W danym czasie wszyscy skarżący byli osadzeni w rosyjskich zakładach karnych. W stosownych przypadkach daty ich zatrzymania zostały wymienione w Załączniku I. Podczas osadzenia skarżący pan Jewdokimow, pan Riezanow i pan Morozow wnieśli powództwa o zniesławienie przeciwko osobom trzecim; skarżący pan Machow, pan Riesin, pan Anikanow, pan Lebiecki, pan Gromowoj, pan Gordejew i pan Winochodow wnieśli powództwa o odszkodowanie za rzekomo nieludzkie warunki ich osadzenia; a skarżący pan Martirosjan wniósł powództwo cywilne o odszkodowanie, twierdząc, że postępowanie karne zostało wszczęte bezprawnie. Żaden ze skarżących nie mógł wziąć udziału w rozprawach, na których rozpatrywano ich powództwa. Sądy krajowe odmówiły im możliwości stawienia się na rozprawie, powołując się na to, że nie istnieją przepisy prawa krajowego przewidujące doprowadzanie osadzonych do sądów. W szczególności powoływały się na art. 77.1 Kodeksu wykonywania kar (patrz punkt 11 poniżej) oraz odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. W pozostałych sprawach kwestia obecności skarżących w sądzie nie była poruszana. Skarżący wnieśli apelację, podnosząc w niej kwestię swojego stawienia się w sądzie. Niektórzy złożyli oddzielny wniosek o zezwolenie na stawienie się przed sądem odwoławczym. Sądy odwoławcze albo oddalały argumenty skarżących, albo uznały, że ich nieobecność w sądzie była zgodna z przepisami i nie naruszała zasady sprawiedliwości. Powództwa skarżących zostały oddalone na dwóch szczeblach jurysdykcji. Daty prawomocnych orzeczeń zostały podane w Załączniku I.


Skarżący urodził się w 1983 roku i jest osadzony w Sztumie. W czasie zdarzeń będących przedmiotem sprawy skarżący odbywał karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym w Barczewie. 8 stycznia 2011 r. zmarła babcia skarżącego. 10 stycznia 2011 r. skarżący złożył wniosek do Dyrektora Zakładu Karnego oraz sędziego penitencjarnego o zezwolenie na udział w pogrzebie, który miał odbyć się 12 stycznia 2011 r. Wraz z wnioskiem złożył oświadczenie swojej siostry E.K., która potwierdziła, że osobiście odbierze skarżącego z zakładu karnego i przywiezie go z powrotem po pogrzebie. 11 stycznia 2011 r. Sędzia Penitencjarny Sądu Okręgowego w Olsztynie zezwolił skarżącemu na udział w pogrzebie pod eskortą funkcjonariuszy Służby Więziennej. Uzasadnienie decyzji brzmiało następująco:
„W związku z wielokrotnymi skazaniami [skarżącego] oraz długim okresem odbywania kary nie ma gwarancji, że on powróci do zakładu karnego”. Skarżący odmówił udziału w pogrzebie, ponieważ uważał, że jego obecność pod eskortą umundurowanych funkcjonariuszy spowoduje zakłócenia podczas ceremonii. Tego samego dnia skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w Olsztynie, skarżąc się, że zezwolenie z przyczyn humanitarnych zostało udzielone pod eskortą oraz że pozwolono mu jedynie na udział w pogrzebie (a nie w poprzedzającej mszy świętej). 3 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie utrzymał w mocy decyzję sędziego penitencjarnego i oddalił odwołanie. Sąd podkreślił, że skarżącemu pozwolono na udział w pogrzebie pod eskortą funkcjonariuszy Służby Więziennej. Dalej zauważył, że skarżący jest recydywistą skazanym na długi okres pozbawienia wolności, w związku z czym nie istniała pozytywna prognoza kryminologiczna ani gwarancja, że powróciłby do zakładu karnego po ceremonii.


Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, są podobne do okoliczności w sprawie Stowarzyszenie „21 grudnia 1989” i inni przeciwko Rumunii (skargi nr 33810/07 i 18817/08, §§ 12-41, 24 maja 2011 r.). Mają one ten sam kontekst historyczny i dotyczą tego samego krajowego postępowania karnego. Można je podsumować w następujący sposób: 17 grudnia 1989 r., po demonstracjach przeciwko rządowi i na rozkaz prezydenta Nicolae Ceaușescu, przeprowadzono operacje wojskowe w Timișoarze oraz w ciągu następnych dni w innych miastach, w tym w Bukareszcie, Reșicie i Braszowie. Operacje te spowodowały wiele ofiar śmiertelnych i rannych wśród ludności cywilnej.
Zgodnie z dokumentem z 5 czerwca 2008 r., wydanym przez wojskową prokuraturę przy Izbie Sprawiedliwości i Kasacji, „ponad 1200 osób zginęło, ponad 5000 osób zostało rannych, a kilka tysięcy osób zostało bezprawnie pozbawionych wolności i poddanych złemu traktowaniu” w Bukareszcie, Timișoarze, Reșicie, Buzău, Konstancy, Krajowie, Braile, Oradei, Klużu, Braszowie, Târgu Mureș, Sybinie i innych miastach Rumunii. Ponadto z dokumentów Ministerstwa Obrony, odtajnionych decyzją rządową nr 94/2010 z 10 lutego 2010 r., wynika, że tysiące żołnierzy, wyposażonych w czołgi bojowe i inne pojazdy pancerne, zostało rozmieszczonych w Bukareszcie i innych miastach. W okresie od 17 do 30 grudnia 1989 r. użyli oni znacznych ilości amunicji przeciwko demonstrantom. Skarżący to osoby, których krewni zostali postrzeleni i zabici w wydarzeniach, które miały miejsce między 17 a 30 grudnia w Bukareszcie, z wyjątkiem skarżącego w skardze nr 45779/14, którego mąż został zabity w Reșicie, oraz skarżącego w skardze nr 24127/14, którego syn został zabity w Braszowie. W 1990 r. wojskowi prokuratorzy w Bukareszcie, Timișoarze, Oradei, Konstancy, Krajowie, Bacău, Târgu Mureș i Klużu wszczęli śledztwa w sprawie użycia siły oraz bezprawnego pozbawienia wolności uczestników demonstracji w ostatnich dniach grudnia 1989 r. Do chwili obecnej główne śledztwo karne w sprawie użycia przemocy, w szczególności przeciwko cywilnym demonstrantom, zarówno przed, jak i po obaleniu Nicolae Ceaușescu, było prowadzone w ramach akt o nr 97/P/1990 (obecny nr 11/P/2014). Najważniejsze kroki proceduralne podjęte w latach 1990–2009 zostały podsumowane w sprawie Stowarzyszenie „21 grudnia 1989” i inni (powołanej wyżej, §§ 12-41). Kolejne wydarzenia zostały opisane poniżej. 18 października 2010 r. wojskowa prokuratura przy Izbie Sprawiedliwości i Kasacji zdecydowała nie wszczynać postępowania karnego w odniesieniu do czynów popełnionych przez wojskowych, uznając, że skargi skarżących były częściowo przedawnione, a częściowo bezzasadne. Śledztwo w sprawie przestępstw popełnionych przez cywilów, członków Gwardii Patriotycznej, milicjantów i personel więziennictwa zostało wyłączone z akt sprawy, a jurysdykcja została zrzeczona na rzecz organów ścigania przy Izbie Sprawiedliwości i Kasacji. 15 kwietnia 2011 r. naczelny prokurator w wojskowej prokuraturze uchylił decyzję z 18 października 2010 r. z powodu, że śledztwo nie zostało jeszcze zakończone i że nie wszystkie ofiary i sprawcy zostali zidentyfikowani. 18 kwietnia 2011 r. wojskowa prokuratura zrzekła się jurysdykcji na rzecz prokuratury przy Izbie Sprawiedliwości i Kasacji z powodu, że śledztwo dotyczyło zarówno cywilów, jak i personelu wojskowego. 9 marca 2012 r. – po tym, jak materiały tajne w aktach śledztwa karnego zostały udostępnione publicznie w 2010 r. – sprawa została ponownie zarejestrowana w celu przeprowadzenia śledztwa w świetle nowo dostępnych informacji. W lutym 2014 r., po wejściu w życie nowego Kodeksu Postępowania Karnego, jurysdykcja została ponownie zrzeczona na rzecz wojskowych organów ścigania, a akta zostały zarejestrowane pod krajowym numerem sprawy 11/P/2014. Postanowieniem z 14 października 2015 r. organy ścigania przy Izbie Sprawiedliwości i Kasacji umorzyły postępowanie w odniesieniu do akt sprawy nr 11/P/2014. Strony nie przedstawiły żadnych informacji na temat tego, czy od tej decyzji zostało wniesione odwołanie.


Skarżona urodziła się w 1927 roku i mieszka w Zagrzebiu. 24 maja 1961 r. mąż skarżonej otrzymał od Jugosłowiańskiej Armii Ludowej (dalej: „JAL”) szczególnie chronione prawo najmu lokalu mieszkalnego w Zagrzebiu. Skarżona, jako jego małżonka, również była posiadaczką szczególnie chronionego prawa najmu tego lokalu. 3 czerwca 1991 r. Parlament uchwalił ustawę o sprzedaży mieszkań, w których przysługuje prawo najmu (Zakon o prodaji stanova na kojima postoji stanarsko pravo – dalej: „ustawa o sprzedaży mieszkań”), która regulowała sprzedaż mieszkań będących własnością społeczną, wcześniej wynajmowanych na podstawie szczególnie chronionego prawa najmu (zobacz punkt 19 poniżej). Mieszkania będące własnością państwową zostały jednak wyłączone. 3 października 1991 r. Rząd przyjął rozporządzenie (Uredba o preuzimanju sredstava JNA i SSNO na teritoriju Republike Hrvatske u vlasništvo Republike Hrvatske), na mocy którego przejął całą własność JAL w Chorwacji na własność państwa. W 1995 r. ustawa o zmianie ustawy o sprzedaży mieszkań (Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o prodaji stanova na kojima postoji stanarsko pravo – dalej: „APTSO”) pozwoliła również na sprzedaż mieszkań będących własnością państwową (zobacz punkt 22 poniżej). Termin na złożenie wniosku o zakup takiego mieszkania ustalono na sześćdziesiąt dni. 29 stycznia 1997 r. Trybunał Konstytucyjny uchylił niektóre przepisy APTSO, w tym ten określający termin na złożenie wniosku o zakup (zobacz punkt 23 poniżej). Mąż skarżonej zmarł 15 kwietnia 2006 r. 7 czerwca 2006 r. skarżona złożyła w Ministerstwie Obrony wniosek o zakup zajmowanego przez siebie lokalu. Wniosek został odrzucony z powodu złożenia go po upływie określonego terminu, który minął 31 grudnia 1995 r. 19 marca 2008 r. skarżona wytoczyła powództwo cywilne przed Sądem Miejskim w Zagrzebiu, domagając się wyroku zastępującego umowę sprzedaży. Powołała się na kilka orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stwierdzających, że nie ma terminu dla posiadacza szczególnie chronionego prawa najmu w zakresie składania wniosku o zakup odpowiedniego mieszkania stanowiącego własność państwową (zobacz punkty 24–26 poniżej). W wyroku z 24 czerwca 2008 r. Sąd Miejski w Zagrzebiu uznał, że między stronami nie było sporu co do tego, że skarżona, jako była posiadaczka szczególnie chronionego prawa najmu zajmowanego lokalu, miała prawo do zakupu tego lokalu na korzystnych warunkach. Jedyną kwestią do rozstrzygnięcia było to, czy istniał termin, którego skarżona miała przestrzegać przy składaniu wniosku o zakup tego lokalu – a jeśli tak, to czy go dotrzymała. Sąd Miejski oddalił powództwo skarżonej, uznając, że skarżona złożyła wniosek o zakup poza zaakceptowanym terminem, który upłynął 31 grudnia 1995 r. Skarżona wniosła apelację, argumentując, że termin określony w APTSO na złożenie wniosku o zakup mieszkania stanowiącego własność państwową został uchylony przez Trybunał Konstytucyjny i nie ustalono nowego terminu. Fakt, że nie obowiązywał żaden przewidziany termin, nie powinien być interpretowany na niekorzyść powódki. Powołała się również na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, że samym celem ustawy o sprzedaży mieszkań było umożliwienie posiadaczom szczególnie chronionych praw najmu mieszkań będących własnością społeczną i państwową zakupu takich mieszkań (zobacz punkt 22 poniżej). Wyrok pierwszej instancji został utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy w Zagrzebiu w dniu 12 października 2010 r. Istotna część wyroku drugiej instancji brzmi:
„W odniesieniu do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, na które powołano się w pozwie [powódki], należy zauważyć, że te orzeczenia wyjątkowo uznały prawo niektórych stron do zakupu mieszkań [zajmowanych przez nie] w szczególnych okolicznościach (takich jak brak wyraźnie uregulowanego statusu posiadacza szczególnie chronionego prawa najmu przed tą datą – na przykład w orzeczeniu nr U-3551/02 z 25 maja 2005 r.)... mimo że wniosek o zakup mieszkania nie został złożony przed 31 grudnia 1995 r. W takich szczególnych przypadkach Trybunał Konstytucyjny podejmował decyzje na podstawie szczególnych okoliczności. Trybunał Konstytucyjny we wszystkich orzeczeniach uznających prawo do zakupu mieszkań [zajmowanych przez te osoby] przez osoby, które nie złożyły wniosku w tej sprawie przed 31 grudnia 1995 r., uznał, że istniały okoliczności obiektywne uniemożliwiające tym osobom podjęcie wszystkich istotnych kroków w wyznaczonych terminach. W rozpatrywanej sprawie powódka w ogóle nie twierdziła, że istniały takie okoliczności, ale obstawała przy tym, że może wytoczyć powództwo o zakup mieszkania [które zajmuje] w dowolnym czasie i że w tym zakresie nie ma żadnych terminów.
Stanowisko tego sądu jest takie, że posiadacze szczególnie chronionych praw najmu mieszkań stanowiących własność państwową byli zobowiązani do złożenia wniosku o zakup tych mieszkań przed 31 grudnia 1995 r. (z wyjątkiem sytuacji, w których w pewnych okolicznościach można było twierdzić, że strona została powstrzymana od złożenia takiego wniosku w tym terminie z przyczyn obiektywnych).” Następna skarga konstytucyjna skarżonej została odrzucona 20 lutego 2013 r. Istotna część tej decyzji brzmi:
„Trybunał Konstytucyjny zauważa, że właściwe sądy oddaliły powództwo cywilne skarżonej z powodu, że nie udowodniła ona, aby jakiekolwiek okoliczności obiektywne uniemożliwiły jej złożenie wniosku o zakup mieszkania będącego przedmiotem sprawy w wyznaczonym terminie. Trybunał Konstytucyjny uważa, że zaskarżone orzeczenia zawierają uzasadnienia akceptowalne z punktu widzenia prawa konstytucyjnego i dlatego nie można ich uznać za arbitralne lub bezzasadne.”


Skarżący urodził się w 1989 r. i obecnie przebywa w areszcie w Lublinie. W nieokreślonym dniu przed październikiem 2011 r. skarżący został skazany za pobicie oraz za narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia poprzez podpalenie i wymuszenie. 14 października 2011 r. Komisja Penitencjarna Aresztu Śledczego w Lublinie („komisja”) zastosowała wobec skarżącego specjalny reżym dla osadzonych uznawanych za niebezpiecznych („reżym dla osadzonych niebezpiecznych”). Komisja powołała się na fakt, że skarżący zorganizował protest zbiorowy w Zakładzie Karnym w Opolu Lubelskim, a mianowicie strajk głodowy więźniów, oraz że zaplanował atak na pracownika więzienia. Stwierdziła również, że skarżący był wielokrotnie karany dyscyplinarnie, w szczególności za usiłowanie przemytu substancji psychotropowych do więzienia. Skarżący nie odwołał się od decyzji o zastosowaniu wobec niego tego reżymu. Decyzja była weryfikowana i podtrzymywana przez komisję co trzy miesiące. 12 stycznia 2012 r. komisja ponownie przeanalizowała sytuację i podtrzymała swoją decyzję, uznając, że skarżący stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa więzienia. Skarżący nie odwołał się od tej decyzji. 11 kwietnia 2012 r. komisja dokonała przeglądu i podtrzymała swoją decyzję, powołując się na te same podstawy co poprzednio. Skarżący wniósł odwołanie. 16 maja 2012 r. komisja rozpoznała odwołanie skarżącego i podtrzymała wcześniejszą decyzję. Odniosła się do zachowania skarżącego, stwierdzając, że często zachowywał się agresywnie. Wskazała również na wysoki stopień demoralizacji skarżącego oraz na fakt, że był on liderem protestu zbiorowego w Zakładzie Karnym w Opolu Lubelskim (strajku głodowego więźniów) i zaplanował atak na pracownika więzienia. Skarżący wniósł odwołanie sądowe od decyzji komisji. 13 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił odwołanie, uznając, że decyzja była legalna. 14 lipca 2012 r. Komisja Penitencjarna Aresztu Śledczego w Lublinie uchyliła reżym dla osadzonych niebezpiecznych wobec skarżącego. Uzasadniła swoją decyzję dobrą postawą skarżącego oraz faktem, że nie stanowił on już zagrożenia dla więzienia. Cela skarżącego, w tym jej urządzenia sanitarne, była stale monitorowana za pomocą telewizji przemysłowej. Okno było zasłonięte plastikową roletą. Skarżący był poddawany przeszukaniu osobistemu za każdym razem, gdy opuszczał i wchodził do celi, co w praktyce oznaczało, że musiał rozebrać się do naga w obecności funkcjonariuszy więziennych oraz był zobowiązany do pochylenia się w celu zbadania odbytu. Za każdym razem, gdy przebywał poza celą, w tym podczas rozpraw sądowych, skarżący musiał mieć nałożone zespolone kajdanki (kajdanki zespolone) na ręce i nogi. Kajdanki te składały się z kajdanek na ręce i oków na nogi połączonych łańcuchami.


Skarżący urodził się w 1963 roku i mieszka w Mežicy. 22 sierpnia 2003 r. skarżący wniósł oskarżenie karne („powództwo karne”) o zniesławienie przeciwko A.Š., tym samym podejmując ściganie karne jako oskarżyciel posiłkowy. Wraz z powództwem karnym skarżący złożył wniosek o przyznanie zadośćuczynienia za szkodę majątkową i niemajątkową wynikłą z popełnienia omawianego przestępstwa. 16 listopada 2006 r. Sąd Okręgowy w Lublanie wydał wyrok i uznał A.Š. za winnego popełnienia przestępstwa zniesławienia, wymierzając mu karę jednego miesiąca pozbawienia wolności w zawieszeniu oraz nakazując mu pokrycie kosztów postępowania. W zakresie roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie sąd okręgowy uznał, że roszczenie to jest bezzasadne i skierował skarżącego do dochodzenia zadośćuczynienia w postępowaniu cywilnym. Obie strony odwołały się od wyroku do Sądu Wyższego w Lublanie. W szczególności skarżący zarzucił, że doszło do naruszenia Kodeksu Karnego oraz że kara wymierzona A.Š. była zbyt łagodna. Skarżył się również na fakt, że sąd pierwszej instancji nie rozstrzygnął o jego roszczeniu o zadośćuczynienie, mimo że w aktach sprawy rzekomo znajdowało się wystarczająco materiału, aby umożliwić mu rozstrzygnięcie tej kwestii. 11 marca 2008 r. Sąd Wyższy w Lublanie uwzględnił apelację skarżącego w zakresie kary i zwiększył ją do trzech miesięcy kary w zawieszeniu. Jednak oddalił skargę dotyczącą nieudanego roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie, potwierdzając stanowisko sądu niższego, że roszczenie to było bezzasadne. Skarżący nie wszczął odrębnego postępowania cywilnego w celu uzyskania zadośćuczynienia. 12 maja 2008 r. A.Š. złożył do Sądu Najwyższego wniosek o ochronę legalności (nadzwyczajny środek prawny służący do kwestionowania proceduralnej i materialnej legalności decyzji ostatecznych), powołując się na niewłaściwe zastosowanie Ustawy o postępowaniu karnym. W szczególności twierdził, że powództwo karne skarżącego zostało wniesione po terminie. 27 maja 2008 r. Sąd Okręgowy w Lublanie zawiadomił pełnomocnika skarżącego, że 12 maja 2008 r. A.Š. złożył wniosek o ochronę legalności; jednakże zawiadomienie to nie zawierało kopii wspomnianego wniosku o ochronę legalności. 4 lipca 2008 r., na mocy art. 423 Ustawy o postępowaniu karnym, wniosek o ochronę legalności został przesłany do Najwyższego Prokuratora Państwowego w celu zajęcia stanowiska. W swojej odpowiedzi Najwyższy Prokurator Państwowy zgodził się, że powództwo karne zostało wniesione po terminie. Odpowiedź ta została doręczona A.Š. oraz jego pełnomocnikom. Jednakże ani skarżącemu, ani jego pełnomocnikowi nie doręczono tej odpowiedzi; nigdy też nie doręczono im wniosku o ochronę legalności. 28 sierpnia 2008 r. Sąd Najwyższy, nie zawiadamiając stron o terminie posiedzenia, rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym i uwzględnił wniosek o ochronę legalności, oddalając powództwo skarżącego jako wniesione po terminie. Ponadto nakazał skarżącemu pokrycie kosztów postępowania, w tym kosztów i honorariów adwokackich poniesionych przez A.Š. oraz ryczałtowej opłaty sądowej w wysokości 600 euro (EUR). Nie wiedząc, że wniosek o ochronę legalności został już rozstrzygnięty, 3 września 2008 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Sądu Okręgowego w Lublanie o udostępnienie odpowiedniej dokumentacji. 5 września 2008 r. Sąd Okręgowy w Lublanie poinformował pełnomocnika skarżącego, że akta sprawy znajdują się w Sądzie Najwyższym od 30 czerwca 2008 r. W związku z tym, tego samego dnia pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Sądu Najwyższego o dokumentację dotyczącą wniosku o ochronę legalności. 12 września 2008 r. Sąd Najwyższy poinformował pełnomocnika skarżącego, że A.Š. złożył wniosek o ochronę legalności, który został uwzględniony 28 sierpnia 2008 r. 22 września 2008 r. wyrok Sądu Najwyższego został doręczony pełnomocnikowi skarżącego. 20 listopada 2008 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną. Powołując się na artykuły 14, 22 i 23 Konstytucji, skarżący twierdził, że nie zapewniono mu równości wobec prawa oraz że naruszono jego prawo do ochrony sądowej i prawo do równorzędnej ochrony, ponieważ nie dano mu możliwości uczestniczenia w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Zarzucił również naruszenia Konwencji, powołując się na artykuły 6 i 14 oraz artykuł 1 Protokołu nr 1, ten ostatni w odniesieniu do faktu, że nakazano mu pokrycie kosztów postępowania strony przeciwnej. 5 stycznia 2009 r. Sąd Konstytucyjny oddalił skargę skarżącego.


Pierwszy skarżący urodził się w 1971 roku i odbywa karę pozbawienia wolności w obwodzie wołogodzkim. Drugi skarżący urodził się w 1975 roku i odbywa karę pozbawienia wolności w obwodzie kostromskim. 24 października 2005 r. pierwszy skarżący został aresztowany pod zarzutem nieumyślnego spowodowania śmierci. Pozostawał w areszcie w toku śledztwa i procesu. Jego obronę prowadził adwokat z urzędu, M. 24 lipca 2006 r. Sąd Miejski w Wołogdzie uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na dziewięć i pół roku pozbawienia wolności. Skarżący, ale nie jego adwokat z urzędu, wniósł apelację. 13 i 21 listopada 2006 r. skarżący poinformował Sąd Obwodowy w Wołogodzie, że nie chce być reprezentowany przez M. ze względu na pobieżny charakter świadczonych przez nią usług. 6 grudnia 2006 r. inny adwokat, Ye., został wyznaczony do reprezentowania skarżącego przed sądem odwoławczym. Tego samego dnia zapoznała się z aktami sprawy. 7 grudnia 2006 r. Sąd Obwodowy rozpoznał sprawę skarżącego w postępowaniu odwoławczym. Skarżący przebywał w specjalnym pomieszczeniu w areszcie, z którego mógł uczestniczyć w rozprawie odwoławczej za pośrednictwem łącza wideo. Ye. była obecna na sali rozpraw. Nie wniosła nowych zarzutów odwoławczych i przedstawiła sądowi ustne stanowisko, które wydawało się oparte na zarzutach odwoławczych pierwotnie zgłoszonych przez skarżącego. Sąd utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego. Zdaniem skarżącego, na początku rozprawy poprosił sąd o zapewnienie mu możliwości spotkania z Ye. na osobności w celu omówienia linii obrony. Jego wniosek został odrzucony. Następnie został usunięty z pomieszczenia, w którym zainstalowano sprzęt do wideokonferencji, a tym samym uniemożliwiono mu śledzenie przebiegu rozprawy odwoławczej, która odbyła się w jego nieobecności. Zdaniem Rządu skarżący miał wystarczającą okazję do komunikowania się z Ye. przed rozprawą odwoławczą za pośrednictwem łącza wideo. Nie podnosił przed sądem odwoławczym, że nie był w stanie omówić swojej sprawy z Ye., aby upewnić się, że posiada ona wystarczająco dogłębną wiedzę o sprawie, aby móc skutecznie prowadzić jego obronę. Skarżący przebywał w pokoju do wideokonferencji przez całą rozprawę odwoławczą i nie był w żaden sposób przeszkadzany w uczestnictwie w niej. W nieokreślonym dniu drugi skarżący został aresztowany i oskarżony o morderstwo i rabunek. Pozostawał w areszcie w toku śledztwa i procesu. 26 grudnia 2006 r. Sąd Obwodowy w Kostromie uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na siedemnaście lat pozbawienia wolności. Skarżący wniósł apelację, twierdząc, że jest niewinny i że sąd pierwszej instancji błędnie ocenił przedstawione dowody. 12 kwietnia 2007 r. skarżący zwrócił się na piśmie do Sądu Najwyższego (działającego jako sąd odwoławczy) o wyznaczenie adwokata do jego reprezentowania. 18 kwietnia 2007 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego w postępowaniu odwoławczym. Skarżący uczestniczył w rozprawie za pośrednictwem łącza wideo. Zdaniem skarżącego jakość dźwięku była bardzo słaba. Nie mógł słyszeć ani rozumieć sędziów. Oświadczył, że powtórzył swój wniosek o reprezentowanie przed sądem odwoławczym; wniosek ten został odrzucony. 16 września 2010 r. Trybunał zawiadomił Rząd o złożeniu skargi. 16 marca 2011 r. Prezydium Sądu Najwyższego Federacji Rosyjskiej rozpoznało wniosek o rewizję nadzorczą złożony przez Zastępcę Prokuratora Generalnego. Sąd uznał, że naruszono prawo skarżącego do korzystania z pomocy prawnika, uchylił wyrok odwoławczy z 18 kwietnia 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu. Skarżący uczestniczył w postępowaniu za pośrednictwem łącza wideo. Był reprezentowany przez adwokata z urzędu, U. W nieokreślonym dniu inny adwokat, M., został wyznaczony do reprezentowania skarżącego. Przed rozprawą przed sądem odwoławczym zapoznała się z materiałami w aktach jego sprawy. 19 maja 2011 r. skarżący omówił swoją sprawę z M. za pośrednictwem łącza wideo. Tego samego dnia Sąd Najwyższy przeprowadził rozprawę odwoławczą. Skarżący uczestniczył w postępowaniu za pośrednictwem łącza wideo. Zgodnie z protokołem rozprawy odwoławczej, skarżący wyraził zgodę na to, by jego obronę prowadził adwokat M. Ponadto poprosił sąd o dodatkowy czas na spotkanie z M. w celu omówienia obrony. Sąd odroczył rozprawę, aby umożliwić skarżącemu spotkanie z M. 20 maja 2011 r. Sąd Najwyższy wznowił rozprawę. Skarżący poinformował sąd, że omówił sprawę z M. za pośrednictwem łącza wideo. Sąd wysłuchał skarżącego, M. i prokuratora. M. nie wniosła żadnych zarzutów odwoławczych; przedstawiła sądowi jedynie ustne stanowisko, które wydawało się oparte na zarzutach odwoławczych pierwotnie zgłoszonych przez skarżącego. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego co do istoty, ale zmniejszył mu karę do szesnastu i pół roku pozbawienia wolności.


Wnioskodawca po raz pierwszy odwiedził Cypr w 1991 roku. W 1993 roku ożenił się z obywatelką Cypru. W wyniku tego małżeństwa uzyskał obywatelstwo cypryjskie we wrześniu 2000 roku. Dwa lata później wnioskodawca rozwodził się z żoną i ożenił się ze swoją drugą żoną, obywatelką Syrii. On i obywatelka Syrii rozwiedli się w 2005 roku. 10 marca 2006 roku Rada Ministrów poinformowała wnioskodawcę o zamiarze pozbawienia go obywatelstwa cypryjskiego. Na wniosek wnioskodawcy powołano komisję śledczą. Wnioskodawca został również wysłuchany przez komisję w ramach śledztwa. 8 lipca 2007 roku wnioskodawca ożenił się ze swoją trzecią żoną, obywatelką Cypru, w Syrii. 23 lipca 2007 roku, na podstawie raportu komisji śledczej, Rada Ministrów postanowiła pozbawić wnioskodawcę obywatelstwa cypryjskiego ze względu na interes publiczny, na mocy art. 113 ustawy o Biurze Spisu Powszechnego z 2002 roku (patrz odpowiednie prawo wewnętrzne i praktyka w punkcie 37 poniżej). Z raportu wynikało, że wnioskodawca był zaangażowany w handel papierosami oraz w handel nielegalnymi imigrantami między Syrią a Cyprem. Wnioskodawca wniósł skargę do Sądu Najwyższego (w trybie rewizyjnym) o uchylenie decyzji Rady Ministrów (skarga nr 1226/07). Skarga ta została oddalona w pierwszej instancji 7 maja 2008 roku. 2 czerwca 2008 roku wnioskodawca odwołał się od decyzji Sądu Najwyższego (odwołanie nr 82/08). Odwołanie zostało oddalone przez pełny skład sądu 12 maja 2011 roku: patrz punkt 18 poniżej. 25 sierpnia 2010 roku wydano wobec wnioskodawcy nakazy deportacji i zatrzymania. Zostały one doręczone wnioskodawcy 22 września 2010 roku, gdy przebywał w szpitalu na rekonwalescencji po wypadku drogowym. Tego samego dnia został zatrzymany. Następnego dnia, na wniosek wnioskodawcy, został przeniesiony do szpitala prywatnego i pozostawał pod dozorem policji do czasu wypisu ze szpitala 21 października 2010 roku. Następnie był przetrzymywany na komisariacie policji w Pera Chorio Nisou (dystrykt Nikozja) i był wielokrotnie przewożony do szpitala, gdzie pozostawał pod dozorem policji. 24 września 2010 roku wnioskodawca wniósł skargę do Sądu Najwyższego (w trybie rewizyjnym) przeciwko nakazom deportacji i zatrzymania (skarga nr 1303/10). Tego samego dnia wnioskodawca złożył wniosek o zarządzenie tymczasowe, wnosząc o zawieszenie jego deportacji oraz nakaz jego zwolnienia. Postępowanie w tej sprawie zostało następnie odroczone do czasu rozstrzygnięcia odwołania dotyczącego pozbawienia go obywatelstwa (odwołanie nr 82/08, patrz punkt 9 powyżej). 30 września 2010 roku, na skutek skargi żony wnioskodawcy do Komisarza ds. Administracji (Rzecznika Praw Obywatelskich), Rzecznik zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych o zawieszenie deportacji wnioskodawcy ze względu na jego zły stan zdrowia i do czasu zakończenia przez nią dochodzenia. Dochodzenie to zostało zakończone 27 października 2010 roku, kiedy to Rzecznik stwierdziła, że nie ma uprawnień do dalszego zbadania sprawy, ponieważ toczy się postępowanie sądowe. 16 grudnia 2010 roku wnioskodawca wycofał wniosek o zawieszenie deportacji, ponieważ zdecydował się dobrowolnie opuścić Cypr. Wydaje się, że wnioskodawca podjął tę decyzję, ponieważ przebywał w areszcie zbyt długo. 20 grudnia 2010 roku, przebywając w areszcie, wnioskodawca otrzymał list od Wydziału Rejestru Stanu Cywilnego i Migracji z żądaniem uiszczenia, przed deportacją, kwoty 30 356 EUR na pokrycie kosztów zatrzymania oraz 1 200 EUR kosztów sądowych poniesionych w sprawie skargi nr 1226/07 (odwołanie od pozbawienia obywatelstwa: patrz punkt 9 powyżej). Kwota 30 356 EUR została podzielona następująco: (i) 20 675 EUR na wynagrodzenia funkcjonariuszy policji, którzy go strzegli, gdy przebywał w szpitalu; 2 650 EUR jako wydatki na jego zatrzymanie i utrzymanie w obiektach aresztu policyjnego przez pięćdziesiąt trzy dni; oraz 5 831 EUR stanowiących 25% opłat administracyjnych. W swoich pismach do Trybunału wnioskodawca twierdzi, że władze odmówiły mu opuszczenia Cypru, chyba że uiści żądane kwoty. Nie uiścił ich i twierdzi, że w związku z tym pozostawał w areszcie. 31 grudnia 2010 roku wnioskodawca złożył do Sądu Najwyższego wniosek o nakaz habeas corpus (wniosek nr 155/2010). Argumentował, że po 20 grudnia 2010 roku jego zatrzymanie zostało nielegalnie przedłużone, ponieważ uzależniono je od zapłaty kosztów zatrzymania. 29 stycznia 2011 roku wnioskodawca został deportowany do Syrii. 4 lutego 2011 roku, w świetle deportacji wnioskodawcy, pełnomocnik wnioskodawcy wycofał wniosek o habeas corpus złożony 31 grudnia 2010 roku (patrz punkt 15 powyżej). Sąd Najwyższy oddalił odwołanie wnioskodawcy od pozbawienia go obywatelstwa (odwołanie nr 82/08) 12 maja 2011 roku. Wnioskodawca utrzymuje, że jego przedstawiciele zostali powiadomieni o tym wyroku 30 maja 2011 roku. 28 listopada 2012 roku wnioskodawca wycofał skargę przeciwko nakazom deportacji i zatrzymania (skarga nr 1303/10). Wnioskodawca powrócił na Cypr 20 marca 2012 roku. Następnie ożenił się ze swoją trzecią żoną (tj. kobietą, z którą ożenił się już w Syrii w 2007 roku: patrz punkt 7 powyżej). 21 kwietnia 2012 roku wnioskodawca złożył wniosek o zezwolenie na pobyt. Wydział Rejestru Stanu Cywilnego i Migracji odmówił udzielenia zezwolenia 11 czerwca 2012 roku, stwierdzając, że uważa wnioskodawcę za zagrożenie dla porządku publicznego z tych samych powodów, dla których został pozbawiony obywatelstwa cypryjskiego, a następnie deportowany 29 stycznia 2011 roku. Wnioskodawca został poproszony o opuszczenie kraju. Wnioskodawca wniósł skargę na tę decyzję, którą Sąd Najwyższy odrzucił 3 lutego 2015 roku, uznając, że odmowa zezwolenia na pobyt była legalna i nie ujawniła naruszenia Konwencji. 24 października 2013 roku Wydział Rejestru Stanu Cywilnego i Migracji wszczął postępowanie przed Sądem Rejonowym w Nikozji o zapłatę kosztów zatrzymania, które – jak uważał – były nadal winne wnioskodawcy (patrz punkt 14 powyżej). Powództwo to zostało wycofane 31 lipca 2015 roku.


Skarżący urodził się w 1951 roku i mieszka w Iżewsku. 27 sierpnia 2008 r. policja zatrzymała skarżącego na ulicy z powodu podejrzenia nietrzeźwości. Został doprowadzony na komisariat policji, gdzie był przetrzymywany przez ponad dwie godziny. Policja postawiła skarżącemu zarzut picia alkoholu w miejscu publicznym i nakazała mu zapłacić grzywnę. Na skutek skargi skarżącego, 8 grudnia 2008 r. Pervomajski Sąd Rejonowy w Iżewsku uchylił decyzję policji, stwierdzając, że zarzut nie został poparty dowodami. Skarżący wniósł pozew o odszkodowanie za szkodę majątkową i niemajątkową związaną ze swoim zatrzymaniem i pozbawieniem wolności. Wyrokiem z 16 listopada 2009 r. Pervomajski Sąd Rejonowy oddalił jego powództwo. Stwierdzając, że roszczenie wynikające z zatrzymania administracyjnego nie mieści się w katalogu przypadków odpowiedzialności na zasadzie ryzyka wymienionych w art. 1100 Kodeksu Cywilnego, sąd uznał, że zgodne z prawem działania funkcjonariuszy policji nie mogą rodzić odpowiedzialności deliktowej. Sąd przyznał, że skarżący musiał odczuwać frustrację i niepokój w wyniku zatrzymania, jednak stwierdził, że jego cierpienie było „bez znaczenia prawnego”. 3 marca 2010 r. Sąd Najwyższy Republiki Udmurckiej utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego rozpoznając apelację.


Skarżący urodził się w 1969 roku i mieszka w Leskovacu. 17 października 2006 r. policja w Leskovacu poinformowała lokalnego sędziego do spraw wykroczeń oraz prokuraturę o incydencie z użyciem przemocy między skarżącym a pewnym R.C., który miał miejsce 12 października 2006 r. w jednej z dzielnic Leskovca. Decyzją z 6 listopada 2007 r. sędzia do spraw wykroczeń w Leskovacu (sudija Opštinskog organa za prekršaje u Leskovcu) stwierdził, że około godziny 17:30 dnia 12 października 2006 r. w Leskovacu R.C. słownie znieważył dzieci skarżącego, a następnie skarżący uderzył go kilka razy w głowę i zranił go. Sędzia uznał, że te działania stanowiły naruszenie porządku i spokoju publicznego i tym samym były sprzeczne z art. 6 ust. 3 Ustawy o porządku publicznym z 1992 r. (patrz poniższy paragraf 21 w sekcji Odpowiednie prawo i praktyka krajowa). Istotna część decyzji brzmi:
„Pozwani R.C. ... i Momčilo Milenković są winni tego, że około godziny 17:30 dnia 12 października 2006 r. w ulicy Subotičkiej w Leskovacu [pierwszy przeklinał i znieważał dzieci skarżącego], podczas gdy drugi uderzył R.C. kilka razy w głowę i zranił go ...” Każdy z nich został zobowiązany do zapłacenia grzywny w wysokości 4000 serbskich dinarów (RSD) oraz 700 RSD tytułem kosztów (co w tamtym czasie odpowiadało około 60 euro (EUR) łącznie), co w przypadku nieuiszczenia zostałoby zamienione na karę pozbawienia wolności trwającą osiem dni. Po przeprowadzeniu śledztwa, 4 kwietnia 2007 r. Prokuratura w Leskovacu („LPPO”) oskarżyła skarżącego o przestępstwo spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu R.C. w związku z powyższym incydentem, wbrew art. 121 § 2 Kodeksu karnego z 1998 r. LPPO, a także skarżący i jego rodzina w roli oskarżycieli posiłkowych, złożyli odrębne akty oskarżenia przeciwko R.C. o kilka przestępstw. Wszystkie akty oskarżenia zostały połączone w jednym postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Leskovacu. Wyrokiem z 13 kwietnia 2011 r. Sąd Rejonowy w Leskovacu uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na trzy miesiące pozbawienia wolności. R.C. został uznany za winnego i ukarany grzywną za znieważenie rodziny skarżącego i spowodowanie lekkich uszkodzeń ciała u matki skarżącego. Sąd zobowiązał skarżącego do zapłaty 14 739 RSD tytułem kosztów sądowych, podczas gdy każda ze stron miała pokryć własne koszty i wydatki.
Istotna część decyzji brzmi:
„Pozwany Milenković Momčilo ... jest winien tego, że około godziny 16:00 i 16:30 dnia 12 października 2006 r. w ulicy Subotičkiej ... uderzył [R.C.] w lewą stronę twarzy i, po powaleniu R.C., kontynuował uderzanie go w głowę, powodując tym samym szereg ciężkich uszkodzeń ciała zagrażających życiu, takich jak: zasinienie obu powiek (tzw. „siniak pod okiem”), zasinienie lewej rogówki oraz otarcia nosa ...” Skarżący wniósł apelację, argumentując, między innymi, że został już ukarany za ten sam incydent przez sędziego do spraw wykroczeń w Leskovacu, w wyniku czego naruszono zasadę ne bis in idem (patrz poniższy paragraf 18). 20 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Niszu utrzymał w mocy wyrok w zakresie dotyczącym skarżącego i oddalił zarzuty przeciwko R.C. jako przedawnione. W odniesieniu do zasady ne bis in idem sąd stwierdził, że skarżący został uznany za winnego wykroczenia przeciwko porządkowi i spokojowi publicznemu w postępowaniu o wykroczenie, podczas gdy w postępowaniu karnym został skazany za przestępstwo spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Zdaniem sądu opisy czynów podlegających sankcjom różniły się zatem wyraźnie. 19 września 2012 r. Sąd Podstawowy w Leskovacu zamienił karę pozbawienia wolności na areszt domowy bez monitorowania elektronicznego. 29 listopada 2012 r. Sąd Podstawowy w Leskovacu udzielił skarżącemu amnestii na jego wniosek, stwierdzając, że zastosowanie mają warunki przewidziane w ustawowej amnestii (patrz poniższy paragraf 22). W późniejszej skardze konstytucyjnej wniesionej 25 maja 2012 r. skarżący powtórzył, że był sądzony i karany dwa razy za ten sam czyn, co narusza art. 34 ust. 4 Konstytucji (patrz poniższy paragraf 13). 20 maja 2013 r. Trybunał Konstytucyjny, powołując się na uzasadnienie Sądu Apelacyjnego w Niszu jako „w pełni akceptowalne z punktu widzenia konstytucyjnego” (patrz powyższy paragraf 12), oddalił skargę skarżącego jako bezzasadną. Decyzja Trybunału Konstytucyjnego została doręczona przedstawicielowi skarżącego 29 maja 2013 r.


Skarżąca urodziła się w 1960 roku i mieszka w Oleksandriwce, w obwodzie kirowohradzkim. 3 lutego 2007 r. skarżąca została zaatakowana. Zgodnie z późniejszymi ustaleniami biegłych lekarzy odniosła ona krwiaki na szczęce, ramieniu i biodrze, siniak pod prawym okiem, wstrząśnienie mózgu oraz złamanie żebra z przemieszczeniem. Skarżąca twierdzi, że napastnikami byli małżonkowie K., byli teściowie jej córki, podczas gdy władze krajowe ustaliły, że skarżącą zaatakowała jedynie pani K. Zdarzenie miało miejsce na oczach dwuletniej wnuczki skarżącej. 4 lutego 2007 r. skarżąca złożyła zawiadomienie na policji. 5 lutego 2007 r. skarżąca została zbadana przez biegłego lekarza sądowego. Stwierdził on obecność krwiaków, które zakwalifikował jako „lekkie uszkodzenia ciała”. 14 lutego 2007 r. Rejonowy Wydział Policji w Oleksandriwce („policja w Oleksandriwce”) odmówił wszczęcia postępowania karnego w związku ze zdarzeniem. 22 lutego 2007 r. przeprowadzono sądowo-lekarską ekspertyzę skarżącej. Biegły stwierdził, że oprócz wcześniej odnotowanych krwiaków skarżąca doznała również wstrząśnienia mózgu oraz złamania żebra z przemieszczeniem. Biegły zakwalifikował obrażenia jako „średnie uszkodzenie ciała”. 20 marca 2007 r. prokurator w Oleksandriwce uchylił decyzję z 14 lutego 2007 r. jako przedwczesną, a 21 marca 2007 r. wszczął postępowanie karne w związku ze spowodowaniem u skarżącej średniego uszkodzenia ciała. 20 maja 2007 r. śledczy zawiesił śledztwo z powodu niewykrycia sprawcy. 29 sierpnia i 3 października 2007 r. prokuratura w Oleksandriwce wydała dwie decyzje, w których uchyliła decyzję śledczego z 20 maja 2007 r. jako przedwczesną. 6 października 2007 r. śledczy przesłuchał małżonków K. 1 grudnia 2007 r. śledczy ponownie zawiesił śledztwo z powodu niewykrycia sprawcy. 10 grudnia 2007 r. prokuratura w Oleksandriwce, w odpowiedzi na skargę skarżącej dotyczącą przebiegu śledztwa, zwróciła się do Obwodowego Wydziału Policji w Kirowohradzie o pociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów prowadzących śledztwo. 21 stycznia 2008 r. Obwodowy Wydział Policji w Kirowohradzie polecił policji w Oleksandriwce niezwłoczne wznowienie śledztwa. 7 kwietnia 2008 r. śledczy postanowił zwrócić się do biegłego lekarza sądowego o ustalenie stopnia ciężkości obrażeń skarżącej. 22 września 2008 r. biegły sporządził opinię, która ogólnie potwierdziła ustalenia z 22 lutego 2007 r. 15 maja 2008 r. Obwodowy Wydział Policji w Kirowohradzie poinformował skarżącą, że policjanci prowadzący sprawę zostali pociągnięci do odpowiedzialności dyscyplinarnej za zaniedbania w śledztwie. 23 października 2008 r. Sąd w Oleksandriwce zwolnił panią K. z odpowiedzialności karnej na mocy ustawy o amnestii, z powodu faktu, że posiada ona starszą matkę pozostającą na jej utrzymaniu. 24 lutego 2009 r. Kirowohradzki Sąd Apelacyjny („Sąd Apelacyjny”) uchylił ten wyrok, stwierdzając brak dowodów na to, że matka pani K. była na jej utrzymaniu. 1 lipca 2009 r. śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko panu K. 7 lipca 2009 r. prokurator w Nowomyrhorodzie wydał akt oskarżenia przeciwko pani K. 24 lipca 2009 r. Sąd w Oleksandriwce zwrócił sprawę przeciwko pani K. do dalszego śledztwa, uznając, że skarżąca nie została poinformowana o zakończeniu śledztwa do 3 lipca 2009 r. i w związku z tym nie miała wystarczająco dużo czasu na zapoznanie się z aktami sprawy. Sąd uznał również, że odmowa wszczęcia postępowania karnego przeciwko panu K. naruszyła prawo. 13 listopada 2009 r. prokurator w Nowomyrhorodzie uchylił decyzję z 1 lipca 2009 r. o odmowie wszczęcia postępowania karnego przeciwko panu K. Następnie śledczy ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko panu K. 21 grudnia 2009 r. zakończyła się nowa runda śledztwa w sprawie przeciwko pani K., a prokurator w Nowomyrhorodzie wydał kolejny akt oskarżenia. 29 marca 2010 r. Sąd w Oleksandriwce zwrócił sprawę przeciwko pani K. do dalszego śledztwa, stwierdzając w szczególności, że decyzja o niewszczęciu postępowania karnego przeciwko panu K. była przedwczesna, ponieważ jego rola w zdarzeniu nie została wystarczająco wyjaśniona. 13 lipca 2010 r. prokurator w Nowomyrhorodzie uchylił decyzję o niewszczęciu postępowania karnego przeciwko panu K. 26 maja 2011 r. śledczy ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko panu K. 20 grudnia 2011 r. Sąd w Znamiance uznał panią K. za winną spowodowania u skarżącej średniego uszkodzenia ciała, skazując ją na ograniczenie wolności na dwa lata, z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres jednego roku próby. Sąd stwierdził, że decyzja o niewszczęciu postępowania karnego przeciwko panu K. w związku z tym samym zdarzeniem była słuszna. Pani K., prokurator i skarżąca odwołali się. 6 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny uchylił wyrok i umorzył postępowanie karne przeciwko pani K. z powodu przedawnienia.


Skarżący urodził się w 1982 roku i jest obecnie przetrzymywany w Cricova. W 2002 roku Prokuratura wszczęła śledztwo karne przeciwko skarżącemu pod zarzutem morderstwa, a nakaz aresztowania wobec niego został wydany przez Sąd Rejonowy Buiucani 14 lutego 2002 roku. Ponieważ skarżący opuścił kraj, wydano międzynarodowy nakaz poszukiwania. W grudniu 2010 roku skarżący został aresztowany w Federacji Rosyjskiej i ekstradowany do Mołdawii, gdzie został osadzony w areszcie 29 grudnia 2010 roku na podstawie nakazu aresztowania z 14 lutego 2002 roku. Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z aresztu, w którym skarżył się, między innymi, że nie został poinformowany o nakazie aresztowania z 14 lutego 2002 roku w ciągu siedemdziesięciu dwóch godzin, jak przewiduje ustawa, oraz że nie istniały istotne i wystarczające powody pozbawienia go wolności. Jednak wniosek ten został odrzucony z powodu, między innymi, że ukrywał się i że mógłby znowu uciec. Później nakaz aresztowania był przedłużany kilka razy na podobnych podstawach, a odwołania skarżącego były odrzucane. Ostatnia decyzja w postępowaniu dotyczącym jego tymczasowego aresztowania pochodzi z 27 maja 2011 roku i została wydana przez Sąd Rejonowy Buiucani. Tą decyzją przedłużono tymczasowe aresztowanie skarżącego do 29 czerwca 2011 roku. Podczas trwania aresztu skarżący był więziony w Więzieniu nr 13 w Kiszyniowie w okresie od 29 grudnia 2010 roku do 22 marca 2012 roku oraz po 10 stycznia 2013 roku. Skarżący twierdzi, że cele były przepełnione i brudne; nie było systemu wentylacji; nie było wystarczającego światła dziennego, ponieważ okna były bardzo małe; codzienne spacery trwały tylko godzinę, a podawane jedzenie było bardzo niskiej jakości. W szczególności podał, że z powodu przepełnienia każdy więzień miał do dyspozycji tylko od 1,5 do 2 metrów kwadratowych powierzchni w celach. Toalety były oddzielone od reszty cel ścianą, która miała siedemdziesiąt centymetrów wysokości, lub zasłoną i znajdowały się w odległości około 1,5 metra od stołu, przy którym więźniowie spożywali posiłki. Więźniom pozwolono brać prysznic tylko raz w tygodniu i byli narażeni na bierne palenie. 14 czerwca 2011 roku skarżący został uznany za winnego i skazany na osiem lat pozbawienia wolności. Po tej dacie nie wydano więcej nakazów aresztowania i nadal był pozbawiony wolności na podstawie powyższego wyroku. Sąd nie został poinformowany o dalszym przebiegu postępowania karnego przeciwko skarżącemu. Istotne fragmenty raportu Specjalnego Sprawozdawcy Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. tortur oraz innych okrutnych, nieludzkich lub poniżających traktowanie albo karania, sporządzonego po jego wizycie w Mołdawii w dniach 4–11 lipca 2008 r. (Rada Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych, dokument A/HRC/10/44/Add.3, 12 lutego 2009 r.), brzmiały:
„B. Warunki w miejscach pozbawienia wolności
Placówki podległe Ministerstwu Sprawiedliwości 30. Niewątpliwie osiągnięto postęp w poprawie warunków pozbawienia wolności. Jednak niektóre z placówek odwiedzonych przez Specjalnego Sprawozdawcę były mocno przepełnione. Władze same wskazały, że Placówka nr 13 w Kiszyniowie była poważnie przepełniona – w dniu wizyty przebywało w niej 931 osób przy oficjalnej pojemności 600 (patrz także załącznik). Specjalny Sprawozdawca został poinformowany o planach rządu zamknięcia tej placówki. 31. Wspólnymi problemami we wszystkich więzieniach przedprocesowych i poprocesowych są złe warunki sanitarne, ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej i brak leków, a także ryzyko zakażenia gruźlicą i innymi chorobami. Chociaż Specjalny Sprawozdawca zauważa, że minimalne normy dotyczące żywienia osadzonych (Decyzja Rządu nr 609 z 29 maja 2006 r.) są sprawdzane codziennie oraz że, zgodnie z planem finansowym Departamentu Więziennictwa, budżet na żywność w 2008 r. niemal podwoił się w porównaniu z 2004 r. i ma dalej rosnąć, otrzymał również spójne zarzuty dotyczące złej jakości i ilości jedzenia. ...” W swoim raporcie za 2009 rok (strona 117, „Warunki pozbawienia wolności”) Centrum Praw Człowieka w Mołdawii („Centrum Praw Człowieka”, które pełni również funkcję Rzecznika Praw Obywatelskich Mołdawii) stwierdziło, między innymi, że:
„W odniesieniu do higieny osobistej, odzieży i pościeli, mimo [faktu, że] decyzja rządowa nr 609 (29 maja 2006 r.) dotycząca minimalnych dziennych wymagań żywieniowych i wydawania przedmiotów higieny osobistej przewiduje wydawanie mydła osadzonym do kąpieli i innych potrzeb sanitarno-higienicznych, pozostało to niezrealizowane w 2009 roku.” W swoim raporcie za 2010 rok (strona 142 i nast., „Warunki pozbawienia wolności”) Centrum Praw Człowieka stwierdziło, między innymi, że:
„Niedotrzymywanie ustawowego rozmiaru celi (4 metry kwadratowe na osobę) w blokach mieszkalnych placówki stało się nieprzyjemnym problemem, który dotyczy obecnie systemu więziennictwa w całym kraju.
Ta sama sytuacja została potwierdzona podczas wizyty w Więzieniu nr 13 w Kiszyniowie 9 września 2010 roku. W niektórych celach przestrzeń życiowa nie była proporcjonalna do liczby osadzonych. Podczas wizyty w celi nr 38, która miała 24 metry kwadratowe, przetrzymywanych było ośmiu osadzonych. Ta sytuacja była obserwowana wielokrotnie podczas wizyt personelu Centrum w Kiszyniowskim Centrum Detencji Przedprocesowej. Podobne ustalenia poczyniono podczas wizyt w Więzieniu nr 7 w Rusca 19 maja 2010 roku, gdzie w celi o powierzchni 15,5 metra kwadratowego przetrzymywanych było sześciu osadzonych, oraz w Więzieniu nr 4 w Cricova, gdzie (w bloku mieszkalnym nr 7) w celi o powierzchni 65 metrów kwadratowych przetrzymywanych było ponad dwudziestu osadzonych.
Przepełnienie bezpośrednio wchodzi w zakres kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich jako część Krajowego Mechanizmu Zapobiegania Torturom, który w wielu przypadkach uznał przepełnienie w więzieniach kraju.
... [D]epartament Więziennictwa poinformował Rzecznika Praw Obywatelskich, że produkty mięsne i rybne są dostarczane [osadzonym], ilekroć to możliwe. Jednocześnie organ stated, że ze względu na trudną sytuację finansową, w 2010 roku osadzeni w Więzieniu nr 17 w Rezina otrzymywali tylko 75% i 80% swoich normalnych przydziałów produktów mięsnych i rybnych odpowiednio. W związku z tym Minister Sprawiedliwości przekazał Rzecznikowi Praw Obywatelskich informacje o wydatkach na żywienie więźniów w 2010 roku. Koszt wyniósł 24,05 mln MDL, podczas gdy potrzeba budżetowa na ten sam rok wynosiła, zgodnie z projektem budżetu Ministerstwa Finansów, 29,05 mln MDL. Dzienny koszt wyżywienia osadzonego w 2010 roku wynosił 10,24 MDL, podczas gdy dzienne zapotrzebowanie budżetowe wynosiło 12,35 MDL. To statystykę władze więzienne często cytowały, aby uzasadnić, dlaczego nie były w stanie zapewnić osadzonym mięsa i ryb.
...
Jeśli chodzi o warunki sanitarne, problemy z oświetleniem i wentylacją nadal istnieją w większości bloków mieszkalnych w mołdawskich więzieniach, z wyjątkiem Więzienia nr 1 w Taraclia i Więzienia nr 7 w Rusca.
Republika Mołdawii odziedziczyła stare więzienia typu gułag w zrujnowanych budynkach, odpowiadające dawnym standardom sowieckim. Więzienia nie spełniają obecnych standardów krajowych i międzynarodowych; jednak ograniczenia budżetowe państwa nie pozwalają na ich przebudowę lub renowację.
W więzieniach, z wyjątkiem Więzienia nr 1 w Taraclia, osadzeni są przetrzymywani w celach o dużej pojemności, niewystarczająco wyposażonych w ich codzienne potrzeby, a mianowicie w miejsca do spania, do codziennego życia i w sprzęt sanitarny. Osadzeni są przetrzymywani w skrajnie przepełnionych, ciemnych, wilgotnych i niewentylowanych przestrzeniach pełnych dymu tytoniowego. W niektórych więzieniach piętrowe łóżka zasadniczo uniemożliwiają docieranie światła dziennego do przestrzeni mieszkalnej.”


Skarżąca urodziła się w 1941 roku i mieszka w Murmańsku. Skarżąca pozwała lokalny oddział Funduszu Emerytalnego, twierdząc, że jej miesięczna emerytura została błędnie naliczona. 12 września 2003 r. Pierwomajski Sąd Rejonowy w Murmańsku uwzględnił jej powództwo i nakazał przeliczenie oraz podwyższenie emerytury należnej skarżącej. Od wyroku tego nie wniesiono apelacji i 23 września 2003 r. stał się on prawomocny i wykonalny. 11 sierpnia 2005 r. Pierwomajski Sąd Rejonowy w Murmańsku uchylił wyrok z 12 września 2003 r. i wznowił postępowanie na wniosek organu pozwanego z powodu ujawnienia się nowych okoliczności. 23 sierpnia 2005 r. ten sam sąd oddalił powództwo skarżącej o przeliczenie emerytury.


Skarżąca urodziła się w 1955 roku i mieszka w Kownie. W lutym 1993 r. Gmina Rejonowa Kowna (Kauno rajono savivaldybė) przydzieliła skarżącej działkę o powierzchni 0,15 hektara w osadzie Noreikiškės pod budowę domu (zwaną dalej „gruntem”). W maju 1995 r. podpisała z gminą umowę kupna gruntu i kupiła działkę za 29,70 „jednorazowych bonów inwestycyjnych” (investiciniai čekiai). Umowa kupna wskazywała, że wartość nominalna gruntu wynosiła 2976 litów litewskich (LTL – około 862 euro (EUR)). Następnie skarżąca uzyskała pozwolenie na budowę i wybudowała na działce magazyn. 10 maja 2002 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepisy rządowe zezwalające na sprzedaż gruntów w Noreikiškės osobom prywatnym były sprzeczne z Konstytucją Republiki Litewskiej oraz Ustawą o Restytucji (zob. Padalevičius przeciwko Litwie, nr 12278/03, § 18, 7 lipca 2009 r.). W grudniu 2003 r. Administracja Okręgu Kowna (zwana dalej „KCA”) wniosła pozew do Sądu Rejonowego w Kownie (Kauno rajono apylinkės teismas), domagając się unieważnienia decyzji administracyjnych i umów kupna, na podstawie których działki zostały sprzedane skarżącej oraz kilku innym osobom. KCA argumentowała, że sporny grunt musi zostać zwrócony w naturze byłym właścicielom, a tym samym został sprzedany skarżącej i innym osobom bezprawnie. 4 czerwca 2004 r. Sąd Rejonowy w Kownie uwzględnił powództwo KCA. Sąd unieważnił decyzję administracyjną z 1993 r. przydzielającą skarżącej grunt oraz umowę kupna gruntu z 1995 r. oraz nakazał Gminie Rejonowej Kowna zwrot skarżącej 29,70 „jednorazowych bonów inwestycyjnych”. 7 lutego 2005 r. Sąd Okręgowy w Kownie częściowo uchylił wyrok pierwszej instancji. Uznał, że sąd niższej instancji prawidłowo unieważnił decyzję administracyjną i umowę kupna, i utrzymał wyrok w tym zakresie w mocy. Stwierdził jednak, że „jednorazowe bony inwestycyjne” nie mogą już być używane jako środek płatniczy. Zatem, zgodnie z Kodeksem Cywilnym, skarżąca powinna była otrzymać ekwiwalent pieniężny tego, co zapłaciła w 1995 r. Sąd przekazał tę część sprawy do ponownego rozpoznania w celu oceny ekwiwalentu pieniężnego. 3 października 2005 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego. Przekazana część sprawy została następnie ponownie rozpoznana przez Sąd Okręgowy w Kownie działający jako sąd pierwszej instancji. W toku tych postępowań skarżąca argumentowała, że bezprawne przyznanie i sprzedaż gruntu wynikały z zaniedbania władz państwowych. Skarżąca twierdziła, że jako nabywca w dobrej wierze przysługuje jej prawo do odszkodowania w pełnej wysokości wartości rynkowej w momencie wywłaszczenia, zgodnie z art. 6.147 § 2 Kodeksu Cywilnego (zob. paragraf 16 poniżej). 6 marca 2008 r. Sąd Okręgowy w Kownie oddalił wniosek skarżącej o odszkodowanie odpowiadające pełnej wartości rynkowej gruntu. Sąd uznał, że władze nie mogą ponosić wyłącznej odpowiedzialności za bezprawną sprzedaż, ponieważ skarżąca miała również obowiązek zweryfikować, czy kupuje grunt zgodnie z prawem. W związku z tym sąd stwierdził, że na potrzeby art. 6.147 § 2 Kodeksu Cywilnego skarżącej nie można uznać za nabywcę w dobrej wierze i nie przysługuje jej odszkodowanie w pełnej wartości rynkowej. Sąd przyznał jej wartość nominalną gruntu z 1995 r., którą oszacował na 29,70 LTL (8,60 EUR). Sąd zauważył również, że jeśli skarżąca uważa, że poniosła szkodę majątkową, ma prawo wnieść odrębne postępowanie przeciwko państwu o odszkodowanie. 19 sierpnia 2008 r. Sąd Apelacyjny częściowo zmienił wyrok Sądu Okręgowego. Podtrzymał stanowisko, że skarżącej nie można uznać za nabywcę w dobrej wierze tylko dlatego, że kupiła grunt od państwa – miała również obowiązek zweryfikować legalność sprzedaży. Jednak Sąd Apelacyjny stwierdził, że sąd niższej instancji błędnie oszacował wartość nominalną gruntu w 1995 r. Powołując się na treść umowy kupna (zob. paragraf 6 powyżej), sąd przyznał skarżącej 2976 LTL (862 EUR). 27 stycznia 2009 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok Sądu Apelacyjnego; jednak częściowo zmienił uzasadnienie. Sąd Najwyższy stwierdził, że wartość nominalna gruntu została wskazana w umowie kupna, więc nie było konieczne stosowanie art. 6.147 Kodeksu Cywilnego i ocenianie ekwiwalentu pieniężnego. W rezultacie dobra wiara skarżącej była nieistotna przy ustalaniu wysokości odszkodowania i nie powinna być badana. Niemniej jednak Sąd Najwyższy uznał, że ten błąd nie wpłynął na legalność wyroku Sądu Apelacyjnego.


Skarżący urodził się w 1964 r. i obecnie przebywa w szpitalu psychiatrycznym w Lippstadt. W 1979 r. skarżący zmusił dwie siedmioletnie dziewczynki, a w 1980 r. czteroletnią dziewczynkę, do rozebrania się i uderzył je kijem. W 1981 r. skarżący zmusił siedmioletnią dziewczynkę do rozebrania się i położył się na niej na ławce. Postępowanie karne w związku z tymi przestępstwami zostało umorzone z powodu braku odpowiedzialności karnej skarżącego jako nieletniego. 21 stycznia 1983 r. Sąd Okręgowy w Münsterze uznał skarżącego za winnego usiłowania gwałtu wraz z napaścią na tle seksualnym i niebezpiecznym pobiciem oraz usiłowania zabójstwa i pobicia. Stosując prawo karne dotyczące młodych przestępców, skazał go na pięć lat więzienia i zarządził jego umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym na podstawie art. 63 Kodeksu Karnego (patrz poniższy paragraf 28). Sąd Okręgowy ustalił, że 22 czerwca 1982 r. skarżący, mający wówczas siedemnaście lat, zmusił czternastoletnią dziewczynkę, by poszła za nim do lasu, gdzie usiłował ją zgwałcić, dopuścił się na niej czynów seksualnych przy użyciu kija, a następnie usiłował ją zabić przez duszenie, aby ukryć swoje przestępstwa. Gdy, po powrocie na miejsce przestępstwa, zorientował się, że jego ofiara nie martwa, mocno uderzył ją gałęzią w pośladki. W ocenie Sądu Okręgowego konieczne było zarządzenie umieszczenia skarżącego w szpitalu psychiatrycznym na podstawie art. 63 Kodeksu Karnego. Sąd uznał, że skarżący działał ze zniesioną odpowiedzialnością karną (art. 21 Kodeksu Karnego; patrz poniższy paragraf 27). Biorąc pod uwagę ustalenia biegłego H., sąd był przekonany, że skarżący posiadał obniżone zdolności umysłowe, które zostały spowodowane dziecięcym uszkodzeniem mózgu. To uszkodzenie, w połączeniu z zaniedbaniami w wychowaniu (sam był wielokrotnie bity przez ojca kijem), spowodowało zaburzenia świadomości oraz skłonności seksualne o charakterze sadyistycznym, jakie skarżący ujawnił w swoim przestępstwie. Te zaburzenia stanowiły „inną poważną anomalię psychiczną” w rozumieniu art. 20 i 21 Kodeksu Karnego (patrz poniższe paragrafy 26-27). Ponadto całościowa ocena osobowości skarżącego wykazała, że w wyniku jego stanu, a w szczególności skłonności sadyistycznych, które ujawniły się w przestępstwie, za który został uznany winnym, można się spodziewać, że popełni dalsze czyny zabronione i jest zatem niebezpieczny dla ogółu społeczeństwa. Od 29 stycznia 1983 r. skarżący przebywa w szpitalu psychiatrycznym. W grudniu 1990 r., gdy skarżący otrzymał przepustkę, zaatakował dwudziestosześcioletnią rowerzystkę, zagroził jej nożem i usiłował zmusić ją do wejścia do lasu. Został przepędzony przez kierowcę samochodu. Postępowanie karne w tym zakresie zostało umorzone w związku z jego wcześniejszym skazaniem. Sądy zajmujące się wykonaniem kary przeglądały kwestię umieszczenia skarżącego w regularnych odstępach czasu. W szczególności, 5 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w Paderborn zarządził kontynuację umieszczenia skarżącego w szpitalu psychiatrycznym. Zauważył w szczególności, że skarżący odmawiał udziału w rozmowach terapeutycznych. W leczeniu skarżącego nastąpiła stagnacja, a przedstawiciele szpitala psychiatrycznego wyjaśnili, że uważają znaczące zmiany w osobowości skarżącego za pomocą terapii seksualnej za niemożliwe. 28 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Paderborn zarządził kontynuację umieszczenia skarżącego w szpitalu psychiatrycznym na podstawie art. 67d i 67e Kodeksu Karnego (patrz poniższe paragrafy 29-31). Sąd Okręgowy zauważył, że zewnętrzny biegły psychiatra T. w swoim raporcie z 28 stycznia 2010 r. zdiagnozował u skarżącego, którego osobiście zbadano, anomalię chromosomów płci (tzw. zespół Klinefeltera). Ta anomalia najprawdopodobniej spowodowała zespół osobowości endokrynnej charakteryzujący się upośledzeniem umysłowym i zaburzeniami w rozwoju osobowości oraz niewystarczającą internalizacją norm etycznych. Skarżący rozwinął więc osobowość dyssocjalną i schizoidalną. Nie było jasne, czy skarżący nadal cierpi na sadyistyczną parafilię. Biegły uznał, że upośledzenie skarżącego zostało częściowo zrównoważone leczeniem hormonalnym. Ponadto dyssocjalne zachowanie skarżącego i zaburzenie osobowości schizoidalnej zostały złagodzone terapią społeczną i psychoterapią. Oceniając ryzyko płynące ze strony skarżącego, biegły uznał, że należy wziąć pod uwagę, że skarżący popełnił już szereg sadyistycznych przestępstw przeciwko dzieciom. Ponadto należało wziąć pod uwagę powagę przestępstwa, za które skarżący został skazany w 1983 r., oraz atak na kobietę w czasie, gdy był już umieszczony w szpitalu psychiatrycznym w 1990 r. Wydawało się, że nie było możliwości ciągłego prowadzenia terapii seksualnej ze skarżącym podczas jego długiego pobytu w szpitalu psychiatrycznym. Istniało ryzyko, że jeśli skarżący zostałby przeciążony lub sfrustrowany, mógłby popełnić przestępstwa w wyniku skłonności sadyistycznych. Biegły stwierdził jednak, że nie jest w stanie ocenić, w jakim stopniu skarżący jest nadal kierowany sadyistycznymi fantazjami. W konsekwencji ryzyko, że skarżący popełni przestępstwo ponownie po uwolnieniu, było trudne do oceny i mogło zostać określone jedynie w trakcie dalszej terapii. Przedstawiciel szpitala psychiatrycznego w piśmie do sądu z 7 grudnia 2010 r. potwierdził, że skarżący rozmawiał z psychologiem na własne życzenie. Nadal nie był jednak w stanie przeanalizować motywów swojego czynu. Dlatego trudno było ocenić, jak niebezpieczny jest skarżący; istniało ryzyko, że popełni przestępstwo ponownie po uwolnieniu. Ponadto terapeuta odpowiedzialny za skarżącego potwierdził, że niemożliwe jest właściwe oszacowanie zagrożenia, jakie stwarza skarżący. Sąd Okręgowy, po wysłuchaniu skarżącego i wzięciu pod uwagę dowodów przedstawionych przed sądem, uznał, że należy zarządzić kontynuację umieszczenia skarżącego w szpitalu psychiatrycznym. Mimo że skarżący okazał się wiarygodny podczas przepustek w ostatnich latach, nie można było z wystarczającym prawdopodobieństwem oczekiwać, że skarżący nie popełni przestępstwa ponownie po uwolnieniu. W szczególności nie można wykluczyć, że jego skłonności sadyistyczne utrzymują się. Skarżący obecnie nie poddawał się terapii, w ścisłym tego słowa znaczeniu, i cierpiał na hospitalizm. Sąd Okręgowy uznał dalej, że kontynuacja umieszczenia skarżącego jest proporcjonalna. Na poparcie tego poglądu powołał się na poważne przestępstwo, które doprowadziło do umieszczenia skarżącego w szpitalu psychiatrycznym, na fakt, że uległ on nawrotowi podczas wykonywania środka umieszczenia, oraz na potencjalne ryzyko, potwierdzone przez biegłego i personel szpitala psychiatrycznego, że skarżący popełni przestępstwo ponownie po uwolnieniu. 23 lutego 2011 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji Sądu Okręgowego. 15 marca 2011 r. Sąd Wyższy w Hamm, aprobując uzasadnienie podane przez Sąd Okręgowy, oddalił odwołanie skarżącego. Pismem z 1 kwietnia 2011 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Twierdził, że jego ciągłe umieszczanie w szpitalu psychiatrycznym przez ponad dwadzieścia osiem lat było nieproporcjonalne i w związku z tym naruszyło jego konstytucyjne prawo do wolności oraz konstytucyjną ochronę rządów prawa. Było niewystarczające, aby sądy opierały swoją ocenę, że jest nadal niebezpieczny, na przestępstwach sprzed ponad dwudziestu ośmiu lat i na incydencie z okresu wykonywania środka umieszczenia sprzed ponad dwudziestu lat. Ponadto biegli i sądy potwierdzili, że nie poddaje się już żadnej terapii i że nie jest jasne, czy wciąż stanowi zagrożenie dla społeczeństwa. 27 lipca 2011 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi konstytucyjnej skarżącego bez podania przyczyn (sygn. akt 2 BvR 735/11). Skarżący przeszedł kilka kursów terapii, w tym terapię społeczną i psychoterapię, podczas swojego pobytu w szpitalu psychiatrycznym. Po tym, jak skarżący nie zdołał ukończyć kursu terapii seksualnej kilkukrotnie, władze szpitala psychiatrycznego w Lippstadt zdecydowały o czasowym wstrzymaniu prób terapii seksualnej. Skarżący został przeniesiony do tzw. oddziału „długoterminowego” szpitala w 2006 r., gdzie przebywał w czasie objętym postępowaniem w sprawie i gdzie nie poddawał się żadnej terapii seksualnej. Celem umieszczenia skarżącego w oddziale „długoterminowym” było w rzeczywistości danie mu przerwy od jego nieudanych prób ukończenia terapii seksualnej. Był przygotowywany do kolejnej próby ukończenia terapii seksualnej podczas psychoterapeutycznych spotkań indywidualnych z psychologiem. Odrzucał jednak wielokrotnie propozycje wznowienia takiej terapii indywidualnej lub grupowej. Skarżący pracuje w fabryce na terenie szpitala psychiatrycznego. Kiedy otrzymywał przepustkę z eskortą kilka razy w roku, odwiedzał członków swojej rodziny. 18 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Paderborn, aprobując uzasadnienie podane w swojej poprzedniej decyzji, zarządził kontynuację umieszczenia skarżącego w szpitalu psychiatrycznym. Sąd zgodził się z poglądem wyrażonym przez przedstawiciela szpitala psychiatrycznego, że sadyzm nie może być wyleczony, i uznał, że istnieje wysokie ryzyko, że skarżący ponownie popełni dalsze poważne przestępstwa przeciwko życiu i samostanowieniu seksualnemu innych. 20 marca 2012 r. Sąd Wyższy w Hamm oddalił odwołanie skarżącego.


Skarżąca urodziła się w 1968 roku i mieszka w Charkowie. Na początku listopada 2008 roku z przedsiębiorstwa, w którym pracowała skarżąca, skradziono sprzęt. Charkowski Rejonowy Wydział Policji Ordżonikidze wezwał skarżącą i jedną z jej koleżanek na przesłuchanie w sprawie kradzieży. 8 listopada 2008 roku o godzinie 11.15 skarżąca przybyła na komisariat policji. Około godziny 11.35, 8 listopada 2008 roku, starszy oficer dochodzeniowy, T., odprowadził skarżącą na czwarte piętro komisariatu. Poprosił ją, aby zaczekała na korytarzu, i wszedł do biura nr 56. Pięć minut później skarżąca usłyszała kobiecy krzyk dobiegający z tego biura. T. otworzył drzwi i polecił przechodzącemu obok oficerowi odprowadzić skarżącą do swojego biura. Zmuszono ją do oczekiwania tam przez około dwadzieścia minut. Następnie T. zabrał ją do biura nr 56. Wepchnął ją do środka, skręcił jej ręce za plecami i założył kajdanki, mimo że nie stawiała oporu. T. i jego kolega, S., który również znajdował się w biurze, zastraszali skarżącą, zmuszając ją do przyznania się do badanej kradzieży. Powiedzieli jej, że jej koleżanka, pani L., zaczęła już „pękać”. Skarżąca zauważyła rzeczy pani L. na podłodze. Wniosła, że to jej krzyk usłyszała. Gdy nie udało im się uzyskać przyznania się do winy od skarżącej, T. i S. zmusili ją do siadania na krześle, założyli jej na głowę plastikową torbę i zaczęli ją dusić. Jednocześnie uderzali ją w głowę, twarz i usta, aby nie mogła przegryźć torby. Skarżąca traciła przytomność kilka razy. Gdy powiedziała oficerom, że musi skorzystać z toalety, S. uderzył ją w brzuch i głowę. Znowu straciła przytomność i mimowolnie oddała mocz. Jakiś czas później skarżąca zauważyła w biurze obecność innego oficera, P. Po kilku godzinach złego traktowania skarżąca została zabrana do innego biura, gdzie przebywała około dwudziestu minut. Następnie doprowadzono ją przed oficerkę, która przeprowadziła jej formalne przesłuchanie. Około godziny 18.00 skarżąca podpisała oficjalny protokół przesłuchania. Następnie zabrano ją do biura szefa wydziału poszukiwań, który oświadczył, że jest główną podejrzaną w sprawie kradzieży i że wszyscy jej współpracownicy wskazali ją jako prawdopodobnego sprawcę. Skarżąca złożyła skargę na swoje złe traktowanie. Jej skarga została zignorowana. Znowu zabrano ją do biura nr 56, gdzie oficerowie grozili jej i próbowali wywrzeć na nią presję, aby przyznała się do winy. Ona wielokrotnie odmawiała i oświadczała o swojej niewinności. Skarżąca została zmuszona do napisania oświadczenia, że nie ma zastrzeżeń do sposobu, w jaki policja ją traktowała. Około godziny 20.00, 8 listopada 2008 roku, została zwolniona. Skarżąca złożyła do Sądu pięć kolorowych fotografii siebie, na których widoczne są rozległe siniaki na obu ramionach i przedramionach. 9 listopada 2008 roku (w dniu po jej zwolnieniu) skarżąca źle się poczuła i wezwała karetkę pogotowia. Od 9 do 27 listopada 2008 roku była leczona szpitalnie z powodu zamkniętego urazu głowy, wstrząśnienia mózgu, stłuczeń tkanek miękkich głowy oraz kończyn górnych i dolnych, stłuczenia ściany brzucha, osteochondrozy lędźwiowej i astenii. 9 listopada 2008 roku władze szpitala poinformowały Wydział Policji Ordżonikidze o obrażeniach skarżącej, które miały zostać zadane przez funkcjonariuszy policji. 10 listopada 2008 roku skarżąca złożyła skargę do Charkowskiej Rejonowej Prokuratury Ordżonikidze („Prokuratura Ordżonikidze”) w sprawie swojego złego traktowania. Pani L. złożyła podobną skargę. 18 listopada 2008 roku komisariat policji odmówił wszczęcia postępowania karnego w następstwie informacji od administracji szpitala. 12 grudnia 2008 roku Prokuratura Ordżonikidze wszczęła postępowanie karne przeciwko funkcjonariuszom policji z powodu podejrzenia przekroczenia uprawnień poprzez stosowanie przemocy i poniżającego traktowania. W rezultacie, 16 grudnia 2008 roku prokurator uchylił również postanowienie z 18 listopada 2008 roku. Po wypisaniu ze szpitala skarżąca pozostawała na zwolnieniu lekarskim do 19 grudnia 2008 roku. 15 stycznia 2009 roku śledczy zabezpieczył spodnie, które skarżąca miała na sobie 8 listopada 2008 roku. Sądowe badanie immunologiczne wykryło na nich ślady jej moczu. Od 27 listopada 2008 roku do 26 stycznia 2009 roku przeprowadzono sądowo-medyczną opinię biegłych w celu ustalenia obrażeń skarżącej i ich charakteru. Opinia ta była oparta na jej dokumentacji medycznej, a także na badaniu lekarskim. Biegły uznał za ustalone, że w momencie hospitalizacji skarżąca miała siniaki na obu ramionach, które zostały zadane tępymi przedmiotami od jednego do trzech dni wcześniej. Biegły stwierdził, że niemożliwe jest dokładniejsze ustalenie czasu zadania tych obrażeń. W odniesieniu do stłuczeń tkanek miękkich biegły nie uznał za konieczne uwzględnienie tej diagnozy, opierając się jedynie na osobistej opinii lekarza badającego skarżącą. Diagnozy tego samego lekarza dotyczące zamkniętego urazu głowy i wstrząśnienia mózgu zostały uznane przez biegłego za niewystarczająco poparte „danymi klinicznymi”. Wreszcie, raport biegłego stwierdził, że skarżąca cierpi na astenię nerwicową, ale niemożliwe jest ustalenie jej pochodzenia. 9 lutego 2009 roku przeprowadzono sądową opinię biegłych dotyczącą odręcznego oświadczenia skarżącej na oficjalnym protokole przesłuchania z 8 listopada 2008 roku. Biegły doszedł do wniosku, że znajdowała się „w nienaturalnym stanie” w czasie pisania tej notatki. Tego samego dnia oficer T. zaskarżył decyzję z 12 grudnia 2008 roku przed Sądem Rejonowym Ordżonikidze („Sąd Rejonowy Ordżonikidze”). 24 lutego 2009 roku Sąd Rejonowy Ordżonikidze oddalił jego skargę. 19 marca 2009 roku jednak Charkowski Sąd Okręgowy („Sąd Apelacyjny”) uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do sądu pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Między 3 marca a 2 kwietnia 2009 roku przeprowadzono kolejną sądowo-medyczną opinię biegłych dotyczącą obrażeń skarżącej. Wniosła ona, że odniosła liczne siniaki na ramionach, barkach i udach. Mogły one zostać zadane w czasie i w okolicznościach opisanych przez nią. Z powodu opóźnienia przed przeprowadzeniem pierwszego badania sądowo-medycznego wydawało się niemożliwe osiągnięcie bardziej konkretnych ustaleń. 22 kwietnia 2009 roku Sąd Rejonowy Ordżonikidze uchylił decyzję prokuratora z 12 grudnia 2008 roku. To orzeczenie zostało uchylone przez Sąd Apelacyjny 7 maja 2009 roku. 5 czerwca 2009 roku Sąd Rejonowy Ordżonikidze ponownie uchylił decyzję prokuratora z 12 grudnia 2008 roku. 25 czerwca 2009 roku to orzeczenie również zostało uchylone przez Sąd Apelacyjny. 18 listopada 2009 roku skarżąca i pani L. zidentyfikowały funkcjonariuszy, którzy je źle traktowali, na fotografiach pokazanych im przez śledczego. 4 lutego 2010 roku jednak śledczy umorzył postępowanie karne przeciwko funkcjonariuszom policji, powołując się na brak dowodów ich winy. 30 września 2010 roku Sąd Rejonowy Ordżonikidze utrzymał tę decyzję w mocy. 15 listopada 2010 roku Sąd Apelacyjny uchylił orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. 21 grudnia 2010 roku Sąd Rejonowy Ordżonikidze uwzględnił skargę skarżącej i uchylił decyzję śledczego z 4 lutego 2010 roku. 13 stycznia 2011 roku Sąd Apelacyjny utrzymał to orzeczenie w mocy. W marcu i maju 2011 roku skarżąca dopytywała o postępy w śledztwie. Jej zapytania pozostały bez odpowiedzi.


Skarżący urodził się w 1970 roku i mieszka w Sztokholmie. Jest samozatrudniony i prowadzi działalność gospodarczą. 22 kwietnia 2004 r. szwedzka komercyjna stacja telewizyjna TV3 wyemitowała odcinek programu telewizyjnego zatytułowanego „Insider”, w którym twierdzono, że ujawniono „podejrzane transakcje i podejrzane postacie”. Program był nadawany na żywo z kilkoma zarejestrowanymi materiałami. W programie pojawił się wizerunek skarżącego, który był szerokiej publiczności nieznany, a wymieniono go z nazwiska. Wskazano go jako centralną postać zorganizowanej przestępczości w mediach i reklamie oraz jako winnego popełnienia kilku oszustw i innych przestępstw gospodarczych. Program został ponownie wyemitowany 25 kwietnia i 17 września 2004 r. W tym czasie nie wszczęto jeszcze przeciwko skarżącemu postępowania karnego. Program telewizyjny został wyprodukowany w Szwecji przez szwedzką spółkę Strix Television AB. Został przesłany łączem satelitarnym ze Szwecji do spółki Viasat Broadcasting UK Ltd z siedzibą w Londynie, a stamtąd – bez zmian – do satelity, który transmitował program do szwedzkiej publiczności. Zakodowany program był dostępny w Szwecji za pośrednictwem odbiornika satelitarnego lub połączenia kablowego ułamek sekundy po przesłaniu go łączem satelitarnym. Nawet jeśli był dostępny w Zjednoczonym Królestwie, co jest wątpliwe, oglądałaby go tam nieliczna publiczność. Był nadawany w języku szwedzkim dla publiczności szwedzkojęzycznej i był sponsorowany przez firmy konkurujące na rynku szwedzkim. Gospodarz programu, X, obywatel szwedzki, był celebrytą i znaną postacią telewizyjną w Szwecji; był również prezesem zarządu Strix Television AB. Program emitowany był przez długi czas i oglądało go wielu widzów. W październiku 2006 r. skarżący wniósł oskarżenie prywatne przeciwko X o ciężkie zniesławienie, domagając się odszkodowania w wysokości 250 000 szwedzkich koron (SEK; około 27 000 euro). Podtrzymywał, że został bez zastrzeżeń wskazany jako centralna postać zorganizowanej przestępczości w mediach i reklamie oraz jako bezpośrednio lub pośrednio odpowiedzialny za dużą liczbę poważnych przestępstw. Ponadto twierdził, że X ponosi odpowiedzialność za treść programu, ponieważ nie wywiązał się z obowiązku powołania redaktora odpowiedzialnego (ansvarig utgivare) dla programu oraz ponieważ był jego gospodarzem. Skarżący powoływał się na rozdziały 5 i 6 Ustawy Zasadniczej o Wolności Wypowiedzi (Yttrandefrihetsgrundlagen, 1991:1469; dalej „Ustawa Zasadnicza”), dotyczące przestępstw przeciwko wolności wypowiedzi i zasad odpowiedzialności, oraz na rozdział 5 Kodeksu Karnego (Brottsbalken), regulujący kwestie zniesławienia, a także na art. 6 § 2, 8 i 13 Konwencji. W tym ostatnim zakresie argumentował, że jego pojawienie się w programie naruszyło jego prawo do prywatności, a także prawo do domniemania niewinności, i że decyzja o oddaleniu jego roszczeń stanowiłaby naruszenie jego prawa do skutecznego środka odwoławczego. Skarżący złożył opinię prawną stwierdzającą, że wniesienie powództwa w Zjednoczonym Królestwie w niniejszej sprawie byłoby niemożliwe, a przynajmniej bezcelowe, ponieważ szkoda wynikająca z przedmiotowego programu telewizyjnego nie wystąpiła w Zjednoczonym Królestwie. X spierał się z roszczeniem, twierdząc m.in., że nie był redaktorem odpowiedzialnym za program i że przysługiwała mu wolność przekazywania informacji, przewidziana w rozdziale 10, ust. 2 Ustawy Zasadniczej i wyjaśniona przez Sąd Najwyższy (Högsta domstolen) w sprawie NJA 2005 s. 884 (patrz poniżej punkty 32 i 33). W postanowieniu wstępnym z 20 maja 2008 r. Sąd Rejonowy w Sztokholmie (Stockholms tingsrätt) oddalił roszczenie w zakresie, w jakim opierało się ono na Ustawie Zasadniczej. Powołał się na wyrok Sądu Najwyższego w niemal identycznej sprawie, NJA 2002 s. 314 (patrz poniżej punkty 28–31) i stwierdził, że rozdziały 1–9 Ustawy Zasadniczej nie mają zastosowania do programu telewizyjnego, ponieważ nie można go uznać za pochodzący ze Szwecji. Wynikało to z faktu, że program został najpierw przesłany łączem satelitarnym do spółki Viasat Broadcasting UK Ltd, brytyjskiej firmy odpowiedzialnej za treść programu, a następnie przesłany do satelity, który z kolei transmitował program do widzów w Szwecji. Ponieważ rozdziały 1–9 Ustawy Zasadniczej nie miały zastosowania, X nie mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności za treść programu na podstawie rozdziału 6. Sąd Rejonowy stwierdził dalej, że roszczenia skarżącego oparte na Kodeksie Karnym zostaną rozstrzygnięte po głównej rozprawie w sprawie. Sąd wreszcie zwrócił uwagę stron na sprawę Sądu Najwyższego NJA 2005 s. 884. Skarżący odwołał się, powtarzając to, co stwierdził w poprzednich pismach. Ponadto argumentował, że wszystkie firmy zaangażowane w sprawę były szwedzkie, w tym firma odbierająca w Londynie, rzekomo nosząca nazwę Viasat AB, z siedzibą w Sztokholmie. Chociaż Viasat AB nabył prawo do transmisji programu od szwedzkiej spółki TV3 AB, nie miał żadnego wpływu na wybór programu ani odpowiedzialności za niego. Biorąc powyższe pod uwagę, czyn popełniony przeciwko skarżącemu za pośrednictwem programu nie mógł być zbadany przez sądy Zjednoczonego Królestwa. Skarżący wskazał również, że sądy szwedzkie były właściwe do zbadania sprawy na mocy rozporządzenia Bruksela I (patrz dalej punkt 35 poniżej). X zakwestionował te argumenty i twierdził, że to spółka Viasat Broadcasting UK Ltd, z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie, była odpowiedzialna za usługę programową i decydowała o ostatecznej treści programów. 20 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny (Svea hovrätt) utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego. Stwierdził, że kwestią do rozstrzygnięcia było, czy ogólne przepisy Ustawy Zasadniczej mają zastosowanie do przedmiotowego programu, to znaczy czy nadawanie programu można uznać za pochodzące ze Szwecji w rozumieniu rozdziału 1, ust. 6(2) tej ustawy. Stwierdził dalej, że ciężar dowodu w zakresie stosowania Ustawy Zasadniczej spoczywał na skarżącym i że nie wykazał on, w odpowiedzi na sprzeciw X, że decyzje dotyczące treści programu były podejmowane w Szwecji. W konsekwencji rozdziały 1–9 Ustawy Zasadniczej nie miały zastosowania w sprawie. Sąd stwierdził również, że materiał przedłożony mu wskazywał, że skarżący mógł wnieść roszczenia przed brytyjski sąd. Skarżący odwołał się i powołał się na swoje wcześniejsze pisma. Ponadto zwrócił się o skierowanie pytania dotyczącego wykładni rozporządzenia Bruksela I do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w trybie prejudycjalnym. Zdaniem skarżącego rozporządzenie uprawniało osobę dochodzącą odszkodowania z tytułu czynu niedozwolonego do wnoszenia powództw w miejscu, w którym wystąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. W niniejszej sprawie zdarzenie wyrządzające szkodę wystąpiło w Szwecji, a zatem skarżący powinien mieć prawo do wniesienia powództwa przed sądy szwedzkie. W konsekwencji stanowisko dotychczas zajmowane przez sądy szwedzkie było sprzeczne z prawem wspólnotowym. 21 września 2009 r. Sąd Najwyższy odrzucił wniosek skarżącego o skierowanie pytania prejudycjalnego i odmówił przyjęcia skargi w sprawie. Stwierdził, że skoro Sąd Rejonowy uznał się za właściwy do zbadania roszczeń skarżącego w zakresie, w jakim opierały się one na podstawach innych niż Ustawa Zasadnicza, nie było powodu do zwracania się o orzeczenie wstępne do TSUE. Następnie skarżący wycofał swoje pozostałe roszczenia przed Sądem Rejonowym, ponieważ nie było praktycznych szans na sukces w kontynuowaniu postępowania. 17 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy umorzył sprawę i zasądził od skarżącego na rzecz X koszty prawne i wydatki. Wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącemu w zakresie, dotyczącym m.in. spraw opisanych w programie telewizyjnym. Został skazany za oszustwo w stopniu większym oraz przestępstwa podatkowe i księgowe na karę pięciu lat pozbawienia wolności. Postępowanie karne zostało zakończone decyzją Sądu Najwyższego o odmowie przyjęcia skargi z 4 października 2010 r. To postępowanie, a w szczególności jego zgodność z art. 6 i 7 Konwencji, jest przedmiotem skargi wniesionej do Trybunału w dniu 4 kwietnia 2011 r. (nr 32814/11).


Skarżąca urodziła się w 1954 roku i mieszka w Petersburgu. Posiadała garaż i mały budynek gospodarczy („budynek”) w Erywaniu o łącznej powierzchni 21 m², który wybudowała najprawdopodobniej bez zezwolenia. 22 lipca 2005 r. Burmistrz Erywania podjął decyzję, która m.in. uznała prawo własności skarżącej do budynku i przyznała jej działkę gruntu pod nim w prawo dzierżawy. 26 sierpnia 2005 r. pomiędzy Burmistrzem Erywania a skarżącą zawarto umowę dzierżawy, obowiązującą do 22 lipca 2010 r. 5 września 2005 r., na podstawie decyzji Burmistrza z 22 lipca 2005 r., skarżąca otrzymała akt własności budynku. Wydaje się, że 19 czerwca 2006 r. Burmistrz Erywania podjął inną decyzję, która uchyliła decyzję z 22 lipca 2005 r. w części dotyczącej uznania prawa własności skarżącej do budynku. 20 lipca 2006 r. Burmistrz Erywania wniósł pozew przeciwko skarżącej do Sądu Rejonowego Kentron i Nork-Marash w Erywaniu, domagając się unieważnienia jej aktu własności budynku oraz dzierżawy, na podstawie decyzji z 19 czerwca 2006 r. 20 października 2006 r. skarżąca udzieliła pełnomocnictwa, upoważniając adwokata G. do reprezentowania jej w sądzie. Pełnomocnictwo to zostało następnie podpisane i opieczętowane przez G. Pierwsza rozprawa przed Sądem Rejonowym odbyła się 24 października 2006 r. Z protokołu tej rozprawy wynika m.in. następujące:
„... [skarżąca] nie stawiła się; adwokat G. stawił się w jej imieniu, oświadczając, że reprezentuje pozwaną i prosząc o czas na zapoznanie się z aktami sprawy oraz przedkładając pełnomocnictwo podpisane przez skarżącą, ale nie poświadczone przez notariusza.
...
Sąd postanawia odroczyć rozpoznanie sprawy do godziny 12:00 w dniu 1 listopada 2006 r., aby [skarżąca] mogła złożyć pisemną odpowiedź i właściwe pełnomocnictwo zgodnie z procedurą ustaloną przez prawo.
...”
1 listopada 2006 r. G. wniósł w imieniu skarżącej pozew wzajemny o unieważnienie decyzji Burmistrza z 19 czerwca 2006 r. jako podjętej z naruszeniem prawa krajowego. Tego samego dnia Sąd Rejonowy Kentron i Nork-Marash w Erywaniu postanowił nie przyjąć pozwu wzajemnego i go zwrócić. Istotne fragmenty postanowienia Sądu Rejonowego brzmią następująco:
„Po przebadaniu ... przedłożonego pełnomocnictwa, sąd stwierdza, że pozew wzajemny ... musi zostać zwrócony, biorąc pod uwagę, że pełnomocnictwo zostało wydane z naruszeniem art. 41 § 1, 2 i 4 [Kodeksu Postępowania Cywilnego]. Zgodnie z tym artykułem, uprawnienia przedstawiciela muszą być określone w pełnomocnictwie wydanym i sporządzonym zgodnie z prawem, pełnomocnictwo wydane przez obywatela musi być poświadczone przez kompetentnego urzędnika, natomiast uprawnienia adwokata muszą być poświadczone zgodnie z prawem. W niniejszej sprawie pełnomocnictwo złożone przez adwokata [G.] zostało wydane z naruszeniem wymogów prawnych.
Zgodnie z ... art. 92 § 1 (2) Kodeksu Postępowania Cywilnego ... sąd postanawia zwrócić pozew wzajemny wniesiony przez [G.].
Postanowienie o zwrocie pozwu wzajemnego może być zaskarżone w postępowaniu kasacyjnym w ciągu trzech dni od jego otrzymania przez powoda.”
Tego samego dnia Sąd Rejonowy rozpoznał również pozew Burmistrza i postanowił mu uwzględnić. Istotne fragmenty wyroku brzmią następująco:
„...Pozwana [skarżąca] została należycie zawiadomiona o terminie i miejscu rozprawy, ale nie stawiła się przed sądem, podczas gdy sąd nie uznał uprawnień adwokata, który stawił się w jej imieniu jako jej przedstawiciel, z powodu nieodpowiedniego poświadczenia pełnomocnictwa.
...
Biorąc pod uwagę, że podstawa [decyzja Burmistrza z 22 lipca 2005 r.], na której zawarto umowę dzierżawy i wpisano tytuł prawny, przestała istnieć, sąd stwierdza, że ... umowa o dzierżawę gruntu zawarta między [skarżącą] a Gminą Erywań powinna zostać rozwiązana, a jej akt własności/użytkowania [oraz] prawo dzierżawy nieruchomości unieważnione.”
8 listopada 2006 r. Sąd Rejonowy wysłał skarżącej kopię wyroku pocztą. Z koperty pocztowej wynika, że kopia wyroku została dostarczona do lokalnego urzędu pocztowego skarżącej 18 listopada 2006 r. i została odebrana przez skarżącą 20 listopada 2006 r. 15 listopada 2006 r. adwokat G. wniósł skargę kasacyjną do Sądu Kasacyjnego na postanowienie Sądu Rejonowego o odmowie przyjęcia pozwu wzajemnego. Twierdził, że przepisy prawa cywilnego nie wymagają, aby pełnomocnictwo udzielone adwokatowi było poświadczone przez notariusza. Dodał również, że wprowadzenie takiego wymogu ogranicza prawo dostępu do sądu, ponieważ notariusz, jako urzędnik państwowy, ingeruje w relację między adwokatem a klientem i uzależnia możliwość wszczęcia postępowania sądowego od jego wcześniejszej zgody. 28 listopada 2006 r. G. wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego Cywilnego na wyrok Sądu Rejonowego z 1 listopada 2006 r. w imieniu skarżącej, wraz z wnioskiem o przywrócenie uchyblonego terminu do wniesienia apelacji, twierdząc, że kopia wyroku została doręczona skarżącej po upływie terminu do wniesienia od niej apelacji. 1 grudnia 2006 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę G. na postanowienie odmawiające przyjęcia pozwu wzajemnego za niedopuszczalną z powodu braku podstaw. Istotne fragmenty tego postanowienia stanowią następujące:
„Izba Cywilna Sądu Kasacyjnego ... po przebadaniu skargi kasacyjnej na postanowienie z 1 listopada 2006 r. ... wniesionej przez przedstawiciela [skarżącej] [G.] ... stwierdziła, że powinna zostać zwrócona z następujących powodów:
Zgodnie z art. 230 § 1 (4.1) Kodeksu Postępowania Cywilnego Republiki Armenii, skarga kasacyjna powinna zawierać jedną z podstaw wymienionych w art. 231.2 § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego.
... niniejsza skarga kasacyjna wymienia jedynie elementy punktów 1 i 3 art. 231.2 § 1; jednak skarżący nie złożył właściwych i wystarczających argumentów w ich związku; w związku z tym wymagania art. 230 § 1 (4.1) ... Kodeksu Postępowania Cywilnego nie zostały spełnione.
W takich okolicznościach naruszenie powyższych wymogów stanowi podstawę do zwrotu skargi kasacyjnej.
...
W powyższym uzasadnieniu ... Sąd Kasacyjny postanawia zwrócić skargę kasacyjną na postanowienie ... z 1 listopada 2006 r. wniesioną przez przedstawiciela [skarżącej] [G.]...”
19 stycznia 2007 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o przywrócenie uchyblonego terminu do wniesienia apelacji i pozostawił apelację od wyroku z 1 listopada 2006 r. nierozpoznaną, stwierdzając następujące:
„Po przebadaniu apelacji wniesionej przez [G.], przedstawiciela pozwanej w niniejszej sprawie, oraz wniosku o przywrócenie uchyblonego terminu, [Sąd Apelacyjny] ustalił, że 28 listopada 2006 r. wniesiono apelację od wyroku ... z 1 listopada 2006 r. przez ... przedstawiciela [skarżącej] G., który nie dotrzymał piętnastodniowego terminu przewidzianego przez prawo.
Skarżący zwrócił się ... o przywrócenie uchyblonego terminu do wniesienia apelacji w związku z faktem, że Sąd Rejonowy doręczył kopię niniejszego wyroku pozwanej z opóźnieniem.
Sąd stwierdza, że wniosek powinien zostać oddalony, a apelacja pozostawiona bez rozpoznania, ponieważ skarżący nie złożył żadnego dowodu dokumentowego, któryby potwierdzał to twierdzenie; ponadto, ... w aktach sprawy znajduje się potwierdzenie nadania ... z którego wynika, że kopia powyższego wyroku została wysłana do [skarżącej] 8 listopada 2006 r. listem poleconym zgodnie z procedurą i w terminach przewidzianych przez ... Kodeks Postępowania Cywilnego.
...”
26 stycznia 2007 r. G. wniósł skargę kasacyjną na to postanowienie do Sądu Kasacyjnego w imieniu skarżącej. Argumentował w szczególności, że w aktach sprawy nie ma dowodu, takiego jak potwierdzenie odbioru, któryby potwierdzał, że pozwana otrzymała kopię wyroku w terminie. W takich okolicznościach, gdy to sądy miały obowiązek doręczać swoje decyzje w terminie, Sąd Apelacyjny nie powinien przerzucać odpowiedzialności za dostarczenie dowodu na opóźnione otrzymanie wyroku na stronę postępowania. 15 lutego 2007 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną za niedopuszczalną z powodu braku podstaw. W tym celu stwierdził w szczególności, że:
„Izba Cywilna Sądu Kasacyjnego ... po przebadaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez [G.] na postanowienie Sądu Apelacyjnego Cywilnego z 19 stycznia 2007 r. o zwrocie apelacji [skarżącej], stwierdziła, że powinna zostać zwrócona z następujących powodów...
Sąd Kasacyjny stwierdza, że kryteria dopuszczalności określone w art. 231.2 § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego są nieobecne w skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie. Ponadto osoba, która wniosła skargę, nie złożyła pełnomocnictwa sporządzonego zgodnie z prawem cywilnym ...
Jednocześnie Sąd Kasacyjny nie uznaje za stosowne wyznaczenie terminu na sprostowanie błędów i ponowne wniesienie skargi kasacyjnej.
... Sąd Kasacyjny postanawia zwrócić skargę kasacyjną wniesioną przez [G.] na postanowienie Sądu Apelacyjnego Cywilnego z 19 stycznia 2007 r. o zwrocie apelacji [skarżącej]...”


Skarżąca urodziła się w 1973 roku i mieszka w Brčko, w Bośni i Hercegowinie. 29 grudnia 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o zezwolenie na pobyt w Chorwacji na podstawie łączenia rodziny z jej partnerką, panią D.B., która mieszkała w Sisaku. Złożyła oświadczenie, że była kształcona w Chorwacji i że mieszkała w Zagrzebiu przez siedemnaście lat. Wyjaśniła również, że chce zamieszkać z D.B., z którą pozostawała w związku od dwóch lat i z którą chciała założyć gospodarstwo domowe oraz rozpocząć działalność gospodarczą. W liście z 28 grudnia 2011 r. D.B. oświadczyła, że jest właścicielką domu w Sisaku, w którym chce zamieszkać ze skarżącą. Wyjaśniła, że pozostawała w związku ze skarżącą od dwóch lat oraz że chcą zamieszkać razem, aby uniknąć ciągłych podróży i dystansu dzielącego ich. W toku postępowania Komenda Policji w Sisaku (Policijska uprava Sisačko-moslovačka) ustaliła, że skarżąca i D.B. pozostawały w związku od października 2009 r. oraz że w celu utrzymania tego związku podróżowały, aby się widywać. Ustalono również, że skarżąca przebywała niedawno z D.B. w okresie od 16 września do 4 grudnia 2011 r. 24 lutego 2012 r. Komenda Policji w Sisaku oddaliła wniosek skarżącej, podając w skróconym uzasadnieniu, że nie zostały spełnione wszystkie istotne wymagania przewidziane w Ustawie o cudzoziemcach. Skarżąca odwołała się od tej decyzji do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Ministarstvo unutarnjih poslova; dalej: „Ministerstwo”), argumentując, że z decyzji Komendy Policji w Sisaku można wywnioskować, że jej wniosek został oddalony, ponieważ Ustawa o cudzoziemcach nie pozwala na łączenie rodziny przez pary tej samej płci. Jej zdaniem nie było podstaw do różnicowania traktowania ze względu na orientację seksualną i że odpowiednie prawo nie powinno być interpretowane w sposób pozwalający na taką możliwość. Powołała się, między innymi, na Konstytucję i Ustawę o zakazie dyskryminacji, argumentując, że nawet jeśli nie miałaby być uważana za „bliskiego członka rodziny” D.B. w rozumieniu Ustawy o cudzoziemcach, to w każdym razie powinna być uważana za „innego krewnego” w rozumieniu tej ustawy. 8 czerwca 2012 r. Ministerstwo oddaliło odwołanie skarżącej i utrzymało w mocy decyzję Komendy Policji w Sisaku. Istotna część decyzji Ministerstwa brzmi:
„W sprawie łączenia rodziny, na podstawie którego w przedmiotowej sprawie złożono wniosek o legalizację statusu cudzoziemca w Chorwacji, [należy zauważyć, że] z akt sprawy wynika, że odwołująca powołuje się na istnienie związku z osobą tej samej płci z obywatelką Chorwacji D.B., który miał rzekomo trwać dwa lata...
Zaskarżona decyzja wykazuje, że [organ pierwszej instancji], poza powołaniem się na [odpowiednie] przepisy Ustawy o cudzoziemcach, powołał się również na art. 3 Ustawy rodzinnej, zgodnie z którym skutki pozamałżeńskiego związku, to znaczy prawa i obowiązki wynikające z jego istnienia, odnoszą się do związku kobiety i mężczyzny niebędących w związku małżeńskim, który trwa co najmniej trzy lata, lub krócej, jeśli z [tego związku] urodziło się dziecko; oraz na art. 2 Ustawy o związkach osób tej samej płci..., która definiuje związek osób tej samej płci jako związek dwóch osób tej samej płci (partnerów), które nie są w związku małżeńskim, ani w pozamałżeńskim związku lub innym związku osób tej samej płci, który trwa co najmniej trzy lata i który opiera się na zasadach równości partnerów, wzajemnego szacunku i pomocy oraz na więziach emocjonalnych partnerów.
...
Wynika z tego, że [Ustawa o związkach osób tej samej płci] nie definiuje związku osób tej samej płci jako rodziny, a Ustawa rodzinna nie obejmuje związków osób tej samej płci. Należy również wziąć pod uwagę, że przepisy Ustawy o cudzoziemcach dotyczące czasowego pobytu w celu łączenia rodziny nie przewidują możliwości legalizacji statusu cudzoziemca na podstawie [istnienia] związku osób tej samej płci, ani taki związek nie mieści się w zakresie [terminu] „bliski członek rodziny” zawartego w tej ustawie, co czyni jasnym, że nie ma podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku odwołującej.
W związku z tym odwołująca błędnie uważa, że organ pierwszej instancji powinien był zastosować w jej przypadku art. 56 § 4 Ustawy o cudzoziemcach..., ponieważ ten przepis wyraźnie stanowi, że wyjątkowo od przepisu definiującego bliskich członków rodziny, „inny krewny” może być za takiego uważany, jeśli istnieją szczególne powody osobiste lub poważne powody humanitarne do łączenia rodziny w Chorwacji.” 24 lipca 2012 r. skarżąca wniosła skargę do Sądu Administracyjnego w Zagrzebiu (Upravni sud u Zagrebu), argumentując, że była dyskryminowana w porównaniu do par różnopłciowych, które miały możliwość ubiegania się o łączenie rodziny na podstawie Ustawy o cudzoziemcach. Powołała się na krajowe przepisy antydyskryminacyjne, w tym na Ustawę o zakazie dyskryminacji, a także na Konwencję i orzecznictwo Trybunału. Sąd Administracyjny w Zagrzebiu oddalił skargę skarżącej w dniu 30 stycznia 2013 r. Istotna część wyroku stanowi:
„Przywołany art. 56 § 3(1) i (2) Ustawy o cudzoziemcach przewiduje, że bliskimi członkami rodziny są małżonkowie lub osoby pozostające w pozamałżeńskim związku zgodnie z prawem chorwackim. Przywołane art. 3 i 5 Ustawy rodzinnej wskazują, że małżeństwo i pozamałżeński związek są związkami między mężczyzną a kobietą. W związku z tym związek między dwiema osobami tej samej płci nie może być uważany na podstawie odpowiednich przepisów prawa za małżeństwo lub pozamałżeński związek.
Związek między dwiema osobami tej samej płci może być uważany za związek osób tej samej płci w rozumieniu prawnym na warunkach przewidzianych w art. 2 Ustawy o związkach osób tej samej płci. Jednakże, biorąc pod uwagę ograniczone skutki prawne związku osób tej samej płci, możliwe istnienie takiego związku nie stanowi podstawy do łączenia rodziny. Należy zauważyć, że art. 56 [Ustawy o cudzoziemcach] wyraźnie wymienia osoby, które mają być uważane za bliskich członków rodziny lub które mają być wyjątkowo za takich [uważane], co prowadzi do wniosku, że nie można go rozszerzyć na osoby pozostające w związku osób tej samej płci.
W związku z tym uwzględnienie wniosku o czasowy pobyt cudzoziemca na podstawie łączenia rodziny zależy od spełnienia wymogów określonych w art. 52 i 56 Ustawy o cudzoziemcach. W przedmiotowej sprawie powódka nie jest ani mężatką, ani nie pozostaje w pozamałżeńskim związku z obywatelką Chorwacji D.B., co nie jest sporne między stronami. Wynika z tego zatem, że powódka nie może być uważana za bliskiego członka rodziny w rozumieniu art. 56 § 1(1) i (2) [Ustawy o cudzoziemcach] i tym samym nie uzasadniła celu (w konkretnym przypadku: łączenia rodziny), dla którego może być udzielony czasowy pobyt cudzoziemca w Chorwacji...
W świetle przywołanych przepisów prawnych i faktów sprawy ten sąd stwierdza, że w konkretnym przypadku nie było możliwe uwzględnienie wniosku powódki.” 8 marca 2013 r. skarżąca wniosła skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske), twierdząc, że była dyskryminowana ze względu na swoją orientację seksualną. Powołała się na Konwencję i odpowiednie krajowe przepisy antydyskryminacyjne oraz przytoczyła orzecznictwo Trybunału w kwestii dyskryminacji związanej z orientacją seksualną. 29 maja 2013 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę konstytucyjną skarżącej, popierając uzasadnienie organów niższych instancji. Istotna część decyzji brzmi:
„8. Trybunał Konstytucyjny ponawia, że dyskryminacja w rozumieniu art. 14 Konstytucji nie ma samodzielnego charakteru w skardze konstytucyjnej, ale musi być zgłoszona w związku z innym (materialnym) prawem konstytucyjnym. Dyskryminacja oznacza różnicowanie traktowania osób w tej samej lub istotnie podobnej sytuacji bez obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia. Artykuł 14 Konstytucji zawiera konstytucyjną gwarancję przeciwko dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny w zabezpieczeniu konkretnego prawa.
Chociaż odwołująca powołała się w swojej skardze konstytucyjnej na art. 35 Konstytucji oraz powiązany art. 8 Konwencji, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że te przepisy nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. 8.1. W postępowaniu przed nim Trybunał Konstytucyjny nie znalazł faktów ani okoliczności, które sugerowałyby, że w postępowaniu przed [organami niższymi] odwołująca była dyskryminowana z jakiejkolwiek przyczyny... W związku z tym jej skarga dotycząca naruszenia art. 14 § 1 Konstytucji jest, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, bezzasadna. 8.2. Trybunał Konstytucyjny zauważa również, że odwołująca w konkretnym przypadku nie wykazała, że skorzystała z drogi prawnej przewidzianej w Ustawie o zakazie dyskryminacji...
W związku z tym nie doszło do naruszenia jej prawa konstytucyjnego na podstawie art. 14 §§ 1 i 2 Konstytucji. 9. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przytoczone w skardze konstytucyjnej nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy, ponieważ dotyczy spraw dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego i dziedziczenia praw najmu przez partnerów tej samej płci pozostających w stabilnym (faktycznym) związku.”