Skarżący urodził się w 1937 roku i mieszka w Sumgait. Syn skarżącego, Mahir Mustafayev (M.M.), urodził się w 1967 roku i w momencie zdarzeń odbywał karę dożywotniego pozbawienia wolności w więzieniu Gobustan. Syn skarżącego, który chorował na epilepsję, był przetrzymywany z jednym innym więźniem (S.R.) w celi nr 94, przeznaczonej dla dwóch więźniów. Od czerwca 2006 roku M.M. wysyłał liczne skargi do różnych krajowych organów, w tym do Ministerstwa Sprawiedliwości, Prokuratury Generalnej i Rzecznika Praw Obywatelskich Republiki Azerbejdżanu. Skarżył się w szczególności na warunki odbywania kary, naruszanie praw więźniów w więzieniu Gobustan oraz na złe traktowanie przez strażników więziennych z powodu jego skarg do różnych krajowych organów, twierdząc, że jego życie jest w niebezpieczeństwie. 2 grudnia 2006 roku S.R. opuścił celę nr 94 w celu udania się na dłuższą wizytę do matki, a M.M. pozostał jedynym mieszkańcem celi. Wczesnym rankiem 3 grudnia 2006 roku wybuchł pożar w celi. Zdaniem skarżącego, pożar rozpoczął się około godziny 6:00 rano, a strażnicy więzienni nie interweniowali natychmiast w celu ugaszenia go, mimo ostrzeżeń ze strony innych więźniów. Drzwi do celi otworzyli godzinę po wybuchu pożaru. Zdaniem Rządu, pożar wybuchł około godziny 6:50. Strażnicy więzienni podjęli natychmiastowe działania i otworzyli drzwi celi około godziny 7:00. Wynieśli syna skarżącego z celi i udzielili mu pierwszej pomocy. M.M. został wysłany do szpitala samochodem o godzinie 11:45, dotarł tam o godzinie 14:45 i zmarł o godzinie 15:30. Skarżący został poinformowany telegramem o śmierci syna 6 grudnia 2006 roku o godzinie 15:21. Z aktu zgonu M.M. z dnia 13 marca 2007 roku wynika, że przyczyną śmierci były oparzenia pierwszego i drugiego stopnia na całym ciele oraz zaczadzenie (bütün bədənin texniki yanığı, I-II dərəcəli yanıq, intoksikasiya). 4 grudnia 2006 roku Prokuratura Rejonu Garadag wszczęła śledztwo karne w sprawie śmierci M.M. 7 grudnia 2006 roku prowadzący śledztwo odmówił wszczęcia postępowania karnego. Śledczy ustalił, że M.M. chorował na epilepsję i że pożar wybuchł po tym, jak jego papieros spadł na łóżko podczas napadu. Śledczy powołał się na oświadczenie napisane przez M.M. po zdarzeniu, w którym stwierdził, że pożar wybuchł, ponieważ podczas palenia miał napad epilepsji. Śledczy ustalił, że strażnicy więzienni działali natychmiast w celu ugaszenia pożaru. Śledczy powołał się również na zeznania S.R., że widział M.M. po zdarzeniu, około godziny 10:00 3 grudnia 2006 roku, i że M.M. powiedział mu, że miał napad i nie wiedział, jak doszło do zdarzenia. Decyzja śledczego odnosiła się również do sądowo-lekarskiej opinii pośmiertnej nr 147 z dnia 5 grudnia 2006 roku, która potwierdziła istnienie rozległych oparzeń na ciele M.M. Opinia sądowo-lekarska ustaliła również, że czas powstania obrażeń odpowiadał 3 grudnia 2006 roku i że były to obrażenia powodujące poważną szkodę i zagrażające życiu. Mimo wyraźnego wniosku Trybunału do Rządu o przedłożenie kopii wszystkich dokumentów dotyczących śledztwa karnego w sprawie śmierci M.M., Rząd nie dostarczył Trybunałowi kopii pisemnych zeznań M.M. i S.R. z 3 grudnia 2006 roku oraz opinii sądowo-lekarskiej nr 147 z 5 grudnia 2006 roku, twierdząc, że akta sprawy zostały zniszczone. Skarżący otrzymał kopię decyzji śledczego z 7 grudnia 2006 roku dopiero miesiąc później. Natychmiast złożył skargę na tę decyzję do przełożonego prokuratora. 16 lutego 2007 roku Prokurator Miasta Baku uchylił decyzję śledczego i przekazał sprawę do Prokuratury Rejonu Garadag do ponownego zbadania. Prokurator uznał, że śledczy nie należycie zbadał miejsca zdarzenia. Poprosił również śledczego, między innymi, o zarządzenie sądowych ekspertyz: pożarowej, chemicznej i pismoznawczej, sprawdzenie, czy cela M.M. była wyposażona w odpowiedni system wykrywania pożaru, przesłuchanie innych więźniów, strażników więziennych i personelu medycznego, który udzielił pierwszej pomocy M.M., oraz ustalenie, dlaczego M.M. nie został natychmiast przewieziony do szpitala po zdarzeniu. Prokurator poprosił również śledczego o zarządzenie nowej ekspertyzy sądowej w celu ustalenia, między innymi, czy M.M. był w stanie mówić i swobodnie poruszać się bezpośrednio po zdarzeniu, biorąc pod uwagę naturę jego obrażeń. 26 kwietnia 2007 roku śledczy ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego, uzasadniając, że w śmierci M.M. nie doszło do popełnienia przestępstwa. Powołał się głównie na zeznania strażników więziennych, którzy stwierdzili, że pożar wybuchł około godziny 7:00 z powodu napadu epilepsji M.M. i że interweniowali natychmiast po zdarzeniu. Śledczy zauważył również, że opinia pismoznawcza nr 2692 z dnia 6 kwietnia 2007 roku wskazała, że oświadczenie napisane 3 grudnia 2006 roku zostało podpisane przez M.M. Jednak zauważył również w decyzji, że opinia biegłego sądowego nr 32 z dnia 25 kwietnia 2007 roku stwierdziła, że M.M. nie był w stanie się poruszać, mówić ani pisać bezpośrednio po zdarzeniu, ponieważ znajdował się w stanie wstrząsu w wyniku odniesionych oparzeń. W decyzji zapisano również, że raport z analizy chemicznej nr 2375 z 19 marca 2007 roku stwierdził, że w próbkach pobranych ze ścian celi nie było śladów produktów naftowych ani cząstek zwęglonych. Śledczy wskazał również, że nie było możliwe przeprowadzenie sądowej ekspertyzy pożarowej, ponieważ miejsce zdarzenia nie zostało zabezpieczone i w danej celi przeprowadzono naprawy. Co do zeznań niektórych więźniów, że pożar wybuchł około godziny 6:00, że strażnikom więziennym zajęło godzinę otwarcie drzwi celi i że M.M. zmarł w wyniku ich zaniedbania, śledczy zauważył, że cele wspomnianych więźniów znajdowały się daleko od celi M.M. i dlatego ich zeznania nie mogły być uznane za wiarygodne. Śledczy przesłuchał również felczera więzienia Gobustan (N.B.), który udzielił pierwszej pomocy M.M. po pożarze. N.B. oświadczył, że został poinformowany telefonicznie w domu o zdarzeniu około godziny 7:00 3 grudnia 2006 roku. Wziął taksówkę do więzienia i przyjechał piętnaście minut później. Udzielił pierwszej pomocy M.M., ale jego stan pogorszył się około godziny 8:00 i poprosił o jego przewiezienie do szpitala. N.B. oświadczył, że towarzyszył M.M. w samochodzie, który go transportował do szpitala, ale nie przyjechali do godziny 14:45, ponieważ czekali godzinę i piętnaście minut na naprawę samochodu po jego awarii. W związku z tym śledczy powołał się na list nr 17/1/15-954 z 27 lutego 2007 roku od Służby Więziennej Ministerstwa Sprawiedliwości, potwierdzający, że samochód transportujący M.M. do szpitala przyjechał o godzinie 14:45 i że opóźnienie w jego transporcie było spowodowane awarią samochodu w drodze do szpitala. List zawierał również informacje o historii choroby M.M., wskazując, że był wcześniej przyjmowany pięć razy do tej placówki medycznej, czterokrotnie rozpoznano u niego epilepsję i otrzymał odpowiednie leczenie. Mimo wyraźnego wniosku Trybunału do Rządu o przedłożenie kopii wszystkich dokumentów dotyczących śledztwa karnego w sprawie śmierci M.M., Rząd nie dostarczył Trybunałowi kopii raportu z analizy chemicznej nr 2375 z 19 marca 2007 roku, raportu pismoznawczego nr 2692 z 6 kwietnia 2007 roku, opinii biegłego sądowego nr 32 z 25 kwietnia 2007 roku, listu nr 17/1/15-954 z 27 lutego 2007 roku od Służby Więziennej Ministerstwa Sprawiedliwości oraz zeznań złożonych przez strażników więziennych, personel medyczny i więźniów przetrzymywanych w więzieniu Gobustan, twierdząc, że akta sprawy zostały zniszczone. Skarżący złożył skargę na decyzję śledczego do Sądu Rejonowego w Garadag, skarżąc się, że nie przeprowadził on skutecznego śledztwa. 4 lipca 2007 roku Sąd Rejonowy w Garadag oddalił skargę skarżącego. W nieokreślonym terminie skarżący wniósł apelację od tej decyzji. Skarżył się w szczególności na niespójność między wnioskami z raportu pismoznawczego z 6 kwietnia 2007 roku a opinią biegłego sądowego z 25 kwietnia 2007 roku. Argumentował również, że śledczy i sąd pierwszej instancji nie zbadali fotografii M.M. wykonanych natychmiast po zdarzeniu 3 grudnia 2006 roku. Twierdził, że fotografie wykazały, że ciało M.M. miało oznaki złego traktowania. 27 lipca 2007 roku Sąd Apelacyjny w Baku uwzględnił apelację i przekazał sprawę do organów ścigania do ponownego zbadania. Sąd apelacyjny uznał, że organy ścigania nie zbadały fotografii M.M. pod kątem oznak złego traktowania jego ciała ani nie ustaliły, dlaczego miejsce zdarzenia nie zostało zabezpieczone. 15 października 2007 roku prokurator w Prokuraturze Rejonu Garadag ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego z powodu braku znamion przestępstwa w śmierci. W szczególności prokurator uznał, że nie ma dowodów na to, że M.M. był źle traktowany, jak twierdził skarżący. Powołał się w tej kwestii na wnioski z opinii sądowo-lekarskiej nr 147, która potwierdziła jedynie istnienie licznych oparzeń na ciele M.M. W nieokreślonym terminie skarżący odwołał się od tej decyzji. 6 grudnia 2007 roku Sąd Rejonowy w Garadag uchylił decyzję prokuratora i przekazał sprawę do organów ścigania do ponownego zbadania. Sąd wskazał na niespójności co do tego, kiedy wybuchł pożar. Uznał dalej, że śledztwo nie wyjaśniło, dlaczego M.M. został zabrany do szpitala prawie osiem godzin po wybuchu pożaru. Sąd uznał, że fakt, że samochód transportujący M.M. uległ awarii, nie mógł wyjaśnić tak długiego opóźnienia. Sąd stwierdził również, że śledztwo nie zbadało, czy warunki odbywania kary M.M. były odpowiednie dla osoby chorej na epilepsję. 7 stycznia 2008 roku prowadzący śledztwo ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego. Brzmienie decyzji było identyczne jak z 26 kwietnia 2007 roku, z wyjątkiem ostatnich kilku akapitów, które dotyczyły warunków odbywania kary więźniów chorujących na epilepsję. W związku z tym, powołując się na oświadczenia złożone przez szefa departamentu reżimu więziennego więzienia Gobustan i N.B., śledczy ustalił, że prawo krajowe nie przewiduje żadnych specjalnych warunków odbywania kary dla więźniów chorujących na epilepsję ani żadnych ograniczeń w zakresie dozwolonych przedmiotów, które mogą posiadać w więzieniu. 14 marca 2008 roku Sąd Rejonowy w Garadag uchylił decyzję śledczego z 7 stycznia 2008 roku i przekazał sprawę do organów ścigania. Sąd uznał, że śledczy nie zbadał przyczyny opóźnienia w transporcie M.M. do szpitala. Wskazał również na niespójności w zeznaniach więźniów dotyczących okoliczności zdarzenia. Sąd stwierdził dalej, że nie ustalono, czy warunki odbywania kary M.M. były zgodne z jego chorobą i że powinno zostać przeprowadzone dochodzenie w zakresie niezbędnych środków bezpieczeństwa i medycznych dla osoby takiej jak M.M., u którego stan mógł powodować nagłe napady. 7 maja 2008 roku prokurator w Prokuraturze Rejonu Garadag ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego, używając sformułowań niemal identycznych jak w decyzjach z 26 kwietnia 2007 roku i 7 stycznia 2008 roku. Prokurator uznał, że wybuch pożaru był winą M.M. i że zmarł w wyniku odniesionych oparzeń. Uznał dalej, że strażnicy więzienni podjęli natychmiastowe działania i nie doszło do zaniedbania z ich strony. Prokurator zauważył, że nie ma specjalnych przepisów dotyczących odbywania kary przez więźniów chorujących na epilepsję. Potwierdził również, że nastąpiło opóźnienie w zabraniu M.M. do szpitala z powodu awarii samochodu. Uznał dalej, że nie było możliwe przeprowadzenie sądowej ekspertyzy pożarowej, ponieważ miejsce zdarzenia nie zostało zabezpieczone. Na koniec prokurator powołał się na oświadczenie biegłego sądowego A.M., że nie istniał związek przyczynowy między śmiercią M.M. a opóźnionym transportem do szpitala. Mimo wyraźnego wniosku Trybunału do Rządu o przedłożenie kopii wszystkich dokumentów dotyczących śledztwa karnego w sprawie śmierci M.M., Rząd nie dostarczył Trybunałowi kopii oświadczenia A.M., twierdząc, że akta sprawy zostały zniszczone. Skarżący otrzymał kopię tej decyzji dopiero 26 grudnia 2008 roku, po interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich. W nieokreślonym terminie skarżący złożył skargę na decyzję prokuratora z 7 maja 2008 roku, argumentując, że organy ścigania nie zbadali kwestii podniesionych w poprzednich orzeczeniach sądowych. W szczególności nie było wiarygodnego wyjaśnienia, dlaczego M.M. nie został natychmiast zabrany do szpitala po zdarzeniu. Kwestionował również oficjalną wersję, zgodnie z którą M.M. był w stanie napisać oświadczenie natychmiast po zdarzeniu i że sam spowodował pożar. 12 lutego 2009 roku Sąd Rejonowy w Garadag oddalił skargę skarżącego. Sędzia uznał, że wszystkie fakty w sprawie zostały zbadane przez organy ścigania i że M.M. zmarł w wyniku przypadkowego pożaru. 6 marca 2009 roku skarżący odwołał się od tej decyzji, argumentując, że nie przeprowadzono skutecznego śledztwa w sprawie śmierci jego syna w więzieniu. Argumentował, że brzmienie decyzji prokuratora z 7 maja 2008 roku było niemal identyczne z poprzednimi decyzjami organów ścigania i że nie odnosiła się ona do żadnych z kwestii podniesionych w poprzednich orzeczeniach sądowych. 22 maja 2009 roku Sąd Apelacyjny w Baku oddalił apelację skarżącego, uznając, że nie ma podstaw do uchylenia decyzji sądu pierwszej instancji z 12 lutego 2009 roku.


Skarżony urodził się w 1963 roku i mieszka w Garðabær. W chwili zdarzenia skarżony był dziennikarzem i niezależnym publicystą dla serwisu internetowego Pressan. Związek Właścicieli Islandzkich Trałowców (dalej „LIU”) reprezentował właścicieli statków rybackich na Islandii i chronił ich wspólne interesy ekonomiczne, finansowe, prawne, techniczne i społeczne. Skarżony twierdził, że prywatna strona internetowa B publikowała anonimowe blogi, nieustannie lobbingując na rzecz LIU i dyskredytując osoby, które przeciwstawiały się temu związkowi. 21 lipca 2010 r. gazeta DV opublikowała artykuł dotyczący pogłosek, że LIU udziela finansowego wsparcia stronie internetowej B. Twierdzono, że to wsparcie wynosiło 1 500 000 islandzkich koron (ISK) miesięcznie. W artykule nie wspominano o dyrektorze generalnym LIU (dalej „A”). Tego samego dnia skarżony opublikował artykuł w Pressanie pod nagłówkiem „LIU płaci 20 milionów za materiały obraźliwe” i odniósł się do artykułu w DV. A przesłał krótkie oświadczenie do Pressanu, stwierdzając, że LIU nie wspierał strony internetowej B. Oświadczenie zostało opublikowane w Pressanie 23 lipca 2010 r. 24 lipca 2010 r. skarżony opublikował artykuł w Pressanie, w którym odpowiedział na oświadczenie A. Artykuł stwierdzał, że A musi zrobić coś więcej niż tylko zaprzeczać, że dokonywano bezpośrednich płatności na rzecz strony internetowej B, oraz że LIU, kierowane przez A, ponosi odpowiedzialność za obraźliwe materiały publikowane anonimowo na stronie internetowej B. Ponadto skarżony podważył, czy szanowani przedstawiciele spółek członkowskich LIU wyrazili zgodę na to, by fundusze organizacji były wypłacane przez pośredników plotkarzom, takim jak właściciele strony internetowej B. 26 lipca 2011 r. skarżony opublikował trzeci artykuł na ten temat w Pressanie. Artykuł stwierdzał, że LIU podobno wspierało stronę internetową B kwotą 20 milionów ISK rocznie poprzez spółki należące do [pana Y], który był również właścicielem strony internetowej B. Ponadto artykuł stwierdzał, że skarżony wiedział, że nie wszyscy członkowie zarządu LIU byli świadomi wsparcia organizacji dla obraźliwych materiałów na stronie internetowej B, ponieważ płatności były dobrze ukryte w dokumentach finansowych organizacji. Co więcej, stwierdzono, że skarżonemu powiedziano, że możliwe jest, że żaden z członków zarządu LIU nie wiedział o wykorzystywaniu milionów organizacji do wspierania anonimowych oszczerstw na stronie internetowej B i że A sam zdecydował o wykorzystaniu funduszy w ten sposób. Skarżony dodał, że nie otrzymał potwierdzenia ostatniego stwierdzenia. Obok tekstu artykułu pojawiło się zdjęcie A. 28 grudnia 2011 r. A wniósł powództwo o zniesławienie przeciwko skarżonemu do Sądu Rejonowego w Reykjanes i zażądał, aby następujące stwierdzenia zostały uznane za nieważne:
„A. LIU, kierowane przez [A], ponosi odpowiedzialność za obraźliwe materiały, które są publikowane anonimowo na plotkarskiej [stronie internetowej B]”
Wyrokiem z 29 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy uznał, że tylko jedno ze stwierdzeń, a mianowicie to pod punktem D powyżej, było zniesławiające i nakazał skarżonemu zapłacenie A kwoty 300 000 ISK (około 2500 euro (EUR)) zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie Ustawy o odpowiedzialności odszkodowawczej, plus odsetki, oraz 450 000 ISK (około 3750 EUR) na koszty A przed Sądem Rejonowym. Orzekł nieważność stwierdzenia. Uzasadnienie wyroku brzmiało następująco:
„... [A] jest dyrektorem generalnym Związku Właścicieli Islandzkich Trałowców lub LIU, jak nazywa się Związek w mowie potocznej, i sprawuje tę funkcję od prawie 12 lat. Częścią jego pracy jest, między innymi, uczestnictwo w debacie publicznej na temat spraw morskich i wyrażanie poglądów oraz polityki LIU.
...
W ostatnich latach toczyła się szeroka debata na temat zalet i wad obecnego systemu zarządzania rybołówstwem. W społeczeństwie istnieją różne poglądy na ten temat, a sprawa budzi wielkie zainteresowanie, ponieważ przemysł rybacki jest jedną z fundamentalnych i najważniejszych gałęzi przemysłu w tym kraju. [A] ze względu na swoją pracę występował publicznie w imieniu LIU i popierał poglądy organizacji. Pozwany, który regularnie pisze o różnych sprawach społecznych, omawiał system zarządzania rybołówstwem w swoich publikacjach i krytykował pewne jego aspekty.
...
Zgodnie z art. 73 ust. 1 Konstytucji nr 33/1944 każdy ma prawo do wolności opinii i przekonań. Artykuł 73 ust. 2 Konstytucji stanowi, że każdy ma prawo swobodnie wyrażać swoje myśli, ale musi również ponosić za nie odpowiedzialność przed sądem. Prawo nigdy nie może przewidywać cenzury ani innych podobnych ograniczeń wolności wypowiedzi. Artykuł 73 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wolność wypowiedzi może być ograniczona ustawą jedynie w interesie porządku publicznego lub bezpieczeństwa Państwa, w celu ochrony zdrowia lub moralności, lub w celu ochrony praw lub reputacji innych, jeśli takie ograniczenia są uznane za konieczne i zgodne z tradycjami demokratycznymi. Artykuł 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności zawiera odpowiednie przepisy, por. Ustawa nr 62/1994 o Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
W związku z tym niniejsza sprawa dotyczy wyważenia fundamentalnych przepisów o wolności wypowiedzi i prawa do poszanowania życia prywatnego.
...
Zdaniem sądu następujące stwierdzenie odnosi się bezpośrednio do [A]: „Wiem, że niektórzy członkowie zarządu LIU nie są świadomi finansowego wsparcia dla obraźliwych publikacji na [stronie internetowej B], ponieważ płatności są dobrze ukryte w sprawozdaniach finansowych organizacji. Powiedziano mi, że możliwe jest, że żaden z członków zarządu LIU nie wie, że miliony organizacji są wykorzystywane do wspierania anonimowych oszczerstw na [stronie internetowej B] – że to dyrektor generalny sam zdecydował o wykorzystaniu funduszy organizacji w ten sposób”. [Skarżony] nie twierdzi, że stwierdzenie to nie odnosi się bezpośrednio do [A]; jego wniosek o uniewinnienie opiera się na fakcie, że stwierdzenie to nie implikuje, że [A] popełnił przestępstwo; ponadto twierdzi, że nie jest to coś, co utrzymuje, ponieważ wskazał [w artykule], że nie był w stanie potwierdzić tego stwierdzenia.
Ocena, czy stwierdzenie zawiera oskarżenie o czyn zabroniony lub jest zniesławiające, nie będzie oparta na tym, jak rozumie je [skarżony], ale na tym, jak czytelnicy mają je postrzegać i interpretować. Twierdzenie, że płatności na rzecz [strony internetowej B] zostały ukryte w sprawozdaniach finansowych organizacji, wydaje się sugerować, że [A], który jako dyrektor generalny organizacji odpowiada za finanse LIU, akceptuje oszustwo księgowe w celu ukrycia domniemanego wsparcia dla [strony internetowej B]. [Skarżony] nie może udowodnić tego stwierdzenia, dlatego uznaje się je za nieudowodnione.
Sąd uważa, że druga część stwierdzenia: „Powiedziano mi, że możliwe jest, że żaden z członków zarządu LIU nie wie, że miliony organizacji są wykorzystywane do wspierania anonimowych oszczerstw na [stronie internetowej B] – że to dyrektor generalny sam zdecydował o wykorzystaniu funduszy organizacji w ten sposób”, może być zrozumiana jako insynuacja oszustwa poprzez nadużycie stanowiska [umboðssvik] i niedbalstwa w pracy, ponieważ sugeruje, że [A] przyznał fundusze LIU wbrew woli zarządu i bez upoważnienia. [Skarżony] nie wykazał, że stwierdzenie jest prawdziwe, a ciężar dowodu spoczywa na nim.
Wspomniane stwierdzenie uznaje się za zniesławiające dla [A] i mogące naruszyć jego reputację i cześć. Zgodnie z powyższym oraz z powołaniem się na art. 241 ust. 1 Kodeksu karnego nr 19/1940, stwierdzenie to zostaje uznane za nieważne”. Skarżony wystąpił o zgodę na odwołanie się do Sądu Najwyższego, co zostało odrzucone 25 lutego 2013 r.


Skarżąca urodziła się w 1987 roku i przed aresztowaniem mieszkała w Woroneżu. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. 14 lipca 2007 r. skarżąca wraz z B. pojechała do Moskwy samochodem. O około 3.40 policja zatrzymała samochód; dwóch funkcjonariuszy wydziału narkotykowego podeszło do samochodu i kazali pasażerom wysiąść oraz okazać dokumenty tożsamości i bagaż do kontroli. Funkcjonariusz otworzył torbę sportową, którą – według skarżącej – jej przyjaciółka poprosiła ją, by zaniosła ją innej osobie w Moskwie, i znalazł czarny worek foliowy. Skarżąca oświadczyła, że nie wiedziała, co znajduje się w środku. Następnie funkcjonariusze włożyli czarny worek do bagażnika radiowozu i zawieźli skarżącą oraz B. do siedziby wydziału narkotykowego. Skarżąca i B. zostali przesłuchani w oddzielnych pokojach. Rano skarżąca została zabrana do innego gabinetu, w którym obecne były jedna funkcjonariuszka, biegły oraz dwie osoby przedstawione jako „świadkowie” (понятые). Skarżącej kazano otworzyć czarny worek i pokazać jego zawartość. W środku znaleziono cztery worki foliowe zawierające żółtą i zieloną roślinę oraz gotówkę. O 8.15 policja sporządziła protokół zajęcia przedmiotów i substancji. Biegły ustalił później, że roślina ta była marihuaną o łącznej wadze prawie trzech kilogramów. O 18.00 starszy śledczy wydziału narkotykowego wszczął postępowanie karne przeciwko skarżącej i B. w związku z podejrzeniem usiłowania sprzedaży narkotyków w dużych rozmiarach. O 20.15 śledczy sporządził protokół aresztowania skarżącej. Jako czas aresztowania podano 19.50, 14 lipca 2007 r. 15 lipca 2007 r. skarżącej formalnie postawiono zarzuty, a śledczy zwrócił się do sądu o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Rozprawa dotycząca tymczasowego aresztowania przed Sądem Rejonowym Ziuzińskim w Moskwie rozpoczęła się 16 lipca 2007 r. o 19.15. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że w świetle rzeczywistego czasu zatrzymania skarżącej ustawowy maksymalny okres czterdziestu ośmiu godzin już minął. Sąd jednak nie wziął pod uwagę tego argumentu i zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącej ze względu na ciężkość stawianych jej zarzutów. 19 lipca 2007 r. pełnomocnik skarżącej złożył zażalenie. 25 lipca 2007 r. kopie zażalenia zostały przesłane skarżącej i prokuratorowi w celu zajęcia stanowiska. Rozprawa zażaleniowa została pierwotnie wyznaczona na 22 sierpnia 2007 r., ale następnie odroczona o tydzień, ponieważ jeden z pełnomocników skarżącej nie stawił się. 27 sierpnia 2007 r. Sąd Miejski oddalił zażalenie na zastosowanie tymczasowego aresztowania w trybie uproszczonym, stwierdzając, że „organom śledczym nie przypisuje się żadnych istotnych naruszeń przepisów postępowania karnego”. Sprawa przeciwko skarżącej została skierowana na rozprawę do Sądu Rejonowego Babuszyńskiego w Moskwie. Obrona twierdziła, że świadkowie obecni przy otwieraniu torby byli w rzeczywistości pracownikami wydziału narkotykowego, a nie niezależnymi obserwatorami, jak wymaga tego prawo. Obie te świadkinie – Pani P. i Pani A. – nie stawiły się przed sądem I instancji. Zamiast tego komornik sądowy złożył raporty dotyczące nieudanych prób zapewnienia ich obecności. Raporty zawierały ten sam tekst, o treści, że nie można było skontaktować się ze świadkami telefonicznie, że nikt nie otworzył drzwi w ich miejscu zamieszkania oraz że sąsiedzi powiedzieli komornikowi, iż nie widzieli ich od dawna. Pełnomocnik skarżącej zwrócił się do sądu o uzyskanie księgi wizyt z recepcji wydziału narkotykowego. Ponieważ jednostka znajdowała się w strefie bezpieczeństwa, wszyscy cywilni odwiedzający mieli być rejestrowani w tej księdze. Sąd I instancji oddalił wniosek bez podania przyczyn. Uznał dalej, że istniały „wyjątkowe okoliczności” nieobecności świadków Pani P. i Pani A. i zezwolił na odczytanie ich zeznań z postępowania przygotowawczego, pomimo sprzeciwów obrony. Sąd I instancji zezwolił również na odczytanie zeznań z postępowania przygotowawczego Pana F., kierowcy samochodu, którym podróżowały skarżąca i B. Komornik złożył podobnie sformułowane raporty, z których wynikało, że Pan F. był nieosiągalny telefonicznie ani w miejscu zamieszkania. Wyrokiem z 8 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy uznał skarżącą i B. za winnych stawianych im zarzutów i skazał każdego z nich na osiem lat pozbawienia wolności w kolonii karnej o zaostrzonym reżimie. Uznał w szczególności, że twierdzenie skarżącej, iż nie wiedziała, że przewozi marihuanę w torbie przyjaciela, zostało obalone przez protokół zajęcia z 14 lipca 2007 r. oraz zeznania świadków Pani P. i Pani A. 28 lipca 2008 r. Sąd Miejski w Moskwie rozpoznał i oddalił jej apelację od wyroku.


Skarżący urodził się w 1988 roku i mieszka w Stambule. 19 września 2007 r. skarżący opuścił Uzbekistan z obawy przed byciem poddanym złemu traktowaniu w trakcie toczącego się przeciwko niemu śledztwa karnego. Skarżący twierdził, że śledztwo zostało wszczęte z powodu jego działalności politycznej. 13 grudnia 2007 r. uzbeckie organy ścigania wydały międzynarodowy nakaz aresztowania skarżącego. W nieokreślonym dniu skarżący przybył do Turcji. 9 września 2009 r. skarżący został aresztowany w Turcji. Zgodnie z raportami o aresztowaniu i przeszukaniu, został aresztowany i przeszukany, ponieważ „był poszukiwany przez Interpol”. 10 września 2009 r. Sąd Pokoju w Bakırköy zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego na czterdzieści pięć dni. Sąd uzasadnił swoje orzeczenie Umową o pomocy prawnej w sprawach cywilnych, handlowych i karnych między Republiką Turcji a Republiką Uzbekistanu. 17 września 2009 r. skarżący odwołał się od swojego aresztowania, jednak 20 października 2009 r. sąd pokoju oddalił jego zastrzeżenia. Tego samego dnia skarżący złożył wniosek do Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców („UNHCR”) oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych o uznanie za uchodźcę. 15 października 2009 r. tureckie władze otrzymały formalny wniosek o ekstradycję od władz uzbeckich. Wyrokiem z dnia 23 października 2009 r. Sąd Okręgowy w Bakırköy zarządził ekstradycję skarżącego oraz jego dalsze aresztowanie na podstawie art. 18 § 7 Kodeksu Karnego. 16 kwietnia 2010 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok z 23 października 2009 r. z przyczyn proceduralnych. Stwierdził w szczególności, że sąd pierwszej instancji nie dołączył fotografii skarżącego do akt sprawy w celach identyfikacyjnych, nie sporządził zapisu z ostatniej rozprawy w aktach sprawy, nie poinformował go o jego prawach prawnych, wbrew ustawie nr 5271, oraz nie zebrał ostatecznych wniosków obrony od skarżącego przed wydaniem orzeczenia. Sąd Najwyższy zauważył również, że sąd okręgowy nie zapytał, czy skarżący został skazany w Uzbekistanie, czy toczy się przeciwko niemu sprawa, przed orzekaniem co do meritum. Na koniec Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd pierwszej instancji zarządził ekstradycję skarżącego, podczas gdy powinien był jedynie stwierdzić dopuszczalność wniosku o ekstradycję, biorąc pod uwagę, że ekstradycję może zarządzić jedynie Rada Ministrów. Decyzja Sądu Najwyższego została otrzymana przez sąd pierwszej instancji 12 maja 2010 r. 3 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy w Bakırköy zwrócił się o opinię do prokuratora w Bakırköy, czy skarżący może być nadal zatrzymany na podstawie art. 100 i 101 Kodeksu Postępowania Karnego. Prokurator odpowiedział tego samego dnia, że skarżący może być przetrzymywany w areszcie na podstawie art. 100. 7 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy w Bakırköy wznowił rozpatrywanie sprawy. Uchylił swoje poprzednie zarządzenie o aresztowaniu wydane na podstawie art. 18 § 7 Kodeksu Karnego i zarządził aresztowanie skarżącego na podstawie art. 100 i 101 Kodeksu Postępowania Karnego. Wziął pod uwagę charakter czynów, stan dowodów, treść akt sprawy, istnienie silnego podejrzenia, że popełnił zarzucane mu czyny oraz ryzyko, że może uciec. 1 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Bakırköy postanowił ustalić, czy skarżący został skazany, czy toczy się przeciwko niemu sprawa w Uzbekistanie. W tym celu prezes sądu wysłał list do władz uzbeckich za pośrednictwem Ministerstwa Sprawiedliwości. 4 listopada 2010 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych przesłało dokumenty, o które wnioskowano, a które uzyskano za pośrednictwem Ambasady Turcji w Taszkencie, do Ministerstwa Sprawiedliwości. 10 listopada 2010 r. Ministerstwo Sprawiedliwości przesłało je do prokuratury w Bakırköy. 14 grudnia 2010 r. prokurator w Bakırköy złożył dokumenty w Sądzie Okręgowym w Bakırköy. Wynikało z nich, że ani nie zapadł wyrok skazujący, ani nie toczy się sprawa przeciwko skarżącemu w Uzbekistanie. Między 1 lipca a 27 grudnia 2010 r. sąd okręgowy sześciokrotnie odroczył postępowanie w oczekiwaniu na informacje od władz uzbeckich. 27 grudnia 2010 r., podczas ósmej rozprawy, sąd rozprawy zwrócił się do skarżącego o przedłożenie uwag w odpowiedzi na dokumenty otrzymane od władz uzbeckich i odroczył rozprawę. Tymczasem, 23 grudnia 2010 r. UNHCR wysłał list do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Zalecił władzom przyznanie skarżącemu statusu ochrony uzupełniającej i powstrzymanie się od ekstradycji lub deportacji go do Uzbekistanu do czasu zakończenia postępowania przed UNHCR. UNHCR poinformował również władze w swoim liście, że odrzucił wniosek skarżącego o nadanie statusu uchodźcy, ponieważ nie spełnia on warunków do uzyskania tego statusu, ale że mimo to nie powinien być wydalony do Uzbekistanu w świetle zasady non-refoulement i wymogów art. 3 Konwencji. W nieokreślonym dniu skarżący odwołał się od decyzji UNHCR o nieprzyznaniu mu statusu uchodźcy. 7 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Bakırköy postanowił poprosić Ministerstwo Spraw Wewnętrznych o przesłanie poświadczonej kopii listu UNHCR i odroczył rozprawę. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych złożyło żądany dokument na rozprawie 4 lutego 2011 r. Sąd postanowił również czekać na wynik odwołania skarżącego od decyzji UNHCR o nieprzyznaniu mu statusu uchodźcy. Postępowanie było odraczane między 4 lutego a 30 marca 2011 r., gdyż sąd okręgowy czekał na odpowiedź od UNHCR, ale w tej drugiej dacie postanowił uchylić swoją poprzednią decyzję z powodu, że rozpatrzenie odwołania skarżącego przez UNHCR może zająć dużo czasu. Podczas trzynastej rozprawy w sprawie, która odbyła się 27 kwietnia 2011 r., Sąd Okręgowy w Bakırköy zwrócił się do skarżącego o złożenie wniosków obrony. 23 maja 2011 r. sąd ponownie odroczył postępowanie, ponieważ jeden z adwokatów skarżącego nie stawił się na rozprawie, a inni adwokaci nie złożyli swoich wniosków obrony. 1 czerwca 2011 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych przyznało skarżącemu status ochrony uzupełniającej i tymczasowe zezwolenie na pobyt w Sakaryi. Listem z dnia 2 czerwca 2011 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych przekazało informacje o nowym statusie skarżącego do Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, urzędów gubernatorów w Stambule i Sakaryi oraz departamentu Interpol-Europol policji przy Głównym Urzędzie Policji. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych poprosiło Ministerstwo Sprawiedliwości o podjęcie niezbędnych środków w celu zapobieżenia możliwej ekstradycji skarżącego do Uzbekistanu, ponieważ otrzymał on zezwolenie na pobyt w Sakaryi. 15 czerwca 2011 r. list Ministerstwa Spraw Wewnętrznych został złożony do Sądu Okręgowego w Bakırköy przez prokuraturę w Bakırköy. 20 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w Bakırköy ponownie uwzględnił wniosek o ekstradycję skarżącego. W wyroku sąd stwierdził, że toczy się śledztwo przeciwko skarżącemu w Uzbekistanie i że czyn, o który został oskarżony, nie miał nic wspólnego z kwestiami wojskowymi lub politycznymi. Sąd zauważył, że skarżący jest pod śledztwem za utworzenie organizacji przestępczej i spowodowanie uszczerbku na zdrowiu. Tego samego dnia sąd zarządził, aby skarżący był przetrzymywany w areszcie na podstawie art. 18 § 7 Kodeksu Karnego. 20 lipca 2011 r. skarżący złożył wniosek do Sądu Okręgowego w Bakırköy o zwolnienie. Zaznaczył w szczególności, że nie może zostać wydany, ponieważ otrzymał status ochrony uzupełniającej. Poprosił sąd o rozważenie środków innych niż aresztowanie, takich jak zakaz opuszczania kraju, zwolnienie za kaucją lub obowiązek meldowania się na komisariacie policji. Jego wniosek został odrzucony. 2 sierpnia 2011 r. skarżący odwołał się od wyroku z 20 czerwca 2011 r. Ponownie podkreślił, że otrzymał status ochrony uzupełniającej i dlatego nie może zostać wydany. 6 grudnia 2011 r. prokurator przy Sądzie Najwyższym poprosił ten sąd o uchylenie wyroku z 20 czerwca 2011 r. Argumentował, że sąd pierwszej instancji orzekł, nie badając sprawy w świetle art. 3 Konwencji i odpowiednich przepisów innych traktatów dotyczących praw człowieka. 8 marca 2012 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok z 20 czerwca 2011 r. 4 maja 2012 r. Ministerstwo Sprawiedliwości wysłało list do prokuratury w Bakırköy, stwierdzając, że skarżący nie może już zostać wydany w wyniku jego statusu ochrony uzupełniającej i że dlatego jego aresztowanie powinno zostać zbadane przez sąd. 9 maja 2012 r., na wniosek prokuratora w Bakırköy, Sąd Okręgowy w Bakırköy zarządził zwolnienie skarżącego z więzienia z powodu przyznania mu statusu ochrony uzupełniającej. Następnie został umieszczony w ośrodku dla cudzoziemców, gdzie był przetrzymywany przez jeden dzień. 10 maja 2012 r. skarżący został zwolniony z ośrodka na podstawie jego zezwolenia na pobyt. 10 września 2012 r. skarżący uzyskał obywatelstwo tureckie. Między 7 czerwca 2010 r. a 23 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Bakırköy zarządził przetrzymywanie skarżącego w areszcie ze względu na charakter zarzucanych czynów, stan dowodów oraz fakt, że nie był on stałym mieszkańcem Turcji. Skarżący kilkakrotnie prosił o zwolnienie. Odwoływał się również od zarządzeń o przedłużeniu jego aresztowania. W szczególności, w petycjach i ustnych wystąpieniach do sądu rozprawy począwszy od czerwca 2011 r. skarżący argumentował, że otrzymał status ochrony uzupełniającej, że nie może zostać wydany i że dlatego powinien zostać zwolniony.


Pierwsza skarżąca jest siostrą pana B., który zmarł na AIDS w Szpitalu Botkina w Sankt Petersburgu 6 maja 2008 r. Druga skarżąca jest matką pana P., który zmarł na tę samą chorobę w tym samym szpitalu 19 czerwca 2009 r. Skarżące mieszkają w Moskwie. 13 października 2004 r. pan B. został aresztowany pod zarzutem rozboju. Następnego dnia Sąd Rejonowy Frunzeński w Sankt Petersburgu wydał zgodę na jego tymczasowe aresztowanie na czas trwania śledztwa. Następnie został przewieziony do aresztu śledczego nr IZ‑47/6 w obwodzie leningradzkim. Dwanaście dni później zdiagnozowano u niego zakażenie HIV. W listopadzie 2004 r. pan B. został przeniesiony do aresztu śledczego nr IZ‑47/1 w Sankt Petersburgu. Przy przyjęciu poinformował lekarza więziennego o swoim statusie HIV. W jego dokumentacji medycznej dokonano odpowiedniego wpisu, jednak nie przepisano żadnego leczenia. 1 grudnia 2005 r. Sąd Rejonowy Frunzeński w Sankt Petersburgu uznał pana B. za winnego i skazał go na siedem lat pozbawienia wolności. W sierpniu 2006 r. został wysłany do odbycia kary w kolonii karnej nr IK-5 w obwodzie leningradzkim. W wyniku skarg na bóle brzucha, 4 marca 2007 r. pan B. został przyjęty do szpitala więziennego, gdzie później zdiagnozowano u niego gruźlicę węzłów chłonnych obwodowych. Podjęto decyzję, że powinien pozostać w szpitalu w celu leczenia gruźlicy. 16 marca 2007 r. pana B. badał lekarz chorób zakaźnych, który zlecił wykonanie badania liczby limfocytów CD4. Test, wykonany pięć dni później, wykazał, że poziom komórek CD4 wynosił 163 komórki/mm3, co odpowiadało zaawansowanemu stadium choroby. 31 maja i 16 czerwca 2007 r. lekarz chorób zakaźnych odwiedził pana B. Zgodnie z dokumentacją medyczną, ten drugi poprosił o terapię antyretrowirusową. W odpowiedzi lekarz „przeprowadził z nim rozmowę”. Nie przepisano żadnego leczenia HIV. 20 czerwca 2007 r. pan B. został wypisany ze szpitala więziennego. Do kwietnia 2008 r. był przenoszony z jednej więziennej placówki medycznej do drugiej w celu leczenia przeciwgruźliczego. Mimo że leczenie było skuteczne, ogólny stan zdrowia pacjenta nadal się pogarszał. Specjaliści medyczni zinterpretowali to jako objaw postępującego zakażenia HIV. 2 kwietnia 2008 r. pan B. został przyjęty do szpitala więziennego nr RB-2 w Republice Karelii. W tamtym czasie nie był w stanie chodzić, miał gorączkę i był skrajnie wychudzony. Osiem dni później został przeniesiony do oddziału chorób zakaźnych. Jego lekarz stwierdził, że jego ciężki stan zdrowia wynikał z braku wysoko aktywnej terapii antyretrowirusowej (HAART). Panowi B. przepisano terapię antybiotykową i odtruwającą. 22 kwietnia 2008 r. władze medyczne złożyły wniosek o przedterminowe zwolnienie pana B. ze względów zdrowotnych. Trzy dni później Sąd Miejski w Miedwieżjegorsku w Republice Karelii uwzględnił wniosek. Tego samego dnia pan B. został zwolniony z aresztu. 26 kwietnia 2008 r. pan B. został przyjęty do Szpitala Botkina w Sankt Petersburgu. Nie odzyskał przytomności i zmarł tam 6 maja 2008 r. 26 lipca 2006 r. pan P. został uznany winnym kradzieży i skazany na karę pozbawienia wolności. Został zatrzymany przez policję, a dwa dni później wysłany do aresztu śledczego nr IZ-47/6 w obwodzie leningradzkim. Podczas procedury przyjęcia poinformował lekarza dyżurnego, że w 2000 r. zdiagnozowano u niego HIV, które do 2006 r. rozwinęło się w AIDS. Przed aresztowaniem otrzymywał terapię antyretrowirusową. Cierpiał również na wirusowe zapalenie wątroby typu B, C i D oraz chorobę skóry. Po przejściu rutynowego badania lekarskiego, 31 lipca 2006 r. u pana P. zdiagnozowano naciekową gruźlicę prawego płuca. Przepisano i podano mu standardowy schemat leczenia farmakologicznego w więziennym punkcie medycznym. Badanie rentgenowskie klatki piersiowej przeprowadzone 20 listopada 2006 r. wykazało zmniejszenie obszaru płuca dotkniętego gruźlicą. Pan P. został uznany winnym rozboju w innym postępowaniu karnym i 12 grudnia 2006 r. został skazany na trzy lata pozbawienia wolności. Został wysłany do więziennej placówki medycznej nr 4 w Republice Karelii. Stan zdrowia pana P. pogorszył się. Wynik badania posiewu plwociny wykonanego 26 lutego 2007 r. był dodatni. Do kwietnia 2007 r. gruźlica pana P. wytworzyła oporność na sześć z przyjmowanych przez niego leków. Na mocy decyzji więziennej komisji lekarskiej z 16 czerwca 2007 r., jego schemat leczenia został dostosowany. 26 czerwca 2007 r. pan P. został przyjęty do szpitala więziennego nr RB-2 w Republice Karelii, gdzie kontynuowano leczenie gruźlicy zgodnie z przepisami. Wydaje się, że zmiana leków poprawiła stan płuc pacjenta. Lekarze zauważyli jednak dalszy rozwój zakażeń oportunistycznych. Przeprowadzono test obciążenia wirusowego, którego wyników, jak twierdzi druga skarżąca, nie przekazano panu P. 13 lipca 2007 r. pan P. powrócił do więziennej placówki medycznej. Badania rentgenowskie klatki piersiowej przeprowadzone 24 lipca i 26 września 2007 r. wykazały, że stan płuc pana P. poprawił się. Wyniki badania mikroskopowego plwociny okazały się ujemne. 16 października 2008 r. pan P. został odesłany do zwykłego oddziału więziennego. Jego leczenie było kontynuowane. 27 października 2008 r. na wniosek pana P. Sąd Miejski w Sieżeży w Republice Karelii zarządził jego zwolnienie warunkowe. Po zwolnieniu 31 października 2008 r. pan P. został przewieziony do Szpitala Botkina. Zmarł w szpitalu 19 czerwca 2009 r. z powodu „choroby wywołanej zakażeniem HIV”. 26 maja i 4 czerwca 2010 r. rosyjska organizacja pozarządowa Agora złożyła skargę do Prokuratury Generalnej Federacji Rosyjskiej dotyczącą braku leczenia HIV dla zatrzymanych, w tym pana B. i pana P. Skarga została przekazana do prokuratury w Republice Karelii. W liście do Prokuratury Generalnej Federacji Rosyjskiej z dnia 6 lipca 2010 r. prokuratura w Republice Karelii zauważyła, że w latach 2007 i 2008 władze więzienne w Karelii napotykały trudności w udzielaniu pomocy medycznej zakażonym HIV skazanym, biorąc pod uwagę fakt, że duża liczba zakażonych więźniów została wysłana do Republiki z innych regionów. Prokuratura stwierdziła, że zaopatrzenie w leki było ograniczone, a liczba pracowników służby zdrowia niewystarczająca, oraz uznała, że opieka medyczna nad panem B. i panem P. nie spełniała standardów krajowych. W szczególności nie otrzymali HAART. Prokuratura przekazała zebrane dowody do Komitetu Śledczego w Republice Karelii w celu ustalenia, czy należy wszcząć sprawę karną. 5 sierpnia 2010 r. organy śledcze odmówiły wszczęcia postępowania karnego w sprawie śmierci pana B. i pana P. Powołując się na trudności napotykane przez władze więzienne Republiki Karelii w latach 2006–2008, w tym dużą liczbę więźniów z pozytywnym wynikiem HIV, brak specjalistów przeszkolonych w leczeniu więźniów cierpiących na to zakażenie, brak laboratorium immunologicznego oraz brak leków, śledczy doszli do wniosku, że władze więzienne podjęły wszystkie możliwe środki w celu udzielenia pomocy medycznej zakażonym HIV więźniom. Nie ustalono związku przyczynowego między brakiem terapii HIV a śmiercią pana B. i pana P. Organ śledczy podkreślił, że pan B. zdołał przeżyć w areszcie bez terapii antyretrowirusowej przez prawie trzy lata, a pan P. zmarł ponad siedem miesięcy po swoim zwolnieniu. Zdaniem śledczych postępowanie władz więziennych i medycznych nie wykazywało żadnych oznak przestępstwa. Powyższa decyzja nie została zaskarżona. W 2011 r. skarżące wniosły pozew o zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową przeciwko Ministerstwu Finansów Federacji Rosyjskiej, argumentując, że śmierć ich krewnych na HIV została spowodowana niewywiązaniem się przez władze z obowiązku zapewnienia odpowiedniej opieki medycznej. 28 października 2011 r. Sąd Rejonowy Twerski w Moskwie rozpoznał pozew. Uznał, że ciężar dowodu spoczywał na skarżących, które musiały udowodnić bezprawność postępowania funkcjonariuszy więziennych, szkodę oraz związek przyczynowy między postępowaniem funkcjonariuszy a szkodą. Stwierdzając brak decyzji ustalającej naruszenie prawa przez władze więzienne oraz powołując się na decyzję o niewszczęciu postępowania karnego w sprawie śmierci krewnych skarżących, sąd oddalił powództwo jako nieuzasadnione. 22 lutego 2012 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał wyrok w mocy po rozpoznaniu odwołania, w pełni popierając uzasadnienie Sądu Rejonowego.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1966, 1967, 1988 i 2003 roku i mieszkają w Błagoevgradzie. Pierwszy i drugi skarżący są partnerami życiowymi, a czwarta skarżąca jest ich córką. Trzeci skarżący jest synem drugiego skarżącego. W danym czasie wszyscy skarżący mieszkali razem. Pierwszy skarżący cierpi na dystrofię mięśniową, która postępuje stopniowo od dwunastego roku życia. Obecnie (i w czasie istotnych wydarzeń) jest w stanie poruszać jedynie głową i rękami. Potrzebuje pomocy przy większości codziennych czynności, którą zazwyczaj świadczy drugi skarżący lub jego opiekun. Zdaniem skarżących opiekun, który był specjalnie przeszkolony i opiekował się pierwszym skarżącym przez wiele lat, był jedyną osobą, przy której ten czuł się bezpiecznie, gdy musiał wyjść z domu, w szczególności do biura, ponieważ wymagało to przeniesienia go przez opiekuna i umieszczenia w samochodzie. Opiekun również prowadził samochód skarżącego. W tamtym czasie pierwszy skarżący był właścicielem lombardu i zarządzał kilkoma firmami. Jedną z jego działalności było udzielanie krótkoterminowych pożyczek pod wysoki procent. W 2010 roku organy ścigania wszczęły postępowanie karne przeciwko pierwszemu skarżącemu o lichwę. Przedtem, w 2006 i 2009 roku, został skazany za nadużycie w wykonywaniu spornego prawa i za zastraszenie innej osoby. 7 kwietnia 2011 r., około godziny 11:00, pierwszy skarżący, podróżując samochodem prowadzonym przez swojego opiekuna, został zatrzymany przez funkcjonariuszy policji i poinstruowany, by podążyć za nimi na komisariat. Po przyjeździe jego opiekun został aresztowany. Chociaż strony nie określiły podstaw tego aresztowania, jest bardzo prawdopodobne, że nastąpił on na mocy Ustawy o Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, która pozwalała, między innymi, na zatrzymanie do dwudziestu czterech godzin osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa, i że był związany z dochodzeniem przeciwko pierwszemu skarżącemu. Samochód pozostał na parkingu, a pierwszy skarżący pozostał w nim. Niezdolny do poruszania się, pozostał w tej pozycji przez kilka godzin, strzeżony przez dwóch funkcjonariuszy policji. Około godziny 15:00 jego opiekun został wyprowadzony pod eskortą, aby przenieść go do innego samochodu, ponieważ pierwszy miał zostać zabezpieczony jako dowód rzeczowy. Dwa lub trzy razy w ciągu dnia drugiemu skarżącemu pozwolono podejść, aby pomóc mu w zaspokojeniu potrzeb fizycznych. W czasie, gdy pierwszy skarżący przebywał przed komisariatem, funkcjonariusze policji przeszukali jego dom, biuro i lombard, a także mieszkanie i dom jego rodziców. Przeszukali również samochody skarżącego. Operacja przeciwko niemu została zaplanowana z wyprzedzeniem. Około godziny 18:00, nadal przebywając w samochodzie i w obecności swojego prawnika, który w międzyczasie przybył, pierwszemu skarżącemu postawiono zarzuty lichwy przez śledczego. W tym celu funkcjonariusze policji zainstalowali na parkingu niezbędny sprzęt, w tym komputer i drukarkę. Skarżącego poproszono o złożenie oświadczenia w związku z zarzutami; oświadczył, że jest niewinny. Pierwszy skarżący pozostał w samochodzie przed komisariatem do około godziny 19:30. Następnie został przewieziony przed budynek Sądu Okręgowego w Błagoevgradzie, który miał przeprowadzić rozprawę w celu zbadania wniosku prokuratury o zastosowanie wobec niego aresztu domowego. Na parkingu sądowym funkcjonariusze policji próbowali wydobyć skarżącego z samochodu i umieścić go na wózku inwalidzkim, mimo protestów drugiego skarżącego. Zrezygnowali, po uświadomieniu sobie, że mogą go zranić. Po tym jego opiekun, nadal zatrzymany, został ponownie wyprowadzony pod eskortą. Dzięki temu pierwszy skarżący mógł wysiąść z samochodu około godziny 21:30. Wziął udział w rozprawie sądowej, która zakończyła się o godzinie 23:30. Opiekun pozostał z nim do końca rozprawy. Wniosek prokuratury o zastosowanie wobec pierwszego skarżącego aresztu domowego został uwzględniony. Opiekun skarżącego został zwolniony 8 kwietnia 2011 r. i nie był już dalej przesłuchiwany ani ścigany. Decyzja Sądu Okręgowego w Błagoevgradzie o zastosowaniu wobec pierwszego skarżącego aresztu domowego została utrzymana w mocy w wyniku odwołania przez Sąd Apelacyjny w Sofii 14 kwietnia 2011 r. Przed podjęciem decyzji ten sąd wysłuchał zeznań, między innymi, A.Z., która oświadczyła, że jest siostrą pierwszego skarżącego i neurologiem oraz złożyła zeznania dotyczące stanu zdrowia skarżącego. 22 stycznia 2016 r. przeciwko pierwszemu skarżącemu ponownie postawiono zarzuty, w szczegółowym akcie oskarżenia wymieniającym ponad sto przypadków, w których udzielał pożyczek osobom fizycznym pod wysoki procent. Zgodnie z raportami opublikowanymi w bułgarskich mediach, w listopadzie 2016 r. został oskarżony i obecnie stoi przed sądem. Przestrzeganie aresztu domowego przez pierwszego skarżącego było nadzorowane przez policję. Między 8 a 14 kwietnia 2011 r. nie było kontroli, czy przestrzega on tego środka. 15 kwietnia 2011 r. pierwszego skarżącego zobaczyli patrolujący funkcjonariusze policji w centrum miasta. Gdy poproszono go o wyjaśnienie, oświadczył, że wyszedł, aby coś kupić. Policja sprawdziła go w domu wieczorem tego samego dnia. Między 16 kwietnia a 27 maja 2011 r. funkcjonariusze policji odwiedzali dom skarżących, aby sprawdzić pierwszego skarżącego dwadzieścia dziewięć razy, raz dziennie i prawie codziennie. Przez osiem dni nie było żadnych kontroli, a w kolejne cztery dni funkcjonariusze nie wchodzili do mieszkania skarżących, ale obserwowali przez pewien czas wejście do budynku. 29 kwietnia 2011 r. skarżącego powitali funkcjonariusze przed budynkiem, gdy przyjechał swoim samochodem. 28 maja 2011 r. funkcjonariusze sprawdzali pierwszego skarżącego trzy razy, a dwa razy 30 maja. 31 maja odwiedzili mieszkanie trzy razy, ale przy jednej wizycie nie wpuszczono ich. 1 i 2 czerwca 2011 r. drugi skarżący nie pozwolił policji wejść do mieszkania. 3 czerwca odwiedzili mieszkanie pięć razy; przy jednej wizycie nikt nie otworzył na dzwonek. Między 4 a 20 czerwca 2011 r. funkcjonariusze odwiedzali mieszkanie skarżących zazwyczaj trzy lub cztery razy dziennie. Jedna z wizyt 16 czerwca została spowodowana faktem, że skarżący, który otrzymał zezwolenie na wizytę u fizjoterapeuty, nie stawił się na umówioną wizytę. Podczas niektórych wizyt obecna była również czwarta skarżąca, wówczas ośmioletnia. Zazwyczaj była zabierana przez matkę do innego pokoju. Trzeci skarżący, wówczas dwudziestotrzyletni, pracował w tym okresie na pełny etat. 21 czerwca 2011 r. pierwszy skarżący został zwolniony z aresztu domowego na mocy decyzji Sądu Apelacyjnego w Sofii, który zauważył w szczególności jego poważny stan zdrowia oraz fakt, że większość dowodów w śledztwie przeciwko niemu została już zebrana.


Skarżony urodził się w 1960 roku i mieszka w Rydze. 5 listopada 2004 r. wszczęto postępowanie karne w związku z masowym przemytem produktów naftowych, a 27 września 2005 r. skarżonemu nadano status podejrzanego. W tej ostatniej dacie ustanowił on O.S. swoim obrońcą. 8 czerwca 2006 r. postawiono zarzuty skarżonemu, a 22 marca 2007 r. otrzymał on pełny odpis akt sprawy karnej. Składały się one z ponad 100 tomów i zawierały – w tomach nr 33 (64 strony) i 58 (194 strony) – transkrypcje rozmów telefonicznych skarżonego z kilkoma osobami, a także z O.S. (patrz punkt 10 poniżej). 27 marca 2007 r. materiał sprawy został przesłany do rozpoznania sądowi pierwszej instancji. 9 czerwca 2008 r. sąd pierwszej instancji uznał skarżonego za winnego masowego przemytu produktów naftowych, fałszerstwa kwalifikowanego i prania pieniędzy w zorganizowanej grupie oraz skazał go na karę pozbawienia wolności w wymiarze pięciu lat i jednego miesiąca. Strony spierają się co do tego, czy transkrypcje rozmów telefonicznych skarżonego z O.S. zostały wykorzystane jako dowód przeciwko niemu. 23 września 2013 r. sąd odwoławczy uchylił orzeczenie sądu pierwszej instancji i uniewinnił skarżonego od wszystkich zarzutów. W ostatecznej decyzji z 23 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi kasacyjnej. Przez pewien czas Biuro Ochrony Konstytucji (Satversmes aizsardzības birojs), będące jedną z łotewskich służb specjalnych, podsłuchiwało rozmowy telefoniczne skarżonego z kilkoma osobami, w tym z O.S. Rozmowy telefoniczne z ostatnim zostały nagrane 8 kwietnia, 22 i 27 maja oraz 7 października 2005 r. Cztery strony transkrypcji tych nagrań zostały następnie dołączone do dowodów w materiale sprawy karnej przeciwko skarżonemu (patrz punkt 7 powyżej). Strony spierają się co do tego, kiedy skarżony dowiedział się o tych nagraniach. Spór dotyczy również tego, czy O.S. był w czasie tych nagrań prawnikiem skarżonego. Zdaniem skarżonego, O.S. był jego prawnikiem od 8 lutego 2005 r. Zdaniem Rządu, O.S. był znajomym skarżonego; stał się jego prawnikiem dopiero od 27 września 2005 r., kiedy skarżony ustanowił go swoim obrońcą. Zgodnie z dokumentem (uzziņa) sporządzonym przez Sąd Najwyższy 27 czerwca 2012 r. i skierowanym do Rządu, 26 listopada 2004 r. dopuszczono zastosowanie środka operacyjnego – podsłuchu rozmów telefonicznych skarżonego – do 26 stycznia 2005 r. Dokument ten opierał się na „rejestrze postępowań specjalnych (lietvedība) Sądu Najwyższego dotyczących tajemnic państwowych za rok 2004, tom 11, pozycja nr 2‑4249s z 26 listopada 2004 r.”. Dokument ten zawierał również dalsze podobne wpisy dotyczące kolejnych zezwoleń z 25 stycznia, 31 marca, 1 czerwca, 22 lipca, 20 września i 16 listopada 2005 r. 27 czerwca 2006 r. prokurator przeanalizowała zapytanie skarżonego dotyczące nagrywania jego rozmów telefonicznych, powołując się na art. 35 ust. 1 ustawy o działalności operacyjnej (Operatīvās darbības likums). Poinformowała go, że sędzia Sądu Najwyższego autoryzował ten środek zgodnie z art. 7 ust. 3 i 7 ust. 4 oraz art. 17 ustawy o działalności operacyjnej. Wyjaśniła przepisy prawne dotyczące wykorzystywania takich nagrań w postępowaniu karnym. Powołała się również na art. 8 Konwencji i dopuszczalne ograniczenia w niej zawarte. 13 października 2006 r. ta sama prokurator rozpatrzyła kolejną skargę skarżonego dotyczącą legalności nagrań. Oświadczyła, że podsłuch był prowadzony przez Biuro Ochrony Konstytucji od grudnia 2004 r. do stycznia 2006 r. Zostało to dokonane zgodnie z prawem krajowym w związku z podejrzeniem masowego uchylania się od opodatkowania. Transkrypcje rozmów telefonicznych, które miały znaczenie dla postępowania karnego, zostały przesłane do właściwego organu (procesa virzītājs) i zostaną ocenione w kontekście tego postępowania karnego. 13 listopada 2006 r. ta sama prokurator odmówiła skarżonemu możliwości zapoznania się z decyzjami autoryzującymi podsłuch jego rozmów telefonicznych, ponieważ stanowiły one informacje niejawne. 21 grudnia 2007 r. skarżony złożył kolejną skargę do prokuratury dotyczącą faktu, że jego rozmowy telefoniczne z prawnikiem zostały podsłuchane, a nagrania tych rozmów zostały odtworzone na rozprawie sądowej. Skarżony argumentował, że prokurator prowadzący śledztwo, I.K., był świadomy, że były to rozmowy między nim a jego prawnikiem i że w związku z tym naruszył prawo krajowe. Skarżony wnosił o zbadanie legalności działań prokuratora i o rozstrzygnięcie, czy nadaje się on do pełnienia swojego stanowiska. Skarżony domagał się również wszczęcia postępowania karnego przeciwko I.K. 3 stycznia 2008 r. inny prokurator zdecydował o odmowie wszczęcia postępowania karnego przeciwko I.K. 15 stycznia 2008 r. skarżony odwołał się od odmowy wszczęcia postępowania karnego oraz skarżył, że odpowiedź z 3 stycznia 2008 r. nie udzieliła odpowiedzi na jego wniosek o ocenę legalności działań I.K. i jego przydatności do pełnienia funkcji prokuratora. Powoływał się na odpowiednie przepisy prawa krajowego oraz art. 8 Konwencji. 21 stycznia 2008 r. przełożona prokurator oddaliła skargę skarżonego. Argumentowała, że skarżony nie upoważnił O.S. do reprezentowania go w tym postępowaniu karnym do 27 września 2005 r. i że podsłuchane rozmowy sprzed tej daty odbyły się zatem między skarżonym a O.S. jako obywatelem, a nie jako praktykującym prawnikiem. Co do rozmowy z 7 października 2005 r., zauważyła, że nie podsłuchiwano rozmów telefonicznych O.S., lecz rozmowy skarżonego, co zostało należycie autoryzowane przez sędziego Sądu Najwyższego. Powołano się na fakt, że skarga skarżonego dotycząca odtwarzania jego rozmów telefonicznych na rozprawie sądowej została zbadana przez sąd pierwszej instancji. Na koniec, odrzucając skargę skarżonego w oparciu o art. 8 Konwencji, powołała się na ten artykuł i dopuszczalne ograniczenia w nim zawarte. Decyzja ta zawierała notatkę, że jest ostateczna.


Skarżący urodził się w 1979 roku i mieszka w Szawlach. 17 lutego 2007 r., około godziny 12:30 w nocy, skarżący i jego przyjaciele, J.J., A.D. oraz D.R., przybyli na stację benzynową w pobliżu miasta Skuodas. Podczas gdy czekali w kolejce w sklepie na stacji benzynowej, w sklepie pojawiła się inna grupa mężczyzn, nieznana im, która próbowała wejść w kolejce przed nimi, co doprowadziło do kłótni między obiema grupami. Gdy wszyscy opuścili sklep, niektórzy z mężczyzn zaczęli bić J.J. na parkingu stacji benzynowej. Gdy skarżący próbował pomóc przyjacielowi, mężczyźni uderzyli go kilka razy w twarz i głowę, powodując jego upadek na ziemię, gdzie kopali go w głowę. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, atak trwał kilka minut, a on został uderzony około dziesięć razy. W dniu zdarzenia policja w Skuodas (zwana dalej „policją”) wszczęła śledztwo wstępne, przesłuchała skarżącego i nadała mu status pokrzywdzonego. W nieokreślonych datach J.J., A.D. i D.R. również nadano status pokrzywdzonego. 19 lutego 2007 r. skarżącego zbadano biegły sądowy lekarz. Biegły stwierdził stłuczenia na twarzy i głowie skarżącego oraz określił, że mogły one zostać spowodowane co najmniej czterema uderzeniami twardym, tępym przedmiotem. Biegły wnioskuje, że obrażenia odpowiadają nieznacznemu uszkodzeniu zdrowia (nežymus sveikatos sutrikdymas) i że mogły one powstać w czasie i w okolicznościach opisanych przez skarżącego (patrz punkt 6 powyżej). 13 marca 2007 r. policja zidentyfikowała dwóch podejrzanych, E.G. i R.B., i powiadomiła ich, że są podejrzani o naruszenie porządku publicznego, wbrew art. 284 § 1 Kodeksu karnego (patrz punkt 25 poniżej). 13 czerwca 2007 r. zidentyfikowano trzeciego podejrzanego, S.G., i powiadomiono go o tym samym podejrzeniu. 20 marca 2007 r. skarżący przystąpił do postępowania jako strona cywilna. Dochodził on od wszystkich podejrzanych solidnie 10 000 litów litewskich (LTL – około 2 896 euro (EUR)) zadośćuczynienia za szkodę majątkową i niemajątkową. 7 czerwca 2007 r. biegły sądowy lekarz ponownie zbadał skarżącego i jego dokumentację medyczną. Biegły stwierdził, że kilka dni po zdarzeniu lekarz skarżącego wykrył u niego złamanie nosa bez przemieszczenia kości (nosies kaulo lūžiai be dislokacijos) oraz że skarżącemu przyznano zwolnienie lekarskie z pracy na cztery dni. Biegły stwierdził, że obrażenie to odpowiada nieznacznemu uszkodzeniu zdrowia. 28 grudnia 2007 r. E.G., R.B. i S.G. zostali powiadomieni, że są również podejrzani o spowodowanie innym osobom nieznacznego uszkodzenia zdrowia lub bólu fizycznego poprzez działania przemocowe, wbrew art. 140 § 1 Kodeksu karnego (patrz punkt 25 poniżej). W toku śledztwa wstępnego policja przesłuchała dwunastu świadków, przebadała ubrania ofiar i inne przedmioty, uzyskała nagranie wideo ze zdarzenia ze stacji benzynowej oraz przeprowadziła różne inne czynności dochodzeniowe. 16 lipca 2007 r. podejrzani i ofiary zostali poinformowani o zakończeniu śledztwa wstępnego. 10 stycznia 2008 r. Prokurator Rejonowy w Skuodas (zwany dalej „prokuratorem”) wniósł akt oskarżenia przeciwko E.G., R.B. i S.G., oskarżając ich o czyny określone w art. 140 § 1 i 284 § 1 Kodeksu karnego. 12 sierpnia 2008 r. na wniosek skarżącego Sąd Rejonowy w Skuodas zarządził dodatkowe badanie lekarskie jego obrażeń w celu ustalenia, czy nastąpiło dalsze pogorszenie jego stanu zdrowia. 18 grudnia 2008 r. skarżącego zbadano biegły sądowy lekarz. Biegły stwierdził, że chociaż kilka miesięcy wcześniej u skarżącego zdiagnozowano zapalenie nerwów słuchowych, stan ten nie był związany z obrażeniami odniesionymi podczas zdarzenia z 17 lutego 2007 r. 17 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy w Skuodas uznał E.G., R.B. i S.G. za winnych popełnienia czynów określonych w art. 140 § 1 i 284 § 1 Kodeksu karnego. Sąd uznał, że zarzuty zostały udowodnione zeznaniami ofiar i świadków, przyznaniem się oskarżonych oraz nagraniem wideo z kamery stacji benzynowej. E.G., R.B. i S.G. zostali skazani na kary pozbawienia wolności w zawieszeniu od dwunastu do osiemnastu miesięcy. Powództwo cywilne skarżącego zostało uwzględnione w części i przyznano mu 6 000 LTL (około 1 738 EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Skazani oraz ofiary, w tym skarżący, odwołali się od wyroku sądu rejonowego. 25 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w Kłajpedzie uchylił wyrok z powodu poważnych naruszeń (esminiai pažeidimai) Kodeksu postępowania karnego (patrz punkty 28–29 poniżej). Sąd Okręgowy w Kłajpedzie uznał, że sąd rejonowy nie oparł wyroku na okolicznościach zbadanych na rozprawie, lecz wyłącznie na opisie zarzutów w akcie oskarżenia. Uznał również, że sąd rejonowy nie ocenił szczegółowo wszystkich zeznań i innych dowodów oraz nie wyjaśnił, dlaczego niektóre dowody uznano za wiarygodne, a inne nie. Sąd Okręgowy w Kłajpedzie doszedł do wniosku, że takie naruszenia wpłynęły na bezstronność sądu rejonowego. W rezultacie sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Skuodas. W nieokreślonej dacie prokurator zmienił akt oskarżenia i oskarżył E.G., R.B. i S.G. jedynie o naruszenie porządku publicznego, wbrew art. 284 § 1 Kodeksu karnego. 5 maja 2011 r. inny skład Sądu Rejonowego w Skuodas, po ponownym rozpoznaniu sprawy, uznał E.G., R.B. i S.G. za winnych stawianych im zarzutów i wymierzył im kary pozbawienia wolności w zawieszeniu od dwunastu do osiemnastu miesięcy. Powództwo cywilne skarżącego zostało uwzględnione w części – przyznano mu 124,45 LTL (około 36 EUR) zadośćuczynienia za szkodę majątkową, składającą się z kosztów podróży na rozprawy sądowe, 5 000 LTL (około 1 448 EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową oraz 5 000 LTL kosztów zastępstwa procesowego. Sąd uznał również, że skarżący ma prawo dochodzić dalszego odszkodowania od skazanych w odrębnym postępowaniu cywilnym. Skazani oraz jedna z ofiar, J.J., odwołali się od wyroku sądu rejonowego. 5 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Kłajpedzie uchylił wyrok z powodu poważnych naruszeń Kodeksu postępowania karnego (patrz punkty 27 i 29 poniżej). Stwierdził, że sąd rejonowy nie dokonał żadnych ustaleń w odniesieniu do jednej z ofiar, D.R., i tym samym naruszył prawa D.R. oraz prawa oskarżonych. Sąd Okręgowy w Kłajpedzie uznał również, że sąd rejonowy nie zbadał, czy dwaj z oskarżonych, R.B. i S.G., naruszyli porządek publiczny, jak to stwierdzono w zmienionym akcie oskarżenia. Raczej sąd rejonowy badał, czy R.B. i S.G. zaatakowali ofiary, tym samym de facto zmieniając zarzuty przeciwko nim i naruszając ich prawo do obrony. Sąd Okręgowy w Kłajpedzie doszedł do wniosku, że takie naruszenia wpłynęły na obiektywną bezstronność sądu rejonowego, a sprawa została ponownie przekazana do Sądu Rejonowego w Skuodas do ponownego rozpoznania. 26 marca 2012 r. inny skład Sądu Rejonowego w Skuodas uznał, że pięcioletni okres przedawnienia (patrz punkt 26 poniżej) upłynął i umorzył sprawę z powodu przedawnienia, pozostawiając powództwa cywilne ofiar nierozpoznane. Ofiary, w tym skarżący, odwołały się od tej decyzji, argumentując, że sąd pomylił się, stosując przedawnienie, ponieważ kwalifikacja prawna zarzutów była nieprawidłowa. Jednakże 28 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Kłajpedzie oddalił ich apelację, stwierdzając, że kwalifikacja prawna zarzutów jest wyłączną kompetencją prokuratora i że Kodeks postępowania karnego nie przewiduje żadnej możliwości kontynuowania postępowania karnego po upływie terminu przedawnienia. Po umorzeniu postępowania karnego skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko E.G., R.B. i S.G. Dochodził on 12 170 LTL (około 3 525 EUR) odszkodowania za szkodę majątkową, składającego się z wynagrodzenia, które rzekomo stracił podczas uczestnictwa w rozprawach w postępowaniu karnym, kosztów podróży na te rozprawy oraz kosztów zastępstwa procesowego poniesionych w postępowaniu karnym. Dochodził również 300 000 LTL (około 86 886 EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 20 lutego 2013 r. Sąd Rejonowy w Skuodas uwzględnił w części powództwo cywilne skarżącego. Przeanalizował dowody zebrane w postępowaniu karnym i na tej podstawie stwierdził, że E.G., R.B. i S.G. wyrządzili szkodę skarżącemu swoim celowym działaniem. Sąd uznał jednak, że skarżący nie udowodnił dochodzonej szkody majątkowej i przyznał mu 124,45 LTL (około 36 EUR) w tym zakresie na podstawie przedłożonych paragonów na paliwo. Sąd zauważył dalej, że nos skarżącego został złamany i że musiał on odczuwać pewien niedogodności z powodu konieczności uczestnictwa w licznych rozprawach sądowych; obrażenia nie spowodowały mu jednak żadnych długotrwałych uszkodzeń fizycznych ani psychicznych. Na tych podstawach sąd przyznał skarżącemu 7 000 LTL (około 2 027 EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Skarżący odwołał się od tego wyroku, a 4 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Kłajpedzie częściowo uwzględnił jego apelację. Stwierdził, że sąd rejonowy pomylił się, odmawiając przyznania skarżącemu odszkodowania majątkowego związanego z kosztami zastępstwa procesowego, które poniósł w postępowaniu karnym, i przyznał mu 5 000 LTL (około 1 448 EUR) w tym zakresie, tym samym zwiększając całkowitą kwotę odszkodowania majątkowego do 5 124,45 LTL (około 1 484 EUR). Kwota zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową pozostała bez zmian.


11 grudnia 2002 r. skarżący wszczął postępowanie w sprawie restytucji hotelu w Skopje, który został skonfiskowany jego poprzednikowi w 1948 r. 7 czerwca 2004 r. komisja właściwa w takich sprawach przy Ministerstwie Finansów oddaliła roszczenie skarżącego. 27 lipca 2004 r. wniósł odwołanie. 16 listopada 2004 r. komisja drugiej instancji utworzona przy Rządzie oddaliła jego odwołanie. Następnie sprawa była wielokrotnie przekazywana pomiędzy organami administracji a sądami na dwóch szczeblach jurysdykcji. Postępowanie toczy się obecnie przed Wyższym Sądem Administracyjnym, oczekując na rozstrzygnięcie odwołania skarżącego z 26 stycznia 2016 r. od wyroku Sądu Administracyjnego. 3 lipca 2014 r. skarżący zwrócił się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o stwierdzenie, że długość postępowania restytucyjnego była nadmierna, o przyznanie mu odszkodowania oraz wyznaczenie trzymiesięcznego terminu dla sądu rozpatrującego jego sprawę na rozstrzygnięcie roszczenia o restytucję. W listach wysłanych pomiędzy 8 lipca 2014 r. (otrzymanym 3 września 2014 r.) a 20 stycznia 2015 r. Sąd Najwyższy zwrócił się do Sądu Administracyjnego o przesłanie akt sprawy. Akta sprawy, które znajdowały się u organów administracji, zostały przesłane do Sądu Najwyższego 13 lutego 2015 r. 28 kwietnia 2015 r. skład pierwszej instancji Sądu Najwyższego uznał, że okres, który należy wziąć pod uwagę, rozpoczął się 16 listopada 2004 r. (patrz paragraf 6 powyżej). Stwierdził dalej, że sprawa nie była skomplikowana oraz że nie wystąpiły opóźnienia z winy skarżącego. Orzekł, że doszło do naruszenia prawa skarżącego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie i przyznał mu odszkodowanie w wysokości równowartości 810 euro (EUR). Pismem z 3 czerwca 2015 r. (otrzymanym 10 sierpnia 2015 r.) Sąd Najwyższy zwrócił się do Ministerstwa Sprawiedliwości o pomoc w doręczeniu orzeczenia, ponieważ skarżący mieszka w Serbii. Pomiędzy 25 sierpnia a 21 grudnia 2015 r. Ministerstwo Sprawiedliwości państwa respondenta zwracało się trzykrotnie do właściwego ministerstwa w Serbii o doręczenie skarżącemu orzeczenia Sądu Najwyższego. Pismem z 28 grudnia 2015 r. (otrzymanym 10 marca 2016 r.) Ministerstwo Sprawiedliwości Serbii poinformowało właściwe ministerstwo państwa respondenta o dacie doręczenia orzeczenia Sądu Najwyższego skarżącemu. W odwołaniu od orzeczenia Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2015 r. skarżący zarzucił, że Sąd Najwyższy zbyt długo rozpatrywał jego wniosek. Powołał się na art. 36 ust. 4 ustawy o sądach, zgodnie z którym Sąd Najwyższy był zobowiązany rozstrzygnąć w terminie sześciu miesięcy środek prawny w sprawie o nadmierną długość postępowania (patrz paragraf 14 poniżej). Zarzucił również, że przyznane mu odszkodowanie było zbyt niskie. 21 marca 2016 r. skład drugiej instancji Sądu Najwyższego orzekł częściowo na korzyść skarżącego. Potwierdził ustalenia składu pierwszej instancji w zakresie skomplikowania sprawy oraz braku opóźnień z winy skarżącego, stwierdził, że postępowanie trwało dziesięć lat, pięć miesięcy i dwanaście dni oraz ustalił odszkodowanie w wysokości równowartości 1050 EUR.


Skarżony urodził się w 1963 roku i jest osadzony w areszcie w Rydze. Skarżonemu postawiono zarzuty w kilku przypadkach organizowania, podżegania i pomocnictwa w różnych przestępstwach przeciwko osobom i mieniu. Dwaj z jedenastu współoskarżonych, A.D. i V.P., złożyli zeznania przeciwko niemu podczas przesłuchania przez policję w okresie od stycznia do maja 2001 r.; składając te zeznania, oświadczyli, że skarżony podżegał ich do popełnienia pewnych czynów zabronionych. Złożyli również zeznania dotyczące domniemanego udziału ich współoskarżonego, P.B., w niektórych z tych działań przestępczych. Zgodnie z zapisami z przesłuchań policyjnych, A.D. i V.P. byli przesłuchiwani przez funkcjonariusza policji L.Z. we wszystkich przypadkach, z wyjątkiem jednego, i nie prosili o adwokata. Następnie, podczas przesłuchania przez prokuratora 17 października 2001 r., A.D. oświadczył, że funkcjonariusze policji zmusili go do obciążania jego współoskarżonych, w tym skarżonego; V.P. powiedział prokuratorowi, że będzie zeznawał w sądzie. Proces rozpoczął się przed Sądem Okręgowym w Kurlandii (Kurzemes apgabaltiesa) 16 kwietnia 2003 r. i trwał do 16 lipca 2003 r. W tym okresie odbyło się co najmniej dziesięć rozpraw w obecności skarżonego i jego obrońcy.

Na rozprawie A.D. i V.P. zeznali, że nigdy wcześniej nie spotkali skarżonego oraz że P.B., który w międzyczasie zmarł, był inicjatorem niektórych przestępstw. Sąd odczytał zeznania z postępowania przygotowawczego A.D. i V.P. Gdy poproszono ich o wyjaśnienie niezgodności między tymi pierwotnymi zeznaniami z postępowania przygotowawczego a ich późniejszymi zeznaniami, twierdzili, że zostali zmuszeni do podpisania pierwotnych zeznań. A.D. podał, że zeznania były nieczytelne i że nie dano mu możliwości skorzystania z pomocy adwokata. V.P. oświadczył, że funkcjonariusz policji L.Z. spisywała protokół jego przesłuchania, podczas gdy inny funkcjonariusz policji go przesłuchiwał. 3 maja 2003 r. V.P. złożył do sądu pierwszej instancji pisemny wniosek o uwzględnienie jego twierdzenia, że policja zmusiła go do obciążania skarżonego. 5 maja 2003 r. L.Z. stawiła się przed sądem pierwszej instancji. Zeznała, że sporządziła zeznania od oskarżonych. Oświadczyła, że możliwe, że inny funkcjonariusz policji, R.S., uczestniczył w ich przesłuchaniu. Tego samego dnia R.S. stawił się przed sądem pierwszej instancji. Zeznał, że podczas gdy on przesłuchiwał A.D. i V.P., L.Z. prowadziła protokół ich odpowiednich przesłuchań. L.Z. i R.S. zaprzeczyli oskarżeniom o fizyczne lub psychiczne znęcanie się. Adwokat skarżonego, A.V., otrzymał możliwość zadawania im pytań. 7 maja 2003 r. A.D. złożył pisemny wniosek do sądu pierwszej instancji o niebranie pod uwagę jego zeznań z postępowania przygotowawczego, ponieważ był źle traktowany i torturowany podczas śledztwa w celu zmuszenia go do obciążania jego współoskarżonych, w tym skarżonego. W szczególności był stale bity i wyśmiewany: prąd elektryczny był przykładany do jego ciała przez kajdanki, a do jego żył siłą wstrzykiwano środki odurzające. Nikt nie zaoferował mu przydzielenia adwokata. Nie skarżył się na te incydenty w tamtym czasie, ponieważ bał się represji. Jednak po zakończeniu śledztwa złożył skargę do prokuratora, który zignorował jego skargę. W mowie końcowej prokurator zaprzeczył twierdzeniom A.D. i V.P., podkreślając, że nie złożyli żadnych skarg przed postępowaniem przed sądem pierwszej instancji. Podczas początkowego przesłuchania A.D. i V.P. złożyli zeznania dotyczące faktów, które na tym etapie nie były znane policji. Wiarygodność ich twierdzeń o przymusie została dodatkowo osłabiona faktem, że po śmierci P.B. oświadczyli, że on był inicjatorem niektórych z omawianych działań przestępczych. 14 lipca 2003 r. Sąd Okręgowy w Kurlandii wydał wyrok. Sąd powołał się na pierwotne zeznania z postępowania przygotowawczego A.D. i V.P. obciążające skarżonego. Nie uznał za wiarygodne ich twierdzeń, że funkcjonariusze policji wywierali na nich presję w celu złożenia tych zeznań. Funkcjonariusze policji przesłuchiwali również innego współoskarżonego, I.T., który, w przeciwieństwie do A.D. i V.P., nie obciążył skarżonego. Co więcej, gdyby funkcjonariusze policji wywierali na nich presję w celu złożenia zeznań, zawierałyby one więcej szczegółów dotyczących udziału skarżonego. A.D. i V.P. podpisali zeznania. Sąd nie stwierdził, aby ich prawo do pomocy prawnej zostało ograniczone. Żadnych skarg dotyczących domniemanego złego traktowania nie złożyli ani nie odnotowano w dokumentach postępowania A.D. czy V.P., ani ich adwokaci. A.D. i V.P. wysunęli zarzuty przymusu w próbie wyjaśnienia, dlaczego później złożyli zeznania na korzyść ich innych współoskarżonych, w tym skarżonego, i przeciwko ich zmarłemu współoskarżonemu, P.B. Sąd Okręgowy w Kurlandii uznał skarżonego za winnego i skazał go na sześć lat pozbawienia wolności. Zarządził również jego aresztowanie. Ponieważ skarżony nie był obecny przy ogłoszeniu wyroku, nie mógł zostać aresztowany na sali rozpraw. Następnie został ogłoszony przez policję osobą poszukiwaną i aresztowany ponad sześć lat później – 23 listopada 2009 r.

23 lipca 2003 r. adwokat skarżonego, A.V., złożył apelację od wyroku pierwszej instancji. Argumentował, że funkcjonariusze policji wywierali presję na A.D. i V.P., aby obciążali skarżonego. 17 marca 2004 r. odbyła się rozprawa apelacyjna przed Wydziałem Spraw Karnych Sądu Najwyższego (Augstākās tiesas Krimināllietu tiesu palāta). Skarżony nie stawił się na rozprawie. A.V. oświadczył, że nie zna jego miejsca pobytu. Sąd odroczył rozprawę. Na następnym posiedzeniu, które odbyło się 25 października 2004 r., skarżonego reprezentował inny adwokat, V.K., który został zatrudniony przez żonę skarżonego. 25 października 2004 r. Wydział Spraw Karnych Sądu Najwyższego, powołując się na art. 442 ust. 7 Kodeksu postępowania karnego (Kriminālprocesa kodekss), odmówił zbadania apelacji złożonej przez A.V. Zauważył, że skarżony, mimo że został wezwany, nie stawił się na dwóch rozprawach apelacyjnych bez ważnego powodu. Podobnie nie stawił się na rozprawie końcowej przed sądem pierwszej instancji. Został ogłoszony osobą poszukiwaną i przebywał na wolności. Biorąc pod uwagę, że skarżony zatrudnił V.K. do swojej reprezentacji, był świadomy postępowania i celowo nie stawił się, tym samym okazując brak szacunku wobec sądu. W nieobecności skarżonego sąd nie był w stanie ustalić, czy życzył sobie utrzymania apelacji złożonej przez jego adwokata. Wreszcie, postępowanie w sprawie – które wymagało przebadania obszernego materiału – nie mogło być opóźniane wyłącznie z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności skarżonego. 5 listopada 2004 r. V.K. odwołał się od wspomnianej decyzji do Wydziału Spraw Karnych Senatu Sądu Najwyższego (Augstākās tiesas Senāta Krimināllietu departaments). Argumentował, że nie został zatrudniony przez skarżonego, ale przez jego żonę, na polecenie (uzdevumā) skarżonego. Skarżony nie otrzymał żadnego wezwania, a jego rodzina nie miała informacji o jego miejscu pobytu ani przyczynach jego nieobecności. V.K. powołał się na art. 6 ust. 1 Konwencji i skarżył się na naruszenie praw obrony skarżonego. 30 września 2005 r. Senat Sądu Najwyższego ostateczną decyzją odmówił zbadania apelacji złożonej przez A.V. Zauważył, że skarżony wielokrotnie nie stawił się na rozprawach apelacyjnych i że „w niniejszej sprawie karnej tylko oskarżony może podtrzymywać apelacje złożone przez swoich adwokatów”. Ta decyzja została wysłana pod adres skarżonego i do V.K. 7 października 2005 r. 27 października 2004 r. Wydział Spraw Karnych Sądu Najwyższego wydał wyrok w zakresie apelacji złożonych przez współoskarżonych skarżonego. Uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił twierdzenia A.D. i V.P. dotyczące przymusu. Uznał również, że wysunęli te zarzuty w próbie wyjaśnienia, dlaczego później złożyli zeznania na korzyść swoich współoskarżonych, w tym skarżonego. 30 września 2005 r. wspomniany wyrok został utrzymany w mocy przez Senat Sądu Najwyższego.


W 1995 roku dr Marija Arsovska, psychiatra, która wówczas nazywała się Marija Karanfilova („psychiatra”), założyła prywatną praktykę o nazwie Niezależna Praktyka Psychiatryczna dr Mariji Karanfilovej (Самостојна специјалистичка ординација по невропсихијатрија „Д-р Марија Каранфилова” – „Praktyka”), w której leczyła ludzi metodami analitycznej psychoterapii Carla Junga. Praktyce nadano indywidualny numer identyfikacji podatkowej rozpoczynający się od cyfr 503. W 2004 roku Praktyka podpisała umowę z Państwowym Funduszem Ubezpieczeń Zdrowotnych („Fundusz”) dotyczącą finansowania leczenia świadczonego przez Praktykę na rzecz ubezpieczonych. 15 lutego 2006 roku Państwowa Inspekcja Sanitarna i Zdrowotna Ministerstwa Zdrowia („Inspekcja”) przeprowadziła kontrolę na miejscu (инспекциски надзор). Nakazała Praktyce ponowną rejestrację jako prywatnej placówki medycznej w celu dostosowania się do zmian w ustawie o ochronie zdrowia z 2004 roku (Закон за изменување и дополнување на Законот за здравствена заштита, Dziennik Urzędowy nr 10/04). W celu wykonania nakazów Inspekcji psychiatra złożyła wniosek do Ministerstwa Zdrowia o ponowną rejestrację Praktyki i zmianę jej nazwy, zgodnie z wymogami nowych przepisów ustawowych. 28 lutego 2006 roku Ministerstwo Zdrowia wydało decyzję o rejestracji prywatnej placówki medycznej – Specjalistycznej Praktyki Psychiatrycznej dr Mariji Karanfilovej (Приватна здравствена установа – специјалистичка ординација по невропсихијатрија „Д-р Марија Каранфилова” – „nowa Praktyka”) pod tym samym adresem co poprzednia Praktyka. Stwierdzono w niej, że decyzja o rejestracji z 1995 roku dotycząca pierwotnej Praktyki przestanie obowiązywać (ќе престане да важи) po wpisie nowej decyzji do odpowiedniego rejestru. Decyzja została doręczona kilku instytucjom, w tym Funduszowi. Inspekcja przeprowadziła kolejną kontrolę na miejscu 6 marca 2006 roku. Stwierdziła, że Praktyka w pełni zastosowała się do jej decyzji z 15 lutego 2006 roku, w tym do instrukcji dotyczących ponownej rejestracji. 17 kwietnia 2006 roku Rejestr Centralny zarejestrował nową Praktykę z datą 29 marca 2006 roku. Nadano jej nowy indywidualny numer identyfikacji podatkowej, rozpoczynający się od cyfr 403. 6 czerwca 2006 roku nowa Praktyka powiadomiła Fundusz o zmianach w jej rejestracji, w tym o zmianie nazwy. 29 listopada 2006 roku Fundusz powiadomił nową Praktykę, że nie zamierza podpisać nowej umowy po wygaśnięciu poprzedniej. 2 sierpnia 2007 roku, na wniosek nowej Praktyki, Rejestr Centralny zezwolił nowej Praktyce na zmianę formy z prywatnej placówki medycznej na spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością założoną przez jedną osobę (ДООЕЛ) i wpisał tę transformację do swoich akt. Spółka wnioskodawcy nosiła oficjalną nazwę Centrum Rozwoju Psychologii Analitycznej Sp. z o.o. (Центар за развој на аналитичка психологија – ДООЕЛ). Zachowała ten sam numer identyfikacji podatkowej co nowa Praktyka. Związek między nową Praktyką a spółką wnioskodawcy nie był kwestionowany w zaskarżonym postępowaniu (patrz niżej). 25 stycznia 2006 roku Praktyka wszczęła postępowanie odszkodowawcze przeciwko Funduszowi przed Sądem Pierwszej Instancji w Skopje (Основен суд Скопје) z powodu nieprzestrzegania warunków umowy. Zarówno nowa Praktyka, jak i spółka wnioskodawcy kontynuowały postępowanie jako powód. 10 czerwca 2008 roku sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo w części. 26 sierpnia 2008 roku Fundusz złożył apelację od wyroku pierwszej instancji, po raz pierwszy kwestionując legitymację procesową spółki wnioskodawcy. Argumentował, że powód jest innym podmiotem prawnym niż ten, który podpisał umowę z Funduszem w 2004 roku, co wynika z różnych indywidualnych numerów identyfikacji podatkowej obu podmiotów. W odpowiedzi spółka wnioskodawcy wniosła, że ponowna rejestracja Praktyki została przeprowadzona zgodnie z nakazami Inspekcji i że Fundusz był świadomy zmian. Argumentowała również, że Fundusz pośrednio uznał ciągłość prawną obu podmiotów, ponieważ przyjął raporty złożone przez nową Praktykę na podstawie umowy z 2004 roku oraz doręczył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy nowej Praktyce. Sąd Apelacyjny w Skopje (Апелационен суд Скопје) 28 stycznia 2009 roku uwzględnił apelację Funduszu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 10 kwietnia 2009 roku Sąd Pierwszej Instancji w Skopje oddalił powództwo spółki wnioskodawcy, stwierdzając, że nie ma ona legitymacji czynnej w sporze (нема активна легитимација во спорот). Ustalił, że umowa została podpisana przez Fundusz i Niezależną Praktykę Psychiatryczną dr Mariji Karanfilovej oraz że spółka wnioskodawcy nie może być uważana za prawnego następcę Praktyki, ponieważ posiadają one różne indywidualne numery identyfikacji podatkowej. Spółka wnioskodawcy odwołała się, skarżąc się, że sąd pierwszej instancji pominął dowody wykazujące istnienie stosunku prawnego między stronami i oparł swoje ustalenia wyłącznie na różnych numerach podatkowych. W szczególności sąd pierwszej instancji pominął fakt, że nowa Praktyka kontynuowała realizację swoich zobowiązań umownych do momentu wypowiedzenia umowy w dniu 29 listopada 2006 roku (patrz powyższy paragraf 13). Spółka wnioskodawcy podtrzymała, że te okoliczności wskazują, że Fundusz pośrednio uznał ciągłość prawną pierwotnej i nowej Praktyki. Spółka wnioskodawcy zarzuciła, że sformalizowane podejście sądu pierwszej instancji spowodowało, że jej roszczenie nie zostało rozstrzygnięte co do meritum. 2 grudnia 2009 roku Sąd Apelacyjny w Skopje oddalił apelację spółki wnioskodawcy i utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji. 7 lipca 2006 roku nowa Praktyka wniosła powództwo cywilne przeciwko Funduszowi o zapłatę nieokreślonej kwoty z powodu niewykonania warunków umowy z 2004 roku. Po przekształceniu się nowej Praktyki w spółkę wnioskodawcy (patrz powyższy paragraf 14) ta ostatnia kontynuowała postępowanie jako powód. Na rozprawie w dniu 27 czerwca 2008 roku Fundusz podniósł zarzut, że spółka wnioskodawcy nie ma legitymacji procesowej w postępowaniu. 16 lutego 2009 roku Sąd Pierwszej Instancji w Skopje oddalił powództwo spółki wnioskodawcy, stwierdzając, że nie ma ona legitymacji procesowej w postępowaniu. Sąd pierwszej instancji uzasadnił swoje stanowisko różnicą w numerach identyfikacji podatkowej między pierwotną Praktyką, która była stroną umowy z Funduszem w 2004 roku, a spółką wnioskodawcy. 11 grudnia 2009 roku Sąd Apelacyjny w Skopje oddalił apelację spółki wnioskodawcy i utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji. Podkreślił, że numer identyfikacji podatkowej jest unikalnym atrybutem danego podmiotu i pozostaje niezmieniony, niezależnie od jakichkolwiek zmian strukturalnych lub innych w podmiocie.


Skarżący urodził się w 1951 roku i mieszka w Los Angeles. Skarżący urodził się w Armenii i dorastał w domu w Erywaniu, który został zbudowany przez jego dziadka w latach 40. XX wieku. Po śmierci dziadka wujek skarżącego mieszkał ze swoją rodziną na pierwszym piętrze domu, podczas gdy rodzina skarżącego mieszkała na drugim piętrze. Wejście do domu jest wspólne dla mieszkańców pierwszego i drugiego piętra, a przylegająca do niego działka jest wspólna. W latach 70. wujek skarżącego sprzedał pierwsze piętro domu M.G. Skarżący przeprowadził się później do Stanów Zjednoczonych wraz ze swoim ojcem, który zmarł tam w 1993 roku, pozostawiając całą swoją własność skarżącemu. W 1997 roku skarżący złożył testament ojca u notariusza w Armenii. Notariusz wydał następnie akt dziedziczenia, a Państwowy Rejestr Nieruchomości zarejestrował jego prawo własności do drugiego piętra domu. W 2003 roku M.G. sprzedał pierwsze piętro domu E.T., która zarejestrowała swoje prawo własności do pierwszego piętra. Uzyskała również prawo współwłasności działki przyległej. Wydaje się, że E.T. i jej rodzina przeprowadziły prace budowlane w domu i na przyległej działce, modyfikując zarówno dom, jak i otaczający go teren. Zbudowali tam i prowadzą restaurację. W nieokreślonym terminie skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko E.T., M.G. i Państwowemu Rejestrowi Nieruchomości, domagając się unieważnienia prawa własności E.T. do pierwszego piętra i działki przyległej oraz zobowiązania jej do rozbiórki budynków wybudowanych bez zezwolenia władz i odbudowy kamiennego muru, który zniszczyła. E.T. z kolei wniosła pozew wzajemny przeciwko skarżącemu, domagając się unieważnienia testamentu i późniejszej rejestracji jego prawa własności do działki przyległej do domu. Wyrokiem z 1 lipca 2003 r. Sąd Rejonowy Kentron i Nork-Marash w Erywaniu („Sąd Rejonowy”) częściowo uwzględnił powództwo skarżącego i oddalił pozew wzajemny E.T. 22 sierpnia 2003 r. Sąd Apelacyjny do Spraw Cywilnych ponownie rozpoznał sprawę co do meritum. Uwzględnił w całości roszczenia skarżącego i oddalił pozew wzajemny E.T. E.T. wniosła następnie skargę kasacyjną na wyrok Sądu Apelacyjnego do Spraw Cywilnych. 24 października 2003 r. Izba Cywilna i Gospodarcza Sądu Kasacyjnego oddaliła skargę kasacyjną E.T. i utrzymała w mocy wyrok Sądu Apelacyjnego. Wyrok z 22 sierpnia 2003 r. stał się w ten sposób prawomocny i został w tej sprawie wydany nakaz egzekucyjny. 4 grudnia 2003 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne przez Departament Wykonania Orzeczeń Sądowych („DEJA”). Następnie kierownik oddziału Kentron Państwowego Rejestru Nieruchomości zwrócił się do Sądu Apelacyjnego do Spraw Cywilnych o wyjaśnienie treści wyroku z 22 sierpnia 2003 r. 22 października 2004 r. Sąd Apelacyjny do Spraw Cywilnych wydał wyjaśnienie treści powyższego wyroku. Stwierdził w szczególności, że prawo własności do działki przyległej do domu ma zostać zarejestrowane na nazwisko skarżącego. Decyzja ta stała się prawomocna i została również skierowana do egzekucji. 11 kwietnia 2006 r. skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko oddziałowi Kentron Państwowego Rejestru Nieruchomości, DEJA oraz E.T., domagając się zobowiązania oddziału Kentron Rejestru Nieruchomości do wykonania wymogów wyroku Sądu Apelacyjnego z 22 sierpnia 2003 r. oraz decyzji z 22 października 2004 r. dotyczącej jej wyjaśnienia, eksmisji E.T. i innych osób bezprawnie zajmujących jego nieruchomość oraz zaprzestania działalności restauracji w niej zlokalizowanej. Wyrokiem z 28 sierpnia 2006 r. Sąd Rejonowy uwzględnił w całości powództwo skarżącego. Stwierdził w szczególności, że prawo własności skarżącego ma zostać zarejestrowane w odniesieniu do działki przyległej do domu oraz znajdujących się na niej budynków, że E.T. i inne osoby zajmujące nieruchomość skarżącego mają zostać eksmitowane, a te osoby powinny zaprzestać działalności restauracji. Po wniesieniu odwołania przez E.T. 22 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny do Spraw Cywilnych ponownie rozpoznał sprawę i uwzględnił powództwo skarżącego. W uzasadnieniu stwierdził, że wyrok z 22 sierpnia 2003 r. i decyzja z 22 października 2004 r. nie zostały jeszcze wykonane, ponieważ prawo własności skarżącego nie zostało zarejestrowane, a budynki nie zostały wyburzone. Sąd Apelacyjny stwierdził dalej, że niewykonanie powyższych orzeczeń sądowych naruszało Artykuł 6 Konwencji i Artykuł 1 Protokołu nr 1, ponieważ prawo skarżącego do spokojnego korzystania z jego mienia było naruszane przez nielegalne zajmowanie jego nieruchomości przez E.T. bez zgody skarżącego. Wyrok ten stał się prawomocny w dniu jego ogłoszenia, a 26 stycznia 2007 r. wszczęto w jego sprawie postępowanie egzekucyjne. Od 2003 roku komornicy wydali szereg decyzji w sprawie zobowiązania E.T. do spełnienia wymogów wyroku korzystnego dla skarżącego w określonych terminach. Jednak za każdym razem E.T. nie wywiązywała się z tych decyzji, za co komornicy każdorazowo nakładali grzywnę. Wydaje się, że nie zapłaciła również grzywn. W 2005 roku czynności egzekucyjne zostały odroczone z powodu nieskuteczności różnych środków zastosowanych wobec E.T., w związku z faktem, że DEJA musiał zawiesić postępowanie w celu zawarcia umowy z firmą budowlaną, biorąc pod uwagę brak sprzętu technicznego niezbędnego do przeprowadzenia przymusowych robót budowlanych. Wydaje się, że w pewnym momencie postępowanie zostało wznowione. Pismem z 25 grudnia 2008 r. Minister Sprawiedliwości poinformował pełnomocnika skarżącego, że oddział Kentron Państwowego Rejestru Nieruchomości uzasadnił niezarejestrowanie prawa własności skarżącego do jego nieruchomości, wskazując na fakt, że znajdujące się na niej budynki nie zostały wyburzone, ponieważ DEJA nie dysponowała odpowiednim sprzętem technicznym i siłami roboczymi. Wydaje się, że do 2010 roku DEJA podjął inne środki, takie jak zobowiązanie oddziału Kentron Państwowego Rejestru Nieruchomości do dokonania rejestracji prawa własności skarżącego, zgodnie z wyrokami korzystnymi dla niego, oraz wyznaczanie nowych terminów dla E.T. na spełnienie jej obowiązków. Wydaje się jednak, że środki te nie doprowadziły do pełnego wykonania wspomnianych orzeczeń sądowych. W nieokreślonym terminie skarżący zwrócił się do Prokuratury Generalnej, domagając się wszczęcia postępowania karnego przeciwko osobom odpowiedzialnym za niewykonanie wspomnianych orzeczeń sądowych. Jego wniosek został odrzucony. Na skutek skargi wniesionej przez skarżącego, 3 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy uchylił decyzję Prokuratury Generalnej o odmowie wszczęcia postępowania karnego, uznając, że śledczy nie podjął odpowiednich działań w celu sprawdzenia, czy komornicy wypełnili swoje obowiązki w sposób właściwy w celu zapewnienia wykonania powyższych orzeczeń na rzecz skarżącego. W rezultacie wszczęto postępowanie karne przeciwko komornikom i urzędnikom oddziału Kentron Państwowego Rejestru Nieruchomości. 26 grudnia 2007 r. śledczy umorzył postępowanie z powodu, że wspomniane orzeczenia sądowe nie zostały wykonane – z obiektywnie uzasadnionych powodów. 25 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy uchylił decyzję śledczego z 26 grudnia 2007 r., stwierdzając między innymi, że śledczy nie ustalił, dlaczego przez ponad cztery lata E.T. i inne osoby nie zostały eksmitowane, budynki na nieruchomości skarżącego nie zostały wyburzone, a działalność restauracji nie została zakończona – nawet po nałożeniu na E.T. grzywny za niespełnienie wymogów wspomnianych orzeczeń sądowych. Prokurator odwołał się od powyższej decyzji Sądu Rejonowego. 28 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny do Spraw Karnych utrzymał w mocy decyzję z 25 lutego 2008 r. W rezultacie postępowanie karne zostało wznowione 14 maja 2008 r. Następnie postępowanie karne zostało ponownie umorzone trzykrotnie, a mianowicie 14 czerwca 2008 r., 17 lipca 2009 r. i 23 kwietnia 2010 r. Decyzje o umorzeniu w pierwszych dwóch przypadkach zostały pomyślnie zaskarżone przez skarżącego na dwóch szczeblach jurysdykcji, na skutek czego postępowanie karne zostało ponownie otwarte na rozkaz tych sądów. Co do ostatecznej decyzji, na mocy której postępowanie zostało ponownie umorzone, skarżący złożył skargę do Prokuratury Generalnej, ale jego skarga została odrzucona z powodu nieprzestrzegania terminów do wniesienia wniosku o nadzór sądowy. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, nie kontynuował dalszych działań w sprawie tej ostatniej skargi. Zgodnie z najnowszymi informacjami otrzymanymi od skarżącego, postępowanie egzekucyjne zostało zamknięte 5 września 2016 r., ponieważ wykonanie wyroków było niemożliwe. Wyroki Sądu Apelacyjnego do Spraw Cywilnych z 22 sierpnia 2003 r. i 22 grudnia 2006 r., a także decyzja z 22 października 2004 r., pozostają zatem do dziś niewykonane.


Skarżący urodził się w 1959 roku i mieszka w Ossès. 17 stycznia 2008 r. wziął udział w demonstracji zorganizowanej przez baskijski związek zawodowy rolników oraz GFAM (sojusz gruntowy o charakterze wzajemnej pomocy), „Lurra”, z okazji posiedzenia Komitetu Technicznego Spółki Kształtowania Ustroju Rolnego i Osadnictwa Wiejskiego (SAFER) w departamencie Pireneje Atlantyckie. Celem tego spotkania było wydanie opinii dotyczącej użytkowania gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, które pan F.L. prowadził od kilku lat. Demonstracja odbyła się w sytuacji politycznej i związkowej, w której napięcia zostały zaostrzone przez fakt, że większościowy związek rolniczy w departamencie popierał kandydatów innych niż pan F.L. Pod koniec spotkania wybuchły przepychanki między demonstrantami a żandarmerią. Skarżący został zatrzymany w policyjnym areszcie i postawiony przed Sądem Karnym w Bayonne w trybie „natychmiastowego rozpoznania sprawy” oraz oskarżony o umyślne stosowanie przemocy niepowodujące całkowitej niezdolności do pracy wobec żandarmów, których tożsamość nie została ustalona, oraz wobec osoby sprawującej władzę publiczną, z użyciem lub groźbą użycia broni, w tym przypadku parasola. Wyrokiem z 13 marca 2008 r. skarżący został skazany na dwa miesiące pozbawienia wolności w zawieszeniu za uderzenie żandarmów parasolem, co nie spowodowało u nich niezdolności do pracy. W wyroku sąd zauważył, że skarżący odmówił odpowiedzi na pytania podczas śledztwa oraz przyznania się do jakiegokolwiek czynu zabronionego, a także zaprzeczył, aby nosił parasol. Sędziowie stwierdzili, że świadkowie zeznali jednak, że próbował przedostać się przez barierkę, wspinając się po demonstrantach i usiłując uderzyć żandarmów parasolem. Skarżący wskazał, że powstrzymał się od wniesienia apelacji w celu uspokojenia sytuacji i w ramach polubownego załatwienia sporu, który był przyczyną demonstracji. 24 grudnia 2008 r., na wniosek Prokuratury w Bayonne, policja nakazała skarżącemu podanie próbki DNA na podstawie art. 706-55 i 706-56 Kodeksu postępowania karnego (CPP). Został postawiony przed Sądem Karnym 19 maja 2009 r. za odmowę podania próbki. Wyrokiem z 27 października 2009 r. Sąd Okręgowy w Bayonne wymierzył skarżącemu grzywnę w wysokości pięciuset euro. 3 lutego 2011 r. Sąd Apelacyjny w Pau utrzymał ten wyrok w mocy. W odniesieniu do aspektu prawnego czynu stwierdził w szczególności, że w przeciwieństwie do skarżących w sprawie S. i Marper przeciwko Zjednoczonemu Królestwu ([Izba], nr 30562/04 i 30566/04, ECHR 2008), skarżący został skazany, a nie tylko podejrzewany o popełnienie czynu, co wykluczało możliwość powoływania się na to, że zaskarżony wyrok pociągnął za sobą niewspółmierną ingerencję w jego życie prywatne. Powołując się w szczególności na decyzję Rady Konstytucyjnej z 16 września 2010 r. (patrz poniższy paragraf 16), orzekł, że „przepisy prawa krajowego zastosowane [wobec skarżącego] były takie, by pogodzić poszanowanie życia prywatnego i ochronę porządku publicznego w sposób, który nie był ani jawnie niezrównoważony, ani sprzeczny z wymogami art. 8 Konwencji”. W związku z aspektem materialnym czynu Sąd Apelacyjny oddalił zarzut skarżącego, że próbka została już pobrana z jego nakrycia głowy podczas zatrzymania w policyjnym areszcie i że przysługiwało mu prawo do odmowy dalszego pobierania próbek, biorąc pod uwagę, że pierwszego razem nie przeprowadzono profilowania DNA. Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Jego pierwszym zarzutem było, że próbka mająca na celu identyfikację jego DNA i przechowywanie odpowiadających mu danych stanowiła niewspółmierną ingerencję w jego życie prywatne, ze względu na czas przechowywania danych i jego sytuację osobistą (osobę łatwą do zidentyfikowania, społecnie ugruntowaną, z pracą, rodziną i stałym miejscem zamieszkania). W drugim zarzucie argumentował, że Sąd Apelacyjny nie uzasadnił swojej decyzji w związku z aspektem materialnym czynu. Wyrokiem z 28 września 2011 r. Sąd Kasacyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącego w następujący sposób:
„... Sąd Apelacyjny odpowiedział w sposób wystarczający i przekonujący na główne punkty przedstawionych mu pism procesowych oraz scharakteryzował wszystkie aspekty materialne i celowe czynu odmowy poddania się badaniu biologicznemu, za którego uznał oskarżonego za winnego, w pełnej zgodności z przepisami art. 8 Konwencji”.


Skarżąca urodziła się w 1962 roku i mieszka w Sinju. 29 grudnia 2005 r. M.R. wytoczył powództwo cywilne przeciwko skarżącej przed Sądem Rejonowym w Sinju (Općinski sud u Sinju), domagając się stwierdzenia nieważności testamentu. M.R. był reprezentowany przez adwokatów V.Lj. i Ž.V. 8 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy w Sinju wydał wyrok korzystny dla skarżącej. Powód wniósł apelację do Sądu Okręgowego w Splicie (Županijski sud u Splitu). Wydział Cywilny tego sądu liczy ponad czterdziestu sędziów. 27 sierpnia 2009 r. trzyosobowy skład sędziowski pod przewodnictwem sędziego D.P., rozpatrujący sprawę na posiedzeniu niejawnym, uchylił wyrok pierwszej instancji i uwzględnił apelację. Uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił fakty, ale błędnie zastosował odpowiednie przepisy prawa. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego (Vrhovni sud Republike Hrvatske), powołując się, między innymi, na to, że nie miała sprawiedliwego procesu przed niezależnym i bezstronnym sądem, ponieważ sędzia D.P. był ojcem aplikanta pracującego w kancelarii prawnej V.Lj. i Ž.V., którzy oboje reprezentowali powoda w postępowaniu. 14 września 2011 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżącej jako bezzasadną i utrzymał w mocy wyrok drugiej instancji. Uznał w szczególności, że:
„Z akt sprawy wynika, że N.P., syn sędziego D.P., nie uczestniczył w żaden sposób w przedmiotowym postępowaniu. Sąd ten uważa zatem, że nie ma okoliczności budzących wątpliwości co do bezstronności sędziego D.P. na tyle, by wykluczyć jego udział w wydaniu wyroku apelacyjnego.”
W skardze konstytucyjnej z 29 czerwca 2012 r. skarżąca argumentowała, że mimo iż N.P. nie uczestniczył w rozprawach w ramach przedmiotowego postępowania, nie było żadnych wskazań, że nie był on w inny sposób zaangażowany w sprawę. Pozostawał on w stosunku podporządkowania (pracodawca-pracownik) wobec pełnomocnika strony przeciwnej, a wspomniana kancelaria prawna zatrudniała tylko bardzo małą liczbę osób. Skarżąca zauważyła, że korzystny dla niej wyrok pierwszej instancji został później również uchylony na skutek apelacji. Skarga konstytucyjna została uznana za niedopuszczalną przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 3 października 2012 r.