Pierwsza skarżąca, pani Lia Shioshvili, urodziła się w 1977 roku i mieszka w Gurjaani (Gruzja). Jest matką drugiej, trzeciej, czwartej i piątej skarżącej, wszystkich obywatelek gruzińskich, urodzonych odpowiednio w 1995, 1997, 2000 i 2004 roku. W okresie od końca września 2006 r. do końca stycznia 2007 r. przeprowadzano kontrole tożsamości obywateli gruzińskich przebywających w Rosji na ulicach, rynkach i w innych miejscach pracy, a także w ich domach. Wielu z nich zostało następnie aresztowanych i doprowadzonych na komisariaty policji. Po okresie zatrzymania na komisariatach byli grupowani i przewożeni autobusem do sądu, który w trybie uproszczonym nakładał na nich kary administracyjne i wydawał decyzje nakazujące ich administracyjne wydalenie z terytorium Rosji. Następnie niektórzy zostali przewiezieni do ośrodków detencyjnych dla cudzoziemców, gdzie byli przetrzymywani przez różny okres czasu, a następnie przewożeni autobusem do różnych lotnisk w Moskwie i wydaleni do Gruzji samolotem. Część obywateli gruzińskich, wobec których wydano decyzje o wydaleniu, opuściła terytorium Federacji Rosyjskiej własnym sumptem (dalsze szczegóły dotyczące tła sprawy patrz: Georgia v. Russia (I), przywołane powyżej, § 45). 29 maja 1998 r. pierwsza skarżąca, jej mąż i dwoje jej dzieci przybyli do Federacji Rosyjskiej po raz pierwszy. W tamtym czasie nie obowiązywał wymóg posiadania wizy przez obywateli Gruzji. W kolejnych latach pierwsza skarżąca, jej mąż i dzieci wielokrotnie podróżowali w tę i z powrotem między Federacją Rosyjską a Gruzją. W 2003 r. pierwsza skarżąca i jej dzieci ponownie wjechały na terytorium Federacji Rosyjskiej z wizą ważną przez jeden miesiąc. Osiedlili się razem ze swoim mężem/ojcem we wsi Karinskoye, w rejonie odincowskim miasta Moskwa. We wrześniu 2004 r. pierwsza skarżąca urodziła swoje czwarte dziecko, piątą skarżącą. Pierwsza skarżąca nie złożyła wówczas wniosku o akt urodzenia piątej skarżącej, ponieważ przebywała w Rosji nielegalnie. Na początku października 2006 r. skarżące przeniosły się do miasta Ruza, aby uniknąć wydalenia. 18 października 2006 r. funkcjonariusz policji odwiedził dom rodzinny skarżących w Ruza i poprosił pierwszą skarżącą o okazanie dokumentów tożsamości. Z powodu braku dokumentów wizowych funkcjonariusz poprosił wszystkie skarżące o udanie się z nim na lokalny komisariat policji, gdzie sporządzono protokół o wykroczeniu administracyjnym. Skarżące opuściły komisariat policji po około 30 minutach. Funkcjonariusz policji poinformował pierwszą skarżącą, że rozprawa sądowa w jej sprawie odbędzie się wkrótce. Doradził jej również, aby złożyła wniosek o akt urodzenia piątej skarżącej. 25 października 2006 r. Konsulat Gruzji w Moskwie wydał tymczasowy akt urodzenia piątej skarżącej, ważny do 14 listopada 2006 r. 7 listopada 2006 r. odbyła się rozprawa przed Sądem Rejonowym w Ruza w obwodzie moskiewskim, po której wydano decyzję o wydaleniu. Sąd nakazał wydalenie tylko pierwszej skarżącej, mimo że w swojej decyzji wspomniał, że jest matką czworga dzieci. Rozprawa trwała około dziesięciu minut i mimo ograniczonej znajomości języka rosyjskiego przez pierwszą skarżącą, nie zapewniono jej pomocy tłumacza. 20 listopada 2006 r., po otrzymaniu decyzji o wydaleniu z 7 listopada 2006 r., wszystkie pięć skarżących opuściło Moskwę. Z powodu zawieszenia komunikacji lotniczej, kolejowej, drogowej, morskiej i pocztowej między Federacją Rosyjską a Gruzją, skarżące pojechały pociągiem z Moskwy do Baku (Azerbejdżan). Pierwsza skarżąca była w ósmym miesiącu ciąży w danym czasie, a jej czworo małoletnich dzieci miało jedenaście, dziewięć, sześć i dwa lata.

a) Wersja skarżących dotycząca dalszych wydarzeń
Zgodnie z twierdzeniami skarżących, ich pociąg został zatrzymany przez rosyjskich funkcjonariuszy służb migracyjnych 22 listopada 2006 r. o około 22:30 w pobliżu granicy rosyjsko/azerbejdżańskiej i wszystkich obywateli gruzińskich poproszono o opuszczenie pociągu wraz z bagażem. Funkcjonariusze zebrali dokumenty tożsamości i podróży skarżących oraz skonfiskowali pierwszej skarżącej 400 USD, które rzekomo nie zostały zadeklarowane. Funkcjonariusze poinformowali wszystkich Gruzinów, w tym skarżące, że w ich dokumentach występują różne nieprawidłowości i nie mogą kontynuować podróży, podczas gdy wszyscy nie-Gruzinowie mogli kontynuować podróż pociągiem. Następnie poproszono pięć skarżących, aby wraz z innymi obywatelami gruzińskimi pieszo udały się do autobusu, który jechał do Derbentu. Dwóch funkcjonariuszy służb migracyjnych eskortowało grupę, ale nie chcieli poinformować ich o zamiarach władz ani dokąd grupa jest zabierana. Z powodu zimna i zaawansowanej ciąży marsz i przejazd autobusem były szczególnie trudne dla pierwszej skarżącej. W szczególności, ponieważ musiała nieść walizkę i swoje najmłodsze dziecko. Jej ustne skargi do funkcjonariuszy na te okoliczności nie przyniosły rezultatu. Gdy grupa przybyła do Derbentu, funkcjonariusze służb migracyjnych poprosili grupę, aby towarzyszyła im w biurze służby migracyjnej. Pierwsza skarżąca nie była w stanie kontynuować marszu i czekała na zewnątrz przez dwie godziny ze swoimi dziećmi. Martwiła się o zdrowie swoich małoletnich dzieci i nienarodzonego dziecka. 23 listopada 2006 r., około godziny 3:00 rano, grupa została zabrana na stację kolejową w Derbencie na noc. Musiały zapłacić 500 rubli funkcjonariuszom policji, którzy ich strzegli, aby pozwolono im iść do toalety. Nie zapewniono wody ani jedzenia. O świcie funkcjonariusze policji poprosili grupę, aby ponownie udała się do biura służby migracyjnej, gdzie spędziły cały dzień czekając na zewnątrz w temperaturze 5°C. Wieczorem stan zdrowia pierwszej skarżącej pogorszył się, jej dzieci płakały i kaszlały, a władze nie zaoferowały żadnego schronienia, wody ani jedzenia. W końcu grupa Gruzinów wynajęła nieogrzewane, czteropokojowe mieszkanie w piwnicy w Derbencie, za które pierwsza skarżąca musiała płacić 200 rubli dziennie za siebie i dzieci. Trzy kobiety i sześcioro dzieci z grupy Gruzinów, w tym skarżące, zamieszkało w jednym pokoju, który miał cztery łóżka. Pozostałe trzy pokoje zajmowało ponad 20 Gruzinów. Zgodnie z twierdzeniami skarżących funkcjonariusze służb migracyjnych regularnie odwiedzali mieszkanie, ale skargi pierwszej skarżącej na pogarszający się stan zdrowia nie przyniosły rezultatu. 29 listopada 2006 r. pierwsza skarżąca próbowała przekroczyć granicę rosyjsko/azerbejdżańską ze swoimi trzema najstarszymi dziećmi, drugą, trzecią i czwartą skarżącą. Piąta skarżąca pozostała z innymi Gruzinami, ponieważ jej akt urodzenia wygasł 14 listopada 2006 r. Zostali jednak zatrzymani przez funkcjonariuszy celnych, którzy wskazali, że decyzja sądu o wydaleniu dotyczyła tylko pierwszej skarżącej, a nie jej dzieci. Następnie zostali odesłani z powrotem do Derbentu. Stan zdrowia pierwszej skarżącej pogorszył się, cierpiała na przeziębienie i miała gorączkę, popadła w depresję i miała powtarzające się ataki astmy. 3 i 4 grudnia 2006 r., po wielokrotnych wizytach w biurze służby migracyjnej i z pomocą pracownika służby konsularnej Ambasady Gruzji w Moskwie, pierwsza skarżąca w końcu uzyskała wizy tranzytowe dla swoich dzieci i wszystkie inne niezbędne dokumenty, dzięki czemu wszystkie pięć skarżących mogło wyjechać do Gruzji. Kilka krajowych spółek telewizyjnych relacjonowało codziennie sytuację Gruzinów w Derbencie w okresie od 1 do 7 grudnia 2006 r.

b) Wersja Rządu dotycząca dalszych wydarzeń
Zgodnie z twierdzeniem Rządu służby kontroli granicznej, które przeprowadzały kontrole imigracyjne w pociągach jadących do Republiki Azerbejdżanu, nie doprowadziły żadnych obywateli gruzińskich do służb migracyjnych 22 ani 23 listopada 2006 r. Jednakże 23 listopada 2006 r. nazwisko piątej skarżącej zostało zarejestrowane przez Oddział Liniowy MSW na stacji w Derbencie w rejestrze pasażerów wysadzonych z pociągów. Została jednak zarejestrowana jako obywatelka rosyjska. Pozostałe cztery skarżące nie zostały zarejestrowane w wyżej wymienionym rejestrze. Rząd wyjaśnił dalej, że zgodnie z normalną procedurą osoby, które są wysadzane z pociągów międzynarodowych, są zapraszane do Oddziału Liniowego Policji w celu wpisania ich danych osobowych do rejestru. Osoby te nie są jednak do tego zmuszane, ani eskortowane na trasie do stacji, ani przekazywane do departamentu służby migracyjnej. Dalsze dochodzenia rosyjskich władz ujawniły, zgodnie z twierdzeniem Rządu, że pierwsza skarżąca czasowo przebywała w domu w Derbencie za zgodą właścicieli domu. Zgodnie z zeznaniami właścicieli domu pierwsza skarżąca mieszkała tam bezpłatnie, nie była w towarzystwie dzieci i żaden funkcjonariusz policji ani inny urzędnik nie odwiedzał pierwszej skarżącej w domu. 5 grudnia 2006 r. grupa 30 Gruzinów, w tym skarżące, podróżowała na granicę rosyjsko/azerbejdżańską dwoma wynajętymi autobusami. Na granicy funkcjonariusze celni sprawdzali dokumenty przez kilka godzin, podczas gdy skarżące musiały czekać na stojąco na zewnątrz. Innym autobusem grupa podróżowała przez miasto Baku na granicę azerbejdżańsko/gruzińską. Ostatnie 5 kilometrów do granicy skarżące musiały przejść pieszo, ponieważ kierowca autobusu poprosił je o opuszczenie autobusu: pierwsza skarżąca i jej najmłodsze dziecko, piąta skarżąca, mogły pojechać taksówką na granicę, ale trzy pozostałe skarżące musiały kontynuować marsz; temperatura była poniżej 3°C. Po przybyciu do Gruzji stan zdrowia pierwszej skarżącej był szczególnie zły. Cierpiała na silny kaszel i gorączkę, jej prawa noga zdrętwiała, a jej ogólny stan był niezwykle słaby. Ze względu na swoją sytuację finansową i brak ubezpieczenia zdrowotnego skarżąca nie udała się od razu do szpitala. 11 grudnia 2006 r. badanie ciąży wykazało, że ciąża przebiega prawidłowo i że płód jest zdrowy. 12 grudnia 2006 r. stan zdrowia pierwszej skarżącej pogorszył się, miała atak astmy i silny ból brzucha. 14 grudnia 2006 r. pierwsza skarżąca została zabrana do szpitala, gdzie następnego dnia urodziła martwe dziecko. Zgodnie z aktem zgonu wydanym przez Ministerstwo Zdrowia i Spraw Społecznych 15 grudnia 2006 r., dziecko zmarło w wyniku „hipoksji wewnątrzmacicznej” spowodowanej infekcją wirusową. Historia porodu nr 364/12, wydana tego samego dnia, stwierdzała, że „stres przeżywany przez matkę w ciąży podczas wydalenia mógł być uznany za przyczynę śmierci dziecka”. W ciągu kolejnych miesięcy pierwsza skarżąca cierpiała na silną depresję i ataki paniki. Ponadto u czwartej skarżącej rozwinął się bardzo silny kaszel i zapadła na zapalenie płuc. Piąta skarżąca, najmłodsze dziecko pierwszej skarżącej, została głęboko dotknięta psychicznie przez wydalenie: ciągle płakała i bała się innych ludzi, a u niej zdiagnozowano „zaburzenia zachowania”. 23 lipca 2008 r. pierwsza skarżąca złożyła skargę do Prokuratury Generalnej Federacji Rosyjskiej. Wprost wskazała na naruszenia artykułów 3 i 14 Konwencji i zażądała dokładnego zbadania sprawy oraz ukarania osób odpowiedzialnych. 9 października 2008 r. przedstawiciel pierwszej skarżącej otrzymał odpowiedź, informującą go, że skarga została przekazana do prokuratora w Derbencie i że zostanie powiadomiony o dalszych działaniach proceduralnych podjętych w tej sprawie. Nie otrzymał jednak żadnych dalszych informacji od rosyjskich władz.


Skarżący urodził się w 1980 roku w Tetowie i mieszka w Golema Rečica w gminie Tetowo w „byłej jugosłowiańskiej Republice Macedonii”. Przybył do Szwajcarii w 1989 roku w ramach łączenia rodzin i otrzymał zezwolenie na pobyt stały. 1 lipca 1999 roku skarżący ożenił się z obywatelką „byłej jugosłowiańskiej Republiki Macedonii”, urodzoną w 1978 roku, która przybyła do Szwajcarii w 1990 roku i która również posiadała zezwolenie na pobyt stały. Para ma dwoje dzieci, urodzonych w 2001 i 2005 roku, które są również obywatelami „byłej jugosłowiańskiej Republiki Macedonii”. Po ukończeniu szkoły skarżący nie przeszedł szkolenia zawodowego, ale pracował w różnych zawodach, a mianowicie jako listonosz, tynkarz i robotnik budowlany, z krótkimi okresami bezrobocia. 13 marca 2003 roku Sąd Rejonowy w Zurychu uznał skarżącego za winnego przywłaszczenia mienia za sprzedaż samochodu wynajętego osobie trzeciej we wrześniu 2000 roku i wymierzył mu karę trzech miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu. 16 grudnia 2004 roku Sąd Najwyższy Kantonu Zurych uznał skarżącego za winnego zabójstwa z ewentualnym zamiarem (Eventualvorsatz) i poważnego naruszenia przepisów ruchu drogowego. 4 października 2000 roku, podczas gdy brał udział w wyścigu samochodowym na drodze publicznej ze znajomym, skarżący, jadąc z prędkością co najmniej 170 kilometrów na godzinę, stracił panowanie nad samochodem i uderzył w latarnię, co spowodowało śmierć jego pasażera. Sąd ten uznał, że skarżący, wyrażając zgodę na udział w wyścigu, świadomie podjął ryzyko pozbawienia go życia. Stwierdził, że skarżący działał z wysokim stopniem lekkomyślności i skazał go na pięć lat i trzy miesiące pozbawienia wolności. Odwołania skarżącego od tego wyroku zostały oddalone przez Kantonowy Sąd Kasacyjny 10 grudnia 2005 roku oraz przez Federalny Sąd Najwyższy 28 marca 2006 roku. 25 kwietnia 2006 roku skarżący rozpoczął odbywanie kary. 30 września 2007 roku Urząd Rejonowy w Hinwil (Statthalteramt) ukarał skarżącego grzywną w wysokości 120 franków szwajcarskich (CHF) za zakup i konsumpcję marihuany. 28 października 2009 roku skarżący został zwolniony warunkowo po odbyciu dwóch trzecich kary. 27 lipca 2009 roku, po wysłuchaniu skarżącego, Urząd Migracji Kantonu Zurych uchylił skarżącemu zezwolenie na pobyt stały. Stwierdził, że zostały spełnione warunki uchylenia na mocy, między innymi, art. 63 § 1 lit. a w związku z art. 62 lit. b Ustawy Federalnej o Cudzoziemcach (Ausländergesetz, AuG, patrz odpowiednie prawo wewnętrzne i praktyka poniższy paragraf 27). Po rozważeniu okoliczności sprawy doszedł do wniosku, że interes publiczny w wydaleniu skarżącego przeważa nad jego interesem w korzystaniu z życia rodzinnego z żoną i dziećmi w Szwajcarii. Zarządził jego wydalenie na mocy art. 66 § 1 Ustawy Federalnej o Cudzoziemcach. 30 września 2009 roku rząd (Regierungsrat) Kantonu Zurych oddalił odwołanie skarżącego złożone 27 sierpnia 2009 roku. 10 lutego 2010 roku Sąd Administracyjny Kantonu Zurych oddalił odwołanie skarżącego złożone 20 października 2009 roku. Uznał, że skarżący popełnił poważne przestępstwo, że nie był dobrze zintegrowany w Szwajcarii mimo długości pobytu, że prognoza ekspercka dotycząca prawdopodobieństwa popełnienia przez niego ponownie przestępstwa była pozytywna, ale nie wykluczała takiego ryzyka, że mówi po albańsku i jest zaznajomiony z kulturą w „byłej jugosłowiańskiej Republice Macedonii”, gdzie spędził część dzieciństwa i do której podróżował od tamtej pory. Doszedł do wniosku, że decyzja o uchyleniu jego zezwolenia na pobyt stały była proporcjonalna. Ponadto sąd zauważył, że żona skarżącego była również obywatelką „byłej jugosłowiańskiej Republiki Macedonii”, znała język albański i kulturę tego kraju oraz nie była też dobrze zintegrowana w Szwajcarii. Stwierdzając, że dzieci pary miały pięć i dziewięć lat i były więc w wieku przystosowawczym, doszedł do wniosku, że można rozsądnie oczekiwać, iż żona i dzieci skarżącego przeprowadzą się z nim do „byłej jugosłowiańskiej Republiki Macedonii”. 9 marca 2010 roku skarżący odwołał się od tej decyzji, argumentując, że decyzja o uchyleniu jego zezwolenia na pobyt stały była nieproporcjonalna. 27 lipca 2010 roku Federalny Sąd Najwyższy oddalił odwołanie. Uznał, że główne przestępstwo, za które skarżący został skazany, mianowicie zabójstwo z zamiarem, było szczególnie poważne. Choć uznał, że mieszkał w Szwajcarii przez ponad dwadzieścia lat, która stała się tym samym centrum jego życia, stwierdził, że nie był zintegrowany ani zawodowo, ani społecznie. Uznał, że nie miał stabilnego zatrudnienia, ale znaczne długi. Zarówno on, jak i jego żona i dzieci korzystali znacząco z pomocy społecznej. Ponadto sąd uznał, że skarżący może rozsądnie (ponownie) zintegrować się w „byłej jugosłowiańskiej Republice Macedonii”, biorąc pod uwagę, że mówi po albańsku, urodził się tam i spędził tam część dzieciństwa oraz odwiedzał ten kraj później. Zauważył, że to samo dotyczyło jego żony, która również pochodziła z „byłej jugosłowiańskiej Republiki Macedonii”, gdzie spędziła pierwsze dwanaście lat życia i wciąż miała tam krewnych. Znała język albański i odwiedzała ten kraj corocznie na wakacje. Jednocześnie nie była dobrze zintegrowana w Szwajcarii, ponieważ po ukończeniu szkoły nie przeszła żadnego szkolenia zawodowego, otrzymywała pomoc społeczną od 2005 roku i zaczęła pracować dopiero w 2010 roku. Jeśli chodzi o dzieci, sąd uznał, że uczęszczały one odpowiednio do szkoły podstawowej i przedszkola i były nadal w wieku przystosowawczym. Federalny Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że interes publiczny w wydaleniu skarżącego przeważa nad interesem skarżącego w pozostaniu w Szwajcarii i korzystaniu z poszanowania jego życia rodzinnego tam, zauważając również, że jego żona i dzieci miały wybór między pójściem za nim do „byłej jugosłowiańskiej Republiki Macedonii” lub pozostaniem w Szwajcarii i utrzymywaniem kontaktu poprzez krótkie, ale regularne wizyty. 16 października 2010 roku skarżący opuścił Szwajcarię w celu wykonania nakazu wydalenia. 10 grudnia 2010 roku Federalny Urząd ds. Migracji wydał wobec skarżącego zakaz wjazdu na okres dziewięciu lat. Pod koniec 2011 roku żona i dzieci skarżącego przeniosły się do „byłej jugosłowiańskiej Republiki Macedonii”, aby zamieszkać z nim. 14 maja 2013 roku Federalny Sąd Administracyjny, na wniosek skarżącego, skrócił czas trwania zakazu ponownego wjazdu do siedmiu lat ze względu na rozważania dotyczące proporcjonalności. Stwierdził, że zostały spełnione warunki zawarte w art. 67 §§ 2 lit. a i 3 Ustawy Federalnej o Cudzoziemcach dla wydania zakazu wjazdu na okres dłuższy niż pięć lat (patrz odpowiednie prawo wewnętrzne i praktyka paragraf 26). Uznał, że przestępstwo popełnione przez skarżącego było szczególnie poważne i że nadal stanowił poważne zagrożenie dla porządku publicznego, mimo jego w większości dobrego zachowania od momentu popełnienia przestępstwa i pozytywnego rozwoju osobowości. Zauważył, że skarżący może ubiegać się o czasowe zawieszenie zakazu wjazdu z przyczyn humanitarnych lub innych ważnych powodów (art. 67 § 5 Ustawy Federalnej o Cudzoziemcach) oraz że żona skarżącego, która sama pochodziła z „byłej jugosłowiańskiej Republiki Macedonii”, mogła odwiedzać go tam razem z ich dziećmi oraz utrzymywać kontakt za pomocą różnych środków komunikacji. W sierpniu 2015 roku, to jest po prawie czterech latach, żona i dzieci skarżącego wróciły do Szwajcarii, aby uniknąć wygaśnięcia ich zezwolenia na pobyt stały na mocy art. 61 § 2 Ustawy Federalnej o Cudzoziemcach (patrz odpowiednie prawo wewnętrzne i praktyka paragraf 27) oraz ponieważ ich warunki życia socjoekonomicznego w „byłej jugosłowiańskiej Republice Macedonii” były trudne. Mieszkają w Zurychu.


Skarżący urodził się w 1968 roku i odbywa karę pozbawienia wolności w Samarze. Policja podejrzewała, że skarżący oraz kilka innych osób było zaangażowanych w serię kradzieży samochodów. W nieokreślonym dniu policja zwróciła się o sądowe zezwolenie na podsłuch komunikacji telefonicznej podejrzanych. Zgodnie z informacjami Rządu, 6 grudnia 2004 r. Sąd Regionalny w Samarze autoryzował podsłuch telefonu komórkowego skarżącego. Od 17 do 26 grudnia 2004 r. policja podsłuchiwała rozmowy telefoniczne skarżącego. Nagrało pięć kaset audio i 13 stycznia 2005 r. przesłało je do śledczego. 26 grudnia 2004 r. skarżący został aresztowany podczas próby uprowadzenia samochodu. Zdaniem skarżącego, trzech policjantów założyło mu kajdanki i kopnęło w twarz oraz w głowę podczas aresztowania. Następnie skarżący został przewieziony na komisariat, gdzie bicie trwało nadal. W nieokreślonym dniu skarżący skorzystał z pomocy adwokata. 28 grudnia 2004 r., w odpowiedzi na skargę skarżącego, śledczy prowadzący sprawę zauważył, że skarżący stawiał opór podczas aresztowania i policjanci musieli użyć wobec niego siły. Śledczy zarządził przeprowadzenie badania lekarskiego u skarżącego. 30 grudnia 2004 r. biegły lekarz sądowy zbadał skarżącego i odnotował następujące obrażenia:
„Siniaki wokół prawego i lewego oka oraz po prawej stronie głowy;
Krwawienie... po lewej stronie dolnej wargi;
Siniaki na nosie, prawym policzku, czole i prawym stawie kolanowym.”
W opinii biegłego obrażenia zostały zadane od trzech do ośmiu dni przed badaniem i nie spowodowały żadnego poważnego uszczerbku na zdrowiu skarżącego. 21 stycznia 2005 r. prokuratura oddaliła skargę skarżącego na złe traktowanie w areszcie policyjnym jako bezzasadną. Skarżący nie odwołał się. 28 grudnia 2004 r. Sąd Rejonowy Leninski w Samarze autoryzował tymczasowe aresztowanie skarżącego. Skarżący nie odwołał się. 30 grudnia 2004 r. postawiono skarżącemu zarzut popełnienia wielu kradzieży samochodów. W nieokreślonym dniu postawiono mu również zarzut organizowania gangu przestępczego. 25 lutego 2005 r. Sąd Rejonowy Oktiabrski w Samarze przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do 23 kwietnia 2005 r. Skarżący pozostawał w areszcie do zakończenia śledztwa i procesu. 27 lutego 2006 r. Sąd Regionalny w Samarze wyznaczył termin rozprawy na 13 marca 2006 r. 12 marca 2007 r. prokuratura wycofała zarzuty dotyczące gangu przestępczego oraz kilka zarzutów kradzieży samochodów. Tego samego dnia Sąd Regionalny uznał skarżącego za winnego popełnienia jedenastu kradzieży samochodów i skazał go na dwanaście lat pozbawienia wolności. Ustalając winę skarżącego, sąd powołał się, między innymi, na nagrania podsłuchanych rozmów telefonicznych między oskarżonymi. Zdaniem skarżącego, sąd odmówił mu dostępu do sądowego zezwolenia na podsłuch jego rozmów telefonicznych. Zarządzenie sądowe z 6 grudnia 2004 r. nie znajdowało się w aktach sprawy, które zawierały tylko zaświadczenie potwierdzające podjęcie tej decyzji przez Sąd Regionalny. 13 listopada 2007 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego po rozpoznaniu odwołania. W odniesieniu do podsłuchu rozmów telefonicznych oskarżonych sąd zauważył następujące:
„Z materiałów w aktach sprawy wynika jasno, że Sąd Regionalny autoryzował podsłuch [oskarżonych] rozmów telefonicznych...
Zgodnie z [obowiązującymi przepisami], informacje o tajnych działaniach operacyjno-poszukiwawczych są klasyfikowane jako tajemnica państwowa.
Decyzja sądowa zezwalająca na przeprowadzenie takich działań operacyjno-poszukiwawczych oraz materiały przedłożone [przez policję] przy ubieganiu się o taką decyzję są przechowywane tylko w [aktach policji].
Zarzuty zawarte w [apelacjach oskarżonych], że decyzja [autoryzująca podsłuch] nie została załączona do akt sprawy, nie budzą zastrzeżeń w świetle prawa.
Z materiałów w aktach sprawy wynika, że [policjant] Yu. został upoważniony, zgodnie z prawem, do przeprowadzenia podsłuchu i nagrywania rozmów telefonicznych oskarżonych.
Wspomniane działanie operacyjno-poszukiwawcze zostało przeprowadzone z zachowaniem postanowień [obowiązujących przepisów].
[Sąd odwoławczy] oddala jako bezzasadne skargi oskarżonych, że naruszenia popełnione [przez policję] w trakcie podsłuchu i nagrywania ich rozmów telefonicznych powinny skutkować uznaniem tych dowodów za niedopuszczalne.
[Sąd odwoławczy] nie dostrzega naruszeń [obowiązujących przepisów] w trakcie przechowywania, transferu, przeglądania i odsłuchiwania kaset audio zawierających nagrania rozmów telefonicznych oskarżonych.
Wyniki [podsłuchu rozmów telefonicznych oskarżonych] zostały przekazane śledczemu i sądowi zgodnie z instrukcją przygotowaną na podstawie [obowiązujących przepisów].”
Od 26 do 31 grudnia 2004 r. skarżący był przetrzymywany w tymczasowym areszcie. Cela, w której był przetrzymywany, nie miała okien. Skarżący nie otrzymał materaca ani prześcieradła. Oświetlenie było słabe. Zdaniem skarżącego, jego prośby o pomoc medyczną były ignorowane. Od 31 grudnia 2004 r. do 8 września 2007 r. oraz od 26 grudnia 2007 r. do 14 stycznia 2008 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym SIZO-1 w Samarze.
(a) Opis dostarczony przez Rząd
Rząd dostarczył kopie rejestru osadzonych dla każdego dnia pobytu skarżącego w areszcie śledczym oraz odpowiednie plany pięter. Ich przedstawienia można podsumować następująco:
Okres pobytu | Nr celi | Powierzchnia celi (m²) | Liczba osadzonych | Liczba łóżek
Od 31 grudnia 2004 r. do 1 marca 2005 r. | 8
Zgodnie z informacją przedłożoną przez naczelnika aresztu śledczego, skarżącemu zapewniono materac, poduszkę, koc, pościel, ręczniki, sztućce, kubek i miskę. Pościel była zmieniana co tydzień. Skarżący miał możliwość brania prysznica raz w tygodniu i codziennego godzinnego spaceru. Toaleta w każdej celi była oddzielona od części mieszkalnej przegrodą o wysokości od 1,5 do 2 m i drzwiami o wysokości 1,1 m. Odległość od toalety do stołu jadalnego wynosiła co najmniej 1,5 m.
(b) Opis dostarczony przez skarżącego
Zdaniem skarżącego, jego cele były zawsze przepełnione. Liczba miejsc do spania była niewystarczająca i osadzeni spało na zmiany. Przez większość dni miał nie więcej niż 2 m² przestrzeni osobistej. Wszyscy osadzeni palili, a skarżący, niepalący, był narażony na bierne palenie. Między toaletą a stołem jadalnym praktycznie nie było odstępu. Toaleta nie zapewniała prywatności. Przegroda oddzielająca ją od części mieszkalnej celi miała tylko 1 m wysokości i nie było drzwi. W celach nr 8, 58, 60 i 61 było pluskw. Kilka razy osadzeni chorzy na świerzb i mający wszy byli przetrzymywani w tych samych celach co skarżący. Zimą było bardzo zimno, a latem duszno i upalnie.
(c) Opis dostarczony przez innych osadzonych
Zgodnie z zeznaniem osadzonego Sz., od 4 września 2006 r. do 7 września 2007 r. był przetrzymywany w celi nr 34, która mierzyła nie więcej niż 30 m² i mieszkało w niej od 28 do 34 osadzonych. Cela była brudna, wilgotna i zarażona karaluchami, pluskwami i wszami. Osadzeni często cierpieli na przeziębienia i świerzb. Jedzenie było niskiej jakości. Oświetlenie było niewystarczające do czytania lub pisania. Toaleta nie była oddzielona od części mieszkalnej celi. Zgodnie z zeznaniem osadzonego Je., który był przetrzymywany w celi nr 61 razem ze skarżącym od 15 lutego do 19 kwietnia 2006 r., większość cel w areszcie śledczym mierzyło około 30-35 m² i mieszkało w nich od 20 do 28 osadzonych. Liczba łóżek była niewystarczająca i osadzeni musieli spać na zmiany. Toaleta znajdowała się w odległości 1,5 m od stołu jadalnego. Zimą w celach było bardzo zimno i osadzeni musieli spać w kurtkach. Latem temperatura w celach przekraczała 30°C. Cele były słabo wentylowane i ciągle pachniały potem oraz dymem tytoniowym. Osadzeni cierpieli na świerzb i infekcje grzybicze. Nie podawano gorącej wody. Wiele cel w areszcie śledczym było zarażonych karaluchami i pluskwami. Zgodnie z zeznaniem osadzonego K., był przetrzymywany w celi nr 61 od lutego do marca 2006 r. Dostarczył opis warunków zatrzymania, który dosłownie powtarzał zeznanie złożone przez osadzonego Je. Od 9 września do 25 grudnia 2007 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym SIZO-3 w Moskwie. Zgodnie z pismem skarżącego z 15 kwietnia 2013 r., warunki jego zatrzymania w Moskwie były identyczne jak w Samarze. Zgodnie z informacjami Rządu, w latach 2004-2007 transport osadzonych do i z sądów w Samarze odbywał się samochodami do transportu więźniów GAZ-3307. Każdy samochód miał dwa przedziały mierzące 2,1 na 1,2 m z miejscami siedzącymi dla dziesięciu osób i jeden przedział mierzący 0,62 na 0,72 m dla jednej osoby. Odległość między aresztem śledczym a budynkiem sądu wynosiła około 9-10 km, a czas podróży był krótszy niż godzina.
(b) Opis dostarczony przez skarżącego
Skarżący był transportowany z aresztu śledczego do sądu i z powrotem ponad 58 razy. W tych dniach zazwyczaj musiał wstawać o 4:00 rano i nie miał śniadania. Od 6:00 do 9:00 był przetrzymywany w celi zatrzymań. O 8:00 otrzymał w budynku sądu paczkę z jedzeniem na cały dzień. Zazwyczaj składała się z suchego chleba, zupy w proszku i herbaty. W ciągu dnia nie zapewniano gorącej wody i nie było możliwe przygotowanie zupy ani herbaty. Samochód zbierał osadzonych z różnych więzień i zatrzymywał się w różnych sądach, co oznaczało, że podróż skarżącego z aresztu śledczego do sądu trwała dłużej niż godzinę. W drodze powrotnej skarżący został ponownie umieszczony w celi zatrzymań mierzącej 12-13 m² wraz z kolejnymi piętnastu do trzydziestu osadzonymi. Latem wewnątrz samochodu było duszno i upalnie. Naturalna wentylacja przez włazy była niewystarczająca i trudno było oddychać. Gdy silnik był wyłączony, nie było oświetlenia wewnętrznego. Podłoga w samochodzie była brudna i pokryta niedopałkami papierosów, resztkami jedzenia i innymi śmieciami. Podczas podróży nie było możliwości skorzystania z toalety.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Krośnie. Od 29 kwietnia 1997 r. do 29 kwietnia 1999 r. był zatrudniony przez polską firmę, która wykonywała prace budowlane w Niemczech. Polskich pracowników zatrudniano na podstawie umowy międzynarodowej podpisanej 31 stycznia 1990 r. między Polską a Niemcami dotyczącej oddelegowania pracowników polskich firm do wykonywania prac budowlanych (Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o oddelegowaniu pracowników polskich przedsiębiorstw do realizacji umów o dzieło z 31 stycznia 1990 r., Dz.U. 1994, Nr 98, poz. 474). Stawki wynagrodzenia skarżącego były określone w umowie o pracę oraz przepisach, do których umowa się odnosiła. 16 lipca 1999 r. skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko byłemu pracodawcy o zapłatę. Podnosił, że zamiast stawki 8 lub 8,5 marki niemieckiej (DEM) za godzinę, którą otrzymywał na podstawie umowy o pracę w okresie od 29 kwietnia 1997 r. do 29 kwietnia 1999 r., powinien był otrzymywać wyższe wynagrodzenie. Powołując się na przepisy powyższej umowy międzynarodowej, twierdził, że powinien otrzymywać stawkę porównywalną ze stawką niemieckich pracowników zajmujących analogiczne stanowiska. 19 czerwca 2000 r. Sąd Okręgowy w Opolu wydał wyrok częściowy, w którym ustalił, że skarżącemu przysługują stawki wynagrodzenia ustalone w umowie o pracę.

Sąd zauważył, że zasadniczą kwestią w sprawie było to, czy skarżącemu przysługuje wyższa stawka wynagrodzenia, równoważna tej wypłacanej niemieckim pracownikom pracującym na podobnych stanowiskach w danym czasie. Zauważono w tym kontekście, że strony nie wybrały prawa niemieckiego do regulowania umowy o pracę. Zamiast tego zastosowanie miało prawo pracy polskie.

W zakresie, w jakim skarżący powoływał się na przepisy umowy międzynarodowej z 1990 r. (patrz powyższy paragraf 6) i argumentował, że powinna ona stanowić podstawę do ustalenia jego stawki wynagrodzenia, sąd stwierdził, że umowa ta ma charakter prawa publicznego. Jej przedmiotem i celem było uregulowanie stosunków między Polską a Niemcami na rynku budowlanym w celu zapobiegania nieuczciwej konkurencji ze strony polskich firm ustalających wynagrodzenia pracowników budowlanych pracujących w Niemczech na zbyt niskim poziomie oraz ochrona polskich pracowników przed zbyt niskim wynagrodzeniem. Skarżący odwołał się. Argumentował, że Sąd Okręgowy w Opolu naruszył przepisy Kodeksu pracy. W opinii skarżącego ustalenie sądu, że stawki wynagrodzenia skarżącego zostały ustalone w jego umowie o pracę, było błędne, ponieważ umowa ta nie zawierała żadnych stawek (tylko symbole, których skarżący nie rozumiał). Ponadto, w jego ocenie, sąd naruszył przepisy powyższej umowy międzynarodowej, zgodnie z którymi stawki wynagrodzenia skarżącego powinny być porównywalne ze stawkami otrzymywanymi przez niemieckich pracowników zajmujących te same stanowiska. 15 listopada 2000 r. Sąd Apelacyjny uchylił częściowy wyrok pierwszej instancji z powodu jego uchybień proceduralnych i przekazał sprawę do sądu niższej instancji. Sąd Apelacyjny składał się z trzech sędziów. W składzie sądu zasiadał sędzia H.Sz. Nie był on sędzią sprawozdawcą ani nie przewodniczył. Sąd Apelacyjny uznał, że w przypadku skarżącego nie było podstaw do wydania wyroku częściowego. Zauważył, że wyrok częściowy może zostać wydany tylko wtedy, gdy część lub niektóre z roszczeń w pozwie zostały wystarczająco wyjaśnione dla rozstrzygnięcia. W przypadku skarżącego było tylko jedno roszczenie, a tym samym nie było podstaw do wydania wyroku częściowego.

W końcowej części pisemnego uzasadnienia wyroku Sąd Apelacyjny stwierdził, że stanowisko Sądu Okręgowego w Opolu co do meritum sprawy znajduje oparcie w brzmieniu umów międzynarodowych i istniejącym orzecznictwie krajowym. Część uzasadnienia sądu brzmiała następująco: „Co do merytorycznych podstaw poglądu prawnego sądu wyrażonego w zaskarżonym wyroku, należy stwierdzić, że znajduje on oparcie w treści Umowy między Rządami Rzeczypospolitej Polskiej a Republiki Federalnej Niemiec o oddelegowaniu pracowników polskich przedsiębiorstw do wykonywania prac budowlanych (Dziennik Ustaw 1998/84, poz. 474 i 475), a także w dotychczasowej interpretacji tej umowy w orzecznictwie (por. np. III A Pa 29/00 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, postanowienie z 31 maja 2000 r.)”. 10 grudnia 2002 r. skarżący zgłosił zarzut partialności wobec jednego z sędziów. Wniósł również o przeniesienie sprawy do innego miasta, ponieważ w jego ocenie sędziowie nie byli bezstronni, a pozwana firma „cieszyła się znacznym wpływem w Opolu”. 20 marca 2003 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił wniosek skarżącego. 5 kwietnia 2003 r. skarżący wniósł zażalenie. 16 stycznia 2004 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego, uznając, że nie ma podstaw do wyłączenia się sędziów Sądu Okręgowego w Opolu. 24 maja 2004 r. Sąd Okręgowy w Opolu wydał wyrok, uwzględniając w części powództwo skarżącego i oddalając resztę. Sąd Okręgowy nakazał pozwanej firmie zapłacić skarżącemu kwotę 11 934 złotych polskich (PLN) za niewykorzystany urlop. Co do stawki wynagrodzenia skarżącego, sąd powtórzył uzasadnienie wyroku z 19 czerwca 2000 r. i oddalił powództwo (patrz powyższy paragraf 8). Skarżący odwołał się. 25 listopada 2004 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił odwołanie. Sąd zaakceptował uzasadnienie sądu pierwszej instancji. 20 stycznia 2005 r. adwokat skarżącego wniósł w jego imieniu skargę kasacyjną. 29 listopada 2005 r. Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do Sądu Apelacyjnego. Sąd Najwyższy uznał, że polsko-niemiecka umowa z 1990 r. nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa i nie zawiera przepisów mających zastosowanie do stosunków pracy. Umowy tej nie można uznać za stanowiącą podstawę prawną roszczeń pracowników dotyczących wynagrodzenia za pracę. Ponadto przystąpienie Polski do Unii Europejskiej nie miało wpływu na stosowalność tej umowy. Ponadto prawo Unii Europejskiej nie stosuje się z mocą wsteczną do sytuacji sprzed przystąpienia Polski.

Okoliczność, że roszczenia pracowników dotyczące obowiązujących płac minimalnych nie można uznać za mające podstawę prawną w wspomnianej umowie polsko-niemieckiej, nie oznaczała – w opinii sądu – że tych roszczeń nie można podnosić na podstawie umów o pracę. W ocenie Sądu Najwyższego Sąd Apelacyjny nie wystarczająco wyjaśnił znaczenie tych umów w świetle oświadczeń złożonych przez polską firmę dotyczących warunków zatrudnienia skarżącego oraz obowiązków nałożonych na firmę przez przepisy prawa niemieckiego, do których oświadczenia te się odnosiły. 8 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, biorąc pod uwagę wskazania Sądu Najwyższego, ponownie oddalił odwołanie skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego z 24 maja 2004 r. Sąd powtórzył, że skarżącemu przysługują stawki wynagrodzenia ustalone w jego umowie o pracę. 28 marca 2007 r. skarżący wniósł do Sądu Najwyższego kolejną skargę kasacyjną.

W pierwszej kolejności podniósł argumenty merytoryczne. Twierdził, że Sąd Okręgowy w Opolu pominął przepisy Kodeksu pracy. W opinii skarżącego ustalenie sądu, że jego stawka godzinowa wynagrodzenia została ustalona w umowie o pracę, było błędne, ponieważ umowa ta nie zawierała żadnych stawek (tylko symbole, których skarżący nie był w stanie zrozumieć). Ponadto, w jego ocenie, sąd pominął przepisy stosownej umowy międzynarodowej (patrz powyższe paragrafy 6 i 8), zgodnie z którymi stawka wynagrodzenia skarżącego powinna być porównywalna ze stawką otrzymywaną przez niemieckich pracowników zajmujących te same stanowiska.

Ponadto skarżył się, że sąd odwoławczy nie wziął pod uwagę wykładni prawa obowiązującego wyrażonej przez Sąd Najwyższy w jego poprzednim wyroku co do stosownej stawki wynagrodzenia skarżącego.

Dalsza argumentacja dotyczyła tego, że sąd nie wziął pod uwagę dowodów zebranych w sprawie. Sąd popełnił również błąd, odmawiając dopuszczenia pewnych wniosków dowodowych.

Skarżący skarżył się również, że w pisemnym uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny nie podał powodów, dla których pominął wykładnię odpowiednich przepisów obowiązujących dokonaną w przeszłości przez Sąd Najwyższy – kwestii merytorycznej, która była kluczowa dla wyniku sprawy. 14 maja 2008 r. Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę w składzie trzech sędziów, oddalił skargę kasacyjną skarżącego.

Sędzia H.Sz., który zasiadał w składzie Sądu Apelacyjnego rozpoznającego sprawę 15 listopada 2000 r., w międzyczasie został awansowany do Sądu Najwyższego. Zasiadał w składzie Sądu Najwyższego. Nie był sędzią sprawozdawcą ani nie przewodniczył.

Sąd Najwyższy zauważył, że sąd odwoławczy, wbrew zarzutom skarżącego, zastosował się do wykładni prawa obowiązującego wyrażonej w wcześniejszym wyroku Sądu Najwyższego (wydanym 29 listopada 2005 r.) w tej samej sprawie. W tym wyroku Sąd Najwyższy potwierdził, że umowa międzynarodowa, na którą powoływał się skarżący, nie może być uznana za źródło praw i obowiązków pracowników i pracodawców. Decyzja sądu odwoławczego podążała za tym poglądem i potwierdziła, że przepisy materialne tej umowy nie miały zastosowania do ustalenia stawki wynagrodzenia skarżącego, która została ustalona jego umową o pracę. Sąd Najwyższy podkreślił, że w skardze kasacyjnej skarżący podniósł ten sam zarzut, który został już zgłoszony w jego wcześniejszej skardze kasacyjnej. Było to niedopuszczalne, ponieważ zgodnie z art. 39820 Kodeksu postępowania cywilnego (patrz poniższy paragraf 33) nie wolno opierać skargi kasacyjnej na wyroku wydanym po ponownym rozpoznaniu sprawie na zarzutach sprzecznych z wykładnią wcześniej ustaloną przez Sąd Najwyższy rozpoznający wcześniejszą skargę kasacyjną wniesioną w tej samej sprawie. Ponadto Sąd Najwyższy zauważył, że wykładnia umowy o pracę skarżącego dokonana przez sądy niższej instancji, rozpatrywana jako całość, wzięła pod uwagę oświadczenia pracodawcy skarżącego złożone przed niemieckimi władzami, a także szereg innych dowodów w zakresie, w jakim były one istotne dla ustalenia warunków pracy i wynagrodzenia skarżącego. Sąd Najwyższy zauważył dalej, że wynagrodzenie skarżącego zostało ustalone na poziomie minimalnego wynagrodzenia niemieckich pracowników wykonujących podobną pracę, ustalonego na podstawie ustawy o układach zbiorowych. W zakresie, w jakim skarżący skarżył się w skardze kasacyjnej na domniemane niedopatrzenie sądów w zakresie przeprowadzenia dalszych dowodów oraz na ocenę dowodów, jakich dokonały, te zarzuty nie mogły być zbadane w ramach tych postępowań. Nie było zadaniem Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym działanie jako zwykłego sądu odwoławczego i badanie kwestii dotyczących dopuszczalności i oceny dowodów oraz ustaleń faktycznych dokonanych przez sądy niższej instancji.


Wnioskodawcy urodzili się odpowiednio w 1976 i 1978 roku i mieszkają w Bazylei. Pierwszy wnioskodawca, który urodził się w Turcji, przeprowadził się do Szwajcarii w wieku 10 lat. Po ukończeniu studiów biznesowych w Bazylei powrócił tymczasowo do Turcji, aby uczęszczać na zajęcia z nauk islamskich; przebywając tam, poznał drugą wnioskodawczynię, która została jego żoną. Przeprowadziła się do Szwajcarii w 1999 roku na podstawie przepisów o łączeniu rodzin. W chwili wniesienia niniejszego wniosku odbywała szkolenie na kierowniczkę grupy zabawowej (Spielgruppenleiterin). Pierwszy wnioskodawca płynnie posługuje się językiem szwajcarskim. Wnioskodawcom urodziły się trzy córki, odpowiednio 8 lipca 1999 r., 22 czerwca 2001 r. i 7 lipca 2006 r. Niniejszy wniosek dotyczy jedynie dwóch pierwszych córek. Początkowo uczęszczały one do szkoły podstawowej Vogelsang w Bazylei. Najstarsza córka następnie uczęszczała do „szkoły orientacyjnej” (Orientierungsschule, pomiędzy poziomem podstawowym a średnim). Lekcje pływania są częścią obowiązkowego programu nauczania; zgodnie z obowiązującym prawodawstwem w kantonie Bazylea-Miasto, uczniowie nie mogą być zwolnieni z nich aż do osiągnięcia dojrzałości płciowej (patrz poniższy paragraf 27). O tym fakcie poinformowano wnioskodawców 11 sierpnia 2008 roku poprzez rekomendację zatytułowaną „Wytyczne dotyczące postępowania w sprawach religijnych w szkołach” (patrz poniższy paragraf 27). Wnioskodawcy, którzy są głęboko wierzącymi muzułmanami, odmówili posyłania córek na lekcje pływania, powołując się na to, że ich przekonania zabraniają im pozwalania swoim dzieciom na udział w mieszanych lekcjach pływania. Oświadczyli, że chociaż Koran nie nakazuje kobietom zakrywania ciała aż do dojrzałości płciowej, ich przekonania wymagają od nich przygotowania córek do nakazów, które będą na nich nakładane od tego momentu. Jako posiadacze władzy rodzicielskiej nad córkami, wnioskodawcy zarzucili, że doszło do naruszenia ich własnych praw. Pismem z 13 sierpnia 2008 roku Wydział Edukacji Publicznej Kantonu Bazylea-Miasto (Erziehungsdepartement des Kantons Basel-Stadt) poinformował wnioskodawców, że na mocy art. 91 ust. 9 Ustawy o Szkolnictwie Kantonu Bazylea-Miasto (patrz poniższy paragraf 24), podlegają oni karze grzywny w wysokości do 1000 franków szwajcarskich (CHF) (około 923 euro (EUR)) każdy, jeśli ich córki nie wywiążą się z obowiązku uczęszczania do szkoły. 30 marca 2010 roku dyrektor szkoły przeprowadził spotkanie z wnioskodawcami w celu rozwiązania sytuacji. Wnioskodawcy nadal odmawiali posyłania córek na lekcje pływania. Listami z 30 marca i 4 maja 2010 roku wnioskodawcy zostali ponownie poproszeni o posłanie córek na lekcje pływania. Mimo tych prób ze strony szkoły, córki wnioskodawców nadal nieobecne były na lekcjach pływania. 4 maja i 14 czerwca 2010 roku władze szkoły zwróciły się do szefa Wydziału Edukacji Publicznej o wszczęcie postępowania w sprawie kary grzywny przeciwko wnioskodawcom. 17 czerwca 2010 roku wnioskodawcy zostali zaproszeni do ponownego odniesienia się w ramach tych postępowań. Pismem z 28 lipca 2010 roku władze oświatowe nakazały wnioskodawcom zapłatę grzywny w wysokości 350 CHF (około 323 EUR) za każdego rodzica i każde dziecko (łącznie 1400 CHF – około 1292 EUR) za naruszenie obowiązków rodzicielskich (patrz art. 91 ust. 8 i 9 Ustawy o Szkolnictwie Kantonu Bazylea-Miasto, poniższy paragraf 24). Odwołanie wnioskodawców od tej decyzji zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny Kantonu Bazylea-Miasto (Appellationsgericht des Kantons Basel-Stadt) 30 maja 2011 roku. Powołując się na swój wyrok precedensowy z 24 października 2008 roku (patrz wyrok Federalnego Trybunału Najwyższego 135 I 79; poniższy paragraf 29), Federalny Trybunał Najwyższy wyrokiem z 7 marca 2012 roku oddalił apelację wnioskodawców, stwierdzając, że odmowa władz zwolnienia ich córek z mieszanych lekcji pływania w szkole podstawowej nie naruszyła prawa wnioskodawców do wolności sumienia i wyznania. Uznał, że ta odmowa stanowi naruszenie wolności religii. Niemniej jednak uznał, że lekcje pływania stanowią część obowiązkowego programu nauczania w kantonie Bazylea-Miasto i że ten obowiązek ma wystarczająco solidną podstawę prawną. Powołał się, po pierwsze, na art. 22 Ustawy o Szkolnictwie Kantonu Bazylea-Miasto, który stanowił, że gimnastyka jest jednym z obowiązkowych przedmiotów w szkole podstawowej, oraz art. 139 tej samej ustawy, stwierdzający, że co najmniej trzy godziny tygodniowego planu lekcji uczniów mają być poświęcone wychowaniu fizycznemu. Stwierdził również, że na mocy art. 17 ustawy, chłopcy i dziewczęta na poziomie szkoły podstawowej mają, co do zasady, uczęszczać na zajęcia wspólnie. Dalej stwierdził, że zgodnie z art. 68 ustawy, precyzyjna organizacja tego przedmiotu, w szczególności różne lekcje i liczba godzin na nie przeznaczonych, jest określona w programie nauczania, w którego pkt 9.2.4 przewidziano, że pływanie wchodzi w skład obowiązkowych lekcji gimnastyki i sportu. Federalny Trybunał Najwyższy następnie wskazał, że uczniowie mogą być zwolnieni z lekcji lub z określonych przedmiotów, a każda taka decyzja ma być podejmowana przez władze szkolne na wniosek nauczycieli lub osób odpowiedzialnych za edukację dzieci (art. 66 ust. 5 i 6 Ustawy o Szkolnictwie; patrz poniższy paragraf 24). Zauważył, że szczegółowe informacje o zwolnieniach zostały zawarte w pkt 34 Regulaminu Szkolnego (Schulordnung) Kantonu Bazylea-Miasto, a że ustalenia dotyczące postępowania w sprawach religijnych w szkołach zostały zawarte w Rekomendacji (Handreichung) wydanej przez Wydział Edukacji Kantonu Bazylea-Miasto we wrześniu 2007 roku. Dodał, że zgodnie z pkt 5.1 tej rekomendacji, zwolnienie z lekcji pływania może być przyznane tylko uczniom, którzy osiągnęli wiek dojrzałości płciowej. Wskazał również, że od szóstego roku szkoły (to jest generalnie, gdy uczniowie osiągnęli wiek dwunastu lat) dziewczęta i chłopcy uczęszczają na lekcje wychowania fizycznego i pływania oddzielnie (pkt 5.3 rekomendacji). Federalny Trybunał Najwyższy stwierdził dalej, że argument wnioskodawców, iż rekomendacja nie ma mocy prawnej, jest bez znaczenia w tej sprawie, o ile w jego ocenie rekomendacja była w każdym razie jedynie narzędziem pomagającym w zbalansowaniu sprzecznych interesów zaangażowanych w podjęcie decyzji o wniosku o zwolnienie. Uznał również, że fakt, iż pływanie nie jest nauczane we wszystkich szkołach kantonu, a łyżwiarstwo, które również pojawia się jako lekcja w programie nauczania, nie jest w ogóle nauczane w praktyce, jest bez znaczenia dla oceny podstawy prawnej. Federalny Trybunał Najwyższy w związku z tym wniosł, że środek ten miał ważną podstawę prawną. Jeśli chodzi o interes publiczny i proporcjonalność ingerencji, Federalny Trybunał Najwyższy podtrzymał wyrok sądu niższej instancji w zakresie, w jakim stwierdzono, że sprawą najwyższej wagi jest zapewnienie integracji dzieci, niezależnie od ich pochodzenia, kultury czy religii. Uznał dalej, że ingerencja została złagodzona faktem, że lekcje pływania były mieszane tylko do wieku dojrzałości płciowej, a że wpływ środka został osłabiony przez środki towarzyszące (osobne szatnie i prysznice oraz możliwość noszenia burkini). Federalny Trybunał Najwyższy uznał również za bez znaczenia argument wnioskodawców, że ich dzieci otrzymują prywatne lekcje pływania, stwierdzając, że w przypadku dzieci nie chodziło jedynie o naukę pływania, ale także o poddanie się warunkom otaczającym samo nauczanie (äussere Bedingungen des Unterrichts). Stwierdził, że funkcja integracji społecznej szkoły, obowiązująca w odniesieniu do wszystkich uczniów, wymaga, aby zwolnienia z lekcji pływania były przyznawane tylko oszczędnie. Odmowa przyznania zwolnienia w niniejszej sprawie odpowiadała zatem jego nowej praktyce, zgodnie z którą obowiązki edukacyjne miały być, co do zasady, uznawane za pierwszeństwo względem przestrzegania nakazów religijnych (religiöse Gebote) jednej części populacji. Z tego powodu porównanie ze zwolnieniami udzielanymi z przyczyn medycznych było również bez znaczenia. Biorąc pod uwagę powyższe czynniki, Federalny Trybunał Najwyższy wniosł, że odmowa zwolnienia z mieszanych lekcji pływania nie naruszyła prawa wnioskodawców do wolności religii.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Mołodetzke, w obwodzie donieckim. 28 stycznia 2007 r. skarżący, który wówczas był członkiem Rady Rejonowej w Szachtarsku i prezesem lokalnego oddziału Partii Regionów, odczytał list na spotkaniu, w którym uczestniczyło ponad czterdziestu członków partii i mieszkańców wsi Złotarówka, zawierający następujący tekst:
„Do Członka Rady Rejonowej w Szachtarsku, Prezesa rejonowego oddziału Partii Regionów, Pana W.W. Lykina, od mieszkańców wsi Złotarówka ...
My, mieszkańcy Złotarówki ... zwracamy się do Pana z oburzeniem w sprawie wyboru i działalności Zastępcy Przewodniczącego Szachtarskiego Rejonowego Komitetu Wykonawczego, Pana G. Sz. [pełne imię i nazwisko podane].
...
On jest grabieżcą i małostkowym tyranem. Jak może on służyć rejonowi po tym, jak zniszczył całą pracę w Złotarówce podczas swoich czterech lat urzędowania? Nie przyjmował mieszkańców w ramach oficjalnych dyżurów, podejmował decyzje jednostronnie i był niegrzeczny i niemiły. Przychodził do pracy rano, ale potem ukrywał się w swoich nielegalnych firmach w Makiejewce lub w centrum komputerowym w Charszyźku, nadal otrzymując pensję i premie. Środki zostały przeznaczone na remont systemu wodociągowego, ale on nimi nie zarządzał ... Cała wieś ... tonęła w chwastach i śmieciach ... Bez dyskusji o drobiazgach, chcemy wiedzieć konkretnie, dlaczego [G. Sz.] powinien uniknąć odpowiedzialności za następujące czyny:
(1). [on] zebrał 30 hrywn od gospodarstwa domowego [na remont wodociągu] na ulicach Sz. i P., i na co je wydał?
(2). [on] zdemontował wszystkie elementy metalowe z kotłowni w przedszkolu ... ;
(3). [on] odkopał i zabrał 400 metrów rur wodociągowych;
(4). za jego wiedzą, w lesie wycięto stuletnie dęby.
Prosimy o Pana wsparcie ... Wszyscy, którzy głosowali na [Partię] Regionów, to jest 95% [głosujących], są oburzeni i domagają się rezygnacji [G. Sz.] z rady rejonowej. Powinien zostać wykluczony z Partii Regionów.” Tekst ten był podpisany przez jedenaście osób, bez wskazania pełnych imion i nazwisk. Po odczytaniu listu skarżący wyraził swoją osobistą niezadowolenie z działalności G. Sz. jako działacza partyjnego i wybranego funkcjonariusza publicznego, a dołączyło do niego w tym kilku innych uczestników. Pani A. oświadczyła, że jest jedną z autorek listu i że zgadza się ze wszystkimi zarzutami w nim zawartymi. G. Sz. otrzymał głos i argumentował, że zarzuty przeciwko niemu są zniesławiające i pozbawione jakiegokolwiek dowodu. W lutym 2007 r. G. Sz. wszczął postępowanie cywilne przed Sądem w Szachtarsku, dochodząc od skarżącego zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową za rozpowszechnianie informacji zniesławiających na jego temat. Utrzymywał w szczególności, że skarżący nie miał prawa odczytać listu, który zawierał niezweryfikowane informacje zniesławiające oskarżające go o przestępcze i korupcyjne postępowanie. Ponieważ domniemani autorzy listu podpisali go bez wskazania pełnych imion i nazwisk lub danych adresowych, powinien zostać on pozostawiony bez rozpoznania jako anonimowe podanie w rozumieniu Ustawy o Zgłoszeniach Obywatelskich. G. Sz. również złożył wyjaśnienie, że skarżący dał mu fotokopię spornego listu przed spotkaniem w Złotarówce i ostrzegł go o swoim zamiarze jego odczytania. G. Sz. protestował, twierdząc, że tekst jest zniesławiający, jednak skarżący zignorował jego opinię. 17 września 2007 r. Sąd w Szachtarsku orzekł, że skarżący ponosi winę za zniesławienie G. Sz. i przyznał temu ostatniemu 200 hrywien ukraińskich (UAH) tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. W szczególności sąd uznał, że list powinien być traktowany jako anonimowe podanie obywateli w rozumieniu art. 5 Ustawy o Zgłoszeniach Obywatelskich. Zamiast nie podjąć zarzutów zawartych w liście, skarżący działał bezprawnie, upubliczniając go bez weryfikacji poważnych oskarżeń przeciwko G. Sz., które zawierał. Skarżący, reprezentowany przez pana V. Filipenkę, odwołał się. Argumentował, że Ustawa o Zgłoszeniach Obywatelskich nie ma zastosowania do faktów sprawy. W szczególności odczytanie i omówienie treści listu od wyborców na zebraniu partii politycznej nie może być uznane za oficjalne rozpatrzenie w zakresie anonimowego podania obywateli w rozumieniu powyższego instrumentu. Co więcej, list nie był „anonimowy”, biorąc pod uwagę, że przynajmniej pani A. rościła sobie autorstwo. Jeśli chodzi o naturę listu, nie zawierał on fałszywych zarzutów co do faktów. W szczególności sam G. Sz. potwierdził, że zebrano 30 UAH od gospodarstwa domowego na remont wodociągu oraz że sprzęt kotłowni w przedszkolu został zdemontowany na jego polecenie. Istniały również dowody popierające inne zarzuty faktyczne. Krytyczna ocena tych faktów przez niektórych mieszkańców wsi nie podlegała dowodowi i stanowiła uzasadnione sądy wartościujące z ich strony, za które skarżący nie mógł być pociągnięty do odpowiedzialności. Ponadto G. Sz. powinien być tolerancyjny na krytykę, ponieważ dotyczyła ona jego działalności jako wybranego funkcjonariusza publicznego. 3 grudnia 2007 r. Doniecki Sąd Obwodowy utrzymał w mocy wyrok Sądu w Szachtarsku. Uznał, że sąd słusznie stwierdził, że list był anonimowy, ponieważ nie było możliwe zidentyfikowanie autorów na podstawie zawartych w nim podpisów, oraz że został on skierowany do skarżącego jako funkcjonariusza publicznego, a nie osoby prywatnej, w związku z czym Ustawa o Zgłoszeniach Obywatelskich została właściwie zastosowana. Ponadto sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że skarżący nie zweryfikował dokładności zarzutów zawartych w liście, jak wymagano w art. 302 Kodeksu Cywilnego Ukrainy, i w związku z tym ponosił odpowiedzialność za rozpowszechnianie oświadczeń zniesławiających przeciwko G. Sz. 30 stycznia 2008 r. Sąd Najwyższy Ukrainy odrzucił wniosek skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej.


Skarżący zostali umieszczeni w komisariacie policji w Menemeni w Salonikach, albo w areszcie tymczasowym, albo odbywając kary pozbawienia wolności. Skarżący nr 1 i 6 byli osadzeni w celi nr 1, skarżący nr 2 i 4 byli osadzeni w celi nr 2, a skarżący nr 3, 5 i 7 byli osadzeni w celi nr 3. W chwili wniesienia skargi byli przetrzymywani w okresie od jednego do sześciu miesięcy. Pierwszych sześciu skarżących zostało przeniesionych do Zakładu Karnego w Salonikach w następujących datach: skarżący nr 2 został przeniesiony 30 listopada 2013 r., skarżący nr 3 został przeniesiony 6 grudnia 2013 r., skarżący nr 4 został przeniesiony 11 lutego 2014 r., skarżący nr 5 został przeniesiony 7 lutego 2014 r., a skarżący nr 6 został przeniesiony 18 listopada 2013 r. Strony spierały się co do daty przeniesienia skarżącego nr 1: według przedstawionych przez Rząd informacji został on przeniesiony 18 września 2013 r., podczas gdy skarżący twierdził, że został przeniesiony 3 grudnia 2013 r. Zgodnie z materiałami będącymi w posiadaniu Sądu, skarżący nr 7 był nadal przetrzymywany w komisariacie policji w Menemeni 24 maja 2014 r. Skarżący zarzucali, że komisariat policji w Menemeni był całkowicie nieodpowiedni do długotrwałego przetrzymywania, jak to miało miejsce w ich przypadku. Składał się on z trzech cel na pierwszym piętrze i dwóch sanitariatów zlokalizowanych poza celami. Cele nr 1 i 2 miały powierzchnię 10 metrów kwadratowych i mieszkały w nich po cztery osoby, podczas gdy cela nr 3 miała powierzchnię 6 metrów kwadratowych i mieszkało w niej pięć osób. Cele były wyposażone w łóżka, ale nie miały koców. Skarżący dodatkowo podkreślali, że cele były brudne i że dostęp do światła dziennego był niewystarczający. Cela nr 1 w szczególności nie miała okna. Aresztowani byli zamknięci w celach i nie pozwolono im spędzać czasu na zewnątrz, co wpłynęło na ich zdrowie psychiczne. Musieli prosić strażników o pozwolenie na skorzystanie z toalety. Nie oferowano żadnych zajęć rekreacyjnych, a cele nie były wyposażone w telewizory. Zdrowi aresztowani byli przetrzymywani razem z narkomanami lub chorymi aresztowanymi, co skutkowało narażeniem ich na choroby zakaźne. Komisariat policji nie posiadał niezbędnych środków do przewiezienia aresztowanych do szpitala w przypadku nagłym. Zamiast jedzenia aresztowani otrzymywali 5,87 euro dziennie, co nie wystarczało na pokrycie ich dziennych potrzeb żywieniowych, zarówno pod względem ilości, jak i jakości. 19 listopada 2013 r. skarżący złożyli skargę do prokuratora, skarżąc się na warunki ich przetrzymywania, ale nie otrzymali odpowiedzi. Rząd twierdził, że komisariat policji w Menemeni mieścił się w budynku wybudowanym w 2008 r. na podstawie specyfikacji jakościowych niezbędnych do zapewnienia właściwych warunków przetrzymywania. Składał się on z trzech cel: cela nr 1 miała 23 metry kwadratowe i trzy wbudowane łóżka, cela nr 2 miała 23,3 metra kwadratowe z czterema wbudowanymi łóżkami, a cela nr 3 miała 26 metrów kwadratowych z pięcioma łóżkami. Pojemność komisariatu nigdy nie została przekroczona. Rząd potwierdził, że istniały dwa sanitariaty z ciepłą wodą poza celami. Przedłożyli dwa kontrakty z firmami sprzątającymi dotyczące budynku dla okresów w sprawie: jeden od 10 czerwca 2013 r. do 10 sierpnia 2013 r. i drugi od 11 sierpnia 2013 r. do 11 października 2013 r. Kontrakty obejmowały codzienne sprzątanie obszarów przetrzymywania i sanitariatów oraz cotygodniową dezynfekcję obszarów przetrzymywania. Gdy liczba aresztowanych na to pozwalała, narkomani byli przetrzymywani oddzielnie od reszty aresztowanych. Ponadto personel komisariatu policji w Menemeni dokładał wszelkich starań, aby zaspokoić potrzeby aresztowanych, często malując pomieszczenia, czyszcząc lub wymieniając pościel oraz rozwiązując ogólnie wszelkie problemy, które mogłyby wystąpić. W odniesieniu do zajęć rekreacyjnych Rząd podkreślił, że aresztowani mieli nieograniczony dostęp do kart telefonicznych i że standardową praktyką było otrzymywanie przez nich gazet i magazynów. Rząd potwierdził, że skarżący nie byli wyżywiani, ale otrzymywali 5,87 euro dziennie na zamawianie jedzenia z restauracji, biorąc pod uwagę, że komisariaty policji nie posiadały żadnych zaplecza kuchennego. Dyżurny lekarz był dostępny przez całą dobę w Komendzie Głównej Policji w Salonikach (Αστυνομικό Μέγαρο Θεσσαλονίκης). W nagłych wypadkach aresztowani byli przewożeni do lokalnych szpitali. Ponadto personel policji był odpowiedzialny za podawanie aresztowanym leków przepisanych przez lekarza. Rząd wskazał, że skarżący nie powoływali się ani nie przedłożyli żadnych dowodów na to, że potrzebowali leczenia medycznego, którego nie otrzymali. Wręcz przeciwnie, zgodnie z dokumentacją komisariatu, skarżący nr 4, 5 i 7 byli przewożeni do lokalnych szpitali w różnych terminach.


Wnioskodawczyniami są żona i córka pana Iwana Mirczewa Paszalijskiego, który został zabity 2 czerwca 2000 roku w biurze znajdującym się w hotelu w Sofii. Zmarł w wyniku doznania poważnych urazów mózgu, klatki piersiowej, tułowia i kończyn, co doprowadziło do nieodwracalnych uszkodzeń kilku jego narządów życiowych. Urazy te zostały spowodowane przez liczne kopnięcia, ciosy pięściami oraz uderzenia różnymi przedmiotami. W dniu zdarzenia prywatny ochroniarz został wezwany do pomieszczeń biurowych, gdzie później znaleziono martwego pana Paszalijskiego, w celu zbadania bójki, która miała tam rzekomo miejsce. Ochroniarz zapukał do drzwi wejściowych do biura, a otworzył je pewien mężczyzna, S.V. Ochroniarz rzucił tylko okiem na pana Paszalijskiego, leżącego bezradnie na podłodze z krwią na twarzy. S.V. trzymał długi, owalny przedmiot. Gdy S.V. poinformował go, że nie ma problemu, ochroniarz odszedł. Wszystko wskazuje na to, że wcześniej tego dnia, korzystając z telefonu w owym biurze, S.V. zadzwonił do Ch.M., przyjaciela i partnera biznesowego pana Paszalijskiego, grożąc zabiciem ich obojga, jeśli Ch.M. nie dostarczy S.V. nieujawnionej sumy pieniędzy bez zwłoki. Zdarzenie zostało zgłoszone policji przez śledczego, który otrzymał wcześniej tego dnia anonimową informację. Policja aresztowała S.V. tej nocy. Po odkryciu śladów przestępstwa na rękach i ubraniu S.V., śledczy postawił mu 3 czerwca 2000 roku zarzut zabójstwa. 5 czerwca 2000 roku prokurator oskarżył S.V. o zabójstwo Iwana Mirczewa Paszalijskiego, popełnione trzy dni wcześniej. Prokurator z sofiańskiej prokuratury miejskiej stwierdził 20 kwietnia 2001 roku, że istnieją powody do zmiany aktu oskarżenia poprzez zastosowanie prawa przewidującego surowszą karę. Stwierdziła również, że nie zebrano wszystkich dostępnych dowodów. W szczególności nie przeprowadzono ekspertyzy DNA materiału znalezionego pod paznokciami ofiary; kilku kluczowych świadków nie zostało przesłuchanych w sprawie powodów ich obecności w biurze, w którym zabito ofiarę w danym dniu, oraz w sprawie powodu powrotu do biura jednego z nich wieczorem tego samego dnia; nie przeprowadzono konfrontacji między dwoma z tych świadków, mimo kilku rozbieżności w ich zeznaniach; oraz nie zebrano informacji o stanie, w jakim policjanci znaleźli oskarżonego w momencie jego aresztowania. 20 kwietnia 2001 roku prokurator zwrócił sprawę organom śledczym w celu podjęcia dalszych czynności dochodzeniowych, wydając konkretne instrukcje mające na celu usunięcie braków w dochodzeniu. Sprawa była zwracana w trzech innych przypadkach (17 lipca 2001 r., 18 lipca 2003 r. i 2 października 2003 r.) w celu podjęcia dalszych kroków dochodzeniowych, które prokurator wymienił konkretnie. Akta sprawy zostały przesłane do Sądu Miejskiego w Sofii w nieokreślonym dniu listopada 2003 roku. Obie wnioskodawczynie zostały uznane za oskarżycieli posiłkowych, a druga wnioskodawczyni, na jej wniosek, również za stronę cywilną dochodzącą zadośćuczynienia pieniężnego. Na początku rozprawy adwokat oskarżonego twierdził, że akt oskarżenia jest wadliwy, ponieważ nie zawiera jasnego opisu czynu, z którego oskarżony został oskarżony; adwokat bezskutecznie domagał się zwrotu sprawy do dalszego dochodzenia. W trakcie procesu odbyło się kilka rozpraw. Postępowanie przed Sądem Miejskim w Sofii zakończyło się 11 czerwca 2007 roku, kiedy to sąd skazał S.V. na piętnaście lat pozbawienia wolności i nakazał mu zapłatę odszkodowania drugiej wnioskodawczyni. Zarówno S.V., jak i wnioskodawczynie złożyli apelację do Sądu Apelacyjnego w Sofii. S.V. wniósł w szczególności, że wyrok był oparty w całości na domysłach co do tego, kto był sprawcą. Co najważniejsze, S.V. twierdził, że akt oskarżenia w ogóle nie zawierał informacji o sposobie, w jaki miał zabić ofiarę, brak było bowiem opisu okoliczności, w jakich zabito ofiarę. Powołując się na decyzję interpretacyjną nr 2 z 2002 roku Sądu Najwyższego Kasacyjnego (patrz poniższy paragraf 21), twierdził, że te uchybienia proceduralne były fundamentalne i że sąd powinien był zwrócić sprawę na etap dochodzeniowy. 18 lipca 2008 roku Sąd Apelacyjny w Sofii uznał, że akt oskarżenia nie zawierał opisu tego, jak oskarżony zabił ofiarę, i że było to fundamentalne uchybienie proceduralne, które uniemożliwiło oskarżonemu skuteczne wykonywanie jego praw. Sąd następnie uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i zwrócił sprawę na etap przedprocesowy, aby można było usunąć wspomniane uchybienie proceduralne. 16 sierpnia 2008 roku prokuratura oskarżyła na nowo S.V. o zabójstwo pana Paszalijskiego, a sąd pierwszej instancji, Sąd Miejski w Sofii, wszczął przeciwko niemu nowe postępowanie. Pierwsze dwie zaplanowane rozprawy zostały odroczone, ponieważ nie stawił się adwokat oskarżonego. 11 lutego 2009 roku sąd uznał drugą wnioskodawczynię za stronę cywilną dochodzącą zadośćuczynienia pieniężnego, ale odmówił uznania obu wnioskodawczyń za oskarżycieli posiłkowych. Po apelacji wnioskodawczyń to odmowne orzeczenie zostało uchylone 13 marca 2009 roku przez Sąd Apelacyjny w Sofii. Następnie świadkowie byli ponownie przesłuchiwani w trakcie procesu, aby wnioskodawczynie mogły wykonywać swoje prawa jako oskarżyciele posiłkowi. Odbyło się następnie szesnaście rozpraw, podczas których wnioskodawczynie składały liczne wnioski o zebranie dowodów i przesłuchanie świadków. Następnie przewodnicząca składu sędziowskiego została wybrana na Prezesa Najwyższego Sądu Administracyjnego, w wyniku czego etap rozprawy rozpoczęto od nowa. Mianowano nową przewodniczącą składu, jednak przez około rok nie wyznaczono dalszej rozprawy. Wnioskodawczynie złożyły skargę na opóźnienie do Inspektoratu Najwyższej Rady Sądownictwa, prosząc o nałożenie sankcji dyscyplinarnych na nową przewodniczącą. Inspektorat odpowiedział 21 lutego 2012 roku. Uznał, że postępowanie karne w sprawie trwało jedenaście lat i stwierdził, że jest to niezgodne z wymogiem rozsądnego czasu trwania postępowania. Mimo to stwierdził, że sędzia ta nie może zostać ukarana, biorąc pod uwagę, że czas trwania innych spraw, którymi się zajmowała, nie przekroczył akceptowalnego poziomu. W nieokreślonym późniejszym terminie nowa przewodnicząca została odesłana z powrotem do sądu, z którego została przeniesiona, a sprawa musiała rozpocząć się od nowa po raz kolejny. 9 grudnia 2013 roku zakończyło się postępowanie przed sądem pierwszej instancji. Sąd Miejski w Sofii uznał S.V. za winnego zabójstwa i skazał go na dwanaście lat pozbawienia wolności. Sąd pierwszej instancji orzekł również, że S.V. musi zapłacić około 50 000 euro (EUR) odszkodowania drugiej wnioskodawczyni jako stronie cywilnej. Po apelacji S.V. Sąd Apelacyjny w Sofii przeprowadził dogłębną analizę zeznań świadków złożonych w pierwszej instancji, protokołu oględzin miejsca zabójstwa przeprowadzonych następnego dnia po zabójstwie, czynności przeszukania i zajęcia oraz wniosków z licznych opinii biegłych, sekcji zwłok itp. W następstwie tego, 22 grudnia 2014 roku sąd apelacyjny utrzymał w mocy wyrok skazujący i karę, ale obniżył kwotę odszkodowania do zapłaty drugiej wnioskodawczyni do około 8000 EUR. Po wniesieniu kasacji przez S.V. Sąd Najwyższy Kasacyjny utrzymał w całości wyrok sądu apelacyjnego w wyroku końcowym z 2 listopada 2015 roku.


Wnioskodawczyni Dorina oraz wnioskodawca Viorel-Aurel[2] Ioniță urodzili się odpowiednio w 1976 i 1972 roku i mieszkają w Brăili. 7 listopada 2005 r. syn wnioskodawców, który miał wówczas cztery lata i dziewięć miesięcy, przeszedł operację usunięcia polipów, przeprowadzoną przez dr C.B. w państwowym Szpitalu Ratunkowym w Brăili. Dr C.B. zdecydował o przeprowadzeniu operacji w znieczuleniu ogólnym z intubacją dotchawiczą. Znieczulenie ogólne przeprowadził dr P.A. przy asyście P.V.I., pielęgniarki. Po operacji dziecko zostało natychmiast przeniesione na oddział intensywnej terapii. Dziesięć minut po przeniesieniu P.V.I. poinformowała dr P.A., że dziecko ma siną skórę i nie wyczuwalny puls. U dziecka doszło do krwotoku, w wyniku którego krew zalała jego płuca. Zespół lekarzy próbował go reanimować i oczyścić drogi oddechowe, ale bezskutecznie. Dziecko ogłoszono martwym dwie godziny po operacji. Tego samego dnia policja w Brăili wszczęła śledztwo karne w sprawie przyczyny zgonu. Dr C.B. i dr P.A. zostali przesłuchani i złożyli pisemne oświadczenia. Protokół sekcji zwłok sporządzony 8 listopada 2005 r. przez Brăila Forensic Service (Serviciul de medicină legală Brăila) stwierdził, że syn wnioskodawców zmarł w wyniku ostrej niewydolności oddechowej spowodowanej krwią, która zablokowała jego drogi oddechowe i zalała płuca. Zauważono również, że dziecko cierpiało na kilka wrodzonych wad, które prawdopodobnie odegrały rolę w powikłaniach pooperacyjnych: miokardiopatię i dystrofię wątroby oraz tętniaki przegrody międzyprzedsionkowej. Raport został przesłany do zatwierdzenia komisji ds. opinii i nadzoru Instytutu Medycyny Sądowej w Jassach (Comisia de avizare și control din cadrul IMF Iaşi). 5 maja 2006 r. komisja potwierdziła, że śmierć dziecka nastąpiła po operacji i została spowodowana krwią, która zablokowała jego drogi oddechowe i płuca. Stwierdziła istnienie związku przyczynowego między leczeniem pooperacyjnym a śmiercią dziecka. Jako możliwą przyczynę obecności krwi w płucach i drogach oddechowych wskazano spadek ciśnienia w baloniku cewnika (balonaşul sondei de întubaţie), założonego po operacji w celu zapobiegania dostawaniu się krwi do płuc. 12 października 2006 r. naczelna komisja Instytutu Medycyny Sądowej im. Miny Minovici przeanalizowała wszystkie dokumenty i zatwierdziła wnioski komisji ds. opinii i nadzoru Instytutu Medycyny Sądowej w Jassach. 8 listopada 2005 r. ojciec dziecka złożył skargę dyscyplinarną przeciwko dr C.B. i dr P.A. Komisja dyscyplinarna Kolegium Lekarzy w Brăili wszczęła dochodzenie w sprawie śmierci pacjenta, zbierając dokumenty z jego dokumentacji medycznej oraz pobierając zeznania od dr C.B. i dr P.A., a także od lekarzy uczestniczących w procedurze reanimacji pooperacyjnej. Decyzję wydała 9 lipca 2007 r., w której wniosła, że śmierć dziecka można zaklasyfikować do przypadków nagłego zgonu (z częstością występowania 2–4% ze względu na wcześniejsze schorzenia dziecka: miokardiopatię, dystrofię wątroby oraz tętniaki przegrody międzyprzedsionkowej). Mimo że komisja wniosła, że nie istniał bezpośredni związek między śmiercią dziecka a postępowaniem medycznym lekarzy, upomniła obu lekarzy za nieprzeprowadzenie koniecznych badań przedoperacyjnych i nieuzyskanie świadomej zgody wnioskodawców przed operacją. Wnioskodawcy wnieśli sprzeciw wobec wniosków komisji, a ich odwołanie zostało rozpatrzone przez Naczelną Komisję Dyscyplinarną Kolegium Lekarzy. Do komisji złożono opinię biegłego lekarza, która została wykorzystana przy formułowaniu ostatecznych wniosków. Biegły zauważył między innymi, że przygotowanie dziecka do operacji nie było odpowiednie, ponieważ badanie przed znieczuleniem było „bardzo powierzchowne”; w tym zakresie komisja zwróciła uwagę na brak prześwietlenia płuc, EKG oraz oznaczenia czasu krzepnięcia krwi. W opinii biegłego lekarze zignorowali ciężkie wrodzone wady dziecka, uznając, że operacja usunięcia polipów była „drobnym zabiegiem” i dlatego nie były konieczne specjalne środki ostrożności. Decyzją z 6 czerwca 2008 r. Naczelna Komisja Dyscyplinarna Kolegium Lekarzy uchyliła decyzję z 9 lipca 2007 r. i ukarała każdego z lekarzy grzywną w wysokości 1000 lejów rumuńskich (ekwiwalent około 220 euro (EUR)). Uznała, że badania przedoperacyjne dziecka były niewystarczające dla uniknięcia powikłań pooperacyjnych. W związku z tym stwierdziła, że dr C.B. i dr P.A. naruszyli art. 53 Kodeksu Deontologii Medycznej, zgodnie z którym lekarz powinien stawiać diagnozy z najwyższą starannością, aby określić odpowiednie leczenie i uniknąć przewidywalnych powikłań, które mogą wystąpić u pacjenta pozostającego pod jego opieką. Komisja stwierdziła dalej, że obecność krwi w drogach oddechowych dziecka nie mogła zostać wyjaśniona na podstawie dokumentów i zeznań zawartych w aktach sprawy. Zauważono, że wszyscy lekarze i pielęgniarki, którzy złożyli zeznania, twierdzili, że balonik cewnika intubacyjnego był szczelny; jednak fakt, że przyczyną śmierci była obecność krwi w płucach dziecka, mógł prowadzić tylko do wniosku, że takie zeznania były niedokładne. Powołując się na art. 58 i 60 Kodeksu Deontologicznego oraz art. 6 ustawy nr 46/2003, komisja zauważyła również, że rodzice nie wyrazili świadomej zgody. 7 listopada 2005 r. wnioskodawcy złożyli zawiadomienie o przestępstwie, twierdząc, że wadliwe leczenie chirurgiczne i pooperacyjne, jakim poddano ich syna, doprowadziło do jego śmierci. Wnieśli o zidentyfikowanie osób odpowiedzialnych i pociągnięcie ich do odpowiedzialności za śmierć syna. Przystąpili do postępowania karnego jako strony cywilne. Na wniosek Komendy Powiatowej Policji w Brăili, 19 lipca 2006 r. Szpital Ratunkowy w Brăili oświadczył, że personel medyczny odpowiedzialny za monitorowanie dziecka stanowili: dr P.A. podczas zabiegu i przenoszenia dziecka na oddział intensywnej terapii oraz P.V.I. podczas pobytu na oddziale intensywnej terapii. 5 stycznia 2007 r. prokuratura przy Sądzie Rejonowym w Brăili zdecydowała o wszczęciu postępowania karnego przeciwko dr P.A. P.V.I. została przesłuchana jako świadek bezpośrednio po śmierci dziecka, w toku wstępnego dochodzenia karnego. W toku postępowania karnego przeciwko dr P.A., mimo wielokrotnego wezwania, organy śledcze nie były w stanie przesłuchać jej, ponieważ nie udało się jej odnaleźć. Zrezygnowała z pracy w Szpitalu Ratunkowym w Brăili w styczniu 2006 r. Organy ścigania przesłuchały kilku lekarzy i pielęgniarki z personelu szpitala, którzy byli zaangażowani w opiekę pooperacyjną nad synem wnioskodawców. Dr P.A. złożył wniosek do organu prowadzącego śledztwo o sporządzenie nowej opinii biegłego lekarza sądowego. Zwrócił uwagę na istnienie poważnych sprzeczności między protokołem sekcji zwłok a opinią wydaną przez komisję ds. opinii i nadzoru Instytutu Medycyny Sądowej w Jassach. 4 kwietnia 2007 r. Komenda Powiatowa Policji w Brăili zwróciła się do Instytutu Medycyny Sądowej w Jassach o przeprowadzenie ekspertyzy sądowo-lekarskiej, która miałaby na celu ustalenie przyczyny i okoliczności śmierci dziecka. Instytut Medycyny Sądowej w Jassach odpowiedział, że nie można sporządzić nowej opinii, ponieważ dowody przeanalizowane przez Brăila Forensic Service zostały przesłane do Narodowego Instytutu Medycyny Sądowej im. Miny Minovici. 20 lutego 2008 r. dr P.A. złożył pozasądową opinię biegłego. Stwierdzono w niej, że przyczyną śmierci nie była obecność krwi w płucach dziecka z powodu braku odpowiedniego monitorowania pooperacyjnego, lecz reakcja pooperacyjna dziecka ze schorzeniami współistniejącymi (wrodzona wada serca, dystrofia wątroby, zastój krwi w nerkach, adenopatia krezkowa i krwotoczne zapalenie jelit i okrężnicy), wymienionymi w dokumentacji medycznej prowadzonej przez pediatrę dziecka. W raporcie zauważono uogólnioną reakcję zapalną związaną z rozlanymi krwawieniami w jego przewodzie pokarmowym, płucach, sercu i śledzionie. Wnioskodawcy złożyli zeznania przed organami śledczymi 23 stycznia 2008 r. Twierdzili, że nie zostali należycie poinformowani o ryzyku operacji i znieczulenia ogólnego, a w konsekwencji nie wyrazili zgody na takie zabiegi. 30 czerwca 2008 r. Komenda Powiatowa Policji w Brăili zarządziła sporządzenie nowej opinii biegłego przez Narodowy Instytut Medycyny Sądowej im. Miny Minovici. Wnioskodawcy, dr P.A. oraz organy śledcze przedstawili kilka pytań do biegłych lekarzy sądowych. Zapytali między innymi, czy wcześniejszy stan zdrowia dziecka wpłynął na jego niekorzystny przebieg pooperacyjny oraz czy podanie znieczulenia ogólnego było właściwą opcją, biorąc pod uwagę wiek i diagnozę dziecka. Ojciec dziecka zapytał również Instytut Medycyny Sądowej, czy monitorowanie pooperacyjne dziecka było odpowiednie. Jednak 28 lipca 2008 r. Instytut Medycyny Sądowej odpowiedział, że nie może wydać takiej opinii, ponieważ zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa krajowego nie można zlecić nowej opinii biegłego, chyba że pojawią się nowe elementy medyczne i faktyczne. W związku z tym Instytut Medycyny Sądowej oświadczył, że utrzymuje swoją poprzednią opinię. Kopie dokumentów z akt dyscyplinarnych zostały dołączone do akt karnych. 30 września 2008 r. prokuratura przy Sądzie Okręgowym w Brăili zdecydowała o umorzeniu postępowania karnego przeciwko dr P.A., stwierdzając w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, że w jego zachowaniu nie było elementu niedbalstwa karnego. Decyzja ta została utrzymana w mocy 10 listopada 2008 r. przez naczelnego prokuratora tej samej prokuratury. Skarga wnioskodawców na decyzje prokuratorów została uwzględniona przez Sąd Rejonowy w Brăili 25 lutego 2009 r. Decyzje prokuratorów zostały uchylone, a Sąd Rejonowy zatrzymał akta do ponownego rozpatrzenia. Uznał, że mimo nie sporządzenia nowej opinii biegłego, decyzja Naczelnej Komisji Kolegium Lekarzy dostarczyła wystarczających informacji dotyczących przyczyny śmierci, którą była obecność krwi w drogach oddechowych dziecka z powodu niewystarczającego uszczelnienia balonika cewnika tchawicznego. Uznał, że należy ustalić, czy monitorowanie pooperacyjne dziecka przez dr P.A. było odpowiednie, a dokładniej, czy dr P.A. powinien był zauważyć niesprawny cewnik. Dr C.B. i dr P.A. złożyli zeznania przed Sądem Rejonowym 18 stycznia 2010 r. Ponadto członkowie personelu medycznego, którzy próbowali reanimować dziecko, złożyli zeznania (1 marca, 20 kwietnia i 8 czerwca 2008 r.). Niektórzy z nich twierdzili, że krew w płucach można wyjaśnić próbami reanimacji i że balonik cewnika był utrzymywany w stanie napełnionym przez cały czas po operacji. P.V.I. nie złożyła zeznań przed sądem, ponieważ mimo wezwania nie stawiła się na rozprawach. Zgodnie z kilkoma raportami sporządzonymi przez komorników próbujących doprowadzić ją przed sąd, wyjechała z kraju do Włoch. Na podstawie materiałów w aktach sprawy nie wynika, aby sąd podjął specjalne środki w celu ustalenia jej tam adresu. Ojciec dziecka złożył zeznania przed Sądem Rejonowym w Brăili 18 stycznia 2010 r. Powtórzył swoje roszczenia o zadośćuczynienie materialne i niematerialne. Ponownie twierdził, że lekarze nie poinformowali jego rodziny o ryzyku operacji, a w szczególności znieczulenia ogólnego, i w związku z tym nie wyrazili oni świadomej zgody. 1 października 2010 r., po kilku rozprawach, Sąd Rejonowy w Brăili uniewinnił dr P.A. i oddalił powództwo cywilne wnioskodawców jako bezzasadne. Sąd Rejonowy wziął pod uwagę pozasądową opinię biegłego złożoną przez dr P.A. Zauważył, że wnioski z pozasądowej opinii stoi w całkowitej sprzeczności z wnioskami raportu medycznego z 8 listopada 2005 r. oraz wnioskami komisji ds. opinii i nadzoru Instytutu Medycyny Sądowej w Jassach. Wyrok ten został utrzymany w mocy decyzją Sądu Okręgowego w Brăili wydanej 21 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy nie wziął pod uwagę wniosków pozasądowej opinii biegłego, ponieważ w jego opinii stanowiła ona jedynie dowód pozasądowy, który nie mógł uchylić wniosków kompetentnych instytutów medycyny sądowej. Sąd Okręgowy stwierdził, że śmierć dziecka została spowodowana obecnością krwi w jego drogach oddechowych i płucach. Nie było jednak możliwe wyjaśnienie, na podstawie dowodów w aktach, kiedy krew dostała się do dróg oddechowych dziecka z powodu spadku ciśnienia w baloniku cewnika. Ponadto powikłania pooperacyjne wystąpiły dziesięć minut po przeniesieniu dziecka na oddział intensywnej terapii, podczas gdy znajdowało się ono pod nadzorem P.V.I. Sąd Okręgowy uznał zatem, że dr P.A. nie można przypisać odpowiedzialności za spadek ciśnienia w baloniku cewnika po operacji. Wnioskodawcy wnieśli apelację od tej decyzji. Wnieśli o rozszerzenie śledztwa karnego na P.V.I., która miała dziecko pod swoim nadzorem na oddziale intensywnej terapii. Decyzją z 15 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Gałaczu uwzględnił apelację wnioskodawców i uchylił decyzje sądów niższych instancji. Stwierdzając, że sądy niższych instancji nie zbadali zarzutu rodziców dziecka, że nie wyrazili oni zgody na operację i znieczulenie ogólne, sąd apelacyjny odesłał akta z powrotem do Sądu Rejonowego w Brăili. 22 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy w Brăili uniewinnił dr P.A. Uznał, że nie istnieje związek przyczynowy między śmiercią dziecka a domniemanym zaniechaniem władz medycznych w zakresie uzyskania świadomej zgody wnioskodawców na podanie znieczulenia ogólnego. Uznał dalej, że nie można ustalić poza wszelką wątpliwością, czy dr P.A. dopuścił się niedbalstwa w zapewnieniu szczelności balonika cewnika po operacji. W konsekwencji sąd oddalił powództwo cywilne wnioskodawców jako bezzasadne. Sąd oddalił również wniosek wnioskodawców o rozszerzenie śledztwa karnego na P.V.I., uzasadniając to tym, że zgodnie z art. 337 § 1 Kodeksu Postępowania Karnego, tylko prokurator może wnosić o rozszerzenie śledztwa na inne osoby w toku postępowania przed sądami. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez prawomocną decyzję wydaną przez Sąd Apelacyjny w Gałaczu 22 maja 2012 r. 28 października 2008 r. wnioskodawcy wszczęli odrębne postępowanie cywilne przeciwko Szpitalowi Ratunkowemu w Brăili oraz lekarzom C.B. i P.A. przed Sądem Rejonowym w Brăili o zadośćuczynienie materialne i niematerialne poniesione w wyniku śmierci ich syna. 23 kwietnia 2009 r., powołując się na art. 19 Kodeksu Postępowania Karnego (patrz paragraf 57 poniżej), sąd zawiesił postępowanie cywilne do czasu wydania prawomocnej decyzji w postępowaniu karnym. Zauważono, że wynik postępowania cywilnego będzie w dużej mierze zależał od wyroku w postępowaniu karnym. 29 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy w Brăili uchylił zawieszenie postępowania cywilnego. Jednak wnioskodawcy zrzekli się swojego odrębnego powództwa cywilnego 6 marca 2013 r.


Wnioskodawca, S.C. Fiercolect Impex S.R.L., był rumuńską spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Klużu-Napoce. 7 marca 2002 r. Prefektura Klużu wydała wnioskodawcy zezwolenie na prowadzenie działalności, które było ważne do 7 marca 2005 r. Wnioskodawca był zobowiązany do złożenia wniosku o przedłużenie zezwolenia, jeżeli pierwotne warunki prowadzenia działalności nie uległy zmianie. Główna działalność spółki polegała na zbieraniu i recyklingu złomu żelaznego. Zgodnie z art. 5 Rozporządzenia nr 265/2001 (patrz punkt 28 poniżej) wniosek o przedłużenie zezwolenia na prowadzenie działalności musiał zostać złożony co najmniej trzydzieści dni przed wygaśnięciem poprzedniego zezwolenia. Ponieważ zezwolenie wnioskodawcy miało wygasnąć 7 marca 2005 r., 4 stycznia 2005 r. złożył on wniosek o przedłużenie obowiązującego zezwolenia. Wnioskodawca złożył również wniosek do Regionalnej Agencji Ochrony Środowiska („REA”) o zezwolenie środowiskowe, które zgodnie z prawem musiało być dołączone do wniosku o przedłużenie zezwolenia na prowadzenie działalności. REA zarejestrowała wniosek wnioskodawcy, ale odmówiła przyjęcia dokumentów towarzyszących, powołując się na to, że 20 grudnia 2004 r. przyjęto nowe rozporządzenie dotyczące autoryzacji działalności mającej znaczący wpływ na środowisko, a wytyczne dotyczące wdrażania nowego rozporządzenia nie zostały jeszcze opublikowane. Odpowiednie wytyczne zostały opublikowane 11 stycznia 2005 r. W liście z 25 stycznia 2005 r. REA poinformowała wnioskodawcę, że na mocy nowego Rozporządzenia nr 876/2004 jego działalność jest uważana za mającą znaczący wpływ na środowisko i że powinien on zatem postępować zgodnie z procedurą autoryzacji określoną w tym rozporządzeniu. Wnioskodawca został wezwany do złożenia nowych dokumentów potwierdzających w ciągu trzydziestu dni. Wnioskodawca złożył wymagane dokumenty 27 stycznia 2005 r. Nowe zezwolenie środowiskowe zostało wydane 24 marca 2005 r. 14 kwietnia 2005 r. prefektura wydała nowe zezwolenie na prowadzenie działalności. W okresie od 7 marca do 14 kwietnia 2005 r. wnioskodawca kontynuował prowadzenie działalności. W wyniku inspekcji przeprowadzonej w siedzibie wnioskodawcy, 6 maja 2005 r. Klużska Inspekcja Finansowa (Garda Financiară Cluj) ukarała spółkę grzywną w wysokości 25 000 000 ROL (około 694 euro) oraz nakazała przepadek 768 471 700 ROL (około 21 347 EUR), stanowiących wartość rynkową złomu żelaznego zebranego do recyklingu w okresie od 8 marca do 14 kwietnia 2005 r. Inspekcja finansowa oparła swoją decyzję (protokół stwierdzenia i ukarania za wykroczenia) przeciwko wnioskodawcy na art. 13 (a) Rządowego Rozporządzenia Nadzwyczajnego nr 16/2001. Wnioskodawca złożył skargę na decyzję Klużskiej Inspekcji Finansowej, twierdząc, że za opóźnienie w wydaniu zezwolenia na prowadzenie działalności odpowiedzialne są właściwe organy. W związku z tym argumentował, że wniosek o przedłużenie zezwolenia na prowadzenie działalności został złożony w odpowiednim czasie, a mianowicie 4 stycznia 2005 r. 2 sierpnia 2005 r. Sąd Rejonowy w Klużu-Napoce oddalił skargę jako bezzasadną. Sąd stwierdził, że decyzja z 6 maja 2005 r. była zgodna z art. 17 Rozporządzenia Rządowego nr 2/2001. Sąd zauważył również, że wnioskodawca kontynuował działalność mimo wygaśnięcia jego zezwolenia na prowadzenie działalności 7 marca 2005 r.; w ten sposób naruszył art. 7 § 1 w związku z art. 13 (a) Rządowego Rozporządzenia Nadzwyczajnego nr 16/2001. Sąd oddalił twierdzenie wnioskodawcy, że odpowiedzialność za jego sytuację spoczywa na organach z powodu niewydania zezwoleń środowiskowych i na prowadzenie działalności w terminie, stwierdzając, że takie twierdzenie byłoby istotne jedynie w ramach powództwa o naprawienie szkody i nie może być podnoszone jako powód do uniewinnienia spółki, która popełniła wykroczenie administracyjne. Wnioskodawca wniósł apelację. 2 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w Klużu oddalił apelację, podtrzymując decyzję sądu pierwszej instancji na tych samych podstawach. Wnioskodawca wszczął postępowanie administracyjne przeciwko REA, dochodząc odszkodowania poniesionego w wyniku opóźnionego wydania zezwolenia środowiskowego. Powództwo oparł na ustawie nr 554/2004. Twierdził, że z powodu zmiany legislacji dotyczącej procedury wydawania zezwoleń, właściwy organ nie wydał mu zezwolenia we właściwym czasie. Wskazał, że nawet po opublikowaniu wytycznych dotyczących stosowania nowego rozporządzenia 11 stycznia 2005 r., REA nie działała skutecznie, ponieważ nie napisała do wnioskodawcy do 25 stycznia 2005 r. Co więcej, REA zinterpretowała wniosek wnioskodawcy jako wniosek o nowe zezwolenie, a nie o przedłużenie istniejących zezwoleń, biorąc pod uwagę, że warunki prowadzenia działalności nie uległy zmianie. To dodatkowo opóźniło procedurę autoryzacji. 10 marca 2006 r. Sąd Okręgowy w Klużu oddalił powództwo jako przedwczesne, stwierdzając, że wnioskodawca nie przestrzegał procedury wstępnej wymaganej przez prawo przed wniesieniem powództwa do sądu. Wnioskodawca wniósł apelację, twierdząc, że oddalenie jego powództwa jako przedwczesnego było nieuzasadnione, biorąc pod uwagę, że pozwana agencja już przedstawiła swoje uwagi co do meritum. 31 maja 2006 r. Sąd Apelacyjny w Klużu uwzględnił apelację wnioskodawcy. Uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do zbadania co do meritum. 15 września 2006 r. Sąd Okręgowy w Klużu oddalił powództwo wnioskodawcy. Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku złożenia wniosku o nowe zezwolenie środowiskowe czterdzieści pięć dni przed wygaśnięciem istniejącego zezwolenia, jak przewiduje art. 16 nowego rozporządzenia regulującego procedurę uzyskiwania zezwolenia środowiskowego, a mianowicie Rozporządzenia nr 876/2004. Sąd zauważył, że poprzednie rozporządzenie, nr 265/2001, przewidywało jedynie obowiązek uzyskania zezwolenia środowiskowego, bez ustalania procedury, która ma być w tym zakresie stosowana. Sąd uznał, że właściwa agencja wydała zezwolenie środowiskowe w terminie dziewięćdziesięciu dni przewidzianym w nowym rozporządzeniu i nie może więc być pociągnięta do odpowiedzialności za szkody poniesione przez wnioskodawcę. Wnioskodawca wniósł apelację w sprawie prawa, wskazując, że 4 stycznia 2005 r., gdy złożył wniosek o przedłużenie zezwolenia na prowadzenie działalności, wytyczne dotyczące wdrażania nowego rozporządzenia nie zostały jeszcze opublikowane. Twierdził również, że nie był w stanie złożyć wniosku o nowe zezwolenie czterdzieści pięć dni przed wygaśnięciem jego istniejącego zezwolenia środowiskowego 31 stycznia 2005 r., ponieważ nowe rozporządzenie weszło w życie 20 grudnia 2004 r., a odpowiednie wytyczne zostały opublikowane dopiero 11 stycznia 2005 r. Wnioskodawca skarżył się również, że sąd pierwszej instancji zinterpretował art. 16 Rozporządzenia nr 876/2004 w ten sposób, że organ administracyjny miał możliwość przedłużenia istniejącego zezwolenia, jeśli warunki prowadzenia działalności nie uległy zmianie, zamiast obowiązku przedłużenia zezwolenia. W związku z tym wnioskodawca wskazał, że podobnie jak poprzednie rozporządzenie, nowe rozporządzenie przewidywało przedłużenie z mocy prawa istniejącego zezwolenia do pięciu lat, jeśli warunki prowadzenia działalności spółki nie uległy zmianie. Wskazał również, że w momencie składania wniosku o nowe zezwolenie 4 stycznia 2005 r., obowiązującym prawem było Rozporządzenie nr 265/2001, które przewidywało termin trzydziestu dni na wydanie lub odnowienie zezwolenia na prowadzenie działalności. 8 lutego 2007 r. Sąd Apelacyjny w Klużu oddalił apelację wnioskodawcy w sprawie prawa, podtrzymując wyrok sądu pierwszej instancji. Sąd stwierdził, że prawem mającym zastosowanie do wnioskodawcy było Rozporządzenie nr 876/2004, które weszło w życie przed wygaśnięciem zezwolenia środowiskowego wnioskodawcy. Sąd uznał, że nawet przy założeniu, że organy administracyjne ponoszą odpowiedzialność za nieprzestrzeganie obowiązujących przepisów, wnioskodawca nie miał prawa kontynuować nielegalnej działalności w braku autoryzacji wymaganej przez prawo. Wnioskodawca powinien był zawiesić swoją działalność do czasu uzyskania niezbędnych zezwoleń, a następnie wnieść powództwo o odzyskanie ewentualnych odszkodowań – pod warunkiem, że mógł udowodnić istnienie i wysokość takich szkód. Na wniosek jedynego udziałowca wnioskodawcy złożony 10 lutego 2010 r., Krajowa Izba Handlowa odnotowała dobrowolne rozwiązanie spółki. W styczniu 2013 r., zanim Trybunał przekazał skargi wnioskodawcy rządowi pozwanemu, administrator i jedyny udziałowiec, pan Teodor Morar, poinformował Trybunał o rozwiązaniu spółki 24 lutego 2010 r. oraz o swoim zamiarze kontynuowania procedury wszczętej przed Trybunałem przez wnioskodawcę.


Wnioskodawca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ansfelden. 3 maja 2000 r. Wnioskodawca złożył wniosek do Powiatowego Urzędu Administracyjnego w Linz-Land (Bezirkshauptmannschaft – DAA) o zezwolenie na zmianę terenu zakładu poprzez budowę strefy załadunku i ściany ochronnej przed hałasem. Rozprawa odbyła się 1 marca 2001 r. 12 lipca 2001 r. Wnioskodawca złożył wniosek o przeniesienie jurysdykcji, ponieważ DAA nie wydał decyzji w ustawowym terminie sześciu miesięcy. Decyzją z 23 lipca 2001 r. DAA udzielił Wnioskodawcy zezwolenia na zmianę terenu zakładu i oddalił sprzeciwy wniesione przez osoby zamieszkałe w pobliżu zakładu (zwanych dalej „sąsiadami”). 18 grudnia 2001 r. Starosta Krajowy Górnej Austrii (Landeshauptmann von Oberösterreich – zwany dalej „Starostą Krajowym”) uchylił decyzję DAA z powodu braku kompetencji, a 19 grudnia 2001 r. oddalił wniosek Wnioskodawcy o przeniesienie jurysdykcji. Wnioskodawca odwołał się od tej ostatniej decyzji, jednak jego odwołanie zostało oddalone przez Federalnego Ministra Gospodarki i Pracy (Bundesminister für Wirtschaft und Arbeit – zwanego dalej „Ministrem”) w dniu 20 sierpnia 2002 r. Trybunał Administracyjny (Verwaltungsgerichtshof) uchylił decyzję Ministra w dniu 17 grudnia 2002 r. i uznał, że Starosta Krajowy jest właściwym organem do rozstrzygnięcia tej sprawy. 16 października 2003 r. Minister uchylił decyzję Starosty Krajowego z 19 grudnia 2001 r. i stwierdził, że ten ostatni jest kompetentny do merytorycznego rozpoznania sprawy Wnioskodawcy. Tymczasem, 14 stycznia 2002 r. DAA udzielił Wnioskodawcy zezwolenia na zmianę terenu zakładu i oddalił sprzeciwy sąsiadów. 22 grudnia 2003 r. Starosta Krajowy uchylił decyzję DAA z powodu braku kompetencji i udzielił Wnioskodawcy zezwolenia. 26 stycznia 2004 r. sąsiedzi odwołali się od tej decyzji do Ministra. 1 września 2004 r. Wnioskodawca złożył wniosek o przeniesienie jurysdykcji, ponieważ nie wydano decyzji w ustawowym terminie sześciu miesięcy. 7 września 2004 r. Trybunał Administracyjny zobowiązał Ministra do wydania decyzji w ciągu trzech miesięcy. 11 listopada 2004 r., na wniosek Ministra, przedłużył ten termin o kolejne sześć miesięcy. 11 maja 2005 r. Trybunał Administracyjny odmówił uwzględnienia kolejnego wniosku Ministra o przedłużenie terminu i przejął jurysdykcję. Po zwróceniu się 14 października 2008 r. o dodatkową opinię do biegłego urzędowego (Amtssachverständiger), Trybunał Administracyjny oddalił odwołanie sąsiadów jako bezzasadne wyrokiem z 1 lipca 2010 r. (doręczonym pełnomocnikowi Wnioskodawcy w dniu 28 lipca 2010 r.).


Skarżący urodził się w 1966 roku i jest obecnie osadzony w więzieniu w Giurgiu. 24 czerwca 1999 roku Sąd Okręgowy w Călărași uznał skarżącego za winnego kradzieży z włamaniem, gwałtu i morderstwa oraz skazał go na dwadzieścia pięć lat pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 71 Kodeksu Karnego, w trakcie osadzenia pozbawiono go prawa do głosowania i biernego prawa wyborczego. Wyrok stał się prawomocny 25 lutego 2000 roku, gdy Najwyższy Sąd Sprawiedliwości oddalił kasację wniesioną przez skarżącego. Skarżący obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w więzieniu w Giurgiu, gdzie przebywa od 21 stycznia 2009 roku. Skarżący opisał warunki swojego osadzenia następująco:
- brakowało wody w dni letnie;
- był umieszczany z palącymi (w sali sądowej i przez kilka dni podczas osadzenia), mimo że nie palił;
- okna były zasłonięte kratami i grubym drutem ocynkowanym, co uniemożliwiało wentylację celi;
- był transportowany na rozprawy sądowe małymi, brudnymi furgonetkami, bez wentylacji ani światła dziennego;
- od 2009 roku do daty otrzymania ostatnich informacji (22 lipca 2014 r.) przebywał z pięcioma innymi więźniami w celi o powierzchni 17,65 m², zarażonej pluskwami.

Na podstawie dokumentów przedstawionych przez Administrację Więzienną Rząd wyjaśnił, że w trakcie pobytu w więzieniu w Giurgiu skarżący zajmował następujące cele, wszystkie dla niepalących:
- cele nr A305, A306, A328, B232, C109, C116, C126, C127, C215, C216, C225, E1.22, E3.7, E3.12, E3.24, E3.26, E3.32, E4.5, E4.14, E4.25, E4.27, E5.32, E10.8, E10.11, z których każda miała powierzchnię 17,65 m² i które dzielił z maksymalnie pięcioma innymi zatrzymanymi, w okresach: od 26 stycznia 2009 r. do 5 sierpnia 2010 r., od 12 sierpnia do 6 września 2010 r., od 7 marca do 28 kwietnia 2011 r., od 20 maja do 22 sierpnia 2011 r., od 29 sierpnia 2011 r. do 3 lutego 2012 r., od 9 lutego do 2 kwietnia 2012 r., od 7 maja do 23 lipca 2012 r., od 2 sierpnia do 13 września 2012 r., od 4 października 2012 r. do 4 marca 2013 r., od 11 marca do 11 kwietnia 2013 r., od 18 do 29 kwietnia 2013 r., od 7 maja 2013 r. do 7 lutego 2014 r. oraz od 21 lutego do 22 lipca 2014 r.
- cele nr C317, C333, C336 i E3.19, z których każda miała powierzchnię 9,66 m² i które dzielił z inną osobą, w okresach: od 21 do 26 stycznia 2009 r., od 6 września do 10 października 2010 r., od 12 do 20 maja 2011 r. oraz od 7 do 21 lutego 2014 r.

Aneks sanitarny miał powierzchnię 2,7 m² i był wyposażony w umywalkę, kabinę prysznicową, półki, lustro i toaletę. Wszystkie pomieszczenia posiadały okna i wentylację. Zatrzymani zbierali śmieci i sprzątali cele dwa razy dziennie. Więźniowie otrzymywali produkty higieniczne od administracji więzienia i mieli dostęp do ciepłej wody dwa razy w tygodniu. Dostęp do wody pitnej był nieograniczony. Informacje przedstawione przez Administrację Więzienną dotyczyły warunków osadzenia tylko do 22 lipca 2014 r. Zgodnie z wyjaśnieniami Rządu, od 21 lutego 2014 r. skarżący dzielił cele z maksymalnie czterema innymi osobami, zgodnie z decyzją podjętą 31 stycznia 2014 r. przez Sąd Rejonowy w Giurgiu (patrz poniższy paragraf 15).

Skarżący wielokrotnie skarżył się do sędziego penitencjarnego (Ustawa nr 275/2006 o wykonywaniu kar; dalej „Ustawa nr 275/2006”) na warunki swojego osadzenia. Dwoma decyzjami z 29 sierpnia i 21 listopada 2013 r. sędzia penitencjarny dla więzienia w Giurgiu stwierdził, że skarżący nie jest już osadzany z palącymi. Sędzia uznał również, że ze względu na dużą liczbę więźniów przebywających w tym więzieniu niemożliwe było zapewnienie skarżącemu większej przestrzeni osobistej. Wniósł również, że w zakresie, w jakim więźniowie byli odpowiedzialni za sprzątanie swoich cel, obecność pluskw nie była winą władz, lecz więźniów. Skarżący odwołał się od tych dwóch decyzji. 31 stycznia 2014 r. Sąd Rejonowy w Giurgiu nakazał administracji więzienia w Giurgiu zapewnienie skarżącemu 4 m² przestrzeni osobistej, zgodnie z przepisami prawa.

Skarżący skarżył się również przed sędziem penitencjarnym dla więzienia w Slobozia, że w trakcie przebywania tam, od marca do maja 2013 r., został ponownie umieszczony w celach z palącymi. 7 października 2013 r. sędzia penitencjarny oddalił wniosek jako wniesiony po upływie dziesięciodniowego terminu przewidzianego w Ustawie nr 275/2006. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Sąd Rejonowy w Slobozia 10 marca 2014 r. Rozpoznając podobną skargę wniesioną przez skarżącego dotyczącą pobytu w celi z palącymi od 8 do 11 marca 2013 r. w więzieniu Rahova, sędzia penitencjarny dla tego więzienia orzekł 19 marca 2013 r., że nie można nałożyć żadnych środków na więzienie Rahova, ponieważ skarżący tam już nie przebywał. Zauważył również, że skarżący może wnieść odrębne roszczenie o odszkodowanie przed sądami powszechnymi.