Skarżąca urodziła się w 1974 roku i mieszka w Adıyaman. 17 października 1999 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu w celu zostania urzędnikiem państwowym. Zdała egzamin i 27 czerwca 2000 r. została poinformowana przez Departament Spraw Personelu przy Kancelarii Premiera, że została powołana na stanowisko oficera ochrony w oddziale TEDAŞ w Kilis, państwowym przedsiębiorstwie energetycznym. 4 września 2000 r. oddział TEDAŞ w Kilis poinformował skarżącą, że nie zostanie powołana na stanowisko w tym biurze, ponieważ nie spełnia wymogów „bycia mężczyzną” oraz „odbycia służby wojskowej”. W nieokreślonym dniu skarżąca wniosła pozew przeciwko TEDAŞ do Sądu Administracyjnego w Ankarze, żądając uchylenia decyzji oddziału TEDAŞ w Kilis. W swoim zeznaniu skarżąca wskazała, że bycie mężczyzną nie było wymogiem powołania na stanowisko, o które mowa, oraz że spełnia wszystkie wymagania dotyczące tego stanowiska. W nieokreślonym dniu Dyrekcja Generalna TEDAŞ złożyła w sądzie administracyjnym wyjaśnienie, że jednym z wymogów dotyczących danego stanowiska, określonych przez Departament Spraw Personelu, jest „odbycie służby wojskowej” i że w związku z tym na to stanowisko mogą być powoływani wyłącznie mężczyźni. Skarżąca, jako kobieta, nie mogła więc zostać zatrudniona na stanowisku oficera ochrony. 28 listopada 2001 r. Sąd Administracyjny w Ankarze uchylił decyzję oddziału TEDAŞ w Kilis. Sąd uznał, że wymóg „odbycia służby wojskowej” należy traktować jako dotyczący wyłącznie kandydatów płci męskiej oraz że nie istniały ograniczenia w zatrudnianiu kobiet na stanowiskach ochrony w TEDAŞ. 30 stycznia 2002 r. TEDAŞ wniosła odwołanie od wyroku z 28 listopada 2001 r. 1 kwietnia 2003 r. skarżąca została zatrudniona przez TEDAŞ. 21 października 2003 r. Najwyższy Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu Administracyjnego w Ankarze, uznając, że wymóg dotyczący służby wojskowej wskazuje, że dane stanowisko jest zarezerwowane dla kandydatów płci męskiej. Sąd ten uznał zatem, że decyzja administracji była zgodna z prawem. 19 marca 2004 r. skarżąca została zwolniona ze stanowiska. 30 grudnia 2004 r. Sąd Administracyjny w Ankarze oddalił sprawę skarżącej, biorąc pod uwagę decyzję Najwyższego Sądu Administracyjnego. 7 maja 2007 r. Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił odwołanie skarżącej i utrzymał w mocy wyrok z 30 grudnia 2004 r. 12 lipca 2007 r. wyrok Najwyższego Sądu Administracyjnego został doręczony skarżącej.


Skarżący urodził się w 1979 roku. Obecnie odbywa karę pozbawienia wolności. 17 kwietnia 1999 r. Sąd Rejonowy w Fier („Sąd Rejonowy”), w postępowaniu, w którym skarżący nie brał udziału, uznał skarżącego i jego dwóch współoskarżonych za winnych popełnienia szeregu poważnych przestępstw. Orzekł wobec skarżącego karę śmierci zaocznie. 1 czerwca 1999 r. Sąd Apelacyjny w Wlorze („Sąd Apelacyjny”), po rozpatrzeniu odwołań wniesionych przez dwóch pozostałych współoskarżonych, utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego z 17 kwietnia 1999 r. 8 maja 2001 r., po odwołaniach wniesionych przez współoskarżonych skarżącego, Sąd Najwyższy utrzymał w mocy orzeczenia sądów niższych instancji. Jednakże orzekł wobec skarżącego karę dożywotniego pozbawienia wolności. 1 grudnia 2006 r. skarżący został ekstradowany do Albanii z Włoch. Tego samego dnia został oficjalnie poinformowany o swoim wyroku zaocznym. 8 grudnia 2006 r. skarżący złożył wniosek do Sądu Rejonowego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. 25 stycznia 2007 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek, stwierdzając, że wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2001 r. stał się prawomocny i że w konsekwencji skarżący nie może być ponownie sądzony za to samo przestępstwo. 8 czerwca 2007 r. i 2 lipca 2010 r., po odwołaniach skarżącego, Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy, odpowiednio, utrzymały to orzeczenie w mocy. 8 czerwca 2011 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną na wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2010 r. Skarżył się również na niesprawiedliwość postępowania zaocznego. 21 września 2011 r. Sąd Konstytucyjny, obradujący w pełnym składzie, oddalił skargę większością głosów. Uznał, że skarga skarżącego na wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2010 r. była oczywiście bezzasadna. W zakresie jego skargi na niesprawiedliwość postępowania zaocznego oraz oddalenie przez sądy krajowe wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, Sąd Konstytucyjny zauważył, że skarżący nie skarżył się na orzeczenia sądów krajowych wydanych zaocznie (patrz powyższe paragrafy 6-8). Stwierdził dalej, że ta skarga była w każdym razie przedawniona. Uzasadniał również, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie ujednolicająca decyzja Sądu Najwyższego nr 1 z 20 stycznia 2011 r. (por. wyrok w sprawie Izet Haxhia przeciwko Albanii, nr 34783/06, §§ 28-31, 5 listopada 2013 r.). Ponadto zauważył, że chociaż odwołania przed Sądem Najwyższym od orzeczeń sądów niższych instancji zostały wniesione przez współoskarżonych, a nie przez skarżącego, Sąd Najwyższy zbadał i zmienił orzeczenia sądów niższych z 17 kwietnia i 1 czerwca 1999 r. również w odniesieniu do skarżącego. W nieokreślonym dniu w 2007 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną na wyrok Sądu Rejonowego z 17 kwietnia 1999 r., wyrok Sądu Apelacyjnego z 1 czerwca 1999 r. oraz wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2001 r., skarżąc się na swoje skazanie zaoczne. 21 września 2007 r. Sąd Konstytucyjny oddalił skargę jako wniesioną po terminie, uznając, że dwuletni termin rozpoczął bieg od 8 maja 2001 r. Decyzja została doręczona adwokatowi skarżącego 25 września 2007 r.


Skarżąca urodziła się w 1990 roku i mieszka w Z. Ze względu na problemy w rodzinie, w latach 2000–2004 mieszkała z rodziną zastępczą. Następnie przeniosła się do publicznego domu dla dzieci i młodzieży, gdzie przebywała do ukończenia szkolenia zawodowego w zawodzie kelnerki. 27 września 2012 r. Skarżąca złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa w policji w Z. przeciwko pewnemu T.M., byłemu policjantowi, twierdząc, że w okresie od lata 2011 r. do września tego samego roku zmusił ją fizycznie i psychicznie do prostytucji. Dał jej telefon komórkowy, aby klienci mogli się z nią kontaktować, i woził ją na spotkania z klientami w różne miejsca. Zmuszał ją również do świadczenia usług seksualnych w mieszkaniu, w którym mieszkali razem. Przez cały ten okres była pod kontrolą T.M. Gdy odmawiała świadczenia usług seksualnych innym mężczyznom, fizycznie ją karcił. Po tym, jak go opuściła, groził jej i jej rodzinie oraz próbował skontaktować się z nią za pośrednictwem serwisu społecznościowego. Karta karna T.M. wykazała, że w 2005 roku został skazany za przestępstwa cynowania i gwałtu oraz skazany na sześć lat i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Został zwolniony z więzienia na warunkowym przedterminowym zwolnieniu w maju 2009 r., a warunkowe zwolnienie wygasło w czerwcu 2010 r. Prokuratura Okręgowa w Z. wszczęła śledztwo w sprawie T.M. 10 października 2012 r., na polecenie Sądu Okręgowego w Z., policja przeprowadziła przeszukanie i zajęcie mienia T.M., gdzie znalazła, między innymi, kilka sztuk karabinów automatycznych, wiele telefonów komórkowych i prezerwatywy. 16 października 2012 r. Skarżąca złożyła zeznania przed organami ścigania. Powiedziała, że T.M. skontaktował się z nią po raz pierwszy na początku 2011 r. za pośrednictwem serwisu społecznościowego i że już znał jej matkę i przedstawił się jako przyjaciel jej rodziców. Spotykała się z T.M. kilka razy w kawiarniach i prosiła go o pomoc w znalezieniu pracy. T.M. powiedział jej, że może znaleźć dla niej pracę jako kelnerki lub sprzedawczyni.

Pewnego dnia na początku lipca 2011 r. powiedział jej, że zabierze ją do jednego ze swoich przyjaciół, który może pomóc jej w znalezieniu pracy. Gdy przybyli do domu tego mężczyzny, T.M. kazał Skarżącej pójść z nim do pokoju. Mężczyzna powiedział wtedy Skarżącej, że spodziewał się od niej usług seksualnych. Skarżąca powiedziała, że nie chce tego robić. Ten mężczyzna powiedział jej również, że odpowiedział na ogłoszenie w Internecie pod nazwą Smokvica („mały fig”) i że T.M. powiedział mu, że T.M. i Skarżąca byli mężem i żoną, którzy „[robili] takie rzeczy razem”. T.M., który podsłuchiwał pod drzwiami pokoju, wpadł do pokoju i zaczął na nią krzyczeć i ją uderzać, a następnie powiedział jej, że była tam z konkretnym celem i że nie powinna się tak zachowywać. Mężczyzna potajemnie dał jej 400 chorwackich kun (HRK); gdy powiedziała o tym T.M., on zabrał jej te pieniądze.

W tamtym czasie wciąż mieszkała ze swoją przyjaciółką K.Č., która nie wiedziała o wydarzeniach będących przedmiotem sprawy. T.M. ponownie skontaktował się z nią i powiedział, że muszą porozmawiać o tym, co się stało. Zgodziła się go spotkać, ale nie rozmawiali o tym, co się stało. Kilka dni później T.M. dał jej telefon komórkowy, aby klienci szukający usług seksualnych mogli się z nią kontaktować. T.M. powiedział również Skarżącej, że musi podać swój opis fizyczny mężczyznom, którzy się z nią skontaktują, i pobierać opłatę w wysokości 400 HRK za pół godziny usług seksualnych lub 600 HRK za godzinę, oraz że musi połowę tej pieniędzy oddawać T.M.

Skarżąca powiedziała również, że wyraziła zgodę na wszystko to, ponieważ bała się T.M., a on groził, że powie wszystko jej rodzicom.

Około dziesięć dni później T.M. wynajął mieszkanie, w którym następnie mieszkali razem Skarżąca i T.M. Świadczyła tam usługi seksualne, a pięć lub sześć razy T.M. odwiózł ją do klientów. W okresie tym miała około trzydziestu klientów. Ponieważ T.M. mieszkał w tym samym mieszkaniu z nią, kontrolował wszystko, co robiła.

Gdy odmawiała stosunku płciowego z nim lub gdy był niezadowolony ze sposobu, w jaki świadczyła usługi seksualne klientom, T.M. ją bił. Bił ją co kilka dni.

Na pytanie, dlaczego wcześniej nie skontaktowała się z policją, Skarżąca odpowiedziała, że bała się T.M. Pewnego razu, gdy wyszedł z mieszkania i zostawił klucz, Skarżąca zadzwoniła do swojej przyjaciółki M.I., która wiedziała, że Skarżąca świadczy usługi seksualne mężczyznom za pieniądze. Skarżąca poprosiła M.I. o pomoc w ucieczce.

Następnie chłopak M.I., T., przyjechał taksówką, pomógł Skarżącej zebrać rzeczy i zabrał ją do domu M.I. Została u M.I. około dziesięciu dni.

Skarżąca powiedziała również, że T.M. powiedział jej, że wcześniej miał dziewczynę, A., którą „traktował w ten sam sposób”, a później powiedział jej, że po niej, Skarżącej, miał inną dziewczynę, której w tym „pomagał”. T.M. powiedział Skarżącej, że filmował te dziewczyny i karał je, gdy były „niegrzeczne”. 6 listopada 2012 r. M.I. złożyła zeznania przed organami ścigania. Powiedziała, że nigdy nie spotkała T.M., ale że Skarżąca jest jej przyjaciółką i zna ją od około dwóch lat. Ostatni kontakt M.I. ze Skarżącą, przed przybyciem Skarżącej do jej mieszkania, miał miejsce około osiem lub dziewięć miesięcy wcześniej. M.I. wiedziała już pod koniec 2010 r., na początku 2011 r., że Skarżąca świadczy usługi seksualne za pieniądze, ponieważ Skarżąca jej o tym powiedziała.

Pod koniec lata 2011 r. Skarżąca nagle przyszedła do jej domu z torbą zawierającą jej rzeczy. M.I. dowiedziała się wtedy, że Skarżąca uzgodniła z matką M.I. przyjazd do nich, ale nie znała szczegółów, ponieważ ona (M.I.) nie miała dobrych relacji z matką.

Skarżąca opowiedziała jej o T.M., przed którym uciekła, ponieważ nie chciała już być zaangażowana w prostytucję „dla niego”. Przed przybyciem Skarżącej do jej mieszkania M.I. nie wiedziała, gdzie lub dla kogo Skarżąca „to robiła”. Dopiero wtedy M.I. dowiedziała się, że Skarżąca „robiła to dla T.M.”. Skarżąca była bardzo zdenerwowana i przestraszona. Powiedziała M.I., że T.M. wielokrotnie ją bił; obserwował ją przez wizjer, gdy świadczyła usługi seksualne klientom, a potem również ją bił za „nieprzebywanie w pozycji, którą zatwierdził”. M.I. powiedziała również, że w jej rozumieniu Skarżąca dobrowolnie świadczyła usługi seksualne, ponieważ potrzebowała pieniędzy. Skarżąca powiedziała jej, że miała umowę z T.M. na pracę dla niego i dzielenie się pieniędzmi, że miała telefon komórkowy, do którego dzwonili klienci, i że było małe ogłoszenie, przez które klienci umawiali się na spotkania. Skarżąca powiedziała, że T.M. dał jej ten telefon i zamieścił ogłoszenie. M.I. powiedziała również, że nie pamięta, czy Skarżąca powiedziała jej, że sprzeciwiała się T.M. Prawdą było, że Skarżąca powiedziała, że nie chciała „tego robić”, ale w rozumieniu M.I. oznaczało to raczej, że Skarżąca „to robiła”, ponieważ nie miała innych środków na zarobienie pieniędzy. Skarżąca powiedziała jej również, że T.M. spoliczkował ją z bardzo błahych powodów, których ona (Skarżąca) się nie spodziewała. Gdy odmawiała stosunków płciowych z nim, T.M. ją bił, a Skarżąca nie wiedziała, co sprawi, że on znowu „wybuchnie”. T.M. powiedział również Skarżącej, że miał inną dziewczynę, która dla niego pracowała i którą również bił. Skarżąca powiedziała M.I., że wykorzystała okazję, aby uciec od T.M., gdy wyszedł z mieszkania, w którym mieszkali. Chłopak M.I., T.R., powiedział jej, że rozmawiał ze Skarżącą, ale nie podał żadnych szczegółów. M.I. zerwała z nim tydzień później, ale wciąż miała jego adres. M.I. powiedziała również, że Skarżąca mieszkała z nią i jej matką przez kilka miesięcy i że T.M. nadal kontaktował się ze Skarżącą za pośrednictwem serwisu społecznościowego i groził jej oraz jej matce. Wysyłał również wiadomości, mówiąc, że ją kocha i prosząc, aby do niego wróciła. 6 listopada 2012 r. Prokuratura Okręgowa w Z. oskarżyła T.M. w Sądzie Karnym w Z. o zmuszanie innej osoby do prostytucji jako kwalifikowaną formę przestępstwa organizowania prostytucji zgodnie z art. 195 Kodeksu Karnego. 21 grudnia 2012 r. Skarżąca otrzymała oficjalnie status ofiary handlu ludźmi od Biura ds. Praw Człowieka i Praw Mniejszości Narodowych Rządu Chorwacji (Vlada Republike Hrvatske, Ured za ljudska prava i prava nacionalnih manjina). Tego samego dnia policja skontaktowała się z Chorwackim Czerwonym Krzyżem, a jego pracownicy poinformowali Skarżącą o jej prawach (zakwaterowanie, badania lekarskie, wsparcie psychospołeczne, pomoc prawną i wsparcie materialne). Skarżąca powiedziała im, że nie jest zainteresowana prawem do bezpiecznego zakwaterowania, ponieważ mieszka z matką i siostrą. Według Rządu Skarżąca kontaktowała się z Chorwackim Czerwonym Krzyżem dwanaście razy w okresie od 17 stycznia 2013 r. do 24 kwietnia 2015 r. Otrzymała wsparcie psychospołeczne poprzez indywidualne doradztwo i wsparcie materialne. Chorwacki Czerwony Krzyż zorganizował również indywidualne doradztwo dla Skarżącej z psychologiem w Centrum Terapii Poznawczo-Behawioralnej. Ponadto Skarżącej udzielono pomocy prawnej przez organizację pozarządową, Centrum R., w ramach systemu pomocy prawnej wspieranego przez państwo. Wezwanie doręczone Skarżącej zawierało szczegółowe informacje o jej prawach jako ofiary, takich jak wsparcie psychologiczne i praktyczne oraz o możliwości kontaktu z Wydziałem Organizowania i Świadczenia Pomocy Świadkom i Ofiarom przy Sądzie Karnym Gminnym w Z. Podano również dane kontaktowe tego Wydziału.

Na rozprawach odbytych 13 stycznia i 15 lutego 2013 r. T.M. złożył zeznania. Zaprzeczył, że zmusił Skarżącą do prostytucji. Potwierdził, że skontaktował się ze Skarżącą za pośrednictwem serwisu społecznościowego, ponieważ rozpoznał jej nazwisko, ponieważ znał jej rodziców. Wiedział również, że matka Skarżącej była prostytutką. T.M. i Skarżąca zaczęli się spotykać, a Skarżąca powiedziała mu, że nie ma pieniędzy, potrzebuje pracy i że ma jakieś długi. Skarżąca powiedziała mu również, że wcześniej świadczyła usługi seksualne za pieniądze i zachowała numery telefonów swoich klientów oraz poprosiła go, czy mógłby ją czasami odwozić do tych klientów, co on robił.

Potwierdził, że w tamtym czasie był w związku ze Skarżącą. Jednak nie mieszkał z nią w mieszkaniu, które wynajęła, ale tylko czasem spędzał tam noc. Miał klucze do tego mieszkania, a Skarżąca również je miała i mogła swobodnie wchodzić i wychodzić, kiedy chciała. Był również w mieszkaniu w niektórych momentach, gdy Skarżąca świadczyła tam usługi seksualne. Wiedział, że Skarżąca pobierała 400 HRK za pół godziny i 600 HRK za pełną godzinę, ale te ceny zostały ustalone przez nią, a nie przez niego. Początkowo pożyczył jej trochę pieniędzy, a z tej sumy kupiła telefon komórkowy, na którym klienci mogli się z nią kontaktować. Później zwróciła pieniądze, które pożyczyła od niego. Dawała mu również trochę pieniędzy, mimo że był niechętny ich przyjęciu, ale ona nalegała, mówiąc mu, że to na benzynę. Jednak najczęściej to on dawał pieniądze Skarżącej, ponieważ ona ciągle narzekała, że nie ma pieniędzy.

Przyznał, że raz spoliczkował Skarżącą, gdy kłócili się o jej odmowę pracy w piekarni.

Powiedział również, że znalazł jej pracę w restauracji, ale po tym, jak jej o tym powiedział, zniknęła.

Zarówno Skarżąca, jak i M.I. złożyły zeznania na rozprawie w dniu 29 stycznia 2013 r. Adwokat został przydzielony Skarżącej przez Centrum R. Przed złożeniem zeznań Skarżąca powiedziała sądowi, że boi się oskarżonego. Oskarżony został wtedy usunięty z sali rozpraw, a Skarżąca złożyła zeznania w jego nieobecności. Protokół z tej rozprawy wskazuje, że Skarżąca powtórzyła swoje zeznanie złożone 16 października 2012 r. (patrz powyższy paragraf 9) i powiedziała również, że T.M. powiedział jej, że był byłym policjantem i razem z jej ojcem walczył na wojnie. Jej ojciec to potwierdził i powiedział, że T.M. to „w porządku człowiek”. Matka z drugiej strony powiedziała jej, że nie jest on wiarygodną osobą.

Po raz pierwszy, gdy T.M. odwiózł ją, aby świadczyć usługi seksualne innemu mężczyźnie, siedziała na tylnym siedzeniu jego samochodu. T.M. był bardzo zły i zrzędził na nią, a w pewnym momencie zatrzymał samochód i spoliczkował ją. Wysiadła z samochodu, próbując uciec, ale on dogonił ją i zabrał z powrotem do samochodu.

Zgodziła się spotkać z nim następnego dnia, ponieważ powiedział jej, że będą rozmawiać o tym, co się stało, ale nie rozmawiali.

Bała się go i z tego powodu zgodziła się świadczyć usługi seksualne innym mężczyznom, a także dlatego, że groził jej, że „wszystko powie” jej rodzicom i że „wsadzi jej matkę do więzienia”. T.M. znalazł mieszkanie do wynajęcia, ale Skarżąca podpisała umowę i zapłaciła czynsz za mieszkanie. Nie miała kluczy do tego mieszkania.

Mimo że trzy lub cztery razy pozwolił jej wyjść z mieszkania samej do pobliskiego sklepu, nie odważyła się uciec, ponieważ T.M. obserwował z balkonu, gdzie szła, i bała się go. Ustalił dla niej kilka zasad: nie wolno jej było rozmawiać z klientami; klienci nie mogli jej dotykać; oraz mogła świadczyć usługi seksualne tylko w sposób określony przez T.M. Gdy odmawiała stosunku płciowego z nim lub gdy był niezadowolony ze sposobu, w jaki świadczyła usługi seksualne klientom, T.M. ją bił.

Zapytana ponownie, dlaczego wcześniej nie skontaktowała się z policją, Skarżąca powiedziała, że T.M. powiedział jej, że ma „znajomości” na policji i że bardzo szybko dowie się, jeśli ona zgłosi „cokolwiek”.

Zapytana, dlaczego nie próbowała uciec, gdy T.M. odwiózł ją do klientów, Skarżąca powiedziała, że była pewna, że T.M. by ją znalazł i że mogła zostać z klientami dokładnie dwadzieścia dziewięć minut.

Gdy Skarżąca zadzwoniła do swojej przyjaciółki M.I., która wiedziała, że Skarżąca świadczy usługi seksualne mężczyznom za pieniądze, Skarżąca poprosiła M.I. o pomoc w ucieczce. Rozmawiała również z matką M.I. T.M. nadal kontaktował się z nią za pośrednictwem serwisu społecznościowego, wysyłając najpierw miłosne wiadomości, a następnie grożąc, że powie wszystko jej rodzicom. Następnie T.M. wysłał list do władz, oskarżając matkę Skarżącej o zaniedbanie młodszej siostry Skarżącej. Jej matka została wezwana na komisariat policji w tej sprawie. Skarżąca wtedy zdecydowała się skontaktować z policją.

Skarżąca wyjaśniła również, że bardzo bała się T.M., że bała się o swoje życie, ponieważ groził, że „pobije ją na śmierć”. T.M. groził jej również opublikowaniem jej nagich zdjęć. Zgodziła się na fotografowanie, ponieważ bała się go. T.M. powiedział jej również, że jako były policjant zna wielu policjantów i jeśli go zgłosi, wymyśli o niej historie.

Później dowiedziała się od matki, że T.M. i jej matka mieszkali razem przez pewien czas i że była dziewczyna T.M. zgłosiła go na policję za zmuszanie jej do świadczenia usług seksualnych innym mężczyznom. M.I. powtórzyła swoje zeznanie złożone przed organami ścigania (patrz powyższy paragraf 10). 15 lutego 2013 r. Sąd Karny w Z. uniewinnił T.M. z powodu, że chociaż ustalono, że zorganizował siatkę prostytucji, w której zrekrutował Skarżącą, nie ustalono, że zmusił ją do prostytucji. Jednak został oskarżony tylko o kwalifikowaną formę tego przestępstwa, a tym samym nie mógł zostać skazany za podstawową formę organizowania prostytucji. Uznając to, sąd pierwszej instancji zauważył w szczególności, że nie może nadać wystarczającej wagi zeznaniom Skarżącej, ponieważ jej wypowiedź była niespójna, była niepewna i robiła pauzy i wahała się podczas mówienia. Jednocześnie, biorąc pod uwagę, że nie było innych dowodów rozstrzygających, zastosował zasadę *in dubio pro reo* i uniewinnił T.M. Istotna część wyroku pierwszej instancji brzmi:

„Na podstawie dowodów złożonych przez oskarżonego i ofiarę w tych postępowaniach karnych ustalone zostały następujące fakty: że oskarżony i ofiara spotkali się za pośrednictwem serwisu społecznościowego Facebook, gdy oskarżony skontaktował się z ofiarą; ... że oskarżony dał ofierze telefon komórkowy, aby mogła być kontaktowana przez klientów, z którymi omawiała świadczenie usług seksualnych; że ofiara rzeczywiście świadczyła usługi seksualne w mieszkaniu, w którym mieszkała z oskarżonym; że w pięciu lub sześciu przypadkach oskarżony odwiózł ofiarę pod adresy klientów, gdzie świadczyła usługi seksualne; że ofiara pobierała za świadczenie usług seksualnych kwotę 400 HRK za pół godziny i kwotę 600 HRK za godzinę ...”

Prokuratura odwołała się od tej decyzji, argumentując, że sąd pierwszej instancji pomylił się w ustaleniach faktycznych dotyczących zarzutów przeciwko T.M., gdy nie uznał zeznań Skarżącej. 21 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w Z. oddalił odwołanie Prokuratury i utrzymał wyrok pierwszej instancji, zatwierdzając jego uzasadnienie oraz fakty ustalone przez sąd pierwszej instancji. Decyzja ta została doręczona Skarżącej 28 lutego 2014 r. 31 marca 2014 r. Skarżąca złożyła skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske), skarżąc się na sposób, w jaki zastosowano mechanizmy prawa karnego w jej sprawie. Powołała się na art. 14, 23, 29 i 35 Konstytucji (patrz poniżej paragraf 23) oraz art. 3, 6, 8 i 14 Konwencji. W szczególności twierdziła, że krajowe organy nie rzetelnie zbadły i zajęły się elementem przymusu. Ponadto, z powodu zaniechania organów w zakresie przekwalifikowania przestępstwa, T.M. nie został skazany za żadne przestępstwo, na szkodę Skarżącej. Podkreśliła również, że nie otrzymała żadnej pomocy psychologicznej ani wsparcia podczas rozprawy, aby pomóc jej poradzić sobie ze strachem i presją, którą czuła ze strony T.M. podczas składania zeznań, co wszystko spowodowało, że jej zeznania zostały uznane przez sąd pierwszej instancji za niespójne. Skarżąca twierdziła również o zaniechaniu organów w zapewnieniu skutecznego poszanowania jej życia prywatnego, w szczególności poprzez niewystarczającą ocenę przez sąd krajowy wszystkich istotnych okoliczności, w jakich została zrekrutowana do siatki prostytucji T.M. 10 czerwca 2014 r. Trybunał Konstytucyjny uznał skargę konstytucyjną Skarżącej za niedopuszczalną z powodu, że Skarżąca nie miała prawa wniesienia skargi konstytucyjnej dotyczącej postępowania karnego przeciwko T.M., ponieważ te postępowania dotyczyły zarzutu karnego przeciwko niemu. Decyzja Trybunału Konstytucyjnego została doręczona przedstawicielowi Skarżącej 1 lipca 2014 r.


Skarżąca urodziła się w 1951 roku i mieszka w Nowym Sadzie. Postępowanie rozpoczęło się 19 listopada 1999 r., gdy strona trzecia wniosła pozew dotyczący jego prawa najmu mieszkania należącego do pozwanego. Skarżąca występowała w tych postępowaniach jako interwenient po stronie pozwanego, ponieważ wcześniej podpisała z nim umowę najmu. 8 kwietnia 2003 r. sąd pierwszej instancji zawiesił postępowanie (mirovanje postupka). 20 sierpnia 2003 r., 20 października 2005 r. i 13 maja 2009 r. sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie, uznając pozew za wycofany z powodu niepojawienia się stron na wyznaczonych rozprawach. Wszystkie te trzy orzeczenia zostały następnie uchylone na skutek odwołania. 29 marca 2012 r. sąd pierwszej instancji wydał wyrok korzystny dla pozwanego i skarżącej. 22 sierpnia 2012 r. wyrok ten został utrzymany w mocy na skutek odwołania. 28 września 2012 r. skarżąca wniosła skargę do Trybunału Konstytucyjnego, zarzucając naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. 10 lutego 2015 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie prawa skarżącej do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, ale oddalił jej roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne, stwierdzając, że samo stwierdzenie naruszenia stanowi wystarczającą rekompensatę za wspomniane naruszenie. W tym względzie zauważył, między innymi, że skarżąca w znacznym stopniu przyczyniła się do długości trwania przedmiotowego postępowania.


Skarżąca urodziła się w 1974 roku i mieszka w Izmirze. 21 marca 2007 r. skarżąca wzięła udział w obchodach święta Newroz w Buca, dzielnicy miasta Izmir, jako jedna z prowadzących. Podczas prowadzenia imprezy skarżąca zwróciła się do tłumu w języku kurdyjskim i zaprosiła go do zachowania minuty ciszy pamięci „męczenników Newroz” oraz męczenników za wolność i demokrację. 10 kwietnia 2007 r. Sąd Okręgowy w Izmirze wydał nakaz aresztowania skarżącej oraz przeszukania jej miejsca zamieszkania. 11 kwietnia 2007 r. została aresztowana w swoim domu. 12 kwietnia 2007 r. skarżąca została doprowadzona przed prokuratora i sędziego śledczego. W złożonych wyjaśnieniach prokuratorowi i sędziemu podtrzymała, że wzięła udział w obchodach Newroz jako prowadząca i nie krzyczała żadnych nielegalnych haseł. Oświadczyła, że wezwała do minuty ciszy pamięci męczenników rewolucji. Sędzia śledczy po przesłuchaniu zastosował wobec skarżącej tymczasowe aresztowanie. 24 kwietnia 2007 r. prokurator wszczął postępowanie karne przed Sądem Okręgowym w Izmirze przeciwko skarżącej i siedmiu innym osobom, oskarżając ich na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o zapobieganiu terroryzmowi (ustawa nr 3713) o rozpowszechnianie propagandy na rzecz nielegalnej organizacji oraz, na podstawie art. 215 kodeksu karnego, o chwalenie przestępstwa lub przestępcy. Następnie przed Sądem Okręgowym w Izmirze rozpoczęło się postępowanie karne. 13 sierpnia 2007 r., na zakończenie pierwszej rozprawy, sąd pierwszej instancji zarządził zwolnienie skarżącej. 10 września 2008 r. Sąd Okręgowy w Izmirze uznał skarżącą za winną rozpowszechniania propagandy na rzecz nielegalnej organizacji na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy nr 3713 i skazał ją na rok pozbawienia wolności. Sąd stwierdził, że skarżąca wygłosiła przemówienie w języku kurdyjskim, że mężczyzna przetłumaczył jej słowa na język turecki na końcu przemówienia oraz że, zgodnie z tłumaczeniem, wypowiedziała następujące zdania: „Witajcie. Życzę wam szczęśliwego Newroz. Dziękujemy tym, którzy pozwolili nam być tam, gdzie jesteśmy dzisiaj. Zapraszam was do wstania i uczczenia minutą ciszy pamięci męczenników Newroz, męczenników za wolność i demokrację oraz tych, którzy pozwolili nam być tam, gdzie jesteśmy dzisiaj.” Sąd Okręgowy zauważył dalej, że po przemówieniu skarżącej tłum wykonał gest „V”, a podczas przemówień innych mówców tłum skandował hasła na rzecz PKK i jej lidera. Zdaniem sądu obchody Newroz przerodziły się w wydarzenie propagandowe na rzecz PKK, a mówcy skandowali hasła i podburzali tłum do skandowania haseł. Sąd zauważył również, że podczas obchodów tłum niósł symbole i transparenty PKK. Sąd uznał, że mówcy prowokowali tłum i w rezultacie dopuścili się przestępstwa rozpowszechniania propagandy na rzecz organizacji terrorystycznej. Sąd uznał, że w związku z skazaniem skarżącej na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy nr 3713 zbędne jest wydanie decyzji w zakresie zarzutów dotyczących art. 215 kodeksu karnego. 21 września 2010 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Izmirze. W okresie od 13 stycznia do 22 czerwca 2012 r. skarżąca odbywała karę pozbawienia wolności. 22 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakır zarządził jej warunkowe zwolnienie.


Skarżacy urodził się w 1985 roku i mieszka w dystrykcie Kızıltepe prowincji Mardin. 30 marca 2006 r. skarżacy wziął udział w marszu i odczytaniu oświadczenia prasowego zorganizowanych przez Partię Społeczeństwa Demokratycznego (Demokratik Toplum Partisi – „DTP”) w Kızıltepe. Protestujący zebrali się przed budynkiem oddziału DTP w Kızıltepe i przeszli do budynku powiatowego oddziału Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (Adalet ve Kalkınma Partisi), gdzie odczytano oświadczenie prasowe. Oświadczenie prasowe dotyczyło starć, które wybuchły między demonstrantami a policją w Diyarbakırze w dniach 29 i 30 marca 2006 r. Następnie protestujący powrócili do budynku DTP. Podczas marszu protestujący skandowali hasła. Skarżacy wziął udział w marszu i odczytaniu oświadczenia prasowego jako członek DTP. 8 marca 2007 r. prokurator w Diyarbakırze wniósł akt oskarżenia przeciwko skarżącemu i jedenastu innym osobom, oskarżając ich o rozpowszechnianie propagandy na rzecz PKK na podstawie art. 7 ust. 2 Ustawy o Zapobieganiu Terroryzmowi (Ustawa nr 3713). Prokurator twierdził, że skarżacy wziął udział w demonstracji z 30 marca 2006 r. i skandował hasło „Ząb za ząb, krew za krew, jesteśmy z tobą Öcalan” („Dişe diş, kana kan, seninleyiz Öcalan”). W ramach postępowania karnego wszczętego na skutek aktu oskarżenia z dnia 8 marca 2007 r. biegły, który przeanalizował nagrania wideo policji z zebrania publicznego z 30 marca 2006 r., stwierdził, że skarżacy działał razem z tłumem, ale nie można ustalić, czy skandował powyższe hasło, ponieważ zasłaniał usta i nos. 22 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakırze uznał skarżącego za winnego na podstawie art. 7 ust. 2 Ustawy nr 3713. W wyroku sąd zauważył, że skarżacy przyznał, że wziął udział w marszu i odczytaniu oświadczenia prasowego, ale zaprzeczył prawdziwości zarzutu, jakoby skandował jakiekolwiek hasła. Sąd Okręgowy uznał za ustalone, że marsz i zebranie, podczas którego 30 marca 2006 r. odczytano oświadczenie prasowe, przerodziły się w wydarzenie propagandowe na rzecz PKK i nielegalną demonstrację, a oskarżeni, w tym skarżacy, aktywnie uczestniczyli w tym wydarzeniu. Sąd Okręgowy zauważył dalej, że chociaż, zgodnie z opinią biegłego, nie można ustalić, czy skarżacy skandował hasło, to na podstawie fotografii zawartych w aktach sprawy ustalono, że działał on razem z demonstrantami. Biorąc pod uwagę, że byli inni demonstranci, którzy zasłaniali usta, oraz że dokumenty policji wykazały, iż skarżacy aktywnie wziął udział w demonstracji i instruował innych do skandowania haseł, Sąd Okręgowy orzekł, że skarżacy popełnił przestępstwo rozpowszechniania propagandy na rzecz organizacji terrorystycznej. Skarżącego skazano na dziesięć miesięcy pozbawienia wolności. 2 lipca 2009 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok z 22 kwietnia 2008 r. 4 lutego 2011 r. skarżacy rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności. 21 czerwca 2011 r. został warunkowo zwolniony.


Skarżący urodził się w 1963 roku i mieszka w Fokszanach. W danym czasie skarżący był lokalnym korespondentem krajowego dziennika „România liberă”. Artykuły skarżącego dotyczyły różnych dziedzin, w tym śledztw w sprawie działalności sił zbrojnych i policji. Latem 2004 roku, przypadkowo lub celowo, doszło do wycieku dokumentów tajnych z rumuńskiego oddziału międzynarodowej bazy wojskowej w Afganistanie. Wyciek obejmował głównie kopie dokumentów wytworzonych przez rumuński oddział i sklasyfikowanych jako tajne. Dokumenty dotyczyły operacji wojskowych wojsk rumuńskich w ww. bazie w latach 2002 i 2003, takich jak rozkazy operacyjne czy mapy wojskowe. Wyciekły również kopie dokumentów tajnych wytworzonych na użytek rumuńskiego oddziału przez oddział wojskowy należący do innego kraju. W marcu 2005 roku trzech rumuńskich dziennikarzy, w tym O.O., pracujący dla „România liberă”, zostało uprowadzonych przez grupę terrorystyczną w Iraku. Ich uwolnienie w maju 2005 roku zostało wynegocjowane przez państwo rumuńskie, a rumuńskie władze natychmiast wszczęły śledztwo. W roku następnym media szeroko relacjonowały tę sprawę oraz rolę odegraną przez władze. 31 stycznia 2006 roku O.O. wraz z innymi dziennikarzami wziął udział w programie telewizyjnym w kanale ogólnokrajowym. Skrytykowali oni zaniedbania władz w dopuszczeniu do wycieku tajnych, wrażliwych informacji wojskowych i wspomnieli o istnieniu płyty kompaktowej („CD”) z dokumentami tajnymi należącymi do rumuńskiego oddziału wojskowego w Afganistanie. Gdy prowadzący program zakwestionował autentyczność informacji na CD, O.O. pokazał swój komputer kamerze. Część dokumentów, w tym kilka map wojskowych z pozycjami wojsk rumuńskich, stała się w ten sposób widoczna dla publiczności. Dziennikarze spekulowali, czy takie informacje mogły trafić również do terrorystów, i domagali się śledztwa w celu ustalenia, czy wycieki były celowe. O.O. powiedział również, że chociaż na tym etapie informacje nie stanowiły już zagrożenia dla życia rumuńskich żołnierzy, mogły mieć poważniejsze skutki w związku z konfliktem w Afganistanie i Iraku. W trakcie programu wspomniano, że gazety „România liberă” i „Ziua” otrzymały rzeczone informacje tajne, ale zdecydowały się ich nie publikować, obawiając się możliwego uszczerbku dla bezpieczeństwa narodowego. 7 lutego 2006 roku krajowe dzienniki „România liberă” i „Ziua” opublikowały artykuły zwracające uwagę na fakt, że informacje poufne, które mogły zagrażać bezpieczeństwu narodowemu, wyciekły z jednostki wojskowej podległej Ministerstwu Obrony. 8 lutego 2006 roku O.O. wziął udział w audycji radiowej wraz z przewodniczącym i wiceprzewodniczącym Komisji Obrony Senatu Rumunii, dyrektorem „Ziua” i dziennikarzem śledczym z gazety krajowej. Audycja nastąpiła po dniu dyskusji i wyjaśnień dotyczących wycieku dokumentów tajnych, złożonych przez Ministra Obrony, Szefa Sił Zbrojnych i szefa Departamentu Informacji Armii przed Komisją Obrony Senatu. Na pytanie, w jaki sposób uzyskali rzeczone dokumenty, O.O. odmówił ujawnienia źródła, podczas gdy dyrektor „Ziua” oświadczył, że otrzymał je anonimowo. Przewodniczący Komisji Obrony wspomniał, że bezpieczeństwo informacji niejawnych było jednym z głównych rozdziałów w negocjacjach Rumunii dotyczących przystąpienia do NATO. Podkreślił znaczenie przeprowadzenia przez Ministerstwo Obrony dokładnego śledztwa w związku z wyciekiem, który postawił na szali wiarygodność Rumunii jako członka NATO. 3 marca 2006 roku Minister Obrony zorganizował konferencję prasową, podczas której ogłosił, że wewnętrzne dochodzenie w sprawie wycieku informacji niejawnych zostało zakończone i że siedemdziesięciu dziewięciu członków armii zostało ukaranych sankcjami dyscyplinarnymi. Dalsze dochodzenia były prowadzone przez prokuratorów w odniesieniu do dwóch innych członków armii. Minister potwierdził również fakt, że został poinformowany o wycieku przez Rumuńską Służbę Informacji (Serviciul Român de Informaţii) w październiku 2005 roku i że wyspecjalizowane komórki armii natychmiast rozpoczęły wstępne weryfikacje. 7 lutego 2006 roku prokuratura przy Sądzie Najwyższym Kasacyjnym i Sprawiedliwości z urzędu wszczęła śledztwo na podstawie artykułów opublikowanych tego samego dnia w „România liberă” i „Ziua” (patrz punkt 13 powyżej). W tym samym czasie Ministerstwo Obrony poinformowało tę samą prokuraturę o wycieku informacji wewnątrz swoich struktur. Niedługo potem prokurator zdecydował o wszczęciu postępowania karnego przeciwko skarżącemu i czterem innym osobom (P.I. – byłemu członkowi sił zbrojnych, O.S. – dziennikarzowi, E.G. i I.M.) za ujawnianie informacji niejawnych dotyczących bezpieczeństwa narodowego na podstawie art. 169 Kodeksu karnego oraz za gromadzenie i udostępnianie informacji tajnych lub poufnych na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy nr 51/1991 o bezpieczeństwie narodowym. Wydano zezwolenia na podsłuch rozmów telefonicznych dokonywanych z numerów telefonów należących do E.G., I.M. i P.I., a także na nadzór nad E.G. i I.M. oraz nagrywanie ich rozmów w otoczeniu. W rezultacie transkrypcje rozmów między skarżącym a E.G. i I.M. zostały dołączone do akt sprawy. O godzinie 16.30 16 lutego 2006 roku, po przeszukaniu jego domu przez policję i zajęciu dysku twardego z jego komputera, skarżący został zatrzymany przez policję. 17 lutego 2006 roku areszt tymczasowy skarżącego został autoryzowany przez sędziego na okres dziesięciu dni. Odwołanie skarżącego od tego środka zostało uwzględnione i został on zwolniony 18 lutego 2006 roku. Prokurator ustalił, że na początku lipca 2005 roku O.S., dziennikarz specjalizujący się w sprawach wojskowych, pracujący dla lokalnych gazet w Fokszanach, otrzymał na CD kopię tajnych dokumentów wojskowych wyciekłych w 2004 roku. W tamtym czasie trzech ludzi, w tym P.I., posiadało wyżej wymienione dokumenty. 2 lipca 2005 roku O.S. spotkał się ze skarżącym i dał mu kopię CD. Lista połączeń telefonicznych skarżącego wykazała, że 4 lipca 2005 roku dzwonił do szefa departamentu relacji publicznych Rumuńskich Sił Zbrojnych. W kolejnych miesiącach zarówno skarżący, jak i O.S. omawiali zawartość CD z innymi dziennikarzami, a kilkakrotnie z pracownikami Rumuńskich Sił Zbrojnych i Rumuńskiej Służby Informacji. Dochodzenie further ustaliło, że pod koniec 2005 roku skarżący pokazał zawartość CD kilku osobom i dał kopię CD E.G. i I.M., których skarżący uważał za byłych funkcjonariuszy policji. Ponadto, w styczniu 2006 roku O.O. (patrz punkt 10 powyżej) pojechał do Fokszan i spotkał się ze skarżącym i O.S., którzy pokazali mu dokumenty. W złożonym przed prokuratorem oświadczeniu z 16 lutego 2006 roku skarżący powiedział, że nie pamięta, aby omawiał dokumenty tajne z O.O. Powiedział również, że jak tylko dowiedział się o rzeczonej informacji, zainteresował się nią jako dziennikarz. Ponieważ były wątpliwości co do autentyczności dokumentów, musiał skontaktować się z wieloma osobami, aby zweryfikować informacje. W tym kontekście omawiał i pokazywał rzeczone dokumenty E.G. i I.M., którzy dali mu do zrozumienia, że mają kontakty z wysoko postawionymi politykami. Przyznał, że mógł powiedzieć niektórym przyjaciołom, że widział dokumenty tajne, aby zyskać większy autorytet jako dziennikarz śledczy. 2 lipca 2007 roku szef Rumuńskich Sił Zbrojnych poinformował prokuratora naczelnego prokuratury przy Sądzie Najwyższym Kasacyjnym i Sprawiedliwości, że dokumenty będące przedmiotem śledztwa i które zostały wydane przez armię rumuńską oraz zostały ujawnione poprzez ich publikację w mediach, zostały odtajnione. 15 sierpnia 2007 roku prokuratura przy Sądzie Najwyższym Kasacyjnym i Sprawiedliwości zdecydowała, że „przez otrzymanie (uzyskanie) od O.S. CD, który [obejrzał] trzykrotnie; przez zapisanie na dysku twardym swojego komputera informacji sklasyfikowanych jako tajemnica państwowa i tajemnica służbowa oraz przez przekazanie CD I.M. i E.G., poza ramami prawnymi określonymi w przepisach ustawy nr 182/2002 i decyzji rządowej nr 585/2002”, skarżący popełnił, w formie ciągłej, przestępstwo przewidziane w art. 19 ust. 1 ustawy nr 51/1991. Prokurator zdecydował jednak nie wnosić aktu oskarżenia przeciwko skarżącemu, ale ukarać go grzywną administracyjną w wysokości 800 rumuńskich lei (ROL) (około 240 euro (EUR)). Nakazano również skarżącemu zapłatę części kosztów sądowych poniesionych w śledztwie w wysokości ROL 1 912 (EUR 572). Prokurator zarządził również konfiskatę dysku twardego zajętego skarżącemu 16 lutego 2006 roku. Decyzja prokuratora była oparta na rumuńskich przepisach prawnych dotyczących informacji niejawnych, które uznano za obejmujące ustawę nr 182/2002 o ochronie informacji niejawnych, decyzję rządową nr 585/2002 zatwierdzającą krajowe standardy ochrony informacji niejawnych, decyzję rządową nr 781/2002 o ochronie tajemnic zawodowych oraz ustawę nr 51/1991 o bezpieczeństwie narodowym. Decyzja wspominała dalej, że skarżący otrzymał tajne informacje wojskowe i przystąpił do weryfikacji ich charakteru i znaczenia. Udostępnił dalej informacje innym osobom. Z elementów w aktach prokurator wnioskuje, że celem działań skarżącego było jedynie zwiększenie swojej widoczności jako dziennikarza śledczego, a nie służenie interesowi publicznemu. Stwierdzając, że ochrona informacji niejawnych jest obowiązkiem spoczywającym wyłącznie na personelu upoważnionym, prokurator uznał jednak, że informacje dotyczące obrony narodowej są niejawne i nie mogą być przedmiotem interesu publicznego, jak to przewiduje art. 12 ust. 1 lit. a ustawy nr 544/2001 o dostępie do informacji publicznej. W rezultacie, choć każda osoba nieuprawniona w dziedzinie obrony narodowej – taka jak dziennikarz – nie była związana obowiązkiem ochrony tego typu informacji, nie miała prawa ujawniać ich publicznie. W powyższym świetle prokurator uznał, że skarżący działał z zamiarem ujawnienia informacji niejawnych poza wyżej wymienionym ramami prawnymi. Prokurator uznał jednak, że przestępstwa popełnione przez skarżącego i czterech innych podejrzanych nie były na tyle poważne, aby wymagały kontynuowania śledztwa karnego. W związku z tym prokurator zauważył po pierwsze, że sporna informacja nie zagrażała prawdopodobnie bezpieczeństwu narodowemu, ale jedynie mogła wyrządzić szkodę interesom państwa rumuńskiego i jego sił zbrojnych. Ponadto informacje były nieaktualne i dlatego nie zagrażały już prawdopodobnie rumuńskim strukturom wojskowym w Afganistanie. Rzeczona informacja została już „ujawniona” (ujawniona przez członka sił zbrojnych osobie cywilnej) już latem 2004 roku, a instytucja zainteresowana nie podjęła żadnych środków. Prokurator wspomniał również, że działania podjęte przez O.S. i skarżącego w celu zebrania informacji dotyczących treści, charakteru i znaczenia rzeczonych dokumentów tajnych, poprzez kontaktowanie się z czynnymi lub rezerwowymi członkami sił zbrojnych lub innymi dziennikarzami, były częścią metod pracy dziennikarzy śledczych i niekoniecznie stwarzały zagrożenie dla społeczeństwa. Skarżący złożył skargę na tę decyzję do prokuratora nadrzędnego, który odrzucił skargę jako bezzasadną w dniu 6 listopada 2007 roku. 3 grudnia 2007 roku skarżący złożył skargę na decyzje prokuratorów przed Sądem Apelacyjnym w Bukareszcie. Wniósł, że został niesłusznie uznany winnym popełnienia przestępstwa przewidzianego w art. 19 ust. 1 ustawy nr 51/1991. W jego opinii ten artykuł, a także cała ustawa, nakładały obowiązki tylko na osoby upoważnione do pracy z informacjami tajnymi. Twierdził, że nie podjął żadnych kroków w celu zgromadzenia tajemnic wojskowych, ale jedynie biernie otrzymał informacje, które znajdowały się już w domenie publicznej. Powołując się na art. 10 Konwencji, skarżący złożył wniosek, że Sąd już orzekł, że gdy informacje dotyczące bezpieczeństwa narodowego trafią do domeny publicznej, trudno jest uzasadnić nałożenie sankcji za ich publikację. Dlatego też apelował do sądu o uznanie, że jego działania nie mogą być uznane za przestępstwo. 5 lutego 2008 roku Sąd Apelacyjny w Bukareszcie odrzucił skargę skarżącego jako bezzasadną. Sąd uznał, że fakty ustalone podczas śledztwa doprowadziły do wniosku, że skarżący potajemnie przekazał CD zawierające informacje tajne innym znanym mu osobom, unikając przekazania go kompetentnym organom Ministerstwa Obrony lub Rumuńskiej Służby Informacji. Sąd uznał dalej: „Fakt, że oskarżony jest dziennikarzem, nie może go zwolnić od popełnienia tego przestępstwa, ponieważ każdy, kto dowiaduje się o tajnych informacjach wojskowych, nie ma prawa ich publikować, ponieważ może to zagrażać życiu żołnierzy, oficerów w środowisku konfliktu. Ale skarżący, za pomocą opisanych powyżej środków, potajemnie udostępnił informacje tajne, które mogły trafić do osób zainteresowanych narażeniem struktur wojskowych na niebezpieczeństwo. Oskarżony nie chciał nawet użyć swojego zawodu, aby doprowadzić do wiedzy publicznej o wycieku informacji, ponieważ nie zwrócił się do gazety, dla której pracował, o upublicznienie naruszenia tajemnic państwowych w wojsku (oczywiście tajne informacje wojskowe nie mogłyby zostać opublikowane). Wolność prasy, na którą powołuje się oskarżony, nie może dać dziennikarzowi prawa do ujawniania osobom nieoficjalnym tajnych informacji wojskowych, ponieważ może to zagrażać prawu do bezpieczeństwa pewnych struktur wojskowych.” Nakazano skarżącemu zapłatę kosztów sądowych w wysokości ROL 50 (EUR 13). Skarżący odwołał się od tego wyroku. Zarzucił, że sporna informacja znajdowała się już w domenie publicznej w momencie, gdy zwrócono na nią jego uwagę. Wniósł, że decyzja prokuratora naruszyła jego wolność wypowiedzi w próbie zamknięcia ust sytuacji kompromitującej dla władz, które dopuściły do wycieku informacji do opinii publicznej. 23 marca 2009 roku Sąd Najwyższy Kasacyjny i Sprawiedliwości odrzucił skargę skarżącego z mocą ostateczną. Sąd uznał, że art. 19 ustawy 51/1991 ma zastosowanie do każdego, kto gromadzi i udostępnia informacje tajne poza ramami prawnymi. Uznał dalej, że skarżący nie kwestionował faktu, że wszedł w posiadanie informacji tajnych, które następnie udostępnił innym osobom poza ramami prawnymi. Co więcej, zrobił to z bezpośrednim zamiarem. Uznając, że rzeczona informacja nie znajdowała się w domenie publicznej, sąd stwierdził, że dziennikarze wchodzący w posiadanie takich informacji muszą przekazać je kompetentnym organom i są uprawnieni na mocy prawa do dzielenia się z publicznością jedynie niepowodzeniem instytucji zainteresowanej w ochronie jej poufności. Nie działając w ten sposób, skarżący popełnił przestępstwo przewidziane w art. 19 ust. 1 ustawy nr 51/1991. Sąd concluded, że prokurator poprawnie uznał, że przestępstwo to nie osiągnęło jednak stopnia powagi wymagającego sankcji karnych. Nakazano skarżącemu zapłatę kosztów sądowych w wysokości ROL 200 (EUR 47).


Skarżący urodził się w 1956 roku i mieszka w Sanski Most. Na mocy wyroku Sądu Pierwszej Instancji w Banja Luce z 23 maja 2005 r., który uprawomocnił się 11 września 2007 r., Republika Serbska (jednostka autonomiczna Bośni i Hercegowiny) została zobowiązana do zapłaty na rzecz skarżącego kwoty 42 767 marek konwertowalnych (BAM)[1] z tytułu szkody majątkowej wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi od 23 maja 2005 r. do dnia ostatecznej zapłaty. 1 lutego 2010 r. skarżący złożył wniosek o wydanie nakazu egzekucyjnego w swojej sprawie, który to wniosek uzupełnił 30 sierpnia 2010 r. 18 października 2010 r. skarżący złożył wniosek o przyspieszenie postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji w Banja Luce. 15 listopada 2010 r. Sąd Pierwszej Instancji w Banja Luce wydał nakaz egzekucyjny (rješenje o izvršenju). 18 marca 2011 r. Sąd Pierwszej Instancji w Banja Luce oddalił zastrzeżenia do swojej decyzji z 15 listopada 2010 r., a także wniosek skarżącego o zapłatę kosztów postępowania egzekucyjnego. 31 maja 2011 r. Sąd Pierwszej Instancji w Banja Luce dokonał sprostowania swojego orzeczenia z 18 marca 2011 r. 15 grudnia 2011 r. Sąd Drugiej Instancji w Banja Luce uchylił decyzję Sądu Pierwszej Instancji w Banja Luce z 18 marca 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 26 marca 2012 r. skarżący złożył wniosek o przyspieszenie postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji w Banja Luce. 12 kwietnia 2012 r. Sąd Pierwszej Instancji w Banja Luce częściowo uwzględnił sprzeciw Republiki Serbskiej wobec nakazu egzekucyjnego. 23 kwietnia 2012 r. skarżący odwołał się od decyzji Sądu Pierwszej Instancji w Banja Luce z 12 kwietnia 2012 r. 11 czerwca, 13 lipca i 21 listopada 2012 r. oraz 15 stycznia 2013 r. skarżący składał dalsze wnioski o przyspieszenie postępowania przed Sądem Drugiej Instancji w Banja Luce. 21 stycznia 2013 r. Sąd Drugiej Instancji w Banja Luce oddalił odwołanie skarżącego i utrzymał w mocy decyzję z 12 kwietnia 2012 r. 7 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny Bośni i Hercegowiny orzekł na korzyść skarżącego, że postępowanie egzekucyjne przed Sądem Pierwszej Instancji w Banja Luce nie zostało zakończone w rozsądnym terminie. Ponadto nakazał Sądowi Pierwszej Instancji w Banja Luce pilnie przyspieszyć postępowanie egzekucyjne w sprawie skarżącego. Trybunał Konstytucyjny uznał to za wystarczające sprawiedliwe zadośćuczynienie i oddalił roszczenie skarżącego o zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową. 8 listopada 2016 r. przedmiotowa decyzja ostateczna została wyegzekwowana w gotówce, obejmując kwotę główną oraz ustawowe odsetki za opóźnienie. 5 lipca 2017 r. skarżącemu w pełni wypłacono również koszty postępowania egzekucyjnego oraz związane z nimi ustawowe odsetki za opóźnienie.


Skarżący urodził się w 1985 roku i mieszka w Adıyaman. 21 marca 2007 r. skarżący wziął udział w obchodach Nowruz (kurdyjskiego Nowego Roku) w Malatya. W nieokreślonym dniu prokurator w Malatya wniósł akt oskarżenia przeciwko skarżącemu i dwudziestu innym osobom, zarzucając im rozpowszechnianie propagandy na rzecz PKK na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o zapobieganiu terroryzmowi (ustawa nr 3713). Prokurator twierdził, że skarżący machał flagą w kolorach zielonym, żółtym i czerwonym, symbolizującą PKK. 6 marca 2008 r. Sąd Okręgowy w Malatya uznał wszystkich oskarżonych, w tym skarżącego, za winnych zarzucanych im czynów. Na podstawie dowodów zawartych w aktach sprawy sąd ustalił, że jedna z oskarżonych, pani N.K., złożyła oświadczenie dla prasy, a pozostali oskarżeni, w tym skarżący, wykrzykiwali hasła popierające PKK i jej lidera. Sąd zauważył również, że oskarżeni machali tzw. flagą PKK. Skarżącemu wymierzono karę dziesięciu miesięcy pozbawienia wolności. 31 maja 2011 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok z 6 marca 2008 r. 21 grudnia 2011 r. skarżący rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności. 12 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Malatya zarządził zwolnienie skarżącego z więzienia na podstawie ustawy nr 6352, która weszła w życie 5 lipca 2012 r. i zmieniła niektóre przepisy ustawy nr 3713. 12 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Malatya postanowił zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności skarżącego zgodnie z przepisem przejściowym 1 ustawy nr 6352. Zawieszenie nastąpiło na okres trzech lat, pod warunkiem że skarżący nie popełni w tym czasie przestępstwa związanego z terroryzmem.


Skarżąca urodziła się w 1955 roku i mieszka w Assemini (Włochy). Decyzją z 4 grudnia 2006 r. Prokuratora Kantonu Hercegowińsko-Neretwiańskiego (Hercegovačko-neretvanski kanton; jeden z dziesięciu kantonów Federacji Bośni i Hercegowiny) przyznano skarżącej zwrot kosztów, które poniosła jako świadek, w wysokości 519 marek konwertowalnych (BAM)[1]. 29 lutego 2008 r. Sąd Miejski w Mostarze („Sąd Miejski”) oddalił wniosek skarżącej o egzekucję tej decyzji, uznając ją za niepodlegającą egzekucji. 18 września 2008 r. Sąd Kantonu w Mostarze („Sąd Kantonu”) uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 19 listopada 2008 r. Sąd Miejski wydał nakaz egzekucyjny (rješenje o izvršenju). 19 czerwca 2009 r. Sąd Miejski uwzględnił zarzuty wniesione przeciwko tej decyzji. 1 kwietnia 2010 r. Sąd Kantonu uchylił tę decyzję i ponownie przekazał sprawę do Sądu Miejskiego. 18 lutego 2011 r. Sąd Miejski częściowo uwzględnił zarzuty przeciwko nakazowi egzekucyjnemu, w szczególności w zakresie odsetek od głównej kwoty długu liczonych od 4 stycznia 2007 r. oraz odsetek od łącznych kosztów postępowania egzekucyjnego. 2 grudnia 2011 r. Sąd Kantonu utrzymał w mocy tę decyzję. 19 września 2013 r. Sąd Najwyższy Federacji Bośni i Hercegowiny oddalił wniosek skarżącej o wznowienie postępowania jako niedopuszczalny. 23 grudnia 2013 r. Trybunał Konstytucyjny Bośni i Hercegowiny częściowo uwzględnił skargę skarżącej i tym samym stwierdził naruszenie jej prawa do rozprawy w rozsądnym terminie z powodu niewykonania decyzji Sądu Miejskiego z 18 lutego 2011 r. (patrz punkt 12 powyżej). Nakazał również Kantonowi Hercegowińsko-Neretwiańskiemu podjęcie środków w celu wykonania decyzji w rozsądnym terminie. Trybunał Konstytucyjny nie przyznał jednak żądanej przez skarżącą zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny Bośni i Hercegowiny potwierdził, że wspomniana decyzja ostateczna nie została jeszcze wykonana. 18 grudnia 2014 r. wspomniana decyzja ostateczna została wykonana, a skarżącej wypłacono gotówkę. Wyrokiem Sądu Miejskiego z 3 kwietnia 2009 r., który stał się prawomocny 16 grudnia 2009 r., nakazano pewnemu P.M. zapłacenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania cywilnego w wysokości 1959 BAM. 31 października 2010 r. skarżąca złożyła do Sądu Miejskiego wniosek o egzekucję tego wyroku. 14 września 2011 r., 4 listopada 2011 r. i 5 października 2012 r. skarżąca składała wnioski o przyspieszenie postępowania egzekucyjnego. 5 grudnia 2012 r. Sąd Miejski wydał nakaz egzekucyjny. 13 czerwca 2013 r. Sąd Miejski oddalił zarzuty wniesione przeciwko swojej decyzji z 5 grudnia 2012 r., a P.M. następnie odwołał się od tej decyzji do Sądu Kantonu. 17 września 2013 r. Trybunał Konstytucyjny Bośni i Hercegowiny stwierdził naruszenie prawa skarżącej do rozprawy w rozsądnym terminie z powodu czasu trwania postępowania egzekucyjnego przed Sądem Miejskim. Nakazał również Sądowi Kantonu niezwłoczne rozstrzygnięcie odwołania wniesionego przez P.M. Trybunał Konstytucyjny nie przyznał jednak żądanej przez skarżącą zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 16 października 2013 r. Sąd Kantonu oddalił odwołanie wniesione przez P.M. 11 czerwca 2015 r. Sąd Miejski wydał nakaz egzekucyjny. 4 sierpnia 2016 r. wspomniany wyrok prawomocny został wykonany, a skarżącej wypłacono środki na jej konto bankowe w Bośni i Hercegowinie. Wydaje się, że w tamtym czasie skarżąca nadal mieszkała we Włoszech.


Skarżący urodził się w 1963 roku i mieszka w Tuzli. Wyrokiem Sądu Miejskiego w Mostarze z 18 czerwca 2009 r., który uprawomocnił się 16 grudnia 2010 r., nakazano firmie R. przywrócenie skarżącego do poprzedniego zatrudnienia, a także zapłatę mu łącznej kwoty 16 314 marek konwertowalnych (BAM)[1], wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 20 marca 2007 r. do dnia ostatecznej zapłaty. Ponadto nakazano spółce pozwanej zapłacić skarżącemu kwotę 2 641 BAM tytułem kosztów postępowania, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 18 czerwca 2009 r. do dnia ostatecznej zapłaty. Na koniec nakazano spółce pozwanej pokrycie wszystkich składek emerytalnych dotyczących skarżącego w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 17 stycznia 2007 r. 17 października 2011 r. Sąd Miejski wydał w tej sprawie nakaz egzekucyjny (rješenje o izvršenju). 23 lutego 2012 r., na wniosek skarżącego, Sąd Miejski zmienił swoje postanowienie z 17 października 2011 r., zmieniając przedmiot egzekucji. 16 stycznia 2012 r. Sąd Miejski wezwał pozwanego do wskazania, dlaczego nie przywrócił skarżącego do pracy. 23 stycznia 2012 r. ukarał go w tej sprawie grzywną. 1 lutego 2013 r. Sąd Miejski połączył postępowanie egzekucyjne w sprawie skarżącego z wcześniejszym postępowaniem egzekucyjnym przeciwko pozwanemu. 25 czerwca 2014 r. Konstytucyjny Trybunał Bośni i Hercegowiny stwierdził naruszenie prawa skarżącego do egzekucji w rozsądnym terminie i nakazał Sądowi Miejskiemu niezwłocznie zakończyć postępowanie egzekucyjne. Trybunał Konstytucyjny uznał to za wystarczającą sprawiedliwą zadośćuczynienie i oddalił roszczenie skarżącego o zadośćuczynienie pieniężne za szkodę niemajątkową. Decyzja Trybunału Konstytucyjnego została doręczona skarżącemu 15 sierpnia 2014 r. 18 marca 2015 r. Sąd Miejski zarządził sprzedaż mienia pozwanego. 27 kwietnia 2015 r. przeniósł nieruchomości pozwanego na firmę H., najwyżej uprzywilejowanego wierzyciela. Skarżący nie wniósł odwołania od tej decyzji. 29 marca 2016 r. Sąd Kantonu Mostar uchylił decyzję Sądu Miejskiego z 27 kwietnia 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zgodnie z najnowszymi informacjami dostarczonymi przez strony 28 lipca 2017 r., w tym dniu postępowanie egzekucyjne w sprawie skarżącego było wciąż w toku.


Skarżący urodził się w 1956 roku i mieszka we wsi Czeretele, region Marneuli, Gruzja. 1 grudnia 2005 r. pewna osoba, pani K., zwróciła się do gubernatora regionu Marneuli o zezwolenie niezbędne do budowy stacji benzynowej na działce położonej w tym regionie. Gubernator powierzył rozpatrzenie wniosku skarżącemu, swojemu zastępcy, który odpowiadał za rozwój infrastruktury regionu i zarządzanie gruntami państwowymi. Spotkanie skarżącego z panią K. odbyło się tego samego dnia, 1 grudnia 2005 r., w biurze tego pierwszego. Zgodnie z oficjalną wersją wydarzeń, podczas spotkania, gdy pani K. dopytywała o niezbędne dokumenty i obowiązującą procedurę wydania pozwolenia na budowę, skarżący odpowiedział, że oprócz koniecznych formalności będzie musiała uiścić łapówkę w wysokości 30 000 dolarów amerykańskich (USD); z tej kwoty 20 000 USD miało przypaść samemu gubernatorowi, podczas gdy reszta miała zostać podzielona między skarżącego a przedstawicieli różnych zaangażowanych agencji. 6 grudnia 2005 r. pani K. poinformowała Departament Bezpieczeństwa Konstytucyjnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych („DBK”), że skarżący zażądał od niej łapówki w zamian za obietnicę pomocy w uzyskaniu wymaganego pozwolenia na budowę. Wyraziła gotowość do współpracy z DBK. Organ natychmiast wszczął postępowanie karne w sprawie zarzutów pani K. („sprawa o łapownictwo”). Jeszcze 6 grudnia 2005 r. Prokuratura Generalna („Prokuratura”) wydała DBK ogólne upoważnienie do pozostania odpowiedzialnym za sprawę o łapownictwo i przeprowadzania wszystkich niezbędnych czynności dochodzeniowych. Postanowieniami z 7 grudnia 2005 r. Sąd Miejski w Tbilisi upoważnił do tajnego nadzoru wizyjnego spotkań skarżącego z panią K., a także do podsłuchu ich rozmów telefonicznych. 8 grudnia 2005 r. pani K. kupiła działkę od innej osoby prywatnej, pani N. (dalej „umowa kupna-sprzedaży”), w celu budowy na niej stacji benzynowej. Tego samego dnia skarżący skontaktował się z notariuszem i kierownikiem Rejestru Gruntów regionu Marneuli, prosząc ich odpowiednio o poświadczenie umowy kupna-sprzedaży oraz o zarejestrowanie działki na nazwisko pani K. w trybie przyspieszonym. 12 grudnia 2005 r. pani K. dostarczyła do biura skarżącego umowę kupna-sprzedaży oraz wypis z Rejestru Gruntów regionu Marneuli potwierdzający jej prawo własności do nowo nabytej działki. Podczas tego drugiego spotkania, które zostało potajemnie nagrane przez panią K., skarżący powtórzył swoje żądanie łapówki. Poprosił ją, aby przyniosła 10 000 USD jako zaliczkę, podkreślając, że ta suma nie miała pokrywać żadnych oficjalnych opłat lub kosztów przewidzianych prawem za wydanie pozwolenia na budowę. Pani K. obiecała przynieść sumę następnego dnia. 13 grudnia 2005 r. pani K. dostarczyła skarżącemu 10 000 USD w gotówce. Banknoty zostały uprzednio oznaczone specjalną substancją przez DBK. Spotkanie odbyło się w biurze skarżącego i zostało potajemnie nagrane przez panią K. oraz ściśle nadzorowane przez DBK. Gdy tylko pani K. przekazała pieniądze skarżącemu, funkcjonariusze DBK weszli do pokoju i aresztowali skarżącego. Osobista kontrola skarżącego została przeprowadzona na miejscu, co doprowadziło do znalezienia banknotów w prawej wewnętrznej kieszeni jego garnituru. Funkcjonariusze organów ścigania natychmiast zbadali banknoty przy użyciu specjalnej lampy i zaobserwowali ślady substancji naniesionej wcześniej przez DBK. Ta sama substancja została wykryta również na obu palcach rąk skarżącego oraz na odzieży jego garnituru. Dokładność tych ustaleń została później potwierdzona sądowym badaniem chemicznym. 14 grudnia 2005 r. skarżącemu postawiono zarzut, na podstawie art. 338 § 2 (b) Kodeksu Karnego Gruzji, popełnienia przestępstwa żądania łapówki w dużej wysokości. Wyniki badania tajnych nagrań z różnych spotkań skarżącego z panią K. potwierdziły autentyczność tych nagrań. 8 lutego 2006 r. prowadzący śledztwo zapoznał skarżącego i jego adwokata z wynikami powyższych badań sądowych. Strona oskarżona nie kwestionowała tych dowodów. Podczas przesłuchania przed Sądem Rejonowym w Bolnisi skarżący, reprezentowany przez dwóch wybranych przez siebie adwokatów, skarżył się, że został sprowokowany przez DBK. Oświadczył, że nigdy nie miał zamiaru przyjęcia łapówki, lecz pomagał pani K. z dobrej woli, ponieważ uważał ją za daleką krewną. Potwierdził, że pomagał pani K. w różnych formalnościach administracyjnych związanych z zakupem odpowiedniej działki. Skarżący przyznał się ponadto do otrzymania pieniędzy w wysokości 10 000 USD od pani K., dodając, że suma ta miała zostać przekazana firmie budowlanej jako zaliczka na nadchodzącą budowę stacji benzynowej. Oświadczył, że nie potrafi wyjaśnić, dlaczego pani K. chciałaby go skłonić do przyjęcia łapówki. Podczas pierwszego przesłuchania przez sąd rozpoznający sprawę 20 kwietnia 2006 r. pani K. zeznała, że spotkała się ze skarżącym w jego biurze i poinformowała go o swoim zamiarze budowy stacji benzynowej. Fałszywie podała się za jego daleką krewną, aby łatwiej zyskać przychylność skarżącego. Pani K. potwierdziła, że skarżący pomagał jej wtedy w odpowiednich formalnościach administracyjnych u notariusza i w Rejestrze Gruntów regionu Marneuli. Co do sumy 10 000 USD, pani K. oświadczyła – powtarzając wersję wydarzeń skarżącego – że pieniądze te miały zostać wpłacone przez biuro skarżącego do prywatnej firmy budowlanej w związku z trwającym projektem budowy stacji benzynowej. Pani K. podkreśliła, że nigdy nie była pewna, czy skarżący zamierzał zachować jakąkolwiek część powyższej sumy na swoją korzyść. Niemniej jednak, nadal podejrzewając, że w chęci skarżącego zaangażowania się w transfer pieniędzy mogło tkwić nielegalne zamiary, pani K. zdecydowała się poinformować DBK o swojej rozmowie ze skarżącym. 2 maja 2006 r. prokurator prowadzący sprawę karną skarżącego wszczął postępowanie karne przeciwko pani K. za składanie sprzecznych zeznań świadka, z powodu rzekomej niespójności między zeznaniami, które pani K. złożyła pierwotnie DBK na etapie śledztwa, a tymi złożonymi przed sądem rozpoznającym sprawę 20 kwietnia 2006 r. 3 maja 2006 r. pani K. zwróciła się do Sądu Rejonowego w Bolnisi z wnioskiem o ponowne przesłuchanie jej w sprawie skarżącego, stwierdzając, że zapomniała zeznać w odniesieniu do szeregu istotnych szczegółów faktycznych, gdy sąd przesłuchiwał ją wcześniej 20 kwietnia 2006 r. 17 maja 2006 r. pani K. złożyła skargę do Prokuratury w związku z wszczęciem postępowania karnego przeciwko niej (patrz punkt 19 powyżej). Złożyła oświadczenie, że zeznania, które złożyła przed sądem rozpoznającym sprawę 20 kwietnia 2006 r., były prawdziwe i w pełni odzwierciedlały treść jej kilku spotkań ze skarżącym, co mogło zostać zweryfikowane poprzez zbadanie odpowiednich tajnych nagrań wideo i audio. Podczas przesłuchania przez sąd rozpoznający sprawę 23 czerwca 2006 r. zarówno notariusz, który poświadczył umowę kupna-sprzedaży, jak i kierownik Rejestru Gruntów regionu Marneuli potwierdzili, że skarżący nalegał na nich, aby przyspieszyć rejestrację prawa własności pani K. do działki, na której zaplanowano budowę stacji benzynowej. Dwaj świadkowie oświadczyli ponadto, że działka nadal stanowiła własność pani N., ponieważ umowa kupna-sprzedaży została unieważniona krótko po jej zawarciu. Uwzględniając wniosek złożony przez skarżącego 23 czerwca 2006 r., sąd rozpoznający sprawę dopuścił do akt sprawy karnej jako dowód nagranie programu telewizyjnego i artykuł gazetowy, w których pani K. publicznie przyznała się do bycia tajnym agentem DBK w czterech innych niezwiązanych sprawach karnych. 7 lipca 2006 r. pani K., która w tym czasie została już umieszczona w areszcie tymczasowym w związku z postępowaniem karnym wszczętym przeciwko niej za składanie sprzecznych zeznań, została przesłuchana przez Sąd Rejonowy w Bolnisi po raz drugi. Potwierdziła zeznania, które złożyła na etapie śledztwa. Mianowicie zeznała, że skarżący wyraźnie poprosił ją o zapłacenie „nieoficjalnie” sumy 30 000 USD w zamian za obiecaną pomoc przy projekcie budowlanym, z której sumy 20 000 USD miało, według skarżącego, trafić do gubernatora. Oświadczyła jednak, że nie wiedziała, czy skarżący miał zamiar zachować jakąkolwiek część pozostałych 10 000 USD na swoją korzyść. Pani K. potwierdziła również, że skarżący faktycznie prowadził negocjacje z kilkoma firmami budowlanymi w jej imieniu w tamtym czasie. Pani K. nie zaprzeczyła, że przed zaangażowaniem się w sprawę przeciwko skarżącemu działała jako tajny agent DBK w czterech innych niezwiązanych sprawach. Oświadczyła dalej przed sądem rozpoznającym sprawę, że już działała jako tajny agent DBK, gdy po raz pierwszy zwróciła się do skarżącego 1 grudnia 2005 r. Oświadczyła, że pierwotnym celem tej tajnej operacji antyprzestępczej, prowadzonej przez DBK, było ujawnienie działalności przestępczej gubernatora regionu Marneuli. Co istotne, DBK posiadał informacje, że gubernator miał skłonność do żądania łapówek w zamian za świadczenie różnych usług publicznych. Dopiero po niepowodzeniu tego pierwotnego planu uwaga organu ścigania przesunęła się na zastępcę gubernatora, skarżącego. Pani K. oświadczyła również, że umowa kupna-sprzedaży działki została unieważniona krótko po aresztowaniu skarżącego, ponieważ w rzeczywistości była to fikcyjna transakcja zawarta pod ścisłym nadzorem DBK. Według zeznań pani K., pani N. również współpracowała wówczas z DBK, a pierwsze spotkanie pani K. z panią N. odbyło się w siedzibie DBK. 7 lipca 2006 r. skarżący zwrócił się do sądu rozpoznającego sprawę o wezwanie pani N. jako dodatkowego świadka, aby mógł ją przesłuchać w związku z jej rzekomą współpracą z DBK i rolą w ciągu wydarzeń, które doprowadziły do wszczęcia postępowania karnego przeciwko niemu (patrz poprzedni akapit). W odpowiedzi Prokuratura twierdziła, że już próbowała wezwać panią N. jako świadka, ale miejsce pobytu tej ostatniej było nieznane. Opierając się na tym stanowisku, Sąd Rejonowy w Bolnisi orzekł, że obiektywnie niemożliwe jest wezwanie pani N. jako świadka. Wyrokiem z 17 lipca 2006 r. Sąd Rejonowy w Bolnisi uznał skarżącego za winnego zarzucanego mu czynu i skazał go na siedem lat pozbawienia wolności. Sąd stwierdził, że zgromadzenie dowodów w aktach sprawy – zeznania złożone podczas procesu przez panią K., notariusza i kierownika Rejestru Gruntów; sądownie autoryzowane tajne nagrania wideo i audio; oraz wyniki osobistej kontroli skarżącego z 13 grudnia 2005 r. oraz sądowych badań chemicznych i fonoskopowych – potwierdziły winę skarżącego poza wszelką wątpliwością. W odniesieniu do oświadczenia skarżącego, że pieniądze znalezione przy nim (10 000 USD) nie były łapówką, ale ważną zaliczką na prace przygotowawcze związane z projektem budowlanym pani K., Sąd Rejonowy odpowiedział, że nie jest to poparte całością zebranych dowodów; nie podał w tym zakresie żadnego dodatkowego wyjaśnienia. Co do argumentu skarżącego, że został skłoniony do popełnienia wspomnianego przestępstwa przez panią K., która była agentem prowokatorem DBK, sąd w ogóle nie odniósł się do tego argumentu. 15 sierpnia 2006 r. skarżący wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w Tbilisi od wyroku skazującego, powtarzając swoją skargę dotyczącą sprowokowania i potwierdzając swoją wersję wydarzeń. 18 października 2006 r. rozpoczęło się rozpoznawanie apelacji skarżącego przez Sąd Apelacyjny w Tbilisi. Podczas rozprawy odbywającej się 8 listopada 2006 r. skarżący – powołując się na zeznania członków swojej rodziny, że widzieli ostatnio panią N. w jej domu – zwrócił się do sądu apelacyjnego o wezwanie tej ostatniej, aby mógł ją w końcu przesłuchać. Sąd apelacyjny uwzględnił wniosek skarżącego. Pani N. miała stawić się przed sądem apelacyjnym 1 grudnia 2006 r., ale nie zrobiła tego. Skarżący zauważył, że członkowie jego rodziny, którzy mieszkali w tej samej wsi (Ordżonikidze) co pani N., zwrócili się do niej i poprosili ją o zeznawanie przed sądem, ale ta ostatnia odmówiła spełnienia prośby w stanowczy sposób. Prokuratura zauważyła, że nie była w stanie zapewnić stawienia się pani N., ale obiecała zrobić to na następnym posiedzeniu, które zaplanowano na 6 grudnia 2006 r. 2 grudnia 2006 r. pani N. złożyła pisemne oświadczenie do Sądu Apelacyjnego w Tbilisi. Stwierdzając, że niedawno dowiedziała się o toczącym się rozpoznawaniu sprawy karnej skarżącego, oświadczyła, że nie jest w stanie stawić się jako świadek przed sądem apelacyjnym z powodu trudnej sytuacji rodzinnej. Pani N. oświadczyła w szczególności, że jej starsza matka była poważnie chora i pozostawała pod jej ciągłą opieką. 6 grudnia 2006 r. Prokuratura przedstawiła odręczny list od sąsiadów pani N. datowany na 4 grudnia 2006 r., z którego wynikało, że świadek od dawna opuściła swój dom we wsi, a jej obecne miejsce pobytu jest nieznane. Sąd Apelacyjny w Tbilisi orzekł, że obiektywnie niemożliwe jest wezwanie pani N., ponieważ nie można ustalić jej miejsca pobytu. Decyzją z 6 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny w Tbilisi oddalił apelację skarżącego i utrzymał w mocy jego wyrok skazujący z 17 lipca 2006 r. w całości. Podobnie jak sąd pierwszej instancji, sąd apelacyjny nie odniósł się do argumentu skarżącego o jego rzekomym sprowokowaniu przez pokrzywdzoną, agenta prowokatora DBK. Sąd apelacyjny oddalił jako bezzasadny argument skarżącego, że 10 000 USD miało być wykorzystane jako zaliczka na roboty budowlane. Sąd zauważył w tym związku, że w momencie gdy skarżący otrzymał sumę od pani K., pozwolenie na budowę nie zostało wydane, a także nie sporządzono planu architektonicznego ani kosztorysu. 16 kwietnia 2007 r. Sąd Najwyższy Gruzji, odrzucając apelację skarżącego w zakresie podstaw prawnych jako niedopuszczalną, ostatecznie zakończył postępowanie. 24 listopada 2008 r. skarżący został przedwcześnie zwolniony z więzienia na mocy ułaskawienia prezydenckiego.


Skarżący urodził się w 1939 roku i mieszka w Vác. Rentę z tytułu niezdolności do pracy otrzymał 6 maja 1995 roku. Ponieważ przepracował okresy ubezpieczenia zarówno na Węgrzech, jak i w Austrii, jego renta została ustalona odpowiednio, zarówno na mocy ustawy nr LXXXI z 1997 r. o świadczeniach emerytalnych z ubezpieczenia społecznego („ustawa o rentach z 1997 r.”), jak i Umowy o zabezpieczeniu społecznym między Węgrami a Austrią. 1 maja 2004 r. (w dniu przystąpienia Węgier do UE) jego miesięczna renta wynosiła 74 361 forintów węgierskich (HUF) (około 250 euro (EUR)). 18 kwietnia 2006 r. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie praw do renty zgodnie z art. 94 ust. 5 rozporządzenia Rady Wspólnot Europejskich nr 1408/71/EWG w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (dalej „rozporządzenie”). Przepis ten stanowił, że prawa osoby, której przyznano rentę przed wejściem w życie rozporządzenia, mogą być na wniosek zainteresowanej osoby ponownie rozpatrzone z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia. W przypadku skarżącego datą „wejścia w życie” było przystąpienie Węgier do UE. 1 września 2006 r. miesięczna renta skarżącego została ponownie rozpatrzona przez Stołeczną i Komitacką Dyrekcję Ubezpieczeń Emerytalnych (Fővárosi és Pest Megyei Nyugdíjbiztosítási Igazgatóság), działającą jako organ emerytalny pierwszej instancji. Renta skarżącego została podwyższona do 134 566 HUF (około 449 EUR) miesięcznie z mocą od 1 maja 2004 r. 7 września 2006 r. skarżący odwołał się od tej decyzji, ponieważ organ emerytalny obliczył okres nakładania się (w którym pracował w Austrii, ale musiał również płacić składki na ubezpieczenie społeczne na Węgrzech) jako wyłącznie węgierski okres ubezpieczenia z bardzo niską średnią pensją. Mimo odwołania, decyzja została zrealizowana z natychmiastowym skutkiem, a skarżący otrzymał 1 996 104 HUF (około 6650 EUR) zaległości. 16 stycznia 2007 r. Regionalna Dyrekcja Ubezpieczeń Emerytalnych dla Środkowych Węgier (Közép-Magyarországi Regionális Nyugdíjbiztosítási Igazgatóság), działająca jako organ emerytalny drugiej instancji, podwyższyła miesięczną rentę skarżącego do 135 450 HUF (około 452 EUR) z mocą od 1 maja 2004 r. Za okres od 1 maja 2004 r. do 28 lutego 2007 r. otrzymał łącznie 42 065 HUF (około 140 EUR) zaległości i odsetek. Skarżący zaskarżył ostateczną decyzję administracyjną do sądu i wnosił o przedstawienie Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) pytania prejudycjalnego dotyczącego prawidłowej interpretacji rozporządzenia. 12 października 2007 r. Sąd Pracy w Budapeszcie oddalił powództwo skarżącego i utrzymał w mocy decyzję organu emerytalnego. Skarżący złożył skargę do Sądu Najwyższego o wznowienie postępowania i sprawdzenie wyroku Sądu Pracy w Budapeszcie. 6 marca 2009 r., w postępowaniu wznowieniowym, złożył pisma procesowe do Sądu Najwyższego.

Pism tych nie złożono do Trybunału w niniejszym postępowaniu, a zgłoszenia stron różniły się co do treści dokumentu je zawierającego. Zdaniem Rządu skarżący wycofał w tym dniu wniosek o orzeczenie prejudycjalne, podczas gdy skarżący twierdził, że złożył jedynie oświadczenie, że skierowanie sprawy do TSUE nie jest nieuniknione, pod warunkiem, że jego interpretacja orzecznictwa UE zostanie uwzględniona. Jego zdaniem nie oznaczało to jednak wycofania wniosku o orzeczenie prejudycjalne. 3 czerwca 2009 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Pracy w Budapeszcie i zarządził nowe postępowanie, insistingując na uwzględnieniu zasady prawa UE dotyczącej zapobiegania nakładaniu się świadczeń.

W odpowiedzi na wniosek skarżącego o orzeczenie prejudycjalne Sąd Najwyższy uznał, że postępowanie wydaje się niepotrzebne „ponieważ nie zostały spełnione warunki”. W sprawie przekazanej do ponownego rozpoznania Sąd Pracy uchylił decyzję organu emerytalnego i polecił mu ponowne obliczenie renty skarżącego zgodnie z zasadami UE (bez zaliczania okresu nakładania się jako wyłącznie węgierskiego okresu ubezpieczenia). Wyrok stał się prawomocny 19 marca 2010 r. 7 lipca 2010 r. Regionalna Dyrekcja Ubezpieczeń Emerytalnych dla Środkowych Węgier podjęła nową decyzję zgodnie z instrukcjami Sądu Pracy w Budapeszcie i podwyższyła miesięczną rentę skarżącego do 139 545 HUF (około 465 EUR) z mocą od 1 maja 2004 r. Decyzja zarządziła wypłatę zaległości różnicy między należną rentą a już wypłaconą kwotą.

Ustawa o rentach z 1997 r. przewiduje, że jeśli organ emerytalny popełnił błąd na szkodę wnioskodawcy, różnica jest płatna tylko za ostatnie pięć lat poprzedzających datę wykrycia błędu (okres przedawnienia). Wypłata różnicy została więc zarządzona jedynie za okres po 19 marca 2005 r. (a mianowicie od daty dokładnie pięć lat przed datą uprawomocnienia się wyroku Sądu Pracy, patrz wyżej paragraf 16). Kwota wypłacona skarżącemu z tytułu zaległości i odsetek wyniosła 581 515 HUF (około 1940 EUR). 23 lipca 2010 r. skarżący odwołał się od tej decyzji, domagając się wypłaty zaległości za cały okres po przystąpieniu Węgier do UE. 11 listopada 2010 r. Dyrekcja Odwoławcza Ubezpieczeń Emerytalnych (Nyugdíjbiztosítási Jogorvoslati Igazgatóság) zmieniła decyzję z 7 lipca 2010 r. (patrz wyżej paragraf 17), obniżyła miesięczną rentę skarżącego do 138 170 HUF (około 460 EUR) z mocą od 1 maja 2004 r., ale ograniczyła wypłatę do okresu po 19 marca 2005 r. Wydział Odwoławczy Krajowej Dyrekcji Ubezpieczeń Emerytalnych (Országos Nyugdíjbiztosítási Főigazgatóság Jogorvoslati Főosztály) przeprowadził ponowne rozpatrzenie w II instancji i w decyzji z 5 listopada 2011 r. zmienił decyzję z 11 listopada 2010 r. (patrz wyżej paragraf 19). Podwyższył miesięczną rentę skarżącego do 139 605 HUF (około 465 EUR) z mocą od 1 maja 2004 r., zachowując jednak ograniczenie wypłaty w odniesieniu do okresu przed 19 marca 2005 r. Skarżący wystąpił o sądową kontrolę decyzji organu emerytalnego z 7 lipca 2010 r., zmienionej decyzjami z 11 listopada 2010 r. i 5 listopada 2011 r. Powołał się na art. 94 ust. 6 rozporządzenia. 29 lutego 2012 r. Sąd Pracy w Budapeszcie utrzymał w mocy decyzje organu emerytalnego (patrz wyżej paragrafy 17, 19 i 20). 22 marca 2012 r. skarżący złożył skargę kasacyjną na wyrok Sądu Pracy w Budapeszcie. Twierdził, że prawo krajowe powinno być interpretowane i stosowane w zgodzie z prawem UE, którego odpowiedni przepis, art. 94 ust. 6 rozporządzenia, ma zastosowanie bezpośrednie i bezpośredni skutek w tej sprawie. W istocie twierdził, że ma prawo, uznane w decyzjach organu emerytalnego, do skorygowanej renty za cały okres po 1 maja 2004 r. Przepis krajowy ograniczający samą wypłatę tej renty do krótszego okresu czasu stanowił „ograniczenie praw” zabronione przez rozporządzenie. Jego zdaniem wyrok Sądu Pracy w Budapeszcie, dając pierwszeństwo przepisowi prawa krajowego nad odpowiednim przepisem rozporządzenia, naruszył zasady nadrzędności i skuteczności prawa UE.

W skardze kasacyjnej skarżący nie wnosił o skierowanie sprawy do TSUE w celu wydania orzeczenia prejudycjalnego; zamiast tego wniósł o to, co uznał za prawidłowe zastosowanie art. 94 ust. 6 rozporządzenia. Mimo to argumentował, że wyrok Sądu Pracy w Budapeszcie naruszył art. 234 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską („Traktat WE”, obecnie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”)), nie podając jednak szczegółowego wyjaśnienia w tej kwestii. 26 czerwca 2013 r. Kúria utrzymała w mocy wyrok Sądu Pracy w Budapeszcie.

Zarówno Sąd Pracy w Budapeszcie, jak i Kúria uznały, że rozporządzenie dotyczyło tylko nabycia praw, a nie faktycznej wypłaty świadczeń. W ocenie sądów skarżący faktycznie nabył prawo do zmienionej renty od 1 maja 2004 r. i jego prawa w tym zakresie nie podlegały żadnemu przedawnieniu lub ograniczeniu; ograniczeniu podlegała tylko faktyczna wypłata podwyższonej kwoty. Zdaniem sądów odpowiednie przepisy ustawy o rentach z 1997 r. i rozporządzenia nie były więc sprzeczne.

Co do argumentu skarżącego dotyczącego domniemanego naruszenia art. 234 Traktatu WE, wyrok Kúrii nie zawierał żadnego uzasadnienia. Równolegle do opisanego powyżej postępowania sądowego, 2 lutego 2008 r. skarżący złożył skargę do Trybunału Konstytucyjnego, argumentując, że przepisy ustawy o rentach z 1997 r. są sprzeczne z prawem UE. 4 października 2010 r. trybunał odrzucił skargę, stwierdzając, że nie ma kompetencji do badania domniemanej sprzeczności między prawem węgierskim a prawem UE (patrz decyzja nr 126/E/2008 Trybunału Konstytucyjnego). Odpowiednia część art. XXVIII Ustawy Zasadniczej Węgier przewiduje:
„(1) Każdy ma prawo do tego, aby wszelkie zarzuty pod jego adresem lub jego prawa i obowiązki w jakimkolwiek postępowaniu sądowym były rozpatrzone w rozsądnym terminie w sprawiedliczym i publicznym procesie przed niezależnym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą.
...”
Sekcja 80 ust. 1 ustawy o rentach z 1997 r. stanowi następująco:
„Jeśli po zbadaniu wniosku emerytalnego okaże się, że organ emerytalny naruszył obowiązujące prawo i ... ustalona lub wypłacona renta była w związku z tym nienależnie niska, to zaległości i ... odsetki zostaną wypłacone za pięcioletni okres poprzedzający stwierdzenie naruszenia.”
Odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (ustawa nr III z 1952 r.), obowiązujące w czasie istotnym dla sprawy, przewidywały następująco:
Artykuł 155/A
„(1) Sąd może zwrócić się do [TSUE] o orzeczenie prejudycjalne zgodnie z zasadami określonymi w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę Europejską.
(2) Sąd dokonuje skierowania pytania prejudycjalnego w formie postanowienia (végzés) i [jednocześnie] zawiesza postępowanie. W postanowieniu sąd określa pytanie, o które ubiega się orzeczenie prejudycjalne, i opisuje okoliczności sprawy oraz odpowiednie prawo krajowe w zakresie niezbędnym do udzielenia odpowiedzi na pytanie skierowane do [TSUE]. Postanowienie zostaje zawiadomione [TSUE] i, dla informacji, do Ministra sprawiedliwości w tym samym czasie.
(3) Od decyzji sądu o skierowaniu pytania prejudycjalnego lub o oddaleniu wniosku o skierowanie pytania prejudycjalnego nie przysługuje odwołanie.”
Artykuł 272
„(2) Skarga kasacyjna powinna określać decyzję, której dotyczy, oraz istotę żądanej decyzji; ponadto powinna wskazywać domniemane naruszenie, określać przepis prawny, który został naruszony, i wyjaśniać przyczyny, dla których zaskarżona decyzja wymaga zmiany.”
Artykuł 275
„(2) Kúria może sprawdzić prawomocną decyzję wyłącznie w ramach skargi kasacyjnej ... chyba że zdecyduje o oddaleniu powództwa z urzędu, lub jeśli sąd wydający decyzję nie został prawidłowo powołany, lub jeśli sędzia, który powinien być wyłączony z mocy prawa, wziął udział w wydaniu decyzji.”
W sprawie wiodącej nr BH 2015.7.203 Kúria orzekła następująco:
„Skarga kasacyjna nie spełnia wymogów [Kodeksu postępowania cywilnego], jeśli w celu określenia naruszenia zawiera tylko ogólne odwołanie do [poszczególnych] rozdziałów ... Kodeksu postępowania cywilnego. Skarga kasacyjna nie może być zbadana co do meritum, jeśli strona określa naruszony przepis prawny, ale nie podaje żadnego uzasadnienia w tym związku.”
W sprawie wiodącej nr BH 2016.12.342 Kúria orzekła, w zakresie istotnym:
„Skarga kasacyjna może być zbadana co do meritum tylko jeśli[, oprócz czystego odwołania się do domniemanie naruszonego przepisu prawnego,] strona wnosząca skargę opisuje również istotę naruszenia, wyjaśnia swoje stanowisko prawne w tej sprawie i przedstawia powody popierające jej argumentację.”
W sprawie wiodącej nr BH 1995.2.99 Kúria orzekła, w zakresie istotnym:
„Skarga kasacyjna musi konkretnie określać domniemane naruszenie; nie wystarczy powołać się na poprzednie pisma.
...
[Strona wnosząca skargę] nie podała powodów, na których opierała się, kwestionując wyrok prawomocny; powołała się jedynie na treść swojego odwołania [od wyroku pierwszej instancji]. Skarga kasacyjna jest jednak samodzielnym, nadzwyczajnym środkiem odwoławczym[. Biorąc pod uwagę] jej szczególny charakter, odwołania do poprzednich pism nie są akceptowane.”
Sekcja 46 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (ustawa nr CLI z 2011 r.) stanowi następująco:
„Jeśli Trybunał Konstytucyjny w postępowaniu prowadzonym przez niego w ramach wykonywania jego kompetencji stwierdzi zaniedbanie ze strony ustawodawcy skutkujące naruszeniem Ustawy Zasadniczej, wezwie organ odpowiedzialny za zaniedbanie do podjęcia działań i wyznaczy termin na ich wykonanie.”
Odpowiednie części decyzji Trybunału Konstytucyjnego nr 7/2013 (III.1) AB z 1 marca 2013 r. brzmią następująco:
„[26] Ustawa Zasadnicza Węgier, która weszła w życie w styczniu 2012 r., nakłada na Trybunał Konstytucyjny ... zadanie badania zgodności decyzji sądowych z Ustawą Zasadniczą. Zgodnie z art. 24 ust. 2 lit. d Ustawy Zasadniczej i sekcją 27 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Trybunał Konstytucyjny ponosi ostateczną odpowiedzialność za zapewnienie zgodności decyzji sądowych z Ustawą Zasadniczą. Przy ustalaniu, czy decyzja sądowa jest lub nie jest zgodna z Ustawą Zasadniczą, Trybunał Konstytucyjny w rzeczywistości działa w celu naprawienia naruszenia prawa gwarantowanego w Ustawie Zasadniczej, a tym samym działa w ochronie Ustawy Zasadniczej ...
...
[30] W swojej decyzji nr 61/2011 (VII.13) AB Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko zasadnicze, że „w przypadku niektórych praw podstawowych Konstytucja określa treść prawa podstawowego w taki sam sposób, jak robią to instrumenty międzynarodowe (np. Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych lub Europejska Konwencja Praw Człowieka). W takich przypadkach poziom ochrony, jakiej Trybunał Konstytucyjny ma udzielić prawu podstawowemu, nie może być w żaden sposób niższy niż poziom ochrony międzynarodowej przyznanej danemu prawu (zazwyczaj przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu)” ... Na podstawie tego rozważania Trybunał Konstytucyjny przeanalizował orzecznictwo [Europejskiego] Trybunału [Praw Człowieka] w zakresie prawa do uzasadnionej decyzji sądowej, które uznaje za stosowne również przy interpretacji prawa gwarantowanego w art. XXVIII ust. 1 Ustawy Zasadniczej.
...
[33] 3. Prawo do uzasadnionej decyzji sądowej ... pojawia się w kontekście konstytucyjnego wymogu sprawiedliwego procesu, określonego w art. XXVIII ust. 1 Ustawy Zasadniczej. ... Trybunał Konstytucyjny ma zbadać, czy przepisy proceduralne przewidujące obowiązek uzasadniania zostały zastosowane zgodnie z wymogami określonymi w art. XXVIII ust. 1 Ustawy Zasadniczej ...
[34] ... Konstytucyjny wymóg uzasadniania, badany przez Trybunał Konstytucyjny, jest inherentny dla art. XXVIII ust. 1 Ustawy Zasadniczej i wyznacza granice uznania sędziowskiego, w szczególności wymagając od sądów uzasadniania ich decyzji zgodnie z prawem procesowym. Konstytucyjne naruszenie obowiązku uzasadniania oznacza, że zastosowanie tej reguły proceduralnej nie jest zgodne z Ustawą Zasadniczą ... Konstytucyjny wymóg sprawiedliwego procesu wymaga, co najmniej, aby sądy z należytą starannością badały uwagi stron dotyczące istotnych części sprawy i uwzględniały ocenę tych uwag w swoich decyzjach ...
...
[40] W świetle powyższych rozważań Trybunał Konstytucyjny stwierdza, co do meritum, że sąd wysoki ... zbadał pytania ... dotyczące istotnych okoliczności sprawy i podał odpowiednie powody co do swoich wniosków.
[41] Trybunał Konstytucyjny oddala zatem tę część skargi konstytucyjnej.”
W skardze rozpatrzonej przez Trybunał Konstytucyjny 19 maja 2014 r. (decyzja nr 3165/2014 (V. 23) AB), skarżący argumentował, że Kúria nie wywiązała się z obowiązku skierowania pytania o interpretację prawa UE do TSUE w celu wydania orzeczenia prejudycjalnego i nie podała wystarczających powodów swojej decyzji o niedokonaniu tego (patrz paragraf 5 decyzji).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kompetencja do decydowania, czy w okolicznościach konieczne jest skierowanie pytania prejudycjalnego, przysługuje wyłącznie sędziemu rozpatrującemu daną sprawę, a Trybunał Konstytucyjny nie ma jurysdykcji do uchylania takich decyzji. Odrzucił skargę jako niedopuszczalną i nie odniósł się do kwestii wystarczającego uzasadnienia. 14 lipca 2015 r. (decyzja nr 26/2015 (VII. 21) AB) Trybunał Konstytucyjny rozpatrzył skargę dotyczącą prawomocnego wyroku Sądu Wyższego w Budapeszcie w związku z jego brakiem skierowania pytania do TSUE w celu wydania orzeczenia prejudycjalnego i niewyjaśnieniem powodów swojej decyzji w tej sprawie.

Po analizie odpowiedniego orzecznictwa TSUE Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie pytanie zaproponowane przez powoda dotyczyło kwalifikacji i interpretacji prawa krajowego (które, w opinii powoda, sprzeciwiało się prawu UE), a nie interpretacji samego przepisu prawa UE. W tych okolicznościach Trybunał Konstytucyjny podzielił opinię Sądu Wyższego w Budapeszcie, że nie było potrzeby skierowania pytania prejudycjalnego.

Zauważył, że zgodnie z obowiązującym wówczas Kodeksem postępowania cywilnego sądy nie były zobowiązane do uzasadniania niewydania orzeczenia prejudycjalnego do TSUE. Stwierdził, że taka sytuacja – to znaczy, jeśli sądy nie podejmują formalnej decyzji wraz z uzasadnieniem, gdy odmawiają skierowania pytania do TSUE w celu wydania orzeczenia prejudycjalnego – narusza prawa stron do sprawiedliwego procesu. W związku z tym ogłosił, że doszło do zaniedbania ze strony ustawodawcy skutkującego naruszeniem Ustawy Zasadniczej (patrz wyżej paragraf 32) i wezwał Parlament do zmiany odpowiednich przepisów do 31 grudnia 2015 r.

Decyzja Trybunału Konstytucyjnego nie uznała jednak konkretnego wyroku Sądu Wyższego w Budapeszcie za niekonstytucyjny z powodu braku uzasadnienia przez sąd niewydania orzeczenia – w rzeczywistości nie zawierała żadnych argumentów związanych z brakiem uzasadnienia w tym konkretnym wyroku. Zgodnie z decyzją Trybunału Konstytucyjnego nr 26/2015, art. 155/A ust. 2 Kodeksu postępowania cywilnego (patrz wyżej paragraf 28) został zmieniony od 4 grudnia 2015 r. o następujące dodatkowe brzmienie:
„Jeśli sąd oddala wniosek o skierowanie pytania prejudycjalnego, formułuje swoją decyzję w formie postanowienia (végzés). Sąd jest zobowiązany do uzasadnienia tej decyzji, najpóźniej w swoim orzeczeniu co do meritum kończącym postępowanie.”
W decyzji nr 3082/2016 (IV. 18) AB podjętej 12 kwietnia 2016 r. Trybunał Konstytucyjny zauważył obiter dictum, w związku z konkretną sprawą, że sąd rozpatrujący sprawę wywiązał się z obowiązku uzasadnienia niewydania orzeczenia prejudycjalnego do TSUE. Odpowiednia część art. 267 TFUE[1] stanowi:
„[TSUE] ma kompetencje do wydawania orzeczeń prejudycjalnych dotyczących:
a) interpretacji Traktatów;
b) ważności i interpretacji aktów instytucji, organów, jednostek organizacyjnych lub agencji Unii;
Gdy pytanie takie zostanie przedstawione przed jakimkolwiek sądem lub trybunałem państwa członkowskiego, ten sąd lub trybunał może, jeśli uzna, że rozstrzygnięcie tej kwestii jest niezbędne do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału o rozstrzygnięcie.
Gdy pytanie takie zostanie przedstawione w sprawie w toku przed sądem lub trybunałem państwa członkowskiego, przeciwko którego decyzjom nie przysługuje środek odwoławczy w prawie krajowym, ten sąd lub trybunał przedkłada sprawę Trybunałowi. ...”
Stosując ten przepis, TSUE orzekł, że sąd lub trybunał, przeciwko którego decyzjom nie przysługuje środek odwoławczy w prawie krajowym, jest zobowiązany, gdy zostanie przed nim podniesione pytanie dotyczące interpretacji prawa UE (a nie pytanie dotyczące ważności aktu wspólnotowego, patrz wyrok w sprawie Gaston Schul Douane-expediteur BV v. Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C-461/03, wyrok z 6 grudnia 2005 r., ECR I-10513, § 19), do wywiązania się z obowiązku przedłożenia sprawy TSUE, chyba że ustalił, że przedstawione pytanie jest nieistotne lub że przepis prawa UE w kwestii został już zinterpretowany przez TSUE (acte éclairé) lub że prawidłowe zastosowanie prawa UE jest tak oczywiste, że nie pozostawia miejsca na żadne rozsądne wątpliwości (acte clair). TSUE orzekł również, że istnienie takiej możliwości musi być oceniane w świetle szczególnych cech prawa UE, szczególnych trudności, jakie sprawia jego interpretacja, oraz ryzyka rozbieżności w orzecznictwie sądowym w ramach UE (patrz Srl Cilfit i Lanificio di Gavardo SpA v. Ministry of Health, 283/81, wyrok z 6 października 1982 r., ECR 3415, § 21, oraz X v. Inspecteur van Rijksbelastingdienst i T.A. van Dijk v. Staatssecretaris van Financiën, sprawy połączone C-72/14 i C‑197/14, wyrok z 9 września 2015 r., § 55). Z tym zastrzeżeniem TSUE orzekł również, że to do sądów krajowych, przeciwko którym decyzjom nie przysługuje środek odwoławczy w prawie krajowym, należy samodzielnie podjąć odpowiedzialność za ustalenie, czy sprawa przed nimi dotyczy acte clair (patrz X i van Dijk, cyt. wyżej, § 59). Co do szczególnych cech prawa UE, TSUE podkreślił, między innymi, że prawo UE używa terminologii specyficznej dla siebie i że pojęcia prawne niekoniecznie mają to samo znaczenie w prawie UE co w prawie poszczególnych państw członkowskich. Podkreślił również, że każdy przepis prawa UE musi być umieszczony w kontekście i interpretowany w świetle przepisów prawa UE jako całości, z uwzględnieniem jego celów i stanu jego rozwoju na dzień, w którym przepis ten ma być zastosowany (patrz Cilfit, cyt. wyżej, §§ 19 i 20). TSUE zdefiniował również znaczenie wyrażenia „gdy zostanie przedstawione takie pytanie” zawartego w trzecim akapicie art. 267 TFUE (patrz Cilfit, cyt. wyżej, §§ 8-9). Później podsumował swoje utrwalone orzecznictwo w tym punkcie w następujący sposób (patrz Belgische Petroleum Unie VZW i inni v. Belgische Staat, C-26/11, wyrok z 31 stycznia 2013 r., §§ 23‑24):
„23. ... [N]ależy pamiętać, że okoliczność, że strony postępowania głównego nie podniosły kwestii prawa Unii Europejskiej przed sądem odsyłającym, nie wyklucza możliwości przedłożenia sprawy przez ten sąd do [TSUE]. Przewidując, że wniosek o orzeczenie prejudycjalne może zostać złożony do [TSUE], gdy „pytanie zostanie przedstawione przed jakimkolwiek sądem lub trybunałem państwa członkowskiego”, drugi i trzeci akapit art. 267 TFUE nie mają na celu ograniczenia tej procedury wyłącznie do przypadków, w których jedna lub druga strona postępowania głównego podjęła inicjatywę podniesienia kwestii dotyczącej interpretacji lub ważności prawa Unii Europejskiej, ale rozciągają się również na przypadki, w których pytanie tego rodzaju jest podnoszone przez sam sąd lub trybunał, który uważa, że rozstrzygnięcie w tej sprawie przez [TSUE] jest „niezbędne do wydania wyroku” ...
24. Ponadto, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w postępowaniu w ramach art. 267 TFUE, wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który musi ponosić odpowiedzialność za następczą decyzję sądową, należy ustalenie w świetle szczególnych okoliczności sprawy zarówno potrzeby orzeczenia prejudycjalnego w celu umożliwienia mu wydania wyroku, jak i istotności pytań, które przedkłada Trybunałowi.”

TSUE orzekł dalej w sprawie Lucio Cesare Aquino v. Belgische Staat (C-3/16, wyrok z 15 marca 2017 r., § 43), że:
„[z] relacji między drugim a trzecim akapitem art. 267 TFUE wynika, że sądy wymienione w trzecim akapicie mają taki sam dyskrecjonalny zakres działania jak wszystkie inne sądy krajowe co do tego, czy rozstrzygnięcie kwestii prawa UE jest niezbędne do wydania przez nie wyroku.”
Artykuł 94 ust. 6 rozporządzenia Rady Wspólnot Europejskich nr 1408/71/EWG w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, obowiązujący do 1 maja 2010 r., przewidywał następująco:
„Jeśli wniosek, o którym mowa w ust. 4 lub 5 [w szczególności wniosek o ponowne rozpatrzenie renty przyznanej przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia], zostanie złożony w ciągu dwóch lat od daty wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, prawa nabyte na mocy niniejszego rozporządzenia mają skutek od tej daty, a przepisy ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego dotyczące przedawnienia lub utraty praw nie mogą być powoływane przeciwko osobom zainteresowanym.”

Wydaje się, że interpretacja tego przepisu nie była dotychczas przedmiotem orzeczenia prejudycjalnego TSUE.[2]


Skarżący urodził się w 1988 roku i mieszka w Stambule. 12 maja 2009 r. sędzia Sądu Okręgowego w Stambule postanowił ograniczyć dostęp do akt śledztwa dotyczącego postępowania przeciwko skarżącemu i innym osobom na podstawie art. 10 ustawy o zapobieganiu terroryzmowi (ustawa nr 3713), która obowiązywała w czasie istotnym dla sprawy. 31 października 2009 r. skarżący został zatrzymany i osadzony w areszcie z powodu podejrzenia o członkostwo w organizacji terrorystycznej. 1 listopada 2009 r. w obecności adwokata skarżącego złożono jego wyjaśnienia w Wydziale do Walki z Terroryzmem Dyrekcji Bezpieczeństwa w Stambule. Był on szczegółowo przesłuchiwany w sprawie jego podsłuchiwanych rozmów telefonicznych. Policja odczytała transkrypcje wspomnianych rozmów telefonicznych i zwróciła się do skarżącego z prośbą o odniesienie się do nich. Ponadto był on przesłuchiwany w związku z zarzutami pomocnictwa wobec organizacji terrorystycznej, a także jego udziałem w kilku nielegalnych demonstracjach na rzecz tej organizacji terrorystycznej oraz kilkoma incydentami napaści i pobicia. Zadawano mu również pytania dotyczące obciążających zeznań współoskarżonego. 2 listopada 2009 r. prokurator przesłuchał skarżącego w obecności jego adwokata. Prokurator odczytał skarżącemu transkrypcje podsłuchiwanych rozmów. Skarżący nie zaprzeczył, że prowadził te rozmowy, lecz twierdził, że nie miały one na celu planowanie akcji terrorystycznej. Tego samego dnia sędzia Sądu Okręgowego w Stambule zarządził jego tymczasowe aresztowanie. 2 listopada 2009 r. adwokat skarżącego zwrócił się do sądu o uchylenie ograniczenia dostępu do akt śledztwa. 10 listopada 2009 r. Sąd Okręgowy w Stambule oddalił ten wniosek. 4 listopada 2009 r. adwokat skarżącego wniósł zażalenie na decyzję o aresztowaniu skarżącego oraz wystąpił o jego zwolnienie. 12 listopada 2009 r. Sąd Okręgowy w Stambule, powołując się na pisemną opinię prokuratora, która nie została przekazana skarżącemu ani jego przedstawicielowi, oddalił zażalenie bez przeprowadzenia rozprawy. 25 listopada 2009 r. stambulski prokurator złożył akt oskarżenia do Sądu Okręgowego w Stambule, oskarżając skarżącego o pomocnictwo wobec organizacji terrorystycznej oraz rabunek. 4 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Stambule przyjął akt oskarżenia. Tego samego dnia uchylono ograniczenie dostępu do akt. 26 lutego 2010 r. skarżący został zwolniony. Zgodnie z najnowszymi informacjami zawartymi w aktach sprawy, postępowanie karne przeciwko skarżącemu wciąż jest w toku.