli około 200 EUR rocznie. Dnia 9 kwietnia 1986 roku nieruchomość została zarekwirowana przez Państwo, a C.C. przyznano inne zakwaterowanie. Odstąpił on klucze Departamentowi Mieszkaniowemu w dniu 29 września 1986 roku. Dnia 30 października 1986 roku Departament Mieszkaniowy przydzielił nieruchomość D.L. do użytku mieszkalnego za roczny czynsz w wysokości 86 MTL. Zgodnie z wiedzą wnioskodawców, w momencie przydzielenia nieruchomości D.L., nie istniała pilna potrzeba społeczna uzasadniająca takie przydzielenie. D.L. i jej mąż (zwani dalej „mieszkańcami”) przybyli na Maltę z Wielkiej Brytanii trzy miesiące wcześniej i mieszkali w domu w Senglei. Mąż miał pracę, a dom, w którym wcześniej zamieszkiwali, nie był zagrożony rekwirowaniem, ani nie został im przyznany z powodu podeszłego wieku. Rząd zauważył, że wnioskodawcy nie przedstawili w tym zakresie żadnych dowodów. Wnioskodawcy zauważyli również, że Rząd, w którego posiadaniu znajdowała się wszelka odpowiednia dokumentacja, nie złożył żadnych dowodów dotyczących potrzeby D.L. co do przedmiotowych pomieszczeń. Mimo to, z samego zarządzenia wynikało, że był to przypadek normalny, a nie oparty na bezdomności, podeszłym wieku ani ryzyku niebezpieczeństwa. Właściciele odmówili przyjęcia czynszu i nie uznawali mieszkańców za najemców. Mieszkańcy zaczęli w związku z tym płacić czynsz bezpośrednio do Departamentu Mieszkaniowego. Ostatecznie właściciele dowiedzieli się, że mieszkańcy zajmują również część sąsiedniej nieruchomości (pokój wcześniej wykorzystywany jako biuro), również należącej do wnioskodawców w wyżej wymienionych udziałach, która nie była objęta zarządzeniem o rekwirowaniu. Właściciele poinformowali o tym władze, ale nie podjęto żadnych działań. W nieokreślonym dniu, po śmierci D.L. (na którą wydano zarządzenie o rekwirowaniu), właściciele poprosili o zwrot nieruchomości. Zaoferowali mieszkańcom mniejszą nieruchomość w pobliżu w ramach propozycji ugody. Transakcja nie doszła do skutku. W 2001 roku mąż D.L. również zmarł, a 30 stycznia 2002 roku ich syn L.L. zwrócił się z wnioskiem o uznanie go za najemcę zarekwirowanych pomieszczeń. Dnia 16 września 2003 roku władze uznały L.L. za najemcę mimo sprzeciwów właścicieli z 27 marca 2002 roku. Czynsz nadal był płacony na warunkach wymienionych powyżej. Właściciele złożyli skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich, który w dniu 29 października 2003 roku uznał, że władze nie poświęciły wystarczającej uwagi skargom właścicieli. W nieokreślonym dniu L.L. złożył wniosek o grant na dokonanie zmian w pomieszczeniach, w tym w pokoju komercyjnym, który mieszkańcy zajmowali bez tytułu prawnego. Gdy właściciele dowiedzieli się, że wniosek ten został złożony, wnieśli w dniu 21 lutego 2007 roku sprzeciw wobec planowanej inwestycji. Odpowiednie zezwolenie na dokonanie zmian strukturalnych zostało wydane przez Maltański Urząd ds. Środowiska i Planowania (MEPA) w dniu 16 kwietnia 2007 roku. W opinii wnioskodawców te zmiany strukturalne wpłynęły na charakter nieruchomości oraz jej wartość. Dnia 28 maja 2007 roku właściciele (w tym wnioskodawcy lub ich poprzednicy prawni) wszczęli postępowanie o naprawienie krzywdy konstytucyjnej. Skarżyli się na naruszenie Artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji oraz domagali się uchylenia zarządzenia o rekwirowaniu, zwrotu nieruchomości oraz przyznania odszkodowania za wszelkie szkody poniesione w wyniku zajmowania pomieszczeń i naruszenia ich prawa do własności. W toku postępowania, w dniu 11 lutego 2010 roku, nieruchomość została wyłączona spod rekwirowania; Rząd przyznał jednak, że chociaż nieruchomość została opuszczona przez mieszkańców, Rząd nie odzyskał kluczy. Dnia 8 kwietnia 2010 roku Rząd zaoferował właścicielom kwotę 4 507,30 EUR jako czynsz za zajmowanie pomieszczeń od 9 kwietnia 1986 roku do 11 lutego 2010 roku. Właściciele odrzucili ofertę, którą uznali za zbyt niską w porównaniu do wartości czynszowej nieruchomości i długiej liczby lat, podczas których była zajmowana przez osoby trzecie. Dnia 28 kwietnia 2011 roku Sąd Cywilny (Izba Pierwsza) działający w ramach swojej kompetencji konstytucyjnej orzekł na korzyść właścicieli. Stwierdził naruszenie Artykułu 1 Protokołu nr 1 i, nie mogąc uchylić zarządzenia o rekwirowaniu – gdyż wygasło ono w toku postępowania – nakazał pozwanym zwrot nieruchomości właścicielom, wolną i nieobciążoną. Przyznał również 7 535 EUR odszkodowania, obciążając Rząd kosztami postępowania. Sąd uznał, że chociaż zarządzenie o rekwirowaniu było legalne i realizowało legitymizowany cel, nie udało mu się ustanowić sprawiedliwej równowagi dla celów przywołanego przepisu. Właściciele otrzymywali niską kwotę czynszu przez dwadzieścia cztery lata, która pozostawała niezmienna. Przy ustalaniu odszkodowania sąd wziął pod uwagę wartość czynszu przedstawioną przez biegłego właścicieli [w raporcie z 2007 roku] wynoszącą 250 MTL (około 582 EUR) miesięcznie, czyli 3 000 MTL (około 6 988 EUR) rocznie, co jednak obejmowało pokój, który nie podlegał zarządzeniu o rekwirowaniu, a zatem jego wartość czynszu musiała zostać odjęta. Szacunek ten nie był jednak dla sądu wiążący. Sąd zauważył, że gdyby nieruchomość nie została zarekwirowana, zgodnie z Rozdziałem 158 praw Malty, czynsz wzrastałby co piętnaście lat zgodnie z indeksem inflacji (ale nigdy nie osiągając podwójnej wysokości pierwotnego czynszu). Tym samym właścicielom należałby się roczny czynsz w wysokości 86,45 MTL (od 9 kwietnia 1986 roku) do 31 marca 1994 roku, 141,09 MTL (około 329 EUR) do marca 2009 roku, a następnie czynsz w wysokości 207,39 MTL (około 483 EUR) do daty wydania wyroku, co łącznie daje zaokrągloną kwotę 7 535 EUR. Rząd odwołał się w zakresie, w jakim został zmuszony do zwrotu pomieszczeń (nad którymi nie miał już kontroli), a właściciele wnieśli apelację wzajemną w związku z przyznaniem odszkodowania. Ci ostatni zauważyli, że chociaż L.L. opróżnił pomieszczenia i zaoferował zwrot kluczy, Rządowi nie udało się odzyskać kluczy. Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2014 roku Sąd Konstytucyjny uznał, że sąd pierwszej instancji nie mógł nakazać zwrotu nieruchomości, która została już wyłączona spod rekwirowania. W zakresie odszkodowania uznał, że kwota przyznana przez sąd pierwszej instancji była niska. Rzeczywiście, przyznanie kwoty 7 535 EUR odzwierciedlało sumy, które właściciele byliby uprawnieni otrzymać jako czynsz za pomieszczenia zgodnie z przepisami Rozdziału 158 Praw Malty, a zatem nie było to odszkodowanie za naruszenie ich praw własności, ani nie odzwierciedlało odszkodowania za zajmowanie pomieszczeń przy zaniżonych czynszach. Mając na uwadze cel społeczny realizowany przez środek oraz fakt, że płacony czynsz był zgodny z prawem, a także fakt, że środek ten trwał przez dwadzieścia cztery lata, podczas których właściciele otrzymywali niski czynsz w porównaniu do jego wartości rynkowej, przyznał 5 000 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, które należy dodać do szkody majątkowej już przyznanej. Tym samym, łącznie przyznał odszkodowanie w wysokości 12 535 EUR obejmujące zarówno szkodę majątkową, jak i niemajątkową, bez uszczerbku dla jakichkolwiek roszczeń właścicieli o szkodę materialną wyrządzoną nieruchomości, oraz nakazał, aby koszty postępowania w obu instancjach zostały podzielone po równu między strony sporu. W toku tego postępowania, w dniu 21 października 2013 roku, zmarł L.M., poprzednik drugiego i trzeciego wnioskodawcy. Ostatecznie, w lub około sierpnia 2014 roku, klucze zostały również zwrócone właścicielom, a nieruchomość została im zwrócona w złym stanie. Wnioskodawcy twierdzili, że nieruchomość jest niezdatna do zamieszkania, a prace rozpoczęte przez L.L. nigdy nie zostały ukończone. Uznali, że brak zainteresowania Rządu sytuacją przyczynił się do degradacji nieruchomości i że będzie trzeba ponieść znaczne wydatki oraz uzyskać odpowiednie pozwolenia, aby przywrócić budynek do stanu nadającego się do zamieszkania. Zgodnie z wyceną architekta z dnia 19 sierpnia 2014 roku, nieruchomość została porzucona w połowie projektu remontowego, pozostawiając ją w stanie niezdatnym do zamieszkania i niedokończonym, ze widocznymi uszkodzeniami, a przede wszystkim w wyniku silnej penetracji wodą. Zgodnie z tym samym raportem wartość rynkowa sprzedaży nieruchomości z wolnym posiadaniem, w stanie w jakim się znajdowała, wynosiła 145 000 EUR, a wartość rynkowa po ukończeniu prac wynosiłaby 175 000 EUR. Szacunkowa wartość czynszu nieruchomości (w nieokreślonym stanie) w 2014 roku wynosiła 665 EUR miesięcznie (7 980 EUR rocznie). Na podstawie procesu interpolacji wartości czynszu dla poprzednich lat obliczono następująco:

Rok
Miesięczny czynsz (w EUR)
Roczny czynsz (w EUR)
1971


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1960 i 1959 roku i mieszkają w Wilnie. W 1991 roku dziadek skarżących, P.S., złożył wniosek o przywrócenie jego praw własności do gruntu, który został upaństwowiony przez reżim sowiecki. W 1994 roku władze administracyjne uznały, że P.S. miał prawo do przywrócenia mu praw własności. 28 września 2004 r. Administracja Powiatu Wileńskiego (dalej „APW”) przywróciła prawa własności P.S., dając mu 8,17 hektara gruntu, składającego się z kilku działek w Kryžiokai i Naujaneriai, obszarach w gminie miejskiej Wilno. 25 maja 2005 r. P.S. sprzedał działkę o powierzchni 0,50 hektara z 8,17 hektarów otrzymanych przez niego S.M. 30 czerwca 2005 r. P.S. sprzedał działkę o powierzchni 1,27 hektara Ž.J. Obie umowy sprzedaży zostały poświadczone przez notariusza. 26 lipca 2005 r. P.S. zmarł. Skarżący otrzymali akt dziedziczenia w zakresie jego spadku 21 grudnia 2005 r. 28 lipca 2008 r. prokurator regionu wileńskiego (dalej „prokurator”) wniósł pozew do Sądu Okręgowego w Wilnie, domagając się unieważnienia praw własności P.S. do 2,50 z 8,17 hektarów mu przyznanych. Prokurator twierdził, że 2,50 hektara działki było pokryte lasem. Ponieważ ten las znajdował się w mieście, był uważany za las o znaczeniu krajowym i dlatego mógł być własnością tylko państwa (zobacz odpowiednie prawo krajowe przytoczone w sprawie Beinarovič i inni przeciwko Litwie, nr 70520/10 i 2 inne, §§ 86-89, 12 czerwca 2018 r.). W związku z okolicznościami decyzja APW musiała zostać uznana za niezgodną z prawem, a jej skutki unieważnione. Prokurator wnosił o to, aby po unieważnieniu praw własności P.S. do tej części gruntu, unieważniono również prawa własności skarżących do niej. Skarżący i APW kwestionowali roszczenie prokuratora. Jednakże 21 października 2009 r. Sąd Okręgowy w Wilnie uwzględnił je. 24 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację wniesioną przez skarżących, a 10 grudnia 2010 r. Sąd Najwyższy oddalił ich skargę kasacyjną, podtrzymując w całości decyzje sądów niższych instancji. 15 grudnia 2008 r. prokurator wniósł kolejny pozew do Sądu Okręgowego w Wilnie, domagając się unieważnienia praw własności P.S. do 0,15 hektara z 8,17 hektarów mu przyznanych, z powodu pokrycia go lasem o znaczeniu krajowym, a także unieważnienia praw własności skarżących do tej części działki. Ponieważ 0,15 hektara zostało sprzedane S.M. (zobacz paragraf 7 powyżej), prokurator wnosił o to, aby po unieważnieniu praw własności P.S., unieważnić umowę sprzedaży między nim a S.M. w zakresie tej części gruntu. Skarżący kwestionowali roszczenie prokuratora. Jednakże 10 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Wilnie uwzględnił je. Sąd unieważnił prawa własności P.S. do 0,15 hektara, a także umowę sprzedaży między P.S. a S.M. w zakresie tej powierzchni gruntu. Stwierdził, że skarżący, jako spadkobiercy P.S., muszą przejąć jego zobowiązania prawne i nakazał im zwrócić S.M. kwotę, którą zapłacił za 0,15 hektara – 49 500 litów litewskich (LTL, około 14 340 euro (EUR)). 23 września 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację wniesioną przez skarżących, a 11 kwietnia 2011 r. Sąd Najwyższy oddalił ich skargę kasacyjną, podtrzymując w całości decyzje sądów niższych instancji. Sąd nie został poinformowany, czy skarżący zapłacili kwotę 49 500 LTL (około 14 340 EUR) S.M. 14 listopada 2008 r. prokurator wniósł jeszcze jeden pozew do Sądu Okręgowego w Wilnie, domagając się unieważnienia praw własności P.S. do 0,87 hektara z 8,17 hektarów mu przyznanych, z powodu pokrycia go lasem o znaczeniu krajowym, a także unieważnienia praw własności skarżących do tej części działki. Ponieważ 0,87 hektara zostało sprzedane Ž.J. (zobacz paragraf 7 powyżej), prokurator wnosił o to, aby po unieważnieniu praw własności P.S., unieważnić umowę sprzedaży między nim a Ž.J. w zakresie tej części gruntu. Skarżący kwestionowali roszczenie prokuratora, ale 8 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w Wilnie uwzględnił je. Sąd unieważnił decyzję APW o przywróceniu praw własności P.S. w części dotyczącej 0,87 hektara, a także umowę sprzedaży między P.S. a Ž.J. w zakresie tej powierzchni gruntu. Nakazał skarżącym, jako spadkobiercom P.S., zwrócić Ž.J. kwotę, którą zapłaciła za 0,87 hektara – 188 730 LTL (około 54 660 EUR). Skarżący odwołali się od decyzji sądu pierwszej instancji, ale 12 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny podtrzymał ją w całości. Następnie skarżący wnieśli skargę kasacyjną, ale 19 września 2011 r. Sąd Najwyższy odmówił jej rozpoznania z powodu niepodnoszenia przez nią istotnych kwestii prawnych. 22 sierpnia 2013 r. skarżący zapłacili Ž.J. kwotę 188 730 LTL (około 54 660 EUR), a także 6 440 LTL (około 1 865 EUR) kosztów komorniczych. 23 lutego 2012 r. skarżący otrzymali list od Krajowej Służby Ziemi (instytucji, która przejęła odpowiednie funkcje APW po reformie administracyjnej – dalej „KSZ”), potwierdzający, że po tym, jak sądy unieważniły prawa własności P.S. do 3,52 hektara gruntu, zachował on prawo do przywrócenia tych praw własności. Skarżących poinformowano o formach restytucji przewidzianych przez prawo krajowe (tamże, § 92) i poproszono o poinformowanie władz o preferowanej formie restytucji. Nie jest jasne, czy skarżący odpowiedzieli na ten list. 24 lipca 2012 r. skarżący otrzymali kolejny list od KSZ, w którym stwierdzono, że istnieje możliwość otrzymania przez skarżących działki pod budowę domu jednorodzinnego w obszarze miasta Wilna, ale ponieważ 4 806 innych kandydatów czekało na otrzymanie działek w tym obszarze, proces restytucji potrwa długo. Skarżących poproszono o rozważenie alternatywnej formy restytucji, takiej jak otrzymanie działki na obszarze wiejskim, działki pod budowę domu jednorodzinnego w innym mieście lub odszkodowania pieniężnego (tamże). Poinformowano ich również, że w Kryžiokai pozostało około 0,10 hektara wolnej ziemi, więc jeśli będą chcieli otrzymać działkę w tym obszarze, ich wniosek zostanie rozpatrzony podczas przygotowywania planu zagospodarowania terenu. 21 sierpnia 2012 r. skarżący wysłali list do KSZ. Złożyli wyjaśnienie, że unieważnienie ich praw własności do 3,52 hektara gruntu spowodowało u nich szkodę majątkową w wysokości 627 630 LTL (około 181 770 EUR), składającą się z wartości 2,50 hektara gruntu, który im odebrano (zobacz paragraf 9 powyżej), według prywatnej wyceny, a także kwot, które skarżący zostali zobowiązani zapłacić S.M. i Ž.J. (zobacz paragrafy 12 i 16 powyżej). W opinii skarżących umieszczenie na liście z 4 806 innymi kandydatami i zmuszanie do czekania przez nieokreślony czas na restytucję było nieakceptowalne. Skarżący poprosili o przyznanie im działki pod budowę domu jednorodzinnego w Wilnie w trybie priorytetowym, a jeśli to nie byłoby możliwe, o poinformowanie ich, ile działek jest dostępnych w Wilnie i kiedy mogą się spodziewać otrzymania jednej. Stwierdzili również, że zgodziliby się na otrzymanie działki w Kryžiokai, ale najpierw chcieliby znać jej dokładną lokalizację. Skarżący oświadczyli, że nie życzą sobie wyboru żadnej innej formy restytucji. 14 grudnia 2012 r. KSZ zatwierdził listę kandydatów do otrzymania działek w kilku obszarach wokół Wilna, w tym w Kryžiokai. Skarżący zostali umieszczeni na tej liście jako kandydaci do otrzymania 3,52 hektara gruntu. 31 grudnia 2012 r. KSZ zorganizował spotkanie, na którym kandydatom oferowano działki w odpowiednich obszarach. Skarżący wzięli udział w tym spotkaniu i wybrali cztery działki o łącznej powierzchni 0,8035 hektara. W odniesieniu do pozostałej ziemi oświadczyli, że będą czekać na decyzję Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w ich sprawie. Jednak, jak wynika z informacji posiadanych przez Sąd, te cztery działki ostatecznie nie zostały przyznane skarżącym, z powodów nieprzedstawionych Sądowi. 21 sierpnia 2014 r. KSZ przyjął plan zagospodarowania terenu ww. obszarów wokół Wilna, a także listę osób, którym zostaną przydzielone działki w tych obszarach. Skarżący zostali umieszczeni na liście i mieli prawo do otrzymania dwóch działek o łącznej powierzchni 0,203 hektara. Skarżący poinformowali później Sąd, że te dwie działki obejmowały instalacje i budynki należące do osób trzecich. 21 kwietnia 2015 r. skarżący wysłali list do KSZ, prosząc o tymczasowe wstrzymanie planowania dwóch ww. działek „dopóki [trwają] postępowania sądowe” (kol vyksta teismai). Rząd przedstawił wyjaśnienie, że list skarżących musiał odnosić się do postępowań przed Sądem, ponieważ w tamtym czasie nie toczyły się żadne istotne postępowania krajowe. 25 maja 2016 r. skarżący wzięli udział w kolejnym spotkaniu kandydatów i wybrali trzy działki o łącznej powierzchni 0,23 hektara. Nie wynika, aby im zaoferowano więcej działek na tym spotkaniu. Na kolejnym spotkaniu kandydatów, które odbyło się 10 lipca 2018 r., skarżącym zaoferowano działkę o powierzchni 0,1239 hektara we współwłasności z osobą trzecią, ale odmówili jej przyjęcia z powodu, że taka współwłasność nie byłaby dla nich korzystna finansowo. 11 października 2018 r. KSZ podjął decyzję o przywróceniu praw własności P.S. poprzez przyznanie mu 0,23 hektara gruntu. Decyzja stwierdzała, że jego prawa do pozostałych 3,29 hektara zostaną przywrócone w późniejszym terminie. Na dzień dostarczenia Sądowi najnowszych informacji (15 października 2018 r.) prawa własności skarżących do 3,29 hektara gruntu nadal nie zostały przywrócone.


Skarżący urodził się w 1987 roku i mieszka w Skopje. W chwili urodzenia skarżący został zarejestrowany jako dziewczynka, z wyraźnie żeńskim imieniem. Skarżący twierdził, że od wczesnego dzieciństwa zdawał sobie sprawę, że jest mężczyzną, a nie kobietą. Nie mogąc uzyskać odpowiedniego leczenia w państwie pozwanym, w 2010 roku skarżący udał się do specjalistycznej kliniki w Belgradzie, gdzie psycholog i seksuolog zdiagnozowali u niego „transseksualizm”. Zaświadczenie lekarskie z dnia 20 września 2010 r. zawierało zalecenie, aby skarżący podjął leczenie hormonalne mające na celu ewentualną operację korekty narządów płciowych. Skarżący zaczął przyjmować hormony w celu podniesienia poziomu testosteronu. 1 czerwca 2011 r. skarżący złożył wniosek o zmianę imienia i nazwiska. Decyzją z 7 czerwca 2011 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych uwzględniło ten wniosek, rejestrując skarżącego pod wyraźnie męskim imieniem (skarżący zmienił również nazwisko). Niedługo potem wydało skarżącemu nowy dowód osobisty zawierający jego nowe imię i nazwisko. Jednakże oznaczenie płci oraz numeryczny kod osobisty (złożony z dziesięciu cyfr, z których niektóre wskazują na płeć osoby) pozostały bez zmian, co identyfikowało skarżącego jako kobietę. 5 lipca 2011 r. skarżący złożył wniosek o sprostowanie (корекција) oznaczenia płci i numerycznego kodu osobistego w akcie urodzenia tak, aby wskazywały one, że jest mężczyzną. Na poparcie swojego wniosku złożył kopie raportu medycznego chirurga ze specjalistycznej kliniki w Belgradzie (patrz paragraf 7 powyżej) oraz powołał się na dokument zatytułowany „Prawa człowieka i tożsamość płciowa” z października 2009 r. wydanego przez Komisarza Praw Człowieka Rady Europy (patrz paragraf 34 poniżej) oraz Zasady z Yogyakarty dotyczące stosowania międzynarodowego prawa praw człowieka w odniesieniu do orientacji seksualnej i tożsamości płciowej. Decyzją z tego samego dnia Urząd Stanu Cywilnego („Urząd”) – jednostka w ramach Ministerstwa Sprawiedliwości („Ministerstwo”) – oddalił wniosek skarżącego, stwierdzając, że „nie wydano żadnego zaświadczenia przez kompetentny organ [poświadczającego fakt], że płeć [skarżącego] uległa zmianie, a wniosek został poparty jedynie zaświadczeniem, że operacja korekty płci [jest] w przygotowaniu, co nie może być uznane za dowód, że [ona] dojdzie do skutku”. Skarżący odwołał się do Ministerstwa, twierdząc, że nie ma przepisu ustawowego regulującego sprawę w przedmiocie. Operacja zmiany płci nie była dostępna w państwie pozwanym i nie była uzasadniona w jego przypadku. Ponadto takie wymaganie poddałoby go niechcianemu leczeniu medycznemu i sterylizacji, co naruszałoby jego prawa. Argumentował, że został już zdiagnozowany jako transseksualista, co wystarcza do uzyskania uznania płci prawnie. Decyzją z 17 października 2011 r. Ministerstwo oddaliło odwołanie, uznając, że zaskarżona decyzja była oparta na art. 23 ustawy o rejestracji stanu cywilnego (Закон за матичната евиденција) („ustawa”; na mocy nowelizacji z 2016 r. ten przepis stał się art. 22 ust. 2 – patrz paragraf 25 poniżej) oraz że zebrane dowody nie były „wystarczające i istotne” w odniesieniu do żądanej zmiany (промена). W listopadzie 2011 r. skarżący zaskarżył odmowę niższych organów administracyjnych zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia przed Sądem Administracyjnym. Argumentował, że nie ma przepisu ustawowego zabraniającego ani określającego jakiekolwiek warunki zmiany oznaczenia płci i kodu osobistego osoby. 28 lutego 2013 r. Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministerstwa. Ponieważ wniosek skarżącego nie znajdował się w aktach sprawy, sąd nie mógł ustalić, czy skarżący domagał się sprostowania czy zmiany jedynie oznaczenia płci, czy również kodu osobistego, przy czym ten ostatni nie został uwzględniony w zaskarżonej decyzji. Sąd uznał również, że Ministerstwo powinno było określić odpowiednie dowody wymagane i wyznaczyć termin dla skarżącego na ich dostarczenie. Na koniec sąd stwierdził, że Ministerstwo ani nie ustaliło istotnych faktów, ani nie podało wystarczających uzasadnień dla swojej decyzji. W związku z tym stwierdził, że art. 23 ustawy o rejestracji stanu cywilnego nie określał żadnego wymogu zmiany oznaczenia płci; zawierał jedynie instrukcję dla organów administracyjnych dotyczącą dowodów, które należy przedłożyć i ocenić w takich postępowaniach. 11 czerwca 2013 r. skarżący przeszedł podwójną mastektomię (usunięcie piersi) w Belgradzie i kontynuował terapię hormonalną. W wznowionym postępowaniu Urząd polecił Instytutowi Medycyny Sądowej (Институт за судска медицина) zbadanie skarżącego. Jak wynika z decyzji Urzędu (patrz paragraf 17 poniżej), 20 czerwca 2014 r. Instytut Medycyny Sądowej sporządził raport, w którym stwierdzono: „[Z] powodu mastektomii i trwającej terapii hormonalnej, [skarżący] wykazuje męskie cechy płciowe, które wpływają na jego codzienne życie. Chociaż nie ma regulacji ustawowej ... i druga operacja narządów płciowych nie została przeprowadzona, [eksperci] uważają, że [skarżącemu] należy wydać dokument potwierdzający jego nową płeć ...” Urząd zwrócił się również do Ministerstwa Zdrowia o określenie rodzaju zaświadczenia i organu kompetentnego do potwierdzenia zmiany płci skarżącego. W odpowiedzi Ministerstwo Zdrowia oświadczyło, że procedura zmiany płci nie jest określona w przepisach dotyczących zdrowia i zaproponowało, aby wziąć pod uwagę dowody dotyczące wcześniejszej interwencji medycznej w przypadku skarżącego. 29 grudnia 2014 r. Urząd, powołując się na art. 23 ustawy, oddalił wniosek skarżącego o zmianę oznaczenia płci w rejestrze urodzeń, stwierdzając, że mimo zapytań do kompetentnych organów nie uzyskał „dowodu na faktyczną zmianę płci (не прибави доказ со кој ќе утврди фактичка состојба која укажува на промена на полот)”. Skarżący odwołał się od tej decyzji. 16 października 2015 r. Ministerstwo oddaliło odwołanie i utrzymało w mocy decyzję Urzędu. 11 listopada 2015 r. skarżący zaskarżył tę decyzję przed Sądem Administracyjnym, argumentując, że art. 23 ustawy nie określał żadnego wymogu zmiany oznaczenia płci w dokumentach stanu cywilnego. Ponadto twierdził, że Urząd ma uprawnienia do administrowania rejestrami stanu cywilnego i odpowiednio do decydowania w tej sprawie. Skarżący powołał się również na orzecznictwo Trybunału w tej sprawie. 28 kwietnia 2017 r. Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministerstwa, ponieważ nie przesłał on akt sprawy. 28 lutego 2018 r. Urząd odrzucił (отфрла) wniosek skarżącego z powodu braku kompetencji (ненадлежност), uznając, że nie dotyczy on sprostowania błędu w wpisie, ale zmiany oznaczenia płci w rejestrze stanu cywilnego. 13 lipca 2018 r. Państwowa Komisja, która stała się kompetentna do rozstrzygania takich kwestii w drugiej instancji, utrzymała tę decyzję w mocy. Postępowanie przed Sądem Administracyjnym jest w toku. Skarżący złożył kilka raportów z 2012 i 2016 roku, w których psychologowie stwierdzili, że przedłużająca się procedura w zakresie ubiegania się o uznanie prawne tożsamości płciowej skarżącego ma negatywne skutki dla jego zdrowia psychospołecznego i psychicznego oraz codziennego życia.


Wnioskodawcy twierdzą, że są właścicielami gruntu będącego przedmiotem niniejszej sprawy. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że wnioskodawcy wraz z dwiema innymi osobami posiadają niepodzielone udziały w wysokości jednej trzeciej części tej nieruchomości. Pismem sądowym z 15 lutego 1969 r. ojciec wnioskodawców (PC) został zawiadomiony o odpisie oświadczenia Gubernatora Generalnego, w którym oświadczano, że sześć działek gruntu w Kalafrana i Bengħajsa, w granicach Birżebbuġa na Malcie, jest wymaganych do celów publicznych, a tym samym Gubernator Generalny nabywa wspomnianą nieruchomość z tytułu pełnej własności. Podobny list z 26 lutego 1969 r. został doręczony ojcu wnioskodawców w późniejszym czasie. Ten ostatni dotyczył innego kawałka gruntu składającego się z około 22 480 metrów kwadratowych, położonego blisko morza (działka 60 – dalej zwana Gruntem B). W pewnym momencie później PC został zawiadomiony o ofercie odszkodowania w wysokości 4 492 lir maltańskich (MTL), około 10 464 euro (EUR) w odniesieniu do wyżej wymienionych sześciu działek gruntu. Odmówił przyjęcia kwoty odszkodowania. Następnie Komisarz Ziemi (CoL) wszczął postępowanie przed Komisją Arbitrażową ds. Ziemi (LAB), w celu przeniesienia gruntu i ustalenia kwoty odszkodowania do zapłaty. Część sześciu działek gruntu została wykorzystana na potrzeby Maltańskiego Wolnego Portu (dalej Grunt A). Jednakże części tych samych sześciu działek nie zostały wykorzystane do tego celu, a Grunt B pozostaje niewykorzystany do dnia dzisiejszego. Zdaniem Rządu nie pozostawiono ich niewykorzystanymi, lecz po prostu nie zabudowano, ponieważ służyły jako strefa buforowa dla celów bezpieczeństwa. W 1997 r. PC wszczął postępowanie o konstytucyjne środki ochrony prawnej dotyczące części tych sześciu działek gruntu, które zostały zajęte, ale pozostały niewykorzystane (Grunty C). Wyrokiem końcowym z 28 grudnia 2001 r. Sąd Konstytucyjny uznał rację wnioskodawców i stwierdził, że oświadczenie Rządu w odniesieniu do tego gruntu (który znajdował się poza strefą Wolnego Portu) jest bezskuteczne od daty wyroku pierwszej instancji, 9 kwietnia 1999 r. W wyniku wyroku Sądu Konstytucyjnego postępowanie przed LAB zostało zrzeczone przez CoL w dniu 8 kwietnia 2003 r. Wskutek działania CoL nigdy nie ustalono odszkodowania za zajęcie pozostałego gruntu wnioskodawców (A i B). W 2006 r. PC i jego żona wnieśli o konstytucyjne środki ochrony prawnej w związku z częścią sześciu działek gruntu, która została faktycznie wykorzystana na potrzeby Wolnego Portu (Grunty A), a także Gruntem B, który pozostał niewykorzystany. Powołując się na Artykuł 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji oraz Artykuł 6 Konwencji, wnioskowali do sądu o stwierdzenie nieważności oświadczenia Gubernatora Generalnego, o zwrot niewykorzystanych części gruntu, o przyznanie odszkodowania w odniesieniu do gruntu, który został wykorzystany, oraz o naprawienie stwierdzonych naruszeń. W szczególności argumentowali, że grunt nie został wywłaszczony do celów publicznych, lecz do celów komercyjnych, biorąc pod uwagę, że CoL przeniósł grunt na Maltańską Korporację Wolnego Portu i w 1989 r., wraz z wprowadzeniem ustawy o Wolnym Porcie, grunt stał się częścią Wolnego Portu. Wolny Port został ostatecznie sprywatyzowany w 2001 r. i sprzedany międzynarodowej firmie w 2004 r. W toku tych postępowań, 4 listopada 2008 r., Rząd i biegły techniczny wzbudzili wątpliwości co do dokładnego rozmiaru Gruntu B, w zakresie w jakim plany sytuacyjne (załączone do wniosku wnioskodawców do sądów krajowych) sporządzone przez architekta obejmowały dodatkowy obszar, który wydawał się być własnością Rządu. Rząd wniósł zatem o ustalenie przez sąd granic wywłaszczonego gruntu, a następnie tytułu prawnego wnioskodawców do gruntu będącego przedmiotem sprawy. Rząd zauważył, że oba elementy były niezbędne do zdefiniowania interesu prawnego wnioskodawców. Strony zgodziły się, że spróbują znaleźć odpowiednią dokumentację w tym celu. Następnie do sądu złożono różną dokumentację, w tym umowy kupna na nazwisko PC, chociaż często nie były one dołączone odpowiednimi planami gruntu. Zgodnie z wnioskami z raportu technicznego sporządzonego w tej sprawie przez powołanego przez sąd architekta w czerwcu 2009 r., Grunt B, tak jak pokazano na planach złożonych przez wnioskodawców wraz z wnioskiem do Sądu Cywilnego (Pierwsza Izba), obejmował działkę, którą PC sprzedał już osobie trzeciej, zaś pozostałe części, które zostały wywłaszczone, stanowiły własność wnioskodawców. Postanowieniem z 30 września 2010 r. wnioskodawcy jako spadkobiercy swoich zmarłych rodziców wstąpili do postępowania w ich miejsce. Wyrokiem z 2 października 2013 r. Sąd Cywilny (Pierwsza Izba) działając w ramach swojej kompetencji konstytucyjnej oddalił zarzut Rządu dotyczący niewyczerpania zwykłych środków odwoławczych i częściowo uwzględnił żądania wnioskodawców. Uznał, że nastąpiło naruszenie powołanych przepisów Konwencji w związku z Gruntem B, który pozostał niewykorzystany, w zakresie w jakim zajęcie nie miało żadnego interesu publicznego. Tym samym stwierdził nieważność oświadczenia Gubernatora w tym zakresie. Nakazał również zwolnienie tego gruntu i zapłatę 30 000 EUR odszkodowania za lata, w trakcie których wnioskodawcom odmawiano korzystania z ich gruntu. Oddalił jednak roszczenia wnioskodawców w związku z Gruntem A, który uznał za zajęty od wnioskodawców w interesie publicznym. Obie strony, wnioskodawcy i pozwani, odwołali się. Wyrokiem z 30 maja 2014 r. Sąd Konstytucyjny uwzględnił apelację Rządu i oddalił apelację wniesioną przez wnioskodawców. Sąd Konstytucyjny uznał, że nie ma wątpliwości, iż Wolny Port został utworzony w interesie publicznym, a mianowicie dla rozwoju gospodarczego kraju, a zatem zajęcie Gruntu A było zgodne z Konwencją. W zakresie odszkodowania za Grunt A uznał, że wnioskodawcy nie podnieśli przed sądem pierwszej instancji zarzutu braku proporcjonalności, a tym samym nie mogli podnosić tej kwestii w apelacji. Z tego wynikało, że w tym zakresie nie należało się żadne odszkodowanie. W odniesieniu do Gruntu B Sąd Konstytucyjny stwierdził, że Rząd nie zgłosił żadnego zastrzeżenia w sensie, że wnioskodawcy nie są właścicielami nieruchomości, ani że wymagany jest dowód własności tego gruntu. Również nie wydawało się, aby istniały wątpliwości, że ta nieruchomość stanowiła część nieruchomości, o której mowa w oświadczeniu Gubernatora doręczonym ojcu wnioskodawców. Mimo to Sąd Konstytucyjny uznał, że w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, 4 listopada 2008 r., wątpliwości w tej sprawie wzbudzili Rząd i biegły techniczny, co ostatecznie nigdy nie zostało rozstrzygnięte przed sądem pierwszej instancji. Ten ostatni sąd mimo to przeszedł do wydania wyroku, zamiast dać wnioskodawcom czas na wszczęcie odpowiedniego postępowania w celu ustalenia ich własności nieruchomości. Jednak w takich okolicznościach Sąd Konstytucyjny uznał, że nie może przyznać środków naprawczych wnioskodawcom w braku dowodu ich własności. Tym samym uchylił tę część wyroku pierwszej instancji, która stwierdziła naruszenie i przyznała odszkodowanie w odniesieniu do Gruntu B.


Skarżący urodził się w 1987 roku i w danym czasie przebywał w więzieniu w Rustawi. 3 grudnia 2007 r. taksówkarz zgłosił na policji, że został okradziony z telefonu komórkowego i dwudziestu sześciu lari gruzińskich przez dwóch młodych mężczyzn pod groźbą noża. Twierdził, że jest w stanie zidentyfikować obu sprawców. Następnego dnia Skarżący został aresztowany pod zarzutem uzbrojonego napadu na taksówkarza. Ani przeszukanie ciała Skarżącego, ani przeszukanie jego mieszkania nie ujawniło żadnych nielegalnych przedmiotów. Tego samego dnia odbyła się konfrontacja, podczas której taksówkarz zidentyfikował Skarżącego jako jednego ze swoich napastników. Podczas pierwszego przesłuchania w charakterze oskarżonego Skarżący złożył szczegółowe wyjaśnienia, podając alibi i wymieniając wszystkie osoby, z którymi spędził wieczór popełnienia przestępstwa lub które go widziały tego wieczoru. W szczególności twierdził, że spędził ten wieczór ze swoją dziewczyną i jej przyjaciółką, spacerując po ulicach, oraz że został zauważony przez kilka osób w okolicy. 7 grudnia 2007 r. adwokat Skarżącego zwrócił się do prowadzącego sprawę śledczego z wnioskiem o przesłuchanie dwunastu osób, które mogły potwierdzić alibi Skarżącego. Decyzją z 9 grudnia 2007 r. śledczy odrzucił wniosek jako bezzasadny. W uzasadnieniu stwierdził, że dziewczyna Skarżącego i jej przyjaciółka miały interes w wyniku sprawy. Jeśli chodzi o pozostałych potencjalnych świadków, według śledczego nie przebywali oni ze Skarżącym w momencie popełnienia danego przestępstwa. Odrzucenie wniosku Skarżącego zostało utrzymane w mocy przez prokuratora nadzorującego na skutek odwołania. Rozprawa rozpoczęła się 22 kwietnia 2008 r. W nieobecności adwokata Skarżącego, który nie stawił się na rozprawę, sędzia sądu pierwszej instancji postanowił ją odroczyć. Rozprawa odbyła się ponownie 30 kwietnia 2008 r., kiedy to Skarżącego reprezentował nowy adwokat. Ta ostatnia wniosła o odroczenie rozprawy, twierdząc, że nie miała wystarczającej ilości czasu na przygotowanie obrony. Jej wniosek został uwzględniony, a rozprawa została przełożona na 6 maja 2008 r. 5 maja 2008 r. adwokat Skarżącego złożyła pisemny wniosek do sędziego rozprawy, skarżąc się, że postępowanie przygotowawcze w sprawie okoliczności uzbrojonego napadu na taksówkarza było niepełne i jednostronne. Podniosła, że alibi Skarżącego powinno zostać zweryfikowane i w związku z tym, na podstawie art. 468 Kodeksu Postępowania Karnego („KPK”), wniosła o przesłuchanie siedmiu świadków. Na poparcie swojego wniosku złożyła pisemne oświadczenia tych świadków. Następnego dnia, na rozprawie w dniu 6 maja 2008 r., prokurator wnosił o oddalenie wniosku obrony jako wniesionego po terminie. Twierdził, że wniosek o przesłuchanie świadków obrony powinien zostać złożony pięć dni przed rozpoczęciem rozprawy. W odpowiedzi adwokat zauważyła, że została ustanowiona w sprawie dopiero 29 kwietnia 2008 r. i w związku z tym nie mogła złożyć żadnych wniosków wcześniej. Po wysłuchaniu stron sędzia oddalił wniosek obrony, uznając, że nie jest on zgodny z art. 475 KPK. Uznał za słuszny argument prokuratora, że każdy taki wniosek powinien zostać wniesiony pięć dni przed rozpoczęciem rozprawy. 22 maja 2008 r. Sąd Miejski w Tbilisi uznał Skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na siedem lat i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Skazanie Skarżącego oparto na dowodach złożonych w sądzie przez taksówkarza, prowadzącego sprawę śledczego, wynikach konfrontacji oraz wynikach dwóch ekspertyz sądowych. Pierwsza ekspertyza ustaliła podobieństwo włókien czarnej bawełny pobranych z przednich i tylnych siedzeń taksówki oraz cząsteczek mikroskopijnych pobranych z płaszcza Skarżącego. W raporcie stwierdzono, że oba włókna miały podobną naturę, kolor, tonację koloru, strukturę włókna oraz rodzaj barwnika. Druga ekspertyza była badaniem zapachowym, które ustaliło, że próbki śladu zapachowego pobrane z taksówki odpowiadały próbce zapachu pobranej od Skarżącego. Sąd powołał się również na protokół z oględzin miejsca zdarzenia oraz protokoły zatrzymania i przeszukania osoby Skarżącego oraz jego mieszkania. Skarżący odwołał się od wyroku skazującego. Zarzucił, że postępowanie przygotowawcze oraz postępowanie przed sądem pierwszej instancji były niesprawiedliwe, co naruszało art. 6 ust. 1 i 3 (d) Konwencji; a w szczególności, że naruszono jego prawa do obrony, ponieważ uniemożliwiono mu wykazanie niewinności poprzez udowodnienie alibi przed sądem oraz w związku z tym nie zezwolono mu na przesłuchanie świadków na jego korzyść. Ponowił swój wniosek o przesłuchanie świadków. 15 lipca 2008 r. rozpoczęło się postępowanie odwoławcze. Sąd odwoławczy odrzucił wniosek Skarżącego o przesłuchanie świadków obrony, uznając, że nie został on złożony zgodnie z wymogami art. 231 i 475 § 4 KPK (jak cytowane w p. 17 poniżej). 18 lipca 2008 r. Sąd Apelacyjny w Tbilisi utrzymał w mocy wyrok skazujący Skarżącego. Sąd uznał, że wina Skarżącego została udowodniona na podstawie zeznań taksówkarza, zeznań śledczego, protokołu konfrontacji, protokołu zatrzymania i przeszukania osoby Skarżącego, protokołu przeszukania mieszkania Skarżącego oraz wniosków z ekspertyz, wśród innych podstaw. Żaden ze świadków obrony nie został przesłuchany w toku postępowania odwoławczego. Co do wersji wydarzeń przedstawionej przez Skarżącego, sąd uznał, że została ona sfabrykowana w jedynym celu uniknięcia odpowiedzialności karnej. Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Twierdził, że jego prawa do obrony przewidziane w art. 6 ust. 1 i 3 (d) Konwencji zostały naruszone na skutek odmowy sądów niższych instancji przesłuchania świadków obrony. W związku z tym twierdził, że został postawiony w niekorzystnej sytuacji wobec oskarżenia oraz uniemożliwiono mu udowodnienie niewinności. Decyzją z 13 lutego 2009 r. Sąd Najwyższy Gruzji oddalił skargę kasacyjną Skarżącego jako niedopuszczalną.


Wnioskodawcy to pięćdziesięciu obywateli rosyjskich. Ich daty urodzenia i miejsca zamieszkania są wymienione w załącznikach I, II, III i IV. Wnioskodawcy są byłymi żołnierzami zawodowymi. Wszyscy uzyskali prawomocne orzeczenia sądowe na ich korzyść, nakazujące jednostkom wojskowym zapewnienie im mieszkania przed zwolnieniem ze służby wojskowej. Szczegóły odpowiednich zarządzeń sądowych, takie jak daty wydania wyroków i ich uprawomocnienia się oraz nazwy odpowiednich sądów, są podsumowane w załącznikach. W niektórych przypadkach pozwani zostali następnie zastąpieni przez Departament Zaopatrzenia w Mieszkania Ministerstwa Obrony. Wyrok w sprawie pana Nazarowa pozostaje niewykonany do dnia dzisiejszego. Wyroki na korzyść pozostałych wnioskodawców zostały wykonane w datach wymienionych w poniższych załącznikach. Na podstawie wyroku na korzyść pana Medinskiego (załącznik III) władze zdecydowały o przydzieleniu wnioskodawcy mieszkania w dniu 6 listopada 2015 r. Zgodnie z aktem przekazania i odbioru, wnioskodawca odebrał mieszkanie w dniu 20 listopada 2015 r. W dniu 21 stycznia 2016 r. zarejestrował tytuł własności do mieszkania. Na podstawie wyroku na korzyść pana Vedernikova (załącznik III) władze zdecydowały o przydzieleniu wnioskodawcy mieszkania w dniu 27 października 2015 r. Zgodnie z aktem przekazania i odbioru, wnioskodawca odebrał mieszkanie w dniu 13 listopada 2015 r. W dniu 11 stycznia 2016 r. zarejestrował tytuł własności do mieszkania. Od 1999 roku pan Nazarov posiadał ¼ udziału w mieszkaniu (15 m kw.) w Puszkino, w obwodzie moskiewskim. W 2007 roku komisja mieszkaniowa jednostki wojskowej rozpatrzyła jego sytuację mieszkaniową, odnotowała jego tytuł do udziału w mieszkaniu i zdecydowała o umieszczeniu wnioskodawcy na liście osób potrzebujących mieszkania. W dniu 13 stycznia 2009 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w Moskwie nakazał komisji mieszkaniowej jednostki wojskowej zapewnienie mu mieszkania w Moskwie, co wskazano w załączonej tabeli. W dniu 27 stycznia 2011 r. ten sam sąd zastąpił pozwanego Departamentem Zaopatrzenia w Mieszkania Ministerstwa Obrony. W okresie od 18 sierpnia 2009 r. do 24 czerwca 2011 r. wnioskodawca posiadał ½ udziału w najmie mieszkania w obwodzie smoleńskim. W dniu 25 kwietnia 2013 r. Departament Mieszkaniowy Ministerstwa Obrony stwierdził, że łączna powierzchnia lokalu mieszkalnego wnioskodawcy (patrz punkty 13 i 15 powyżej) przekracza normy mieszkaniowe dla odpowiedniego regionu. W związku z tym organ dłużniczy zdecydował o skreśleniu jego nazwiska z listy osób potrzebujących mieszkania. W dniu 24 lutego 2014 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w Moskwie, a w dniu 26 czerwca 2014 r. sąd odwoławczy uznały powyższą decyzję za legalną. W międzyczasie pozwany dwukrotnie zwrócił się do sądów krajowych z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ponieważ nazwisko wnioskodawcy zostało usunięte z listy osób potrzebujących mieszkania i „nie było już możliwości wykonania wyroku”. W dniu 29 listopada 2013 r. Sąd Rejonowy Presnenski uwzględnił wniosek. W dniu 14 kwietnia 2014 r. Sąd Miejski w Moskwie uchylił decyzję sądu niższej instancji na skutek odwołania i wydał nowe postanowienie oddalające wniosek w całości. Sąd stwierdził, że sąd pierwszej instancji błędnie zinterpretował obowiązujące prawo. Nie było dowodów na to, że wyrok na korzyść wnioskodawcy nie mógł już być wykonany. Nie został uchylony ani zmieniony. „Utrata możliwości egzekucji” powinna mieć „charakter obiektywny” i nie mogła być uzależniona od okoliczności zależnych od samego dłużnika. Argumenty pozwanego wskazywały raczej na jego niezgodę z ustaleniami sądu w wyroku z 13 stycznia 2009 r., ale nie stanowiły podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W dniu 23 grudnia 2014 r. sąd pierwszej instancji, a w dniu 4 września 2015 r. Sąd Miejski w Moskwie działający jako instancja odwoławcza oddaliły nowy wniosek pozwanego o umorzenie egzekucji, opierając się tym razem, między innymi, na wyroku z 24 lutego 2014 r. (patrz punkt 17 powyżej). Sądy podały te same przyczyny odmowy co w poprzedniej rundzie podobnych postępowań. W 2016 roku pozwany ponownie zwrócił się do sądu o umorzenie postępowania egzekucyjnego, składając wniosek tym razem do sądu wojskowego. Sekretariat sądu wojskowego wysłał do wnioskodawcy zawiadomienia o rozprawie listem poleconym i telegramem na jego znany adres. Zawiadomienia nie zostały doręczone, ponieważ mieszkanie było zamknięte. W dniu 20 grudnia 2016 r. sekretariat sądu poinformował wnioskodawcę o dacie i miejscu rozprawy telefonicznie, co potwierdził „telefonogram” (zapis rozmowy telefonicznej). Wnioskodawca oświadczył podczas rozmowy telefonicznej, że nie mieszka już pod adresem, który podał sądowi, i odmówił podania nowego adresu. W dniu 21 grudnia 2016 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w Moskwie uwzględnił wniosek. Powołując się na wyrok z 24 lutego 2014 r. (patrz punkt 17 powyżej), uznał za ustalone, że na dzień 25 kwietnia 2013 r. wnioskodawca nie potrzebował już mieszkania, co oznaczało, że pozwany nie miał już możliwości wykonania wyroku z 2 lutego 2009 r. Wnioskodawca nie był obecny na rozprawie. W decyzji stwierdzono, że został należycie zawiadomiony o dacie i czasie rozpoznania sprawy. W dniu 23 grudnia 2016 r. odebrał telegram (patrz punkt 21 powyżej) z urzędu pocztowego. Wnioskodawca odwołał się, powołując się, między innymi, na dwie wcześniejsze decyzje w tej samej sprawie odrzucające podobne wnioski pozwanego, i argumentował, że nie został należycie zawiadomiony o rozprawie w swojej sprawie. W dniu 16 lutego 2017 r. Wydział Cywilny Wojskowego Sądu Dowództwa Moskiewskiego utrzymał decyzję w mocy na skutek odwołania. Uznał, między innymi, że przedłużające się zaniechanie działań przez pozwanego w celu wykonania wyroku na korzyść wnioskodawcy nie miało żadnego wpływu na legalność decyzji o umorzeniu egzekucji, ponieważ od 2013 roku wnioskodawcy nie przysługiwało już prawo do mieszkania państwowego. Postępowanie prowadzone było w formie pisemnej. Co do nieobecności na rozprawie przed sądem pierwszej instancji, sąd odwoławczy zauważył, że zawiadomienia o rozprawie zostały wysłane do wnioskodawcy listem poleconym i telegramem na jego znany adres, ale nie zostały doręczone, ponieważ mieszkanie było zamknięte, a wnioskodawca nie odebrał telegramu mimo powiadomienia o nim. Ponadto, w dniu 20 grudnia 2016 r. został poinformowany o dacie i miejscu rozprawy telefonicznie. Sąd zauważył również jego odpowiedź w rozmowie telefonicznej, że nie mieszka już pod adresem, który podał sądowi, a także jego odmowę podania nowego adresu, i oddalił skargę. W dniu 3 maja 2017 r. sędzia Wojskowego Sądu Dowództwa Moskiewskiego odrzucił pierwszy wniosek wnioskodawcy o dopuszczenie skargi kasacyjnej. Sędzia stwierdził, w szczególności, że decyzje Sądu Rejonowego Presnenski, o których mowa w punktach 19 i 20, nie miały mocy prawomocnej w tych postępowaniach, ponieważ prawo krajowe nie zabraniało dłużnikowi składania powtórnego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W dniu 20 lipca 2017 r. sędzia Sądu Najwyższego Federacji Rosyjskiej odmówił dopuszczenia drugiej skargi kasacyjnej od decyzji z 21 grudnia 2016 r. W dniu 15 marca 2015 r. zmarł wnioskodawca pan Bażenow (załącznik II). W dniu 23 maja 2015 r. jego wdowa, pani Lejla Chalilijewna Bażenowa, urodzona 13 lipca 1973 r., wyraziła wolę kontynuowania wniosku w jego imieniu i złożyła kopię certyfikatu potwierdzającego, że jest prawną spadkobierczynią swojego zmarłego męża. Dwaj wnioskodawcy, pan Balias i pan Gołowaczow, wycofali swoje skargi w datach określonych w załączniku IV.


Pierwszą skarżącą jest wdowa, a drugim skarżącym jest syn zmarłego Johna Demjanjuka. Urodzili się odpowiednio w 1925 i 1965 roku i mieszkają w Ohio, Stanach Zjednoczonych Ameryki. 12 maja 2011 roku Sąd Okręgowy w Monachium II, po 91 dniach procesu, uznał Johna Demjanjuka za winnego popełnienia w 16 punktach pomocnictwa w morderstwie co najmniej 28 060 osób. Uznał za udowodnione, że pełniąc funkcję strażnika w obozie zagłady w Sobiborze, pomagał i wspierał systematyczne mordowanie osób deportowanych do wspomnianego obozu w 16 transportach między 27 marca 1943 roku a wrześniem 1943 roku. Skazał go na łączną karę pięciu lat pozbawienia wolności za te zbrodnie. Wyrok liczył 220 stron plus załączniki. Zarówno oskarżony, jak i prokurator wnieśli rewizje od tego wyroku. Obrońca złożył pismo zawierające uzasadnienie rewizji w listopadzie 2011 roku, a następnie złożył cztery dodatkowe pisma, z których ostatnie zostało otrzymane przez Sąd Okręgowy 12 stycznia 2012 roku. 24 lutego 2012 roku prokuratura poleciła przesłanie akt wraz z pismami prokuratury stanowiącymi odpowiedź na pisma obrońcy do Federalnego Trybunału Sprawiedliwości, który był właściwy do rozpoznania rewizji. John Demjanjuk zmarł 17 marca 2012 roku. W tamtym czasie Federalny Trybunał Sprawiedliwości nie otrzymał jeszcze akt sprawy. Postanowieniem z 5 kwietnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Monachium II umorzył postępowanie zgodnie z art. 206a § 1 Kodeksu postępowania karnego z powodu śmierci oskarżonego (patrz poniższy paragraf 14). W tym samym postanowieniu, powołując się na art. 467 § 3 drugie zdanie numer 2 Kodeksu (patrz poniższy paragraf 15), orzekł, że niezbędne wydatki oskarżonego nie będą pokryte ze skarbu państwa. Sąd Okręgowy uzasadnił to następująco:
„... Oskarżony został skazany w 16 punktach za pomocnictwo w morderstwie po 91 dniach procesu z wyczerpującym przeprowadzeniem dowodów. Skazanie opierało się na gruntownym zbadaniu dowodów pod kątem faktycznym oraz ocenie wszystkich istotnych aspektów prawnych. Mimo że skazanie nie mogło stać się prawomocne w braku decyzji co do rewizji, art. 467 § 1 Kodeksu postępowania karnego nie miał zastosowania.
Przeszkoda proceduralna wystąpiła po wydaniu wyroku skazującego oskarżonego. Czas trwania procesu, który trwał prawie półtora roku, był w znacznym stopniu wynikiem czasochłonnej strategii przyjętej przez obronę. Obrona nadużywała prawa do składania oświadczeń na podstawie art. 257 § 2 Kodeksu, często powtarzając argumenty już kilkakrotnie przedstawiane, oraz złożyła około 500 wniosków o przeprowadzenie dowodów, z których duża część dotyczyła dowodów już przeprowadzonych lub niemożliwych do uzyskania, takich jak przesłuchanie osób zmarłych. Podobnie obrona złożyła ponad dwadzieścia wniosków o wyłączenie sędziów ze względu na stronniczość w odniesieniu do każdego z sędziów zawodowych orzekających w sprawie, ponownie często powtarzając argumenty i rozważania, co do których już zapadły rozstrzygnięcia. Byłoby możliwe zakończenie procesu w ciągu kilku miesięcy, przy pełnym poszanowaniu praw obrony, gdyby obrona wykonywała swoje prawa procesowe w sposób ukierunkowany, uporządkowany i techniczny.
Tym samym możliwe byłoby zakończenie postępowania, z prawomocnym wyrokiem, za życia oskarżonego. W tym kontekście nie jest sprawiedliwe, nawet w braku ostatecznego stwierdzenia winy, w ramach podejmowanego uznaniowego rozstrzygnięcia, nakazanie zwrotu niezbędnych wydatków oskarżonego ze skarbu państwa. ...” Pełnomocnik zmarłego oskarżonego wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego z 5 kwietnia 2012 roku. Wniósł, między innymi, że decyzja o niezwrocie niezbędnych wydatków oskarżonego oraz jej uzasadnienie naruszają domniemanie niewinności zagwarantowane w art. 6 § 2 Konwencji. 17 kwietnia 2012 roku pełnomocnik złożył pełnomocnictwa od skarżących w niniejszej sprawie. 4 października 2012 roku Sąd Wyższy w Monachium oddalił zażalenie jako niedopuszczalne z powodu braku legitymacji procesowej. Status procesowy oskarżonego w postępowaniu karnym miał charakter osobisty i nie mógł być przeniesiony, w tym przez dziedziczenie. W odniesieniu do zmarłego oskarżonego wygasł on z powodu jego śmierci. Sąd Wyższy stwierdził dalej, że zażalenie było ponadto bezzasadne. Nie naruszono art. 6 § 2 Konwencji. Biorąc pod uwagę wyrok Trybunału w sprawie Nölkenbockhoff przeciwko Niemcom z 25 sierpnia 1987 roku, Seria A nr 123, uznał, że decyzja o niezwrocie niezbędnych wydatków zmarłego oskarżonego nie narusza tego przepisu, ponieważ nie zawiera stwierdzenia winy, co samo postanowienie wyraźnie stwierdzało. W świetle ustalenia winy zmarłego oskarżonego przez sąd rozpoznający sprawę, dopuszczalne było stwierdzenie, że w momencie umorzenia postępowania nadal istniał stan podejrzenia wobec zmarłego oskarżonego, i zastosowanie na tej podstawie art. 467 § 3 drugie zdanie numer 2 Kodeksu postępowania karnego. 12 października 2012 roku pełnomocnik złożył skargę o rozpatrzenie, którą Sąd Wyższy oddalił jako bezzasadną 15 listopada 2012 roku. 18 grudnia 2014 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi konstytucyjnej skarżących (nr 2 BvR 2397/12), nie podając przyczyn.


Skarżący urodził się w 1978 roku. Zgodnie z najnowszymi dostępnymi informacjami, w czasie wydarzeń z czerwca 2016 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym nr 14 w Kirowohradzie („SIZO”). W styczniu 2013 r. skarżący rozpoczął odbywanie kary dziesięciu lat pozbawienia wolności za zabójstwo. W lutym 2013 r. został umieszczony w więzieniu nr 6 w Kirowohradzie („Więzienie”). W kwietniu 2014 r. stan zdrowia skarżącego pogorszył się. Skarżył się na gorączkę, ból brzucha i wymioty. Po badaniu w Szpitalu Obwodowym w Kirowohradzie u skarżącego zdiagnozowano przewlekłą kamicę pęcherzyka żółciowego (kamienie w pęcherzyku żółciowym) oraz ostre przewlekłe zapalenie żołądka i dwunastnicy. 11 kwietnia 2014 r. skarżący zgłosił złe samopoczucie do więziennej jednostki medycznej. Został zbadany niezwłocznie i zdiagnozowano u niego ostre zapalenie żołądka i dwunastnicy oraz przewlekłą kamicę pęcherzyka żółciowego. Zgodnie z materiałami akt sprawy, nie przepisano mu leczenia medycznego. 22 sierpnia 2014 r. skarżący ponownie zgłosił złe samopoczucie do więziennej jednostki medycznej. Zdiagnozowano u niego ostre przewlekłe zapalenie żołądka i dwunastnicy oraz zalecono dietę na trzy dni. 6, 8 i 13 października oraz 5 listopada 2014 r., a także 6 marca 2015 r., w odpowiedzi na dalsze skargi skarżącego, zalecono mu leczenie ambulatoryjne. Zgodnie z informacjami Rządu, leczenie ambulatoryjne obejmowało podawanie skarżącemu leków w różnych kombinacjach, a mianowicie: papaweryny, kotrimoksazolu, azytromycyny i bromheksyny. W wyniku kolejnej takiej skargi, 16 kwietnia 2015 r. lekarz więzienny zdiagnozował u skarżącego ostre przewlekłe zapalenie żołądka i dwunastnicy i zalecił dalsze badanie w placówce specjalistycznej w celu ustalenia, czy wymaga operacji. Strony nie poinformowały Sądu, czy skarżący przeszedł zalecone badanie. Od 2 do 29 maja oraz od 3 do 11 czerwca 2015 r. skarżący poddany był leczeniu szpitalnemu z powodu ostrego przewlekłego zapalenia żołądka i dwunastnicy w więziennej jednostce medycznej. Zgodnie z informacjami Rządu, podawano mu przepisane leki, a jego stan zdrowia poprawił się. 10 lipca 2015 r. został zbadany przez lekarza rodzinnego Szpitala Miejskiego w Kirowohradzie, który potwierdził wcześniejsze rozpoznania i zalecił leczenie szpitalne oraz dietę. Od 28 lipca do 10 września 2015 r. skarżący poddany był leczeniu szpitalnemu z powodu kamicy pęcherzyka żółciowego w niestabilnej remisji w szpitalu więzienia nr 85 w Buczy. Skarżący twierdził, że leczenie, które tam otrzymał, było niewystarczające i doprowadziło do pogorszenia jego stanu. Twierdził również, że operacja kamicy pęcherzyka żółciowego została zaplanowana, ale nie została przeprowadzona z powodu braku funduszy. 21 września 2015 r. został przeniesiony z powrotem do Więzienia. W międzyczasie był przetrzymywany w areszcie śledczym w Kijowie i areszcie śledczym w Odessie. Podczas przetrzymywania od 14 do 21 września 2015 r. skarżył się administracji aresztów śledczych na ból brzucha i wymioty, ale rzekomo bezskutecznie. 8 października 2015 r. skarżący został umieszczony w celi karnej w Więzieniu na trzy miesiące jako kara za spożycie alkoholu. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, warunki jego przetrzymywania tam były bardzo złe: cierpiał na brak świeżego powietrza, niskie temperatury, niehigieniczne warunki i wysoką wilgotność. Ponadto rzekomo nie miał materaca do spania. Zgodnie z informacjami Rządu, 8 października 2015 r. dyrektor więzienia wydał decyzję o umieszczeniu skarżącego w celi karnej za spożycie alkoholu. 30 grudnia 2015 r. został przedwcześnie zwolniony z celi karnej. 12 października 2015 r. prawnik skarżącego złożył skargę do prokuratury obwodowej w Kirowohradzie, że skarżący nie otrzymuje wymaganej opieki medycznej podczas przetrzymywania. Wniósł w szczególności, że operacja, której wymagał skarżący, została przełożona z powodu braku funduszy. 23 października 2015 r. lekarz więzienny ponownie zbadał skarżącego i zdiagnozował u niego przewlekłą kamicę pęcherzyka żółciowego w niestabilnej remisji. Przepisał skarżącemu leki i zalecił operację planową. 9 listopada 2015 r. służba więzienna obwodu kirowohradzkiego wysłała wniosek o umieszczenie skarżącego w szpitalu więzienia nr 85 w Buczy. 9 grudnia 2015 r. wniosek ten został odrzucony z powodu braku wolnych miejsc w szpitalu. 11 grudnia 2015 r. i 16 stycznia 2016 r. służba więzienna ponownie zwróciła się z wnioskiem o umieszczenie skarżącego w szpitalu kolonii karnej nr 4 obwodu dniepropetrowskiego. 27 stycznia 2016 r. służba więzienna podjęła decyzję o przeniesieniu skarżącego do szpitala w celu wykonania wymaganej operacji. 12 lutego 2016 r. skarżący poinformował dyrektora więzienia, że odmówił leczenia oferowanego mu w szpitalach przy aresztach śledczych w Dniepropetrowsku i Charkowie z powodu braku zaufania do lekarzy tych placówek. Tego samego dnia skarżący wyraził zgodę na leczenie w innej placówce medycznej. 22 kwietnia 2016 r., na skutek pogorszenia stanu zdrowia, skarżący został przetransportowany karetką pogotowia do Szpitala Obwodowego w Kirowohradzie, gdzie został zbadany przez chirurga i zdiagnozowano u niego kamicę pęcherzyka żółciowego, przewlekłe zapalenie trzustki oraz „zmiany rozlane” wątroby (дифузні зміни печінки). Zgodnie z informacjami Rządu, na listopad 2016 r. stan zdrowia skarżącego był zadowalający. Rząd nie dostarczył dowodów dokumentowych potwierdzających to oświadczenie.


Skarżący urodził się w 1963 roku. Od 22 lipca 2016 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym w Czernihowie („SIZO”) jako podejrzany o popełnienie przestępstwa. 8 września 2016 r., przebywając w SIZO, skarżący doznał ostrego zawału mięśnia sercowego. Był leczony w Szpitalu Miejskim w Kozelecu od 8 do 19 września 2016 r. 27 września i 6 października 2016 r. skarżący przeszedł badania w Czernihowskim Obwodowym Centrum Kardiologicznym. Zdiagnozowano u niego chorobę niedokrwienną serca; ostry zawał mięśnia sercowego; nadciśnienie tętnicze III stopnia; serce nadciśnieniowe oraz niewydolność serca II stopnia. Skarżącemu zalecono leczenie ambulatoryjne oraz dalsze badanie kardiologiczne. W ostatniej wymienionej dacie zalecono mu wykonanie badania wentrykulografii serca. 7 lutego 2017 r., w odpowiedzi na wniosek o informacje złożony przez prokuraturę obwodową w Czernihowie, Miejski Szpital w Czernihowie („Szpital”) zauważył, że stan zdrowia skarżącego stanowi wysokie ryzyko dla jego życia. 15 marca 2017 r. Szpital poinformował władze SIZO, że koszt badania wentrykulografii serca wynosi 4000 hrywien (UAH – około 140 euro (EUR)). Brak informacji, czy to badanie zostało wykonane. W związku z pogorszeniem się stanu zdrowia skarżącego, 23 maja 2017 r. Sąd wskazał Rządowi, w oparciu o przepis 39 Regulaminu Sądu, że powinien on niezwłocznie zapewnić dostępność i udzielenie skarżącemu zaleconego leczenia oraz umieścić skarżącego w wyspecjalizowanej placówce medycznej w celu leczenia – w tym operacji, jeśli to właściwe. 23 maja 2017 r. skarżący został przewieziony do Szpitala, gdzie potwierdzono wcześniejszą diagnozę (patrz punkt 8 powyżej). Tego samego dnia został przewieziony z powrotem do SIZO i otrzymał leczenie ambulatoryjne. 25 maja 2017 r. Szpital poinformował SIZO, że w celu udzielenia skarżącemu kwalifikowanej porady medycznej potrzebne jest wykonanie badania wentrykulografii serca. Ze względu na złożoność stanu zdrowia skarżącego, przed wykonaniem wentrykulografii serca Szpital zwrócił się o dodatkową konsultację skarżącego w Instytucie Kardiologii im. Amosowa. Według Rządu administracja SIZO zaproponowała skarżącemu transport do SIZO w Kijowie samochodem do transportu więźniów w celu poddania się dalszemu badaniu lekarskiemu w Instytucie Kardiologii im. Amosowa. 16 czerwca 2017 r. skarżący odrzucił tę propozycję, argumentując, że nie może być transportowany samochodem do transportu więźniów ze względu na swój stan zdrowia. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego z dnia 16 czerwca 2017 r. skierowane do naczelnika SIZO, z którego wynika, że nie odmawiał on transportu, ale domagał się, aby odbył się on w sposób zgodny z jego stanem zdrowia. W wyniku dalszego pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego, 22 czerwca 2017 r. karetka pogotowia zabrała go do Szpitala, gdzie potwierdzono wcześniejszą diagnozę (patrz punkt 8 powyżej), zalecono wykonanie elektrokardiografii i wentrykulografii serca oraz przepisano mu leki. W aktach sprawy znajduje się wyciąg z dokumentacji medycznej skarżącego bez daty, podpisany przez kierownika jednostki medycznej SIZO; zgodnie z wyciągiem, w SIZO nie było kardiologa w personelu i wysokiej jakości leczenie medyczne nie było możliwe w SIZO. Skarżący nie otrzymał przepisanych leków w pełni z powodu braku funduszy. Wyciąg stwierdzał ponadto, że pozostaje pod nadzorem personelu medycznego SIZO i nie wymaga leczenia szpitalnego. 10 lipca 2017 r. Sąd powtórzył swoje poprzednie orzeczenie (patrz punkt 11 powyżej), wskazując, że władze mają zapewnić, aby skarżący został niezwłocznie przewieziony, w warunkach dostosowanych do jego stanu zdrowia, do wyspecjalizowanej placówki medycznej w celu poddania się niezbędnym badaniom medycznym, takim jak wentrykulografia serca, aby można było postawić prawidłową diagnozę i skarżący mógł otrzymać leczenie medyczne, jeśli to konieczne. 8 sierpnia 2017 r. Rząd złożył wyjaśnienie, że skarżący nie został przewieziony do wyspecjalizowanej placówki medycznej, jak wskazał Sąd, z powodu jego odmowy z 16 czerwca 2017 r. (patrz punkt 14 powyżej). Według dostępnych informacji, od sierpnia 2016 r. do września 2017 r. skarżący przeszedł ponad piętnaście badań, zarówno w SIZO, jak i w szpitalach cywilnych, a karetka pogotowia była wzywana dwanaście razy w celu udzielenia mu pilnej pomocy. W nieokreślonej dacie skarżący został zwolniony z aresztu. 7 listopada 2017 r. przeszedł badanie w Instytucie Kardiologii im. Amosowa. Zgodnie z wynikami badania zdiagnozowano u niego chorobę niedokrwienną serca, dławicę piersiową wysiłkową (klasa III), kardiosklerozę pozawałową oraz miażdżycę aorty i tętnic wieńcowych. Zalecono mu poddanie się operacji z powodu choroby niedokrwiennej serca, wraz z dalszym leczeniem szpitalnym. Brak informacji, czy skarżący przeszedł zalecaną operację i leczenie.