Pierwszą organizacją skarżącą jest Izba Lekarska w Wiedniu (Ärztekammer für Wien). Izba reprezentuje wszystkich lekarzy w Wiedniu i posiada również własną stronę internetową. Drugim skarżącym był prezes Izby w czasie zdarzeń. 18 stycznia 2007 r. drugi skarżący opublikował list na stronie internetowej pierwszej organizacji skarżącej, który był skierowany do wszystkich członków Izby w Wiedniu i został również wysłany do wszystkich nich drogą elektroniczną. List nosił tytuł „Fundusze szarańczy chcą przejąć praktyki lekarskie” („Heuschreckenfonds wollen Ordinationen übernehmen”). Drugi skarżący stwierdził następnie, że został zmuszony do napisania do kolegów z poważnego powodu, mianowicie dlatego, że w mediach podano, iż spółka F. planowała wejść do „biznesu radiologicznego”. Dodał, że spółki oferujące akcje planowały świadczyć usługi medyczne – początkowo w dziedzinie radiologii, ale wkrótce także w innych obszarach zawodu – oraz że lekarze ryzykowali staniem się jedynie pracownikami takich „szarańczych” spółek. Jeśli nie postępowaliby zgodnie z życzeniem spółek, zostaliby zwolnieni. Następnie drugi skarżący wyjaśnił założoną podstawę prawną i organizacyjną takiego planu: usługi radiologiczne, które są obecnie świadczone przez praktyki lekarskie, mogłyby w przyszłości być również oferowane przez spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Akcje tych spółek mogłyby zostać następnie kupione przez spółkę F., a „szarańcza” osiągnęłaby swój cel, a mianowicie kontrolę nad zawodem lekarza. Podając przykład ryzykownego rozwoju sytuacji, drugi skarżący stwierdził, że w ciągu ostatnich 20 lat koledzy założyli laboratoria, które miały wzajemne umowy z niektórymi kasami chorych. Obecnie niemal wszystkie te laboratoria należą do grupy F., która z kolei należy do firm ubezpieczeniowych, funduszy inwestycyjnych i fundacji, oraz która zatrudnia dużą liczbę lekarzy. Drugi skarżący zakończył swój list stwierdzeniem, że może zagwarantować jedną rzecz: że reprezentacyjny organ lekarzy skorzysta ze wszystkich dostępnych środków prawnych i politycznych, aby powstrzymać tak katastrofalny rozwój wydarzeń, aby zapobiec temu, aby jakość leczenia była determinowana przez „menedżerów i kontrolerów” oraz aby zapewnić, między innymi, że istniejące praktyki lekarskie są chronione przed konkurencją ze strony „międzynarodowych funduszy szarańczy” („internationale Heuschreckenfonds”).

24 stycznia 2007 r. spółka F. wniosła pozew przeciwko dwóm skarżącym oraz wniosek o zabezpieczenie do Sądu Handlowego w Wiedniu (Handelsgericht Wien). Skarżący wnieśli o oddalenie wniosku. 16 lutego 2007 r. Sąd Handlowy w Wiedniu wydał nakaz zabraniający skarżącym (każdemu z nich indywidualnie) powtarzania stwierdzenia, że spółka F. jest bezwzględna wobec stron trzecich, w szczególności wobec pracowników służby zdrowia. Nakaz zabraniał skarżącym nazywania spółki F. „szarańczą”, „spółką szarańczą” lub „funduszem szarańczy”. Skarżącym dalsze zabroniono stawiania twierdzenia, że świadczenie usług przez spółkę F., w szczególności usług w dziedzinie radiologii, jest katastrofalnym rozwojem sytuacji. Sąd stwierdził, że istnieje stosunek konkurencyjny między spółką F. a skarżącymi oraz uznał oświadczenia złożone przez skarżących za zniesławiające w rozumieniu art. 1330 Kodeksu Cywilnego i nieetyczne w rozumieniu Ustawy o nieuczciwej konkurencji (Bundesgesetz gegen den unlauteren Wettbewerb). Skarżący odwołali się od nakazu.

30 października 2007 r. Sąd Apelacyjny w Wiedniu (Oberlandesgericht Wien) częściowo uwzględnił odwołanie i zabronił skarżącym twierdzenia, że spółka F. jest bezwzględna wobec stron trzecich i lekarzy oraz nazywania jej, między innymi, „spółką szarańczą”. Jednak oddalił wniosek spółki F. o zakazanie skarżącym nazywania świadczenia przez nią usług „katastrofalnym” rozwojem sytuacji. Sąd Apelacyjny stwierdził, że pierwsza organizacja skarżąca posiada legitymację procesową w postępowaniu o zabezpieczenie. Izba Lekarska posiadała status organu władzy publicznej w odniesieniu do niektórych obszarów swojej działalności (Bereich der Hoheitsverwaltung), oprócz reprezentowania interesów swoich członków; była więc uważana za osobę prawną w rozumieniu Ustawy o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez czynności urzędowe (Amtshaftungsgesetz). Jednak działając jako grupa interesu szczególnego, reprezentowała interesy swoich członków głównie z perspektywy ekonomicznej, a nie w swoim charakterze organu władzy publicznej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, sporny list służył interesom członków Izby, poza oficjalną sferą działalności Izby.

Sąd Apelacyjny ustalił dalej, powołując się między innymi na Wikipedię, że termin „spółka szarańcza” („Heuschreckenunternehmen”) został wprowadzony do dyskusji politycznej w krajach niemieckojęzycznych w 2005 roku przez pana Franza Münteferinga, niemieckiego polityka, i od tego czasu jest używany w debatach politycznych jako termin pejoratywny dla spółek private equity lub innych form funduszy kapitałowych z krótko- lub wygórowanymi oczekiwaniami zwrotu – takich jak fundusze hedgingowe lub fundusze „sępie”, które również miały negatywne konotacje. Sąd krajowy uznał, że istnieje potrzeba zrównoważenia interesów zaangażowanych w obecnej debacie, powtarzając, że skrajne opinie są nielegalne tylko wtedy, gdy są nadmierne. W wyniku tego testu równowagi Sąd Apelacyjny uznał, że oświadczenie o „szarańczy” musi być uznane za dozwoloną krytykę w kontekście debaty publicznej, i że spółka F. nie może więc opierać swojego roszczenia na art. 1330 Kodeksu Cywilnego. Jednak Sąd Apelacyjny zaklasyfikował działania skarżących jako o charakterze konkurencyjnym. Stwierdzenia faktów naruszające Ustawę o nieuczciwej konkurencji nie mogą być usprawiedliwione prawem do wolności wypowiedzi. Sąd Apelacyjny stwierdził, że prawo austriackie zapewnia szeroką ochronę interesów handlowych i gospodarczych. Ci, którzy publikowali opinię w kontekście ekonomicznej konkurencji, byli zobowiązani do wykazania wyższego poziomu staranności w odniesieniu do faktów i podstaw swoich twierdzeń niż ci, którzy działali w niekonkurencyjnym kontekście debaty publicznej o ogólnym zainteresowaniu. W związku z tym Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy decyzję o nakazie w odniesieniu do oświadczeń o „spółce szarańczej”. Jednak w odniesieniu do dalszego stwierdzenia, mianowicie że świadczenie pewnych usług przez spółkę F. jest „katastrofalnym rozwojem”, Sąd Apelacyjny uznał, że odczytane w kontekście stwierdzenie to wskazuje na ogólną ocenę i nie odnosi się do konkretnej usługi spółki F. Należy je więc uznać za opinię osobistą, a tym samym za sąd wartościujący, który nie jest zniesławiający w rozumieniu art. 1330 Kodeksu Cywilnego. Nie podlegało ono również podustawie 7 Ustawy o nieuczciwej konkurencji.

Skarżący wnieśli skargę nadzwyczajną do Sądu Najwyższego (Oberster Gerichtshof). 22 stycznia 2008 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę nadzwyczajną. Uznał argument skarżących, że tam, gdzie konkurent, nawet w celach ekonomicznych, bierze udział w debacie o interesie publicznym, wolność wypowiedzi musi mieć większą wagę w teście równowagi. Jednak Sąd Najwyższy zauważył, że skarżący złożyli swoje oświadczenie w wyraźnie ekonomicznym kontekście konkurencji między lekarzami a spółkami świadczącymi te same usługi. Skarżący mogli ostrzec swoich członków przed możliwymi ryzykami współpracy ze spółkami bez przekraczania granic dopuszczalnej krytyki. Jednak skarżący przekroczyli tę granicę i stwierdzili, że spółka F. jest „szarańczą”. To stwierdzenie było stwierdzeniem faktu, a skarżący nie dostarczyli dowodów na faktyczną podstawę swoich twierdzeń, a tym samym przekroczyli dopuszczalne ograniczenia wolności wypowiedzi.

7 lipca 2008 r. Sąd Handlowy wydał wyrok w postępowaniu co do istoty sprawy i nakazał skarżącym powstrzymać się od: powtarzania stwierdzenia, że spółka F. jest bezwzględna wobec stron trzecich, w szczególności lekarzy i pacjentów; oraz stawiania twierdzenia, że spółka F. jest „spółką szarańczą”, „funduszem szarańczy” lub „szarańczą”. Dalsze nakazał skarżącym opublikowanie i wywieszenie sentencji wyroku na stronie internetowej pierwszej organizacji skarżącej przez trzydzieści dni oraz opublikowanie go w drukowanym biuletynie pierwszej organizacji skarżącej. Sąd Handlowy powołał się w dużej mierze na uzasadnienie Sądu Apelacyjnego w postępowaniu o zabezpieczenie. Poszedł za poprzednim ustaleniem, że odpowiednie oświadczenia nie stanowiły zniesławienia w myśl art. 1330 Kodeksu Cywilnego. Badając oświadczenia w związku z przepisami Ustawy o nieuczciwej konkurencji, Sąd Handlowy uznał, że list został napisany przez Izbę Lekarską w kontekście handlowym, a nie politycznym. Miało ono również na celu poprawę niezależnych praktyk lekarskich i zawierało ostrzeżenie dotyczące przedsięwzięć kapitałowych, które rzekomo zagrażały niezależności lekarzy. Sąd Handlowy uznał odpowiednie porównania do „szarańczy” za stwierdzenia faktów dotyczące zarówno spółki F., jak i jej postępowania w stosunku do stron trzecich, lekarzy i pacjentów. Oświadczenia te były również prawdopodobne, by uszkodzić interesy handlowe spółki F. i nie zostały udowodnione jako prawdziwe. Użyty język nie mógł być również usprawiedliwiony odwołaniem się do prawa do wolności wypowiedzi, ponieważ oświadczenie zostało złożone w ramach stosunku konkurencyjnego handlowego. Powołując się na orzecznictwo Sądu pozwalające na szerszy margines uznania w ramach art. 10 Konwencji w odniesieniu do języka handlowego, Sąd Handlowy zauważył, że konkurent jest zobowiązany do większej staranności w kontekście komunikacji handlowej między konkurentami. Termin „szarańcza” był niemal wyłącznie obciążony negatywnym znaczeniem, co prowadziło do nieetycznej generalnej zniesławiającej oceny konkurenta. Skarżący byli więc zabronieni od używania tego stwierdzenia w odniesieniu do spółki F., na mocy Ustawy o nieuczciwej konkurencji.

19 września 2008 r. skarżący wnieśli apelację od tego wyroku. 12 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Wiedniu oddalił apelację jako bezzasadną. Powołał się na obszerne uzasadnienie podane w postępowaniu o zabezpieczenie i dodał, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, test używany do weryfikacji, czy stwierdzenie jest objęte prawem do wolności wypowiedzi, wymaga oceny, czy istnieje podstawa faktyczna dla takiego stwierdzenia; jeśli konkurent uczestniczy w debacie publicznej o ogólnym zainteresowaniu, wolność wypowiedzi ma większą wagę w odniesieniu do oceny stwierdzenia niż w kontekście czysto handlowej komunikacji. Im większy interes publiczny w byciu właściwie poinformowanym i im mniej stwierdzenie odnosi się do interesów handlowych, tym bardziej stwierdzenie będzie chronione przez art. 10 Konwencji. W niniejszej sprawie nie było wątpliwości, że trwała debata publiczna; jednak interesy handlowe skarżących były bardzo na pierwszym planie samego komunikowanego stwierdzenia.

Skarżący wnieśli skargę nadzwyczajną na punkty prawne od tego wyroku, która została odrzucona przez Sąd Najwyższy 14 lipca 2009 r. Sąd Najwyższy uznał, że skarżący nie tylko nazwali spółkę F. „szarańczą”, ale również zarzucili tej spółce negatywne postępowanie, takie jak dominowanie nad lekarzami, zwalnianie lekarzy, którzy nie postępowali zgodnie z życzeniami spółki, oraz skupianie się na czynnikach ekonomicznych, a nie na dobru pacjentów („Herrschaft über den ärztlichen Berufstand, Kündigung nicht „spurender” Ärzte, Orientierung an ökonomischen Erwägungen und damit nicht am Wohl der Patienten”). W związku z tym użyte wyrażenie przekształciło się w stwierdzenie faktu, dając czytelnikowi wrażenie, że spółka F. już wykazała nieetyczne postępowanie, które zagrażało interesom lekarzy i pacjentów. W świetle konkretnych okoliczności sprawy zakaz orzeczony przez sądy niższej instancji był uzasadniony. Mimo że skarżący brali udział w debacie o ogólnym interesie publicznym, nieprawdziwe i szkodliwe stwierdzenie faktu nie było chronione przez wolność wypowiedzi. Ponadto wydawanie ostrzeżeń dotyczących potencjalnych ryzyk świadczenia usług medycznych przez spółki nie było jako takie zabronione przez decyzje sądów austriackich; skarżący byli tylko zobowiązani do powstrzymania się od czynienia nieprawdziwych stwierdzeń faktów w odniesieniu do swoich konkurentów. Decyzja Sądu Najwyższego została doręczona pełnomocnikowi skarżących 27 sierpnia 2009 r.


Skarżący urodził się w 1973 roku i mieszka w New Delhi w Indiach. Skarżący przybył na Łotwę w maju 1999 r. [w swoich uwagach wspomina lata 1989 lub 1992 oraz studia na Ryskim Uniwersytecie Lotniczym]. 2 lipca 1999 r. ożenił się z obywatelką Łotwy. Mają dwie córki, urodzone na Łotwie odpowiednio 19 stycznia 1999 r. i 18 kwietnia 2000 r. W sierpniu 1999 r. i sierpniu 2000 r. skarżącemu wydano zezwolenie na tymczasowe pobytowanie odpowiednio na jeden i cztery lata na podstawie jego małżeństwa z obywatelką Łotwy. Zgodnie z prawem wewnętrznym obowiązującym w danym czasie, po upływie czteroletniego okresu skarżącemu przysługiwało zezwolenie na stałe pobytowanie. 21 czerwca 2004 r. przyjęto dokumenty skarżącego na zezwolenie na stałe pobytowanie. 11 sierpnia 2004 r. żona skarżącego zwróciła się do Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji (Pilsonības un migrācijas lietu pārvaldes Ārzemnieku apkalpošanas departaments) z prośbą o sprawdzenie informacji złożonych przez skarżącego we wniosku o zezwolenie na stałe pobytowanie w zakresie jego zatrudnienia na Łotwie. 21 września 2004 r. Urząd ds. Obywatelstwa i Migracji odmówił wydania skarżącemu zezwolenia na stałe pobytowanie z powodu złożenia fałszywych informacji i braku wystarczających środków finansowych na pobyt na Łotwie. Zgodnie z informacją Rządu, 30 września 2004 r. żona skarżącego napisała krótki list do Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji, stwierdzając: „mój mąż... odmówiono zezwolenia na stałe pobytowanie; chcę wnieść sprzeciw”. Sprzeciwowi temu towarzyszył inny list z prośbą o ignorowanie poprzedniego, ponieważ został sporządzony pod przymusem ze strony skarżącego. Poprosiła o pomoc i o odmowę prawa do pozostania skarżącego na Łotwie. Skarżący nie zgodził się z zarzutami zawartymi w tym liście. 13 listopada 2004 r. Urząd ds. Obywatelstwa i Migracji uchylił decyzję z 21 września 2004 r. (patrz wyżej). Uznano, że skarżący posiada wystarczające środki finansowe i nie złożył żadnych fałszywych informacji. Następnie wydano skarżącemu zezwolenie na stałe pobytowanie, ważne do 9 lipca 2010 r. 6 grudnia 2004 r. żona skarżącego zgłosiła policji konflikt domowy. Zgodnie z jej relacją, 4 i 5 grudnia, gdy próbowała porozmawiać ze skarżącym o rozwodzie, ten rzekomo próbował ją udusić i wyrządził jej obrażenia cielesne. Skarżący nie zgodził się z wersją wydarzeń przedstawioną przez żonę; złożył oświadczenie policji, że nie wyrządził jej żadnych obrażeń cielesnych. Przyczyną ich konfliktów był fakt, że żona zabrała dzieci, by zamieszkać w innym mieście na Łotwie. Po przeprowadzeniu badania lekarskiego stwierdzono nieokreślone drobne obrażenia na ciele żony skarżącego. 29 grudnia 2004 r. policja odmówiła wszczęcia postępowania karnego z powodu nie popełnienia przestępstwa. Od tej decyzji nie wniesiono odwołania. Tymczasem, 9 grudnia 2004 r., żona skarżącego złożyła wniosek do Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji o cofnięcie skarżącemu zezwolenia na stałe pobytowanie i wydalenie go z Łotwy z powodu zagrożenia, jakie stanowił dla jej życia i zdrowia oraz życia i zdrowia ich dzieci. Wspomniała o swoich poprzednich listach do Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji. Gdy skarżący dowiedział się o nich, poprosił o ich wycofanie i obiecał zaprzestać nadużyć, jakich się dopuszczał. Zgodziła się na to. Mimo to, gdy wydano zezwolenie na stałe pobytowanie, „wszystko zaczęło się od nowa”. Skarżący rzekomo groził, że ją okaleczy, jeśli będzie musiał opuścić Łotwę, a także że zabije ją, dzieci i siebie. Skarżący zaprzeczył zarzutom zawartym w tym liście. 15 grudnia 2004 r. jej list został przekazany do Policji Bezpieczeństwa (Drošības policija) w celu oceny charakteru skarżącego i ustalenia, czy stanowi on zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego. 10 stycznia 2005 r. Policja Bezpieczeństwa poinformowała Urząd ds. Obywatelstwa i Migracji, że skarżący stanowi zagrożenie dla porządku i bezpieczeństwa publicznego. 20 stycznia 2005 r. Minister Spraw Wewnętrznych zdecydował o umieszczeniu skarżącego na czarnej liście na czas nieokreślony z powodu stanowienia zagrożenia dla porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz zdecydował o odmowie wjazdu na Łotwę. Decyzja ta nie podlegała wówczas kontroli sądowej. W następstwie zmian legislacyjnych (patrz poniższy paragraf 45) trwanie podstaw umieszczenia na czarnej liście mogło być ponownie zbadane przez Ministra Spraw Wewnętrznych; skarżący próbował skorzystać z tego środka prawnego (patrz poniższy paragraf 21). 24 marca 2005 r. Minister Spraw Wewnętrznych odpowiedział na zapytanie skarżącego z 22 lutego 2005 r. i po przeanalizowaniu sprawy skarżącego stwierdził, że skarżącego nie można usunąć z czarnej listy. 14 kwietnia 2005 r. żona skarżącego złożyła wniosek do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych twierdząc, że mimo jej poprzednich listów wyrażających życzenie, aby skarżący opuścił kraj, ich relacje uległy poprawie i pragnie utrzymać rodzinę oraz nie oddzielać skarżącego od dzieci. Gdyby musiał wyjechać, ona i ich dzieci prawdopodobnie podążyłyby za nim. W odpowiedzi Minister wyjaśnił, że jej subiektywne uczucia wobec skarżącego nie oznaczają zmiany okoliczności, na podstawie których skarżący został umieszczony na czarnej liście. 25 maja 2005 r. skarżący zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych o usunięcie zakazu wjazdu na Łotwę. Złożył wyjaśnienie, że relacje z małżonką uległy poprawie oraz że ona i ich dzieci nie życzą sobie, aby opuszczał Łotwę. 27 maja 2005 r. Policja Bezpieczeństwa napisała do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, informując, że skarżący stanowi zagrożenie dla porządku i bezpieczeństwa publicznego. 31 maja 2005 r. Policja Bezpieczeństwa poinformowała Urząd ds. Obywatelstwa i Migracji, że skarżący został umieszczony na liście osób, którym zabraniono wjazdu na Łotwę, potwierdzając swoje stanowisko, że skarżący stanowi zagrożenie dla porządku i bezpieczeństwa publicznego; nie nastąpiła zmiana tych okoliczności. W związku z tym poprosiły Straż Graniczną o zatrzymanie i wydalenie skarżącego zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy o imigracji. 13 czerwca 2005 r. Minister Spraw Wewnętrznych podjął decyzję nr 121 i odmówił skreślenia skarżącego z czarnej listy. Decyzja została wysłana na adres skarżącego w Jēkabpils. W decyzji Minister powołał się na list z 27 maja 2005 r., informujący, że okoliczności, na podstawie których skarżący został umieszczony na czarnej liście, nie uległy zmianie. Tym samym Minister nie mógł usunąć zakazu wjazdu na Łotwę. Wyjaśnienia skarżącego nie mogły stanowić podstawy do jego usunięcia z czarnej listy, ponieważ ani prawo krajowe, ani międzynarodowe nie pozwalają osobie na wybór kraju zamieszkania. Państwa nie były zobowiązane do respektowania wyboru par dotyczącego ich kraju zamieszkania. Nie wykryto również żadnych powodów, dla których rodzina skarżącego nie mogłaby dołączyć do niego w Indiach i cieszyć się tam życiem rodzinnym. Minister stwierdził, że ograniczenia prawa skarżącego do poszanowania życia rodzinnego są uzasadnione w interesie porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz są proporcjonalne. W zakresie procedury odwoławczej powołano się na art. 76 ust. 2 i art. 188 ust. 2 ustawy o postępowaniu administracyjnym, które przewidywały odwołanie do sądu administracyjnego. Skarżący nie odwołał się. 1 lutego 2005 r. Urząd ds. Obywatelstwa i Migracji podjął decyzję nr 823, na mocy której cofnięto skarżącemu zezwolenie na stałe pobytowanie z powodu umieszczenia go na czarnej liście (art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy o imigracji). Decyzja była oparta na decyzji z 20 stycznia 2005 r. (patrz wyżej paragraf 18). Została sporządzona na podstawie informacji i dokumentów otrzymanych od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Decyzja wskazywała, że na mocy art. 70 ustawy o postępowaniu administracyjnym (patrz poniższy paragraf 50) ma wejść w życie z chwilą powiadomienia skarżącego. Decyzja stwierdzała również, że skarżący jest zobowiązany do opuszczenia kraju w ciągu czterdziestu pięciu dni. 14 lutego 2005 r. skarżący został poinformowany o decyzji oraz o tym, że ma opuścić kraj do 26 marca 2005 r. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji do Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji. 15 marca 2005 r. Urząd ds. Obywatelstwa i Migracji oddalił odwołanie skarżącego od cofnięcia zezwolenia na pobyt. Uznano, że skarżący został zgodnie z prawem umieszczony na liście osób, którym zabraniono wjazdu na Łotwę. Biorąc pod uwagę, że decyzja o umieszczeniu skarżącego na czarnej liście była w mocy i nie została uznana za niezgodną z prawem, pobyt skarżącego na Łotwie był niemożliwy. Uznano dalej, że zaskarżona decyzja jest zgodna z zasadą legalności i została podjęta w interesie bezpieczeństwa narodowego, porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz w celu ochrony praw innych osób, a mianowicie małżonki i dzieci. Była proporcjonalna, ponieważ ochrona interesów społeczeństwa w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa narodowego oraz porządku i bezpieczeństwa publicznego w Państwie przeważała nad indywidualnymi interesami skarżącego. Skarżącego nie wysłuchano, ponieważ jego poglądy nie mogły zmienić okoliczności sprawy, które zostały udowodnione i nie uległyby zmianie. Powołano się również na orzecznictwo Trybunału w zakresie kontroli imigracji, na art. 8 Konwencji, na mocy którego ingerencja w życie rodzinne skarżącego mogła być uzasadniona, oraz na raport z 2004 r. Komitetu ds. Eliminacji Dyskryminacji Kobiet (CEDAW) dotyczący Łotwy. 23 marca 2005 r. odwołanie skarżącego od decyzji o cofnięciu zezwolenia na stałe pobytowanie zostało uwzględnione przez Sąd Rejonowy Administracyjny. 12 kwietnia 2005 r. Sąd Rejonowy Administracyjny przesłał na adres skarżącego w Jēkabpils pisemne stanowisko Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji w jego sprawie. Skarżącego poproszono o wskazanie do 2 maja 2005 r., czy wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy przez sąd w postępowaniu pisemnym (rakstveida procedūra). Ponieważ nie odpowiedział, sąd nie mógł rozpoznać sprawy bez rozprawy. Po czterech rozprawach (19 grudnia 2006 r., 16 stycznia i 12 czerwca 2007 r. oraz 5 sierpnia 2008 r.) sprawa została pozostawiona bez rozpoznania z powodu nie stawienia się skarżącego przed sądem. Decyzja ta stała się ostateczna 16 sierpnia 2008 r. Cała korespondencja sądowa była wysyłana na adres skarżącego w Indiach. Jego żona została zaproszona do udziału w postępowaniu jako strona trzecia. Tymczasem, 7 czerwca 2005 r. skarżący został zatrzymany przez funkcjonariuszy Straży Granicznej na mocy art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy o imigracji z powodu stanowienia zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego lub porządku i bezpieczeństwa publicznego. Protokół zatrzymania stwierdzał również, że na mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych skarżący został umieszczony na czarnej liście oraz że 14 lutego 2005 r. cofnięto mu zezwolenie na stałe pobytowanie. Skarżący podpisał protokół zatrzymania i został umieszczony w krótkoterminowym areszcie w Jēkabpils, gdzie przebywał do 17 czerwca 2005 r. Skarżący złożył skargę do prokuratora, argumentując, że został nielegalnie zatrzymany z powodu braku ważnego zezwolenia na pobyt. 14 czerwca 2005 r. prokurator odpowiedział, że zatrzymanie skarżącego było legalne i zarządzono je ze względu na bezpieczeństwo narodowe lub bezpieczeństwo i porządek publiczny. Na tych podstawach mógł być zatrzymany na dziesięć dni, po czym do dalszego zatrzymania wymagane było postanowienie sądu. Zauważono, że 31 maja 2005 r. Policja Bezpieczeństwa poinformowała Straż Graniczną, że skarżący został umieszczony na czarnej liście. Na koniec zauważono, że samo zatrzymanie skarżącego nie pociągało za sobą automatycznie jego wydalenia. Decyzja o wydaleniu powinna zostać wydana w ciągu dziesięciu dni od zatrzymania skarżącego. Skarżącego poinformowano, że może wnieść odwołanie od tej odpowiedzi do przełożonego prokuratora. 13 czerwca 2005 r. oddział w Jēkabpils Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji wydał decyzję o wydaleniu nr 23-7 (lēmums par ārzemnieka piespiedu izraidīšanu) na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o imigracji, z powodu zatrzymania skarżącego przez Straż Graniczną na terytorium Łotwy. Został poinformowany, że będzie wykluczony z terytorium Łotwy na okres pięciu lat. Decyzja weszła w życie tego samego dnia, gdy została doręczona skarżącemu. 14 czerwca 2005 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji o wydaleniu do Dyrektora Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji. 16 czerwca 2005 r., po zamkniętej rozprawie, sędzia Sądu Rejonowego w Jēkabpils autoryzował przedłużenie zatrzymania skarżącego o kolejne dwa miesiące. Sędzia wysłuchał skarżącego i zdecydował, że ma zostać przeniesiony do ośrodka dla zatrzymanych cudzoziemców w Olaine. Nie mógł jeszcze zostać wydalony, ponieważ wniósł odwołanie od decyzji nr 23-7, a zatem sędzia uznał, że konieczne jest przedłużenie jego zatrzymania. Od tej decyzji nie wniesiono odwołania. 17 czerwca 2005 r. skarżący został przeniesiony do ośrodka dla zatrzymanych cudzoziemców w Olaine. 30 czerwca 2005 r. Urząd ds. Obywatelstwa i Migracji podjął decyzję na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o imigracji (patrz poniższy paragraf 46), umieszczając skarżącego na liście osób, którym zabraniono wjazdu na Łotwę do 13 czerwca 2010 r. Skarżący nie wniósł odwołania od tej decyzji do sądów administracyjnych. 11 lipca 2005 r. Dyrektor Urzędu ds. Obywatelstwa i Migracji oddalił odwołanie skarżącego od decyzji o wydaleniu (patrz wyżej paragraf 32). Decyzja stwierdzała, że weszła w życie na mocy art. 70 ustawy o postępowaniu administracyjnym i mogła podlegać kontroli sądowej przez sąd administracyjny w ciągu miesiąca od jej wejścia w życie. 13 lipca 2005 r. ta decyzja została wysłana do ośrodka dla zatrzymanych cudzoziemców w Olaine. Nie została doręczona skarżącemu, ponieważ w międzyczasie, 12 lipca 2005 r., skarżący został wydany z Łotwy do Indii. Na wniosek skarżącego, 30 marca 2011 r. Minister Spraw Wewnętrznych podjął decyzję nr 26 zatytułowaną „Zniesienie zakazu wjazdu do Republiki Łotewskiej”. Na podstawie informacji otrzymanych od Policji Państwowej i Policji Bezpieczeństwa oraz art. 64 ust. 1 pkt 1 ustawy o imigracji Minister zdecydował o usunięciu skarżącego z czarnej listy. Decyzja weszła w życie z dniem podjęcia. 29 kwietnia 2011 r., w odpowiedzi na e-mail skarżącego, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wyjaśniło, że został on umieszczony na czarnej liście na podstawie decyzji nr 72 z 20 stycznia 2005 r. i że nie może się od niej odwołać, ale może poprosić właściwy organ o ponowne zbadanie tej decyzji (powołano się na paragraf 7 przepisów przejściowych ustawy o imigracji). Poinformowali go również, że zgodnie z ustawą o imigracji przyczyny umieszczenia skarżącego na liście nie mogą zostać ujawnione. Po otrzymaniu wniosku skarżącego o ponowne zbadanie decyzji, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zwróciło się do Policji Państwowej i Policji Bezpieczeństwa. Otrzymali odpowiedzi, że zagrożenia w rozumieniu art. 61 ust. 1 ustawy o imigracji nie występują. W związku z tym podjęto powyższą decyzję. Na koniec, w odpowiedzi na pytanie skarżącego, czy może teraz wjechać na Łotwę lub otrzymać zezwolenie na stałe pobytowanie, powołano się na ustawę o imigracji i ustaloną w niej procedurę.


Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszka w Krasnodarze. 24 marca 2009 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w Noworosyjsku (Новороссийский гарнизонный военный суд) uznał skarżącego za winnego prania pieniędzy i skazał go na grzywnę. 21 maja 2009 r. Wojskowy Sąd Okręgu Północnokaukaskiego (Северо-Кавказский окружной военный суд) uniewinnił skarżącego na skutek odwołania. 21 lipca 2009 r. Prezydium Wojskowego Sądu Okręgu Północnokaukaskiego, na wniosek prokuratora, uchyliło w trybie nadzoru sądowego wyrok z 21 maja 2009 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu. Uchylenie uzasadniono dwoma głównymi argumentami: (1) nierozstrzygniętymi sprzecznościami między zeznaniami świadków dotyczącymi zamiaru przestępczego skarżącego oraz (2) brakiem w wyroku odwoławczym zestawienia argumentów przedstawionych przez oskarżenie w toku postępowania odwoławczego. 6 sierpnia 2009 r. Wojskowy Sąd Okręgu Północnokaukaskiego, działając w trybie odwoławczym, uchylił wyrok z 24 marca 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W 2010 r. postępowanie karne przeciwko skarżącemu zostało umorzone z powodu dekryminalizacji jego czynów na mocy prawa krajowego.


Skarżący urodził się w 1965 roku i mieszka w Budapeszcie. Skarżący zamierzał zorganizować demonstrację protestującą przeciwko „prześladowaniu radykalizmu narodowego”. Planowano, że odbędzie się ona w dniu 15 sierpnia 2009 r. w godzinach od 16:00 do 19:00. Miejscem była ulica Venyige w X dzielnicy Budapesztu, przed Zakładem Karnym w Budapeszcie. Według stanowiska Rządu ulica Venyige ma szerokość pięciu metrów, a według skarżącego – osiem metrów. Równolegle do głównej jezdni znajduje się pas serwisowy o szerokości odpowiadającej dwóm samochodom; ten obszar jest zazwyczaj wykorzystywany jako parking. W stanowisku skarżącego ten ostatni odcinek mógł pomieścić niemal wszystkich uczestników bez powodowania przez nich jakichkolwiek poważnych zakłóceń w ruchu. Skarżący, w zawiadomieniu skierowanym do Komendy Stołecznej Policji w Budapeszcie na podstawie Ustawy nr III z 1989 r. o prawie do zgromadzeń, wskazał, że spodziewanych jest maksymalnie 200 uczestników. Zawiadomienie to zostało złożone 12 sierpnia 2009 r. o godzinie 17:40. Dnia 14 sierpnia 2009 r. Komenda Stołeczna Policji w Budapeszcie zakazała demonstracji, korzystając ze swoich uprawnień na podstawie art. 8 ust. 1 Ustawy nr III z 1989 r. Stała na stanowisku, że nie ma alternatywnej trasy dla ruchu w okolicy, a w konsekwencji demonstracja nadmiernie utrudniłaby ruch. Skarżącemu zarzucono, że zawiadomienie nie zawierało programu zgromadzenia. Z powodu tego zakazu demonstracja nie odbyła się. Dnia 17 sierpnia 2009 r. skarżący wniósł skargę do sądu na decyzję policji. Wyjaśnił między innymi, że nie określił programu, ponieważ spotkanie miało być raczej niewielkie, a w związku z tym rzeczywisty przebieg wydarzeń, takich jak przemówienia czy dyskusja, był trudny do przewidzenia. Dnia 19 sierpnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Budapeszcie oddalił skargę skarżącego. Stwierdził, że kwestia wcześniejszego zawiadomienia o programie była nieistotna, ponieważ jedynym ważnym powodem w sprawie były nieproporcjonalne trudności, jakie demonstracja spowodowałaby w ruchu. Sąd powołał się na opinię biegłą dostarczoną przez Wydział Ruchu Drogowego Komendy Stołecznej Policji w Budapeszcie, w której ocenie demonstracja znacznie utrudniłaby ruch w kierunku sklepów zlokalizowanych przy ulicy Venyige, będącej ślepą ulicą, lokalnego punktu składowania odpadów oraz wjazdu dla dostawców do Zakładu Karnego w Budapeszcie; a zakłócenia spowodowane przez tłum mogłyby rozszerzyć się na drogę Maglódi, główną arterię w okolicy, na której przebiegają linie komunikacji miejskiej. Powołując się na to uzasadnienie, sąd utrzymał w mocy decyzję policji.


Wnioskodawcy byli powodami w postępowaniach cywilnych. W skargach Trapeznikov przeciwko Rosji oraz Bychkov i inni przeciwko Rosji wnioskodawcy byli byłymi uczestnikami akcji likwidacji skutków katastrofy w Czarnobylu, którzy pozwali odpowiednie władze o waloryzację ich świadczeń socjalnych. W skardze Markova przeciwko Rosji wnioskodawczyni domagała się eksmisji żony swojego zmarłego syna oraz wnuczki z mieszkania, w którym mieszkała, twierdząc, że jest jedyną właścicielką, ponieważ jej syn zrzekł się udziału w mieszkaniu na jej rzecz. W skardze Ryabchikov przeciwko Rosji wnioskodawca odziedziczył dom na podstawie testamentu sporządzonego przez jego zmarłą matkę. Później dowiedział się, że posiadała ona dwie działki gruntu, które przeniosła w 1994 roku na rzecz rolniczej spółki, której była członkiem. Wnioskodawca domagał się zwrotu własności tych dwóch działek gruntu, twierdząc, że przeniesienie nie zostało należycie sformalizowane i w konsekwencji ziemia wchodziła w skład spadku. We wszystkich skargach sądy pierwszej instancji orzekły na korzyść wnioskodawców, wyroki zostały utrzymane w mocy po odwołaniu i stały się prawomocne. Następnie, na wniosek pozwanych, prezydia odpowiednich sądów regionalnych uchyliły wyroki w trybie nadzoru sądowego. W skargach Trapeznikov oraz Bychkov i inni prezydia stwierdziły, że sądy niższych instancji nie wzięły pod uwagę szczególnej metody obliczania waloryzacji ustalonej przez Rząd dla tej konkretnej kategorii świadczeń socjalnych. W skargach Markova i Ryabchikov uznały, że ustalenia sądów niższych instancji korzystne dla wnioskodawców opierały się na stosowaniu prawa z mocą wsteczną (patrz Dodatek).


Wnioskodawcy urodzili się odpowiednio w 1960 i 1956 roku i mieszkają w Rydze. W nieokreślonym dniu Biuro ds. Zapobiegania i Zwalczania Korupcji („KNAB”) otrzymało informacje dotyczące domniemanych nielegalnych działań urzędników Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej. W celu weryfikacji tych informacji KNAB wszczął postępowanie operacyjne (operatīvā izstrāde). W kontekście tego postępowania drugi wnioskodawca, który w owym czasie był właścicielem sieci aptek na Łotwie, został wezwany do KNAB w celu złożenia wyjaśnień dotyczących działalności pewnych urzędników państwowych nadzorujących sprawy farmaceutyczne na Łotwie. Zgodnie z dokumentem (uzziņa) sporządzonym przez Sąd Najwyższy 27 lipca 2012 r. i skierowanym do Rządu, 10 marca 2005 r. środkiem operacyjnym – podsłuchem rozmów telefonicznych drugiego wnioskodawcy – objęto okres do 12 maja 2005 r. Dokument był oparty na „rejestrze Sądu Najwyższego dotyczącym postępowań specjalnych (lietvedība) związanych z tajemnicami państwowymi za rok 2005, tom 13, pozycja nr 2‑1264s z 19 marca 2005 r.”. Po wezwaniu przez KNAB, 12 kwietnia 2005 r. drugi wnioskodawca udał się do siedziby urzędu, gdzie został przesłuchany przez dwóch śledczych, H. i J. Początkowo odmówił współpracy, a zamiast tego zadawał J. pytania dotyczące jego obowiązków. 13 kwietnia 2005 r. drugi wnioskodawca umówił się z J. na spotkanie poza siedzibą KNAB. W imieniu KNAB spotkanie zostało zorganizowane jako operacja pod przykryciem na podstawie art. 15 ust. 3 ustawy o działalności operacyjnej, a uzyskano uprzednią zgodę specjalnie upoważnionego prokuratora Prokuratury Generalnej. W dniach 13 i 14 kwietnia 2005 r. doszło do trzech spotkań między drugim wnioskodawcą a J. Podczas drugiego spotkania, które zostało zarejestrowane wideo i audio przez J., drugi wnioskodawca zaoferował J. łapówkę w wysokości 50 000 łotewskich latów (LVL) oraz miesięczne płatności w wysokości 1000 LVL w zamian za zaprzestanie wszelkich działań śledczych dotyczących jego działalności gospodarczej i powiązanych z nią urzędników państwowych. W trakcie spotkania drugi wnioskodawca zapłacił J. 18 000 LVL jako pierwszą ratę. Tymczasem drugi wnioskodawca zadzwonił do pierwszej wnioskodawczyni, która była członkiem zarządu należącej do niego spółki. Poprosił ją, aby wypłaciła gotówkę z konta spółki. Wyjaśnił, że pieniądze zostaną wydane na „ochronę”. Ich rozmowy telefoniczne zostały podsłuchane i nagrane. Następnego dnia drugi wnioskodawca zorganizował kolejne spotkanie, podczas którego przekazał śledczemu 27 000 LVL. Tego samego dnia został aresztowany przez funkcjonariuszy KNAB. Po spotkaniu drugiego wnioskodawcy z J., 13 kwietnia 2005 r. KNAB wszczął postępowanie karne w sprawie łapownictwa. Drugiemu wnioskodawcy postawiono zarzuty jako podejrzanemu. Decyzja o oskarżeniu została wysłana do Prokuratury Generalnej w celu wszczęcia postępowania oskarżycielskiego. 22 kwietnia 2005 r. prokurator Prokuratury Generalnej przesłuchał drugiego wnioskodawcę. Drugi wnioskodawca przyznał się do winy i oświadczył, że płatności miały na celu powstrzymanie dalszego śledztwa w sprawie jego działalności gospodarczej. W liście z 31 maja 2005 r. KNAB poinformował nadzorującego prokuratora w Prokuraturze Generalnej, że telefon drugiego wnioskodawcy został podsłuchany zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o działalności operacyjnej „na podstawie zezwolenia sędziego Sądu Najwyższego”. KNAB zwrócił się o włączenie nagrań do akt sprawy karnej. 2 czerwca 2005 r. Prokuratura postawiła zarzut pomocnictwa pierwszej wnioskodawczyni oraz zarzut łapownictwa drugiemu wnioskodawcy. 30 czerwca 2005 r. oboje wnioskodawcy zostali przesłuchani przez prokuratora Prokuratury Generalnej. Pierwsza wnioskodawczyni przyznała się do winy. 12 lipca 2005 r., po zapoznaniu się z materiałami w aktach sprawy karnej, przedstawiciel pierwszej wnioskodawczyni zwrócił się do prokuratora o ujawnienie dokumentu potwierdzającego legalność podsłuchu rozmów telefonicznych między obiema wnioskodawcami. Tego samego dnia prokurator nadzorujący oddalił ten wniosek, argumentując, że decyzja o autoryzacji podsłuchu rozmów telefonicznych wnioskodawcy i innych osób została podjęta na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o działalności operacyjnej, a zatem nie była dokumentem procesowym. Ponadto dokument został sklasyfikowany jako tajemnica państwowa. Prokurator argumentował również, że istnienie takiego zezwolenia zostało potwierdzone przez KNAB i nie było podstaw do kwestionowania ważności tego potwierdzenia. Pierwsza wnioskodawczyni nie odwołała się od tej odpowiedzi do przełożonego prokuratora. 15 lipca 2005 r. sprawa karna dotycząca obu wnioskodawców została skierowana do sądu. Wydaje się, że 18 października 2005 r. przedstawiciel pierwszej wnioskodawczyni złożył skargę na działalność funkcjonariuszy KNAB w związku z podsłuchem telefonicznym do Prokuratury Generalnej. Prokurator prowadzący sprawę odpowiedział, że podsłuch telefoniczny został autoryzowany przez sędziego Sądu Najwyższego oraz że KNAB nie naruszył żadnych przepisów ustawy o działalności operacyjnej. Prokurator stwierdził również, że informacje uzyskane w wyniku działań operacyjnych podlegają ocenie w toku postępowania karnego. Pierwsza wnioskodawczyni nie odwołała się od tej odpowiedzi do Prokuratora Generalnego. 2 listopada 2005 r. Sąd Rejonowy miasta Rygi w Vidzeme, działający jako sąd pierwszej instancji pod przewodnictwem sędziego B.T., uniewinnił pierwszą wnioskodawczynię. Sąd uznał drugiego wnioskodawcę za winnego i wymierzył mu karę dwóch lat pozbawienia wolności w zawieszeniu. Przyznał się do winy podczas rozprawy, w związku z czym sąd przeprowadził postępowanie bez oceny dowodów. 8 listopada 2005 r. prokurator złożył apelację, zaskarżając uniewinnienie pierwszej wnioskodawczyni, i wnosił o orzeczenie kary pozbawienia wolności bez zawieszenia w stosunku do drugiego wnioskodawcy. Wniósł do sądu odwoławczego o wydanie nowego wyroku w zakresie zaskarżonej części orzeczenia sądu pierwszej instancji. Drugi wnioskodawca złożył apelację dotyczącą surowości swojej kary. W dniach 24–27 października 2006 r. Sąd Okręgowy w Rydze, działający jako sąd odwoławczy, przeprowadził kilka rozpraw, podczas których drugi wnioskodawca przyznał się do winy. Przedstawiciel pierwszej wnioskodawczyni zgłosił, że akta sprawy nie zawierają żadnych informacji dotyczących zezwolenia na podsłuch rozmów telefonicznych, który był głównym dowodem przeciwko niej. Podczas rozprawy prokurator ustnie potwierdził, że uzyskano zezwolenie sądowe. 31 października 2006 r. sąd odwoławczy wydał wyrok, w którym uwzględnił apelację prokuratora i uchylił zaskarżone części wyroku sądu niższej instancji. Sąd odwoławczy uznał pierwszą wnioskodawczynię za winną i wymierzył jej karę jednego roku pozbawienia wolności w zawieszeniu. Uchylił również zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności drugiego wnioskodawcy, który został natychmiast doprowadzony do więzienia z sali rozpraw. Sąd odwoławczy stwierdził, między innymi, że „sąd uznaje wszystkie dowody w sprawie karnej za dopuszczalne, z uwagi na fakt, że informacje faktyczne zostały uzyskane i ustalone (nostiprinātas) zgodnie z procedurą i w porządku określonym przez prawo...”. W skardze kasacyjnej pierwsza wnioskodawczyni argumentowała, że podsłuchane rozmowy telefoniczne nie powinny zostać dopuszczone jako dowód, ponieważ zostały uzyskane bez należytego zezwolenia. Drugi wnioskodawca złożył, między innymi, wyjaśnienie, że sąd odwoławczy nie ocenił legalności podsłuchu i zignorował fakt, że sprawa karna nie zawierała żadnego odniesienia do zezwolenia na przeprowadzenie powyższej czynności, przewidzianego w art. 176¹ Kodeksu postępowania karnego. W tym zakresie złożył również wyjaśnienie, że sąd odwoławczy w konsekwencji nie zauważył, że ingerencja w życie prywatne osoby powinna być zgodna z prawem, jak wymagają tego art. 8 Konwencji. 19 stycznia 2007 r. Senat Sądu Najwyższego oddalił skargę kasacyjną na rozprawie jawnej. W odpowiedzi na skargę dotyczącą art. 8 Senat stwierdził, że telefon został podsłuchany „zgodnie z art. 17 ustawy o działalności operacyjnej, a nie jako specjalny środek dowodowy w rozumieniu art. 176¹ Kodeksu postępowania karnego”. Tymczasem, podczas konferencji sędziów 4 listopada 2005 r., Minister Sprawiedliwości stwierdziła w swoim wystąpieniu otwierającym: „Dzisiaj powiedziałabym, że ja, podobnie jak większość z was siedzących w tej sali, jestem bezsilna wobec działań naszych kolegów, których ani społeczeństwo, ani ja osobiście nie rozumiemy”. Dziennikarska relacja z 4 listopada 2005 r. wspominała, że minister przyznała dziennikarzom, że w swoim wystąpieniu miała na myśli wyrok wydany przez sędziego B.T. (patrz punkt 21 powyżej): „Tak, nie jestem upoważniona do komentowania konkretnych spraw, w których postępowanie jest jeszcze w toku, ale uważam, że mam prawo wyrazić opinię w imieniu innych sędziów, którzy wykonują swoją pracę uczciwie”.


Skarżąca urodziła się w 1936 roku i mieszka w Skokie w USA. 31 sierpnia 1998 r. Skarżąca złożyła wniosek do Komisji Bukareszteńskiej ds. wdrażania ustawy nr 9/1998 (Komisji Powiatowej) o przyznanie odszkodowania za mienie należące do jej przodków i przekazane państwu bułgarskiemu. 29 kwietnia 2004 r. Komisja Powiatowa wydała decyzję, na mocy której przyznano Skarżącej odszkodowanie w wysokości 4 991 284 506 ROL (co odpowiadało około 123 500 EUR w tamtym czasie). W latach 2005–2008 Skarżąca złożyła kilka wniosków do Krajowego Urzędu Restytucji Mienia (dalej: „Krajowy Urząd”) oraz do Prezydenta Rumunii o wypłatę odszkodowania. Za każdym razem Skarżąca była informowana, że jej sprawa podlega zatwierdzeniu przez właściwy organ ds. wdrażania ustawy nr 9/1998. 20 lutego 2009 r. Krajowy Urząd wydał decyzję o zatwierdzeniu, potwierdzającą prawo Skarżącej do kwoty 499 128,43 RON (co odpowiadało około 117 000 EUR w tamtym czasie). W decyzji wskazano, że wypłata nastąpi w dwóch rocznych ratach, zgodnie z przepisami metodycznymi dotyczącymi wdrażania ustawy, obowiązującymi od 30 listopada 1998 r. i zmienionymi 26 października 2007 r. Do chwili obecnej Skarżąca nie otrzymała odszkodowania ani żadnej informacji o terminie jego wypłaty.


Skarżąca urodziła się w 1967 roku i mieszka w Porto. 28 kwietnia 2009 r. skarżąca złożyła wniosek do Prokuratury przy Sądzie Pracy w Porto o uznanie za trwale niezdolną do pracy w następstwie wypadku przy pracy, którego doznała, oraz w związku z którym dochodziła odszkodowania i zadośćuczynienia. 27 maja 2009 r. skarżąca złożyła w Prokuraturze oświadczenia, w których potwierdziła, że pozostaje pod opieką medyczną. Tego samego dnia Prokuratura wezwała skarżącą do przedłożenia dokumentacji medycznej, co uczyniła ona w dniach 28 i 29 lipca 2009 r. W międzyczasie pracodawca skarżącej został wezwany do dostarczenia informacji dotyczących wypadku przy pracy skarżącej, co nastąpiło 16 czerwca 2009 r. 16 września skarżąca złożyła drugie oświadczenie, informując Prokuraturę, że nadal pozostaje pod leczeniem. W okresie od 16 września 2009 r. do 20 września 2010 r. Prokuratura zwracała się o informacje dotyczące przebiegu leczenia skarżącej. W tym okresie Prokuratura dwukrotnie zawiesiła postępowanie na okres trzydziestu dni, 5 marca i 4 maja 2010 r., do czasu uznania skarżącej za zdolną do pracy. Prokuratura została poinformowana, że skarżąca nie jest już leczona w tej samej klinice, i 7 października 2010 r. wezwała ją do poinformowania, czy nadal pozostaje pod leczeniem oraz w której placówce. Prokuratura została poinformowana o zmianie adresu przez skarżącą i 25 października 2010 r. zwróciła się do policji o informacje dotyczące jej nowego adresu. 4 listopada 2010 r. skarżąca poinformowała Sąd Pracy w Porto o swoim nowym adresie oraz o tym, że nie została jeszcze uznana za zdolną do pracy. 5 stycznia 2011 r. sąd zwrócił się do Instytutu Medycyny Sądowej (Instituto de Medicina Legal) o przeprowadzenie badania lekarskiego skarżącej, co nastąpiło 27 lutego 2011 r. Raport medyczny został złożony przez Instytut Medycyny Sądowej 3 marca 2011 r., w którym stwierdzono, że nadal potrzebne są dodatkowe dane kliniczne oraz przeprowadzenie dodatkowego badania. 9 marca 2011 r. Sąd Pracy w Porto zarządził zebranie tych danych oraz przeprowadzenie dodatkowego badania, co nastąpiło odpowiednio 26 maja i 15 czerwca 2011 r. 12 października 2011 r. Instytut Medycyny Sądowej złożył raport końcowy. 24 października 2011 r. Prokuratura wyznaczyła rozprawę pojednawczą między stronami na 23 listopada 2011 r. Rozprawa pojednawcza została odroczona na 24 stycznia 2012 r. z powodu braku powiadomienia pracodawcy skarżącej. 24 stycznia 2012 r. rozprawa została ponownie odroczona na 14 marca 2012 r. na wniosek skarżącej. W tym dniu etap pojednawczy zakończył się bez zawarcia ugody między stronami. 2 kwietnia 2012 r. skarżąca zwróciła się do Sądu Pracy w Porto o kontynuowanie postępowania w fazie sądowej przeciwko pracodawcy i firmie ubezpieczeniowej. W okresie od 8 czerwca 2012 r. do 21 listopada 2012 r. podjęto kilka czynności procesowych, głównie doręczenia, dostarczanie informacji przez strony do Sądu Pracy w Porto oraz badanie lekarskie na wniosek skarżącej. Rozprawa rozpoczęła się 20 lutego i została kontynuowana 28 lutego 2013 r. 8 marca 2013 r. Sąd Pracy w Porto wydał wyrok, w którym orzekł na niekorzyść skarżącej.


8 kwietnia 1998 r. skarżący zwrócił się do Komisji Bukareszteńskiej do spraw wdrażania ustawy nr 9/1998 (Komisji Powiatowej) z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za nieruchomość należącą do jego przodków i przejętą przez państwo bułgarskie. 15 grudnia 2000 r. Komisja wydała decyzję proponującą wypłatę odszkodowania w wysokości 2 013 957 441 ROL (ok. 88 000 EUR w tamtym czasie). Zgodnie z prawem decyzja ta musiała zostać zatwierdzona przez komisję centralną w ciągu sześćdziesięciu dni. Ponieważ Komisja Centralna nie wydała żadnej decyzji, skarżący wniósł powództwo do sądu, zmierzające do zobowiązania Komisji Centralnej do działania zgodnie z prawem. Skarżący wniósł również o waloryzację kwot przyznanych przez Komisję Powiatową w momencie wypłaty.

Powództwo skarżącego zostało oddalone 17 lutego 2002 r. przez Sąd Okręgowy w Bukareszcie, który uznał, że sześćdziesięciodniowy termin nie był terminem obowiązkowym, lecz doradczym. Sąd uznał również, że waloryzacja przyznanych kwot była rzeczywiście przewidziana w art. 8 § 3 ustawy, jednak jakakolwiek waloryzacja miała nastąpić w chwili faktycznej wypłaty, po tym jak Komisja Centralna zatwierdzi lub w inny sposób rozpatrzy decyzję Komisji Powiatowej. 23 czerwca 2003 r. Sąd Apelacyjny w Bukareszcie uwzględnił powództwo skarżącego i nakazał Komisji Centralnej wydanie decyzji zatwierdzającej lub w inny sposób rozpatrującej propozycję złożoną przez Komisję Powiatową 15 grudnia 2000 r. Sąd stwierdził, że roszczenie dotyczące waloryzacji kwot przyznanych jako odszkodowanie ma być rozpatrzone na etapie egzekucji. 29 sierpnia 2003 r. Komisja Centralna zatwierdziła decyzję Komisji Powiatowej z 15 grudnia 2000 r. Odszkodowanie, które w tamtym czasie stanowiło około 54 000 EUR, zostało wypłacone skarżącemu 22 listopada 2003 r. Niezadowolony z decyzji Komisji Centralnej, skarżący wniósł 13 grudnia 2003 r. powództwo o uzyskanie waloryzacji początkowej kwoty w celu uwzględnienia inflacji od daty ustalenia jej przez Komisję Powiatową do daty faktycznej wypłaty. Decyzją z 16 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy w Bukareszcie orzekł na korzyść skarżącego. Sąd Okręgowy ustalił, że zgodnie z art. 8 § 2 ustawy nr 9/1998 kwoty ustalone przez Komisję Powiatową podlegały waloryzacji, jeśli nie zostały wypłacone w roku, w którym zostały przyznane. 21 lutego 2005 r. Sąd Apelacyjny w Bukareszcie uchylił decyzję i orzekł, że skarżący nie jest uprawniony do waloryzacji z tytułu inflacji. Sąd odwoławczy stwierdził, że Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował obowiązujące prawo, ponieważ prawo do waloryzacji z tytułu inflacji musiało być ustalone na podstawie daty, w której Komisja Centralna zatwierdziła decyzję Komisji Powiatowej. Ponieważ wypłata nastąpiła jednorazowo, a nie w ratach, w tym samym roku, w którym Komisja Centralna podjęła decyzję, skarżący nie przysługiwała waloryzacja z tytułu inflacji. Sąd stwierdził również, że niezatwierdzenie przez Komisję Centralną decyzji Komisji Powiatowej w ciągu sześćdziesięciu dni nie może stanowić podstawy prawnej do waloryzacji tej kwoty.


30 maja 2003 r. Komisja w Gjirokastrze uznała, między innymi, dziedziczone prawa własności skarżących do gruntu rolnego o powierzchni 655 400 m². Skarżącym i innym spadkobiercom przyznano odszkodowanie w kwocie 2 297 398 leków albańskich („ALL”) za całą działkę. Do tej pory nie wypłacono żadnego odszkodowania. 15 września 1995 r. Komisja w Korczy uznała, między innymi, dziedziczone prawa własności skarżącego do działki o powierzchni 2 800 m², z czego 300 m² zostało mu zwrócone. Ponieważ pozostała działka o powierzchni 2 500 m², położona w granicach wsi i będąca niegdyś ziemią orną, była zajęta, skarżący i inni spadkobiercy mieli otrzymać odszkodowanie w obligacjach państwowych w przypadku, gdyby budynki znajdujące się na tej ziemi nie zostały sprywatyzowane („u kompensohet me obligacion shtetëror sipërfaqja 2,500 m2 ish tokë arë, brenda vijave kufizuese të Zvarishtit, në rast se objektet (...) nuk do të privatizohen”). Komisja stwierdziła, że skarżący jest właścicielem jednej szóstej części tej ziemi.
8. 21 grudnia 1998 r. Komisja w Korczy uznała, między innymi, dziedziczone prawa własności skarżącego do innej działki stanowiącej ziemię orną i łąkę o powierzchni 19 796 m². Ponieważ ziemia orna i łąka były zajęte, skarżący miał zostać odszkodowany obligacjami państwowymi równowartości kwoty 36 890 ALL.
12. 28 sierpnia 2000 r. Komisja w Kawai uznała, między innymi, dziedziczone prawa własności skarżącego do dwóch działek o łącznej powierzchni 17 500 m². Ponieważ działki były zajęte, skarżący i inni spadkobiercy mieli otrzymać odszkodowanie w naturze za działkę o powierzchni 10 000 m² oraz w obligacjach państwowych za inną działkę o powierzchni 750 m². Nie podjęto decyzji w sprawie prawa do odszkodowania za pozostałą działkę o powierzchni 6 750 m².
14. 13 grudnia 1996 r. Komisja w Devollu uznała dziedziczone prawa własności skarżących do gruntu rolnego o powierzchni 27 200 m². Skarżącym przyznano odszkodowanie w formie obligacji państwowych w kwocie 367 000 ALL.
16. 23 czerwca 1995 r. Komisja w Tiranie uznała dziedziczone prawa własności skarżącego do działki o powierzchni 836 m², z czego 513 m² zostało mu zwrócone. Ponieważ pozostała część działki była zajęta, skarżący miał zostać odszkodowany w jednej z form przewidzianych prawem.
17. 17 marca 2008 r. Agencja ds. Restytucji i Odszkodowań za Mienie częściowo zmieniła decyzję Komisji i postanowiła, że skarżący otrzyma odszkodowanie w jednej z form przewidzianych prawem również za działkę o powierzchni 513 m².


Skarżący urodził się w 1936 roku i mieszka w Sofii. W 1997 roku weszła w życie ustawa o odszkodowaniach dla właścicieli zreprywatyzowanej nieruchomości („ustawa o odszkodowaniach z 1997 roku”). Regulowała ona przyznawanie odszkodowań za mienie przejęte na podstawie kilku ustaw o charakterze represyjnym lub redystrybucyjnym, które nie mogło zostać zwrócone w naturze. 27 listopada 1997 r. skarżący zwrócił się do wojewody sofijskiego z wnioskiem o odszkodowanie za mieszkanie, które należało do jego przodka w chwili jego nacjonalizacji w 1949 roku. Ponieważ nie otrzymał odpowiedzi, w pewnym momencie 1998 r. skarżący zaskarżył milczenie wojewody do sądu. Sąd Miejski w Sofii uchylił milczącą odmowę wojewody w dniu 18 czerwca 1999 r., uznając, że skarżący musi zostać odszkodowany za pomocą „mieszkalnych bonów kompensacyjnych” (жилищни компенсаторни записи), ponieważ restytucja nie była możliwa. Skarżący odwołał się, kwestionując rodzaj przyznanego mu odszkodowania. 9 kwietnia 2001 r. Najwyższy Sąd Administracyjny utrzymał w mocy wyrok sądu niższej instancji i zwrócił sprawę do niego w celu ustalenia kwoty odszkodowania. Zamiast orzekać o odszkodowaniu, Sąd Miejski w Sofii zarchiwizował sprawę; została ona przywrócona na wokandę dopiero 5 lipca 2002 r., gdy skarżący złożył skargę. Sąd Miejski w Sofii, orzekając w składzie administracyjnym, wydał decyzję w dniu 19 lipca 2005 r. Ustalił, że łączna kwota odszkodowania należna w odniesieniu do mienia w sprawie wynosiła 23 604 BGN, a wojewoda ponosi odpowiedzialność za koszty. Sąd orzekł również, że skarżący ma otrzymać odszkodowanie w formie „mieszkalnych bonów kompensacyjnych”, zgodnie ze swoim udziałem spadkowym. Sąd stwierdził dalej, że, jak wynika to z zaświadczenia o spadkobiercach wydanego w 1994 r. i przedłożonego podczas postępowania, skarżący i jego brat byli dwoma spadkobiercami właściciela skonfiskowanego mienia. W konsekwencji udział skarżącego w spadku wynikał bezpośrednio z ustawy, która przewidywała, że dzieci zmarłego dziedziczą w równych częściach. Decyzja stała się wykonalna w dniu 6 września 2005 r. 26 czerwca 2006 r. skarżący przesłał wojewodzie kopię prawomocnego orzeczenia sądowego z 19 lipca 2005 r., prosząc o jego wykonanie. Wysłał kolejny wniosek w tej sprawie 8 sierpnia 2006 r. Zastępca wojewody odpowiedział pisemnie 14 lutego 2007 r., że skarżący musi złożyć poświadczoną kopię orzeczenia sądowego, a także zaświadczenie potwierdzające jego status spadkobiercy oraz oświadczenie poświadczone przez notariusza. 19 lutego 2007 r. skarżący złożył poświadczoną kopię orzeczenia sądowego z 19 lipca 2005 r. Zasygnalizował, że wykonanie nadal pozostaje w zawieszeniu i podkreślił, że już złożył zaświadczenie potwierdzające jego status spadkobiercy u wojewody, wraz ze swoim pierwotnym wnioskiem o odszkodowanie z 27 listopada 1997 r. (patrz punkt 7 powyżej). Wskazał również, że z orzeczenia sądowego wynikało jasno, że rzeczowi spadkobiercy byli dwaj – on sam i jego rodzeństwo; na mocy art. 5 ust. 1 ustawy o spadkach z 1949 r. przysługiwała mu połowa spadku, a tym samym połowa odszkodowania przyznanego przez sąd. Zwrócił się o wyjaśnienie w sprawie oświadczenia żądanego przez wojewodę. Zastępca wojewody odpowiedział 5 marca 2007 r., że oświadczenie jest niezbędne na mocy art. 5 rozporządzenia nr 9 z 1998 r.; rozporządzenie to regulowało warunki i tryb płacenia ekspertów uwzględnionych na liście w § 4 ustawy o odszkodowaniach z 1997 r. Tymczasem, 19 stycznia 2007 r., skarżący zwrócił się o wydanie tytułu egzekucyjnego na podstawie wyroku z 19 lipca 2005 r., a dokładniej w odniesieniu do jego części dotyczącej kwoty odszkodowania i wynikającego z tego udziału skarżącego. 16 marca 2007 r. otrzymał tytuł egzekucyjny w zakresie należnego mu odszkodowania. 30 marca 2007 r. poprosił komornika o wszczęcie postępowania egzekucyjnego i ściągnięcie związanych z tym kosztów i wydatków. 3 kwietnia 2007 r. komornik wysłał do wojewody wezwanie do dobrowolnego wykonania, sygnalizując, że brak działań w wykonaniu decyzji z 19 lipca 2005 r. pociąga za sobą sankcję pieniężną. Zastępca wojewody odpowiedział 20 kwietnia 2007 r., że postępowanie odszkodowawcze nie zostało zakończone z powodu nieprzedłożenia przez skarżącego żądanego oświadczenia poświadczonego przez notariusza (patrz punkty 11 i 13 powyżej). Wskazał również, że oryginał tytułu egzekucyjnego jest niezbędny, aby jego urząd mógł zapłacić koszty i wydatki. 25 kwietnia 2007 r. skarżący napisał do wojewody, że wspomniane rozporządzenie nie ma zastosowania w jego przypadku, ponieważ dotyczyło tylko sytuacji, w których organ administracyjny sam był wezwany do ustalenia kwoty odszkodowania. W przypadku skarżącego kwota ta została ustalona przez sąd, który orzekł również, że skarżący i jego rodzeństwo są jedynymi spadkobiercami, a mienie musi zostać równo podzielone między nich dwoje. Komornik wysłał kolejny list do wojewody 27 kwietnia 2007 r., wzywając go do wykonania orzeczenia sądowego. Podkreślił, że tytuł egzekucyjny został wydany na podstawie prawomocnego orzeczenia sądowego, które było wiążące dla stron i w którym sąd ustalił wszystkie istotne fakty oraz należne skarżącemu odszkodowanie. Komornik wyjaśnił, że koszty i wydatki, których zapłaty żądał od wojewody, dotyczyły postępowania egzekucyjnego, że tytuł egzekucyjny nie jest niezbędny do dochodzenia lub windykacji tych wydatków oraz że uległy one zwiększeniu z upływem czasu. Wreszcie komornik powtórzył, że na wojewodę zostanie nałożona tygodniowa grzywna w wysokości 200 BGN w przypadku niewykonania orzeczenia sądowego. 10 maja 2007 r. wojewoda zaskarżył do sądu czynności komornika. Twierdził, że brak wykonania był spowodowany wyłącznie odmową złożenia przez skarżącego oświadczenia notarialnego. 2 lipca 2007 r. Sąd Administracyjny Miasta Sofii stwierdził, że wniosek wojewody o kontrolę sądową był niedopuszczalny. Sąd uznał w szczególności, że wezwania komornika skierowane do wojewody do dobrowolnego wykonania nie były czynnościami przymusowej egzekucji i dlatego nie podlegały kontroli sądowej. Decyzja ta została potwierdzona przez Najwyższy Sąd Administracyjny w dniu 21 grudnia 2007 r. prawomocnym orzeczeniem. Ponieważ nie podjęto dalszych działań przez wojewodę, w marcu 2009 r. skarżący ponownie poprosił komornika o wyegzekwowanie orzeczenia sądowego z 19 lipca 2005 r. Komornik napisał do wojewody 31 marca 2009 r., żądając wykonania i przypominając, że niewykonanie może skutkować tygodniowymi grzywnami w wysokości 1200 BGN oraz postępowaniem karnym. Zastępca wojewody odpowiedział 27 kwietnia 2009 r., że postępowanie odszkodowawcze nie zostało zakończone z powodu nieprzedłożenia przez skarżącego żądanego oświadczenia o jego udziale w spadku zgodnie z ustawą o spadkach z 1949 r. Dwa dni później sam wojewoda ukarał skarżącego grzywną w wysokości 1000 BGN, nakładaną co tydzień. 11 maja 2009 r. skarżący zaskarżył grzywnę do sądu. Sąd Administracyjny Miasta Sofii uchylił grzywnę 8 stycznia 2010 r., uznając, że w niniejszej sprawie wojewoda nie był kompetentny do nakładania grzywien, ponieważ nie był organem egzekucyjnym, lecz dłużnikiem, a pan Janakiew nie był dłużnikiem, lecz wierzycielem. Pismem z 19 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego poinformował Sąd, że prawomocne orzeczenie sądowe z 19 lipca 2005 r. pozostaje niewykonane.


Okoliczności sprawy, przedstawione przez skarżących, są podobne do okoliczności w sprawie Stowarzyszenie „21 grudnia 1989” i inni przeciwko Rumunii (skargi nr 33810/07 i 18817/08, §§ 12-41, 24 maja 2011 r.). Mają ten sam kontekst historyczny i dotyczą tego samego krajowego postępowania karnego. W dniach od 17 do 28 grudnia 1989 r. wiele osób, w tym skarżący i bliscy krewni uczestniczący w sprawie, wzięło udział w demonstracjach antykomunistycznych w Bukareszcie, Timișoarze, Slobozii, Vișinie i Țăndărei, które doprowadziły do upadku reżimu komunistycznego. Odnieśli obrażenia lub zostali zabici w wyniku ostrzału podczas demonstracji, które miały miejsce 17 grudnia 1989 r. w Timișoarze oraz w Bukareszcie i innych miastach w całym kraju w dniach od 21 do 28 grudnia 1989 r. W 1990 r., po obaleniu reżimu komunistycznego, wojskowa prokuratura wszczęła śledztwo karne w sprawie zbrojnego stłumienia w grudniu 1989 r. demonstracji antykomunistycznych w Bukareszcie i innych miastach. W licznych sprawach dotyczących wydarzeń w Timișoarze śledztwa zakończyły się skierowaniem spraw do sądów i skazaniem wyższych oficerów wojskowych (zob. Şandru i inni przeciwko Rumunii, skarga nr 22465/03, §§ 6-47, 8 grudnia 2009 r.). W odniesieniu do wydarzeń w innych miastach śledztwo karne jest nadal w toku przed organami ścigania. Najważniejsze czynności procesowe zostały podsumowane w sprawie Stowarzyszenie „21 grudnia 1989” i inni (powyżej cytowane, §§ 12-41). Dalszy przebieg śledztwa przedstawia się następująco. 18 października 2010 r. wojskowa prokuratura przy Wysokim Sądzie Kasacyjnym i Sprawiedliwości postanowiła nie wszczynać postępowania karnego w zakresie czynów popełnionych przez wojskowych, uznając, że skargi skarżących były w części przedawnione, a w części bezzasadne. Śledztwo w sprawie przestępstw popełnionych przez osoby cywilne, członków Gwardii Patriotycznej, członków milicji i personel więziennictwa zostało wyłączone z akt sprawy, a jurysdykcję przekazano na rzecz organów ścigania przy Wysokim Sądzie Kasacyjnym i Sprawiedliwości. 15 kwietnia 2011 r. główny prokurator wojskowej prokuratury uchylił decyzję z 18 października 2010 r. z powodu, że śledztwo nie zostało jeszcze zakończone i że nie zidentyfikowano wszystkich ofiar i sprawców. 18 kwietnia 2011 r. wojskowa prokuratura zrzekła się jurysdykcji na rzecz prokuratury przy Wysokim Sądzie Kasacyjnym i Sprawiedliwości z powodu, że śledztwo dotyczyło zarówno osób cywilnych, jak i wojskowych. 9 marca 2012 r. – po udostępnieniu publicznemu w 2010 r. informacji niejawnych w aktach śledztwa karnego – sprawa została ponownie zarejestrowana w celu przeprowadzenia śledztwa w świetle nowo dostępnych danych. Po wejściu w życie w lutym 2014 r. nowego Kodeksu postępowania karnego jurysdykcję nad sprawą przekazano na rzecz wojskowej prokuratury. 14 października 2015 r. prokuratura zamknęła śledztwo, uznając, że skargi skarżących były w części przedawnione, w części objęte amnestią, a w części bezzasadne. Stwierdziła również, że niektóre z badanych faktów nie mogły zostać zakwalifikowane jako przestępstwa oraz że niektóre fakty były już prawomocnie osądzone. Strony nie złożyły żadnych informacji o tym, czy od tej decyzji zostało wniesione odwołanie.


Skarżący urodził się w 1950 roku i mieszka w Erywaniu. Był właścicielem domu o powierzchni 223,9 m kw. oraz działki gruntu o powierzchni 770,3 m kw. wspólnie ze swoją matką. W nieokreślonym terminie skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko kilku osobom, które najprawdopodobniej były jego krewnymi zamieszkującymi w domu (nazywanym dalej pozwanymi), domagając się zakończenia ich prawa do korzystania z lokalu w części domu poprzez zapłatę odszkodowania oraz ich eksmisji. Matka skarżącego również wniosła podobne powództwo. 24 sierpnia 2006 r. pozwani wnieśli powództwo wzajemne, domagając się unieważnienia aktu własności i uznania ich prawa własności do części domu i działki gruntu wykorzystywanej przez nich na mocy zasady nabywania własności przez zasiedzenie. 14 września 2006 r. Sąd Rejonowy w Szengawicie w Erywaniu oddalił powództwa skarżącego i jego matki oraz uwzględnił powództwo wzajemne pozwanych. W nieokreślonym terminie skarżący wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego. 19 stycznia 2007 r. Sąd Apelacyjny Cywilny rozpoznał apelację i uwzględnił powództwo skarżącego w części dotyczącej zakończenia prawa pozwanych do korzystania z lokalu poprzez zapłatę odszkodowania. Jednocześnie oddalił powództwo wzajemne pozwanych. Wyrok ten stał się natychmiast wykonalny i podlegał skardze kasacyjnej w terminie sześciu miesięcy od dnia jego doręczenia. 24 kwietnia 2007 r. pozwani wnieśli skargę kasacyjną do Sądu Kasacyjnego od tego wyroku, twierdząc, że został on wydany z naruszeniem prawa materialnego. Jako podstawę przyjęcia ich skargi pozwani wskazali, na mocy art. 231.2 § 1 (1) i (3) Kodeksu Postępowania Cywilnego (KPC), że akt sądowy, który ma zostać wydany przez Sąd Kasacyjny, może mieć istotny wpływ na jednolite stosowanie prawa oraz że naruszenie prawa materialnego może spowodować poważne skutki. 2 maja 2007 r. Sąd Kasacyjny postanowił odesłać skargę pozwanych jako niedopuszczalną z powodu braku podstaw. Podane przyczyny były następujące:
„Izba Cywilna Sądu Kasacyjnego... po zbadaniu kwestii przyjęcia [skargi pozwanej wniesionej przeciwko wyrokowi Sądu Apelacyjnego Cywilnego z 19 stycznia 2007 r.], stwierdziła, że musi zostać odesłana z następujących powodów:
Zgodnie z art. 230 § 1 (4.1) [KPC] skarga kasacyjna musi zawierać podstawę [wymaganą przez] art. 231.2 § 1 [KPC].
Sąd Kasacyjny stwierdza, że podstawy dopuszczalności podniesione w skardze kasacyjnej[, zgodnie z wymogami] art. 231.2 § 1 [KPC], nie występują. W szczególności Sąd Kasacyjny uważa argumenty podniesione w skardze kasacyjnej dotyczące możliwego błędu sądowego i jego skutków, w okolicznościach sprawy, za bezzasadne.” To orzeczenie stało się ostateczne w momencie jego ogłoszenia i nie podlegało odwołaniu. 19 lipca 2007 r. pozwani wnieśli kolejną skargę kasacyjną do Sądu Kasacyjnego od wyroku Sądu Apelacyjnego z 19 stycznia 2007 r., powołując się na naruszenia prawa materialnego i procesowego. Jako podstawę przyjęcia ich skargi pozwani wskazali, oprócz podstaw wymienionych w ich pierwszej skardze kasacyjnej, że zaskarżony akt sądowy stoi w sprzeczności z aktem sądowym wcześniej wydanym przez Sąd Kasacyjny. 2 sierpnia 2007 r. Sąd Kasacyjny postanowił przyjąć skargę do rozpoznania, stwierdzając, że spełnia ona wymagania art. 230 i 231.2 § 1 KPC. 10 października 2007 r. Sąd Kasacyjny rozpoznał skargę co do meritum i postanowił ją uwzględnić, uchylając wyrok Sądu Apelacyjnego Cywilnego z 19 stycznia 2007 r. i utrzymując w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Szengawicie z 14 września 2006 r. 15 listopada 2007 r. na nazwisko pozwanych został wydany akt własności dotyczący 115,4 m kw. domu i 387 m kw. działki gruntu.


Skarżąca urodziła się w 1978 roku i mieszka w Królewcu. W nieokreślonym dniu skarżąca kupiła dom w Królewcu. Osoba trzecia, M., była jej pełnomocnikiem do zawarcia umowy kupna. 18 sierpnia 2003 r. jej prawo własności domu zostało zarejestrowane w Zjednoczonym Państwowym Rejestrze Praw na Nieruchomości i Transakcji z Nimi („rejestr gruntów”) i pozostaje tam do tej pory. W nieokreślonym dniu M. oskarżono o oszustwo przeciwko Rosyjskiemu Bankowi Oszczędnościowemu (Sbierbank) (dalej – „Bank”) i osobie prywatnej. 20 kwietnia 2005 r. sędzia Sądu Rejonowego w Łomonosowie (obwód archangielski) wydał postanowienie o zabezpieczeniu, zabraniające skarżącej sprzedaży domu. 15 marca 2006 r. Sąd Rejonowy w Oktiabrskim (obwód archangielski) uznał M. za winną oszustwa. Sąd stwierdził, między innymi, że M. była również faktycznym właścicielem domu, ponieważ zapłaciła za niego i zamieszkiwała w nim od 2003 roku. Sąd zarządził zajęcie i sprzedaż domu w celu spłaty długu M. wobec ofiar przestępstwa. 9 czerwca 2006 r. Sąd Obwodowy w Archangielsku uchylił w części wyrok skazujący M. na skutek apelacji, w szczególności w zakresie ustalenia Sądu Rejonowego, że była ona rzeczywistą właścicielką domu. Uznał, że to ustalenie nie opierało się na żadnym przepisie prawnym i nie uwzględniało umowy kupna dotyczącej domu. Sąd Obwodowy przekazał zatem tę konkretną kwestię do ponownego rozpatrzenia w postępowaniu cywilnym. W nieokreślonym dniu Bank pozwał M. o dodatkowe odszkodowanie i domagał się zwrotu kosztów poprzez sprzedaż domu. Skarżąca została również wezwana do postępowania jako pozwana. 17 września 2007 r. Sąd Rejonowy Centralny w Królewcu oddalił powództwa cywilne Banku i orzekł, że dom jest własnością skarżącej. Sąd uznał, że skarżąca zawsze wykazywała zamiar bycia właścicielem spornego domu, w szczególności poprzez systematyczne opłacanie wszystkich opłat i podatków związanych z domem, oraz że jej matka w nim mieszka. W odniesieniu do wniosku Banku o unieważnienie pełnomocnictw udzielonych przez skarżącą M. do zakupu domu oraz samej umowy kupna, Sąd Rejonowy stwierdził, że to roszczenie jest przedawnione i w konsekwencji je oddalił. W nieokreślonym dniu Bank złożył apelację od tego wyroku, argumentując w szczególności, że umowa kupna powinna zostać uznana za nieważną, ponieważ skarżąca nigdy nie zamierzała zostać rzeczywistym właścicielem domu, lecz jedynie pomagała M. w ukryciu jej przestępstw. 19 grudnia 2007 r. Sąd Obwodowy w Królewcu utrzymał w mocy na skutek apelacji wyrok z 17 września 2007 r., który stał się prawomocny. 16 kwietnia 2008 r. skarżąca złożyła wniosek do Sądu Rejonowego Centralnego w Królewcu o uchylenie postanowienia z 20 kwietnia 2005 r. wydanego przez Sąd Rejonowy w Łomonosowie (obwód archangielski) o zajęciu domu. 28 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy Centralny w Królewcu oddalił wniosek z powodu braku jurysdykcji do rozstrzygnięcia o środku nałożonym przez inny sąd w ramach postępowania karnego. 4 maja 2008 r. Bank złożył wniosek o nadzór sądowy. 18 sierpnia 2008 r. Prezydium Sądu Obwodowego w Królewcu uchyliło wyrok z 17 września 2007 r., utrzymany w mocy 19 grudnia 2007 r., i zarządziło zajęcie domu skarżącej w celu spłaty długu M. wobec Banku. Prezydium powołało się na ustalenie poczynione przez Sąd Rejonowy w Oktiabrskim w wyroku z 15 marca 2006 r., że chociaż skarżąca była zarejestrowana jako oficjalna właścicielka domu, został on kupiony za środki należące do M. 16 października 2008 r. i 10 marca 2009 r. skarżąca i M. zaskarżyły wyrok Prezydium Sądu Obwodowego w Królewcu poprzez wnioski o nadzór sądowy, które zostały odrzucone odpowiednio przez Sąd Najwyższy i Zastępcę Przewodniczącego Sądu Najwyższego. 8 czerwca 2009 r. komornik zdecydował o zajęciu domu zgodnie z wyrokiem Prezydium Sądu Obwodowego w Królewcu. 2 kwietnia 2010 r. na wniosek komornika Sąd Rejonowy Centralny w Królewcu zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu rozpoznania sprawy skarżącej przez Trybunał.


Skarżąca urodziła się w 1957 roku i mieszka w Novim Pazarze. Była zatrudniona w DP „Raška Holding Kompanija” AD, spółce o własności społecznej z siedzibą w Novim Pazarze (zwanej dalej „dłużnikiem”). 30 czerwca 2004 r., 25 września 2009 r. oraz 21 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy w Novim Pazarze nakazał dłużnikowi zapłatę na rzecz skarżącej określonych kwot z tytułu zaległego wynagrodzenia i składek na ubezpieczenie społeczne, a także kosztów postępowania cywilnego. Wyroki te stały się prawomocne odpowiednio 15 września 2004 r., 20 października 2009 r. i 5 października 2010 r. 5 października 2004 r. i 11 lipca 2011 r., na wniosek skarżącej, Sąd Rejonowy w Novim Pazarze zarządził egzekucję wspomnianych wyroków; ponadto nakazał dłużnikowi zapłatę na rzecz skarżącej kosztów egzekucji. 11 września 2013 r. Sąd Gospodarczy w Kraljevie wszczął wstępne postępowanie upadłościowe przeciwko dłużnikowi. 25 października 2013 r. ten sam sąd wszczął postępowanie upadłościowe przeciwko dłużnikowi. Postępowanie upadłościowe nadal trwa.


Skarżący urodził się w 1944 roku i mieszka w Bukareszcie. W 1984 roku skarżący, zawodowy fotograf, wykonał szereg fotografii krajobrazów w okręgu Călărași, które zostały zlecone do komercyjnej publikacji w albumie. Album nie został jednak ostatecznie opublikowany, a fotografie zostały zatrzymane przez F.G., który kierował projektem albumu. W 2004 roku skarżący przypadkiem odkrył, że album pod tytułem „Okręg Călărași” został opublikowany w 1999 roku przez firmę prowadzoną przez F.G. Zauważył, że spośród 143 fotografii krajobrazów okręgu Călărași zawartych w albumie, 135 stanowiły fotografie wykonane przez niego i pozostawione w 1984 roku w posiadaniu F.G. Jednakże jako autor fotografii został wskazany F.G., a nie skarżący. W dniu 25 lutego 2004 r. skarżący wniósł do Rumuńskiego Urzędu Autorskiego („RUA”) zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko F.G., twierdząc, że F.G. dopuścił się jednego z czynów zabronionych przewidzianych w art. 140–142 ustawy nr 8/1996 o prawie autorskim i prawach pokrewnych („ustawa nr 8/1996”). Do zawiadomienia o przestępstwie dołączył powództwo cywilne, domagając się odszkodowania w wysokości 50 000 EUR za szkodę majątkową i niemajątkową. W dniu 29 czerwca 2004 r. RUA sporządził raport po przeprowadzeniu dochodzenia w siedzibie firmy, która opublikowała album. Po zakończeniu dochodzenia i stwierdzeniu naruszenia przepisów art. 140 § 1 lit. a) ustawy nr 8/1996, RUA przekazał w dniu 5 listopada 2004 r. skargę skarżącego wraz z towarzyszącymi dokumentami do Komendy Powiatowej Policji w Călărași. W dniu 8 listopada 2004 r. Komenda Powiatowa Policji w Călărași zleciła sporządzenie opinii biegłego. Opinia, datowana na 24 grudnia 2004 r., potwierdziła, że fotografie zostały wykonane przez skarżącego. W dniu 21 kwietnia 2005 r. prokuratura przy Sądzie Okręgowym w Călărași postanowiła nie wszczynać śledztwa karnego z powodu upływu terminu przedawnienia kary dla F.G. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie do Prokuratora Generalnego. Prokurator Generalny utrzymał w mocy postanowienie o niewszczęciu śledztwa. Skarga wniesiona przez skarżącego do Sądu Okręgowego w Călărași została uwzględniona w dniu 24 listopada 2005 r. Sąd uznał, że okres między 27 kwietnia 1999 r. (datą publikacji albumu) a 25 lutego 2004 r. (datą wniesienia skargi przez skarżącego do RUA) był krótszy niż pięć lat – termin przedawnienia przewidziany przez ustawę. Sąd dodał, że procedura przewidziana w ustawie nr 8/1996 stanowi szczególną procedurę karania za przestępstwa związane z prawem autorskim, co jest uzasadnione złożonością i wyjątkowym charakterem takich spraw. W związku z tym sąd uznał, że w świetle szczególnych przepisów stosowanych w sprawie, datą, od której należało liczyć pięcioletni termin przedawnienia, nie była data, w której RUA przekazał sprawę policji (5 listopada 2004 r.), lecz data, w której skarżący wniósł skargę do RUA (25 lutego 2004 r.). W konsekwencji Sąd Okręgowy w Călărași przekazał akta sprawy do prokuratury w celu wszczęcia postępowania karnego. W dniu 17 lutego 2006 r. Sąd Apelacyjny w Bukareszcie uwzględnił apelację prokuratora od wyroku z dnia 24 listopada 2005 r. i uznał, że sprawa uległa przedawnieniu, biorąc pod uwagę, że policja otrzymała zawiadomienie o przestępstwie dopiero w dniu 5 listopada 2004 r. – czyli ponad pięć lat po popełnieniu czynu. Nie odniesiono się do powództwa cywilnego wniesionego przez skarżącego.


Skarżący urodził się w 1972 roku i obecnie odbywa karę w więzieniu nr 100. 1 kwietnia 2000 r. w Doniecku wszczęto postępowanie karne w związku z rozbojem popełnionym w Dzierżyńsku. 2 czerwca 2000 r. w Charkowie wszczęto postępowanie karne w związku z rozbojem popełnionym na drodze Charków-Dniepropietrowsk-Symferopol. 9 sierpnia 2001 r. w Eupatorii wszczęto postępowanie karne w związku z zabójstwem i usiłowaniem zabójstwa popełnionym w trakcie uzbrojonego napadu rabunkowego („postępowanie w sprawie o zabójstwo”). 30 października 2001 r. Sąd Rejonowy w Czerwonodzierżyńsku („Sąd Rejonowy”) uwzględnił wniosek prokuratora o zastosowanie aresztu tymczasowego wobec skarżącego, byłego policjanta, w charakterze podejrzanego w postępowaniu karnym dotyczącym napadu rabunkowego na drodze Charków-Dniepropietrowsk-Symferopol. Sąd Rejonowy uznał, że ponieważ skarżący był podejrzany o popełnienie poważnego przestępstwa i zbiegł się w trakcie śledztwa, jego zatrzymanie było konieczne w celu zapobieżenia ponownemu popełnieniu przestępstwa. Sąd zauważył również, że należy wziąć pod uwagę osobowość skarżącego, nie podając dalszych szczegółów. W tym samym dniu skarżący został wpisany na listę osób poszukiwanych. 11 listopada 2001 r. skarżący został zatrzymany na podstawie decyzji Sądu Rejonowego z 30 października 2001 r. Złożył oświadczenie, że dobrowolnie stawił się na policji, gdy tylko dowiedział się, że jest poszukiwany. Tego samego dnia sporządził „oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się” (явка з повинною), w którym przyznał się do popełnienia, w ramach grupy przestępczej, szeregu uzbrojonych napadów rabunkowych na drodze Charków-Dniepropietrowsk-Symferopol, a także jednego w mieście Eupatoria. Oświadczył, że w trakcie tego ostatniego użył broni palnej przeciwko ofierze. Skarżący podał również na piśmie więcej szczegółów dotyczących powyższych przestępstw i swojej znajomości ze wspólnikami oraz poinformował policję o dwóch innych uzbrojonych napadach rabunkowych, które on i jego wspólnicy popełnili w mieście Dzierżyńsk, a także o innych przestępstwach, o których wiedział. 12 listopada 2001 r. postawiono skarżącemu zarzut rozboju z użyciem broni i przesłuchano go. Przed przesłuchaniem został poinformowany o swoich prawach procesowych, ale podpisał zrzeczenie się prawa do pomocy prawnej. Złożył podobne zeznania jak te złożone policji dzień wcześniej, w tym dotyczące incydentu strzelaniny w Eupatorii. Tego samego dnia zapoznał się z decyzją z 30 października 2001 r., od której przysługiwało mu prawo odwołania. Nie odwołał się od tej decyzji. 13 listopada 2001 r., w nieobecności adwokata, skarżący został przesłuchany w kontekście postępowania dotyczącego rozboju. Rząd złożył wyjaśnienia – z czym skarżący się nie kwestionuje – że skarżący ponownie zrzekł się prawa do adwokata, po ponownym poinformowaniu go o jego prawach. Podczas przesłuchania skarżący, oprócz podania informacji o napadach, powtórzył swoje zeznania dotyczące strzelaniny, która miała miejsce w Eupatorii. W tej sprawie został dodatkowo przesłuchany. 21 listopada 2001 r. adwokat D. został wyznaczony do reprezentowania skarżącego. Tego samego dnia, w nieobecności adwokata, skarżący został przesłuchany w charakterze podejrzanego w postępowaniu w sprawie o zabójstwo. Przyznał się do postrzelenia ofiary w trakcie uzbrojonego napadu rabunkowego, ale zaprzeczył, aby zrobił to celowo. 22 listopada 2001 r., w obecności adwokata, postawiono skarżącemu zarzut zabójstwa i usiłowania zabójstwa oraz przesłuchano go w charakterze oskarżonego. Przyznał się do winy w zakresie uzbrojonego napadu rabunkowego, ale zaprzeczył zarzutom zabójstwa. Przeprowadzono odtworzenie przebiegu zdarzenia na miejscu zbrodni. 12 grudnia 2001 r. postawiono skarżącemu zarzut rozboju z użyciem broni powodującego ciężki uszczerbek na zdrowiu. Zrzekł się prawa do adwokata podczas przesłuchania. 13 grudnia 2001 r. postawiono skarżącemu zarzut rozboju z użyciem broni z premedytacją w ramach grupy przestępczej. Ponownie zrzekł się prawa do adwokata. 4 stycznia 2002 r. Sąd Rejonowy przedłużył areszt tymczasowy skarżącego do czterech miesięcy. Skarżący nie odwołał się od tej decyzji. 8 lutego 2002 r. postępowanie karne dotyczące napadów rabunkowych na drodze Charków-Dniepropietrowsk-Symferopol zostało połączone z postępowaniem w sprawie o zabójstwo. 7 marca 2002 r. Sąd Apelacyjny w Charkowie, po wysłuchaniu śledczego i prokuratora oraz powołując się na „osobowość skarżącego”, choć bez jej oceny, na powagę zarzutów przeciwko niemu oraz na potrzebę dodatkowego czasu na przeprowadzenie niezbędnych czynności śledczych, przedłużył areszt skarżącego do sześciu miesięcy. Od tej decyzji nie przysługiwało odwołanie. 12 marca 2002 r. B. został wyznaczony adwokatem skarżącego. 4 kwietnia 2002 r. postępowanie karne dotyczące napadów rabunkowych w Dzierżyńsku zostało połączone z innymi postępowaniami przeciwko skarżącemu. 8 kwietnia 2002 r. Sąd Apelacyjny w Charkowie, po wysłuchaniu śledczego i prokuratora, przedłużył areszt skarżącego do dziewięciu miesięcy na tych samych podstawach co w swoim postanowieniu z 7 marca 2002 r. Od tej decyzji nie przysługiwało odwołanie. 10 lipca 2002 r. L. zastąpił B. na stanowisku adwokata skarżącego. Tego samego dnia postawiono skarżącemu szereg zarzutów, w tym bandytyzmu, kilku przypadków rozboju z użyciem broni, zabójstwa z premedytacją i usiłowania zabójstwa oraz przesłuchano go. Nie przyznał się do winy i odmówił złożenia dalszych zeznań. 18 listopada 2002 r. wniesiono zmienione zarzuty przeciwko skarżącemu i ponownie go przesłuchano. 28 grudnia 2002 r. skarżący uzyskał dostęp do akt sprawy. Zgodnie z informacją Rządu, tego dnia nie przeprowadzano żadnych czynności śledczych. Po zakończeniu śledztwa sprawa została skierowana do Sądu Apelacyjnego w Doniecku („Sąd Apelacyjny”), działającego jako sąd pierwszej instancji, do rozprawy. Decyzja w tej sprawie nie podlegała odwołaniu. 12 czerwca 2003 r. skarżący zwrócił się do Sądu Apelacyjnego o zmianę środka zapobiegawczego na nieizolacyjny. 17 grudnia 2003 r. Sąd Apelacyjny zwrócił sprawę do dodatkowego śledztwa, stwierdzając, że naruszono prawa obrony skarżącego. Uznał między innymi, że skarżącemu oficjalnie postawiono zarzuty innych czynów niż te rozpatrywane przez sąd rozprawy. Dalej ustalił, że 10 lipca, 18 listopada i 28 grudnia 2002 r. czynności śledcze były przeprowadzane w nieobecności adwokata skarżącego, w sprzeczności z wymogami prawa krajowego. Sąd zadecydował również, bez podania przyczyn lub wyznaczenia terminu, że skarżący pozostanie w areszcie. Skarżący odwołał się w kasacji od tej decyzji i wnosił między innymi o uchylenie środka zapobiegawczego, a mianowicie zarządzonego aresztu. 29 kwietnia 2004 r. Sąd Najwyższy rozpoznał odwołanie skarżącego w obecności prokuratora. Utrzymał w mocy decyzję Sądu Apelacyjnego z 17 grudnia 2003 r. i stwierdził, bez podania powodów, że nie ma podstaw do zmiany lub uchylenia środka zapobiegawczego zastosowanego wobec skarżącego. 2 sierpnia 2004 r. V. został wyznaczony adwokatem skarżącego. 6 sierpnia 2004 r., w obecności adwokata, postawiono skarżącemu zarzuty popełnienia szeregu przestępstw, w tym bandytyzmu, kilku przypadków rozboju z użyciem broni, zabójstwa z premedytacją i usiłowania zabójstwa oraz przesłuchano go. Przyznał się do znajomości z współoskarżonymi, ale nie przyznał się do winy w zakresie wszystkich zarzutów. 20 sierpnia 2004 r., w obecności adwokata, wniesiono zmienione zarzuty przeciwko skarżącemu. Skarżący odmówił podpisania lub odbioru kopii odpowiednich dokumentów, ponieważ nie zgadzał się z zarzutami. Podczas dalszego przesłuchania nie przyznał się do winy i odmówił złożenia jakichkolwiek zeznań. 27 sierpnia 2004 r. skarżący i jego adwokat uzyskali dostęp do akt sprawy, a 3 września 2004 r. sprawa została skierowana do rozprawy. W nieokreślonym dniu skarżący złożył wniosek o zwolnienie do Sądu Apelacyjnego. 6 października 2005 r. Sąd Apelacyjny, uniewinniając skarżącego od czterech z ośmiu zarzutów z powodu braku dowodów, uznał go za winnego bandytyzmu, kilku przypadków rozboju z użyciem broni, umyślnego zabójstwa i usiłowania zabójstwa. Skazał go na dożywotnie pozbawienie wolności z konfiskatą całego jego mienia. Sąd oparł swoje ustalenia w dużej mierze na zeznaniach skarżącego i jego współoskarżonych złożonych podczas śledztwa, uznając, że zostały one potwierdzone przez szereg innych dowodów. W części wyroku dotyczącej zarzutów zabójstwa sąd powołał się w szczególności na „zeznania złożone przez skarżącego w charakterze podejrzanego i oskarżonego, w tym w obecności adwokata”. Następnie oddalił jako bezzasadne skargi skarżącego, że naruszono jego prawa obrony, oraz jego wnioski o uznanie za niedopuszczalne zeznań złożonych w nieobecności adwokata. W tym kontekście, uznając skarżącego za winnego napadów rabunkowych, sąd stwierdził, że po poinformowaniu o prawach procesowych skarżący dobrowolnie zrzekł się prawa do reprezentacji prawnej i że takie zrzeczenie zostało prawnie przyjęte przez organy śledcze, ponieważ zarzuty rozboju nie mogły skutkować karą dożywotniego więzienia. Dalej stwierdził, że podczas przesłuchania w sprawie zabójstwa skarżący był reprezentowany przez adwokata i składał zeznania w jego obecności. Ponadto Sąd Apelacyjny wydał odrębne postanowienie, w którym uznał za niedopuszczalną szereg dowodów związanych z różnymi zarzutami przeciwko skarżącemu i jego współoskarżonym, ponieważ dowody te zostały uzyskane z naruszeniem praw obrony oskarżonych. W szczególności, w odniesieniu do skarżącego, oprócz dowodów uznanych za niedopuszczalne 17 grudnia 2003 r., sąd dodatkowo wyłączył z materiału dowodowego część zeznań złożonych przez skarżącego w dniach 8 i 9 stycznia 2002 r. Uznał, że mimo że skarżący podobno przyznał się do zabójstwa pięciu osób krótko po aresztowaniu, został jednak przesłuchany w charakterze świadka, w nieobecności adwokata. Skarżący odwołał się w kasacji od wyroku z 6 października 2005 r. Wskazał w szczególności, że brakowało wystarczających dowodów na udowodnienie jego winy; był źle traktowany przez policję; na kilka okazji podczas śledztwa był przesłuchiwany w nieobecności adwokata oraz że dowody uzyskane z naruszeniem jego praw obrony zostały mimo to wykorzystane do skazania go. 19 października 2006 r. Sąd Najwyższy Ukrainy przeprowadził rozprawę w obecności prokuratora, skarżącego i jego siostry – która działała jako jego przedstawiciel. Tego samego dnia utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego z 6 października 2005 r. Oddalił jako nieuzasadnione jego skargi, że naruszono jego prawa obrony na etapie postępowania przedprocesowego, stwierdzając, że te skargi zostały należycie zbadane i oddalone przez Sąd Apelacyjny. Oddalił również jako nieuzasadnione twierdzenia skarżącego o złym traktowaniu przez policję. Między 28 lipca a 13 października 2004 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym nr 27 w Charkowie („Charkiw SIZO”), w celi nr 537. Złożył oświadczenie, że jego cela była przepełniona: miała 16 metrów kwadratowych, zawierała osiem łóżek dla dziesięciu osób, a aresztowani musieli spać na zmiany. Zarzucił również, że niektórzy z współwięźniów cierpieli na gruźlicę. W tym kontekście złożył pisemne oświadczenia swoich współwięźniów K., G., K.I., P. i O. Siostra skarżącego złożyła skargę do naczelnika Charkiw SIZO na warunki zatrzymania jej brata. W liście z 13 czerwca 2005 r. naczelnik poinformował ją, że dana cela została zaprojektowana dla ośmiu osób i że w trakcie zatrzymania skarżącego w tej celi przetrzymywano nie więcej niż osiem osadzonych. Naczelnik poinformował ją dalej, że zgodnie z dokumentacją medyczną dotyczącą K., G., K.I., P. i O., żaden z nich nie cierpiał na aktywną postać gruźlicy. Oświadczył, że skarżący nigdy nie miał kontaktu z osobą chorującą na taką chorobę podczas pobytu w Charkiw SIZO. Po skazaniu 6 października 2005 r. skarżący został przeniesiony do oddziału o zaostrzonym rygorze w areszcie śledczym nr 5 w Doniecku („Donieck SIZO”). Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, był kajdankowany za każdym razem, gdy opuszczał celę, w tym podczas codziennych spacerów i spotkań z krewnymi. W Charkiw SIZO skarżący był przetrzymywany w celach nr 27 i 537 o powierzchni 24,2 metrów kwadratowych każda, zaprojektowanych dla ośmiu aresztowanych. Cele były wyposażone w stół, ławę, umywalkę i toaletę, która była oddzielona od części mieszkalnej ceglaną ścianką działową. Istniała naturalna wentylacja i światło przez okna; sztuczne oświetlenie pozwalało osadzonym czytać i pisać bez uszczerbku dla wzroku. Temperatura w celach wynosiła od 18°C do 20°C. W celach stale dostępna była bieżąca woda. Wszyscy aresztowani byli zaopatrywani w pościel i odzież zgodnie ze standardami krajowymi. W odniesieniu do twierdzeń skarżącego, że dzielił celę z osobami chorującymi na gruźlicę, Rząd wskazał, że prawo krajowe przewiduje, że osoby chore na tę chorobę powinny być przetrzymywane oddzielnie od zdrowych aresztowanych. Rząd nie mógł jednak dostarczyć żadnych informacji o współwięźniach skarżącego i ich stanie zdrowia, ponieważ termin przechowywania odpowiednich dokumentów upłynął, a akta zostały zniszczone. Zauważyli, że skarżący nie skarżył się na pogorszenie stanu zdrowia podczas zatrzymania. Za każdym razem, gdy skarżący był wyprowadzany z celi i eskortowany wewnątrz Donieck SIZO, stosowano kajdanki na mocy odpowiednich przepisów prawa krajowego. Rząd kwestionował oświadczenie skarżącego, że był kajdankowany podczas codziennych spacerów i spotkań z krewnymi, ponieważ to pierwsze było zabronione przez odpowiednie przepisy krajowe.


Skarżący urodził się w 1976 roku i mieszka w Klużu-Napoce. Skarżący jest synem i spadkobiercą pana C. Pleşa. Zastąpił swojego ojca w postępowaniu krajowym po jego śmierci. Ojciec skarżącego został postrzelony 21 grudnia 1989 r. podczas udziału w demonstracji zorganizowanej w Klużu przeciwko N. Ceauşescu. Został natychmiast hospitalizowany i zdiagnozowano u niego „postrzał prawej strony klatki piersiowej, pęknięcie prawej płuc oraz złamanie siódmego i ósmego żebra, a także postrzał prawego ramienia”. W wyniku operacji usunięto mu dwa płaty prawej płuc. Pozostał mu niedobór oddechowy powyżej 30%, porażenie prawego ramienia oraz trwała niezdolność do pracy, która uniemożliwiła mu dalsze zarabianie na utrzymanie rodziny. Ponadto w kolejnych latach był wielokrotnie hospitalizowany z powodu poważnych problemów z oddychaniem. Wszczęto postępowanie karne przeciwko dowódcom wojskowym, którzy wydali rozkaz strzelania do demonstrantów podczas wydarzeń z grudnia 1989 r. w Klużu. Wiele ofiar represji dołączyło do postępowania powództwa cywilnego, żądając odszkodowania za szkodę majątkową i niemajątkową. Ojciec skarżącego złożył takie powództwo cywilne, żądając 150 000 000 rumuńskich lei (ROL) (około 4100 euro (EUR)) z tytułu szkody majątkowej, 500 000 000 ROL (około 14 000 EUR) z tytułu szkody niemajątkowej oraz 50 000 000 ROL (około 1400 euro) na pokrycie kosztów i wydatków poniesionych podczas procesu. 17 maja 2004 r. ojciec skarżącego zmarł. W postępowaniu jako strona cywilna zastąpił go skarżący. Wyrokiem z 23 maja 2005 r. Wysoki Sąd Kasacyjny i Sprawiedliwości, działając jako sąd pierwszej instancji, skazał pięciu oficerów zaangażowanych w wydarzenia z grudnia 1989 r. w Klużu. Zobowiązano ich do zapłaty odszkodowania solidarnie z Ministerstwem Obrony Narodowej na rzecz wszystkich osiemdziesięciu czterech stron cywilnych w sprawie. Sąd przyznał skarżącemu 150 000 000 ROL z tytułu szkody majątkowej oraz 50 000 000 ROL na koszty i wydatki. Nie uwzględnił jednak roszczenia o 500 000 000 ROL z tytułu szkody niemajątkowej, nie podając żadnego powodu. Osiemnaście stron cywilnych w postępowaniu karnym, w tym skarżący, wniosło skargę kasacyjną, skarżąc się na sposób, w jaki sąd pierwszej instancji zbadał ich roszczenia odszkodowawcze. Podstawy skargi stron cywilnych nie były identyczne. W większości przypadków dotyczyły one wysokości przyznanego odszkodowania. Skarżący skarżył się, że sąd pierwszej instancji nie przyznał mu żądanego odszkodowania za szkodę niemajątkową. Decyzją z 20 marca 2006 r. skład dziewięciu sędziów Wysokiego Sądu Kasacyjnego i Sprawiedliwości oddalił wszystkie skargi wniesione przez strony cywilne. Sąd ostatniej instancji powołał się na ogólne przepisy Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu cywilnego dotyczące odszkodowania w kontekście powództw cywilnych przyłączonych do postępowania karnego (patrz poniższy punkt 13) i, nie badając w szczególności żadnej ze skarg stron cywilnych, oddalił wszystkie skargi jako bezzasadne.


Miejskie Przedsiębiorstwo Unitarne Sysolskie Zjednoczenie Produkcyjne „Żylkomchoz” (МУП Сысольское производственное объединение «Жилкомхоз», zwane dalej „spółką”) zostało utworzone decyzją administracji rejonu Sysolskiego. Świadczyło usługi w zakresie utrzymania mieszkań komunalnych, w tym ogrzewania i zaopatrzenia w wodę, konserwacji systemów kanalizacyjnych oraz remontu i utrzymania zasobów mieszkaniowych gminy. Spółka posiadała „prawo zarządu gospodarczego” (право хозяйственного ведения) nad majątkiem przydzielonym jej w celu prowadzenia działalności statutowej. Zgodnie ze statutem całe mienie spółki, a także uzyskane zyski, należały do majątku gminy. 3 marca 2006 r. Sąd Gospodarczy Republiki Komi wszczął postępowanie upadłościowe i powołał zarządcę zewnętrznego w celu nadzorowania zarządu spółki. 29 września 2006 r. Sąd Gospodarczy Republiki Komi postanowił o przeprowadzeniu postępowania upadłościowego wobec spółki. 28 sierpnia 2008 r. Sąd Gospodarczy Republiki Komi umorzył postępowanie upadłościowe i zarządził likwidację spółki pozwanej. Roszczenia wierzycieli, które nie zostały zaspokojone w toku likwidacji, w tym roszczenia skarżących, uznano za uregulowane. W nieokreślonym dniu 2006 r. skarżący wnieśli pozew przeciwko spółce dłużniczce o zapłatę zaległego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą. 9 sierpnia 2006 r. i 30 października 2006 r. Sąd Pokoju Okręgu Sądu Sysolskiego w Republice Komi przyznał skarżącym zaległe wynagrodzenia (kwoty są określone w załączniku, kolumna nr 2) oraz zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową przeciwko ich pracodawcy. 10 października 2006 r. i 10 listopada 2006 r. Sąd Rejonowy w Sysolsku odpowiednio utrzymał te wyroki w mocy po rozpoznaniu odwołania, w wyniku czego stały się one prawomocne.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Barnaule. W 2001 roku został podejrzanym, a następnie oskarżonym w sprawie karnej dotyczącej oszustwa. W toku śledztwa Skarżący pozostawał pod pisemnym zobowiązaniem do nieopuszczania miejsca zamieszkania. W marcu 2003 roku prokurator skierował sprawę karną do Sądu Rejonowego dzielnicy Industrialnyj w Barnaule („Sąd Rejonowy”) w celu przeprowadzenia rozprawy. 19 września 2003 roku Sąd Rejonowy zarządził tymczasowe aresztowanie Skarżącego na czas trwania procesu, po tym jak jedna z pokrzywdzonych i świadek złożyli skargi na groźby wyrażone przez Skarżącego pod ich adresem. 22 września 2003 roku przedstawiciele Skarżącego wnieśli za pośrednictwem Sądu Rejonowego skargę kasacyjną do Sądu Okręgowego na postanowienie o aresztowaniu z 19 września 2003 roku. 6 października 2003 roku Sąd Rejonowy przekazał tę skargę do Sądu Okręgowego i wyznaczył termin jej rozpoznania na 27 listopada 2003 roku. 8 października 2003 roku Sąd Rejonowy przesłał kopię skargi Skarżącego innym uczestnikom postępowania karnego, informując ich, że mają czas do 22 października 2003 roku na złożenie uwag, jeśli takie posiadają. 22 października 2003 roku pokrzywdzona Szcz. złożyła swoje uwagi dotyczące podstaw skargi Skarżącego. 19 listopada 2003 roku Sąd Okręgowy otrzymał wszystkie materiały dotyczące skargi Skarżącego na postanowienie o aresztowaniu z 19 września 2003 roku. 27 listopada 2003 roku Sąd Okręgowy rozpoznał i oddalił skargę Skarżącego. Następnie Sąd Rejonowy wielokrotnie przedłużał aresztowanie Skarżącego. 30 września 2004 roku Skarżący został zwolniony po złożeniu pisemnego zobowiązania. 13 grudnia 2005 roku Sąd Rejonowy uznał Skarżącego za winnego oszustwa i skazał go na dwa lata pozbawienia wolności. 18 maja 2006 roku Sąd Okręgowy utrzymał w mocy wyrok skazujący Skarżącego.


Skarżący urodził się w 1952 roku i mieszka w obwodzie rostowskim. Wziął udział w akcji likwidacji skutków katastrofy w Czarnobylu. W następstwie uznano go za osobę niepełnosprawną, a on nabył prawo do różnych świadczeń społecznych. W lutym 2003 r. skarżący wniósł powództwo, domagając się podwyższenia jego świadczeń zgodnie z określoną metodą. Metoda waloryzacji zaproponowana przez skarżącego została zaakceptowana przez sądy krajowe, które ponadto podwyższyły świadczenia społeczne przysługujące mu w 2002 r. zgodnie z tą samą metodą (wyrok z 25 lutego 2003 r.). W czerwcu 2003 r. skarżący wniósł podobne powództwo w sprawie świadczeń społecznych przysługujących mu w pierwszych sześciu miesiącach 2003 r. Powołując się na swój poprzedni wyrok, którym zaakceptowały metodę waloryzacji zaproponowaną przez skarżącego, sądy krajowe odpowiednio podwyższyły jego świadczenia społeczne za nowy okres (wyrok z 18 czerwca 2003 r.). W październiku 2003 r. wyrok z 25 lutego 2003 r., zatwierdzający metodę waloryzacji zaproponowaną przez skarżącego, został uchylony przez sąd w trybie nadzoru. W marcu 2004 r. sądy krajowe uchyliły na podstawie nowo odkrytych okoliczności wyrok wydany w dniu 18 czerwca 2003 r., uzasadniając, że opierał się on na wyroku wydanym w lutym 2003 r., który został od tego czasu uchylony w trybie nadzoru. Oba wyroki, z lutego i czerwca 2003 r., pozostały niewykonane przed ich uchyleniem. W 2006 r. skarżący wniósł powództwo przeciwko organom zabezpieczenia społecznego, domagając się zaległych świadczeń oraz ich waloryzacji. Sąd Rejonowy w Zernogradzie w obwodzie rostowskim uwzględnił powództwo skarżącego (wyrok z 19 czerwca 2006 r., utrzymany w mocy 18 lipca 2006 r.). Ten wyrok pozostawał niewykonany przez czternaście miesięcy.