Skarżący urodził się w 1973 roku i mieszka w Bibicach. W 1997 roku skarżący ożenił się z E. W 2004 roku urodziła się ich córka, N. W 2008 roku skarżący i E. się rozstali. W maju 2008 roku skarżący wyprowadził się z domu rodzinnego. Po rozstaniu skarżący i E. ustalili zasady kontaktów (co drugi weekend, jeden dzień w tygodniu oraz ferie zimowe i wakacje letnie). 16 stycznia 2009 roku skarżący złożył pozew o rozwód do Sądu Okręgowego w Krakowie wraz z wnioskiem o uregulowanie kontaktów tymczasowych. 26 lutego 2009 roku Sąd Okręgowy zarządził przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w domu matki przez kuratora sądowego w celu ustalenia sytuacji N. oraz umiejętności rodzicielskich matki i ojca. Kurator złożyła sprawozdanie 21 lipca 2009 roku. Kurator ustaliła, że N. kochała oboje rodziców, ale była bardziej przywiązana do matki. Skarżący miał częsty kontakt z córką. Rodzice byli jednak w konflikcie ze sobą i żywili do siebie negatywne uczucia. Skarżący upoważnił M.T., swoją nową partnerkę, do odbierania N. z przedszkola, co było źródłem dużego konfliktu między rodzicami. Kurator wniosła o to, aby zasady kontaktów zostały szybko ustalone przez sąd w celu zminimalizowania negatywnych skutków rozwodu dla N. Dziecko powinno pozostać z matką, a ojcu powinno być pozwolone na częste wizyty. Powinien on jednak informować matkę o miejscu pobytu dziecka, ponieważ zabrał N. za granicę bez wiedzy matki. Rozprawa zaplanowana na 17 lutego 2010 roku nie odbyła się, ponieważ akta sprawy nie zostały zwrócone z Sądu Apelacyjnego (gdzie toczyło się postępowanie alimentacyjne) oraz ponieważ skarżący przebywał w tymczasowym areszcie w związku z toczącym się przeciwko niemu postępowaniem o korupcję. 2 czerwca 2009 roku i 14 października 2010 roku skarżący ponownie wnosił o postanowienia o kontaktach tymczasowych, określając różne ustalenia. 18 listopada 2010 roku matka odpowiedziała, przedstawiając własny wniosek dotyczący kontaktów. Latem 2010 roku skarżący zamieszkał z M.T., a we wrześniu 2010 roku urodził się syn. 22 listopada 2010 roku Sąd Okręgowy w Krakowie wydał postanowienie o kontaktach tymczasowych. Zdecydował, że skarżący może widywać się z córką co drugi weekend w godzinach od 15:00 w piątek do 17:00 w niedzielę, a także w godzinach od 15:00 we wtorek do 15:00 w środę. Ponadto mógł spędzać z nią co drugą Wigilię, każdy Boże Narodzenie i każdą Niedzielę Wielkanocną. Skarżący mógł zabrać N. na pierwszy tydzień ferii zimowych oraz w okresie od 1 do 21 lipca wakacji letnich. 21 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy w Krakowie wydał klauzulę wykonalności do tej decyzji. 17 maja 2011 roku E. zwróciła się do sądu o ograniczenie kontaktów między skarżącym a N. ze względu na delikatny stan emocjonalny dziecka. N. uczęszczała na terapię do psychologa od kwietnia 2011 roku do lutego 2012 roku. Rozprawa zaplanowana na 22 marca 2011 roku została odroczona po tym, jak skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziego. Wniosek ten został oddalony 29 marca 2011 roku. Dalsze odwołanie skarżącego zostało oddalone 7 września 2011 roku. 20 maja 2011 roku psycholog leczący N. zasugerował zmianę postanowienia o kontaktach, aby N. nie musiała nocować w domu skarżącego, ponieważ wywoływało to u niej duży stres. 13 lipca 2011 roku Sąd Okręgowy w Krakowie zarządził kolejny wywiad środowiskowy. Kurator złożyła sprawozdanie 16 grudnia 2011 roku. Ustaliła, że wizyty kontaktowe z N. odbywały się zgodnie z ustaleniami rodziców po ich rozstaniu, z wyjątkiem okresu od stycznia do maja 2010 roku (gdy skarżący był tymczasowo aresztowany w związku z zarzutami korupcyjnymi). Spotkania zostały wznowione w maju 2010 roku i odbywały się regularnie do listopada 2010 roku. Następnie, po tym jak sąd zaczął nadzorować wizyty kontaktowe, konflikt między rodzicami nasilił się. Matka była zdania, że skarżący chciał, aby spotkania kontaktowe odbywały się bez względu na potrzeby dziecka i jej pozaszkolne zajęcia (treningi łyżwiarskie). Z drugiej strony, ojciec był przekonany, że harmonogram treningów był manipulowany przez matkę tak, aby odbywały się one podczas jego wizyt kontaktowych. Na dzień 17 grudnia 2011 roku wizyty kontaktowe nie odbywały się zgodnie z postanowieniem o kontaktach tymczasowych. Skarżący widział się z córką w dniu jej urodzin i kilka razy po szkole. 2 stycznia 2012 roku kurator złożyła do sądu uzupełniające sprawozdanie. Zauważyła, że N. nie cieszyła się ze sposobu, w jaki odbywał się kontakt ze skarżącym. Nie miała nic przeciwko widzeniu go częściej niż zaplanowano, ale nie chciała nocować w jego domu. 11 stycznia 2012 roku odbyła się rozprawa, podczas której skarżący i E. ustalili zasady kontaktów. Tego samego dnia Sąd Okręgowy w Krakowie wydał wyrok rozwodowy. Sąd zarządził, że w okresie do 30 czerwca 2012 roku skarżący może widywać się z córką w każdy czwartek w godzinach od 15:00 do 19:00; co drugą sobotę i niedzielę w godzinach od 11:00 do 19:00; a także w Niedzielę Wielkanocną w godzinach od 11:00 do 19:00. Od 1 lipca 2012 roku skarżący mógł widywać się z córką co drugi weekend od 15:00 w piątek do 17:00 w niedzielę; w każdą środę od 15:00 do czwartku do 15:00; przez cały okres od 1 do 21 lipca; w pierwszy tydzień ferii zimowych; w pierwszy dzień Wielkanocy oraz w Boże Narodzenie. 5 marca 2012 roku skarżący odwołał się. 31 lipca 2012 roku Sąd Apelacyjny w Krakowie utrzymał wyrok sądu pierwszej instancji w mocy. 14 i 20 grudnia 2010 roku oraz 17 stycznia 2011 roku skarżący skarżył się do sądu, że matka odmawiała stosowania się do ustalonych kontaktów. 7 marca 2011 roku skarżący złożył dwa wnioski o nałożenie przez sąd grzywny na matkę za nieprzestrzeganie postanowienia o kontaktach tymczasowych z 22 listopada 2010 roku. Następnie skarżący złożył trzy wnioski 15 kwietnia 2011 roku, trzy 28 kwietnia 2011 roku i cztery 18 maja 2011 roku. Sąd wyznaczył rozprawę na 27 maja 2011 roku. Jednakże E. nie stawiła się w tym terminie (była na urlopie w celu opieki nad chorym dzieckiem). Skarżący złożył liczne dalsze wnioski o nałożenie przez sąd grzywn na E. W szczególności złożył dwa wnioski 1 czerwca 2011 roku, dwa 7 czerwca 2011 roku, cztery 24 czerwca 2011 roku, trzy 25 lipca 2011 roku, trzy 8 sierpnia 2011 roku i jeden 23 sierpnia 2011 roku. Kolejna rozprawa odbyła się 31 sierpnia 2011 roku. Na dalszej rozprawie odbytej 28 października 2011 roku, nawiązując do wniosku skarżącego z 7 marca 2011 roku, Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy zarządził, aby matka zastosowała się do postanowienia o kontaktach tymczasowych w ciągu dwóch tygodni pod karą grzywny w wysokości 1000 złotych polskich (PLN). 30 grudnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił odwołanie E. od tej decyzji. Skarżący złożył dalsze wnioski do sądu o nałożenie grzywn na E.: 1 lutego 2012 roku, 20 lutego 2012 roku, 20 marca 2012 roku, 3 kwietnia 2012 roku (sześć wniosków); 24 kwietnia 2012 roku (dwa wnioski) oraz 21 maja 2012 roku (trzy wnioski). 8 marca 2012 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy wyodrębnił do odrębnego postępowania wniosek skarżącego z 23 sierpnia 2011 roku (patrz punkt 26 powyżej). Został on następnie oddalony 18 kwietnia 2012 roku. Na skutek dalszego odwołania, Sąd Okręgowy w Krakowie uchylił tę decyzję 30 lipca 2012 roku. 3 września 2012 roku postępowanie zostało dalej wyodrębnione, a część dotycząca wniosku skarżącego z 23 sierpnia 2011 roku otrzymała nowy numer sprawy. Następnie zostało przeniesione do Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty z powodu zmiany adresu przez E. Postępowanie zostało ostatecznie umorzone 24 kwietnia 2013 roku. 15 marca 2012 roku, w odpowiedzi na roszczenie skarżącego z 7 marca 2011 roku, Sąd Rejonowy nałożył na E. grzywnę w wysokości 1000 PLN (którą następnie zapłaciła). Dalej zarządził, aby zastosowała się ona do postanowienia o kontaktach tymczasowych w ciągu dwóch tygodni pod karą kolejnej grzywny w wysokości 1000 PLN. 24 kwietnia 2012 roku kurator sądowy złożył do sądu sprawozdanie dotyczące ustaleń kontaktów skarżącego z córką. Zauważyła, że wizyty kontaktowe nie odbywają się zgodnie z postanowieniem o kontaktach. N. czasami spotykała się ze skarżącym we wtorki po szkole, przebywając z nim do około 15:00-16:00. Dalej zauważyła, że chociaż N. nie chciała nocować w domu skarżącego, nie miała nic przeciwko widzeniu go częściej po szkole w ciągu tygodnia. Kurator zasugerowała, aby rodzice i dziecko poddali się ocenie w Regionalnym Ośrodku Diagnostyczno-Konsultacyjnym („RODK”). 8 sierpnia 2012 roku sąd nałożył na E. kolejną grzywnę w wysokości 1000 PLN. Jednakże 22 listopada 2012 roku Sąd Rejonowy w Krakowie umorzył postępowanie z powodu, że postanowienie o kontaktach tymczasowych z 22 listopada 2010 roku nie było już w mocy. Kurator sądowy złożył dwa sprawozdania do Sądu Rejonowego w Krakowie, datowane na 20 i 29 października 2012 roku. Zauważyła w sprawozdaniach, że ustalenia kontaktów zawarte w najnowszym postanowieniu o kontaktach tymczasowych nie były egzekwowane. Od maja 2012 roku ojciec był w stanie widzieć się z córką tylko przez kilka minut podczas okazjonalnych spotkań. W opinii kuratora, ojciec był gotowy i zdolny do opieki nad córką i organizowania ciekawych zajęć na ich spotkania. Jednakże, gdy była pytana przez kuratora, N. nie wykazywała entuzjazmu na widok ojca i mówiła o nim tylko negatywne rzeczy. Kurator wniosła o konieczność przeprowadzenia oceny rodziny w RODK. Tymczasem skarżący złożył liczne wnioski o przymusowe odebranie N. na różne wizyty (w maju, lipcu i sierpniu 2012 roku oraz w lutym 2013 roku). Sąd Rejonowy w Krakowie wydał zarządzenia o przymusowym odebraniu dziecka przez kuratora 15 maja 2012 roku (na 1 lipca 2012 roku), 13 grudnia 2012 roku (na 23 grudnia 2012 roku) i 6 marca 2013 roku. W tym ostatnim decyzji sąd podkreślił, że w żadnym wypadku nie należy używać siły fizycznej przy odbieraniu N., ponieważ byłoby to sprzeczne z jej najlepszym interesem. Przy pierwszej okazji kurator stwierdził, że E. nie mieszka pod adresem, który podała sądowi, i dlatego nie mógł odebrać córki skarżącego. Przy dwóch późniejszych okazjach kurator próbował mediować między rodzicami i rozmawiać z dzieckiem, aby zmieniło zdanie, ale dziecko odmówiło pójścia z ojcem. Podczas postępowania rozwodowego zarówno skarżący, jak i E. prosili policję o interwencję kilka razy. W szczególności, 3 września 2011 roku skarżący przybył do domu E., aby odebrać N. Jednak N. płakała i odmówiła pójścia z nim. E. wezwała policję, ponieważ skarżący miał rzekomo zachowywać się w agresywny sposób. 25 października 2011 roku policja ponownie interweniowała w domu E. Przy tej okazji E. odmówiła pozwolenia skarżącemu na zabranie N. na zaplanowaną przez sąd wizytę kontaktową, ponieważ dziecko miało się rzekomo go bać. 20 lutego 2012 roku skarżący złożył skargę do Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty, że matka nie przestrzega postanowienia o kontaktach tymczasowych i poprosił sąd o nakazanie jej złożenia przyrzeczenia określonego zachowania. Rozprawa zaplanowana na 25 kwietnia 2012 roku została odroczona z powodu nieobecności obojga rodziców. Kolejne rozprawy odbyły się 20 lipca 2012 roku i 23 sierpnia 2012 roku. 23 sierpnia 2012 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty oddalił wniosek skarżącego, ponieważ postanowienie o kontaktach tymczasowych nie było już w mocy. Ta decyzja została uchylona na skutek odwołania 30 stycznia 2013 roku. Sąd Okręgowy w Krakowie uznał, że Sąd Rejonowy skupił się na wniosku o ukaranie E. grzywną i nie rozważył innych wniosków skarżącego. 28 lutego 2013 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty ponownie umorzył postępowanie dotyczące wniosku skarżącego o nałożenie grzywny na matkę, ponieważ postanowienie o kontaktach tymczasowych nie było już w mocy po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego. Na dzień złożenia przez Rząd uwag do Trybunału, pozostała część wniosku skarżącego (postępowanie w sprawie złożenia przyrzeczenia przez matkę) była wciąż w toku. 9 sierpnia 2012 roku E. wniosła o zmianę ustaleń kontaktów określonych w wyroku rozwodowym. Złożyła oświadczenie, że N. nie chce nocować w domu skarżącego. 1 października 2012 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty wydał postanowienie o kontaktach tymczasowych i uwzględnił wniosek E. Sąd orzekł, że skarżący może spotykać się z córką co drugą niedzielę w godzinach od 14:00 do 18:00. Sąd uznał, że zmiana ustaleń kontaktów leży w najlepszym interesie dziecka w danym momencie i że niezbędne jest odbudowanie więzi emocjonalnych między N. a skarżącym. 2 października 2012 roku sąd zarządził kolejny wywiad środowiskowy oraz badanie rodziców i dziecka przez ekspertów RODK. 3 grudnia 2012 roku psycholog złożył opinię do sądu. Ekspert stwierdził, że osłabienie więzi emocjonalnej między skarżącym a N. zostało spowodowane przez szereg wydarzeń. Były to w szczególności: aresztowanie skarżącego w obecności N. i jego następne tymczasowe aresztowanie; nowy związek skarżącego i nowe dziecko; próba egzekwowania postanowienia o kontaktach przez skarżącego bez żadnego uwzględnienia potrzeb N.; oraz eskalacja konfliktu między E. a skarżącym. Ekspert wniosł, że potrzebna jest terapia rodzinna w celu odbudowania więzi rodzinnych. Ponadto, zmiany w ustaleniach kontaktów, takie jak zwiększona częstotliwość wizyt, nie leżały w najlepszym interesie dziecka w tamtym czasie. Na rozprawie odbytej 10 grudnia 2012 roku skarżący poinformował sąd, że dnia poprzedniego, gdy przybył, aby zobaczyć się z córką, nie chciała pójść z nim. Najwyraźniej N. wyszła na zewnątrz, aby porozmawiać ze skarżącym, ale gdy zobaczyła M.T. (jego nową partnerkę), wróciła do domu płacząc i odmówiła pójścia z ojcem. W odpowiedzi na pytanie sądu, czy weźmie udział w terapii rodzinnej, skarżący oświadczył, że będzie musiał się nad tym zastanowić, ponieważ w jego opinii problemy z egzekwowaniem ustaleń kontaktów były winą matki. 11 stycznia 2013 roku Sąd Okręgowy w Krakowie uwzględnił odwołanie skarżącego od postanowienia tymczasowego z 1 października 2012 roku. Uznał, że ustalenia kontaktów określone w postanowieniu Sądu Rejonowego wykraczały poza to, o co matka wniosła w swoim wniosku. 1 marca 2013 roku RODK złożył opinię do sądu. Po pierwsze, eksperci zauważyli, że oboje rodzice kochają N. i są w stanie zaspokajać jej potrzeby. Ojciec był zdeterminowany, aby mieć miejsce w jej życiu i odegrać ważną rolę. Matka nie miała racji, przerywając kontakt między N. a jej ojcem. Chociaż twierdziła, że nie utrudniała kontaktów, nie była świadoma, że jej pasywne podejście i wyraźna wrogość wobec byłego męża utrudniały kontakt ojca z córką. Eksperci podkreślili, że N. miała silną więź emocjonalną z matką i pozostawała pod jej wpływem. Nie czuła się kochana przez ojca i bała się kontaktu z nim. Eksperci doszli do wniosku, że N. nie jest w stanie poradzić sobie z emocjonalnymi konsekwencjami konfliktu między jej rodzicami i że terapia rodzinna jest niezbędna. Ponadto, mimo negatywnej reakcji na skarżącego, powinna mieć z nim kontakt. Jednak wizyty kontaktowe nie powinny odbywać się w obecności matki, ponieważ zwiększyłoby to negatywne nastawienie N. do ojca i uniemożliwiłoby jej odbudowanie z nim więzi. Spotkania kontaktowe powinny odbywać się na neutralnym gruncie w obecności osoby neutralnej. 24 kwietnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Krakowie wydał postanowienie o kontaktach. Zgodnie z tą decyzją skarżący mógł spotykać się z N. co drugą niedzielę w godzinach od 15:00 do 18:00, z wyjątkiem pierwszego tygodnia ferii zimowych i okresu między 15 lipca a 15 sierpnia. Ponadto mógł widzieć się z N. w pierwszy dzień Wielkanocy w godzinach od 15:00 do 18:00 oraz 24 grudnia w każdym parzystym roku i 26 grudnia w każdym nieparzystym roku. Sąd uznał, że spotkania kontaktowe powinny odbywać się w obecności kuratora sądowego.


Skarżący urodził się w 1959 roku i jest obecnie osadzony w Kiszyniowie. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić następująco. 23 grudnia 2013 r. skarżący został aresztowany i oskarżony o przywłaszczenie mienia oraz organizowanie usiłowania zabójstwa dwóch przedsiębiorców. Od tego czasu przebywa w więzieniu nr 13. Według skarżącego, był przetrzymywany w celi o powierzchni 6 metrów kwadratowych wraz z pięcioma innymi współosadzonymi, co pozostawiało bardzo mało miejsca dla każdego z nich. Z powodu przepełnienia więźniowie musieli dzielić łóżka. Nie zapewniono mu pościeli ani poduszki. W celi nie było umywalki ani bieżącej wody. Jedzenie było złej jakości i niejadalne. Toaleta nie była oddzielona od reszty celi i wydzielała przykry zapach. Brakowało również światła dziennego, a wentylacja była słaba. Skarżący twierdził, że był przetrzymywany z więźniami zdiagnozowanymi na gruźlicę, HIV/AIDS oraz inne choroby zakaźne. W wyniku przebywania w nieludzkich warunkach detencji zachorował na grzybicę, zapalenie żołądka oraz infekcję układu oddechowego. Nie otrzymał żadnej pomocy medycznej, a także zabroniono mu otrzymywania leków ziołowych od żony. Skarżący złożył skargę na nieludzkie warunki detencji do prokuratury w Kiszyniowie oraz Sądu Apelacyjnego. 14 kwietnia 2014 r. Departament Więziennictwa odpowiedział, że po zbadaniu jego zarzutów nie stwierdził żadnego naruszenia prawa krajowego. Rząd twierdził, że cela skarżącego (nr 130) miała powierzchnię 10 metrów kwadratowych i była przeznaczona dla czterech osób. Wszyscy osadzeni mieli własne łóżka. Cela była wyposażona w umywalkę i bieżącą wodę. Skarżącemu zapewniono pościel, produkty higieniczne dostosowane do jego potrzeb oraz ciepłe posiłki trzy razy dziennie, zgodnie z Uchwałą Rządu nr 609 dotyczącą minimalnych dziennych wymagań żywieniowych dla osadzonych. Rząd twierdził, że w omawianej celi nie przebywały osoby chorujące na choroby zakaźne. Dodali, że skarżący otrzymał pomoc medyczną i przedłożyli dowody przeprowadzenia różnych badań lekarskich. Sąd odwołuje się do odpowiednich materiałów przytoczonych w swoim wcześniejszym orzecznictwie dotyczącym Republiki Mołdawii (zobacz na przykład Shishanov przeciwko Republice Mołdawii, nr 11353/06, §§ 50-61, 15 września 2015 r.). W swoich raportach za lata 2013, 2014 i 2015 dotyczących warunków detencji, po kilku wizytach w więzieniu nr 13 w Kiszyniowie, Centrum Praw Człowieka w Mołdawii („Centrum Praw Człowieka”, które pełni również funkcję mołdawskiego Rzecznika Praw Obywatelskich) stwierdziło poważne problemy, w szczególności dotyczące przepełnienia, jakości żywności, wentylacji i dostępu do światła dziennego. W świetle swoich ustaleń zaleciło w raportach za 2014 i 2015 rok zamknięcie więzienia nr 13 lub, jeśli to niemożliwe, pilne poprawienie warunków detencji w tym zakładzie.


Skarżący urodził się w 1963 roku i mieszka w Leonding. 10 lipca 2001 r. skarżący zwrócił się do Starosty Krajowego (Landeshauptmann) Górnej Austrii (Oberösterreich) z wnioskiem o udzielenie koncesji na prowadzenie apteki w Leonding. 25 września 2002 r. Starosta oddalił wniosek. 14 czerwca 2002 r. skarżący wniósł odwołanie do Federalnej Minister Zdrowia i Kobiet (Bundesministerin für Gesundheit und Frauen, „Minister”). 14 czerwca 2004 r. wniósł skargę do Trybunału Administracyjnego (Verwaltungsgerichtshof) na bezczynność Ministra (Säumnisbeschwerde). 30 września 2004 r. Trybunał Administracyjny wyznaczył Ministrowi termin do podjęcia decyzji na 31 marca 2005 r. 24 marca 2005 r. Minister oddalił odwołanie skarżącego. 11 maja 2005 r. skarżący wniósł skargę do Trybunału Konstytucyjnego (Verfassungsgerichtshof) na tę decyzję. 12 października 2005 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi i, na wniosek skarżącego, przekazał sprawę do Trybunału Administracyjnego. Już 22 kwietnia 2005 r. skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania do Ministra, który uwzględnił wniosek 10 maja 2005 r. W następstwie tego kilku właścicieli innych aptek w okolicy, będących stronami postępowania administracyjnego, wnieśli skargę do Trybunału Administracyjnego, zaskarżając decyzję Ministra. Podczas gdy skargi na decyzję Ministra z 24 marca 2005 r. oraz dotyczące decyzji o wznowieniu z 10 maja 2005 r. były jeszcze w toku przed Trybunałem Administracyjnym, Minister udzielił skarżącemu koncesji na prowadzenie apteki 5 grudnia 2005 r. Skarżący zaskarżył części decyzji Ministra przed Trybunałem Konstytucyjnym, który oddalił jego skargę 27 lutego 2007 r. Wniosek o przekazanie jego skargi do Trybunału Administracyjnego został oddalony. 16 lipca 2009 r. Trybunał Administracyjny, rozpoznając jednocześnie skargi z pierwszego i drugiego postępowania, orzekł, że żadna z decyzji Ministra z 24 marca i 10 maja 2005 r. nie była legalna, i uchylił je. W konsekwencji Trybunał Administracyjny musiał również uchylić decyzję Ministra z 5 grudnia 2005 r. Postępowanie zostało w ten sposób przekazane z powrotem do Ministra. 19 marca 2010 r. Minister uwzględnił odwołanie skarżącego od decyzji Starosty Krajowego Górnej Austrii z 25 września 2002 r. Skarżącemu udzielono koncesji na założenie i prowadzenie nowej apteki publicznej w Leonding. Skarga na tę decyzję wniesiona przez właścicieli istniejącej apteki została oddalona przez Trybunał Administracyjny 28 maja 2013 r., a skarżącemu przyznano odszkodowanie za koszty w wysokości 1 106,40 euro (EUR).


Skarżący urodził się w 1946 roku i mieszka w Bratysławie. Rodzice skarżącego wybudowali dom w Bratysławie-Ružinovie w 1937 roku. W drugiej połowie lat pięćdziesiątych zostali zmuszeni do przekazania domu na rzecz Państwa. 31 lipca 1992 r. został on zwrócony matce skarżącego (udział w wysokości trzech czwartych) oraz skarżącemu (udział w wysokości jednej czwartej) na mocy specjalnych przepisów o restytucji. Od 30 września 1996 r. skarżący jest jego jedynym właścicielem. W momencie zwrotu domu skarżącemu i jego matce budynek obejmował dziewięć mieszkań objętych kontrolą czynszów. Jedno mieszkanie ma powierzchnię 30 m², a pozostałe osiem ma po 70 m². Zgodnie z odpowiednimi przepisami (i) skarżący musiał zaakceptować, że jego mieszkania są zajmowane przez najemców, (ii) mógł pobierać od nich czynsz nie wyższy niż maksymalna kwota ustalona przez Państwo, (iii) nie mógł jednostronnie wypowiedzieć umów najmu oraz (iv) nie mógł sprzedać mieszkań nikomu innemu niż najemcom („system kontroli czynszów”). W 1996 i 2000 roku dwa z większych mieszkań zwolniły się, w wyniku czego system kontroli czynszów przestał do nich obowiązywać. Kontrola czynszów przestała obowiązywać w odniesieniu do kolejnych dwóch mieszkań o powierzchni 70 m² odpowiednio w styczniu 2008 r. i listopadzie 2012 r. Obecnie pięć mieszkań podlega systemowi kontroli czynszów. Zgodnie z obowiązującymi przepisami w latach 1992–1999 maksymalny dopuszczalny miesięczny czynsz za mieszkania odpowiadał kwocie około 3 do 8 euro (EUR). Po kilku podwyżkach czynszu regulowanego w 2007 r. skarżący mógł pobierać około 35 EUR za mniejsze mieszkanie i 65 EUR za każde z większych. Strony przedstawiły różne dane dotyczące czynszu rynkowego:
Skarżący powołał się na dane Krajowego Stowarzyszenia Agencji Nieruchomości („NAREA”) i twierdził, że w 2007 r. miesięczny czynsz rynkowy za podobne mieszkania o powierzchni 70 m² wynosił 553 EUR, a za mieszkania o powierzchni 30 m² około 375 EUR.
Rząd przedłożył wycenę eksperta, z której wynikało, że miesięczny czynsz rynkowy za mieszkania skarżącego w 2010 r. wynosił odpowiednio 330 EUR i 160,50 EUR.


Skarżący urodził się w 1945 roku i mieszka w Zwoleńcu. W 1929 roku dziadek skarżącego wybudował dom w Pieszczanach. Jego poprzednicy prawni zachowali prawo własności w okresie reżimu komunistycznego. Własność została przeniesiona na skarżącego od matki 21 grudnia 1998 r. Dom składa się z czterech mieszkań. Dwa mają powierzchnię 108 m² każde, natomiast pozostałe dwa mają po 123 m². W chwili wniesienia skargi mieszkania były zamieszkałe przez najemców z regulowanym czynszem. Prawo do korzystania z mieszkań przez nich lub ich poprzedników prawnych zostało ustanowione decyzjami władz lokalnych podjętymi w latach 1953–1986. Po 1 stycznia 1992 r. ich prawo do korzystania zostało przekształcone w najem z regulowanym czynszem na czas nieokreślony. Zgodnie z odpowiednimi przepisami skarżący musiał zaakceptować fakt, że jego mieszkania są zajmowane przez tych najemców oraz że mógł pobierać od nich czynsz nie wyższy niż maksymalna kwota ustalona przez państwo („system kontroli czynszów”). Skarżący nie miał możliwości jednostronnego wypowiedzenia umów najmu swoich mieszkań. Na mocy obowiązujących przepisów maksymalny miesięczny czynsz za mieszkania w 1999 r. wynosił równowartość około 13 do 33 euro (EUR). Po kilku podwyżkach regulowanego czynszu w 2004 r. skarżący mógł pobierać 115 EUR miesięcznie za każde z mniejszych mieszkań oraz 124 EUR miesięcznie za większe. Skarżący twierdził, że w rzeczywistości otrzymywał od najemców mniej niż maksymalną kwotę czynszu ustaloną w obowiązujących przepisach. W tym celu prowadził kilka sporów majątkowych z nimi oraz gminą. Strony przedstawiły różne dane dotyczące czynszu rynkowego.
Skarżący powołał się na dane z Krajowego Stowarzyszenia Agencji Nieruchomości („NAREA”) i twierdził, że w latach 2004–2007 miesięczny czynsz rynkowy za podobne mieszkania wynosił od 600 do 800 EUR.
Rząd przedłożył opinię biegłego, z której wynikało, że w 2010 r. miesięczny czynsz rynkowy mieszkań skarżącego wynosił odpowiednio 265,50 EUR i 325 EUR. W pismach z 16 czerwca 2014 r. skarżący poinformował Trybunał, że kontrola czynszu dotycząca jego czterech mieszkań została zniesiona. Pierwsze mieszkanie podlegało kontroli czynszu do maja 2007 r., drugie i trzecie do sierpnia 2007 r., a czwarte do kwietnia 2008 r.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Kassel. Jest prawnikiem i w 1999 roku został mianowany syndykiem niemieckiej spółki komandytowej M.K. KG (dalej „spółka”). 12 lipca 2002 r. skarżący, jako syndyk spółki, wniósł pozew przeciwko pani B., byłej komandytariuszce (Kommanditist) spółki komandytowej, o zwrot blisko 56 000 euro (EUR), wypłaconych jej przez spółkę jako zaliczki na zysk (Vorauszahlungen auf Gewinne). W pozwie skarżący wskazał, że może wnieść dodatkowy pozew dotyczący około 1,7 mln EUR, w celu dochodzenia zwrotu płatności otrzymanych przez panią B. jako odszkodowanie za udział jako komandytariusz (Abfindung für Kommanditbeteiligung) oraz jako zaliczki na zysk. Skarżący oświadczył, że zrezygnował z wniesienia powództwa dotyczącego tych roszczeń w tamtym momencie ze względu na koszty. Pani B. została powiadomiona o pozwie 17 lipca 2002 r. 30 grudnia 2004 r. skarżący zwrócił się o przyznanie pomocy prawnej dla swojego pierwotnego powództwa oraz w celu wniesienia powództwa dotyczącego roszczeń uzupełniających, wynoszących około 1,7 mln EUR. Ustawowy termin przedawnienia dla tych ostatnich roszczeń upływał 31 grudnia 2004 r. Wniosek o pomoc prawną został dołączony do akt sprawy. Nie został zbadany przez sędziego ani nie powiadomiono o nim pani B. 24 marca 2005 r. skarżący wysłał list do Sądu Rejonowego, aby zapytać, czy otrzymał pomoc prawną. Nie otrzymał odpowiedzi. 29 sierpnia 2005 r. wysłał kolejny list, na który nie otrzymał odpowiedzi. Skarżący twierdził, że dodatkowo dzwonił również do Sądu Rejonowego 10 czerwca 2005 r. oraz 14 listopada 2005 r., aby dowiedzieć się, czy otrzymał pomoc prawną, i że za każdym razem został poinformowany przez sekretariat, że akta znajdują się w biurze sędziego i dlatego nie można udzielić informacji. 11 maja 2007 r. Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek skarżącego o pomoc prawną, po kolejnym pisemnym zapytaniu z tego samego dnia. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej została doręczona pani B. 16 maja 2007 r. 5 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy wydał decyzję wyjaśniającą, że przyznanie pomocy prawnej obejmuje roszczenia uzupełniające wniesione 30 grudnia 2004 r. 20 lipca 2007 r. skarżący wniósł dodatkowy pozew dotyczący wspomnianych roszczeń. Pani B. została powiadomiona 25 lipca 2007 r. 1 października 2008 r. odbyła się rozprawa. Wyrokiem z 19 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy nakazał pani B. zapłatę na rzecz skarżącego kwoty 15 338,76 EUR i oddalił pozostałą część pierwotnego powództwa skarżącego. Sąd ten oddalił również w całości dodatkowe powództwo skarżącego o zwrot około 1,7 mln EUR, uznając, że roszczenia uległy przedawnieniu. Sąd stwierdził, że ustawowy termin przedawnienia dla tych roszczeń upływał 31 grudnia 2004 r. i że złożenie wniosku o pomoc prawną 30 grudnia 2004 r. nie było wystarczające do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, ponieważ prawo krajowe wymagało również, aby sąd zarządził powiadomienie pozwanej (patrz odpowiednie prawo krajowe i praktyka w punktach 25–27 poniżej). Sąd Rejonowy zauważył, że pani B. została powiadomiona o wniosku o pomoc prawną dopiero w połowie 2007 r., a więc ponad dwa i pół roku po upływie terminu przedawnienia. Sąd uznał, że wyjątek przewidziany przez prawo krajowe, pozwalający na retroaktywny skutek zarządzenia powiadomienia, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z tym wyjątkiem, bieg terminu przedawnienia był zawieszony z dniem złożenia wniosku o pomoc prawną, jeżeli powiadomienie o tym wniosku zostało zarządzone „wkrótce po” (demnächst) jego złożeniu. Sąd Rejonowy zauważył, że zgodnie ze stałym orzecznictwem sądów krajowych określenie „wkrótce po” było interpretowane w sposób wymagający od strony postępowania z należytą starannością w celu doprowadzenia do natychmiastowego powiadomienia lub doręczenia. Sąd uznał, że skarżący – który jako prawnik musiał wiedzieć, że zarządzenie powiadomienia pozwanej o jego wniosku o pomoc prawną „wkrótce po” jego złożeniu było wymagane w celu zapobieżenia przedawnieniu jego roszczenia – przyczynił się w sposób naganny do opóźnienia i tym samym nie postąpił z wymaganą należytą starannością. Sąd Rejonowy stwierdził, że skarżący nie zwrócił się do Sądu Rejonowego o natychmiastowe powiadomienie pozwanej o jego wniosku o pomoc prawną, niezależnie od jego szans powodzenia, co mógł zrobić bez dodatkowych kosztów i bez ponoszenia jakichkolwiek niekorzyści procesowych. Ponadto, zamiast pytać, czy zarządzono powiadomienie o wniosku, skarżący ograniczył się do pytania, czy jego wniosek o pomoc prawną został rozpatrzony pozytywnie. W odniesieniu do rzekomych rozmów telefonicznych w czerwcu 2005 r. i listopadzie 2005 r. Sąd uznał, że biorąc pod uwagę, iż Sąd Rejonowy nie odpowiedział na jego pisemne zapytanie z 24 marca 2005 r., skarżący nie powinien był polegać na oświadczeniu sekretariatu. Sąd uznał za niezrozumiałe, że skarżący czekał aż do 29 sierpnia 2005 r. i 11 maja 2007 r., aby ponownie zapytać na piśmie o wynik swojego wniosku o pomoc prawną. Sąd Rejonowy dodał, że w każdym razie roszczenie dotyczące zwrotu około 1,7 mln EUR było bezzasadne i szczegółowo uzasadnił to ustalenie. W nieokreślonym dniu skarżący zwrócił się o pomoc prawną w celu wniesienia apelacji. 22 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny we Frankfurcie nad Menem oddalił jego wniosek, uznając, że apelacja nie ma szans powodzenia, ponieważ Sąd Rejonowy słusznie uznał roszczenia skarżącego za przedawnione. Sąd zauważył, że Sąd Rejonowy zarządził powiadomienie pani B. o wniosku skarżącego o pomoc prawną najwcześniej w 2007 r. i argumentował, że powiadomienie dwa i pół roku po złożeniu wniosku nie można uznać za dokonane „wkrótce po” jego złożeniu. Należało wziąć pod uwagę interesy pozwanej, która nie wiedziała o złożeniu wniosku o pomoc prawną, w zakresie ochrony jej sytuacji prawnej i wyjaśnienia sytuacji prawnej. Sąd Apelacyjny wskazał, że jest to stałe orzecznictwo sądów krajowych, zgodnie z którym określenie „wkrótce po” należy interpretować w taki sposób, aby ryzyko opóźnionego powiadomienia było sprawiedliwie rozdzielone między obie strony sporu, a zatem strona postępowania musiała działać z należytą starannością w celu doprowadzenia do natychmiastowego powiadomienia. Ponadto nie mogą istnieć uzasadnione interesy pozwanej, które stoją w sprzeczności z takim skutkiem wstecznym (patrz odpowiednie prawo krajowe i praktyka w punkcie 26 poniżej). Sąd potwierdził ustalenie Sądu Rejonowego, że skarżący nie działał z należytą starannością. Sąd podkreślił, że skarżący musiał zawiadomić Sąd Rejonowy o zbliżającym się upływie terminu przedawnienia i poprosić o zarządzenie natychmiastowego powiadomienia pozwanej w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W rzeczywistości skarżący musiał wziąć pod uwagę, że Sąd Rejonowy miał również możliwość odrzucenia jego wniosku o pomoc prawną bez rozprawy, a tym samym bez powiadamiania pozwanej, jeśli uzna roszczenie za bezzasadne lub skarżącego za posiadającego wystarczające środki (decyzja a limine). Sąd Apelacyjny uznał również, że kolejne kroki podjęte przez skarżącego nie były wystarczające, ponieważ nie poprosił o natychmiastowe dokonanie powiadomienia. Sąd Apelacyjny oparł swoją decyzję o odmowie przyznania pomocy prawnej wyłącznie na ustaleniu, że roszczenia uległy przedawnieniu. W nieokreślonym dniu skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, twierdząc, że odmowa przyznania mu pomocy prawnej naruszyła jego prawo dostępu do sądu oraz że został dyskryminowany jako osoba niezamożna w porównaniu z stroną posiadającą wystarczające środki finansowe. 19 lipca 2010 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny, orzekając w składzie trzech sędziów, odmówił przyjęcia skargi konstytucyjnej skarżącego do rozpoznania (1 BvR 1873/09). Trybunał uznał, że czas rozpatrzenia wniosku o pomoc prawną i opóźnienie w zarządzeniu powiadomienia pozwanej stanowiły rażące niedbalstwo (grob fehlerhaft) ze strony Sądu Rejonowego. Mimo to Trybunał uznał, że decyzja Sądu Apelacyjnego jest zgodna z orzecznictwem Federalnego Trybunału Sprawiedliwości, zgodnie z którym powiadomienie mogło nastąpić „wkrótce po” złożeniu wniosku o pomoc prawną tylko wtedy, gdy dany skarżący działał z należytą starannością w celu doprowadzenia do natychmiastowego powiadomienia oraz jeśli nie istniały uzasadnione interesy pozwanej, które stoją w sprzeczności z takim skutkiem wstecznym (patrz odpowiednie prawo krajowe i praktyka w punkcie 26 poniżej). Federalny Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustalenie Sądu Apelacyjnego, że skarżący nie działał z należytą starannością, nie budzi zastrzeżeń. Skarżący nie zwrócił się do Sądu Rejonowego o natychmiastowe powiadomienie pozwanej o wniosku o pomoc prawną. Ani w swoim pierwotnym pozwie, ani w kolejnych zapytaniach skarżący nie wskazał na szczególną pilność sprawy, a mianowicie na zbliżające się przedawnienie roszczeń. W odniesieniu do rzekomej dyskryminacji Federalny Trybunał Konstytucyjny uznał, że strony niezamożne i strony posiadające wystarczające środki finansowe znajdują się w porównywalnej sytuacji, jeśli chodzi o możliwości i obowiązki w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Powołując się na orzecznictwo Federalnego Trybunału Sprawiedliwości (patrz odpowiednie prawo krajowe i praktyka w punkcie 28 poniżej), Trybunał uznał, że strona posiadająca wystarczające środki finansowe nie może ograniczyć się do wniesienia pozwu, ale musi przypomnieć sądowi, aby wezwał ją do uiszczenia koniecznych opłat sądowych, a nawet uiścić opłaty z własnej inicjatywy, jeśli sąd nie wezwał jej, w celu doprowadzenia do doręczenia pozwu. Federalny Trybunał Konstytucyjny uznał, że takie obowiązki ciążące na stronie posiadającej wystarczające środki finansowe są porównywalne z obowiązkami skarżącego, a mianowicie z jego obowiązkiem poproszenia odpowiedniego sądu o natychmiastowe powiadomienie pozwanej o wniosku o pomoc prawną oraz przypomnienia sądowi o zarządzeniu powiadomienia.


Skarżący urodził się w 1963 roku i mieszka w mieście Siewierodonieck na Ukrainie. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, w 1996 roku wszczął on postępowanie karne o zniesławienie przed Siewierodonieckim Sądem Miejskim, skarżąc się na to, że w jego aktach osobowych zanotowano, że został zwolniony z powodu popełnienia kradzieży. Skarżący twierdził, że na skutek jego licznych skarg do prokuratury na niedokonanie zbadania powyższej sprawy, w 2000 roku prokuratura zwróciła się o umieszczenie go w placówce psychiatrycznej. Zgodnie z materiałami aktowymi, 18 marca 2000 roku dyrektor Siewierodonieckiego Terytorialnego Zjednoczenia Medycznego (Северодонецьке територіальне медичне об’єднання, dalej „Siewierodoniecki Szpital”) otrzymał list od Siewierodonieckiej Prokuratury Miejskiej z prośbą o opinię dotyczącą stanu zdrowia psychicznego skarżącego. Strony nie złożyły kopii tego listu do Sądu. Psychiatrzy Ma. i K. przeanalizowali listy skarżącego w prokuraturze i postanowili, że skarżący powinien zostać zbadany, ponieważ listy zawierały dowody na „wysokie prawdopodobieństwo zachowań zagrażających społeczeństwu”. Strony nie złożyły również kopii tych listów do Sądu. 19 marca 2000 roku Ma., wspomagany przez zespół ratowników medycznych i dwóch funkcjonariuszy policji, odwiedził skarżącego w domu. Skarżący oświadczył, że odwiedziło go łącznie siedem osób. Strony różniły się w kwestii okoliczności tej wizyty. Zgodnie z zeznaniami skarżącego złożonymi przed sądem w postępowaniu cywilnym (patrz punkt 29 poniżej), otworzył drzwi dopiero po tym, jak policja zagroziła, że je wyważy. Gdy skarżący otworzył drzwi, Ma. powiedział, że powinni udać się do szpitala, aby go tam zbadać. Funkcjonariusz policji P. krzyczał na skarżącego i groził mu pociągnięciem do odpowiedzialności karnej za opór wobec policji. Skarżący odpowiedział, że „podda się sile”. Następnie został schwytany za ręce i włożony do karetki pogotowia. Rząd twierdził, że nie ma dowodów na to, że na skarżącego wywierano jakiekolwiek naciski. Zgodnie z zeznaniami Ma. złożonymi w tym samym postępowaniu sądowym, skarżący otworzył drzwi i wpuszczono Ma. oraz funkcjonariuszy policji do środka. Ma. przedstawił się i przeprowadził rozmowę ze skarżącym. Zaproponowano wtedy, aby skarżący udał się z nimi do szpitala w celu dalszego badania. Skarżący wyraził zgodę, spakował swoje rzeczy, zamknął drzwi i wsiadł do karetki. Po przybyciu do Siewierodonieckiego Szpitala podjęto decyzję, że skarżący wymaga hospitalizacji. 20 marca 2000 roku skarżącego zbadała komisja składająca się z czterech lekarzy, w tym Ma. i K., która potwierdziła konieczność jego pilnej hospitalizacji. Następnego dnia skarżącego zbadał asystent Katedry Psychiatrii Szpitala Klinicznego Państwowego Uniwersytetu w Ługańsku w obecności Ma. i zaproponowano mu leczenie szpitalne. Ponieważ odmówił, został dodatkowo zbadany przez trzech lekarzy z Ługańskiego Obwodowego Szpitala Klinicznego Psychoneurologicznego (Луганська обласна клінічна психоневрологічна лікарня, dalej „Szpital w Ługańsku”), którzy stwierdzili, że powinien zostać pilnie przyjęty do leczenia, ponieważ pisał listy z groźbami pod adresem różnych władz. W okresie od 21 marca do 7 września 2000 roku skarżący był pacjentem Szpitala w Ługańsku. Został podobno zbadany 21 kwietnia, 22 maja, 23 czerwca i 22 sierpnia 2000 roku przez komisję trzech psychiatrów. Za każdym razem podejmowano decyzję o konieczności kontynuacji leczenia. 26 lipca 2000 roku skarżącego zbadała regionalna komisja medyczno-społeczna, która ustaliła, że posiada on drugi stopień niepełnosprawności. 7 września 2000 roku skarżący został przeniesiony do Swatowskiego Obwodowego Szpitala Psychiatrycznego (Сватівська обласна психіатрична лікарня, „Szpital w Swatowem”), aby kontynuować tam leczenie. Został wypisany ze szpitala 4 grudnia 2000 roku. Skarżący przebywał również w szpitalu w okresie od 31 maja do 26 czerwca 2001 roku. W lipcu i sierpniu 2001 roku skarżący zwrócił się do placówek medycznych, w których przebywał w 2000 roku, z wnioskiem o umożliwienie mu zapoznania się z jego dokumentacją medyczną i poinformowanie go, na jakiej podstawie prawnej został poddany leczeniu psychiatrycznemu. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, otrzymał odpowiedź tylko ze Szpitala w Ługańsku, ale odpowiedź ta nie była zadowalająca. 26 września 2001 roku skarżący wniósł pozew do Siewierodonieckiego Sądu Miejskiego przeciwko Siewierodonieckiemu Szpitalowi, skarżąc się na brak odpowiedzi na jego wniosek. Akta sprawy zawierają kopię skargi skarżącego z dnia 26 września 2001 roku. Znajdują się na niej dwie odręczne notatki: „otrzymano 28 września 2001 r.” oraz „otrzymano 2 października 2001 r.”. Siewierodoniecki Sąd Rejonowy wydał notatkę o przebiegu sprawy skarżącego, stwierdzającą, że skarżący wszczął postępowanie 2 października 2001 roku. W październiku 2001 roku skarżący złożył podobną skargę przeciwko Szpitalowi w Ługańsku. 15 listopada 2001 roku sąd zawiesił postępowanie w sprawie do czasu zbadania kwestii zdolności prawnej skarżącego. 26 grudnia 2001 roku wniosek o uznanie skarżącego za osobę całkowicie ubezwłasnowolnioną pozostawiono bez rozpoznania, w związku z czym postępowanie zostało wznowione 1 lutego 2002 roku. 29 kwietnia 2002 roku sąd oddalił powództwo skarżącego jako bezzasadne. 21 listopada 2002 roku Ługański Sąd Okręgowy uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 6 lutego 2003 roku skarżący zmodyfikował swoje żądania. Oprócz pierwotnych roszczeń, skarżył się, między innymi, że jego umieszczenie w oddziale psychoneurologicznym Siewierodonieckiego Szpitala 19 marca 2000 roku oraz przetrzymywanie go tam do 21 marca 2000 roku były niezgodne z prawem. Skarżył się również, że został niezgodnie z prawem przeniesiony do Szpitala w Ługańsku i Szpitala w Swatowem, gdzie był przetrzymywany do 4 grudnia 2000 roku. Skarżący domagał się również odszkodowania. W okresie od 23 lutego 2003 roku do 23 marca 2004 roku odbyło się dziesięć rozpraw sądowych, a trzy rozprawy zostały odroczone. W szczególności, dwukrotnie pozwani i/lub ich przedstawiciele nie stawili się w sądzie, a jedna rozprawa nie odbyła się z powodu braku dostępnego sprzętu do nagrywania rozprawy. Na wniosek jednego z pozwanych, 23 marca 2004 roku sąd zarządził przeprowadzenie sądowo-psychiatrycznej ekspertyzy skarżącego. 14 lipca 2004 roku Ługański Sąd Okręgowy uchylił to postanowienie i przekazał sprawę do rozpoznania co do meritum. W swoich uwagach Rząd przedstawił listę zaplanowanych rozpraw sądowych, które odbyły się w sprawie skarżącego. Akta sprawy zawierają również notatkę o przebiegu sprawy skarżącego wydaną przez Siewierodoniecki Sąd Rejonowy. Te dwa opisy przebiegu postępowania w sprawie skarżącego zawierają sprzeczne informacje. Zgodnie z przedstawieniami Rządu, w okresie od 3 września 2004 roku do 14 czerwca 2005 roku zaplanowano jedenaście rozpraw sądowych, ale odbyło się tylko pięć, ponieważ pozwani, skarżący lub ich przedstawiciele nie stawili się. Zgodnie z zapisami sądu krajowego, odbyło się siedem rozpraw. 14 czerwca 2005 roku upłynęła kadencja sędziego rozpatrującego sprawę skarżącego. Następna rozprawa zaplanowana na wrzesień 2005 roku, podobno z nowym sędzią, nie odbyła się z powodu braku sprzętu do nagrywania rozprawy. W okresie od 3 listopada 2005 roku do 13 sierpnia 2007 roku zaplanowano czterdzieści osiem rozpraw sądowych. Zgodnie z informacjami Rządu, wszystkie się odbyły; zgodnie z zapisami sądu krajowego, dziesięć z nich nie odbyło się z powodu nieobecności pozwanych, skarżącego lub ich przedstawicieli. Liczba takich nieobecności była niemal równa dla obu stron. 13 sierpnia 2007 roku sąd częściowo uwzględnił żądania skarżącego. Podsumował jego stanowisko w następujący sposób. 19 marca 2000 roku Ma., przy pomocy policji, bezprawnie umieścił skarżącego w oddziale psychoneurologicznym, gdzie przebywał przez dwa dni. 21 marca 2000 roku skarżący został przeniesiony do Szpitala w Ługańsku bez jego zgody; przebywał tam do 7 września 2000 roku. Następnie został przeniesiony do Szpitala w Swatowem, gdzie przebywał do 4 grudnia 2000 roku. Skarżący twierdził, że Ma. działał bezprawnie, naruszył prawo skarżącego do poszanowania jego domu, zbadał skarżącego wbrew jego woli i pozbawił go wolności. Skarżący skarżył się dalej, że był bezprawnie przetrzymywany we wszystkich trzech szpitalach oraz że dyrektorzy tych placówek nie odpowiedzieli na jego wnioski o udzielenie informacji. Skarżący domagał się 100 000 hrywien ukraińskich (UAH) tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Sąd zauważył dalej, że na rozprawie skarżący złożył oświadczenie, że nie kwestionuje swojego rozpoznania, ale uważa, że działania lekarzy były bezprawne. Przedstawił swoją wersję wydarzeń z 19 marca 2000 roku (patrz punkt 11 powyżej). Skarżący twierdził również, że w Siewierodonieckim Szpitalu użyto wobec niego siły; podawano mu zastrzyki i przetrzymywano za kratami w zamkniętym pokoju. Został przeniesiony do Szpitala w Ługańsku i Szpitala w Swatowem bez jego zgody. Informacje o jego stanie zdrowia zostały przekazane jego pracodawcom oraz odpowiedniej prokuraturze. Został wypisany ze Szpitala w Swatowem po tym, jak doradzono mu, aby nie składał żadnych oficjalnych skarg, w przeciwnym razie zostałby ponownie hospitalizowany. Nie składał żadnych skarg, ponieważ „bał się o swoją przyszłość”. Skarżący oświadczył, że poniósł szkodę niemajątkową spowodowaną jego przymusową hospitalizacją, podawaniem nieznanych leków w formie zastrzyków, złym odżywianiem, strachem o życie, niesanitarnymi warunkami i naruszeniem jego prawa do poszanowania domu. Na rozprawach Ma. oraz funkcjonariusze policji Sh. i G. zeznali, że w czasie wizyty w domu skarżącego nie wywierano na niego żadnego nacisku. Świadek Mb. zeznał, że nie pamięta okoliczności tej wizyty, a świadek Z. zeznała, że widziała „jak lekarz sam wchodzi [do domu skarżącego?], a kilka minut później podąża za nim funkcjonariusz policji”. Następnie widziała, jak skarżący wsiada do karetki. Ma. twierdził również, że hospitalizacja skarżącego odbyła się zgodnie z tymczasowymi instrukcjami nr 16 i 17 „O trybie przeprowadzania wstępnego badania psychiatrycznego obywateli” oraz „O trybie pilnej hospitalizacji osób chorych psychicznie” („Instrukcje nr 16 i 17”), stanowiącymi załącznik do Zarządzenia nr 225 Ministerstwa Zdrowia ZSRR z dnia 25 marca 1988 roku „O działaniach mających na celu dalsze poprawienie pomocy psychiatrycznej” („Zarządzenie nr 225”), w szczególności paragrafy 1, 2 oraz 10–13 Instrukcji nr 16 oraz paragrafy 1, 2, 5 i 6 Instrukcji nr 17 (patrz odpowiednie prawo krajowe poniżej). Sąd stwierdził, że wizyta w domu skarżącego 19 marca 2000 roku, podczas której skarżący został zbadany, a następnie zabrany do Siewierodonieckiego Szpitala, została przeprowadzona zgodnie z paragrafami 1, 2 oraz 10–13 Instrukcji nr 16 oraz paragrafami 1, 2 (b), 5 i 6 Instrukcji nr 17. Powołując się na „zeznania Ma., Mb. i G.”, sąd uznał, że skarżącemu nie udało się udowodnić, że użyto wobec niego siły. Decyzja z 19 marca 2000 roku o przyjęciu skarżącego do szpitala została również podjęta zgodnie z paragrafami 1 i 2 Instrukcji nr 17. Następna decyzja z 21 marca 2000 roku o hospitalizacji skarżącego została również podjęta zgodnie z paragrafem 2 (b) Instrukcji nr 17. Jednakże przeniesienie skarżącego do Szpitala w Swatowem 7 września 2000 roku nastąpiło z naruszeniem art. 16 Ustawy o pomocy psychiatrycznej, która obowiązywała od 4 kwietnia 2000 roku. Wnioski skarżącego o dostęp do informacji zostały odrzucone w wyniku decyzji o ograniczeniu jego dostępu do dokumentacji medycznej, której nie kwestionował. Takie informacje mogły zostać przekazane krewnym skarżącego, jeśliby tego życzył. Sąd przyznał skarżącemu kwotę 2000 UAH do zapłaty przez Szpital w Swatowem (około 286 euro (EUR) w tamtym czasie) tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Skarżący odwołał się, twierdząc, w szczególności, że na mocy Zarządzenia nr 81 z dnia 18 kwietnia 1996 roku Ministerstwa Zdrowia Ukrainy („Zarządzenie nr 81”), Zarządzenie nr 225 zostało uznane za „nieobowiązujące na terytorium Ukrainy”. 29 listopada 2007 roku Ługański Sąd Okręgowy utrzymał w mocy wyrok z 13 sierpnia 2007 roku. Sąd uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował prawo obowiązujące w tamtym czasie. Sąd oddalił argumenty skarżącego dotyczące nieważności Zarządzenia nr 225 jako bezzasadne, nie podając dalszych szczegółów. Nie odniósł się do ważności i/lub skutków prawnych Zarządzenia nr 81. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, powtarzając swoje argumenty. 12 lutego 2008 roku Sąd Najwyższy Ukrainy oddalił skargę kasacyjną skarżącego jako bezzasadną. 23 listopada 2010 roku skarżący złożył skargę do Siewierodonieckiego Sądu Miejskiego, że nie otrzymał klauzuli wykonalności. W odpowiedzi sąd poinformował go, że może odebrać klauzulę wykonalności w sekretariacie sądu na pisemny wniosek. Nie jest jasne, czy skarżący otrzymał przyznane mu odszkodowanie.


Skarżący urodził się w 1982 roku i obecnie mieszka w Budapeszcie. Skarżący nielegalnie przekroczył granicę węgierską z Serbii wieczorem 24 czerwca 2014 roku. Zatrzymany przez patrol straży granicznej, został umieszczony w areszcie, ponieważ nie był w stanie okazać dokumentów potwierdzających jego tożsamość lub prawo do pobytu w kraju.
Następnie skarżący ubiegał się o azyl. Na rozprawie przeprowadzonej 25 czerwca 2014 roku przez Urząd Imigracyjny, skarżący oświadczył, że uciekł ze swojego kraju pochodzenia, Iranu, z powodu swojej homoseksualności. Oświadczył, że został zmuszony do opuszczenia Iranu i z pomocą przemytnika ludzi wjechał na Węgry bez dokumentów, ponieważ nie miał innego wyjścia. Na rozprawie ponownie złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy. W związku z jego wnioskiem, 25 czerwca 2014 roku Komenda Powiatowa Policji w Csongrád zawiesiła postępowanie administracyjne wobec cudzoziemca. Tego samego dnia Urząd Imigracji i Obywatelstwa wszczął postępowanie azylowe. Na następującej po tym rozprawie skarżący powiedział, że zamierzał jechać do Wielkiej Brytanii, ale ponieważ Węgry wydawały się bezpiecznym krajem, zwrócił się tam o azyl. Ponownie oświadczył, że musiał opuścić Iran, ponieważ był homoseksualistą i że z tego powodu wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne, grożące bardzo surowymi karami. Po rozprawie organ ds. azylu, wydział Urzędu Imigracji i Obywatelstwa, zarządził zatrzymanie skarżącego (menekültügyi őrizet), z mocą od godziny 19:00 dnia 25 czerwca 2014 roku w Debreczynie, powołując się na § 31/A (1) a) i c) Ustawy nr LXXX z 2007 roku o azylu („Ustawa o azylu”). W swojej decyzji organ ds. azylu zauważył, że tożsamość i obywatelstwo skarżącego nie zostały wyjaśnione. Uznał, że istniały podstawy do domniemania, że jeśli pozostanie na wolności, będzie opóźniał lub uniemożliwiał postępowanie azylowe i będzie stanowił ryzyko ucieczki, biorąc pod uwagę, że nielegalnie przybył na Węgry i nie miał w kraju żadnych powiązań ani środków do utrzymania. Zgodnie z § 31/A (6) Ustawy o azylu, maksymalny czas trwania zatrzymania azylowego zarządzonego przez organ ds. azylu wynosi 72 godziny. Na podstawie § 31/C (3) Ustawy o azylu oraz § 36/C (1) odpowiedniego Rozporządzenia Rządu (patrz w punkcie 22 poniżej), skarżący mógł złożyć zażalenie na zarządzenie jego zatrzymania azylowego. 26 czerwca 2014 roku organ ds. azylu zwrócił się do Sądu Rejonowego w Debreczynie o przedłużenie zatrzymania azylowego o maksymalnie 60 dni. Organ ds. azylu wskazał we wniosku, że irańscy ubiegający się o azyl mają tendencję do utrudniania procedury i wyjazdu w nieznane miejsca. Aby uzasadnić swój wniosek, powołał się na fakt, że pobyt skarżącego na Węgrzech był nielegalny, że nie miał on powiązań z krajem oraz że brakowało mu jakichkolwiek środków do utrzymania. 27 czerwca 2014 roku sąd wyznaczył dla skarżącego pełnomocnika z urzędu; w tym samym dniu – to jest przed upływem 72-godzinnego okresu, o którym mowa w punkcie 10 powyżej – przeprowadził rozprawę. Rozprawa trwała od 9.40 do 9.45. W wydanej następnie decyzji sąd oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie i przedłużył zatrzymanie azylowe o maksymalnie 60 dni. Zauważył, że tożsamość skarżącego była niejasna, że nielegalnie przybył na Węgry i że nie miał w kraju żadnych powiązań ani środków do utrzymania. Bez odnoszenia się do innych indywidualnych okoliczności lub orientacji seksualnej skarżącego, sąd uznał, że mniej restrykcyjne środki – takie jak obowiązek regularnego meldowania się u władz, przebywanie pod wyznaczonym adresem lub wpłacenie kaucji azylowej (menekültügyi óvadék) – nie były odpowiednie w tej sprawie w celu zapewnienia stawiennictwa skarżącego przed władzami. 8 i 11 lipca 2014 roku skarżący zwrócił się do organu ds. azylu o zwolnienie z aresztu lub przeniesienie do otwartego ośrodka. W swojej odpowiedzi organ ds. azylu poinformował skarżącego, że rozprawa azylowa odbędzie się w ciągu kilku dni: będzie miał tam okazję udowodnić swoje obywatelstwo. Ze względu na to rozważanie organ ds. azylu nie przekazał tych wniosków do żadnego innego organu. Na rozprawie azylowej, która odbyła się 18 lipca 2014 roku, skarżący złożył te same oświadczenia co wcześniej. Powołując się na swoją orientację seksualną, wyjaśnił, że trudno mu znosić zatrzymanie azylowe z obawy przed nękaniem. Na rozprawie dostarczył organowi ds. azylu istotnych i aktualnych informacji dotyczących jego kraju pochodzenia. 25 lipca 2014 roku organ ds. azylu stwierdził, że wniosek azylowy skarżącego nie był niedopuszczalny ani ewidentnie bezzasadny, a tym samym zarządził zbadanie sprawy co do meritum. 11 sierpnia 2014 roku organ ds. azylu ponownie wystąpił o przedłużenie zatrzymania azylowego o kolejne maksymalnie 60 dni, powołując się na § 31/A (1) a) i c) Ustawy o azylu. We wniosku organ ds. azylu nie podał żadnego szczegółowego wyjaśnienia, dlaczego w sprawie nie można zastosować żadnych innych, mniej restrykcyjnych środków. W piśmie z 12 sierpnia 2014 roku skierowanym do organu ds. azylu, prawnik skarżącego z pomocy prawnej zawnioskował o zakończenie zatrzymania azylowego i wyznaczenie miejsca pobytu dla skarżącego ze środkami zapewniającymi jego dostępność w toku postępowania. W piśmie z tego samego dnia do Sądu Rejonowego w Debreczynie prawnik poprosił sąd o przesłuchanie skarżącego i nieprzedłużanie zatrzymania azylowego. 13 sierpnia 2014 roku sąd wyznaczył innego pełnomocnika dla skarżącego. 19 sierpnia 2014 roku sąd przesłuchał skarżącego i oddalił wniosek o przedłużenie zatrzymania azylowego. Powołując się na § 31/A (1) a) Ustawy o azylu, Sąd Rejonowy stwierdził, że opóźnienie spowodowane czynnościami organu, za które ubiegający się o azyl nie może ponosić odpowiedzialności, nie stanowi podstawy do przedłużenia zatrzymania. Powołując się na § 31/A (1) c), sąd dodał, że organ ds. azylu nie podał żadnego konkretnego uzasadnienia dla przyjętego stanowiska, mianowicie że skarżący ucieknie i uniemożliwi postępowanie azylowe. 22 sierpnia 2014 roku organ ds. azylu zakończył zatrzymanie azylowe i zarządził wyznaczenie miejsca pobytu dla skarżącego w Debreczynie ze środkami zapewniającymi jego dostępność w toku postępowania. 31 października 2014 roku skarżący został uznany za uchodźcę. Jego zatrzymanie azylowe trwało od 25 czerwca 2014 roku do 22 sierpnia 2014 roku.


Skarżący urodził się w 1950 roku i mieszka w Warszawie. Skarżący był tymczasowo aresztowany od 15 czerwca 2007 r. do 21 stycznia 2009 r. po skazaniu. Wydaje się, że początkowo został umieszczony w zakładzie półotwartym, Areszcie Śledczym w Dobrowie, a po przekwalifikowaniu go na recydywistę, w zakładzie zamkniętym, Areszcie Śledczym w Koszalinie. Sądy krajowe ustaliły następujące fakty w toku postępowania cywilnego opisanego poniżej (patrz akapity 24–33 poniżej). Ani skarżący, ani Rząd nie kwestionowali ich. Przez 309 dni całkowitego okresu pobytu w Areszcie Śledczym w Koszalinie skarżący był przetrzymywany w celach, które nie spełniały ustawowego minimum 3 m kw. na osobę. Szczegółowo, w celach skarżącego przypadało mu od 1,9 do 2,6 m kw. powierzchni podłogi na osobę. Początkowo toalety w Areszcie Śledczym w Koszalinie nie były oddzielone od części mieszkalnej w tych celach. W 2008 lub 2009 roku rozpoczęto jednak prace budowlane i toalety zostały stopniowo oddzielone betonowymi ścianami z drzwiami. Wszystkie cele, w których przebywał skarżący, były dobrze oświetlone, wentylowane i w razie potrzeby ogrzewane. Były wyposażone w wystarczającą liczbę piętrowych łóżek, aby każdy aresztowany miał oddzielne miejsce do spania, a także w stół, stołki i szafki. W 2009 roku świetlica Aresztu Śledczego w Koszalinie została przebudowana na cele. Aresztowani nadal mieli jednak dostęp do biblioteki i różnych form rozrywki oraz zajęć kulturalnych. Wydaje się, że w Areszcie Śledczym w Koszalinie skarżący miał jedną godzinę spaceru dziennie. Początkowo skarżący miał jedną gorącą kąpiel tygodniowo. Od 18 października 2007 r. liczbę tę zwiększono do pięciu w miesiącu. Skarżący przydzielono łóżko na górnym piętrze. Podnosił on, że było to sprzeczne z zaleceniami lekarskimi, ponieważ miał problemy zdrowotne (patrz akapity 17–20 poniżej). Nie złożył jednak żadnych dokumentów potwierdzających to. Skarżący twierdził, że przez cały rok 2008 nie mógł uczestniczyć w niedzielnej mszy świętej w areszcie. Jak ustaliły sądy krajowe (patrz akapity 24–33 poniżej), w danym czasie w niedziele organizowano trzy nabożeństwa katolickie i jedno w święta. Więźniowie chcący wziąć w nich udział musieli zapisać się u swoich wychowawców. Następnie lista osób dopuszczonych do konkretnej mszy była przygotowywana przez personel aresztu przy pomocy specjalnego programu komputerowego. System został zaprojektowany tak, aby wybierać więźniów na zasadzie rotacji, zgodnie z ich grupami klasyfikacyjnymi i w taki sposób, aby nie mieszać więźniów klasyfikowanych jako niebezpieczni z tymi, którzy nie wymagali żadnych specjalnych środków bezpieczeństwa. Czasami jednak poszczególni więźniowie byli odrzucani, ponieważ nie należeli do grupy uprawnionej do uczestnictwa w mszy w danym dniu. Z rejestru aresztu wynikało, że skarżący został dopuszczony do niedzielnej mszy czterokrotnie, dwa razy we wrześniu i dwa razy w listopadzie 2008 r. Sądy krajowe ustaliły, że trzy lata przed aresztowaniem skarżący został przyjęty do szpitala z powodu zapalenia jąder, rozrostu gruczołu krokowego, zapalenia płuc i nieokreślonego schorzenia skóry, za które otrzymał leczenie podobne do zwykle przepisywanego na zapalenie skóry. Podczas pobytu w Areszcie Śledczym w Koszalinie skarżący często umawiał się na wizyty u lekarza wewnętrznego z powodu przeziębień, bólów pleców i problemów z prostatą. 15 listopada 2007 r. przepisano skarżącemu lek o nazwie Prostamol, zgodnie z jego życzeniem. Innego leku, który skarżący przyjmował wcześniej na problemy z prostatą, Doxaru, nie było w magazynie aresztu. Zamiast tego zaoferowano skarżącemu lek generyczny. Ostatecznie Doxar został wysłany do więzienia przez rodzinę skarżącego. Skarżący był również leczony z powodu schorzenia skóry głowy, łupieżu pstrego. Oprócz tego leczenia, od 18 października 2007 r., przysługiwała mu dodatkowa miesięczna kąpiel. 20 czerwca 2008 r. skarżący został zbadany przez dermatologa i jego schorzenie skóry zdiagnozowano jako łojotokowe zapalenie skóry, przewlekłe zapalne schorzenie skóry głowy. W konsekwencji leczenie skarżącego zostało nieco zmienione. Ustalono również, że pierwsze objawy tej choroby pojawiły się przed aresztowaniem skarżącego, w 2004 r. Biegły dermatolog, powołany przez sąd krajowy, wykluczył możliwość, aby skarżący zachorował w wyniku kontaktu z rzekomo brudnym i zagrzybionym materacem. Biegły doszedł również do wniosku, że skarżący otrzymał leczenie, które w takich przypadkach jest zazwyczaj przepisywane przez dermatologów. W ciągu 18 miesięcy po postawieniu diagnozy skarżący był badany przez lekarza trzydziestu razy. Następnie, w całym 2008 r., odbył dwanaście wizyt lekarskich. W 2008 r. skarżący otrzymał również protezę zębową. W 2007 i 2009 r. skarżący złożył szereg skarg do Rzecznika Praw Obywatelskich, Ministerstwa Sprawiedliwości i odpowiedniego sądu penitencjarnego, informując ich o rzekomo nędznych warunkach jego aresztowania, niewystarczającej opiece medycznej i nieuzasadnionych ograniczeniach w praktykowaniu religii podczas jego pobytu w Areszcie Śledczym w Koszalinie. W nieokreślonym dniu Centralny Inspektorat Służby Więziennej poinformował skarżącego, że jego skargi uznano za bezzasadne. Ustalono, że skarżący otrzymał odpowiednią opiekę medyczną. W szczególności areszt podawał Prostamol, a inny lek, Doxar, został uzyskany za zgodą władz od rodziny skarżącego. W zakładzie karnym w Dobrowie nie odnotowano przepełnienia. Cele skarżącego były odpowiednio umeblowane i było miejsce dla każdego aresztowanego przy wspólnym stole w celi. W listach z 11 maja i 15 czerwca 2009 r. władze poinformowały skarżącego, że miał nieograniczony dostęp do nabożeństw w Areszcie Śledczym w Koszalinie, zgodnie ze specjalnym harmonogramem. Ponadto umieszczenie skarżącego w przepełnionych celach było zgodne z prawem, a mianowicie z art. 248 Kodeksu karnego wykonawczego. Skarżący, który był reprezentowany przez prawnika, wniósł również powództwo cywilne o naruszenie jego dóbr osobistych z powodu przepełnienia, niewystarczającej opieki medycznej i nieuzasadnionych ograniczeń w praktykowaniu religii w Areszcie Śledczym w Koszalinie poprzez uczestnictwo w niedzielnej mszy świętej. Domagał się 50 000 złotych polskich (PLN) (około 12 000 euro (EUR)) zadośćuczynienia. Sądy krajowe rozpatrzyły powództwo w oparciu o art. 23, 24, 417 i 448 Kodeksu cywilnego. 14 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Koszalinie uznał, że umieszczenie skarżącego w przepełnionych celach przez okres 309 dni podczas jego aresztowania stanowiło nieludzkie i poniżające traktowanie w rozumieniu prawa krajowego i Konwencji. Pozostałe skargi skarżącego uznano za bezzasadne. Dowody uzyskane przez sąd cywilny, w tym historia choroby skarżącego, zeznania świadków i opinia biegłego dermatologa, obaliły twierdzenia skarżącego, że zaraził się chorobą skóry w areszcie, ponieważ jego materac był brudny i mokry, oraz że jego choroba była niewłaściwie leczona. Sąd krajowy uznał, że w świetle faktu, że skarżący został dopuszczony do niedzielnej mszy łącznie czterokrotnie we wrześniu i listopadzie 2008 r., oraz w świetle zeznań kapelana więziennego, że skarżący mógł swobodnie ubiegać się o udział w niedzielnej mszy, nie można powiedzieć, że jego dostęp do nabożeństw był nieuzasadnione ograniczony. Zauważono również, że aresztowani mieli swobodę w umawianiu się na indywidualne spotkania z kapelanem aresztu. Skarżący nie życzył sobie tego w danym czasie. Wreszcie, twierdzenie skarżącego, że uzyskał zalecenie lekarskie dotyczące spania na dolnym łóżku, nie zostało poparte żadnymi dokumentami. W powyższym świetle Sąd Rejonowy w Koszalinie przyznał skarżącemu 5 000 PLN (około 1 200 EUR) zadośćuczynienia za cierpienia spowodowane przebywaniem w przepełnionych celach. Sąd krajowy również zobowiązał skarżącego do zapłaty 1 200 PLN (300 EUR) na koszty postępowania. Skarżący złożył ręcznie napisany apelację od powyższego wyroku, datowaną na 24 stycznia 2011 r. Dokument nie posiada żadnych pieczęci, ale jest dołączona do niego oficjalna notatka potwierdzająca, że 24 stycznia 2011 r. skarżący chciał wysłać swoją apelację do Sądu Rejonowego w Koszalinie z Zakładu Karnego w Żytkowicach. 5 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie oddalił apelację wniesioną przez pozwanego i, jak się wydaje, apelację skarżącego. Wyrok pierwszej instancji został utrzymany w mocy. Apelacja skarżącego od wyroku sądu odwoławczego została odrzucona, ponieważ takie odwołanie nie przysługiwało na podstawie obowiązującego prawa.


Skarżący urodził się w 1950 roku i mieszka w Sevojnie. 30 maja 2001 roku oddział w Užice Centralnego Urzędu Pracy (Republicki zavod za tržiste rada – Nacionalna služba za zapošljavanje – Organizaciona jedinica Užice, dalej „Urząd Pracy”) przyznał skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych do czasu znalezienia nowej pracy lub nabycia uprawnień do emerytury (novčana naknada do zaposlenja ili ispunjavanja uslova za starosnu penziju). 1 czerwca 2001 roku weszła w życie Ustawa o zmianach i uzupełnieniach Ustawy o zatrudnieniu i prawach osób bezrobotnych („ustawa z 2001 roku”). Ustawa przewidywała inne współczynniki i inną metodologię obliczania takich świadczeń. Przewidywała również w art. 20, że każde postępowanie administracyjne, które nie zostało zakończone do dnia wejścia w życie nowej ustawy, miało zostać zakończone zgodnie z nową ustawą (art. 17 ustawy z 2001 r. przewidywał, że art. 20 stosuje się od 1 września 2001 r.). Skarżący otrzymywał pełną kwotę świadczeń, do których miał prawo, do października 2001 roku. Od tej daty świadczenia zostały zmniejszone do 70–80% kwoty, którą pierwotnie mu przyznano, mimo że decyzja z 30 maja 2001 r. nie została zmieniona ani zastąpiona nową decyzją. W konsekwencji, 12 listopada 2007 r. skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko Urzędowi Pracy do Sądu Miejskiego w Užice (Opštinski sud u Užicu), dochodząc zapłaty różnicy między świadczeniami, które otrzymał, a tymi, które zostały mu przyznane przez Urząd Pracy i które były należne od 1 listopada 2004 r. (roszczenie o wcześniejsze kwoty było przedawnione), wraz z odsetkami ustawowymi i kosztami postępowania. 26 grudnia 2007 r. Sąd Miejski oddalił powództwo skarżącego. Uznał, że jego świadczenia zostały prawidłowo obliczone zgodnie z ustawą z 2001 r., ponieważ decyzja Urzędu Pracy w jego sprawie nie była jeszcze ostateczna w dniu wejścia w życie odpowiedniej ustawy. 18 marca 2008 r. Sąd Okręgowy w Užice (Okružni sud u Užicu) utrzymał wyrok w mocy po rozpatrzeniu odwołania skarżącego. Adwokat skarżącego wniósł odrębne powództwa w imieniu wielu osób (dalej „powodów”), dochodząc wypłaty zaległych świadczeń. 22 listopada 2007 r. ten sam Sąd Miejski orzekł na korzyść M.Ð., jednego z powodów, którego roszczenie było faktycznie i prawnie identyczne z roszczeniem skarżącego (decyzja administracyjna M.Ð. została również wydana 30 maja 2001 r.). Wyrok ten stał się prawomocny 19 grudnia 2007 r. Sąd Miejski orzekł na korzyść kilku z powodów w dziewięciu wyrokach wydanych w okresie od 24 sierpnia 2007 r. do 17 kwietnia 2008 r., chociaż wydaje się, że daty, od których odpowiednie decyzje administracyjne stały się ostateczne, były różne. 26 lutego 2008 r. i 19 maja 2008 r. Sąd Miejski w Arilje wydał dwa wyroki, w których oddalił powództwa powodów, których roszczenia były identyczne z roszczeniem skarżącego. Sąd Okręgowy w Užice utrzymał te dwa wyroki w mocy odpowiednio 20 marca 2008 r. i 15 września 2008 r. Grupa powodów, którzy znajdowali się w sytuacji identycznej jak skarżący, wniosła skargi konstytucyjne do Trybunału Konstytucyjnego Serbii. W okresie od 4 listopada 2010 r. do 1 marca 2012 r. Trybunał Konstytucyjny podjął szereg decyzji w tych sprawach, stwierdzając naruszenie prawa do rzetelnego procesu. Uchylił wyroki cywilne i zarządził wznowienie postępowań cywilnych. Działając na podstawie decyzji Trybunału Konstytucyjnego, Sąd Apelacyjny w Kragujevacu (który stał się właściwym sądem drugiej instancji dla sprawy skarżącego po reorganizacji sądów w Serbii w 2010 r., zamiast Sądu Okręgowego w Užice) oraz Sąd Apelacyjny w Belgradzie wznowiły postępowania w sprawach, w których Trybunał Konstytucyjny wydał takie zarządzenie, i orzekły na korzyść powodów. 1 kwietnia 2014 r. Sąd Kasacyjny przyjął szczegółowy plan działania mający na celu zapewnienie ogólnej harmonizacji orzecznictwa w całym systemie wymiaru sprawiedliwości w Serbii. Plan obejmował szereg środków do podjęcia na różnych szczeblach jurysdykcji i zawierał, między innymi, następujące elementy: (i) przyjmowanie wytycznych prawnych opartych na zasadach wypracowanych w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka; (ii) upowszechnianie takich opinii; (iii) regularną wymianę informacji między sądami; (iv) zwiększenie liczby dyskusji tematycznych i programów szkoleniowych; (v) przyjmowanie konkretnych planów działania przez sądy na różnych szczeblach oraz (vi) opracowanie różnych narzędzi informatycznych i powiązanych baz intranetowych.


Daty urodzenia i miejsca zamieszkania skarżących podano w załączniku. Skarżący kandydowali w wyborach parlamentarnych z 7 listopada 2010 r. i złożyli wnioski o rejestrację jako kandydaci w various jednomandatowych okręgach wyborczych (patrz załącznik). Zgłosili się sami lub zostali zgłoszeni przez różne partie polityczne (patrz załącznik). Ponieważ Ordynacja wyborcza wymagała, aby każda kandydatura w wyborach parlamentarnych była poparta przez co najmniej 450 wyborców, skarżący w różnych datach złożyli w odpowiednich Okręgowych Komisjach Wyborczych („OKW”) listy zawierające podpisy ponad 450 wyborców zebranych na poparcie ich kandydatury. Przed podjęciem przez OKW decyzji o zarejestrowaniu skarżącego jako kandydata, listy z podpisami oraz inne dokumenty rejestracyjne złożone przez skarżących musiały zostać najpierw zweryfikowane przez specjalne grupy robocze (işçi qrupu) powołane przez OKW. Żaden ze skarżących nie został zaproszony do udziału w badaniu ich list z podpisami przez grupy robocze OKW. OKW w różnych datach (patrz załącznik) wydały decyzje o odmowie rejestracji wniosków skarżących jako kandydatów, po tym jak grupy robocze OKW stwierdziły, że część podpisów wyborców jest nieważna, a pozostałe podpisy ważne nie osiągnęły liczby 450. W każdym przypadku podpisy uznano za nieważne z kilku powodów, w tym: (a) podpisy sfałszowane lub powtórzone („podpisy złożone wielokrotnie przez te same osoby, które już podpisały listy w imieniu innych osób”); (b) nieprawidłowe dane osobowe wyborców (data urodzenia, numer dowodu tożsamości itp.); (c) podpisy osób, których dowody tożsamości wygasły; (d) podpisy wyborców zarejestrowanych poza okręgiem; (e) niepoświadczone sprostowania na listach z podpisami; (f) podpisy rzekomo uzyskane „podstępem”; oraz (g) niesprecyzowane „inne przyczyny”. Żaden ze skarżących nie został zaproszony na posiedzenia OKW, na których podjęto decyzje o odmowie rejestracji ich wniosków. W każdym przypadku, mimo wymogów ustawowych, wszystkie istotne dokumenty grupy roboczej (opinie biegłych, protokoły posiedzenia, zapisy i tabele wyników badania), a także sama decyzja OKW, zostały udostępnione skarżącym dopiero po podjęciu decyzji o odmowie rejestracji. W wielu przypadkach część dokumentów nigdy nie została udostępniona skarżącym lub została im udostępniona dopiero w toku późniejszych postępowań sądowych przed Sądem Apelacyjnym w Baku. Każdy ze skarżących złożył skargę do Centralnej Komisji Wyborczej („CKW”) na decyzje OKW. Wnosili oni niektóre lub wszystkie z następujących zarzutów: (a) ustalenia grup roboczych OKW, że tak duża liczba podpisów jest nieważna, były faktycznie błędne, nieuzasadnione i arbitralne. Niektóre z tych ustaleń faktycznych mogłyby zostać łatwo obalone poprzez skontaktowanie się z danym wyborcą i potwierdzenie autentyczności jego podpisu. OKW nie podjęły jednak żadnych kroków w celu potwierdzenia swoich ustaleń wiarygodnymi dowodami, takimi jak kontakt i przesłuchanie liczby wyborców losowo wybranych z grupy, której podpisy budziły podejrzenie sfałszowania. Wśród członków grup roboczych OKW nie było specjalistów w zakresie badania pisma ręcznego, dlatego ich ustalenia co do autentyczności niektórych podpisów były wysoce subiektywne i arbitralne; (b) decyzje OKW o uznaniu podpisów za nieważne były arbitralne i naruszały materialne i proceduralne wymogi ustawy. Powołując się na różne przepisy Ordynacji wyborczej, skarżący argumentowali, że nieumyślne i możliwe do sprostowania błędy na listach z podpisami nie mogą stanowić powodu do uznania podpisu wyborcy za nieważny. Jeśli stwierdzone błędy mogły być naprawione poprzez wprowadzenie niezbędnych korekt, Ordynacja wyborcza nakazywała OKW zawiadomić o tym danego kandydata w ciągu dwudziestu czterech godzin i dać mu możliwość naniesienia poprawek w dokumentach przed podjęciem decyzji o jego rejestracji jako kandydata. OKW uznały jednak za nieważną dużą liczbę podpisów w przypadku każdego skarżącego na podstawie łatwych do naprawienia błędów, nie informując kandydatów z wyprzedzeniem i nie dając im możliwości wprowadzenia niezbędnych korekt; (c) procedura zastosowana przez OKW naruszyła również inne wymogi Ordynacji wyborczej. Wbrew wymogom art. 59.3 skarżący nie zostali zawiadomieni z wyprzedzeniem o czasie i miejscu badania list z podpisami oraz nie zapewniono ich obecności. Wbrew art. 59.13 Ordynacji wyborczej skarżący nie otrzymali również kopii protokołu z badania ważności list z podpisami co najmniej dwadzieścia cztery godziny przed posiedzeniem OKW rozpatrującym ich odpowiednie wnioski o rejestrację. Następnie żaden ze skarżących nie został zaproszony na posiedzenia OKW, co pozbawiło ich możliwości przedstawienia ich stanowiska; (d) niektóre z przyczyn unieważnienia nie były przewidziane w ustawie, a zatem uznanie podpisów za nieważne z tych przyczyn było niezgodne z prawem. Na przykład Ordynacja wyborcza nie pozwalała na unieważnienie podpisu jedynie z powodu niedawnego wygaśnięcia ważności dokumentu tożsamości wyborcy. Również niezgodne z prawem było unieważnianie podpisów z powodu niesprecyzowanych i niewyjaśnionych „innych przyczyn”, ponieważ Ordynacja wyborcza przewidywała wyczerpującą listę jasnych przesłanek uznania podpisów za nieważne i nie dawała komisjom wyborczym żadnego uznania w zakresie wprowadzania innych przesłanek w tym celu; (e) w niektórych przypadkach różnych lokalnych urzędników i funkcjonariuszy policji wywierano niedopuszczalną presję na wyborców lub zbierających podpisy, aby „wycofali” swoje podpisy pod pretekstem, że zostali oszukani i podpisali na korzyść kandydata „podstępem”. Do swoich skarg do CKW niektórzy skarżący dołączyli oświadczenia licznych wyborców potwierdzające autentyczność ich podpisów. Oświadczenia te nie zostały jednak wzięte pod uwagę przez CKW. CKW zleciła ponowne zbadanie list z podpisami przez członków własnej grupy roboczej. Żaden ze skarżących nie został zaproszony do udziału w tym procesie badawczym. Grupa robocza CKW stwierdziła w każdym przypadku, że duża liczba podpisów jest nieważna, a pozostałe podpisy ważne są poniżej minimum wymaganego przez ustawę. W każdym przypadku liczba podpisów uznanych za nieważne przez grupę roboczą CKW różniła się od liczby podanej przez odpowiednią grupę roboczą OKW, przy czym różnice te były często znaczne. Ponadto, w prawie każdym przypadku przyczyny uznania podpisów za nieważne podane przez CKW różniły się od przyczyn podanych dla tych samych list z podpisami przez OKW. W większości przypadków pewna liczba łącznych podpisów została również uznana za nieważną z powodu, że „prawdopodobnie” zostały sfałszowane, tj. „złożone przez tę samą osobę w imieniu innych osób” („ehtimal ki, eyni şəxs tərəfindən icra olunmuşdur”). W różnych datach CKW odrzuciła również skargi skarżących (patrz załącznik). Żaden ze skarżących nie został zaproszony na posiedzenie CKW rozpatrujące ich skargę. Co więcej, w każdym przypadku wszystkie istotne dokumenty CKW (w tym dokumenty grupy roboczej) zostały udostępnione skarżącym dopiero po podjęciu decyzji przez CKW, podczas gdy w niektórych przypadkach takich dokumentów w ogóle im nie przekazano lub przekazano je dopiero na etapie postępowania odwoławczego przed sądem. W różnych datach każdy ze skarżących wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w Baku od decyzji komisji wyborczych. Powtórzyli zarzuty, które zgłosili przed CKW dotyczące decyzji i procedur OKW. Wnieśli również niektóre lub wszystkie z następujących zarzutów dotyczących decyzji i procedur CKW: (a) wbrew wymogom prawa wyborczego CKW nie powiadomiła ich o swoich posiedzeniach i nie zapewniła ich obecności podczas badania list z podpisami i ich skarg; (b) wbrew wymogom prawa wyborczego niektóre lub wszystkie istotne dokumenty CKW nie zostały im udostępnione, co pozbawiło ich możliwości skutecznego zakwestionowania decyzji CKW; (c) decyzje komisji wyborczych opierały się na opiniach biegłych, które zawierały jedynie domysły i spekulacje (np. że podpisy „prawdopodobnie” („ehtimal ki”) zostały sfałszowane), a nie na właściwie ustalonych faktach; (d) w tych przypadkach, w których skarżący złożyli dodatkowe dokumenty na poparcie swoich skarg, CKW zignorowała te pisma i nie wzięła ich pod uwagę. Powołując się na szereg przepisów prawa krajowego oraz bezpośrednio na art. 3 Protokołu nr 1 do Konwencji, skarżący twierdzili, że naruszono ich prawo do kandydowania w wyborach. W różnych datach (patrz załącznik) Sąd Apelacyjny w Baku oddalił apelacje skarżących, uznając, że ich argumenty były nieistotne lub nieuzasadnione i że nie było podstaw do uchylenia decyzji CKW. Skarżący wnieśli skargi kasacyjne do Sądu Najwyższego, powtarzając poprzednie zarzuty i argumentując, że Sąd Apelacyjny w Baku nie przeprowadził sprawiedliwego rozpoznania spraw i wydał nieuzasadnione wyroki. W różnych datach (patrz załącznik) Sąd Najwyższy oddalił apelacje skarżących jako nieuzasadnione, bez szczegółowego badania ich argumentów, i nie znalazł podstaw do wątpienia w ustalenia komisji wyborczych lub Sądu Apelacyjnego w Baku. Oprócz skarżących w sprawach o numerach 30362/11, 30581/11, 30728/11 i 30799/11, w czasie istotnym dla sprawy ich pełnomocnik pan Intigam Alijew reprezentował dwudziestu siedmiu innych skarżących w sprawach dotyczących wyborów parlamentarnych w 2010 r. oraz licznych skarżących w innych sprawach przed Trybunałem. Pan Alijew jest sam skarżącym w sprawie o numerze 66684/12. W sierpniu 2014 r. organy ścigania wszczęły śledztwo w sprawie działalności szeregu organizacji pozarządowych, w tym Stowarzyszenia Edukacji Prawnej, organizacji pozarządowej kierowanej przez pana Alijewa. 7 sierpnia 2014 r. Sąd Rejonowy Nasimi wydał nakaz przeszukania biura pana Alijewa w Stowarzyszeniu Edukacji Prawnej i zajęcia „dokumentów prawnych, finansowych, księgowych i bankowych, listów i umów, raportów z realizacji umów grantowych oraz dokumentów podatkowych dotyczących [utworzenia, struktury, funkcjonowania, rejestracji członków, otrzymywania grantów i innej pomocy finansowej oraz alokacji przyznanych funduszy organizacji], a także komputerów, dysków, pamięci USB i innych urządzeń elektronicznych przechowujących istotne informacje...”. 8 sierpnia 2014 r. pan Intigam Alijew został aresztowany po przesłuchaniu przez śledczego Prokuratury Generalnej w związku z postępowaniem karnym wszczętym przeciwko niemu na podstawie art. 192.2.2 (nielegalna działalność gospodarcza), 213.1 (unikanie opodatkowania w dużym zakresie) i 308.2 (nadużycie władzy) Kodeksu karnego. Tego samego dnia Sąd Rejonowy Nasimi zarządził jego aresztowanie tymczasowe. Pozostaje w areszcie, podczas gdy toczy się przeciwko niemu postępowanie karne. Okoliczności dotyczące aresztowania i zatrzymania pana Alijewa są przedmiotem odrębnego wniosku złożonego przez niego do Trybunału (wniosek nr 68762/14). 8 i 9 sierpnia 2014 r. organy śledcze przeprowadziły przeszukanie domu i biura pana Alijewa na podstawie nakazu przeszukania Sądu Rejonowego Nasimi z 7 sierpnia 2014 r., zajmując, między innymi, dużą liczbę dokumentów z jego biura, w tym wszystkie akta spraw dotyczących postępowań w toku przed Trybunałem, które znajdowały się w posiadaniu pana Alijewa i które dotyczyły łącznie ponad 100 wniosków. Akta dotyczące niniejszych spraw, które – jak się wydaje – zawierały kopie wszystkich dokumentów i korespondencji między Trybunałem a stronami, zostały również zajęte w całości. W protokołach przeszukania i zajęcia z 8 i 9 sierpnia 2014 r. nie sporządzono odpowiedniego inwentarza zajętych teczek dokumentów dotyczących postępowań przed Trybunałem. W nieokreślonym dniu pan Alijew złożył skargę do Sądu Rejonowego Nasimi, twierdząc, że przeszukanie było niezgodne z prawem. Zarzucił, że śledczy nie zarejestrował każdego zajętego dokumentu, jak wymagają tego odpowiednie przepisy, i zabrał dokumenty bez sporządzenia inwentarza. Ponadto skarżył się na zajęcie dokumentów i akt dotyczących toczących się postępowań sądowych przed Trybunałem i sądami krajowymi. 12 września 2014 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił powództwo pana Alijewa. Uznał, że przeszukania zostały przeprowadzone zgodnie z odpowiednim prawem. Co do zajęcia dokumentów dotyczących spraw w toku przed Trybunałem i sądem krajowym, stwierdził, że nie mogą zostać one zwrócone skarżącym na tym etapie postępowania. Na skutek apelacji, 23 września 2014 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji z 12 września 2014 r. 25 października 2014 r. organy śledcze zwróciły szereg akt spraw dotyczących wniosków złożonych do Trybunału, w tym aktę dotyczące niniejszej sprawy, adwokatowi pana Alijewa. W odpowiedniej decyzji śledczego stwierdzono, że „ponieważ ustalono, że wśród dokumentów zajętych 8 i 9 sierpnia 2014 r. znajdowały się teczki dotyczące wniosków szeregu osób i organizacji złożonych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które nie mają związku z istotą postępowania karnego [przeciwko panu Intigamowi Alijewowi], [te teczki] zostały przekazane [adwokatowi pana Alijewa] panu Dżawadowi Dżawadowi”.


Skarżący urodził się w 1954 roku i mieszka w Kiszyniowie. W chwili zdarzenia był kierowcą bankowego pojazdu opancerzonego. Około godziny 10:55, 12 sierpnia 2005 r., skarżący, kierując pojazdem opancerzonym, ominął nielegalnie zaparkowany autobus. Podczas gdy kończył manewr, autobus ruszył i aby uniknąć wypadku z pojazdem opancerzonym, gwałtownie się zatrzymał. W wyniku gwałtownego zatrzymania pasażerka autobusu, C., spadła z siedzenia i odniosła obrażenia o średnim nasileniu. 1 września 2005 r. wszczęto śledztwo karne. Prokurator przesłuchał skarżącego, pokrzywdzoną C., kierowcę autobusu D., świadka, który jechał w pojeździe skarżącego, oraz dwóch innych świadków, którzy byli pasażerami autobusu (S. i V.). 7 października 2005 r. postawiono D. zarzut naruszenia przepisów ruchu drogowego, w wyniku czego C. odniosła obrażenia. 10 października 2005 r. przeprowadzono konfrontację skarżącego i D. Zgodnie z zeznaniami skarżącego, zakończył on manewr omijania stojącego autobusu i zajął pas ruchu przed nim po upewnieniu się, że autobus nadal stoi. Następnie sygnalizował zamiar skrętu w prawo i użył klaksonu, aby ostrzec kierowcę o swoich zamiarach. Zgodnie z zeznaniami D., pojazd skarżącego skręcił w prawo bez żadnego ostrzeżenia, a on został zmuszony do gwałtownego zatrzymania, aby uniknąć wypadku. Tego samego dnia prokurator umorzył postępowanie karne przeciwko D. z powodu braku dowodów i zamiast tego przesłuchał go jako świadka. 21 października 2005 r. postawiono skarżącemu zarzut naruszenia przepisów ruchu drogowego, w wyniku czego C. odniosła obrażenia. W toku postępowania Sąd Rejonowy Botanica przesłuchał tych samych świadków co prokurator. Sąd zasięgnął również z protokołu oględzin miejsca zdarzenia i szkicu sytuacyjnego miejsca zdarzenia, oba sporządzone 12 sierpnia 2005 r. o godz. 12:20 wyłącznie w obecności D. Sąd uznał zeznania C. i dwóch pasażerów autobusu za niewiarygodne. Twierdzili oni, że skarżący wykonał nagły manewr, który zmusił D. do gwałtownego zatrzymania autobusu. Sąd uznał, że żaden z nich nie widział osobiście przebiegu zdarzenia, a ich wrażenie, że skarżący jest winny, wynikało z faktu, że kierowca autobusu obwinił go. Sąd uznał również zeznania D. za niewiarygodne, ponieważ wcześniej postawiono mu te same zarzuty. Sąd zauważył, że zarzuty postawione skarżącemu opierały się na zeznaniach D. złożonych krótko po umorzeniu postępowania karnego przeciwko niemu, bez ponownego przesłuchania innych świadków. Sąd zauważył również, że protokół oględzin i szkic nie zostały sporządzone natychmiast po zdarzeniu, że policja przybyła na miejsce kilka godzin później i dołączył do niej tylko D., że zastrzeżenia skarżącego nie zostały odzwierciedlone w dokumentach, a szkic nie odpowiadał zeznaniom złożonym przez wszystkich świadków krótko po zdarzeniu. Wyrokiem z 27 marca 2006 r. Sąd Rejonowy Botanica uniewinnił skarżącego z powyższych przyczyn. Sąd stwierdził, że oskarżenie nie dostarczyło wiarygodnych dowodów popierających twierdzenie, że działania skarżącego zmusiły D. do gwałtownego zatrzymania autobusu. Prokurator złożył apelację. 23 maja 2006 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie oddalił apelację prokuratora i utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Sąd zauważył, że sąd pierwszej instancji prawidłowo przeanalizował wszystkie dowody i podał powody popierające ustalenia co do niewiarygodności zeznań świadków, powołując się na zeznania dwóch pasażerów. Prokurator wniósł skargę kasacyjną. 17 października 2006 r. Sąd Najwyższy Sprawiedliwości przeprowadził rozprawę, w której uczestniczyli skarżący, jego przedstawiciel i prokurator. Sąd uwzględnił skargę kasacyjną prokuratora, uchylił wyrok sądu apelacyjnego i nakazał ponowne rozpoznanie sprawy zgodnie z przepisami art. 436 Kodeksu Postępowania Karnego, a mianowicie, że każde badanie musi odbywać się zgodnie z zasadami obowiązującymi w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Sąd stwierdził, że sąd apelacyjny nie wyczerpująco przedstawił swojego stanowiska w zakresie oceny zeznań złożonych przez C., D. i dwóch pasażerów, lecz oparł się jedynie na dowodach korzystnych dla skarżącego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, 28 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie oddalił apelację prokuratora i utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Sąd przeanalizował zeznania świadków oraz protokół oględzin i szkic, podając powody, dla których dowody były niewiarygodne. Prokurator wniósł skargę kasacyjną. 26 czerwca 2007 r. Sąd Najwyższy Sprawiedliwości przeprowadził rozprawę, w której uczestniczyli skarżący, jego przedstawiciel i prokurator. Sąd uwzględnił skargę kasacyjną prokuratora i nakazał ponowne rozpoznanie sprawy. Sąd przedstawił uzasadnienie podobne do tego w wyroku z 17 października 2006 r. Zgodnie z protokołem rozprawy apelacyjnej z 25 października 2007 r. skarżący i jego adwokat nie wniesili sprzeciwu co do tego, aby sąd kontynuował rozpoznawanie sprawy bez wzywania pokrzywdzonej i nie wnieśli o ponowne wezwanie świadków. Tego samego dnia Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie uwzględnił apelację prokuratora, uchylił wyrok Sądu Rejonowego Botanica z 27 marca 2006 r., uznał skarżącego za winnego i nakazał mu zapłatę grzywny administracyjnej w wysokości 3000 lei mołdawskich (MDL – około 194 euro (EUR)) oraz odszkodowania dla C. w wysokości 2500 MDL (około 162 EUR). Sąd powołał się na listę dowodów, w tym na sporne zeznania C., D. i dwóch świadków, nie podając żadnych dodatkowych powodów. Skarżący wniósł skargę kasacyjną i wskazał, między innymi, na rozbieżności w zeznaniach świadków, które zostały zidentyfikowane przez sąd pierwszej instancji po ich przesłuchaniu, a których nie wyjaśnił sąd apelacyjny. 13 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy Sprawiedliwości rozpoznał skargę kasacyjną skarżącego za nieobecności stron i uznał ją za niedopuszczalną. Skarżącemu doręczono ten wyrok 24 maja 2008 r.


Wnioskodawca, pan Vladimir Nikolayevich Ruban, jest obywatelem Ukrainy, urodzonym w 1972 roku, który obecnie odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności. 13 sierpnia 1996 r. miejscowa prokuratura w Wozniesieńsku w obwodzie mikołajowskim wszczęła śledztwo w sprawie zabójstwa czterech osób 12 sierpnia 1996 r. 18 października 1999 r. Prokuratura Obwodowa w Doniecku rozpoczęła śledztwo w sprawie zabójstwa A. 10 listopada 1999 r. Komenda Policji w Słowiańsku w obwodzie donieckim rozpoczęła śledztwo w sprawie chuligaństwa dotyczącego R. 22 listopada 1999 r. powyższe trzy śledztwa zostały połączone. Kilka osób było podejrzanych o popełnienie powyższych przestępstw w grupie, jedną z nich był wnioskodawca. 14 grudnia 1999 r. Prokuratura Obwodowa w Doniecku formalnie oskarżyła wnioskodawcę zaocznie o powyższe przestępstwa. Został również wpisany na listę osób poszukiwanych. Tego samego dnia śledztwo w stosunku do wnioskodawcy zostało zawieszone do czasu jego zatrzymania; postępowanie karne było kontynuowane w stosunku do pozostałych podejrzanych. 23 grudnia 2002 r. Doniecki Sąd Apelacyjny uznał za winnych i skazał G., P. i F. za powyższe przestępstwa. 2 lutego 2004 r. Sąd Rejonowy w Słowiańsku zarządził aresztowanie wnioskodawcy. 28 czerwca 2007 r. wnioskodawca został zatrzymany przez prokuraturę w Jarczewie w obwodzie smoleńskim, w Rosji. 31 marca 2008 r. śledztwo zostało wznowione po ekstradycji wnioskodawcy na Ukrainę. Tego samego dnia wnioskodawca został formalnie oskarżony o udział w zorganizowanej grupie przestępczej wspólnie z G., P., F. i dwiema innymi osobami, które w międzyczasie zmarły. Wnioskodawcy zarzucono uduszenie A., zabójstwo czterech osób wspólnie z G. w 1996 r. oraz spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu R. podczas usiłowania zabójstwa, to ostatnie przestępstwo w kontekście wymuszenia na bracie R. Wszystkie te przestępstwa zostały popełnione w grupie. 22 maja 2008 r. śledztwo zostało zakończone, a 26 czerwca 2008 r. sprawa została przekazana do Donieckiego Sądu Apelacyjnego. 10 lipca 2009 r. Sąd Apelacyjny, działając jako sąd pierwszej instancji, uznał wnioskodawcę za winnego zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem i bandytyzmu oraz skazał go na dożywotnie pozbawienie wolności. Wnioskodawca i jego prawnik odwołali się, uznając, że winy wnioskodawcy nie udowodniono. 15 lipca 2010 r. Sąd Najwyższy Ukrainy utrzymał w mocy wyrok z 10 lipca 2009 r. Tego dnia prawnik wnioskodawcy złożył dodatkowe odwołanie, twierdząc, że Sąd Apelacyjny musiał zastosować najbardziej korzystne brzmienie odpowiednich przepisów Kodeksu Karnego, które obowiązywało między 29 grudnia 1999 r. a 29 marca 2000 r., kiedy to kara śmierci została już zniesiona, a dożywotnie pozbawienie wolności nie zostało jeszcze wprowadzone. Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu stwierdził, że wnioskodawca został skazany prawidłowo.


Wszyscy skarżący mieszkają w Żylinie, z wyjątkiem pana Kyški, pana P. Lalinskýego i pani Vestfálovej, którzy mieszkają odpowiednio w Turie, Bytčy i Nemecká nad Hronom. Okoliczności sprawy są strukturalnie podobne do okoliczności występujących w sprawach przeciwko Słowacji: Urbárska Obec Trenčianske Biskupice (nr 74258/01, 27 listopada 2007 r. (meritum) i 27 stycznia 2009 r. (słuszne zadośćuczynienie)), Jenisová (nr 58764/00, 3 listopada 2009 r.), Šefčíková (nr 6284/02, 3 listopada 2009 r.) oraz Salus (nr 28697/03, 3 listopada 2009 r.). Skarżący są właścicielami gruntów położonych w obszarze ewidencyjnym Závodie na terenie gminy Żylina. Nabyli tytuł własności do tej ziemi drogą dziedziczenia po swoich poprzednikach. W 1948 roku Państwo oddało sporny grunt do dyspozycji rolniczej spółdzielni zwanej Mier Žilina-Bánová. W 1987 roku spółdzielnia wyznaczyła część gruntu jako „kolonię działkową”, składającą się z indywidualnych działek, które zostały oddane do dyspozycji prywatnych osób trzecich („ogrodników”). Formalny tytuł własności skarżących – lub w odpowiednim czasie ich poprzedników – do gruntu pozostał nienaruszony, ale w praktyce nie mogli oni w ogóle z niego korzystać. Wielkość każdej z indywidualnych działek gruntu dotkniętych tą sytuacją, należących do każdego ze skarżących, jest wymieniona w kolumnie C załącznika.

W kontekście zmian politycznych w byłej Czechosłowacji, w 1991 roku uchwalono Ustawę o własności gruntów (Ustawa nr 229/1991 Zb.). Zgodnie z art. 22 ust. 2 tej ustawy, w braku jakiegokolwiek odmiennego porozumienia ze skarżącymi, ogrodnicy nabyli prawo dzierżawy do spornego gruntu z mocą od dnia wejścia w życie ustawy. Czynsz należny z tytułu takiej dzierżawy był regulowany przez art. 22 ust. 3 Ustawy o własności gruntów, dopóki ten przepis nie został zastąpiony Ustawą o działkach, która weszła w życie 26 marca 1997 roku. Ustawa o działkach narzuciła również przymusowy układ dzierżawy na rzecz ogrodników, przy czym czynsz był regulowany przez jej art. 4, który stosował się z mocy prawa, chyba że strony uzgodniły inaczej. Ten przepis, w brzmieniu obowiązującym w tamtym czasie, odsyłał do innych aktów prawnych, które ustalały roczny czynsz na poziomie dziesięciu procent wartości nieruchomości – obliczanej na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów cenowych – przy czym minimum było równoważne 0,01 euro (EUR) za metr kwadratowy i rok. W przypadku skarżących, z wyjątkiem wymienionym poniżej, nie doszło do takiego odrębnego porozumienia między stronami, a roczny czynsz płacony przez ogrodników na rzecz skarżących był zatem ustalany na podstawie przepisów ustawowych na najniższym poziomie obowiązującej skali, to znaczy w stawce 0,01 EUR za metr kwadratowy. W przypadku skarżącej pani L. Kothajovej doszło do porozumienia, że od 2004 roku będzie jej płacony czynsz równoważny 0,01168 EUR za metr kwadratowy i rok. Obowiązujący reżim ustawowy został zmieniony – po uprawomocnieniu się powyższych wyroków Trybunału – z mocą od 1 kwietnia 2011 roku ustawą nr 57/2011 Zb., która dostosowała czynsz płacony właścicielom w sytuacji takiej jak skarżących do poziomu odpowiadającego czynszowi rynkowemu.

Na mocy nowelizacji ustawowej wysokość czynszu miała być ustalana zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie ustalania ogólnej wartości nieruchomości (nr 492/2004 Zb.). Rozporządzenie to używa terminu „wartość ogólna” – która jest rozumiana jako ekspertyza najbardziej prawdopodobnej ceny w danym miejscu i czasie na rynku w warunkach wolnej konkurencji i uczciwej sprzedaży – oraz ustala wzory do jej ustalania w odniesieniu do gruntów i czynszu płaconego za te grunty, przy czym ten ostatni jest powiązany z pierwszym. Wzory te uwzględniają tzw. „indeks sytuacji ogólnej” („GSI”), wynoszący pierwotnie od 0,70 do 2,00, zależny zazwyczaj od położenia geograficznego nieruchomości.

Jednakże przed wejściem w życie zmian wprowadzonych ustawą nr 57/2011, rozporządzenie 492/2004 zostało zmienione rozporządzeniem nr 254/2010 Zb., które weszło w życie 1 lipca 2010 roku. To ostatnie rozporządzenie wprowadziło specjalny GSI wynoszący od 0,50 do 0,70, który ma być stosowany przy ustalaniu „wartości ogólnej” gruntu i „wartości ogólnej” czynszu za grunt w koloniach działkowych. Te zmiany nie wpłynęły na przymusową dzierżawę wprowadzoną Ustawą o działkach. Taki układ dzierżawny pozostaje w mocy do zakończenia tzw. postępowań o scalenie gruntów w danym obszarze. Postępowania te są również przewidziane w ustawie, a ich celem jest skonsolidowanie własności i użytkowania gruntu w obszarze działkowym, głównie poprzez przeniesienie tytułu własności gruntu na ogrodników i zrekompensowanie byłych właścicieli środkami regulowanymi w ustawie, przy czym szczegóły takiego scalenia są zdefiniowane w tzw. „projekcie scalenia gruntów”. W przypadku skarżących ogrodnicy zainicjowali wymagane postępowanie o scalenie gruntów 7 grudnia 1998 roku. W ramach tego postępowania wydano zarządzenie o wdrożeniu „projektu scalenia gruntów”, ale przebieg postępowania zmienił się 7 sierpnia 2013 roku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł, że niezdolność skarżących do zaskarżenia tego zarządzenia do sądu naruszyła ich prawo do sądu i prawa własności.

Postępowanie o scalenie gruntów jest obecnie w toku, na etapie, na którym pozostaje do ustalenia ogólna wartość gruntów skarżących. Przymusowa dzierżawa gruntów skarżących trwa nadal. Strony nie zgodziły się co do wysokości czynszu należnego za nieruchomości skarżących. Ich stanowiska i przedłożone w ich poparciu dokumenty można podsumować w następujący sposób. Skarżący powołali się na opinię nr 05/2010 z dnia 29 marca 2010 roku, w której biegły sądowy, A, oszacował ogólną wartość spornego czynszu, odnosząc się do kryteriów określonych w rozporządzeniu nr 492/2004 i stosując GSI na poziomie 1,30. Na tej podstawie skarżący uznali, że wartość rynkowa rocznego czynszu wynosiła 2,66 EUR za metr kwadratowy.

Później skarżący złożyli również opinię nr 169/13 z dnia 5 listopada 2013 roku sporządzoną przez innego biegłego sądowego, B, z której wynika, że ogólna wartość miesięcznego czynszu za działkę w wymienionym obszarze należącą do skarżącego pana Leščinskiego wynosiła w 2013 roku 0,773 EUR, w 2012 roku 0,782 EUR, w 2011 roku 0,789 EUR oraz w 2010 roku 0,752 EUR. Te liczby zostały oszacowane na podstawie rozporządzenia nr 492/2004, z uwzględnieniem GSI wynikającego ze zmian wprowadzonych rozporządzeniem nr 254/2010.

Rząd z kolei złożył następujące dokumenty:
– Pismo z Instytutu Inżynierii Sądowej w Żylinie z dnia 17 grudnia 2012 roku, w którym Instytut wskazał na to, co uważał za błędy metodologiczne w obliczeniach biegłego A. Na podstawie ich orientacyjnego przeliczenia dostępnych danych wartość rocznego czynszu ogólnego wynosiłaby 0,239 EUR za metr kwadratowy. Pismo to jednak zauważa, że przeliczenie to zostało wykonane bez odrębnego badania w miejscu i bez zbadania dalszych dokumentów, które Instytut uznał za niezbędne.
– Pismo ze Słowackiego Funduszu Nieruchomości z dnia 24 kwietnia 2013 roku stwierdzające, że w tamtym czasie uzyskano ekspertyzy wartości ogólnej gruntów dla czternastu kolonii działkowych w powiecie Żylina. Na podstawie ogólnej wartości gruntów ustalonej w tych ekspertyzach, które uwzględniały nowelizację legislacyjną nr 57/2011, Rząd twierdził, że średnia ogólna wartość rocznego czynszu płaconego za grunt porównywalny do gruntów skarżących wynosiła 0,38 EUR.
– Pełna opinia biegłego sporządzona przez Instytut w 2014 roku, oznaczona numerem 86/2014, której poprzedziły własne badania Instytutu. W tej opinii, sporządzonej na podstawie zmienionego rozporządzenia nr 492/2004, Instytut obliczył ogólną wartość rocznego czynszu należnego za sporną nieruchomość na dzień 31 marca 2014 roku na 0,718 EUR za metr kwadratowy.

Metoda przewidziana w rozporządzeniu nr 492/2004 nie mogła być stosowana w odniesieniu do okresów poprzedzających. W tych przypadkach Instytut oszacował ogólną wartość rocznego czynszu dla lat ubiegłych – na podstawie wyników za rok 2014, ale z uwzględnieniem ogólnego rozwoju cen nieruchomości w danym regionie i innych kryteriów ekonomicznych w tamtych latach – w następujący sposób: w 2013 roku 0,716 EUR, w 2012 roku 0,746 EUR, w 2011 roku 0,732 EUR, w 2010 roku 0,745 EUR, w 2009 roku 0,790 EUR, w 2008 roku 1,084 EUR oraz w 2007 roku 0,804 EUR.

Na koniec Instytut powtórzył zastrzeżenia dotyczące metodologii zastosowanej w wycenie sporządzonej przez biegłego A i wyraził pogląd, że brakowało mu wymaganych kwalifikacji do przeprowadzenia szczególnego rodzaju wyceny występującej w niniejszej sprawie, ponieważ jego kwalifikacje dotyczyły wyłącznie gruntów rolnych i nie obejmowały rodzaju gruntu będącego przedmiotem niniejszej sprawy.