W chwili zdarzeń będących podstawą niniejszego skargi, skarżący mieszkali w Stambule, a ich dzieci uczęszczały do różnych publicznych szkół podstawowych. W nieokreślonych datach w grudniu 2001 r. skarżący (z wyjątkiem pana Yılmaza Yavuza) złożyli petycje do Dyrekcji Oświaty w dzielnicach Bağcılar, Esenler i Kadıköy z prośbą o zapewnienie ich dzieciom edukacji w języku kurdyjskim w ich odpowiednich szkołach podstawowych. Wydaje się, że podobne petycje zostały złożone w tym samym czasie przez wielu innych rodziców pochodzenia kurdyjskiego. Zgodnie z przykładami przedłożonymi przez skarżących, treść petycji, z niewielkimi zmianami, brzmiała następująco: „Chcę, aby moje dziecko uczące się w szkole ... otrzymało edukację w języku kurdyjskim, który jest jego [jej] językiem ojczystym, oprócz edukacji w języku tureckim, w szkole...”. Po otrzymaniu petycji odpowiednie dyrekcje oświaty poinformowały Dyrekcję Bezpieczeństwa w Stambule, która zwróciła uwagę na tę sprawę Prokuratury Głównej przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule. 28 grudnia 2001 r. prokurator zwrócił się do Wydziału Antyterrorystycznego Dyrekcji Bezpieczeństwa w Stambule z prośbą o ustalenie nazwisk i adresów osób, które składały petycje do Dyrekcji Oświaty w dzielnicach Bağcılar i Esenler z prośbą o edukację w języku kurdyjskim. Wydaje się, że w nieokreślonym terminie wydano to samo polecenie w odniesieniu do petycji złożonych w Dyrekcji Oświaty w dzielnicy Kadıköy. 8 stycznia 2002 r. prokurator zwrócił się o nakaz przeszukania domów czterdziestu osób, w tym skarżących, które złożyły petycje. Prokurator uznał, że wspomniane petycje zostały złożone na polecenie PKK (Partii Pracujących Kurdystanu), nielegalnej zbrojnej organizacji, i chciał zebrać odpowiednie dowody w domach petycjonariuszy. Tego dnia Sąd Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule uwzględnił wniosek prokuratora. 9 stycznia 2002 r. prokurator polecił Wydziałowi Antyterrorystycznemu Dyrekcji Bezpieczeństwa w Stambule przeprowadzenie przeszukań w celu znalezienia dowodów, które mogłyby powiązać odpowiednie osoby z PKK jako pomocników i podżegaczy. Polecił również Wydziałowi Antyterrorystycznemu zatrzymanie petycjonariuszy i przesłuchanie ich w związku z treścią i celem ich petycji. Prokurator dostarczył listę pytań do zadania petycjonariuszom, które miały na celu głównie ustalenie, czy działali oni na rozkaz PKK. Wczesnym rankiem 13 stycznia 2002 r. funkcjonariusze policji z Wydziału Antyterrorystycznego Dyrekcji Bezpieczeństwa w Stambule przeprowadzili jednoczesne przeszukanie wszystkich nieruchomości, w tym domów skarżących. Protokoły przeszukania i zajęcia rzeczy sporządzone przez policję i podpisane przez skarżących oraz innych członków gospodarstwa domowego wskazywały, że nakaz przeszukania został wydany przez Sąd Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule z powodu ich petycji żądających edukacji w języku kurdyjskim dla ich dzieci. W protokołach stwierdzono również, że prokurator zarządził aresztowanie petycjonariuszy w celu przesłuchania. Zgodnie z tymi protokołami przeszukania i zajęcia rzeczy, w domach skarżących nie znaleziono żadnych nielegalnych materiałów. Skarżący zostali aresztowani i osadzeni w areszcie policji po przeszukaniach 13 stycznia 2002 r. Protokoły przeszukania i zajęcia rzeczy oraz akta aresztowania przedłożone przez Rząd wskazują, że skarżący zostali aresztowani i osadzeni w areszcie policji o następujących porach:

Imię i nazwisko
Czas aresztowania
Czas umieszczenia w areszcie
Esma Döner

Tego samego dnia skarżący byli przesłuchiwani przez funkcjonariuszy Wydziału Antyterrorystycznego Dyrekcji Bezpieczeństwa w Stambule. Zadawano im w szczególności pytania, czy złożyli petycje zgodnie z nową strategią „nieposłuszeństwa obywatelskiego” PKK przyjętą na jej VI Krajowej Konferencji odbywającej się w dniach od 5 do 22 sierpnia 2001 r. Skarżący Meryem Peker i Yılmaz Yavuz twierdzili, że nie składali żadnych petycji żądających edukacji w języku kurdyjskim do żadnych władz państwowych. Pozostali skarżący głównie zaprzeczyli jakimkolwiek powiązaniom z PKK i oświadczyli, że złożyli wspomniane petycje, aby ich dzieci mogły nauczyć się języka ojczystego swoich rodziców. Niektórzy ze skarżących stwierdzili również, że kwestia składania takich petycji była również omawiana w oddziale HADEP (Halkın Demokrasi Partisi – Partia Demokracji Ludowej), tureckiej partii politycznej, do której uczęszczali od czasu do czasu. Z podpisanych zeznań skarżących wynika, że na żądanie trzem z nich (Ayşe Döner, Fatma Yılmaz i Güli Akyol) zapewniono usługi tłumaczeniowe. Notatka sporządzona przez policję sugeruje również, że skarżący inni niż Meryem Peker, Halime Günana, Asiya Karadeniz i Yılmaz Yavuz byli analfabetami. Wydaje się, że w międzyczasie niektóre rodziny skarżących skontaktowały się ze Stambulską Izbą Adwokacką, szukając pomocy prawnej dla swoich krewnych podczas ich pobytu w areszcie policji. Zgodnie z tym powołano adwokata. 13 stycznia 2002 r. adwokat zwrócił się do prokuratury przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule o informacje dotyczące dwunastu skarżących (Esma Döner, Gülperi Döner, Ayşe Döner, Hanım Gülün, Şahide Gümüş, Hasibe Yılmaz, Fatma Yılmaz, Tenzile Akyol, Güli Akyol, Fatma Duruşkan, Meryem Peker i Mehmet Şirin Döner). W szczególności zapytał o ich status prawny i stawiane im zarzuty oraz poprosił o spotkanie z nimi i udzielenie im niezbędnej pomocy prawnej. Tego samego dnia zwrócił się do Sądu Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule o uwolnienie tych samych dwunastu skarżących, argumentując, że są przetrzymywani w areszcie bezprawnie. Tego samego dnia sędzia Sądu Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule orzekł, że nie ma potrzeby rozstrzygania wniosku adwokata, ponieważ nie ma zapisu, że wspomniane osoby są przetrzymywane w związku z dochodzeniem prowadzonym przez prokuraturę. 16 stycznia 2002 r. Sąd Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule odrzucił wniosek adwokata o uchylenie decyzji wydanej przez sędziego. W międzyczasie, 14 stycznia 2002 r., prokurator poinformował adwokata, że wspomniani skarżący są w areszcie w związku z podejrzeniem powiązań z nielegalną organizacją oraz że nie ma potrzeby rozstrzygania wniosku adwokata o dostęp do nich, ponieważ prokuratura nie wydała jeszcze zezwolenia na ich zatrzymanie w areszcie policji. Wydaje się, że krótko po tej decyzji, nadal 14 stycznia 2002 r., prokurator autoryzował zatrzymanie skarżących w areszcie policji na cztery dni w okresie od 13 do 17 stycznia 2002 r. Autoryzacja została udzielona w odpowiedzi na wniosek złożony przez Wydział Antyterrorystyczny Dyrekcji Bezpieczeństwa w Stambule, który twierdził, że zatrzymanie skarżących jest niezbędne do uzupełnienia ich akt, w szczególności w celu zweryfikowania, czy petycje zostały złożone przez samych skarżących, czy mają jakiekolwiek powiązania z PKK oraz czy są poszukiwani w związku z innymi przestępstwami (patrz poniższy paragraf 32 w sprawie podstawy prawnej tej autoryzacji). O godzinie 8.30 rano 17 stycznia 2002 r. skarżący zostali wyprowadzeni z aresztu i, po rutynowej kontroli medycznej, zostali doprowadzeni przed prokuratora przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule. Przyznali przed prokuratorem, że napisali petycje, samodzielnie lub z pomocą swoich dzieci, ale oświadczyli, że nie mieli innego motywu niż chęć, aby ich dzieci nauczyły się języka ojczystego. Zaprzeczyli jakimkolwiek powiązaniom z PKK. Niektórzy ze skarżących twierdzili, że złożyli petycje po usłyszeniu o nich od innych rodziców w szkole lub w telewizji. Zgodnie z informacjami dostarczonymi przez Rząd, siedmiu skarżących (Ayşe Döner, Hasibe Yılmaz, Fatma Yılmaz, Tenzile Akyol, Güli Akyol, Meliha Can i Kudret Dağ) korzystało z pomocy tłumacza podczas przesłuchania przez prokuratora. W nieokreślonym czasie 17 stycznia 2002 r. skarżący (z wyjątkiem Meryem Peker, Mehmeta Şirina Dönera i Yılmaza Yavuza) zostali doprowadzeni przed sędziego Sądu Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule, który po złożeniu przez nich wyjaśnień zarządził ich uwolnienie. Zainteresowani skarżący zostali faktycznie uwolnieni na mocy zarządzenia Sądu Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule. Siedmiu skarżących (Ayşe Döner, Şahide Gümüş, Hasibe Yılmaz, Fatma Yılmaz, Güli Akyol, Meliha Can i Kudret Dağ) korzystało z pomocy tłumacza przed tym sądem. Wydaje się, że Meryem Peker, Mehmet Şirin Döner i Yılmaz Yavuz zostali również uwolnieni tego dnia, ale decyzja zarządzająca ich uwolnienie nie została złożona do Sądu. Tego samego dnia prokurator wniósł zażalenie na decyzję o uwolnieniu skarżących, twierdząc, że ze zeznań złożonych przez nich po aresztowaniu wynikało jasno, że złożyli petycje w zorganizowany sposób w celu pomocy w procesie „polityzacji” PKK. Prokurator dodał, że chociaż skarżący wydawało się, że legalnie korzystają ze swojego prawa do petycji, w rzeczywistości działali na polecenie PKK i tym samym pomagali i wspierali tę organizację. 18 stycznia 2002 r. Sąd Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule uwzględnił zażalenie prokuratora w odniesieniu do skarżących Esma Döner, Hanım Gülün, Hasibe Yılmaz, Meliha Can, Şükrüye Temüroğlu, Halime Günana i Zübeyde Yavuz oraz wydał nakaz ich aresztowania. Sąd nie podał żadnych uzasadnień swojej decyzji. 22 stycznia 2002 r. adwokat zwrócił się do Sądu Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule o uchylenie swojej decyzji z 18 stycznia 2002 r. zarządzającej aresztowanie odpowiednich skarżących. 28 stycznia 2002 r. Sąd Bezpieczeństwa Państwowego oddalił ten wniosek, opierając swoją decyzję na rodzaju przestępstwa, dacie aresztowania, stanie dowodów i treści akt sprawy. W międzyczasie, 19 stycznia 2002 r., Esma Döner, Hasibe Yılmaz i Zübeyde Yavuz zostali aresztowani na podstawie tego nakazu. Następnego dnia zostali tymczasowo aresztowani. Wydaje się, że nie udało się zlokalizować pozostałych czterech skarżących wymienionych w nakazie. 21 stycznia 2002 r. skarżący Esma Döner i Zübeyde Yavuz wnieśli zażalenia dotyczące ich tymczasowego aresztowania. 22 stycznia 2002 r. Sąd Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule oddalił zażalenia Esma Döner i Zübeyde Yavuz, opierając swoją decyzję na rodzaju przestępstwa i stanie dowodów. 6 lutego 2002 r. prokurator przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule zdecydował o nieallikgowaniu skarżącego Yılmaza Yavuza z powodu braku dowodów przeciwko niemu. Tego samego dnia prokurator wydał akt oskarżenia przeciwko trzydziestu ośmiu podejrzanym, w tym pozostałym skarżącym, oskarżając ich o pomocnictwo i podżeganie do zbrojnej organizacji na podstawie art. 169 Kodeksu Karnego i art. 5 Ustawy o Zapobieganiu Terroryzmowi (Ustawa nr 3713) obowiązującej w czasie zajścia zdarzeń. W akcie oskarżenia prokurator stwierdził, że po aresztowaniu i skazaniu ich lidera Abdullaha Öcalana, PKK postanowiła realizować nowe polityki. Zgodnie z tym, na VI Krajowej Konferencji odbywającej się w dniach od 5 do 22 sierpnia 2001 r., przyjęła „Projekt Demokratyzacji i Pokoju”, nową strategię, która obejmowała podejmowanie nieprzemocowych działań „nieposłuszeństwa obywatelskiego” i miała na celu postawienie Państwa i jego władz w trudnej sytuacji na arenie międzynarodowej. Prokurator przedstawił, że takie zorganizowane akty nieposłuszeństwa obywatelskiego uzgodnione przez PKK obejmowały petycjonowanie władz państwowych o edukację w języku kurdyjskim, ubieranie się w tradycyjne kobiece stroje kurdyjskie oraz składanie wniosków do sądów lub urzędów ewidencji ludności z prośbą o uwzględnienie ich kurdyjskiej tożsamości na dowodach tożsamości. Patrząc na to na tym tle, wspomniane petycje – które zostały złożone do określonych władz w ustalonych datach i godzinach – nie mogły być uznane za czyny indywidualne. W rzeczywistości były one częścią zorganizowanego ruchu, który miał na celu wdrożenie decyzji przyjętych przez PKK i tym samym podważenie autorytetu Państwa. 12 lutego 2002 r. sąd pierwszej instancji zarządził uwolnienie skarżących Esma Döner, Hasibe Yılmaz i Zübeyde Yavuz w oczekiwaniu na postępowanie karne. 28 maja 2003 r. Sąd Bezpieczeństwa Państwowego w Stambule uniewinnił wszystkich oskarżonych, w tym skarżących, ponieważ w świetle faktów w ich działaniach nie występował żaden z elementów przestępstwa pomocy i podżegania do zbrojnej organizacji i nie było innych dowodów popierających stawiane im zarzuty. Wyrok stał się prawomocny 5 czerwca 2003 r.


Skarżący urodził się w 1986 roku i mieszka w Niżnym Nowogrodzie. Około godziny 10:30 24 maja 2004 r. dwóch funkcjonariuszy policji z rejonu sowietskiego odwiedziło skarżącego i zaprosiło go na przesłuchanie. Za zgodą matki skarżący, który wówczas był nieletni, udał się z nimi do komisariatu policji rejonu sowietskiego w Niżnym Nowogrodzie. Przesłuchanie skarżącego odbyło się w pokoju nr 306. Zadawano mu pytania dotyczące gwałtu na dziewczynie, którą znał, jednak oświadczył, że nie ma nic wspólnego z tym przestępstwem. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, kilku funkcjonariuszy policji związało go i położyło na podłodze. Około czterdzieści minut później go rozwiązano i poproszono o przyznanie się do gwałtu. Odmówił. Czterech lub pięciu funkcjonariuszy policji biło go i kopało w głowę oraz ciało, dusiło pałką, zakładało mu na głowę worek foliowy i odcinało dopływ powietrza, siadało i skakało na nim, przykrywając go kocem, ciągnęło za uszy i zmuszało do robienia szpagatu. Obawiając się, że złe traktowanie będzie kontynuowane, skarżący podpisał oświadczenie obciążające go na żądanie funkcjonariuszy policji. Następnie został zabrany do S., śledczego z prokuratury. Po przesłuchaniu przez S. został zwolniony. Przebywał na komisariacie przez około dziesięć godzin. Nie wydano żadnych dokumentów dotyczących jego zatrzymania. 25 i 26 maja 2004 r. skarżący przeszedł różne badania lekarskie, w tym u biegłego lekarza sądowego. Dodatkowe opinie biegłych lekarzy sądowych zostały wydane później. Zgodnie z dokumentacją medyczną skarżącego odniósł on następujące obrażenia: zamknięte urazy głowy, wstrząśnienie mózgu, otarcia na uszach i za uszami oraz na ramionach i kolanach, siniaki na prawym ramieniu i klatce piersiowej oraz siniaki na pośladkach. Nie mógł uczęszczać do szkoły do 15 czerwca 2004 r., otrzymując 26 maja 2004 r. zwolnienie lekarskie z powodu wstrząśnienia mózgu. Pokrzywdzona złożyła oświadczenie, w którym powiedziała, że skarżący nie jest osobą, która ją zgwałciła. Nie wszczęto przeciwko niemu postępowania karnego. 26 maja 2004 r. matka skarżącego złożyła skargę do policji rejonu sowietskiego, twierdząc, że funkcjonariusze policji poddali jej syna złemu traktowaniu, aby zmusić go do przyznania się do przestępstwa, którego nie popełnił, oraz żądając ich pociągnięcia do odpowiedzialności karnej. 28 maja 2004 r. jej skarga została przekazana do prokuratury rejonu sowietskiego. Zgodnie z art. 24 § 1 (2) Kodeksu postępowania karnego („Kpk”), wydano sześć odmów wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji z powodu braku znamion czynu zabronionego. Każda z nich została uchylona, ponieważ nie przeprowadzono wnikliwego dochodzenia. 20 lutego 2006 r. prokuratura obwodu niżnonowogrodzkiego wszczęła postępowanie karne na podstawie art. 286 § 3 (a) Kodeksu karnego (nadużycie władzy z użyciem przemocy). 28 lutego 2006 r. skarżącemu nadano status pokrzywdzonego. Funkcjonariusze policji A. i G. złożyli oświadczenia, w których powiedzieli, że 24 maja 2004 r. zaprosili skarżącego, aby udał się z nimi na komisariat. Pozostał on w pokoju nr 306 do wieczora, a oni byli obecni w pokoju, podobnie jak funkcjonariusz policji F., który sporządzał z niego protokoły. Zaprzeczyli jakimkolwiek formom złego traktowania skarżącego. 11 maja 2006 r. skarżący nie zdołał rozpoznać A. i G. podczas parady rozpoznawczej. 14 lipca 2006 r. rozpoznał na fotografii operacyjnego funkcjonariusza policji F. jako jednego z mężczyzn, którzy go źle traktowali. Tego samego dnia dochodzenie zostało zawieszone z powodu niewykrycia sprawcy. 27 lipca 2006 r. wznowiono dochodzenie, a skarżący rozpoznał F. podczas parady rozpoznawczej. Podczas przesłuchania w charakterze podejrzanego F. potwierdził, że 24 maja 2004 r. sporządzał protokoły z zeznań skarżącego w pokoju nr 306, ale zaprzeczył użyciu jakiejkolwiek przemocy. 24 sierpnia 2006 r. przeprowadzono konfrontację twarzą w twarz między skarżącym a F. Skarżący oświadczył, że F. brał udział w jego złym traktowaniu i odebrał od niego przyznanie się do winy. Nie potrafił przypomnieć sobie konkretnych czynów przemocy ze strony F. 25 sierpnia 2006 r. postępowanie karne przeciwko F. zostało umorzone na podstawie art. 27 (1) § 1 Kpk z powodu nieudziału w przestępstwie. 10 stycznia 2007 r. przeprowadzono oględziny w miejscu zdarzenia pokoju nr 306. 26 stycznia 2007 r. odbyła się konfrontacja między skarżącym a funkcjonariuszami policji A. i G., którzy ponownie oboje zaprzeczyli użyciu jakiejkolwiek przemocy wobec skarżącego. Skarżący oświadczył, że A. brał udział w jego złym traktowaniu, ale nie potrafił przypomnieć sobie konkretnych czynów przemocy ze strony A. Wyjaśnił, że wcześniej nie rozpoznał A., ponieważ ma słaby wzrok. Tego samego dnia organ śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko A. z powodu braku znamion czynu zabronionego. Skarżący oświadczył, że G. go nie bił, ale go przesłuchiwał i był obecny podczas jego złego traktowania. 26 stycznia 2007 r. skarżącemu pokazano fotografie kilku innych funkcjonariuszy policji. Nie rozpoznał sprawców. Tego samego dnia postępowanie karne zostało zawieszone z powodu niewykrycia sprawców. Dochodzenie zostało następnie wznowione i 19 kwietnia 2007 r. ponownie zawieszone z tych samych przyczyn. W 2008 r. skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko rosyjskiemu Ministerstwu Finansów, domagając się 500 000 rubli rosyjskich (RUB) odszkodowania w związku z torturami stosowanymi przez policję. Oświadczył, że okoliczności sprawy dają podstawę do przypuszczenia, że żądana kwota jest niższa niż odszkodowanie, do którego byłby uprawniony na podstawie art. 41 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jednak uznał, że rozstrzygnięcie sprawy przez sąd krajowy jest bardziej preferowane. 17 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy w Niżnym Nowogrodzie („Sąd Rejonowy”) uznał naruszenie prawa skarżącego do nietykania przez zabronione w art. 3 Konwencji traktowanie, uwzględnił częściowo powództwo cywilne skarżącego i przyznał mu 50 000 RUB (około 1450 euro (EUR)). Powołał się na orzecznictwo Konwencji w sprawie art. 3 dotyczące obowiązku Państwa do przeprowadzenia skutecznego dochodzenia, w szczególności sprawę Mikheyev przeciwko Rosji (nr 77617/01, 26 stycznia 2006 r.). Zauważył, że postępowanie karne zostało wszczęte po sześciu odmowach i że uznano, iż skarżący był ofiarą przestępstwa. Sąd Rejonowy dał wiarę wersji wydarzeń przedstawionej przez matkę skarżącego, którą uznał za spójną z innymi dowodami w sprawie, w szczególności z jej zeznaniami, że skarżący nie miał żadnych obrażeń, gdy wychodził z domu z funkcjonariuszami policji, i że jego zdrowie wydawało się uszkodzone, gdy wrócił z komisariatu. Stwierdzając, że organy odpowiedzialne oraz policja rejonu sowietskiego, występujące w postępowaniu jako strona trzecia, nie złożyły żadnych dowodów zdolnych wykazać, że skarżący mógł odnieść obrażenia (patrz punkt 11 powyżej) w innych okolicznościach, Sąd Rejonowy ustalił, że zostały one odniesione podczas jego zatrzymania na komisariacie. Sąd Rejonowy zauważył, że skarżący był wówczas nieletni i że, zgodnie z jego zeznaniami na rozprawie, różne czyny przemocy, jakim poddali go funkcjonariusze policji rejonu sowietskiego w trakcie pełnienia swoich obowiązków (patrz punkt 9 powyżej), spowodowały u niego cierpienia fizyczne i psychiczne. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, odczuwał silny ból w wyniku gwałtownych działań funkcjonariuszy policji, które obejmowały bycie bitym, kopanym, duszonym pałką, niemożność oddychania, bycie siadanym i skakanym na nim, zmuszanie do robienia szpagatu itp. Czuł zawroty głowy, mdłości i wymiotował. Przez kolejne kilka dni był słaby i miał zawroty głowy oraz odczuwał ciężar w tylnym części głowy. Gdy funkcjonariusze policji próbowali go udusić, bał się o swoje życie. Nie było nikogo, o kogo mógł poprosić o pomoc. Fakt, że doznał krzywdy z rąk policji, która miała chronić ludzi, był szczególnie traumatyczny. Bał się, był stłamszony i przygnębiony. Jego honor i godność zostały naruszone. W jego oczach funkcjonariusze policji poniżyli go, zmuszając do podpisania przyznania się do winy. Po zbadaniu dowodów w całości, w szczególności dowodów medycznych dotyczących obrażeń skarżącego, Sąd Rejonowy uznał, że cierpienia fizyczne i psychiczne skarżącego zostały spowodowane bezprawnymi działaniami funkcjonariuszy policji komisariatu rejonu sowietskiego, w szczególności przez nieludzkie i poniżające traktowanie oraz wyrządzenie szkody na ciele. W konsekwencji naruszono jego prawa wynikające z art. 37 Konwencji o prawach dziecka ONZ oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Powołując się na Konstytucję Rosji, w szczególności przepisy dotyczące prawa do odszkodowania za szkodę poniesioną w wyniku bezprawnych działań organów państwowych (art. 53), Sąd Rejonowy uznał, że Państwo ponosi odpowiedzialność za złe traktowanie skarżącego, niezależnie od faktu, że winna konkretnych osób nie została dotychczas ustalona. Strony odwołały się od wyroku. Skarżący zakwestionował wysokość odszkodowania, uznając ją za nieproporcjonalną do cierpień, które znosił. 3 marca 2009 r. Sąd Obwodowy w Niżnym Nowogrodzie oddalił apelację skarżącego i utrzymał wyrok w mocy. Podkreślił jednak fakt, że jako nieletni przebywanie na komisariacie przez około dziesięć godzin było długim czasem oraz że władze nie były w stanie podać żadnych uzasadnionych powodów jego zatrzymania.


Skarżący urodził się w 1949 roku i mieszka w Antratsycie na Ukrainie. W 1996 roku skarżący został zwolniony z Przedsiębiorstwa Państwowego Kopalnia Węgla „Jur-Szor” («Государственное предприятие «Шахта «Юр‑Шор», „kopalnia”). Zgodnie z informacją Rządu, kopalnia została utworzona jako państwowe przedsiębiorstwo unitarne. W styczniu 1999 roku wobec kopalni wszczęto postępowanie upadłościowe. 28 października 1999 roku Sąd Miejski w Workucie Republiki Komi (Sąd Miejski) przyznał skarżącemu ekwiwalent 1591 euro (EUR) z tytułu zaległego wynagrodzenia i dodatków przeciwko kopalni. Wydaje się, że orzeczenie stało się prawomocne dziesięć dni później. Skarżący twierdzi, bez podawania dalszych szczegółów, że komornicy nie podjęli środków w celu wykonania wyroku. 27 grudnia 1999 roku prokurator poinformował skarżącego, że od 1 stycznia 1999 roku własne środki kopalni zostały wygaszone, a zaległości w wynagrodzeniach miały być pokryte z budżetu federalnego. Poinformował skarżącego, że wyrok korzystny dla niego nie może zostać wykonany, ponieważ nie przeznaczono na ten cel środków z budżetu federalnego. 3 kwietnia 2001 roku Sąd Miejski nakazał kopalni wypłacić skarżącemu 51 EUR tytułem kosztów sądowych. 24 kwietnia 2002 roku Sąd Miejski uwzględnił powództwo skarżącego o indeksację kwoty przyznanej w wyroku z 28 października 1999 roku i orzekł, że kopalnia powinna mu wypłacić z tego tytułu 912 EUR. Wydaje się, że orzeczenia z 28 października 1999 roku, 3 kwietnia 2001 roku i 24 kwietnia 2002 roku, korzystne dla skarżącego, nie zostały do tej pory wykonane. Skarżący pozwał różne organy krajowe o zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową oraz indeksację niezapłaconego wynagrodzenia. 21 stycznia 2004 roku Sąd Miejski częściowo uwzględnił jego powództwo, stwierdzając między innymi, że kopalnia nie może powoływać się na brak środków jako usprawiedliwienie niewykonania wcześniejszych wyroków korzystnych dla skarżącego. Sąd stwierdził dalej, że kwoty przyznane w wyrokach z 28 października 1999 roku, 3 kwietnia 2001 roku i 24 kwietnia 2002 roku w łącznej wysokości 1966 EUR powinny zostać wypłacone skarżącemu przez Ministerstwo Energii, ponieważ to ostatnie zostało wyznaczone przez Rząd do finansowania długów kopalni w zakresie, w jakim dotyczyły one zaległości wynagrodzeniowych i powiązanych świadczeń socjalnych sprzed decyzji o likwidacji spółki. Sąd określił, że przyznane kwoty powinny zostać przelane przez lokalny oddział Skarbu Państwa do kopalni w celu ich późniejszego przekazania skarżącemu. Płatność miała zostać dokonana za pośrednictwem Przedsiębiorstwa Państwowego „Sotsugol” («ГП «Соцуголь»). Wyrok stał się prawomocny 23 września 2004 roku po utrzymaniu go w mocy przez Sąd Najwyższy Republiki Komi. 21 stycznia 2004 roku Sąd Miejski odrębną decyzją zobowiązał kopalnię do indeksacji niezapłaconych kwot zasądzonych wyrokami sądowymi i do wypłacenia skarżącemu 527 EUR. Decyzja nabyła mocy prawnej 23 września 2004 roku. 7 grudnia 2004 roku Sąd Miejski zarządził indeksację kwot przyznanych w wyroku z 21 stycznia 2004 roku i orzekł, że Ministerstwo Energii powinno wypłacić skarżącemu odpowiednio 155 EUR, a kopalnia 41 EUR. Wyrok wszedł w życie 20 grudnia 2004 roku. Wydaje się, że wyroki z 21 stycznia 2004 roku i 7 grudnia 2004 roku oraz decyzja z 21 stycznia 2004 roku nie zostały do tej pory wykonane. W pewnym momencie skarżący wystąpił o zmianę wyroku z 21 stycznia 2004 roku w taki sposób, aby w postępowaniu egzekucyjnym pozwanego Ministerstwo zastąpiło Ministerstwo Przemysłu i Energii Federacji Rosyjskiej. 30 listopada 2005 roku jego wniosek został odrzucony przez Sąd Miejski jako nieznajdujący podstaw w prawie krajowym. Wydaje się, że decyzja ta nie została zaskarżona. 28 grudnia 2005 roku Komisja Likwidacyjna Ministerstwa Energii poinformowała skarżącego, że Ministerstwo zostało zlikwidowane i nie otrzymuje już środków z budżetu federalnego oraz że komisja nie może już przyjmować dokumentów egzekucyjnych dotyczących długów Ministerstwa. Skarżący wystąpił ponadto o to, aby pozwane Ministerstwo zostało zastąpione przez „Sotsugol”. 8 czerwca 2006 roku Sąd Najwyższy Republiki Komi w ostatniej instancji oddalił jego wniosek.


Skarżąca urodziła się w 1964 roku i mieszka w Kostrenie. W okresie od 1 października 2003 r. do 1 października 2007 r. skarżąca była dyrektorem miejskiej spółki komunalnej, KD Kostrena (dalej „spółka”), której jedynym udziałowcem jest Gmina Kostrena (Općina Kostrena). Spółka świadczy głównie usługi użyteczności publicznej, takie jak parkingi, gospodarka odpadami, usługi pogrzebowe, utrzymanie terenów zielonych, cmentarzy itp. W artykule opublikowanym w dzienniku „Novi list” z 19 września 2007 r. pan M.U., który był wówczas burmistrzem gminy Kostrena i przewodniczącym Zgromadzenia Ogólnego (skupština) spółki, skrytykował sposób, w jaki skarżąca wykonywała swoją pracę. Istotna część artykułu brzmi następująco:
„... M.U. nie ukrywa swojego niezadowolenia z pracy Mireli Marunić jako szefowej KD Kostrena.
„Nie mogę wypowiadać się w imieniu innych, ale po wszystkim, co się wydarzyło, mogę powiedzieć, że Mirela Marunić zdradziła zaufanie członków Zgromadzenia Ogólnego, ponieważ ujawniła informacje, które powinny być omawiane wyłącznie na Zgromadzeniu Ogólnym. Podobnie w [rocznym] raporcie za 2005 rok wypowiadała się pozytywnie o budowie hali sportowej, a nie wiem, co się stało, że zmieniła zdanie”.
Jego zdaniem niezadowolenie z funkcjonowania KD Kostrena wykracza poza obecny kryzys polityczny w Kostrenie i publiczne wypowiedzi Mireli Marunić.
„Faktem jest, że już wcześniej zgłaszaliśmy zastrzeżenia do pracy Mireli Marunić, ponieważ [spółka] od pewnego czasu znajduje się w stagnacji i funkcjonuje jako środek do transferowania funduszy gminnych. Nasze miejskie przedsiębiorstwo komunalne nie prowadzi rodzaju działalności, dla którego zostało powołane. Na przykład Zatoka Žurkovo została wydzierżawiona jako parking i sucha marina, a to samo dotyczy parkingu w pobliżu Kostrenki. Moje pytanie brzmi, jaki to przynosi korzyść koncesjonariuszom, że go posiadają i dodatkowo płacą czynsz? Gdyby pozostał w naszych rękach, oprócz osiągania zysku, mielibyśmy też szansę zatrudnić kogoś”. M.U. nie ukrywa swojego niezadowolenia.
Na długiej liście krytyki pod adresem obecnej dyrektor KD Kostrena, M.U. stwierdza, że nie podoba mu się fakt, że jest ona wymieniana jako członek jego [partii politycznej]. Twierdzi, że to on doradzał jej przy powołaniu na stanowisko szefa miejskiego przedsiębiorstwa komunalnego w Kostrenie, aby nie składała oświadczeń publicznych jako członek [ich partii politycznej], ponieważ ktoś mógłby błędnie zinterpretować [charakter] jej pracy i sposób, w jaki otrzymała to stanowisko.”

W artykule opublikowanym w „Novi list” osiem dni później, 27 września 2009 r., skarżąca odniosła się do powyższych krytyk. Istotna część tego artykułu brzmi następująco:
„Burmistrz Kostreny, M.U., publicznie skrytykował obecną dyrektor KD Kostrena za ujawnienie informacji, które powinny być omawiane wyłącznie na Zgromadzeniu Ogólnym, oraz za słabe wyniki spółki, stwierdzając, że nie prowadzi ona rodzaju działalności, dla której została powołana.
„Zdradzili moje zaufanie, nie wierząc mi. Najpierw poinformowałam moją [partię polityczną], ale nie było reakcji. W szczególności, na spotkaniu odbywającym się przed wrześniową sesją Zgromadzenia Ogólnego [spółki] w zeszłym roku, ostrzegałam ich o wszystkich nieprawidłowościach, stratach finansowych i niszczeniu reputacji biznesowej KD Kostrena. Wtedy poproszono mnie, abym nie rozmawiała o tym w obecności D.G. [który był jedynym członkiem Zgromadzenia Ogólnego spółki z rządzącej partii politycznej na szczeblu państwowym]”, mówi Mirela Marunić, powtarzając, że istnieją dokumenty pisemne dotyczące wszystkich kwestii, o których ostrzegała Zgromadzenie Ogólne.
Jeśli chodzi o uwagę M.U., że spółka stagnowała pod jej kierownictwem, mówi ona, że sama Gmina Kostrena, która nie ma strategii rozwoju, również stagnowała... Głównym warunkiem tego... byłoby, w jej opinii, rozwiązanie kwestii własności, które pozostają nierozstrzygnięte w przypadku większości parkingów administrowanych przez miejskie przedsiębiorstwo komunalne w Kostrenie. Marunić ilustruje to, odnosząc się do parkingu Viktor Lenac, gdzie miejskie przedsiębiorstwo komunalne pobierało opłaty za parkowanie na ziemi, która w ogóle nie należała do Gminy Kostrena.
„Wydział prawny Gminy Kostrena nadal wymaga [od spółki] pobierania opłat za parkowanie, mimo że [spółka] Lenac odmówiła tego z powodu nierozstrzygniętych kwestii własności. Sprawa ta trafiła teraz do sądu”, ostrzega Marunić, „a podobna sytuacja istnieje w przypadku parkingu w Žurkvo i [tego] w pobliżu Kostrenki, które zostały wydzierżawione”.
„W związku z tym, że moja praca została podważona, żądam audytu KD Kostrena oraz zaangażowania Biura ds. Zapobiegania Korupcji i Przestępczości Zorganizowanej oraz Prokuratury. Szczerze mam nadzieję, że instytucje państwowe wykonają swoją pracę w tej sprawie, ponieważ to uratuje Kostrenę. Kostrena potrzebuje profesjonalistów, ale są oni usuwani, na co dowodem jest propozycja usunięcia T.S. jako członka Zgromadzenia Ogólnego. Mam nadzieję, że młoda i ambitna osoba mnie zastąpi i będzie kontynuować pracę, którą miejskie przedsiębiorstwo komunalne wykonywało do tej pory”.”

Uchwałą Zgromadzenia Ogólnego spółki z 11 października 2007 r. skarżąca została zwolniona dyscyplinarnie z powodu oświadczeń, których złożyła w mediach, które zostały uznane za szkodliwe dla reputacji biznesowej spółki. Istotna część tej uchwały brzmi następująco:
„27 września 2007 r. dziennik „Novi list” opublikował artykuł... stwierdzający, że dyrektor KD Kostrena, Mirela Marunić, złożyła oświadczenie dla dziennikarza „Novi list”, że KD Kostrena działa nielegalnie, że pobiera opłaty za parkowanie tam, gdzie nie jest to dozwolone, że zażądała audytu KD Kostrena oraz zaangażowania Biura ds. Zapobiegania Korupcji i Przestępczości Zorganizowanej i Prokuratury w celu zbadania działalności KD Kostrena.
Dyrektor Mirela Marunić była w momencie publikacji artykułu... zatrudniona jako [prezes] KD Kostrena, czyli jako funkcjonariusz kierujący spółką i odpowiedzialny za konsekwencje swojej pracy. Składanie takich zarzutów w dzienniku, jeśli zarzuty te są prawdziwe, świadczy o nielegalnym postępowaniu w jej pracy, właśnie dlatego, że jej obowiązkiem jako funkcjonariusza odpowiedzialnego [za spółkę] jest monitorowanie i dbanie o to, aby przedsiębiorstwo komunalne działało zgodnie z prawem. Jeśli z kolei zarzuty te nie są prawdziwe, ale mimo to zostały złożone w publikacji o największym nakładzie w regionie [kraju], to zarzuty te poważnie szkodzą [reputacji biznesowej] spółki, ponieważ sugerują, że KD Kosterna działa nielegalnie.
Tego rodzaju postępowanie pracownika, który w momencie publikacji oświadczenia w dzienniku był dyrektorem przedsiębiorstwa komunalnego, którym kierowała, i który składa takie zarzuty w mediach lub angażuje się w nielegalne postępowanie, stanowi, w opinii Zgromadzenia Ogólnego spółki, całkowicie nieodpowiednie zachowanie, które plami reputację [biznesową] spółki w oczach opinii publicznej...
Takie postępowanie... przedstawiające przedsiębiorstwo komunalne w negatywnym świetle [stanowi] szczególnie poważne naruszenie obowiązków pracowniczych i jest szczególnie ważnym faktem, który, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności i interesy obu stron umowy, czyni kontynuację stosunku pracy niemożliwą [zgodnie z art. 107 Kodeksu pracy].”

22 października 2007 r. skarżąca wniosła wewnętrzny odwołanie od swojego zwolnienia, składając wniosek o ochronę praw (zahtjev za zaštitu prava), środek odwoławczy gwarantowany dla każdego pracownika przez Kodeks pracy, z którego pracownicy musieli skorzystać przed wniesieniem powództwa cywilnego przeciwko pracodawcy. Skarżąca argumentowała, między innymi, w następujący sposób:
„Całkowicie kwestionuję argument, że poprzez składanie oświadczeń w mediach zachowałam się nieodpowiednio i podobno zaatakowałam [reputację biznesową] spółki...
Przedsiębiorstwo komunalne jest spółką publiczną należącą do [społeczności lokalnej]... Było moim obowiązkiem, jako członka [Zarządu spółki], skontaktowanie się z mediami i poinformowanie opinii publicznej, ponieważ jest to spółka publiczna, a nie prywatna własność kogoś. Szczególnie podkreślam, że zawsze przekazywałam opinii publicznej dokładne informacje.
Jest powszechnie znanym faktem, że media przejawiają duże zainteresowanie Gminą Kostrena z powodu niepokojów politycznych wśród osób kierujących Gminą. Jednak moje uwagi były zawsze obroną przed atakami mediów kierowanymi przeciwko mnie przez przewodniczącego Zgromadzenia Ogólnego.
... jest całkowicie niejasne, w jakie nielegalne postępowanie angażowałam się??? Prawdą jest, że ostrzegałam o czynach nielegalnych [przez spółkę], ale [zrobiłam to] bezpośrednio do Zgromadzenia Ogólnego i Rady Nadzorczej. Moje oświadczenia nie były skierowane przeciwko przedsiębiorstwu komunalnemu, ale złożone wyłącznie i wyłącznie w celu uwolnienia mnie od potencjalnej odpowiedzialności. Dlatego argumenty w uchwale o zwolnieniu są wypaczoną interpretacją wydarzeń.”

Wygląda na to, że skarżąca nie otrzymała odpowiedzi na swój wniosek. Dlatego 21 listopada 2007 r. wniosła powództwo cywilne o bezprawne zwolnienie przeciwko spółce do Sądu Rejonowego w Rijece (Općinski sud u Rijeci). Zaskarżyła decyzję o zwolnieniu i domagała się przywrócenia do pracy. Istotna część jej pozwu brzmi następująco:
„Pozwany ewidentnie nie przeczytał właściwie [zaskarżonego] artykułu, ponieważ powódka stwierdza w nim jedynie pewne fakty i, jako przykład, odnosi się do konkretnego przypadku nierozstrzygniętych kwestii własności, który jest już przedmiotem postępowania sądowego, oraz wzywa do audytu i zaangażowania [organów ścigania] w celu ochrony jej integralności, wyraźnie stwierdzając: „W związku z tym, że moja praca została podważona, żądam audytu KD Kostrena oraz zaangażowania Biura ds. Zapobiegania Korupcji i Przestępczości Zorganizowanej i Prokuratury”.”

Wyrokiem z 12 czerwca 2008 r. Sąd Rejonowy orzekł na korzyść skarżącej. Sąd uznał, że jej oświadczenia w mediach wyrządziły szkodę reputacji biznesowej spółki i jako takie stanowiły poważne naruszenie obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 107 Kodeksu pracy (patrz punkt 23 poniżej), co uzasadniało jej dyscyplinarne zwolnienie. Jednak orzekł na korzyść skarżącej, ponieważ stwierdził, że na mocy jej umowy o pracę, jej praca jako dyrektora spółki zakończyła się 1 października 2007 r., kiedy to spółka była zobowiązana przenieść ją na inne stanowisko. Oznaczało to, że nie mogła zostać zwolniona ze stanowiska dyrektora, nie mówiąc już o zwolnieniu z mocą wsteczną, jak wskazywała decyzja o jej odwołaniu. Ponadto, ponieważ decyzja o zwolnieniu dotyczyła konkretnie tylko jej stanowiska dyrektora, nie można było założyć, że pociągała za sobą również rozwiązanie całego jej stosunku pracy ze spółką, w tym pracy, do której miała zostać przeniesiona po 1 października 2007 r. Sąd uznał zatem, że zwolnienie było bezprawne i że stosunek pracy skarżącej nie został rozwiązany. W związku z tym nakazał jej przywrócenie do pracy i przydzielenie do innej pracy w spółce.

Wyrokiem z 14 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy w Rijece (Županijski sud u Rijeci) oddalił apelację spółki i utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Jego uzasadnienie było jednak inne. Najpierw zauważył, że wbrew opinii sądu pierwszej instancji, decyzja o zwolnieniu skarżącej miała na celu rozwiązanie całego stosunku pracy skarżącej ze spółką, a nie tylko jej stanowiska dyrektora, i była zdolna do wywołania takiego skutku. Sąd Okręgowy nie zgodził się jednak z poglądem Sądu Rejonowego, że zachowanie skarżącej, a mianowicie jej oświadczenia w mediach, stanowiło poważne naruszenie obowiązków pracowniczych uzasadniające dyscyplinarne zwolnienie. W tym zakresie Sąd Okręgowy stwierdził następująco:
„... [regulaminy wewnętrzne] spółki pozwanej stanowią, że działalność gospodarcza spółki jest publiczna [i] że spółka informuje opinię publiczną, powiadamiając media o swojej organizacji, sposobie i warunkach, w jakich działa, [oraz] o sposobie świadczenia usług i prowadzenia działalności.
Z tego wynika, że ani [regulaminy wewnętrzne], ani [umowa o pracę skarżącej] nie zabraniają publicznych oświadczeń ani krytyki działalności gospodarczej spółki pozwanej, które są publiczne.
Artykuł 38 Konstytucji Chorwacji gwarantuje wolność myśli i [wolność] wypowiedzi, ze szczególnym uwzględnieniem wolności słowa i [wolności] wypowiadania się publicznie.
Jak ustalono... przez sąd pierwszej instancji, publiczne oświadczenia powódki zostały złożone w reakcji na oświadczenia M.U. opublikowane kilka dni wcześniej w „Novi list” 19 września 2007 r., gdzie skrytykował on pracę powódki i stwierdził, że zdradziła zaufanie członków Zgromadzenia Ogólnego, ujawniając informacje, które powinny być omawiane tylko na Zgromadzeniu Ogólnym, [powiedział], że [spółka] stagnuje, że nie prowadzi rodzaju działalności, dla której została powołana [itd.]...
...
Dlatego, w opinii tego sądu, działania powódki należy interpretować jako [korzystanie z] jej prawa do wypowiadania się publicznie i prawa do wolności myśli, które są prawami gwarantowanymi przez Konstytucję Chorwacji.
Dlatego, w opinii tego sądu, postępowanie powódki nie stanowi poważnego naruszenia obowiązków pracowniczych przewidzianego w art. [107] Kodeksu pracy jako podstawa do dyscyplinarnego zwolnienia.
W szczególności, w opinii tego sądu, oświadczenia powódki należy postrzegać jako [sposób] informowania opinii publicznej o nieprawidłowościach w działalności spółki pozwanej jako instytucji publicznej; [oświadczenia] zostały złożone w interesie publicznym i w dobrej wierze i stanowią osąd wartościujący, a nie poważne naruszenie obowiązków pracowniczych. Sąd pierwszej instancji zatem prawidłowo zastosował prawo materialne, uznając zwolnienie za bezprawne.”

Spółka wniosła wtedy skargę kasacyjną (revizija) na wyrok Sądu Okręgowego. Wyrokiem z 6 października 2009 r. Sąd Najwyższy (Vrhovni sud Republike Hrvatske) uchylił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo skarżącej. Istotna część tego wyroku brzmi następująco:
„Ustaleń sądów niższych nie można zaakceptować. W tej konkretnej sprawie powyższe oświadczenia powódki jasno zaszkodziły reputacji spółki pozwanej, ponieważ pracodawca, którego struktury kierownicze tolerują i zachęcają do działalności przestępczej, z pewnością nie może mieć dobrej reputacji ani cieszyć się zaufaniem w świecie biznesu. Dlatego zachowanie powódki, stwierdzające 27 września 2007 r. w dzienniku „Novi list”..., że spółka pozwana, którą kieruje, działała nielegalnie, mianowicie pobierając opłaty za parkowanie, gdy nie było to dozwolone, prosząc o [przeprowadzenie] audytu [spółki], a także domagając się interwencji [organów ścigania] w celu weryfikacji działalności spółki pozwanej, ma znaczące reperkusje dla stosunku pracy między stronami i daje pracodawcy uzasadniony powód do rozwiązania umowy o pracę, w rozumieniu art. [107] Kodeksu pracy. Biorąc pod uwagę dane okoliczności, to właśnie ten fakt jest szczególnie ważny, co czyni kontynuację zatrudnienia niemożliwą... W tej konkretnej sprawie przedstawienie przez pracownika działalności gospodarczej pracodawcy w skrajnie negatywnym świetle w mediach jest szczególnie ważnym faktem rodzaju, który daje pracodawcy uzasadniony powód do rozwiązania umowy o pracę.
Powołanie się powódki na jej obowiązek wypowiadania się publicznie jest bezzasadne. W tym zakresie należy zauważyć, że powódka mogła realizować swoją intencję zapobiegania nadużyciom i ochrony mienia spółki pozwanej tylko poprzez zwrócenie się do odpowiednich organów państwowych i złożenie skargi do nich, co spowodowałoby, że informacje te byłyby dostępne dla prasy i innych mediów, i co nie mogłoby służyć jako powód jej zwolnienia.”

Skarżąca wniosła wtedy skargę konstytucyjną, zarzucając, między innymi, naruszenie jej wolności wypowiedzi. W ten sposób wyraźnie powołała się na Artykuł 38 Konstytucji Chorwacji i Artykuł 10 Konwencji. 17 lutego 2011 r. Trybunał Konstytucyjny (Ustavni sud Republike Hrvatske) oddalił skargę konstytucyjną skarżącej i doręczył swoją decyzję jej przedstawicielowi 14 marca 2011 r. Istotna część tej decyzji brzmi następująco:
„Trybunał Konstytucyjny zauważa, że skarżąca usprawiedliwia swoje postępowanie wobec pracodawcy (mianowicie jej oświadczenia w mediach), za które została przez pracodawcę zwolniona dyscyplinarnie, argumentując, że jedynie wzywała do nadzoru jej działań w spółce przez odpowiednie organy. Ten argument jest nieprawidłowy [biorąc pod uwagę jej oświadczenia w] artykule opublikowanym w „Novi list” z 27 września 2009 r...
Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że prawo „obywatela” do publicznego wyrażania swoich osobistych opinii nie może usprawiedliwiać naruszenia praw i obowiązków pracowniczych wynikających z umowy o pracę i odpowiednich przepisów prawa.”

Tymczasem, 21 czerwca 2002 r. KD Kostrena wniosła powództwo cywilne do Sądu Rejonowego w Rijece przeciwko spółce komunalnej wodociągów i kanalizacji (Komunalno društvo Vodovod i kanalizacija d.o.o.) w Rijece o uznanie jej za właściciela parkingu Viktor Lenac w Kostrenie. Wyrokiem z 3 marca 2008 r. sąd oddalił powództwo KD Kostrena. Ostateczny wynik tych postępowań nie jest znany. Jednak wyciąg z księgi wieczystej dotyczący dwóch działek, które były przedmiotem postępowania, sugeruje, że spółka wodociągów i kanalizacji przeniosła własność działek na stocznię Viktor Lenac 13 lutego 2014 r.

12 lutego 2007 r. spółka wodociągów i kanalizacji wniosła powództwo cywilne przeciwko KD Kostrena do tego samego sądu, żądając zwrotu opłat parkingowych, które spółka pozwana pobrała z parkingu Viktor Lenac. Spółka powodowa twierdziła, że KD Kostrena pobierała opłaty za parkowanie na ziemi należącej do powoda. Ostateczny wynik tych postępowań nie jest znany.

W czerwcu 2013 r. skarżąca wygrała wybory samorządowe i została wybrana burmistrzem Kostreny, zastępując M.U. Nadal sprawuje to stanowisko w momencie wydawania wyroku przez Sąd.


Wnioskodawcy znaleźli się w strefie tranzytowej lotniska Szeremietiewo w Moskwie. Szczegóły każdego wniosku przedstawiono poniżej. Wnioskodawca jest obywatelem Iraku urodzonym w 1987 roku. W 2013 roku wnioskodawca wyjechał z Iraku do Turcji w poszukiwaniu zatrudnienia. Później przeniósł się do Chin, aby szukać pracy. 24 lipca 2015 r. wnioskodawca podróżował samolotem z Chin do Turcji. Podróż składała się z dwóch etapów: z Szanghaju do Moskwy i z Moskwy do Ankar. Władze tureckie odmówiły mu wjazdu z powodów, których wnioskodawca nie określił we wniosku. Wnioskodawca został odesłany do Moskwy 27 lipca 2015 r. Po przybyciu na lotnisko Szeremietiewo nie pozwolono mu przejść przez kontrolę paszportową. Od 27 lipca 2015 r. wnioskodawca przebywał w strefie tranzytowej lotniska Szeremietiewo. Wnioskodawca opisał warunki swojego pobytu w strefie tranzytowej w następujący sposób. Spał na materacu na podłodze w rejonie odlotów lotniska, który był stale oświetlony, tłoczny i hałaśliwy. Utrzymywał się z racji awaryjnych dostarczanych przez biuro UNHCR w Rosji. W strefie tranzytowej nie było pryszniców. 29 lipca 2015 r. wnioskodawca złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy w Rosji, argumentując, że w Iraku groziłoby mu prześladowanie ze strony bojowników należących do Islamskiego Państwa w Iraku i Lewancie (ISIS – znanego również jako Islamskie Państwo w Iraku i Syrii), ponieważ odmówił do nich dołączenia, a także ze strony irackich sił rządowych z powodu wyznawania przez niego islamu w odmianie sunnickiej. 19 września 2015 r. wnioskodawcę odwiedził moskiewski regionalny oddział Federalnej Służby Migracyjnej („Moskiewski Regionalny FMS”) i został przesłuchany w strefie tranzytowej. Moskiewski Regionalny FMS nie wydał wnioskodawcy certyfikatu potwierdzającego, że jego wniosek o nadanie statusu uchodźcy zasługuje na rozpatrzenie co do meritum („certyfikat badania”). 10 listopada 2015 r. Moskiewski Regionalny FMS oddalił wniosek wnioskodawcy o nadanie statusu uchodźcy. Wnioskodawca odwołał się do wyższego organu migracyjnego (Federalna Służba Migracyjna Rosji – „Rosyjski FMS”), prosząc o uchylenie decyzji z 10 listopada 2015 r., wydanie mu certyfikatu badania oraz umieszczenie go w centrum tymczasowego zatrzymania cudzoziemców. 29 grudnia 2015 r. Rosyjski FMS oddalił odwołanie wnioskodawcy z powodu, że nie otrzymał on żadnych bezpośrednich gróźb skierowanych przeciwko niemu osobiście oraz że „wnioskodawca [nie złożył] przekonujących dowodów na to, że może stać się ofiarą prześladowań ze strony bojowników ISIS lub władz irackich z powodów zawartych w definicji terminu „uchodźca”, w tym jego religii”. Kwestia pobytu wnioskodawcy na lotnisku Szeremietiewo nie została uwzględniona w decyzji. Decyzja z 29 grudnia 2015 r. została doręczona pełnomocnikowi wnioskodawcy 23 stycznia 2016 r. 1 lutego 2016 r. wnioskodawca złożył odwołanie od decyzji z 10 listopada i 29 grudnia 2015 r. do Basmańskiego Sądu Rejonowego w Moskwie. W szczególności argumentował, że władze migracyjne nie przestrzegały przepisów proceduralnych, nie przeprowadzając z niego szybkiego przesłuchania ani nie wydając mu certyfikatu badania, oraz że spędził ponad sześć miesięcy w strefie tranzytowej lotniska Szeremietiewo w warunkach sprzecznych z gwarancjami artykułu 3 Konwencji, bez dostępu do prysznica i innych udogodnień. 17 marca 2016 r., po przesiedleniu przez UNHCR, wnioskodawca wyjechał do Danii. 12 maja 2016 r. Basmański Sąd Rejonowy w Moskwie utrzymał w mocy decyzję Rosyjskiego FMS. W tym samym dniu pełnomocnik wnioskodawcy złożył krótkie pismo odwoławcze («краткая апелляционная жалоба»), oczekując na uzasadniony wyrok w formie pisemnej. Do 5 lipca 2016 r. (daty, w której wnioskodawcy złożyli swoje pisemne uwagi do Trybunału), taki uzasadniony wyrok nie został wydany. Wnioskodawca urodził się w 1988 roku. Posiada paszport wydany przez Autonomię Palestyńską. Od kwietnia 2013 r. do sierpnia 2015 r. wnioskodawca przebywał w Irkucku, w Rosji. Wydaje się, że początkowo posiadał ważną wizę wjazdową, ale po jej wygaśnięciu nie podjął kroków w celu uzyskania zezwolenia na pobyt w Rosji. W sierpniu 2015 r. wnioskodawca podróżował z Rosji na terytoria palestyńskie przez Egipt. Z nieznanych powodów 23 sierpnia 2015 r. wyleciał z Kairu z powrotem do Moskwy. Ponieważ wnioskodawca nie posiadał ważnej wizy do Rosji, Służba Graniczna odmówiła mu wjazdu do kraju. Od 23 sierpnia 2015 r. wnioskodawca przebywał w strefie tranzytowej lotniska Szeremietiewo. Wnioskodawca opisał warunki swojego pobytu w strefie tranzytowej w następujący sposób. Spał na materacu na podłodze w rejonie odlotów lotniska, który był stale oświetlony, tłoczny i hałaśliwy. Wnioskodawca utrzymywał się z racji awaryjnych dostarczanych przez biuro UNHCR w Rosji. W strefie tranzytowej nie było pryszniców. Trzy tygodnie po przybyciu na lotnisko Szeremietiewo wnioskodawca złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy. W toku postępowania wspomniał, że opuścił Palestynę z powodu trwających działań wojennych w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu, a także braku zatrudnienia i złej sytuacji gospodarczej. 1 grudnia 2015 r. Moskiewski Regionalny FMS oddalił wniosek wnioskodawcy o nadanie statusu uchodźcy jako bezzasadny. Pełnomocnik wnioskodawcy odwołał się do Rosyjskiego FMS, argumentując, że wnioskodawca nie ma żadnej możliwości powrotu do swojego domu w Strefie Gazy, że Moskiewski Regionalny FMS nie ocenił jego sytuacji osobistej i ryzyka, z jakim by się spotkał w przypadku powrotu do Palestyny, oraz że Moskiewski Regionalny FMS, wbrew ustawie o uchodźcach (FZ-4528-1 z 19 lutego 1993 r.), nie wydał mu certyfikatu badania. 31 grudnia 2015 r. Rosyjski FMS oddalił odwołanie z powodu, że wnioskodawca „nie zdołał dostarczyć dowodów potwierdzających, że istnieje wyższe ryzyko, że stanie się ofiarą konfliktu izraelsko-palestyńskiego niż w przypadku reszty populacji Autonomii Palestyńskiej”. Pełnomocnik wnioskodawcy został poinformowany o tej decyzji 15 stycznia 2016 r. 1 lutego 2016 r. wnioskodawca złożył odwołanie od decyzji władz migracyjnych do Basmańskiego Sądu Rejonowego w Moskwie. 13 lutego 2016 r. władze egipskie otworzyły przejście graniczne Rafah do Gazy. Wnioskodawca zgodził się na lot do Egiptu i opuścił strefę tranzytową lotniska Szeremietiewo. 12 maja 2016 r. Basmański Sąd Rejonowy w Moskwie utrzymał w mocy decyzję Rosyjskiego FMS. W tym samym dniu pełnomocnik wnioskodawcy złożył krótkie pismo odwoławcze, oczekując na otrzymanie uzasadnionego wyroku w formie pisemnej. Do 5 lipca 2016 r. taki uzasadniony wyrok nie został wydany. Wnioskodawca jest obywatelem Somalii urodzonym w 1981 roku. W 2005 roku wnioskodawca wyjechał z Somalii do Jemenu, gdzie otrzymał status uchodźcy. W 2015 roku zdecydował opuścić Jemen. Wnioskodawca podróżował samolotem do Hawany na Kubie; podróż składała się z trzech etapów: z Sany do Stambułu, ze Stambułu do Moskwy i z Moskwy do Hawany. 13 marca 2015 r. wnioskodawca wylądował w Moskwie po raz pierwszy; następnie kontynuował podróż do Hawany. 9 kwietnia 2015 r. wnioskodawca został deportowany z Kuby do Rosji. Służba Graniczna Rosji nie pozwoliła mu przejść przez kontrolę paszportową. Od 9 kwietnia 2015 r. wnioskodawca przebywa w strefie tranzytowej lotniska Szeremietiewo. Wnioskodawca opisał warunki swojego pobytu w strefie tranzytowej w następujący sposób. Spał na materacu na podłodze w rejonie odlotów lotniska, który był stale oświetlony, tłoczny i hałaśliwy. Utrzymywał się z racji awaryjnych dostarczanych przez biuro UNHCR w Rosji. W strefie tranzytowej nie było pryszniców. 10 kwietnia 2015 r. wnioskodawca złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy, argumentując, że uciekł z Somalii w 2005 roku, ponieważ otrzymał groźby od członków grupy terrorystycznej. 1 lipca 2015 r. Moskiewski Regionalny FMS przesłuchał wnioskodawcę. Jednak nie wydali mu certyfikatu badania. 1 października 2015 r. Moskiewski Regionalny FMS oddalił wniosek wnioskodawcy o nadanie statusu uchodźcy. 17 października 2015 r. brat wnioskodawcy został zabity w Mogadiszu w Somalii. 7 grudnia 2015 r. Rosyjski FMS oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji z 1 października 2015 r. 22 grudnia 2015 r. Moskiewski Regionalny FMS odmówił udzielenia wnioskodawcy tymczasowego azylu. 10 lutego 2016 r. Rosyjski FMS utrzymał tę decyzję w mocy. 19 maja 2016 r. Basmański Sąd Rejonowy w Moskwie oddalił odwołanie wniesione przez wnioskodawcę od decyzji Moskiewskiego Regionalnego FMS i Rosyjskiego FMS o oddaleniu jego wniosku o udzielenie tymczasowego azylu. Uzasadniając, w szczególności stwierdził, że wnioskodawca nie udowodnił, że terroryści, którzy grozili mu w 2005 roku, stanowili jakiekolwiek zagrożenie ponad dziesięć lat później oraz że, nawet jeśli takie groźby by trwały, „nie został pozbawiony możliwości skorzystania z ochrony ze strony swojego państwa narodowego [– to znaczy] zwrócenia się do organów ścigania Republiki Somalii [o ochronę]”. W tym samym dniu pełnomocnik wnioskodawcy odwołał się. 20 września 2016 r. Sąd Miejski w Moskwie oddalił odwołanie. 6 lutego 2017 r. oddalił w ostatniej instancji skargę wnioskodawcy na odmowy nadania mu statusu uchodźcy. Po otrzymaniu ostatecznych odmów swoich wniosków od rosyjskich władz wnioskodawca zdecydował, że nie ma żadnej szansy na uzyskanie azylu w Rosji. 9 marca 2017 r. wyjechał do Mogadiszu w Somalii. Wnioskodawca, Hasan Yasien, jest obywatelem Syrii urodzonym w 1975 roku w Aleppo. 4 lipca 2014 r. wnioskodawca przybył do Moskwy z Bejrutu w Libanie, posiadając wizę biznesową ważną do 25 sierpnia 2014 r. 10 września 2014 r. złożył wniosek o tymczasowy azyl do Moskiewskiego Miejskiego Oddziału Federalnej Służby Migracyjnej („Moskiewski Miejski FMS”), twierdząc, że uciekł z Syrii z powodu trwającej tam wojny domowej. Wniosek ten został odrzucony 8 grudnia 2014 r. Wydaje się, że wnioskodawca pozostał w Rosji pomimo tej odmowy. 18 sierpnia 2015 r. wnioskodawca wyleciał z Moskwy do Antalyi w Turcji. Rosyjska służba graniczna zajęła jego paszport i przekazała go załodze samolotu. Władze tureckie odmówiły wnioskodawcy wjazdu do kraju i odesłały go z powrotem do Moskwy 20 sierpnia 2015 r. Po przybyciu wnioskodawcy władze rosyjskie odesłały go z powrotem do Antalyi. Władze tureckie następnie zwróciły wnioskodawcę do Moskwy. 8 września 2015 r. wnioskodawca wyleciał do Bejrutu, ale władze libańskie odmówiły mu wjazdu do kraju i odesłały go z powrotem do Moskwy. Rosyjska służba graniczna nie pozwoliła mu przejść przez kontrolę paszportową. Od 9 września 2015 r. wnioskodawca przebywał w strefie tranzytowej lotniska Szeremietiewo. Opisał warunki swojego pobytu w strefie tranzytowej w następujący sposób. Wnioskodawca spał na materacu na podłodze w poczekalni lotniska, która była stale oświetlona, tłoczna i hałaśliwa. Otrzymywał podstawowe jedzenie, odzież i chusteczki higieniczne raz w tygodniu od biura UNHCR w Rosji. Ze względu na brak lodówki lub kuchni jego racje były niezwykle skromne. Przez cały okres pobytu w strefie tranzytowej wnioskodawca nie miał dostępu do prysznica. Wnioskodawca złożył wniosek do Moskiewskiego Regionalnego FMS o tymczasowy azyl. 21 grudnia 2015 r. Moskiewski Regionalny FMS oddalił wniosek. 4 lutego 2016 r. Rosyjski FMS oddalił odwołanie wnioskodawcy od odmowy z 21 grudnia 2015 r. udzielenia mu tymczasowego azylu. Stwierdzono w szczególności, że istniały regularne loty z Moskwy do Damaszku, skąd obywatele syryjscy mogli podróżować do innych części kraju, oraz że „wielu Syryjczyków pragnie opuścić kraj nie tylko z powodu obawy o swoje życie, ale w dużej mierze z powodu pogarszającej się sytuacji gospodarczej i humanitarnej”. 7 kwietnia 2016 r. wnioskodawca ponownie próbował złożyć wniosek o nadanie statusu uchodźcy za pośrednictwem służby granicznej. Nie otrzymał odpowiedzi. 11 kwietnia 2016 r. wnioskodawca złożył skargę do Zamoskworeckiego Sądu Rejonowego w Moskwie na odmowę Moskiewskiego Regionalnego FMS i Rosyjskiego FMS udzielenia mu tymczasowego azylu oraz na jego rzekome nielegalne zatrzymanie w strasznych warunkach w strefie tranzytowej lotniska Szeremietiewo. 11 maja 2016 r. wnioskodawca został przesiedlony przez UNHCR i wyjechał do Szwecji. 21 lipca 2016 r. pełnomocnik wnioskodawcy złożył dodatkowe dokumenty do Zamoskworeckiego Sądu Rejonowego w Moskwie na poparcie twierdzeń wnioskodawcy dotyczących ryzyka, z jakim by się spotkał w przypadku powrotu do Syrii. Wynik postępowania jest nieznany.


Pan Grigoryan i pani Sergeyeva urodzili się odpowiednio w 1981 i 1975 roku oraz mieszkają w Kijowie. Ten pierwszy jest Ormianinem i w momencie zdarzenia posiadał status uchodźcy na Ukrainie od 1997 roku. Wydaje się, że w danym czasie byli partnerami życiowymi niebędącymi w związku małżeńskim. Po godzinie 23:00 6 kwietnia 2010 r. skarżący oraz dwaj ich znajomi, pan Y. K. i pani Y. Yu., podróżowali taksówką prowadzoną przez N. K. Wracali z pikniku, w trakcie którego spożywano alkohol. Według taksówkarza poziom nietrzeźwości skarżących był „powyżej średniej”. Według skarżących policja zatrzymała samochód i poprosiła pana Grigoryana o wyjście. Według ich znajomych i taksówkarza radiowóz zatrzymał się obok taksówki na światłach drogowych na ulicy Kurbasa w Kijowie, a pan Grigoryan otworzył okno po stronie pasażera, wychylił się, machał rękami i zaczął albo śpiewać, albo coś powiedział do funkcjonariuszy w radiowozie. Znajomi nie mogli usłyszeć, co powiedział, ponieważ w taksówce grała głośna muzyka. Według policji pan Grigoryan, wychylając się przez okno samochodu, robił gesty obsceniczne i przeklinał w ich stronę. Policja poprosiła go o wyjście z samochodu i okazanie dokumentu tożsamości, co ostatecznie uczynił. Według taksówkarza pan Grigoryan początkowo odmówił wyjścia z samochodu, a funkcjonariusze próbowali wyciągnąć go siłą, ale w swoich wyjaśnieniach przed Trybunałem nie twierdził, że wówczas użyto nadmiernej siły. W rzeczywistości w jego wyjaśnieniach sugeruje się, że współpracował w pełni, sam wysiadł z samochodu i podał się do wiadomości. Pani Sergeyeva również wysiadła z samochodu i dołączyła do dyskusji, po czym skarżący, nie stawiając żadnego oporu, weszli do radiowozu i zostali przewiezieni na komisariat.

Po przybyciu na komisariat funkcjonariusze patrolowi przekazali skarżących majorowi A., dyżurnemu komisariatu. Według rządu natychmiast po przybyciu skarżących na komisariat major A. sporządził protokoły aresztowania i wykroczenia administracyjnego dotyczące obu skarżących. W protokołach stwierdza, że zostały one sporządzone o 23:50 6 kwietnia 2010 r. Zgodnie z protokołami skarżący zostali aresztowani i oskarżeni o „drobne chuligaństwo” („дрібне хуліганство”), a mianowicie przeklinanie na ulicy w stanie nietrzeźwości i odmowę zaprzestania tego zachowania mimo ostrzeżeń funkcjonariuszy policji, czym naruszono porządek publiczny. W nadrukowanej części formularzy protokołów jako powód ich aresztowania podano konieczność przerwania popełniania wykroczenia i sporządzenia protokołu (patrz odpowiednie przepisy Kodeksu o wykroczeniach administracyjnych w punkcie 34 (i) i (iii) poniżej). Według skarżących protokoły wręczono im do podpisania dopiero następnego ranka, tuż przed ich zwolnieniem. Z późniejszych ustaleń władz (patrz punkt 32 poniżej) wynika, że podczas sporządzania protokołów administracyjnych pan Grigoryan nadal krzyczał, przeklinał i próbował uderzyć funkcjonariuszy. Aby to powstrzymać, skrępowano mu ręce z tyłu i związano go. Raport policji dotyczący procedury „związania” stwierdza, że pozostawał związany przez dziesięć minut, od 23:50 do 00:05. Według niego około 00:30 7 kwietnia 2010 r. do jego celi weszło trzech funkcjonariuszy. Krzyczeli obelżywe słowa odnoszące się do jego ormiańskiego pochodzenia etnicznego („banobak”, „czarnogłowy”, „churka”), rzucili go na ziemię i związali mu ręce z prawą nogą z tyłu pleców. Kopali go również i dusili. Według skarżącego został pozostawiony leżący związany na podłodze do około 4:30 rano. W trakcie późniejszego śledztwa major A. wyjaśnił, że pan Grigoryan został początkowo zwolniony po pozostaniu związanym przez dziesięć minut, ale około 1:00 znowu zaczął uderzać drzwi swojej celi rękami, nogami i tułowiem. Policja wtedy przełamała jego opór i związała go na kolejne trzydzieści minut.

Według pani Sergeyeva słyszała, jak pan Grigoryan jest bity, ze swojej celi, co spowodowało u niej niepokój. Zerwała szklany klosz z sufitu, uszkadzając okablowanie, i rzuciła nim o zamknięte drzwi celi, rozbijając go. Wtedy kilku funkcjonariuszy weszło do celi, związało ją i pozostawiło związaną na pół godziny, zgodnie z oficjalnym raportem dotyczącym procedury „związania”. Twierdziła, że podczas wiązania funkcjonariusze również ją uderzyli, spluli na nią, nazwali „ormiańską dziwką” i grozili jej gwałtem. Raporty dotyczące związania obu skarżących zostały sporządzone przez majora A. na gotowych formularzach. Gotowe formularze stwierdzają, że procedura związania została użyta w celu powstrzymania nieposłuszeństwa („буйство”) i zapobieżenia samookaleczeniu przez osobę w stanie nietrzeźwości. Według taksówkarza towarzyszył on skarżącym na komisariat i czekał na nich do około 2:00 w nocy. W pewnym momencie, najwyraźniej czekając na zewnątrz budynku, słyszał głosy skarżących w środku, krzyczące i proszące kogoś, by ich nie bił.

O 4:30 rano 7 kwietnia 2010 r. skarżący zostali przeniesieni do centralnego komisariatu rejonu Swiatoszyńskiego (dalej „rejon”), przybywając tam o 5:20 rano. Tam starszy funkcjonariusz policji rejonowej rozstrzygnął ich sprawę, nakładając na każdego z nich grzywny równoważne około 4,70 EUR. Grzywny zostały opłacone tego samego dnia. Między godziną 10:00 a 11:00 skarżący podpisali wspomniane protokoły o wykroczeniu administracyjnym (patrz punkt 10 powyżej), nie wnosząc żadnych zastrzeżeń, i zostali zwolnieni. Akt zwolnienia dotyczący pana Grigoryana zawiera odręczną notatkę z napisem „Nie będę tego już robił” („больше не буду”). Według skarżących podpisali bez zastrzeżeń, ponieważ policja groziła, że jeśli nie będą współpracować, grzywna zostanie zastąpiona piętnastodniowym aresztem administracyjnym (patrz punkt 33 poniżej). Później tego samego dnia biegły lekarz sądowy N. zbadal skarżących na ich prośbę i sporządził raport stwierdzający, że mieli liczne siniaki na twarzach i ciałach, które mogły zostać zadane 7 kwietnia 2010 r. W szczególności pan Grigoryan miał krwiaki w następujących miejscach: czoło, lewy łuk brwiowy, prawe ramię, szczęka, prawa strona szyi, obojczyk, lewy podbrzusze, żołądek, prawy łokieć, okolica prawego łopatki, dołki podkolanowe i kostki. Biegły zaobserwował również obrzęk i sine zabarwienie na jego prawej ręce oraz dwa równoległe otarcia od lewej do prawej na czole i podbródku. Podczas przesłuchania przez prokuraturę w toku późniejszych wstępnych ustaleń biegły wyraził opinię, że powyższe obrażenia odniesione przez pana Grigoryana były wynikiem co najmniej dwudziestu uderzeń tępymi przedmiotami. Biegły uważał, że nie mogły one zostać spowodowane upadkiem, a obrażenia na kończynach górnych pani Sergeyeva można wyjaśnić tym, że była związana.

8 kwietnia 2010 r. pani Sergeyeva złożyła skargę do prokuratury na to, co określiła jako bezprawne aresztowanie i pobicie przez policję. Przedstawiła relację z wydarzeń zasadniczo zgodną z relacją skarżących przedstawioną w punktach 7–17 powyżej. Wydaje się jednak, że nie wskazała żadnych oznac uprzedzeń etnicznych ze strony policji. 12 kwietnia 2010 r. pan Grigoryan złożył podobną skargę. Stwierdził w szczególności, że po przybyciu na komisariat został natychmiast umieszczony w celi. Pani Sergeyeva krzyczała i żądała wyjaśnienia, dlaczego są zatrzymani. On zaczął uderzać w drzwi celi, również pragnąc otrzymać wyjaśnienie. Funkcjonariusze policji weszli, związali go i kontynuowali bicie go przez około trzydzieści minut, wypowiadając obelgi odnoszące się do jego pochodzenia etnicznego (patrz punkt 11 powyżej). Od 13 do 15 kwietnia 2010 r. prokurator rejonowy przesłuchiwał skarżących, aresztujących funkcjonariuszy, majora A. i dwóch innych funkcjonariuszy zaangażowanych w wydarzenia na komisariacie. 16 kwietnia 2010 r. prokurator rejonowy zdecydował o nie wszczynaniu postępowania karnego przeciwko majorowi A. i dwóm innym funkcjonariuszom zaangażowanym w wydarzenia na komisariacie ze względu na brak znamion czynu zabronionego w ich działaniach. Prokuratura oparła się zasadniczo na zeznaniach funkcjonariuszy policji, zgodnie z którymi skarżący zostali związani w celu powstrzymania ich nieporządkownego zachowania na komisariacie i chociaż skarżący stawiali opór, zastosowano tylko siłę niezbędną do ich opanowania i związania.

21 kwietnia 2010 r. prokuratura w Kijowie uchyliła decyzję o niewszczynaniu postępowania z powodu, że nie przeprowadzono wszystkich możliwych ustaleń. W szczególności wskazała, że należy przesłuchać innych zatrzymanych, którzy mogli być na komisariacie w tamtym czasie, oraz zapytać skarżących, czy podpisali protokoły o wykroczeniu administracyjnym, oraz o ewentualne uwagi, które do nich wnieśli. 30 kwietnia 2010 r. prokuratura rejonowa ponownie odmówiła wszczęcia postępowania, dodając, że skarżący zostali przesłuchani i potwierdzili, że tej nocy pili alkohol i podpisali protokoły o wykroczeniu administracyjnym. Tamtej nocy na komisariacie nie było innych zatrzymanych. 26 maja 2010 r. skarżący złożyli skargę do Prokuratury Generalnej, że śledztwo nie postępuje. Twierdzili, że byli ofiarami przestępstw objętych przepisami art. 161 (dyskryminacja), 365 (przekroczenie władzy lub uprawnień) i 371 (świadome bezprawne aresztowanie lub zatrzymanie) Kodeksu Karnego.

25 sierpnia 2010 r. prokuratura w Kijowie uchyliła decyzję z 30 kwietnia 2010 r. z powodu, że nie przesłuchano aresztujących funkcjonariuszy w sprawie podstaw aresztowania, ustalenia nie zbadały zarzutu, że uprzedzenia etniczne motywowały złe traktowanie, a ponadto nie przesłuchano żadnego specjalisty medycznego w celu wyjaśnienia możliwego pochodzenia odnotowanych obrażeń. 9 września 2010 r. prokurator rejonowy ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego. Ustalił, że podstawą aresztowania było to, że pan Grigoryan zrobił gesty obsceniczne w stronę funkcjonariuszy policji, a druga skarżąca przeklinała w ich stronę. Powołując się na wyniki dodatkowych przesłuchań aresztujących funkcjonariuszy, prokurator uznał, że zarzuty dyskryminacji rasowej lub obelg były bezzasadne. Prokuratura powtórzyła również zeznania znajomych skarżących, którzy byli z nimi w taksówce w momencie aresztowania i którzy złożyli zeznania w toku wewnętrznego dochodzenia policji (patrz punkty 7 powyżej i 32 poniżej). Prokurator dodał, że chociaż udało mu się przesłuchać pana Grigoryana, pani Sergeyeva nie mogła zostać przesłuchana, ponieważ najwyraźniej cierpiała na ostry epizod swojej przewlekłej schizofrenii. Na koniec prokuratura przytoczyła wyniki rozmowy z biegłym medycznym dotyczącej pochodzenia obrażeń skarżących (patrz punkt 19 powyżej). 20 grudnia 2010 r. prokuratura w Kijowie uchyliła decyzję z 9 września 2010 r. 30 grudnia 2010 r., 8 kwietnia i 30 września 2011 r. prokuratura rejonowa ponownie odmówiła wszczęcia postępowania karnego, podając zasadniczo te same powody. 17 marca, 18 sierpnia i 12 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy w Kijowie w dzielnicy Swiatoszyńskim uznał te decyzje za przedwczesne. 30 lipca 2012 r. prokurator rejonowy ponownie odmówił wszczęcia postępowania.

23 kwietnia 2010 r. pani Sergeyeva poprosiła szefa policji w Kijowie o zbadanie legalności działań funkcjonariuszy policji. Jej skarga nie zawierała odniesienia do domniemanych uprzedzeń etnicznych ze strony policji. 25 maja 2010 r. inspektorat personalny wydziału policji miasta sporządził raport w sprawie wewnętrznego dochodzenia – po którym zostało ono umorzone – stwierdzając, że istniały sprzeczności między relacjami skarżących a funkcjonariuszy. Przekazał materiał dowodowy zebrany w związku z dochodzeniem do prokuratury w celu uwzględnienia go w kontekście wstępnych ustaleń. Wydaje się, że ten raport zawiera jedyną spójną oficjalną relację z wydarzeń nocy z 6 na 7 kwietnia 2010 r.


Skarżący, urodzony w 1989 r., był osadzony w więzieniu w Tekirdağ w chwili wniesienia skargi. 9 lipca 2010 r. skarżący został zatrzymany przez policję w związku z podejrzeniem członkostwa w organizacji terrorystycznej. 13 lipca 2010 r. sędzia śledczy przy Sądzie Okręgowym w Stambule, po przesłuchaniu skarżącego, zarządził jego tymczasowe aresztowanie, biorąc pod uwagę charakter czynu, stan dowodów oraz silne podejrzenie popełnienia przez podejrzanego zarzucanego mu czynu. 7 września 2010 r. prokurator w Stambule wniósł akt oskarżenia do Sądu Okręgowego w Stambule, oskarżając skarżącego o członkostwo w nielegalnej organizacji terrorystycznej. Proces rozpoczął się przed IX Wydziałem Sądu Okręgowego w Stambule, a pierwsza rozprawa odbyła się 15 lutego 2011 r. Na rozprawach odbywających się odpowiednio 21 lutego 2012 r. i 3 maja 2012 r. skarżący stawił się przed sądem, a sędziowie zarządzili przedłużenie jego aresztu. Skarżący wniósł zastrzeżenia do tych decyzji. 7 marca 2012 r. i 8 czerwca 2012 r. X Wydział Sądu Okręgowego w Stambule oddalił zastrzeżenia skarżącego bez przeprowadzenia rozprawy, opierając się na opinii prokuratora, która nie została przekazana skarżącemu ani jego przedstawicielowi. Podczas jedenastej rozprawy, która odbyła się 30 lipca 2013 r., IX Wydział Sądu Okręgowego w Stambule zarządził dalsze tymczasowe aresztowanie skarżącego.


Skarżący, migranci z Bangladeszu przebywający w Grecji bez zezwolenia na pracę, zostali zatrudnieni w różnych terminach między październikiem 2012 r. a lutym 2013 r. w Atenach i innych miejscach, aby pracować na największej plantacji truskawek w regionie, w Manoladzie, wiosce liczącej dwa tysiące mieszkańców w jednostce regionalnej Elida, w zachodniej części półwyspu Peloponez. W tym obszarze znajduje się szereg jednostek produkcyjnych, o różnych rozmiarach, specjalizujących się w intensywnej uprawie truskawek. Eksport stanowi 70% produkcji lokalnej, która pokrywa 90% rynku greckiego. Większość pracowników stanowią nieregalni migranci z Pakistanu i Bangladeszu. Niektórzy są zatrudnieni na farmach na stałe, a inni tylko sezonowo. Omawiana jednostka produkcyjna była prowadzona przez T.A. i N.V., pracodawców skarżących.

Skarżący byli wśród łącznie 150 pracowników podzielonych na trzy zespoły, z których każdy był kierowany przez obywatela Bangladeszu, który raportował do T.A. Pracownikom obiecano wynagrodzenie w wysokości 22 euro (EUR) za siedem godzin pracy i trzy euro za każdą godzinę nadliczbową, z potrąceniem trzech euro dziennie na żywność. Pracowali w szklarniach codziennie od 7:00 do 19:00, zbierając truskawki pod nadzorem uzbrojonych strażników zatrudnionych przez T.A. Mieszkali w prowizorycznych barakach zbudowanych z tektury, nylonu i bambusa, bez toalet i bieżącej wody. Według nich pracodawcy ostrzegali ich, że otrzymają wynagrodzenie tylko wtedy, jeśli będą nadal dla nich pracować. Trzykrotnie – pod koniec lutego 2013 r., w połowie marca 2013 r. i 15 kwietnia 2013 r. – pracownicy strajkowali domagając się zapłaty zaległych wynagrodzeń, ale bezskutecznie.

17 kwietnia 2013 r. pracodawcy zatrudnili innych migrantów z Bangladeszu do pracy na polach. Obawiając się, że nie otrzymają zapłaty, od stu do stu pięćdziesięciu pracowników z sezonu 2012–2013 pracujących na polach zaczęło podchodzić w stronę dwóch pracodawców, którzy byli na miejscu, aby zażądać swoich wynagrodzeń. Wtedy jeden z uzbrojonych strażników otworzył ogień do pracowników, poważnie raniąc trzydziestu z nich, w tym dwudziestu jeden skarżących (wymienionych pod numerami 4, 6, 7, 8, 9, 14, 15, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 33, 38, 39 i 42). Ranni zostali przewiezieni do szpitala i następnie przesłuchani przez policję. 18 i 19 kwietnia 2013 r. policja aresztowała N.V. i T.A. wraz ze strażnikiem, który wystrzelał, oraz innym uzbrojonym nadzorcą. Podczas wstępnego dochodzenia prowadzonego przez lokalną policję jako tłumacze wykorzystywano licznych innych Banglijczyków, w tym niektórych, którzy pracowali z podejrzanymi. 19 kwietnia 2013 r. prokurator publiczny w Amaliadzie postawił czterem podejrzanym zarzuty usiłowania zabójstwa i innych przestępstw, a także – w odpowiedzi na wniosek prokuratora Sądu Najwyższego – handlu ludźmi na podstawie art. 323A Kodeksu Karnego. Zarzut usiłowania zabójstwa został później przekwalifikowany na ciężki uszczerbek na zdrowiu. 22 kwietnia 2013 r. prokurator publiczny w Amaliadzie uznał, że trzydziestu pięciu pracowników – w tym czterech liderów zespołów –, którzy wszyscy zostali ranni podczas incydentu, było ofiarami handlu ludźmi, co uczyniło ich legalnymi rezydentami na mocy art. 12 ustawy nr 3064/2002 (o zwalczaniu handlu ludźmi, przestępstw przeciwko wolności seksualnej, pornografii dziecięcej i szerzej rozumianej eksploatacji seksualnej).

8 maja 2013 r. stu dwudziestu innych pracowników, w tym dwudziestu jeden skarżących, którzy nie zostali ranni (wymienionych pod numerami 1, 2, 3, 5, 10, 11, 12, 13, 16, 17, 18, 27, 30, 31, 32, 34, 35, 36, 37, 40 i 41), złożyło wniosek do prokuratora publicznego w Amaliadzie o postawienie zarzutów handlu ludźmi, usiłowania zabójstwa i napaści również w ich imieniu przeciwko czterem oskarżonym. Oświadczyli, że byli zatrudnieni na farmie prowadzonej przez T.A. i N.V. w warunkach handlu ludźmi i przymusowej pracy oraz że byli częścią grupy, na którą otwarto ogień. Powołując się na Protokół dodatkowy do Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, znany jako „Protokół z Palermo”, z grudnia 2000 r. („w celu zapobiegania i zwalczania handlu ludźmi oraz karania za ten czyn”), poprosili prokuratora o postawienie zarzutów na podstawie art. 323A Kodeksu Karnego przeciwko ich pracodawcom, oskarżając ich o eksploatację w kontekście pracy. Ponadto twierdzili, że 17 kwietnia 2013 r. również byli obecni na miejscu zdarzenia i tam udali się, aby zażądać niezapłaconych wynagrodzeń, w wyniku czego byli również ofiarami przestępstw popełnionych przeciwko innym trzydziestu pięciu skarżącym. Policja przesłuchała każdego z wyżej wymienionych dwudziestu jeden skarżących, którzy podpisali protokół zawierający ich zeznania, które zostały złożone pod przysięgą i dołączone do ich zdjęć, a następnie przesłali zeznania do prokuratora. W decyzji nr 26/2014 z 4 sierpnia 2014 r. prokurator publiczny w Amaliadzie odrzucił wniosek stu dwudziestu pracowników. Podkreślił, że ci pracownicy byli poszukiwani w celu złożenia zeznań podczas wstępnego dochodzenia i że tylko stu dwudziestu z nich zostało zlokalizowanych i przesłuchanych (w tym dwudziestu jeden skarżących wspomnianych w paragrafie 12 powyżej). Zauważył, że z ich zeznań i innych materiałów w aktach wynikało, że ich zarzuty nie odpowiadają rzeczywistości. Wyjaśnił, że jeśli naprawdę byli ofiarami zarzucanych przestępstw, udaliby się na policję natychmiast 17 kwietnia 2013 r., tak jak zrobiło to trzydziestu pięciu innych pracowników, i nie czekaliby do 8 maja 2013 r. W jego opinii twierdzenie, że skarżący bali się i opuścili swoje baraki, nie było wiarygodne, ponieważ byli blisko miejsca zdarzenia i gdy przybyła policja, mogliby wrócić, aby zgłosić swoje skargi. Ponadto zauważył, że tylko czterech ze stu dwudziestu przesłuchanych skarżących oświadczyło, że zostali ranni i że, w przeciwieństwie do wyżej wymienionych trzydziestu pięciu pracowników, żaden z tych czterech pracowników nie udał się do szpitala. Na koniec zaobserwował, że wszyscy skarżący oświadczyli, że złożyli zeznania policji po dowiedzeniu się, że otrzymają zezwolenia na pobyt jako ofiary handlu ludźmi. 28 stycznia 2015 r. prokurator publiczny przy Sądzie Apelacyjnym w Patras oddalił odwołania stu dwudziestu pracowników od decyzji nr 26/2014 z powodu, że materiały w aktach sprawy nie potwierdzają ich zarzutów i że starali się przedstawiać jako ofiary handlu ludźmi w celu uzyskania zezwoleń na pobyt (decyzja nr 3/2015).

Oskarżeni zostali skierowani do procesu przed Sądem Przysięgłych w Patras. Tylko N.V. został oskarżony o popełnienie przestępstwa handlu ludźmi. Trzej inni oskarżeni, a mianowicie T.A. i dwaj uzbrojeni nadzorcy, zostali oskarżeni o pomocnictwo w tym przestępstwie. Rozprawy rozpoczęły się 6 czerwca 2014 r. i zakończyły się 30 lipca 2014 r. Wyżej wymienieni trzydziestu pięciu pracowników dołączyło do postępowania jako oskarżyciele posiłkowi i było reprezentowanych przez swoich prawników V. Kerasiotisa i M. Karabeïdisa, których honoraria zapłaciła Grecka Rada ds. Uchodźców i Liga Praw Człowieka. W swoich ustnych wystąpieniach prokurator publiczny wskazał, że skarżący, którzy zostali ranni w incydencie, mieszkali i pracowali w Grecji bez jakiegokolwiek zezwolenia, na łaskę sieci eksploatujących istoty ludzkie i w warunkach, które pozwalały na uznanie ich za ofiary handlu ludźmi. W jego opinii zarówno element materialny, jak i psychiczny tego przestępstwa zostały spełnione w niniejszej sprawie. Prokurator publiczny podkreślił dalej, że eksploatacja w kontekście pracy była częścią pojęcia eksploatacji przewidzianego w instrumentach prawa europejskiego i innych międzynarodowych jako środek popełnienia przestępstwa handlu ludźmi. Wskazał, że art. 4 Konwencji i art. 22 greckiej konstytucji zabraniają pracy przymusowej lub obowiązkowej. Wyjaśnił, że pojęcie eksploatacji poprzez pracę obejmuje wszystkie czyny stanowiące naruszenie prawa pracy, takie jak przepisy dotyczące godzin pracy, warunków pracy i ubezpieczenia pracowników. W jego opinii ta forma eksploatacji występowała również poprzez wykonywanie pracy na rzecz samego sprawcy. Odwołując się do faktów sprawy, prokurator publiczny wyjaśnił, że pracodawca, N.V., nie płacił pracownikom przez sześć miesięcy, że zapłacił im tylko bardzo małą kwotę na żywność, potrąconą z ich wynagrodzeń, i obiecał zapłacić resztę później. Obserwował następujące rzeczy: że oskarżeni byli bezwzględni i narzucali się, wysyłając groźby i nosząc broń; pracownicy pracowali w ekstremalnych warunkach fizycznych, musieli pracować długie godziny i byli stale upokarzani; 17 kwietnia 2013 r. N.V. poinformował pracowników, że nie zapłaci im i zabije ich, z pomocą swoich współoskarżonych, jeśli nie będą nadal dla niego pracować; ponieważ pracownicy nie ulegli groźbom, powiedział im, by odeszli, i oświadczył, że zatrudni inny zespół na ich miejsce i spali ich baraki, jeśli odmówią wyjścia. Na koniec zauważył, że podczas rekrutacji N.V. obiecał skarżącym prowizoryczne schronienia i dzienne wynagrodzenie w wysokości 22 EUR – co w jego opinii było jedynym rozwiązaniem dla ofiar, aby mieć pewność środków do życia – i że N.V. w ten sposób, w tamtym momencie, uzyskał ich zgodę, aby móc ich następnie eksploatować. Prokurator publiczny twierdził, że incydent z 17 kwietnia 2013 r. był ilustracją sytuacji nadmiernej eksploatacji i barbarzyńskiego traktowania, któremu wielcy właściciele ziemscy w regionie poddawali migrantów. Był zdania, że incydent ten był barbarzyńską i uzbrojoną agresją greckich pracodawców przeciwko migrantom, przywodzącą na myśl obrazy „południowego handlu niewolnikami”, który nie ma miejsca w Grecji.

Na rozprawie jeden ze świadków, oficer z komisariatu policji w Amaliadzie, zeznał, że jeden lub dwa dni przed incydentem z 17 kwietnia 2013 r. niektórzy pracownicy udali się na komisariat policji, aby skarżyć się, że ich pracodawcy odmówili im wypłaty wynagrodzeń i że jeden z jego kolegów prowadził następnie rozmowę telefoniczną z N.V. w tej sprawie. W wyroku z 30 lipca 2014 r. Sąd Przysięgłych uniewinnił czterech oskarżonych od zarzutu handlu ludźmi, uznając, że element materialny przestępstwa nie został spełniony w niniejszej sprawie. Skazał jednego z uzbrojonych strażników i T.A. za ciężki uszczerbek na zdrowiu i nielegalne użycie broni palnej, skazując ich na kary pozbawienia wolności odpowiednio na czternaście lat i siedem miesięcy oraz osiem lat i siedem miesięcy. Jeśli chodzi o nadzorcę odpowiedzialnego za strzały, uznał, że nie zamierzał zabić tych, którzy zostali zaatakowani w incydencie, i że próbował ich zmusić do odejścia, aby nowo zatrudnieni pracownicy nie zostali przez nich zaczepieni. Co do N.V., uniewinnił go z powodu, że nie ustalono, że był jednym z pracodawców pracowników (a tym samym, że był zobowiązany do zapłaty im wynagrodzeń) lub że był zaangażowany jako podżegacz do uzbrojonego ataku na nich. Sąd Przysięgłych zamienił ich wyroki pozbawienia wolności na grzywnę w wysokości 5 euro za każdy dzień aresztu. Nakazał również dwóm skazanym mężczyznom zapłacenie sumy 1500 EUR trzydziestu pięciu pracownikom uznanych za ofiary (około 43 EUR na osobę). Sąd Przysięgłych zauważył, że warunki zatrudnienia pracowników przewidywały, że otrzymają: 22 EUR za siedem godzin pracy i 3 EUR za każdą dodatkową godzinę; żywność, której koszt zostałby potrącony z ich wynagrodzeń; oraz materiały do budowy zelektryfikowanych baraków obok ich plantacji, na koszt pracodawców, aby zaspokoić ich podstawowe potrzeby mieszkaniowe – pozwalając im jednocześnie na opcję zamieszkania w innym miejscu w regionie. Zauważył, że te warunki zostały doprowadzone do wiadomości pracowników przez ich rodaków, którzy byli liderami zespołów. Sąd Przysięgłych zauważył tym samym, że pracownicy zostali poinformowani o warunkach zatrudnienia i zaakceptowali je po uznaniu ich za zadowalające. Jeśli chodzi o wysokość wynagrodzeń, stwierdził, że była to zwykła kwota płacona przez innych producentów w regionie i pracownicy nie byli zmuszeni do jej przyjęcia. W opinii sądu informacje przekazane pracownikom przez ich liderów zespołów i rodaków pracujących dla innych pracodawców o wiarygodnej wypłacie wynagrodzeń stanowiły główny czynnik w wyborze T.A. jako pracodawcy. Sąd Przysięgłych zauważył dalej, że do końca lutego 2013 r. pracownicy nie składali żadnych skarg na swojego pracodawcę, czy to dotyczących jego postępowania, czy wypłaty wynagrodzeń, i zaczęli skarżyć się dopiero pod koniec lutego lub na początku marca 2013 r. o opóźnienie w płatności. Ponadto Sąd Przysięgłych odrzucił zarzuty pracowników, że nie otrzymali żadnych wynagrodzeń i byli poddani groźbom i zastraszaniu ze strony oskarżonych przez cały czas trwania pracy, z następujących powodów: zarzuty te zostały wyrażone po raz pierwszy na rozprawie, a nie na etapie wstępnych dochodzeń lub śledztwa; pewne czyny zastraszające doprowadziły skarżących do opuszczenia miejsca pracy; i opis tych czynów był szczególnie niedokładny i niejasny. Sąd Przysięgłych zauważył również, że wynikało to z zeznań pracowników, że w czasie wolnym mogli swobodnie poruszać się po regionie, robić zakupy w sklepach działających w porozumieniu z oskarżonymi, grać w krykieta i uczestniczyć w stowarzyszeniu założonym przez ich rodaków. Dodał, że nie wykazano, aby T.A. pod fałszywymi pretekstami i za pomocą obietnic zmuszał pracowników do zgody na pracę dla niego, wykorzystując ich sytuację wrażliwości, zwłaszcza że stwierdził, że nie znajdowali się w takiej sytuacji. Sąd Przysięgłych był zdania, że wykazano również, że relacje między pracownikami a ich pracodawcami były regulowane przez wiążący stosunek pracy i jego warunki nie miały na celu pułapki pracowników ani doprowadzenia do ich dominacji przez pracodawców. W tym punkcie wyjaśnił, że warunki te nie doprowadziły skarżących do życia w stanie wykluczenia ze świata zewnętrznego, bez żadnej możliwości dla nich porzucenia tej relacji i szukania innej pracy. Zauważył dalej, że pracownicy byli w stanie negocjować warunki zatrudnienia w momencie rekrutacji i że ich nielegalny pobyt w Grecji nie został wykorzystany przez pracodawców jako środek przymusu do zmuszenia ich do kontynuowania pracy. Sąd Przysięgłych wskazał, aby pojęcie wrażliwości zostało ukształtowane, ofiara musiała znajdować się w stanie ubóstwa takim, że jej odmowa poddania się sprawcy wydawałaby się absurdalna; innymi słowy ofiara musiała znajdować się w stanie absolutnej słabości uniemożliwiającej jej ochronę. Dodał, że ofiara byłaby eksploatowana w wyniku swojej wrażliwości, jeśli bezwarunkowo poddałaby się sprawcy i byłaby odcięta od świata zewnętrznego, co w opinii sądu nie miało miejsca w tym przypadku, ponieważ: (a) relacje między pracownikami a ich pracodawcami były regulowane przez wiążący stosunek pracy oraz (b) jego warunki nie miały na celu pułapki pracowników ani doprowadzenia do ich dominacji przez pracodawców, tak aby pracownicy mogli być odcięci od świata zewnętrznego i uznać za niemożliwe wycofanie się ze stosunku pracy i znalezienie innej pracy. Sąd Przysięgłych zauważył dalej, że większość pracowników oświadczyła, że kontynuowałaby pracę dla swoich pracodawców, gdyby otrzymała zapłatę wynagrodzeń. Na koniec, jeśli chodzi o zarzut pracowników, że otrzymali groźby śmierci od oskarżonych – zarzut, którego nie przyjął – Sąd Przysięgłych był zdania, że gdyby to oświadczenie było prawdziwe, pracownicy bez wahania opuściliby miejsce pracy. Fakt obawy o życie przeważyłby nad każdą inną kwestią (taką jak: ich żądania niezapłaconych wynagrodzeń; ich potrzeba zarabiania na życie, która rzekomo nie mogła zostać zaspokojona w obliczu obiektywnej niemożności znalezienia innej pracy; i wszystkie inne argumenty, które pracownicy przedstawili w celu uzasadnienia faktu, że kontynuowali pracę).

30 lipca 2014 r. skazani oskarżeni odwołali się od wyroku Sądu Przysięgłych. Odwołanie, które wciąż oczekuje na rozpatrzenie przed tym samym sądem, ma skutek wstrzymujący. 21 października 2014 r. prawnicy pracowników złożyli wniosek do prokuratora publicznego Sądu Najwyższego z prośbą o odwołanie się od wyroku Sądu Przysięgłych. W swoim wniosku złożyli, że Sąd Przysięgłych nie wystarczająco zbadał zarzut handlu ludźmi. Byli zdania, aby ustalić, czy ten sąd prawidłowo zastosował art. 323A Kodeksu Karnego, konieczne było zbadanie, czy oskarżeni wykorzystali jakąkolwiek wrażliwość obywateli innych państw w celu ich eksploatacji. 27 października 2014 r. prokurator odmówił wniesienia odwołania. Uzasadnił swoją decyzję, wskazując jedynie, że ustawowe warunki odwołania w punktach prawa nie zostały spełnione. W wyniku tej decyzji część wyroku z 30 lipca 2014 r. dotycząca handlu ludźmi stała się „nieodwołalna” (αμετάκλητη).