Skarżący urodził się w 1967 roku i przed aresztowaniem mieszkał w mieście Joszkar-Oła w Republice Mari El. W 2010 roku skarżący został skazany za morderstwo, nielegalne posiadanie broni palnej oraz rozboje z użyciem niebezpiecznych narzędzi. Został skazany na piętnaście lat pozbawienia wolności. W kwietniu 2012 roku zdiagnozowano u niego raka lewej nerki. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim, 25 lipca 2012 roku przeszedł ablację w szpitalu więziennym. Miesiąc później został wypisany i przeniesiony do kolonii karnej, mimo skarg na pogarszający się stan zdrowia. 18 grudnia 2012 roku prześwietlenie płuc wykazało u skarżącego „podejrzenie ognisk cieni (w strefach środkowych) po prawej i lewej stronie”. Rezonans magnetyczny wykonany miesiąc później potwierdził obecność przerzutów w płucach. 6 marca 2013 roku komisja lekarska zdiagnozowała u niego „rak w 3. stopniu” lewej nerki (4. stopień jest ostatnim etapem rozwoju raka). 28 marca 2013 roku skarżący został zbadany przez inną komisję lekarską. Rozpoznanie obejmowało raka lewej nerki w 4. stopniu oraz liczne przerzuty do płuc, a także różne schorzenia wtórne układu krążenia i pokarmowego. Komisja stwierdziła, że skarżący kwalifikuje się do przedterminowego zwolnienia, ponieważ cierpi na chorobę wymienioną na liście ciężkich chorób wykluczających odbywanie kary w zakładach karnych, zgodnie z Dekretem nr 54 Rządu Federacji Rosyjskiej z 6 lutego 2004 roku. Miesiąc później Sąd Rejonowy w Ingodinsku zarządził zwolnienie skarżącego, uznając, że jego stan jest „wystarczająco poważny”, aby uzasadnić jego wypisanie. Decyzja ta została uchylona na skutek odwołania prokuratora, a sprawa została przekazana z powrotem do Sądu Rejonowego do ponownego rozpatrzenia. 24 lipca 2013 roku Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie, powołując się na opinię komisji z 6 marca 2013 roku, a w szczególności na fakt, że zdiagnozowano u niego raka w 3. stopniu, który nie był uwzględniony na liście chorób. Jednocześnie Sąd Rejonowy oddalił ustalenia innej komisji lekarskiej z 28 marca 2013 roku, uznając to badanie za „przeprowadzone niezgodnie z prawem”. Sąd zauważył również, że „zachowanie skarżącego nie świadczyło o jego determinacji w dążeniu do powrotu do zdrowia”. 21 listopada 2013 roku Sąd Rejonowy oddalił kolejny wniosek skarżącego o przedterminowe zwolnienie. Uznając, że cierpi na raka w 4. stopniu, sąd jednak stwierdził następująco:
„... [skarżący] stanowi szczególne zagrożenie dla społeczeństwa, jego poziom poprawy jest znikomy, a według [administracji kolonii] nie wszedł on na drogę powrotu do zdrowia. [Skarżący] regularnie otrzymuje leczenie objawowe i ze względu na specyfikę swojej choroby nie potrzebuje innego rodzaju leczenia.”
Decyzja z 21 listopada 2013 roku została zaskarżona i uprawomocniła się 14 maja 2014 roku. Adwokat skarżącego zwrócił się o opinię do niezależnego eksperta z Centrum Badań nad Rakiem im. Błochina Rosyjskiej Akademii Nauk. 22 kwietnia 2014 roku trzech jego specjalistów przygotowało odpowiedź, podkreślając, że odpowiednie leczenie może przedłużyć oczekiwaną długość życia osób cierpiących na raka w 4. stopniu do trzydziestu miesięcy i że istniały podstawy, by sądzić, iż skarżący potrzebuje specyficznego leczenia przeciwnowotworowego. W maju i czerwcu 2014 roku pani Artemjewa bezskutecznie wnosiła o przeniesienie skarżącego z kolonii karnej, gdzie nie było dostępnego leczenia przeciwnowotworowego, do szpitala więziennego. 2 lipca 2014 roku nowa komisja lekarska zdiagnozowała u niego raka nerki w 3. stopniu z rozwijającymi się licznymi przerzutami do płuc oraz przerzutami do węzłów chłonnych śródpiersia. Ustalenia komisji odnosiły się również do wyników tomografii komputerowej, która ujawniła gruźliczaki w lewym płucu. W sierpniu 2014 roku adwokat skarżącego złożyła skargę na administrację kolonii karnej, zarzucając jej niewłaściwe zapewnienie jej klientowi odpowiedniej opieki medycznej. Wniosła o to, aby sąd autoryzował przeniesienie skarżącego do szpitala więziennego. 1 października 2014 roku Sąd Rejonowy oddalił skargę, ale uwzględnił wniosek o przeniesienie. Opierając się na zeznaniach przedstawiciela kolonii karnej skarżącego i pani Artemjewej, sąd stwierdził, że skarżący nie otrzymuje leczenia przeciwnowotworowego w kolonii, ponieważ takie leczenie musi być przepisane przez onkologa. W ambulatorium kolonii nie zatrudniano tego rodzaju specjalisty. 20 października 2014 roku niezależny biegły sądowy przeanalizował dokumentację medyczną skarżącego na wniosek jego adwokata i stwierdził, że od końca 2012 roku jego stan wymagał immunoterapii nowotworowej. Biegły zauważył również, że od sierpnia 2012 roku jego leczenie było wyłącznie objawowe, a schemat leków ograniczał się do środków przeciwbólowych. Pod koniec lipca 2014 roku skarżący zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o zastosowanie reguły 39 Regulaminu Trybunału i wskazanie rosyjskim władzom, że powinien zostać mu zapewniony niezbędna opieka medyczna lub powinien zostać zwolniony z więzienia ze względów zdrowotnych. 5 sierpnia 2014 roku Rząd został wezwany na podstawie reguły 54 § 2 (a) Regulaminu Trybunału do przedłożenia informacji o stanie zdrowia skarżącego, jakości otrzymywanej przez niego pomocy medycznej oraz warunkach jego osadzenia. 15 września 2014 roku Rząd odpowiedział, przekazując Trybunałowi całą dokumentację medyczną skarżącego. Ponadto, w zaledwie kilku zdaniach podkreślili, że:
(a) skarżący był leczony w szpitalu więziennym;
(b) jego stan zdrowia był zadowalający i „nic nie zagrażało jego życiu”;
(c) opieka medyczna była mu świadczona „w pełnym zakresie”, była „odpowiednia” do jego stanu i zgodna zarówno z wymogami prawa rosyjskiego, jak i gwarancjami artykułu 3 Konwencji; oraz
(d) jego choroby nie były uwzględnione na liście chorób wykluczających odbywanie kary w zakładach karnych.
Skarżący odpowiedział w listopadzie 2014 roku, podtrzymując swoje zarzuty dotyczące braku lub sporadycznej pomocy medycznej. Ponownie powołał się na wnioski biegłego sądowego medycyny z 20 października 2014 roku. Po otrzymaniu pism Rządu i uwag skarżącego do nich, 12 listopada 2014 roku P.o. Prezes Sekcji zdecydował wskazać Rządowi, na podstawie reguły 39 Regulaminu Trybunału, że skarżący powinien zostać niezwłocznie zbadany przez ekspertów medycznych niezależnych od systemu penitencjarnego, w tym przez onkologa, w celu ustalenia (a) czy leczenie, które otrzymywał w osadzeniu, było odpowiednie do jego stanu; (b) czy jego obecny stan zdrowia jest zgodny z osadzeniem w kolonii karnej lub szpitalu więziennym; oraz (c) czy jego obecny stan wymaga przyjęcia do szpitala specjalistycznego lub zwolnienia. Rząd został również poproszony o zapewnienie natychmiastowego przeniesienia go do szpitala specjalistycznego, jeśli eksperci medyczni uznaliby, że takie przyjęcie jest wymagane. Trybunał napisał do Rządu 13 listopada 2014 roku. 4 grudnia 2014 roku Rząd odpowiedział, przesyłając różne dokumenty.
(i) Maszynopis historii choroby skarżącego sporządzona między wrześniem a listopadem 2014 roku, zawierająca szczegółowy harmonogram codziennego przyjmowania leków. Z dokumentu tego wynika, że otrzymywał podstawowe leki przeciwbólowe i hipotensyjne oraz leki przeciwkaszlowe, a onkolog przepisał mu „dożywotnią” immunoterapię lekiem o nazwie „reodoron”. Harmonogram przyjmowania leków nie zawierał jednak żadnej wzmianki o leku „reodoron”.
(ii) Zaświadczenia wydane przez p.o. naczelnika ambulatorium w kolonii karnej skarżącego, wymieniające rozpoznanie i zawierające krótki opis ogólnych procedur medycznych. Zgodnie z zaświadczeniami, 20 listopada 2014 roku stan skarżącego był „zadowalający”, a jego choroby „nie stwarzały żadnego zagrożenia” dla jego życia. Zaświadczenia wskazywały również, że nie było oznak postępującej niewydolności płuc lub „zatrucia nowotworowego” (zespoły paraneoplastyczne, takie jak gorączka). P.o. naczelnika jednostki zauważył jednak, że każda choroba, w tym te, na które cierpi skarżący, może zagrażać życiu.
(iii) Zaświadczenie z dnia 24 listopada 2011 roku wydane przez naczelnika kolonii karnej skarżącego, zawierające wykaz jego kar i wyroków oraz wskazujące, że od 23 sierpnia 2014 roku był osadzony w kolonii karnej, ponieważ nie było podstaw do utrzymywania go w szpitalu więziennym.
W jednostronicowym dokumencie Rząd odpowiedział również na trzy pytania, które Trybunał 12 listopada 2014 roku zadał do niezależnych ekspertów medycznych. W szczególności podkreślili, że po przybyciu skarżącego do każdego zakładu karnego poddawał go badaniom klinicznym i był badany przez specjalistów medycznych. Tym samym został objęty regularnym nadzorem medycznym w związku ze swoimi chorobami. Rząd argumentował, że jego stan jest zadowalający i nie ma zagrożenia dla życia, ponieważ otrzymywał opiekę medyczną odpowiednią do swojego stanu i w wymaganym zakresie. Zakończyli, że jego stan nie wymaga przyjęcia do szpitala specjalistycznego ani zwolnienia. Skarżący odniósł się do informacji Rządu, obstając przy tym, że udzielona mu pomoc medyczna była niewystarczająca i że jego życiu zagraża niebezpieczeństwo, chyba że zostanie mu poddane leczenie przeciwnowotworowe i radioterapia. Powołał się na wyniki badania medycznego z 18 grudnia 2014 roku, które ujawniło nowe i rozwijające się przerzuty w prawej nadnerczu, lewej półkuli mózgu i prawej półkuli móżdżku. Skarżący złożył również alternatywną opinię biegłego zleconą przez jego adwokata. 17 stycznia 2015 roku dwaj biegli sądowi medycyny z Petersburskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego przygotowali raport odpowiadający na trzy pytania postawione przez Trybunał w jego decyzji z 12 listopada 2014 roku. Oceniając jakość pomocy medycznej skarżącego, eksperci zauważyli, że od sierpnia 2012 roku skarżący otrzymywał wyłącznie leczenie objawowe środkami znieczulającymi na raka nerki. Do grudnia 2014 roku nie podano żadnego innego leczenia związanego z rakiem. Eksperci sporządzili listę różnych ustalonych i szeroko stosowanych procedur medycznych, w tym immunoterapii, rozległej chemioterapii i radioterapii, które powinny zostać zastosowane u pacjenta takiego jak skarżący, aby poprawić jego stan i przedłużyć życie. Eksperci podkreślili, że nawet po odkryciu rozwijającego się przerzutu w mózgu skarżącego w grudniu 2014 roku lekarze więzienni nie rozważali możliwości radioterapii. Eksperci zauważyli, że lek „reodoron” wymieniony w jego dokumentacji medycznej nie istnieje. Skrytykowali również inne aspekty jego pomocy medycznej, w tym częstotliwość i zakres ważnych badań medycznych. Eksperci stwierdzili, że oczekiwana długość życia skarżącego była krytycznie niska. Miał nie więcej niż kilka miesięcy życia, szczególnie w świetle faktu, że nie otrzymywał niezbędnego leczenia. Po przekazaniu sprawy stronom, 29 czerwca 2015 roku Rząd poinformował Trybunał, że skarżący zmarł 8 kwietnia 2015 roku. Złożyli odpis aktu zgonu i poprosili Trybunał, w przypadku braku osoby chcącej kontynuować skargę w jego imieniu, o skreślenie sprawy z listy spraw na mocy artykułu 37 § 1 (c) Konwencji. Rząd dołączył dokumentację medyczną skarżącego sporządzoną między grudniem 2014 a kwietniem 2015 roku do listu do Trybunału datowanego na 24 września 2015 roku. Dołączyli również szereg zaświadczeń przygotowanych przez p.o. naczelników kolonii karnej i ambulatorium kolonii. P.o. naczelnik kolonii podał szczegóły wyroków skarżącego, wskazał, że nie składał żadnych skarg do administracji kolonii między 21 listopada 2014 a 8 kwietnia 2015 roku oraz że jego wniosek o przedterminowe zwolnienie został oddalony przez Sąd Rejonowy w Ingodinsku 16 marca 2015 roku. W oddzielnych zaświadczeniach p.o. naczelnik ambulatorium odnotował przebieg choroby skarżącego, kładąc szczególny nacisk na gwałtowne pogorszenie jego stanu zdrowia w 2014 roku, kiedy odkryto nowe i rozwijające się przerzuty w płucach, węzłach chłonnych, nadnerczu i mózgu oraz rozwój zatrucia nowotworowego, towarzyszącego poważnej obustronnej wielosegmentowemu zapaleniu płuc, obrzękowi mózgu i terminalnej niewydolności nerek. Stan skarżącego był uważany za szczególnie poważny między 18 grudnia 2014 a 1 lutego 2015 roku, a następnie między 24 marca a 8 kwietnia 2015 roku. Ocena została zmieniona na średnio ciężką dla okresu od 1 lutego do 23 marca 2015 roku, mimo że nie odnotowano zmian na długiej liście dolegliwości. W liście z 18 sierpnia 2015 roku adwokat skarżącego poinformował Trybunał, że pani Artemjewa, siostra i spadkobierczyni skarżącego, życzy sobie kontynuować postępowanie przed Trybunałem w imieniu skarżącego. Adwokat dołączył odpis aktu urodzenia jako dowód pokrewieństwa skarżącego i pani Artemjewej oraz kopie listów wysłanych przez różne rosyjskie władze do pani Artemjewej w odpowiedzi na skargi zarzucające im niewłaściwe leczenie skarżącego.


W różnych terminach wszczęto wobec skarżących postępowania karne w Uzbekistanie z powodu podejrzenia o podżeganie do buntu; tworzenie, kierowanie i przynależność do religijnej fundamentalistycznej, ekstremistycznej, separatystycznej lub innej zabronionej organizacji; a w przypadku pierwszego skarżącego, rozpowszechnianie materiałów zagrażających porządkowi publicznemu i powodujących podżeganie do nienawiści na tle etnicznym lub religijnym. Władze uzbeckie wydały nakazy ich aresztowania, a zostali oni wpisani na międzynarodową listę osób poszukiwanych. Opuszczeli Uzbekistan w różnych terminach i ostatecznie przybyli na Ukrainę. 3 kwietnia 2009 r. ukraińskie władze migracyjne oddaliły wniosek pierwszego skarżącego o udzielenie azylu jako bezzasadny. Skarżący odwołał się. 15 czerwca 2010 r. pierwszy skarżący został aresztowany przez ukraińską policję jako osoba widniejąca na międzynarodowej liście osób poszukiwanych. 16 czerwca 2010 r. policja zwróciła się do Sądu Miejskiego w Irpieniu („Sąd Miejski”) z wnioskiem o aresztowanie skarżącego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego dotyczących aresztowania osób podejrzanych o popełnienie przestępstw na Ukrainie. 17 czerwca 2010 r. w życie weszły zmiany w Kodeksie postępowania karnego dotyczące ekstradycji i tymczasowego aresztowania w oczekiwaniu na ekstradycję (patrz punkt 59 poniżej). Tego samego dnia Sąd Miejski przedłużył czas trwania aresztowania skarżącego do dziesięciu dni, uznając, że potrzebne są dodatkowe informacje dotyczące jego sytuacji osobistej. Powołał się na przepisy mające zastosowanie do osób oskarżonych o przestępstwa na Ukrainie i nie odniósł się do nowych przepisów Kodeksu dotyczących ekstradycji. 24 czerwca 2010 r. Sąd Miejski, działając na podstawie zmienionych przepisów Kodeksu postępowania karnego dotyczących ekstradycji, wydał postanowienie o tymczasowym aresztowaniu skarżącego na czterdzieści dni, do czasu otrzymania wniosku o ekstradycję od władz uzbeckich. 30 czerwca 2010 r. Kijowski Sąd Okręgowy utrzymał to postanowienie w mocy. 23 lipca 2010 r. Sąd Rejonowy Szewczenkowski w Kijowie („Sąd Szewczenkowski”), na wniosek Prokuratury Generalnej Ukrainy („PG”), zarządził aresztowanie skarżącego w oczekiwaniu na ekstradycję na okres nieprzekraczający osiemnastu miesięcy, do czasu zakończenia postępowania o ekstradycję. 9 sierpnia 2010 r. Kijowski Miejski Sąd Apelacyjny utrzymał to postanowienie w mocy. 21 czerwca 2011 r. Kijowski Sąd Administracyjny Apelacyjny uchylił decyzję władz migracyjnych z 3 kwietnia 2009 r. i nakazał ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącego o azyl. 24 stycznia 2012 r. pierwszy skarżący został zwolniony. 14 grudnia 2009 r. UNHCR uznał drugiego skarżącego za uchodźcę w ramach swojego mandatu. 23 grudnia 2009 r. władze migracyjne oddaliły wniosek drugiego skarżącego o azyl na Ukrainie jako bezzasadny. 29 czerwca 2010 r. drugi skarżący został aresztowany przez ukraińską policję jako osoba widniejąca na międzynarodowej liście osób poszukiwanych. 2 lipca 2010 r. Sąd w Białej Cerkwi zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego na okres do trzydziestu dni, do czasu otrzymania wniosku o ekstradycję. 28 lipca 2010 r. UNHCR wydał certyfikat stwierdzający, że uznał skarżącego za uchodźcę. 29 lipca 2010 r. skarżący złożył ten certyfikat wraz ze swoimi zastrzeżeniami do wniosku o aresztowanie w Sądzie Szewczenkowskim. 29 lipca 2010 r. Sąd Szewczenkowski zarządził aresztowanie skarżącego w oczekiwaniu na ekstradycję na okres do osiemnastu miesięcy, do czasu zakończenia postępowania o ekstradycję. 9 sierpnia 2010 r. Kijowski Miejski Sąd Apelacyjny utrzymał to postanowienie w mocy. 25 czerwca 2011 r. Okręgowy Sąd Administracyjny w Kijowie uchylił decyzję władz migracyjnych z 23 grudnia 2009 r. i nakazał im ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącego. 29 stycznia 2012 r. skarżący został zwolniony. 4 listopada 2009 r. władze migracyjne oddaliły wniosek trzeciego skarżącego o azyl na Ukrainie jako bezzasadny. Skarżący odwołał się. Według danych policji, 8 lipca 2010 r. o godzinie 21:30 trzeci skarżący został aresztowany przez ukraińską policję jako osoba widniejąca na międzynarodowej liście osób poszukiwanych. 10 lipca 2010 r. policja zwróciła się do Sądu Rejonowego Kijów-Światoszyn („Sąd Kijów-Światoszyn”) o zastosowanie wobec skarżącego tymczasowego aresztowania do czasu otrzymania wniosku o ekstradycję z Uzbekistanu. W swoich pismach do Sądu Kijów-Światoszyn skarżący sprzeciwił się wnioskowi policji, powołując się w szczególności na to, że postępowanie dotyczące jego wniosku o azyl wciąż było w toku. W swoich pismach stwierdził, że został aresztowany 9 lipca 2010 r. o godzinie 14:00 i nie wnosił w tej sprawie żadnych skarg. 12 lipca 2010 r. Sąd Kijów-Światoszyn zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego na okres do trzydziestu dni, do czasu otrzymania wniosku o ekstradycję. 19 lipca 2010 r. Kijowski Sąd Okręgowy uchylił postanowienie z 12 lipca 2010 r. i przekazał wniosek o tymczasowe aresztowanie do sądu pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Sąd Apelacyjny uznał w szczególności, że sąd pierwszej instancji nie zbadał szczegółowo sytuacji osobistej skarżącego oraz tego, czy istnieją przeszkody dla jego ekstradycji. 3 sierpnia 2010 r. Sąd Kijów-Światoszyn zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego na okres do czterdziestu dni. Uznał, że jego argumenty dotyczące rzekomego ryzyka nieludzkiego traktowania w Uzbekistanie muszą zostać zbadane w ramach postępowania o ekstradycję. Tego samego dnia policja złożyła wniosek o aresztowanie skarżącego w oczekiwaniu na ekstradycję, w oparciu o wniosek o ekstradycję, który w międzyczasie nadszedł (patrz punkt 37 poniżej). 4 sierpnia 2010 r. Sąd Szewczenkowski zarządził aresztowanie skarżącego na okres do osiemnastu miesięcy, do czasu zakończenia postępowania o ekstradycję. 12 sierpnia 2010 r. Kijowski Miejski Sąd Apelacyjny utrzymał to postanowienie w mocy. Według Rządu, 14 lipca 2011 r. Okręgowy Sąd Administracyjny w Kijowie utrzymał w mocy decyzję władz migracyjnych z 4 listopada 2009 r. 6 lutego 2012 r. skarżący został zwolniony. 4. Postępowanie w sprawie ekstradycji dotyczące pierwszych trzech skarżących oraz wnioski o azyl w Szwecji i Stanach Zjednoczonych Ameryki. 9 lipca 2010 r. PG otrzymała formalne wnioski od władz uzbeckich o ekstradycję pierwszego i trzeciego skarżącego, a 27 lipca 2010 r. otrzymała podobny wniosek dotyczący drugiego skarżącego. PG zwróciła się do prokuratury obwodu kijowskiego o przeprowadzenie postępowania w sprawie ekstradycji w sprawach skarżących. 10 lipca 2010 r. PG zwróciła się do Służby Bezpieczeństwa i Ministerstwa Spraw Zagranicznych o informacje dotyczące pierwszego skarżącego, w szczególności o to, czy jest prześladowany przez władze uzbeckie z powodu działalności politycznej lub religijnej. 29 i 14 lipca 2010 r. wysłano podobne wnioski dotyczące drugiego i trzeciego skarżącego. W tych samych datach PG zwróciła się do władz uzbeckich o podanie bardziej szczegółowych informacji o czynach, o które podejrzewano skarżących, oraz o zapewnienia dotyczące traktowania skarżących w przypadku ich ekstradycji. 3 sierpnia 2010 r. Służba Bezpieczeństwa poinformowała PG, że nie posiada informacji dotyczących szczegółów działalności pierwszego i trzeciego skarżącego w Uzbekistanie. 24 sierpnia oraz 2 i 6 września 2010 r. władze uzbeckie udzieliły zapewnienien żądanych przez PG odpowiednio w odniesieniu do trzeciego, drugiego i pierwszego skarżącego. 24 sierpnia i 16 listopada 2010 r. PG, w odpowiedzi na swój poprzedni wniosek, otrzymała kopie dokumentów od władz uzbeckich opisujących charakter zarzutów postawionych trzeciemu i pierwszemu skarżącemu w Uzbekistanie. 14 października 2010 r. Ambasador Stanów Zjednoczonych Ameryki („USA”) na Ukrainie zwrócił się do PG o ułatwienie wizyty przedstawicieli Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego USA u zatrzymanych obywateli Uzbekistanu w dniach 15 i 21 października 2010 r. w celu przeprowadzenia wywiadów w ramach procesu rozpatrywania ich wniosków o azyl w USA. Według drugiego skarżącego, 1 października 2010 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych odpowiedziało na wniosek PG o informacje. 22 listopada 2010 r. PG otrzymała raporty prokuratury obwodu kijowskiego o wynikach postępowań w sprawie ekstradycji dotyczących skarżących. Raporty zalecały odmowę ekstradycji skarżących, na podstawie paragrafu 4 artykułu 466 Kodeksu postępowania karnego, który stanowi, że ekstradycji można odmówić, jeżeli „właściwy organ państwa obcego nie dostarczył, na wniosek organu centralnego, dodatkowych materiałów lub danych, bez których nie można podjąć decyzji w sprawie wniosku o ekstradycję”. 8 kwietnia 2011 r. PG napisała do Ambasady USA. Odwołała się do wizyty urzędników USA u pierwszego i trzeciego skarżącego oraz do informacji przekazanych PG przez adwokata drugiego skarżącego, że jego wniosek o azyl jest rozpatrywany przez władze USA. PG poprosiła Ambasadę o informowanie o wszelkich postępach w rozpatrywaniu wniosków skarżących o azyl. 5 lipca i 2 września 2011 r. PG ponownie zwróciła się do Ambasady USA z prośbą o informacje, wskazując, że nie otrzymano odpowiedzi na jej poprzednie wnioski. 18 października 2011 r. Ambasada USA poinformowała PG, że członkowie jej personelu muszą odwiedzić pierwszego i trzeciego skarżącego w celu sfinalizowania ich wniosków o azyl i pobrania ich odcisków palców. Poprosiła o pomoc w zorganizowaniu takiej wizyty. 16 grudnia 2011 r. UNHCR poinformował PG, że uznał pierwszych trzech skarżących za uchodźców w ramach swojego mandatu i zaprosił PG do nadania tej decyzji należytej wagi przy rozpatrywaniu wniosków Uzbekistanu o ekstradycję. Stwierdził dalej, że władze USA są w trakcie rozpatrywania wniosków o azyl pierwszego i trzeciego skarżącego. UNHCR dodał, że nie może ułatwić przesiedlenia drugiego skarżącego, ponieważ pozostaje w związku poligamicznym. 23 stycznia 2012 r. UNHCR poinformował PG, że pierwszy skarżący otrzymał azyl w Szwecji. 10 i 20 lutego 2012 r. PG zdecydowała nie ekstradować trzeciego i pierwszego skarżącego do Uzbekistanu w związku z faktem, że otrzymali oni azyl odpowiednio w USA i Szwecji. PG zauważyła również, że informacje pierwotnie przedłożone przez władze uzbeckie w celu poparcia ich wniosków o ekstradycję były niewystarczające i że władze uzbeckie nie usunęły tego braku, mimo wniosków PG. PG uznała, że stanowi to również przeszkodę dla ekstradycji skarżących do Uzbekistanu. Strony nie poinformowały Sądu o żadnej ostatecznej decyzji dotyczącej ekstradycji drugiego skarżącego. Na dzień złożenia przez skarżących uwag w odpowiedzi na uwagi Rządu, to jest 9 grudnia 2013 r., taka decyzja nie została podjęta. 2 lipca 2010 r. skarżący został aresztowany przez ukraińską policję. Został zwolniony tego samego dnia, ale ponownie aresztowany 6 lipca 2010 r. 9 lipca 2010 r. Sąd Rejonowy w Białej Cerkwi zarządził jego tymczasowe aresztowanie na okres do trzydziestu dni. 5 sierpnia 2010 r. skarżący został zwolniony, ponieważ do tego dnia nie nadszedł wniosek o ekstradycję. 16 sierpnia 2010 r. PG otrzymała wniosek o ekstradycję od władz uzbeckich. 7 października 2010 r. PG zdecydowała o odmowie ekstradycji z powodu, że czyn, za który został oskarżony zgodnie z prawem uzbeckim, a mianowicie tworzenie, kierowanie i przynależność do religijnej fundamentalistycznej, ekstremistycznej, separatystycznej lub innej zabronionej organizacji, nie jest przestępstwem zgodnie z prawem karnym Ukrainy.


Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszka w Izmirze. W momencie zdarzeń będących podstawą niniejszego skargi skarżący pracował jako stróż na placu budowy położonym w pobliżu kompleksu wojskowego, w którym stacjonował 7. Pułk Komandosów Żandarmerii w Foça, w prowincji Izmir. 14 października 2008 roku, około godziny 20:00 do 21:00, skarżący opuścił plac budowy, aby spotkać się z trzema przyjaciółmi, M.K., N.V. oraz F.T., którzy pracowali na pobliskich farmach. Podczas marszu w stronę przyjaciół skarżący nagle upadł z nieznanych przyczyn; przyjaciele natychmiast przewieźli go do szpitala. Wstępne badanie lekarskie skarżącego w Szpitalu Państwowym w Foça nie ujawniło żadnych nieprawidłowości poza skaleczeniem o długości 0,5 cm na plecach, między dziesiątym a jedenastym żebrem. Jednakże wykonane subsequently zdjęcie rentgenowskie płuc wykazało, że w jego ciele, między jedenastym a dwunastym żebrem, znajduje się ciało obce przypominające pocisk. Skarżący został przewieziony do Szpitala Państwowego w Karşıyaka w celu dalszego leczenia poważnych obrażeń płuc i wątroby. Po przebyciu różnych operacji, 23 października 2008 roku został wypisany ze szpitala. Zgodnie z raportem medycznym sporządzonym 30 grudnia 2008 roku przez Szpital Państwowy w Karşıyaka, podjęto decyzję o pozostawieniu pocisku w ciele skarżącego z przyczyn medycznych, który miał zostać usunięty jedynie w przypadku pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego. Raport stwierdzał również, że odniesione przez skarżącego obrażenia zagrażały jego życiu. O godzinie 2:30 nad ranem 15 października 2008 roku na miejsce zdarzenia, położone przy farmie o nazwie „Dürüs” („farma Dürüs”), przybyli dwaj funkcjonariusze żandarmerii z wydziału dochodzeniowego miejscowego Komenda Powiatowa Żandarmerii w Menemen, aby przeprowadzić wstępne dochodzenie i sporządzić protokół miejsca zdarzenia (na polecenie prokuratora publicznego w Foça). Po sfotografowaniu miejsca zdarzenia rozmawiali ze świadkami oraz z dyżurującym patrolem żandarmerii. Zgodnie z uzyskanymi informacjami, skarżący nagle upadł, gdy szedł, aby spotkać się z przyjaciółmi. W miejscu zdarzenia nie słychać było wystrzałów, ale w odpowiednim czasie na pobliskim kompleksie wojskowym, w którym stacjonował 7. Pułk Komandosów Żandarmerii, trwały ćwiczenia strzeleckie. Funkcjonariusze żandarmerii wskazali w swoim raporcie, że na terenie wspomnianego kompleksu wojskowego znajdowały się dwa strzelnice: jedna położona 1780 metrów na północ od farmy Dürüs, na wysokości pięćdziesięciu metrów („pierwsza strzelnica”); oraz druga 1050 metrów na wschód, na wysokości dziewięćdziesięciu metrów („druga strzelnica”). Wysokość farmy Dürüs wynosiła czterdzieści metrów. Między farmą Dürüs a pierwszą strzelnicą znajdowały się trzy wzgórza; pierwsze dwa wzgórza miały wysokość pięćdziesięciu pięciu metrów, a trzecie wzgórze miało wysokość dziewięćdziesięciu metrów. Nie podano informacji dotyczących terenu między farmą a drugą strzelnicą. Ćwiczenia strzeleckie były przeprowadzane na pierwszej strzelnicy przy użyciu karabinów G3, a na drugiej strzelnicy przy użyciu karabinów kalibru 5,56 mm. Zgodnie z mapą szkicową przygotowaną przez funkcjonariuszy żandarmerii, miejsce zdarzenia znajdowało się około 15 stopni na wschód od założonej trajektorii pocisków wystrzelonych z pierwszej strzelnicy. Zdaniem funkcjonariuszy żandarmerii skarżący został trafiony rykoszetem podczas ćwiczeń strzeleckich, szczególnie w świetle faktu, że w miejscu zdarzenia nie znaleziono żadnych dowodów czynu karalnego. Jedynym dowodem zebranym przez funkcjonariuszy żandarmerii była kurtka, którą skarżący miał na sobie w momencie postrzelenia; została ona przekazana do Laboratorium Kryminalistycznego Policji w İzmir Gürçeşme do zbadania. Funkcjonariusze żandarmerii ponownie odwiedzili miejsce zdarzenia około godziny 9:45 rano 15 października 2008 roku w celu przeprowadzenia dalszych dochodzeń, ale nie odkryli żadnych nowych dowodów. Wydaje się, że tego samego ranka udali się również – na polecenie prokuratora publicznego w Foça – do kompleksu wojskowego, aby sfotografować strzelnice. Około godziny 10:15 rano 15 października 2008 roku prokurator publiczny w Foça odwiedził miejsce zdarzenia wraz z biegłym policji, H.Ö. Prokurator publiczny zauważył, że dotychczasowe dochodzenie nie ujawniło żadnych łusek, pocisków, broni ani żadnego innego takiego materiału na miejscu zdarzenia lub w jego pobliżu, ani nie zidentyfikowano żadnych podejrzanych, którzy mogliby strzelać do skarżącego. Zgodnie z informacjami podanymi przez trzech przyjaciół skarżącego prokuratorowi publicznemu, skarżący upadł na ich oczach i w odpowiednim czasie nie było nikogo innego. Powiedzieli również prokuratorowi publicznemu, że często słyszeli ogień z kompleksu wojskowego podczas ćwiczeń strzeleckich i że ogień był słyszalny również w momencie zdarzenia, chociaż nie słyszeli strzałów pochodzących z żadnego pobliskiego miejsca. Zgodnie z informacjami w aktach sprawy, skarżący był nadal w stanie krytycznym rano 15 października 2008 roku. Mimo to, o godzinie 15:00 tego dnia został przesłuchany przez dwóch funkcjonariuszy żandarmerii w biurze dowódcy zespołu bezpieczeństwa (Asayiş Tim Komutanı) lokalnej żandarmerii. Nie jest jasne, czy to biuro znajdowało się wewnątrz szpitala, czy na zewnątrz. Przed rozpoczęciem przesłuchania skarżący został poinformowany o prawie do żądania powołania adwokata z lokalnej izby adwokackiej w celu pomocy, ale wydaje się, że nie skorzystał z tego prawa. Skarżący powiedział funkcjonariuszom żandarmerii, że około godziny 20:45 14 października 2008 roku wyszedł z domu, aby sprawdzić plac budowy, na którym pracował jako stróż. Gdy szedł w stronę placu, słyszał świsty nad głową. Nadal słyszał te same dźwięki podczas wychodzenia z placu budowy, a wraz z nimi dźwięk strzałów z pobliskiego kompleksu wojskowego. Wtedy, nagle, poczuł ostry ból w plecach i upadł na ziemię. Nie wiedział, co się stało, dopóki w szpitalu nie powiedziano mu, że został postrzelony w plecy z broni palnej. Gdy funkcjonariusze żandarmerii zapytali skarżącego, czy był w konflikcie z kimkolwiek i czy słyszał jakiekolwiek strzały w momencie zdarzenia, odpowiedział, że nie był w żadnym konflikcie i że jedyne strzały, które słyszał, pochodziły z kompleksu wojskowego, co słyszał przez ostatni tydzień. Skarżący oświadczył również, że nie chce składać zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przeciwko nikomu w związku ze zdarzeniem. 16 października 2008 roku H.Ö., biegły policji, który towarzyszył prokuratorowi publicznemu w Foça podczas badania miejsca zdarzenia, sporządził raport ze swoich ustaleń. W swoim raporcie wskazał, że odległość między miejscem zdarzenia a wojskowymi strzelnicami, które rozciągały się na terenie pagórkowatym, wynosiła około półtora kilometra. Biorąc pod uwagę zeznania świadków oraz brak jakichkolwiek innych czynników, które mogłyby wyjaśnić obrażenia skarżącego, biegły policji wyraził opinię, że obrażenia zostały prawdopodobnie spowodowane pociskiem, który rykoszetował podczas ćwiczeń strzeleckich w kompleksie wojskowym. Wraz z raportem złożył prostą mapę szkicową miejsca zdarzenia. 23 października 2008 roku skarżący został wypisany ze szpitala. 12 listopada 2008 roku dwaj funkcjonariusze żandarmerii odwiedzili skarżącego w jego domu, na polecenie prokuratora publicznego w Foça, aby zapytać o pocisk, który go ranił. Skarżący poinformował funkcjonariuszy żandarmerii, że pocisk wciąż nie został usunięty z jego ciała i że lekarze ponownie ocenią sytuację, gdy on w pełni wyzdrowieje po wcześniejszych operacjach. Skarżący został poproszony o poinformowanie władz w przypadku, gdyby lekarze zdecydowali o usunięciu pocisku. 13 listopada 2008 roku Laboratorium Kryminalistyczne Policji w İzmir wydało raport z analizy przeprowadzonej na kurtce skarżącego. Zgodnie z raportem, na plecach kurtki znaleziono otwór o średnicy 0,5 cm, ale wokół tego otworu nie znaleziono żadnych pozostałości po strzale. Biorąc pod uwagę kształt i inne cechy otworu, ustalono, że został on spowodowany przez broń palną i że strzał został oddany z dużej odległości. 14 listopada 2008 roku prokurator publiczny w Foça zebrał zeznania skarżącego po raz pierwszy. Skarżący został przypomniany o prawie do żądania pomocy adwokata, od czego ponownie zrezygnował. Skarżący w dużej mierze powtórzył zeznania, które złożył wcześniej funkcjonariuszom żandarmerii. Powtórzył również, że nie chce składać zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przeciwko żadnej konkretnej osobie, ponieważ nie wierzył, że został postrzelony celowo. Zastrzegł jednak prawo do dochodzenia odszkodowania. 24 listopada 2008 roku prokurator publiczny w Foça wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania karnego. Prokurator publiczny uznał po pierwsze, że w świetle zeznań skarżącego i świadków oraz sposobu, w jaki doszło do zdarzenia, skarżący nie został postrzelony celowo. Po drugie zauważył, że sądowo-lekarskie badanie przeprowadzone na kurtce skarżącego ujawniło, że strzał został oddany z dużej odległości; jednak źródło strzału nie zostało zidentyfikowane, ponieważ pocisk nie został jeszcze usunięty z ciała skarżącego z przyczyn medycznych. Mimo to, biorąc pod uwagę wszystkie informacje w aktach sprawy oraz fakt, że w momencie zdarzenia kilka kilometrów dalej trwały wojskowe ćwiczenia strzeleckie, prokurator publiczny uznał, że skarżący został prawdopodobnie trafiony rykoszetem podczas ćwiczeń strzeleckich. Zdaniem prokuratora publicznego, to przestępstwo miało być zaklasyfikowane jako spowodowanie uszczerbku na zdrowiu przez niedbalstwo (taksir), a nie przez lekkomyślność (bilinçli taksir), ze względu na znaczną odległość strzelnicy od miejsca zdarzenia. Ponieważ ściganie przestępstwa spowodowania uszczerbku na zdrowiu przez niedbalstwo wymagało złożenia formalnego zawiadomienia przez pokrzywdzonego (czego brakowało w niniejszej sprawie), prokurator publiczny w Foça zdecydował o umorzeniu śledztwa. 12 stycznia 2009 roku, po wystąpieniu powikłań medycznych, pocisk został usunięty z ciała skarżącego i przekazany policji szpitalnej. 6 lutego 2009 roku został zarejestrowany w depozycie prokuratury publicznej w Foça. W międzyczasie, 16 stycznia 2009 roku, skarżący, przy pomocy swojego adwokata, wniósł zażalenie na decyzję prokuratora publicznego w Foça. Adwokat skarżącego stwierdził, że decyzja o umorzeniu śledztwa została podjęta przedwcześnie, przed zakończeniem procesu dochodzeniowego i zidentyfikowaniem broni, z której wystrzelono pocisk, oraz tożsamości strzelca. Nie podjęto również próby ustalenia, czy uszczerbek na zdrowiu został spowodowany przez niedbalstwo, lekkomyślność, brak doświadczenia lub naruszenie obowiązków, czy z zamiarem. Ponadto, proszenie pokrzywdzonego o wskazanie, czy chce złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, bez wcześniejszego ustalenia sprawcy i rodzaju przestępstwa, nie było zgodne z należytą procedurą. Zażalenie skarżącego zostało odrzucone przez Sąd Okręgowy w İzmir 24 kwietnia 2009 roku. Sąd okręgowy nie podał żadnego uzasadnienia swojej decyzji, poza stwierdzeniem, że decyzja prokuratora publicznego w Foça była zgodna z prawem. Decyzja ta została doręczona skarżącemu 20 maja 2009 roku. 3 marca 2009 roku skarżący złożył wniosek do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych („Ministerstwo”) o odszkodowanie majątkowe i niemajątkowe za doznane rany. Ministerstwo odmówiło uwzględnienia wniosku; skarżący wniósł następnie powództwo o odszkodowanie przed Sąd Administracyjny w İzmir. 22 lutego 2012 roku Sąd Administracyjny w İzmir oddalił powództwo skarżącego. Sąd uznał, że choć nie było sporne, że skarżący został ranny pociskiem, nie było namacalnych dowodów na to, że wspomniany pocisk był w jakikolwiek sposób powiązany z ćwiczeniami strzeleckimi przeprowadzonymi przez 7. Pułk Komandosów Żandarmerii w Foça w danej dacie. Śledztwo karne w sprawie zdarzenia zostało umorzone z powodu decyzji skarżącego o niezłożeniu oficjalnego zawiadomienia, a pocisk usunięty z jego ciała po umorzeniu śledztwa nie został zatem poddany badaniom balistycznym. W tych okolicznościach, nie dochodząc swoich skarg, skarżący utrudnił gromadzenie dowodów, które mogłyby udowodnić związek przyczynowy między działaniem administracyjnym (idari eylem) a poniesioną szkodą. Zdaniem sądu administracyjnego skarżący nie udowodnił zatem swoich zarzutów. 22 października 2015 roku Najwyższy Sąd Administracyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Administracyjnego w İzmir. Wewnętrzne dochodzenie administracyjne zostało również przeprowadzone przez władze wojskowe w sprawie postrzelenia skarżącego. W trakcie tego dochodzenia 15 października 2008 roku podpułkownik przesłuchał trzynastu funkcjonariuszy żandarmerii różnych rang, którzy brali udział w wspomnianych ćwiczeniach strzeleckich. Funkcjonariusze zeznali, w niemal identycznych słowach, że ćwiczenia strzeleckie odbyły się 14 października 2008 roku między godziną 19:00 a 22:00 przy użyciu karabinów G3, że wszystkie niezbędne środki bezpieczeństwa zostały podjęte na strzelnicy przed rozpoczęciem ćwiczeń, zgodnie z obowiązującymi przepisami i instrukcjami, że wszystkie karabiny były strzelane pod nadzorem starszych oficerów, że nie zezwolono na strzelanie poza wyznaczonymi obszarami strzelania i że, w świetle środków bezpieczeństwa i odległości skarżącego od strzelnicy, skarżący nie powinien być dotknięty pociskami wystrzelonymi podczas ćwiczeń. 22 października 2008 roku sporządzono raport z ustaleń dochodzenia administracyjnego. Zgodnie z tym raportem, wszystkie wymagane środki bezpieczeństwa zostały wdrożone na strzelnicy w danej dacie, zgodnie z odpowiednimi przepisami bezpieczeństwa, i nie znaleziono żadnych błędów ani zaniedbań ze strony oficerów wojskowych uczestniczących w ćwiczeniach strzeleckich. Raport wskazywał, że dodatkowe środki ostrożności zostały jednak podjęte na strzelnicy w następstwie zdarzenia, takie jak dodawanie worków z piaskiem i beczek za tarczami, budowanie barier w celu zmniejszenia liczby rykoszetów i otaczanie linii strzelec-cel dodatkowymi beczkami.


Skarżąca urodziła się w 1964 roku i mieszka w Czelabińsku. W 1971 roku lokalna fabryka, będąca właścicielem bloku mieszkalnego, przydzieliła mieszkanie przy ul. Kommuny 125-56 w Czelabińsku P. na podstawie umowy o najem mieszkania socjalnego. W 1992 roku tytuł własności budynku został przeniesiony na gminę Czelabińsk. P. zamieszkiwał w mieszkaniu jako najemca do swojej śmierci 3 grudnia 2010 roku. Po śmierci P. gmina Czelabińsk rozpoczęła procedurę rejestracji mieszkania jako wolnego w celu przydzielenia go innej osobie uprawnionej do mieszkania socjalnego. Okazało się jednak, że zgodnie z dokumentami mieszkanie nie było już własnością gminy, lecz należało do L. Federalna służba rejestracji przesłała odpowiednie dane do szefa administracji gminy 16 lutego 2011 roku. Szef administracji zwrócił się do prokuratora regionalnego o zbadanie sytuacji z mieszkaniem. Prokurator ustalił, że mieszkanie było przedmiotem szeregu transakcji. Zgodnie z odpowiednimi dokumentami, 9 listopada 1992 roku fabryka podpisała umowę prywatyzacyjną na przeniesienie mieszkania na Kh. 3 grudnia 1992 roku transakcja została zarejestrowana przez służbę rejestracyjną. 25 stycznia 2011 roku Kh. sprzedał mieszkanie L., który sprzedał je 21 kwietnia 2011 roku Ya. Transakcje te zostały również zarejestrowane przez służbę rejestracyjną. Śledczy policji przesłuchał Kh., który zaprzeczył, jakoby miał cokolwiek wspólnego z mieszkaniem. Co do danych z paszportu wskazanych w umowie prywatyzacyjnej, wyjaśnił, że w 2009 i 2010 roku dwukrotnie stracił paszport i że nigdy nie spotkał P. ani L. Policja ustaliła dalej, że L., który w tamtym czasie służył w wojsku, również stracił paszport w 2009 roku. 31 marca 2011 roku prokurator odpowiedział szefowi administracji, doradzając mu następująco:
„Wydaje się, że osoby będące stronami transakcji dotyczących mieszkania popełniły w tej sprawie przestępstwo. W związku z tym materiały zostały przekazane do [policji] w celu dalszego zbadania... [Policja] poinformuje Cię o wynikach dochodzenia... Ponadto, w celu zapobieżenia dalszym transakcjom z mieszkaniem, zwróciłem się do Głównego Rejestratora Państwowego o odmowę rejestracji państwowej jakichkolwiek przyszłych transakcji z mieszkaniem.”
W nieokreślonym dniu policja wszczęła śledztwo karne w sprawie transakcji dotyczących mieszkania. 22 czerwca 2011 roku Ya. sprzedał mieszkanie skarżącej. 30 czerwca 2011 roku, działając w imieniu gminy, prokurator wniósł pozew przeciwko Kh., L. i Ya. o odzyskanie mieszkania i unieważnienie wszystkich transakcji w jego zakresie. Prokurator argumentował, że Kh. nigdy nie zamieszkiwał w mieszkaniu i że mieszkanie nigdy nie zostało przeniesione na niego z gminy w ramach programu prywatyzacji. Prokurator poprosił sąd o unieważnienie umowy prywatyzacyjnej z 9 listopada 1992 roku i późniejszych transakcji dotyczących mieszkania jako nie mających podstawy prawnej. Sąd Rejonowy w Czelabińsku wyznaczył rozprawę na 1 września 2011 roku. 6 lipca 2011 roku służba rejestracyjna wydała certyfikat potwierdzający zakup mieszkania przez skarżącą i jej prawo własności do niego. 16 września 2011 roku Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek skarżącej i zezwolił jej na udział w postępowaniu wszczętym przez prokuratora. Twierdziła, że kupiła mieszkanie w dobrej wierze i że gmina nie może jej go odebrać. 5 października 2011 roku Sąd Rejonowy wydał zakaz rejestracji jakichkolwiek transakcji dotyczących mieszkania. 23 grudnia 2011 roku Sąd Rejonowy w Czelabińsku uwzględnił roszczenia prokuratora wniesione w imieniu gminy. Prawo własności skarżącej do mieszkania zostało unieważnione i przeniesione na gminę. Sąd zarządził również eksmisję skarżącej. Wreszcie orzekł, że Ya. powinien zwrócić skarżącej sumę, którą zapłaciła za mieszkanie. Sąd uzasadnił to następująco:
„Zgodnie z art. 302 Kodeksu Cywilnego Federacji Rosyjskiej, jeśli własność została nabyta od osoby, która nie miała prawa do jej sprzedaży, a nabywca nie jest tego świadomy i nie mógł być tego świadomy [tego faktu] (nabywca w dobrej wierze), właściciel ma prawo dochodzić zwrotu tej własności od nabywcy, jeśli wspomniana własność została utracona przez właściciela lub przez osobę, w której posiadanie właściciel przekazał własność, lub jeśli została skradziona którejkolwiek z tych osób, lub jeśli opuściła ich posiadanie wbrew ich woli w inny sposób.
W toku postępowania ustalono, że przedmiotowe mieszkanie opuściło posiadanie gminy wbrew jej woli. W związku z tym mieszkanie... powinno zostać odzyskane od [skarżącej] i przeniesione na gminę.”
5 marca 2012 roku Sąd Obwodowy w Czelabińsku utrzymał w mocy wyrok z 23 grudnia 2011 roku po rozpatrzeniu odwołania. Sąd zauważył również, że skarżącej nie można uznać za nabywcę w dobrej wierze, biorąc pod uwagę, że wiedziała, że mieszkanie zostało odsprzedane trzy razy w ciągu pięciu miesięcy. 13 grudnia 2013 roku Ya. zmarł. Część wyroku z 23 grudnia 2011 roku dotycząca zasądzenia kwoty na rzecz skarżącej pozostaje niewykonana. Zgodnie z informacjami Rządu, skarżąca nie została eksmitowana i nadal zamieszkuje w mieszkaniu. W nieokreślonym terminie skarżąca wytoczyła powództwo przeciwko Państwu, twierdząc, że bezczynność władz lokalnych doprowadziła do tego, że kupiła mieszkanie od osoby, która nie miała prawa jej go sprzedać. 19 grudnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Moskwie (rejon Twerski) oddalił roszczenia skarżącej. 16 czerwca 2014 roku Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy wyrok z 19 grudnia 2013 roku po rozpatrzeniu odwołania.


Skarżący urodził się w 1968 roku i mieszka w Vlorze. 30 maja 2007 r. Sąd Rejonowy w Vlorze nakazał Policji Budowlanej w Vlorze (Policia e Ndërtimit dega Vlorë) wypłacić skarżącemu kwotę 2 795 956 albańskich leków („ALL”) za nieuzasadnione zniszczenie jego mienia. 11 czerwca 2008 r. orzeczenie zostało podtrzymane przez Sąd Apelacyjny w Vlorze i stało się prawomocne. 11 września 2008 r. wydano nakaz egzekucyjny. W latach 2009–2012 komornik bezskutecznie starał się o egzekucję orzeczenia od Policji Budowlanej w Vlorze oraz Krajowego Inspektoratu Budownictwa i Urbanistyki (Inspektorati Ndërtimor Urbanistik Kombëtar). Do tej pory prawomocne orzeczenie nie zostało wykonane.


Skarżący urodził się w 1983 roku i mieszkał w Wierchniej Pyszmie, w obwodzie swierdłowskim. 27 maja 2012 r. skarżący został aresztowany pod zarzutem morderstwa. Przez cały okres śledztwa i procesu pozostawał w areszcie. 18 stycznia 2014 r. Sąd Miejski w Wierchniej Pyszmie uznał skarżącego za winnego stawianych mu zarzutów i skazał go na dziesięć lat pozbawienia wolności. W momencie aresztowania skarżący był poważnie chory. Cierpiał na zaawansowane zakażenie HIV, przewlekłą gruźlicę w stadium niszczenia miąższu płucnego oraz przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C. W czerwcu 2012 r. skarżący został przyjęty do oddziału gruźliczego oddziału medycznego aresztu śledczego nr IZ-66/1 w Jekaterynburgu w celu leczenia. W momencie przyjęcia do więzienia poinformował lekarza, że od kilku lat leczył się na gruźlicę, jednak leczenie to nie przynosiło skutków. Przepisano mu schemat leczenia oparty na połączeniu pięciu leków przeciwgruźliczych. W drugiej połowie 2012 r. komisja lekarska zleciła wysoce aktywną terapię antyretrowirusową w związku z jego zakażeniem HIV. Prześwietlenie rentgenowskie klatki piersiowej wykonane 26 września 2012 r. wykazało powstawanie jam w płucach, co świadczyło o dalszym postępie choroby. 23 stycznia 2013 r. przeprowadzono badanie wrażliwości na leki. Wykazało ono, że gruźlica skarżącego była oporna na wszystkie leki, które przyjmował od czerwca 2012 r., tj. od momentu rozpoczęcia leczenia. Do 18 kwietnia 2013 r. nie wprowadzono żadnych zmian w leczeniu, kiedy to skarżący został przyjęty do Szpitala Więziennego nr 6 w St Donato w obwodzie swierdłowskim. W związku z rozwojem oporności skarżącego na leki, szpitalna komisja lekarska zarządziła zastosowanie innych antybiotyków. Stan zdrowia skarżącego nieco się poprawił i 10 lutego 2014 r. został wypisany ze szpitala do oddziału medycznego. Jednak w kolejnych miesiącach zaczął odczuwać ból pleców. W lipcu 2014 r. zdiagnozowano gruźlicę kręgosłupa, a skarżący został ponownie przyjęty do szpitala więziennego. 26 września 2014 r. komisja lekarska orzekła, że spełnia on warunki do przedterminowego zwolnienia ze względów zdrowotnych. Jego wniosek o zwolnienie został rozpatrzony przez Sąd Rejonowy Leninski w Niżnym Tagile 27 listopada 2014 r. Na rozprawie lekarz skarżącego złożył zeznania, że skarżący cierpi na poważne choroby, jest niezdolny do samodzielnej opieki nad sobą, a szanse na wyzdrowienie są nikłe. Tego samego dnia Sąd Rejonowy oddalił wniosek, powołując się na historię wcześniejszych skazań skarżącego, które – w opinii sądu – dowodziły, że „nie podjął on drogi poprawy”. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Sąd Obwodowy w obwodzie swierdłowskim na skutek odwołania 24 lutego 2015 r. 12 marca 2015 r. skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zastosowanie reguły 39 Regulaminu Sądu i wskazanie Rządowi, że należy zapewnić mu odpowiednią opiekę medyczną i natychmiast go zwolnić. Skarżący oświadczył, że nie otrzymuje niezbędnej opieki medycznej i leczenia w areszcie, mimo że cierpi na chorobę zagrażającą życiu i szybko postępującą. Pogorszenie jego stanu wymagało pilnej interwencji medycznej, która była niedostępna w szpitalu więziennym. 23 marca 2015 r. Przewodniczący Sekcji, działając na wniosek skarżącego, zdecydował o zastosowaniu reguł 39 i 41 Regulaminu Sądu, wskazując Rządowi, że skarżący powinien zostać natychmiast zbadany przez ekspertów medycznych niezależnych od systemu więziennego. Mieli oni ustalić: (1) czy otrzymuje odpowiednie leczenie w szpitalu więziennym w swoim stanie; (2) czy jego stan zdrowia pozwala na odbywanie kary w warunkach szpitala więziennego; oraz (3) czy jego stan wymaga przyjęcia do szpitala specjalistycznego, ewentualnie cywilnego. Ponadto Rząd miał zapewnić jego przewiezienie do szpitala specjalistycznego, jeśli eksperci medyczni uznaliby, że hospitalizacja w takim szpitalu jest konieczna. 7 kwietnia 2015 r. Rząd odpowiedział na list Sądu z 24 marca 2015 r. Przedłożył dokumenty dotyczące skazania skarżącego; zaświadczenia wydane przez kierownika zakładu karnego, w którym skarżący był wcześniej przetrzymywany, opisujące stan jego zdrowia i zawierające listę przeprowadzonych zabiegów medycznych; dokumenty wykazujące, że zakład karny był uprawniony do świadczenia usług medycznych osadzonym; wyciągi z dokumentacji medycznej skarżącego; zaświadczenia wydane przez dyrektora szpitala więziennego opisujące stan zdrowia skarżącego, jakość leczenia oraz warunki osadzenia; odręczne oświadczenia trzech pracowników szpitala więziennego stwierdzające, że zapewnili skarżącemu niezbędną opiekę; raport specjalnej komisji lekarskiej z 26 września 2014 r. oraz kopie decyzji z 27 listopada 2014 r. i 24 lutego 2015 r. w sprawie jego wniosków o przedterminowe zwolnienie. Rząd twierdził również, że zakres i jakość leczenia udzielonego skarżącemu w szpitalu więziennym były odpowiednie dla jego stanu zdrowia. Przyznał jednak, że w 2014 r. nastąpiło poważne pogorszenie stanu zdrowia skarżącego. Na koniec wskazano, że badanie skarżącego przez komisję lekarską w celu sprawdzenia prawa do przedterminowego zwolnienia zostało zaplanowane na 9 kwietnia 2015 r. 22 maja 2015 r. przedstawiciel skarżącego poinformował, że niezależne badanie lekarskie nie zostało przeprowadzone przez Rząd. Dwaj niezależni lekarze działający na zlecenie prawnika skarżącego ocenili jednak jakość leczenia skarżącego w areszcie oraz czy dalsze osadzenie w szpitalu więziennym jest właściwe w przypadku osoby tak chorej. W swoim raporcie z 20 maja 2015 r. lekarze stwierdzili, że opieka medyczna świadczona przez władze więzienne była niedostateczna, szczególnie w świetle ciągłego stosowania nieskutecznych leków. Stwierdzili również, że skarżący wymaga operacji kręgosłupa z powodu gruźlicy kręgosłupa i że kluczowe jest jego przeniesienie ze szpitala więziennego do specjalistycznej placówki medycznej. 22 maja 2015 r. Sąd Rejonowy Leninski w Niżnym Tagile oddalił drugi wniosek skarżącego o zwolnienie ze względów zdrowotnych, powołując się na fakt, że nie podjął on drogi poprawy. 21 sierpnia 2015 r. Sąd Obwodowy w obwodzie swierdłowskim uchylił tę decyzję. Sąd uznał, że skarżący powinien zostać natychmiast zwolniony ze względu na stan zdrowia oraz brak naruszeń dyscyplinarnych. Po zwolnieniu skarżący został przyjęty do szpitala cywilnego w Wierchniej Pyszmie, gdzie zmarł 3 października 2015 r.


Skarżący urodził się w 1966 roku i obecnie odbywa karę pozbawienia wolności. W sierpniu i wrześniu 2001 roku wszczęto szereg odrębnych postępowań karnych w związku z kradzieżą zboża, zwierząt gospodarskich i innych przedmiotów z różnych gospodarstw. Postępowania te zostały ostatecznie połączone w jedną sprawę karną („postępowanie dotyczące kradzieży”). 15 sierpnia 2001 roku skarżący – wraz z kilkoma innymi osobami, w tym V.Z. – został aresztowany jako podejrzany w tych postępowaniach. 17 sierpnia 2001 roku Sąd Rejonowy w Magdalinowce (dalej „Sąd Rejonowy”) zastosował wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie w oczekiwaniu na śledztwo w sprawie powyższych zarzutów. 23 sierpnia 2001 roku wszczęto postępowanie karne w związku z zabójstwem z premedytacją mężczyzny, którego ciało – jak twierdzono – zostało znalezione przez mieszkańca wsi w lesie niedaleko wsi skarżącego („postępowanie dotyczące zabójstwa”). Tego samego dnia, podczas przesłuchania w sprawie dotyczącej kradzieży, V.Z. miał podobno powiedzieć policji, że 1 sierpnia 2001 roku skarżący spowodował śmiertelne obrażenia u kobiety, L.G., w wypadku drogowym i zabił jej męża, A.G., w obecności V.Z., aby ukryć to przestępstwo. Oświadczył również, że ukryli ciała w lesie. Według Rządu tego dnia wszczęto również postępowanie karne w związku ze śmiercią L.G. w wypadku drogowym. Później tego samego dnia skarżący i V.Z., bez towarzystwa prawników, zostali zabrani do centrum wsi, w której mieszkali, i poproszeni przez policję o złożenie zeznań nagrywanych na wideo w okolicznościach śmierci L.G. i A.G. V.Z. powtórzył oświadczenie, którego złożył wcześniej tego dnia. Zgodnie z protokołem rekonstrukcji zdarzenia, w którym skarżący był określany jako „podejrzany”, ten ostatni – po poinformowaniu o prawie do obrony i prawie do odmowy obciążania się samym – wyraził zgodę na złożenie zeznań i przyznał, że śmiertelnie potrącił L.G. swoim samochodem i pomógł V.Z. ukryć ciała ofiar, ale oświadczył, że to V.Z. zabił A.G. Tego samego dnia, w nieobecności prawnika skarżącego, przeprowadzono oględziny miejsca oraz badanie drogi. Zespół śledczy oraz biegli zbadali również samochód skarżącego w jego nieobecności. 24 sierpnia 2001 roku wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącemu w związku z wypadkiem drogowym, w wyniku którego zginęła L.G. Żona skarżącego została przesłuchana przez policję. 31 sierpnia 2001 roku skarżący został na piśmie poinformowany o prawie do obrony i został przesłuchany w obecności obrońcy jako podejrzany o zabójstwo z premedytacją A.G. Powtórzył oświadczenie, którego złożył 23 sierpnia 2001 roku. 26 września 2001 roku postawiono skarżącemu zarzuty dziesięciu kradzieży oraz spowodowania wypadku drogowego, w wyniku którego zginęła L.G. 10 października 2001 roku śledztwo w sprawie zabójstwa z premedytacją A.G. zostało zawieszone, ponieważ nie udało się ustalić sprawcy. Zostało wznowione 10 lutego 2002 roku. W nieokreślonym dniu skarżący został skierowany do sądu pod zarzutem kradzieży i spowodowania śmiertelnego wypadku drogowego. 11 lutego 2002 roku Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego kilku kradzieży i skazał go na dziesięć lat pozbawienia wolności. Nie wydano wyroku w zakresie drugiego zarzutu (patrz poniższy paragraf 21). Tym samym wyrokiem skazano jedenaście innych osób, w tym V.Z., za różne kradzieże popełnione we współpracy ze skarżącym, orzekając wobec nich różne kary. Tego samego dnia postawiono skarżącemu zarzut zabójstwa z premedytacją A.G. Został przesłuchany w obecności obrońcy, ale nie złożył żadnych wyjaśnień. 12 lutego 2002 roku postępowanie w sprawie zabójstwa zostało zawieszone z powodu nieokreślonej choroby skarżącego. Zdaniem skarżącego jego „choroba” została wymyślona przez władze w celu przedłużenia postępowania. 25 lipca 2002 roku Sąd Apelacyjny w Dniepropetrowsku (dalej „Sąd Apelacyjny”) utrzymał w mocy wyrok z 11 lutego 2002 roku w zakresie współoskarżonych, uchylił wyrok w zakresie skarżącego i przekazał jego sprawę do Sądu Rejonowego do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zauważył w szczególności, że Sąd Rejonowy, dopuszczając sprawę do rozprawy pod zarzutem zarówno kradzieży, jak i spowodowania śmiertelnego wypadku drogowego, wydał wyrok tylko w zakresie zarzutu kradzieży. 13 lutego 2003 roku Sąd Rejonowy wyłączył zarzut dotyczący wypadku drogowego i przekazał go organom śledczym do dalszego dochodzenia wraz z zarzutem zabójstwa. 19 lutego 2003 roku Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego kilku kradzieży i skazał go na dziesięć lat pozbawienia wolności. 24 lutego 2003 roku wznowiono postępowanie w sprawie zabójstwa i połączono je z postępowaniem karnym dotyczącym wypadku drogowego. 6 czerwca 2003 roku Sąd Apelacyjny uchylił wyrok z 19 lutego 2003 roku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zauważył w szczególności, że śledztwo obfitowało w uchybienia i naruszenia proceduralne. 7 lipca 2003 roku, na wniosek skarżącego i jego prawnika, Sąd Rejonowy przekazał sprawę o kradzież do Prokuratury Rejonowej w Magdalinowce, zalecając połączenie postępowania z postępowaniami dotyczącymi wypadku drogowego i zabójstwa. 24 września 2003 roku śledczy przekwalifikował zarzuty skarżącego z zabójstwa z premedytacją na zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem. Tego samego dnia postępowania te zostały połączone z postępowaniem karnym dotyczącym kradzieży i wypadku drogowego. 25 września 2003 roku śledczy z Prokuratury Rejonowej w Magdalinowce zarządził zwolnienie skarżącego z aresztu w oczekiwaniu na proces w związku z zarzutami kradzieży. Tego samego dnia, bez zwolnienia, skarżący został ponownie aresztowany pod zarzutem zabójstwa z premedytacją A.G. 26 września 2003 roku prokuratura zwróciła się do Sądu Rejonowego o zastosowanie wobec skarżącego tymczasowego aresztowania w związku z postępowaniem dotyczącym zabójstwa. 27 września 2003 roku, w obecności obrońcy, skarżący został przesłuchany jako podejrzany w postępowaniu dotyczącym zabójstwa. Podtrzymał swoją niewinność. 29 września 2003 roku Sąd Rejonowy odmówił uwzględnienia wniosku prokuratora o tymczasowe aresztowanie skarżącego w postępowaniu dotyczącym zabójstwa, uznając, że decyzja prokuratora o uchyleniu aresztu tymczasowego skarżącego z 25 września 2003 roku była niezgodna z prawem. Sąd zauważył w szczególności, że w śledztwie w sprawie zabójstwa występowały sztuczne zawieszenia i inne opóźnienia oraz że poprzez łączenie i rozłączanie różnych zarzutów przeciwko skarżącemu śledztwo omijało właściwą procedurę przedłużania terminu dochodzenia wstępnego. Co więcej, ta taktyka pozwoliła im na przeprowadzanie różnych czynności śledczych w nieobecności obrońcy skarżącego. Sąd stwierdził dalej, że skarżącego należy uważać za osobę tymczasowo aresztowaną od 15 sierpnia 2001 roku w związku z zarzutami kradzieży. 7 października 2003 roku, w obecności obrońcy, postawiono skarżącemu zarzuty kradzieży, spowodowania wypadku drogowego i zabójstwa z premedytacją oraz przesłuchano go jako oskarżonego. Przyznał, że śmiertelnie potrącił L.G., ale zaprzeczył zabójstwu A.G. 8 października 2003 roku Sąd Apelacyjny uchylił decyzję z 29 września 2003 roku i przekazał sprawę do Sądu Rejonowego do ponownego rozpatrzenia. 10 października 2003 roku postawiono skarżącemu zarzut zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem A.G. oraz spowodowania wypadku drogowego. 13 października 2003 roku doszło do konfrontacji skarżącego z V.Z. 14 października 2003 roku Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek oskarżenia o zastosowanie wobec skarżącego tymczasowego aresztowania w kontekście postępowania dotyczącego zabójstwa. 20 listopada 2003 roku, w ramach postępowania karnego połączonego 24 września 2003 roku, postawiono skarżącemu zarzuty zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem, kradzieży i spowodowania wypadku drogowego. 2 grudnia 2003 roku skarżący i jego obrońca uzyskali dostęp do akt sprawy. 9 grudnia 2003 roku śledczy sporządził akt oskarżenia. 14 stycznia 2004 roku sprawa karna została skierowana do Sądu Apelacyjnego, działającego jako sąd pierwszej instancji, w celu rozprawy. 30 stycznia 2004 roku, na wniosek prokuratora i skarżącego, sąd przekazał sprawę do dodatkowego dochodzenia, ponieważ obfitowała ona w naruszenia proceduralne, których nie można było usunąć podczas rozprawy. Sąd zauważył w szczególności, że po 23 sierpnia 2001 roku przeprowadzono wobec skarżącego szereg czynności śledczych bez wyjaśnienia mu jego praw procesowych. Sąd zauważył dalej, że wszystkie czynności śledcze podjęte po 23 października 2001 roku naruszyły prawa procesowe skarżącego, ponieważ termin dochodzenia wstępnego w sprawie zabójstwa upłynął. 9 marca 2004 roku zarzuty kradzieży zostały wyłączone do odrębnego postępowania. Zarzuty zabójstwa z 11 lutego 2002 roku zostały umorzone. 16 marca 2004 roku postawiono skarżącemu zarzut zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem i przesłuchano go w obecności obrońcy. Podtrzymał swoją niewinność i potwierdził wcześniejsze oświadczenia w tym zakresie. 19 kwietnia 2004 roku skarżący został skierowany do rozprawy przed Sądem Apelacyjnym, działającym jako sąd pierwszej instancji, pod zarzutem spowodowania wypadku drogowego, w wyniku którego zginęła L.G., oraz zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem A.G. Podczas rozprawy skarżący przyznał, że śmiertelnie potrącił L.G. swoim samochodem, ale zaprzeczył zabójstwu A.G., który – według niego – został zamordowany przez V.Z. 27 kwietnia 2004 roku postępowanie karne dotyczące zarzutów kradzieży zostało zawieszone. 21 maja 2004 roku Sąd Apelacyjny uznał skarżącego za winnego spowodowania wypadku drogowego, w wyniku którego zginęła L.G., oraz zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem A.G. Wyrok skazujący za zabójstwo opierał się na zeznaniach V.Z., które – zdaniem sądu rozpoznającego sprawę – zostały potwierdzone przez zeznania żony skarżącego, wyniki oględzin miejsca zdarzenia oraz badanie sekcji zwłok ofiary przeprowadzone przez biegłego. Sąd Apelacyjny uznał za uzasadniony argument V.Z., że nie miał powodu do zabicia A.G., skoro to nie on zabił żonę A.G. Sąd uznał zeznania skarżącego dotyczące V.Z. za niespójne w szczegółach, a zatem niewiarygodne. Skarżącego skazano na dożywotnie pozbawienie wolności w połączeniu z trzyletnim zakazem prowadzenia pojazdów. Sąd Apelacyjny stwierdził, że kara pozbawienia wolności ma być liczona od 10 października 2003 roku. Skarżący wniósł apelację w oparciu o zarzuty prawne, zauważając między innymi, że nie zapewniono mu porady prawnej podczas przesłuchania 23 sierpnia 2001 roku. 5 października 2004 roku Sąd Najwyższy utrzymał wyrok skazujący w mocy, ale zmniejszył karę do piętnastu lat pozbawienia wolności. Uznał, że winę skarżącego udowodniły zeznania V.Z., które były spójne i potwierdzone przez inne dowody, i stwierdził, że sąd niższej instancji słusznie uznał oskarżenie skarżącego przeciwko V.Z. za niespójne w szczegółach. Bez szczególnego wspominania o argumencie skarżącego dotyczącym braku pomocy prawnej, Sąd Najwyższy nie stwierdził naruszeń proceduralnych na tyle poważnych, by wymagały uchylenia wyroku. Skarżący wielokrotnie skarżył się do Sądu Apelacyjnego i innych organów państwowych, że termin jego pozbawienia wolności został błędnie policzony w wyroku z 21 maja 2004 roku i że punktem wyjścia powinna być data jego pierwszego aresztowania w związku z zarzutami kradzieży, tj. 15 sierpnia 2001 roku, a nie 10 października 2003 roku. W odpowiedzi skarżacy został poinformowany, że termin pozbawienia wolności został policzony prawidłowo, ponieważ przed październikiem 2003 roku skarżący był zatrzymany w związku z zarzutami, które nie były powiązane z zarzutem zabójstwa, za który został skazany. 4 kwietnia 2005 roku wznowiono postępowanie karne dotyczące zarzutu kradzieży, a w nieokreślonym dniu sprawa została skierowana do rozprawy. 10 czerwca 2005 roku Sąd Rejonowy przekazał sprawę do dalszego dochodzenia. 17 czerwca 2011 roku sprawa karna została skierowana do sądu rozpoznającego do zbadania. 24 maja 2012 roku Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego kilku kradzieży i skazał go na osiem lat pozbawienia wolności w połączeniu z konfiskatą całego jego mienia. Biorąc pod uwagę skazanie skarżącego na mocy wyroku z 21 maja 2004 roku, sąd rozpoznający sprawę zastosował zasadę absorpcji kar, przewidzianą przez prawo krajowe, i określił ostateczną karę za wszystkie jego przestępstwa na piętnaście lat pozbawienia wolności w połączeniu z konfiskatą mienia i trzyletnim zakazem prowadzenia pojazdów. Sąd Rejonowy zaliczył okres tymczasowego aresztowania skarżącego na poczet kary pozbawienia wolności i orzekł, że bieg ona od 15 sierpnia 2001 roku, kiedy skarżący został po raz pierwszy zatrzymany w kontekście postępowania dotyczącego kradzieży. Strony nie odwołały się od tej decyzji i ona stała się prawomocna 8 czerwca 2012 roku.


Skarżący urodził się w 1938 roku i mieszka w Mikołajowie. Syn skarżącego, A.G., urodził się w 1966 roku. Oprócz innych problemów zdrowotnych cierpiał na gruźlicę, AIDS i uzależnienie od narkotyków. Miał również zakażony ropniak na prawej goleni. 4 maja 2007 r. A.G. został aresztowany na podstawie podejrzenia popełnienia przestępstw narkotykowych i umieszczony w izbie zatrzymań („ITT”) należącej do policji w Mikołajowie. 7 maja 2007 r. Sąd Rejonowy w Mikołajowie zarządził tymczasowe aresztowanie A.G. Podczas jego zatrzymania w ITT opiekowali się nim lekarze pogotowia ratunkowego, którzy udzielili mu niezbędnego leczenia. 19 maja 2007 r. został przewieziony na oddział chirurgiczny miejscowego szpitala, gdzie był leczony z powodu ropniaka. Po zakończeniu leczenia lekarze uznali, że może być przetrzymywany w placówkach aresztu śledczego. Został przewieziony z powrotem do ITT. Zgodnie z wynikami dochodzeń wewnętrznych, około godziny 21:30 23 maja 2007 r. funkcjonariusz ITT usłyszał jęki dochodzące z celi, w której przetrzymywano A.G. W tym czasie A.G. był sam. Funkcjonariusz sprawdził celę i zobaczył go z otwartymi ustami, ciężko oddychającego i powtarzającego, że źle się czuje i potrzebuje powietrza. Funkcjonariusze ITT wynieśli go z celi i zabrali na zewnątrz, aby mógł oddychać świeżym powietrzem, gdzie udzielili mu pierwszej pomocy. Karetka przyjechała o 21:43 i stwierdziła zgon A.G. Zgodnie z raportem z sekcji zwłok, A.G. zmarł na chorobę niedokrwienną serca, która została zaostrzona przez ostrą niewydolność serca. Na jego szyi znaleziono liniowe siniaki od uduszenia, co wskazywało na przerwane uduszenie. Zgodnie z raportem, próba uduszenia miała miejsce dziesięć minut przed śmiercią i mogła nasilić przewlekłe choroby A.G. Ponad piętnaście razy w latach 2007–2012 śledczy w lokalnej prokuraturze, po przeprowadzeniu wstępnego dochodzenia, odmawiali wszczęcia postępowania karnego w związku ze śmiercią syna skarżącego. Ich decyzje były uchylane przez prokuratorów nadzorujących i sądy jako nieuzasadnione, a nakazywano przeprowadzenie dalszych wstępnych dochodzeń. 14 grudnia 2012 r. władze wszczęły postępowanie karne, zgodnie z Kodeksem postępowania karnego z 2012 r. 27 marca 2013 r. śledczy w prokuraturze rejonu Zawodskiego w Mikołajowie umorzył postępowanie karne, stwierdzając brak znamion przestępstwa ze strony wspomnianych funkcjonariuszy ITT. 24 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy rejonu Zawodskiego w Mikołajowie uchylił decyzję z 27 marca 2013 r. jako bezpodstawną, zauważając, że śledczy nie podjął niezbędnych działań w sprawie. 3 października 2013 r. śledczy umorzył postępowanie karne, stwierdzając, że brak dowodów sugerujących, że personel ITT spowodował śmierć syna skarżącego. Przyznał, że pewnych dowodów nie udało się uzyskać. W szczególności pościel i lina wykonana z pościeli, znalezione w celi, nie mogły być dalej badane, ponieważ zostały zniszczone po sekcji zwłok. Z tych samych powodów nie było możliwe przeprowadzenie rekonstrukcji wydarzeń. Dodał również, że 24 maja 2007 r. przeprowadzono oględziny miejsca, ale nie sporządzono nagrań wideo ani szkiców miejsca zdarzenia i nie wykonano zdjęć. Opierając się na dostępnych dowodach, śledczy stwierdził, że krótko przed śmiercią syn skarżącego bezskutecznie próbował popełnić samobójstwo, dusząc się liną, którą wykonał z pościeli. Zgodnie z najnowszymi ustaleniami medycznymi, jego śmierć została spowodowana przerwanym mechanicznym uduszeniem; widoczne obrażenia na szyi sugerowały, że niewydolność serca była wynikiem próby uduszenia. Jeśli chodzi o stan syna skarżącego podczas jego zatrzymania, dostępne dowody medyczne sugerowały, że A.G. nie cierpiał na żadny ostry stan wymagający hospitalizacji podczas jego pobytu w ITT; z drugiej strony, był on pod nadzorem medycznym w ITT. Ponadto jego poważne choroby, takie jak gruźlica i HIV, sugerowały, że jego stan fizyczny i tak stopniowo by się pogarszał. Po zbadaniu sprawy śledczy doszedł do wniosku, że funkcjonariusze ITT nie mogli przewidzieć śmiertelnego rozwoju wypadków. Dodał, że syn skarżącego był odpowiednio odżywiany i nie odmawiał jedzenia.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1973 i 1975 roku i mieszkają w P. Skarżący mieszkali z rodzicami w A, w Chorwacji. W sierpniu 1991 r. pierwszy skarżący wstąpił do armii chorwackiej i opuścił dom rodzinny, a w listopadzie 1991 r. drugi skarżący wyjechał mieszkać do Niemiec. W drugiej połowie listopada 1991 r. Jugosłowiańska Armia Ludowa, wraz z serbskimi siłami paramilitarnymi, przejęła kontrolę nad A, które tym samym stało się częścią „Serbskiej Autonomicznej Region Krajiny” (dalej „Krajina”). 6 stycznia 1992 r. dwóch nieznanych mężczyznom zabrało rodziców skarżących, S.C. i P.C., z ich domu w A. 7 stycznia 1992 r. ciała rodziców skarżących zostały przewiezione przez pracowników gminy ciężarówką przed ich dom. Wezwano wujka skarżących, który przekazał pracownikom gminy ubrania do pochówku rodziców skarżących. 7 stycznia 1992 r. policja z A przeszukała mieszkanie zajmowane przez X w A i znalazła karabin automatyczny, pistolet oraz kilka naboi. 7 stycznia 1992 r. policja z A przesłuchała policjantów R.B., M.S., D.J., V.K., M.T., D.K. i M.M. Policjanci, z wyjątkiem R.B., pełnili służbę na punkcie kontrolnym przy ul. R. w A między godz. 19:00 6 stycznia 1992 r. a godz. 7:00 7 stycznia 1992 r. R.B. zeznał, że 6 stycznia 1992 r. około godz. 19:00 policjant X poprosił go, R.B., jako przełożonego hierarchicznego, o zgodę na krótkie zwolnienie z służby. On, R.B., wyraził zgodę. R.B. nie wiedział, kiedy X powrócił do służby na komisariacie, ale przypuszczał, że widział go między godz. 23:00 a północą tego samego wieczoru. M.S. zeznał, że około godz. 20:00 6 stycznia 1992 r. do punktu kontrolnego podjechał pojazd, który zatrzymał D.J. W tym czasie on, M.S., przebywał w koszarach. D.J. i D.K. weszli do środka i zapytali go, czy zna policjanta z znamieniem na twarzy lub pojazd marki Volkswagen z cyframi 44 jako ostatnimi cyframi na tablicach rejestracyjnych, czego on nie robił. Około godz. 22:00 tego samego dnia zatrzymał jednak pojazd marki Volkswagen, który miał cyfry 44 jako dwie ostatnie cyfry na tablicach rejestracyjnych. Pojazdem kierował policjant X, którego M.S., D.J. i D.K. znali osobiście. D.K. potwierdził, że był to ten sam pojazd, który przejechał w przeciwnym kierunku około godz. 20:00. D.J. zeznał, że około godz. 20:10 6 stycznia 1992 r. do punktu kontrolnego podjechał pojazd marki Volkswagen i że go zatrzymał. Kierowca był ubrany w mundur policji cywilnej. Uwaga D.J. została odwrócona przez pojazd nadjeżdżający z przeciwnego kierunku, który zatrzymał. W tym momencie Volkswagen nagle ruszył i odjechał w kierunku K. D.K. powiedział mu, że nie miał czasu na pełne sprawdzenie pojazdu, ale widział, że kierowca i osoba na przednim siedzeniu pasażera byli ubrani w mundury policji cywilnej. Widział także dwóch cywilów na tylnym siedzeniu, mężczyznę i kobietę. D.K. zapisał numer rejestracyjny tego pojazdu. Około godz. 23:00 tego samego dnia policjant M.S. zatrzymał pojazd przyjeżdżający z kierunku K i zapytał pozostałych policjantów pełniących służbę, czy to był ten sam pojazd, który zatrzymali około godz. 20:00, co D.J. potwierdził. Jedynymi pasażerami byli kierowca i osoba na przednim siedzeniu pasażera. D.J. zapytał ich, kim byli inni pasażerowie i gdzie ich zabrali. Kierowca powiedział, że pasażerami byli S.C. i P.C. i że zostawili ich we wsi. M.T. i D.K. potwierdzili powyższe zdarzenia. 8 stycznia 1992 r. policja z A przesłuchała X i Y, dwóch policjantów. Oboje przyznali, że 6 stycznia 1992 r. zabrali S.C. i P.C. pojazdem X. Na przedmieściach A zatrzymała ich policja. Jednak uwaga policji została odwrócona przez inny pojazd i X oraz Y szybko odjechali. Zabrali S.C. i P.C. do wsi J. X zeznał, że tam wysadzili S.C. i P.C. z pojazdu i zaczęli iść. On niósł karabin automatyczny i w pewnym momencie S.C. próbował mu go odebrać, co doprowadziło do szamotaniny, w trakcie której broń wystrzeliła i zabiła S.C. Po tym Y postrzelił i zabił P.C. Y zeznał, że X zabił S.C., gdy przybyli do J, a następnie zmusił go, Y, do zabicia P.C. 9 stycznia 1992 r. policja z A złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do prokuratora w B przeciwko X i Y, zarzucając im, że 6 stycznia 1992 r. o godz. 22:30 w J, wsi niedaleko miasta A, zabili S.C. i P.C. Najpierw przewieźli ofiary pojazdem X do J i wysiedli z pojazdu. Następnie X zabił S.C. karabinem automatycznym, a Y zabił P.C. pistoletem. 28 stycznia 1992 r. Sąd Okręgowy w B wszczął śledztwo w sprawie X i Y w związku z podejrzeniem zabójstwa S.C. i P.C. 13 kwietnia 1992 r. sędzia śledczy Sądu Okręgowego w B zlecił sporządzenie opinii balistycznej. W sierpniu 1995 r. chorwackie władze odzyskały kontrolę nad miastem A. W 1996 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ ustanowiła Tymczasową Administrację Organizacji Narodów Zjednoczonych we Wschodniej Slawonii, Baranji i Zachodnim Sremie („UNTAES”). 15 stycznia 1998 r. mandat UNTAES dobiegł końca i rozpoczęło się przekazanie władzy władzom chorwackim. 16 kwietnia 1996 r. policja z A przesłuchała M.C., brata zmarłego S.C., który poinformował ich, że jego brat i żona jego brata zostali zabici 6 stycznia 1992 r. Ich ciała zostały mu przekazane przez policję „Serbskiej Autonomicznej Region Krajiny” i pozwolono mu je pochować. 19 września 2000 r. policja z C przesłuchała M.M., który powiedział, że 6 stycznia 1992 r. pełnił służbę wraz z M.B. na wjeździe do wsi J. Około godz. 21:00 on i M.M. szli w stronę rampy przy koszarach, gdzie wszystkie patrole miały punkt zbiórki, i słyszeli jadący pojazd, po czym nastąpiło kilka strzałów, a następnie ponowne uruchomienie pojazdu. Gdy dotarli do punktu zbiórki, zastali tam Lj.Č., D.J. i M.P., którzy powiedzieli im, że „dwaj idioci [przywieźli] właśnie dwóch ludzi samochodem i zabili ich przy drodze”. Żaden z oficerów na patrolu nie odważył się udać na miejsce przestępstwa. Wkrótce wszyscy poszli do domów. Rano 7 stycznia 1992 r. policja z A przybyła do domu M.M. i zabrała go na komisariat policji w A, gdzie go przesłuchano i poinformowano, że X i jego przyjaciel zabili S.C. i jego żonę. Słyszał, że X wyjechał do Bośni i Hercegowiny. 21 września 2000 r. policja z C przesłuchała skarżących, którzy dowiedzieli się od B.Ž., który mieszkał z ich rodzicami w odpowiednim okresie, że X i Y zostali oskarżeni o zabójstwo rodziców skarżących. 4 stycznia 2001 r. sędzia śledczy Sądu Okręgowego w C (Županijski sud u C) zarządził śledztwo w sprawie X i Y, którzy nie byli dostępni dla władz chorwackich, w związku z podejrzeniem zabójstwa S.C. i P.C. Wydano również międzynarodowy nakaz aresztowania podejrzanych, którzy zbiegli. 8 lutego 2002 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zapytało Ministerstwo Sprawiedliwości, czy zostaną wszczęte postępowania ekstradycyjne przeciwko podejrzanym. 14 stycznia 2005 r. Interpol w Waszyngtonie poinformował władze chorwackie, że Department of Homeland Security w Cleveland, w stanie Ohio, posiada aktualną lokalizację Y. 19 stycznia 2005 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych poinformowało Ministerstwo Sprawiedliwości, prosząc o wszczęcie postępowania w sprawie ekstradycji Y. 20 stycznia 2004 r. Ministerstwo Sprawiedliwości zwróciło się do Sądu Okręgowego w C o odpowiednie dokumenty w celu ubiegania się o ekstradycję Y od władz Stanów Zjednoczonych. Wszystkie dowody z akt sprawy zostały przetłumaczone na język angielski i 11 stycznia 2006 r. Ministerstwo Sprawiedliwości przesłało „wniosek o [tymczasowe aresztowanie Y]” do Departamentu Sprawiedliwości USA drogą dyplomatyczną. 10 stycznia 2007 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych poinformowało Ministerstwo Sprawiedliwości, że Departament Sprawiedliwości USA zwrócił się o dodatkowe dokumenty. 10 maja 2007 r. Sąd Okręgowy w C przesłał żądane informacje i dokumenty do Ministerstwa Sprawiedliwości. Wydaje się, że 12 i 13 lutego 2008 r. władze chorwackie i amerykańskie przeprowadziły konsultacje w Zagrzebiu w związku z ekstradycją Y. 8 kwietnia 2008 r. Okręgowa Prokuratura w C ponownie zwróciła się do Ministerstwa Sprawiedliwości o ubieganie się o ekstradycję Y. 17 czerwca 2008 r. Ministerstwo Sprawiedliwości przesłało dodatkowe dokumenty do Departamentu Sprawiedliwości USA w związku z ekstradycją Y. W kwietniu 2009 r. Department of Homeland Security USA zwrócił się do chorwackiego Ministerstwa Sprawiedliwości o pomoc prawną w związku z toczącym się w Stanach Zjednoczonych śledztwem karnym przeciwko Y pod zarzutem próby uzyskania obywatelstwa Stanów Zjednoczonych przez oszustwo oraz oszustwa i nadużycia wiz, zezwoleń i innych dokumentów urzędowych. Poprosili o wszystkie dokumenty związane z jakimikolwiek przestępstwami, których Y mógł się dopuścić. To zapytanie zostało przekazane do Prokuratury 7 stycznia 2013 r. 26 marca 2014 r. Prokuratura przesłała żądane dokumenty, przetłumaczone na język angielski, do Department of Homeland Security USA. W 2002 r. Ministerstwo Sprawiedliwości wyraziło zgodę na wydanie międzynarodowego nakazu aresztowania w stosunku do X. 2 stycznia 2008 r. sędzia śledczy Sądu Okręgowego w C zwrócił się do właściwego sądu w Serbii z prośbą o przeprowadzenie dowodu z zeznań X w związku z zabójstwem S.C. i P.C. 28 lipca 2008 r. władze serbskie zwróciły się o poświadczone tłumaczenie tego wniosku i wszystkich odpowiednich dokumentów na język serbski. 13 sierpnia 2008 r. chorwackie Ministerstwo Sprawiedliwości przesłało notę do serbskiego Ministerstwa Sprawiedliwości stwierdzającą, że zgodnie z umową między dwoma państwami, każda strona umowy ma prawo komunikować się we własnym języku i składać dokumenty w tym języku bez konieczności tłumaczeń. 18 lutego 2009 r. władze serbskie przeprowadziły dowód z zeznań X. Oświadczył, że postępowanie karne przeciwko niemu i Y w sprawie morderstwa S.C. i P.C. zostało wszczęte w 1992 r. w Sądzie Rejonowym w B i że zostali uniewinnieni. Zaprzeczył również jakimkolwiek udziałowi w zabójstwie S.C. i P.C. 3 marca 2009 r. jego zeznanie zostało przesłane do władz chorwackich. 16 marca 2006 r. skarżący wnieśli powództwo cywilne przeciwko Państwu do Sądu Rejonowego w C (Općinski sud u C), domagając się zadośćuczynienia pieniężnego w wysokości 500 000 chorwackich kun (HRK) dla każdego (około 65 500 euro (EUR)), w związku ze śmiercią ich rodziców. Powołali się na przepisy 1 i 2 ustawy o odpowiedzialności z 2003 r. 9 marca 2007 r. Sąd Rejonowy w C uwzględnił powództwo skarżących i przyznał im po 300 000 HRK (około 40 000 EUR), uznając, że zabójstwo rodziców skarżących było aktem terroru. Wyrok ten został uchylony przez Sąd Okręgowy w C 3 grudnia 2009 r. Nakazano również skarżącym zapłatę na rzecz Państwa kwoty 52 500 HRK (około 6 800 EUR) kosztów, obejmujących opłaty za reprezentację Państwa przez Prokuraturę. Istotna część tego wyroku brzmi następująco:
„Powodowie w postępowaniu w pierwszej instancji oparli swoje roszczenie odszkodowawcze na przepisach ustawy o odpowiedzialności z 2003 r.... Należy wskazać na treść przepisu 3 tej ustawy, który przewiduje, że obowiązek naprawienia szkody istnieje niezależnie od tego, czy osoba odpowiedzialna została zidentyfikowana, oskarżona karnie czy uznana za winną. Jednakże, biorąc pod uwagę prawidłowe ustalenie faktów przez sąd pierwszej instancji, który stwierdził, że zdarzenia będące przedmiotem sprawy miały miejsce 7 stycznia 1992 r. we wsi J, na wówczas okupowanym terytorium Republiki Chorwacji, które w tym czasie było pod kontrolą nielegalnych formacji „Republiki Serbskiej Krajiny” i poza kontrolą Republiki Chorwacji oraz jej ustawowych organów, twierdzenie apelanta, że [zabójstwo rodziców powodów]... stanowi szkodę wojenną, jest uzasadnione.
Przepis 2 ustawy o szacowaniu szkód wojennych... przewiduje, że szkodę wojenną stanowi szkoda spowodowana przez wroga lub grupy nielegalne, lub ustawowe organy Republiki Chorwacji, a także wspólników tych grup i organów, o ile szkoda ta powstała bezpośrednio lub pośrednio w czasie określonym w przepisie 1 tej ustawy (od 15 sierpnia 1990 r. do końca działań wojennych i operacji wojennych prowadzonych przeciwko Republice Chorwacji). W związku z tym, biorąc pod uwagę naturę, miejsce i czas zdarzeń będących przedmiotem sprawy (zabójstwo niewinnych cywilów na okupowanym terytorium Republiki Chorwacji podczas Wojny o Ojczyznę), należy stwierdzić, że zdarzenia te są do zakwalifikowania prawnie jako szkoda wojenna i że apelant nie ponosi za nie odpowiedzialności ani za szkodę w ten sposób spowodowaną.
...” Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd Najwyższy 19 czerwca 2012 r. Sąd potwierdził ustalenie Sądu Okręgowego, że zabójstwo rodziców skarżących stanowiło szkodę wojenną i dodał, w zakresie istotnym, następujące:
„Mimo że czyn będący podstawą roszczenia odszkodowawczego powodów wykazuje pewne podobieństwa do aktu terroru, ponieważ [oba] implikują [akt] przemocy, czyn wyrządzenia szkody [w niniejszej sprawie] różni się znacząco od aktów terroru pod względem cech, ponieważ zawiera dodatkowe elementy i stanowi szkodę wojenną, za którą pozwany nie ponosi odpowiedzialności. Wynika to z faktu, że szkoda nie wystąpiła na terytorium pod de facto suwerennością Republiki Chorwacji, lecz na wówczas okupowanym terytorium, gdzie nie było możliwości legalnego działania przez organy Republiki Chorwacji; ta okoliczność wyłącza w przeciwnym razie obiektywną odpowiedzialność pozwanego. Ponadto, czyn wyrządzenia szkody w niniejszej sprawie nie został popełniony z jedynym celem poważnego zakłócenia porządku publicznego (co jest celem charakterystycznym dla aktu terroru), ale również obejmował użycie siły, zabójstwo i wypędzenie ludności cywilnej na tym terytorium w celu zniszczenia bezpieczeństwa wewnętrznego i stabilności Republiki Chorwacji oraz uniemożliwienia funkcjonowania jej ustawowych organów.
...” 1 lutego 2013 r. skarżący wnieśli skargę konstytucyjną. Powoływali się m.in. na to, że w szeregu swoich poprzednich wyroków Sąd Najwyższy uznał prawo powodów do odszkodowania za szkodę spowodowaną śmiercią podczas Wojny o Ojczyznę w Chorwacji i przytoczył siedem wyroków tego sądu wydanych w latach 2006–2010 (patrz poniższy paragraf 52). Skarga konstytucyjna została odrzucona 9 maja 2013 r.


Skarżąca urodziła się w 1951 roku i mieszka w Starej Zagorze. Skarżąca pracowała jako dyrektor szkoły w szkole średniej w Starej Zagorze. 19 lipca 2002 r. kierownik Regionalnego Inspektoratu Edukacji („RIE”) Ministerstwa Edukacji zwolnił skarżącą z przyczyn dyscyplinarnych. Skarżąca wniosła pozew przeciwko RIE, zaskarżając zarządzenie o jej zwolnieniu i domagając się przywrócenia do pracy oraz odszkodowania za utracone zarobki. Wyrokiem z 2 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy w Starej Zagorze (Районен съд) uwzględnił powództwo skarżącej. Wyrok ten został podtrzymany przez Sąd Okręgowy w Starej Zagorze (Окръжен съд) oraz Sąd Najwyższy Kasacyjny odpowiednio 18 lipca 2003 r. i 24 listopada 2005 r. W toku postępowania ani strona przeciwna, ani żaden z sądów nie wzbudziły wątpliwości co do tego, czy RIE był właściwym pozwanym w sprawie. Po uprawomocnieniu się wyroku z 24 listopada 2005 r. skarżąca zgłosiła się do objęcia obowiązków 6 grudnia 2005 r. Tego samego dnia kierownik RIE wydał nowe zarządzenie o jej zwolnieniu. W nieokreślonym dniu, najpóźniej w styczniu 2006 r., skarżąca wniosła odwołanie od zarządzenia o zwolnieniu do Sądu Rejonowego w Starej Zagorze, kwestionując jego legalność i domagając się przywrócenia na poprzednie stanowisko oraz odszkodowania za utracone dochody. Z akt sprawy wynika, że na pierwszej rozprawie, której data nie została określona, RIE podniósł, że nie jest właściwym pozwanym w sprawie i że roszczenia muszą być skierowane do szkoły średniej, w której skarżąca pracowała przed zwolnieniem. RIE wskazał, że art. 61 § 2 Kodeksu pracy oraz ust. 37(4) Ustawy o oświacie przewidują, że pracodawcą skarżącej była szkoła. Podczas rozprawy 12 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy uwzględnił ten zarzut i, uzasadniając, że właściwym pozwanym w sprawie była szkoła, umorzył postępowanie. Skarżąca odwołała się od tej decyzji do Sądu Okręgowego w Starej Zagorze. 26 maja 2006 r. Sąd Okręgowy uchylił decyzję sądu niższej instancji, stwierdzając wyraźnie, że właściwym pozwanym w sprawie skarżącej był RIE. Sprawę przekazał do sądu pierwszej instancji do merytorycznego rozpoznania. Wyrokiem z 8 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo skarżącej. Po wniesieniu odwołania przez RIE, 27 kwietnia 2007 r. Sąd Okręgowy utrzymał wyrok w mocy. RIE wniósł skargę kasacyjną. 16 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Płowdiwie (Апелативен съд), działający jako sąd kasacyjny zgodnie z nowelizacją ustawodawczą wchodzącą w życie w lipcu 2007 r., uchylił wyrok sądu niższej instancji i oddalił roszczenia skarżącej. Uznał, że RIE nie był pracodawcą skarżącej z mocy prawa, a zatem nie był właściwym pozwanym w sprawie. Tym samym powództwo przeciwko niemu było bezzasadne. Sąd orzekł, że roszczenia skarżącej muszą być wniesione przeciwko szkole, w której pracowała przed zwolnieniem, ponieważ ta szkoła była jej pracodawcą.


Skarżąca urodziła się w 1963 roku i mieszka w Warszawie. 30 marca 2007 r. skarżąca, która wówczas była dziennikarką tygodnika „Wprost”, skontaktowała się z A.C., ówczesnym rektorem Uniwersytetu Gdańskiego, aby poinformować go, że uważa go za byłego wieloletniego informatora komunistycznych służb specjalnych. Nie powołała się przy tym na żadne istotne dowody dokumentowe, które posiadała. 2 kwietnia 2007 r. skarżąca opublikowała w „Wprost” artykuł pt. „Agenci w gronostanach”, twierdząc, że w czasach komunizmu A.C. był informatorem komunistycznej policji politycznej. Artykuł miał podtytuł: „Liderzy akademickiego buntu przeciwko lustracji współpracowali z komunistycznymi służbami specjalnymi”. Fotografie przedstawiające A.C. podczas pełnienia obowiązków służbowych opublikowane obok artykułu miały podpis: „A.C., rektor Uniwersytetu Gdańskiego, był informatorem komunistycznych służb specjalnych o pseudonimie Lek”. Artykuł nie podawał źródeł, odnosząc się ogólnie do nieokreślonych dokumentów. Artykuł został również opublikowany na stronie internetowej magazynu (www.wprost.pl), gdzie był dostępny do 8 kwietnia 2007 r. 9 maja 2007 r. skarżąca uzyskała zgodę Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej („IPN”) na dostęp do jego zasobów. Do zadań IPN należało, między innymi, przechowywanie i badanie dokumentów komunistycznych służb bezpieczeństwa. 10 maja 2007 r. skarżąca przejrzała akta zarejestrowane jako Virginia nr 23461, IPN Gd 003/190. W nieokreślonym dniu A.C. poinformował organy ścigania, że został zniesławiony przez autorkę artykułu. 10 maja 2007 r. Prokurator Okręgowy w Warszawie odmówił wszczęcia śledztwa i poinformował A.C., że zarzucany czyn może być ścigany jedynie z oskarżenia prywatnego. Adwokat A.C. zwrócił się do „Wprost” z prośbą o opublikowanie przeprosin sprostowujących zarzuty pod jego adresem oraz jego odpowiedź na nie. 15 maja 2007 r. magazyn odmówił tego. 14 maja 2007 r. magazyn opublikował artykuł napisany przez skarżącą (ale podpisany inicjałami R.P.) pt. „Partia strachu”. Był on dostępny na stronie internetowej magazynu do 20 maja 2007 r. Jego główna teza brzmiała, że byli informatorzy z wyższych sfer sprzeciwiają się zmianom w ustawodawstwie lustracyjnym wprowadzonym w 2006 r. (patrz poniżej paragraf 36) z obawy przed ujawnieniem ich przeszłości. Wspominał o A.C. jako o byłym informatorze i zawierał jego zdjęcie jako rektora Uniwersytetu Gdańskiego. 15 maja 2007 r. Rada Etyki Mediów, organ składający się głównie z przedstawicieli mediów powołany do obserwowania, czy dziennikarze przestrzegają obowiązujących zasad etyki zawodowej, wysłała list do skarżącej. Skrytykowała artykuły w zakresie, w jakim zarzucały one A.C. współpracę z komunistycznymi służbami specjalnymi, stwierdzając, że argumenty przedstawione przez skarżącą w artykułach nie były wystarczająco przekonujące. Skrytykowała również skarżącą za niepowołanie się na precyzyjne źródła swoich zarzutów. Przypomniała również poprzedni apel publiczny skierowany do mediów z prośbą o traktowanie zarzutów o współpracę z komunistycznymi służbami specjalnymi z najwyższą starannością, powagą i ostrożnością, aby nie wyrządzić nikomu szkody i uniknąć sensacyjnego podejścia do bardzo poważnego problemu. Zaleciła, aby w sprawach o takim znaczeniu, jak współpraca ze służbami specjalnymi i sposób stosowania ustawodawstwa lustracyjnego, prowadzić jedynie przemyślaną dyskusję, odpowiednią do wagi poruszanych kwestii. 12 sierpnia 2007 r. ten sam magazyn opublikował artykuł „Nowe dokumenty o Kanclerzu – Informatorze”. Był on dostępny na stronie internetowej magazynu do 19 sierpnia 2007 r. Jego główna teza również brzmiała, że A.C. był byłym informatorem. Artykuł nie podawał źródeł i odnosił się jedynie ogólnie do nieokreślonych dokumentów. Ponownie opublikowano obok niego zdjęcie A.C. 14 sierpnia 2007 r. A.C. wniósł oskarżenie prywatne przeciwko skarżącej i S.J., redaktorowi naczelnemu magazynu w tamtym czasie. Zarzucono im, że zniesławili go, publikując artykuły i rozpowszechniając nieprawdziwe informacje twierdzące o tajnej i świadomej współpracy z komunistycznymi służbami specjalnymi. Podano, że publikacja ta może zdyskredytować go w oczach opinii publicznej i doprowadzić do utraty zaufania niezbędnego do pełnienia przez niego funkcji rektora publicznej uczelni, co jest czynem zabronionym podlegającym karze zgodnie z art. 212 Kodeksu karnego. Wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącej i S.J., ale zostało ono następnie zawieszone w maju 2010 r. w celu uzyskania informacji o wyniku procesu lustracyjnego A.C., który był wówczas w toku. Na rozprawie w dniu 15 marca 2011 r. w ramach tego drugiego postępowania Sąd Okręgowy w Gdańsku stwierdził, powołując się na dokumenty przechowywane przez IPN, że A.C. złożył prawdziwe oświadczenie lustracyjne, że nie był informatorem komunistycznych służb specjalnych. Sąd ustalił, że został zarejestrowany jako taki, ale bez jego zgody lub wiedzy. Sąd zauważył również, że 15 kwietnia 2003 r. A.C. uzyskał poświadczenie bezpieczeństwa wydane przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, gwarantujące mu dostęp do informacji niejawnych. Został zatem już pozytywnie zweryfikowany pod kątem uczciwości przez władze państwa demokratycznego przed wydaniem wyroku. Sąd Apelacyjny w Gdańsku utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji w dniu 7 lipca 2011 r. 11 października 2011 r. wznowiono postępowanie karne przeciwko skarżącej. 15 lutego 2012 r. Sąd Rejonowy w Warszawie uznał skarżącą i redaktora za winnych zniesławienia na podstawie art. 212 § 2 Kodeksu karnego. Sąd stwierdził, że powód pracował na Uniwersytecie Gdańskim od 1974 r. Był przesłuchiwany przez komunistyczną policję polityczną kilka razy przed 1989 rokiem, kiedy to w Polsce upadł system komunistyczny. Skarżąca skontaktowała się z nim, najprawdopodobniej telefonicznie, przed publikacją pierwszego artykułu z 2 kwietnia 2007 r., twierdząc, że wie, że był informatorem. Nie poinformowała go o żadnych dokumentach IPN, na których miała opierać swoje zarzuty, ani nie próbowała spotkać się z nim osobiście. Skarżąca złożyła przed sądem oświadczenie, że napisała artykuły motywowana interesem publicznym. A.C. był znaną osobistością i społeczeństwo powinno być świadome istnienia osób na stanowiskach odpowiedzialności, które były byłymi informatorami komunistycznej policji politycznej. Sąd uznał, że chociaż skarżąca powoływała się przed nim na dokumenty IPN, ani przedłożone przez nią dokumenty pochodzące z tych akt, ani pełne akta uzyskane przez sąd nie popierały wniosku, że A.C. był informatorem. Część dokumentów w ogóle nie dotyczyła go, podczas gdy inne nie wskazywały, że był informatorem. Nigdy nie zadeklarował chęci zostania nim. Sąd powołał się na dokument w aktach IPN, który odnotowywał jego niechęć do zaangażowania się ze służbami, gdy namawiano go do zostania informatorem. W tych aktach był wymieniany jedynie jako pracownik uniwersytetu w latach 70. Wykazały one również, że został przesłuchany przez komunistyczne służby po powrocie do Polski po stypendium w Stanach Zjednoczonych. Sąd stwierdził, że dokumenty, które miał przed sobą jako dowody, były rażąco niewystarczające, aby uznać, że powód był informatorem. W świetle dostępnych dokumentów teza wysunięta przez skarżącą nie tylko nie miała podstaw faktycznych, ale była również niezgodna z jej obowiązkiem wykazania należytej staranności dziennikarskiej. Uzyskała dostęp do pełnego zestawu akt IPN dotyczących A.C. dopiero po opublikowaniu pierwszego artykułu. Otrzymała decyzję dyrektora IPN zezwalającą jej na dostęp do dokumentów dopiero 9 maja 2007 r., po tym jak artykuł został opublikowany i wywołał spore poruszenie w mediach. Nie skontaktowała się z A.C. przed publikacją, aby sprawdzić prawdziwość informacji, z wyjątkiem rozmowy telefonicznej, w której jedynie poinformowała go, że opublikuje artykuł. Sąd Rejonowy w Warszawie stwierdził, że skarżąca nie wykazała staranności dziennikarskiej wymaganej od niej na mocy art. 12 ustawy z 1984 r. – Prawo prasowe. Kwestionowane artykuły zawierały niewiarygodne informacje, które oceniła w sposób powierzchowny. Bycie informatorem komunistycznej policji politycznej było postrzegane w społeczeństwie w skrajnie negatywny sposób. Nie ulegało więc wątpliwości, że zarzuty stawiane przez skarżącą mogą stygmatyzować A.C. i podważyć zaufanie publiczne do jego zdolności do sprawowania urzędu w rozumieniu art. 212 Kodeksu karnego. Sam fakt, że sąd zebrał więcej materiałów istotnych dla ustalenia faktów dotyczących przeszłości A.C. niż skarżąca miała do dyspozycji przed publikacją kwestionowanych artykułów, dowodził, że sformułowała swoje zarzuty bez solidnej podstawy faktycznej. W świetle tego materiału należało stwierdzić, że twierdzenia zawarte w artykule były nieprawdziwe lub przynajmniej bezzasadne. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału w sprawie art. 10 Konwencji dotyczącym wolności prasy. Zauważył, że ta wolność pociąga za sobą obowiązki i odpowiedzialność ze strony dziennikarzy. Była ona ograniczona kryterium prawdy z jednej strony i koniecznością ochrony ważnych wartości, takich jak godność, reputacja, honor i życie prywatne osób, z drugiej. W niniejszej sprawie skarżąca nie miała do dyspozycji wystarczającej wiedzy, aby poprzeć tezę faktyczną, którą wysunęła w artykułach. Przekroczyła zatem granice dopuszczalnej krytyki, zniesławiła powoda i w ten sposób popełniła czyn zabroniony. Sąd wymierzył grzywny skarżącej i jej współoskarżonemu, redaktorowi naczelnemu magazynu. Wysokość grzywny dla skarżącej ustalono na 3000 polskich złotych (PLN – około 750 euro (EUR)) i nakazano jej wpłatę 2500 PLN (około 625 EUR) na cele charytatywne. Sąd zauważył, że wysokość grzywny została ustalona z uwzględnieniem stopnia winy skarżącej. Publikacja artykułów był jej pomysłem i je napisała. Grzywna wymierzona jej była jednak niższa niż ta wymierzona redaktorowi, z uwagi na fakt, że jej dochody były niższe niż jego. Sąd zauważył również, że powód domagał się wymierzenia skarżącej kary pozbawienia wolności. Sąd był jednak zdania, że kara nieizolacyjna jest w okolicznościach sprawy wystarczająca, proporcjonalna do ciężkości czynu. Nakazał również podanie wyroku do publicznej wiadomości, biorąc pod uwagę wniosek złożony przez powoda i art. 215 Kodeksu karnego, który zobowiązywał sąd do uwzględniania takich wniosków w sprawach o skazanie na podstawie art. 212 tego Kodeksu. Skarżąca i jej współoskarżony odwołali się, podnosząc wiele argumentów proceduralnych. 26 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie utrzymał wyrok w mocy, zasadniczo podzielając ustalenia i poglądy sądu pierwszej instancji. Odwołania oskarżonych zostały przez sąd uznane za bezzasadne. Sąd nakazał skarżącej zapłatę 300 PLN (około 85 EUR) kosztów na rzecz Skarbu Państwa. Nakazał również jej i jej współoskarżonemu solidarną zapłatę kosztów powoda przed sądem odwoławczym, w wysokości 3100 PLN (około 775 EUR).


Pan Semenov urodził się w 1959 roku i mieszka w Twerze. Pani Bachurina urodziła się 8 listopada 1978 roku i mieszkała przed aresztowaniem we wsi Strelnica, w obwodzie woroneskim. 13 kwietnia 2006 r. pan Semenov został aresztowany na podstawie podejrzenia popełnienia kilku czynów łapownictwa z kwalifikacją. 17 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy Centralny w Twerze zarządził jego umieszczenie w areszcie. Areszt został następnie przedłużony przez Sąd Rejonowy w dniach 11 lipca i 11 września 2006 r. Pan Semenov wniósł zażalenie: 14 lipca 2006 r. na postanowienie o areszcie z 11 lipca 2006 r. oraz 12 września 2006 r. na postanowienie z 11 września 2006 r. 22 sierpnia i 3 października 2006 r. Sąd Obwodowy w Twerze odpowiednio oddalił zażalenia i utrzymał w mocy postanowienia o areszcie. 11 października 2006 r. Sąd Obwodowy przedłużył areszt pana Semenova. Dziewięć dni później pan Semenov złożył pismo zażaleniowe do Sądu Najwyższego Rosji za pośrednictwem Sądu Obwodowego. 16 listopada 2006 r. Sąd Obwodowy przesłał akta sprawy do Sądu Najwyższego, który 11 stycznia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję z 11 października 2006 r. 26 grudnia 2006 r. Sąd Obwodowy ponownie przedłużył areszt. W dniach od 11 do 30 stycznia 2007 r. pan Semenov i jego współoskarżeni wnieśli zażalenia do Sądu Najwyższego za pośrednictwem Sądu Obwodowego. 1 marca 2007 r. Sąd Obwodowy przekazał akta sprawy do Sądu Najwyższego, który 11 kwietnia 2007 r. utrzymał w mocy postanowienie.

II. SPRAWA PANI BACHURINY (skarga nr 56124/07) 14 lipca 2007 r. pani Bachurina została aresztowana na podstawie podejrzenia usiłowania handlu narkotykami w dużych rozmiarach. Dwa dni później Sąd Rejonowy Ziuziński w Moskwie zatwierdził jej aresztowanie. 19 lipca 2007 r. pani Bachurina wniosła zażalenie na postanowienie o areszcie. Postanowienie o areszcie zostało utrzymane w mocy na skutek zażalenia rozpatrzonego przez Sąd Miejski w Moskwie 27 sierpnia 2007 r.