Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. 27 listopada 1987 r. do Sądu Rejonowego w Koszycach-okolicach wniesiono powództwo przeciwko niektórym skarżącym lub ich poprzednikom. Wnosząc to powództwo, powodowie domagali się orzeczenia sądu stwierdzającego, że są właścicielami łąki. Pozostali skarżący wstąpili do postępowania jako pozwani w różnych terminach i na podstawie różnych tytułów prawnych, co przedstawiono w załączonej tabeli. W latach 1988–2009 sąd pierwszej instancji przeprowadził szereg rozpraw, zarządził opinie biegłych, zajął się innymi istotnymi dowodami oraz przesłuchał świadków. Czasochłonne było również ustalenie stron, które miały być w rzeczywistości pozwane w postępowaniu, ze względu na liczne zgony wśród pierwotnych pozwanych oraz różne transakcje dotyczące nieruchomości będącej przedmiotem sprawy. 27 kwietnia 2010 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, w którym stwierdził, że Sąd Rejonowy naruszył prawo skarżących (lub ich poprzedników) do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionego opóźnienia. Nakazał Sądowi Rejonowemu prowadzenie postępowania bez nieuzasadnionych opóźnień oraz zwrot kosztów postępowania poniesionych przez skarżących. Przyznał również sprawiedliwe zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową w wysokości 300 EUR skarżącym wymienionym w punktach 1–17 oraz 500 EUR tym wymienionym w punktach 18–28, a także zmarłemu poprzednikowi prawnemu skarżących wymienionych w punktach 29–32 załącznika. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, między innymi, na fakt, że Sąd Rejonowy nie prowadził sprawy w latach 1995–2009. Zauważył również brak zainteresowania niektórych skarżących tym postępowaniem. Wyrok ten stał się prawomocny 19 lipca 2010 r. 22 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy wydał wyrok co do istoty sprawy, który nie został doręczony stronom postępowania aż do siedmiu miesięcy po jego wydaniu. 19 marca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny odrzucił kolejną skargę konstytucyjną wniesioną przez skarżących (z wyjątkiem osób wymienionych w punktach 30–32). Nie stwierdził dalszych nieuzasadnionych opóźnień w postępowaniu przed Sądem Rejonowym po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 2010 r. Zauważył siedmiomiesięczne opóźnienie, z jakim Sąd Rejonowy doręczył wyrok stronom. Nie uznał go jednak za sprzeczne z konstytucją. 15 maja 2013 r. Sąd Rejonowy przekazał akta sprawy do Sądu Okręgowego w Koszycach na skutek odwołania wniesionego przez skarżących wymienionych w punktach 9 i 18 oraz niektórych innych pozwanych w postępowaniu. 12 marca 2014 r. Sąd Okręgowy musiał zidentyfikować i zająć się następcami prawnymi niektórych zmarłych stron postępowania. Częściowo utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, a częściowo oddalił powództwo dotyczące części spornej nieruchomości. Odrzucił również pozostałą część odwołania. Wyrok ten stał się prawomocny 10 lipca 2014 r. 8 sierpnia 2014 r. skarżący wymienieni w punktach 4 oraz 30–32, wraz z kilkoma innymi pozwanymi w postępowaniu, wnieśli skargę kasacyjną. 21 stycznia 2015 r. postępowanie w zakresie tej skargi zostało umorzone bez rozpoznania jej meritum z powodu nieuiszczenia przez skarżących opłat sądowych. Decyzja ta stała się prawomocna 13 lutego 2015 r.


W sporach pomiędzy skarżącymi a krajowymi organami emerytalnymi sądy pierwszej instancji orzekły na ich korzyść, nakazując podwyższenie ich emerytur w oparciu o wzrost przeciętnego wynagrodzenia w kraju od czasu przejścia na emeryturę. Organy pozew odwołały się do Dniepropetrowskiego Sądu Administracyjnego Apelacyjnego („Sąd Apelacyjny”). Zgodnie z prawem krajowym (patrz punkt 18 poniżej), gdy odwołanie wpłynęło do Sądu Apelacyjnego, sędzia sprawozdawca tego sądu, jeśli uważał, że spełnia ono niezbędne wymogi formalne, musiał wydać postanowienie o otwarciu postępowania apelacyjnego („postanowienie”) i przesłać je skarżącym wraz z kopią odwołania. Rząd i skarżący nie zgadzają się co do tego, czy te dokumenty zostały rzeczywiście przesłane skarżącym (patrz punkty 11–13 poniżej). W różnych datach wymienionych w załączniku Sąd Apelacyjny uchylił wyroki korzystne dla skarżących, oddalając ich roszczenia o podwyższenie emerytur i uznając, że prawo krajowe nie wymaga podwyższania emerytur w przypadku wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w kraju po przejściu na emeryturę. W przypadku piątego skarżącego Sąd Apelacyjny przeprowadził rozprawę w jego obecności (patrz punkt 14 poniżej). W sprawach pozostałych skarżących sąd rozpatrzył sprawę na posiedzeniu niejawnym, bez wzywania stron. W sprawach od drugiego do szóstego skarżącego decyzje Sądu Apelacyjnego stały się skuteczne natychmiast, ponieważ nie przysługiwało od nich dalsze odwołanie (patrz powiązane przepisy ustawowe w punkcie 16 poniżej). Pierwsza skarżąca złożyła skargę kasacyjną do Wyższego Sądu Administracyjnego. 26 października 2012 r. utrzymał on w mocy decyzję Sądu Apelacyjnego, nie odnosząc się do zarzutu, który zgłosiła, że nie została poinformowana o postępowaniu apelacyjnym. Zdaniem skarżących, sądy krajowe nie przesłały im ani (i) kopii odwołań pozwanego, ani (ii) kopii postanowień o otwarciu postępowania apelacyjnego w ich sprawach. W związku z tym nie mieli wiedzy o postępowaniu apelacyjnym przed podjęciem decyzji przez Sąd Apelacyjny w ich sprawach. Dowiedzieli się o tych decyzjach później, w szczególności po tym, jak ich emerytury zostały obniżone na podstawie decyzji Sądu Apelacyjnego. Zdaniem Rządu skarżący byli należycie poinformowani o postępowaniu apelacyjnym. Z materiału przed Sądem wynika, że:
(i) akta spraw krajowych pierwszego, drugiego, trzeciego i szóstego skarżącego zawierają kopie postanowień o otwarciu postępowania apelacyjnego w ich sprawach lub listy powiadamiające od urzędników sądowych skierowane do nich, informujące o nadchodzącym rozpatrzeniu ich spraw na posiedzeniu niejawnym i wskazujące, że do listu załączono postanowienie sędziego oraz kopię odwołania;
(ii) listy powiadamiające skierowane do pierwszego i drugiego skarżącego zawierają adnotację, że miały zostać wysłane listem poleconym za potwierdzeniem odbioru;
(iii) akta sprawy trzeciej skarżącej zawierają również kopię listu od sądu pierwszej instancji informującego ją, że jej akta sprawy z odwołaniem zostały przesłane do Sądu Apelacyjnego;
(iv) akta sprawy czwartego skarżącego nie zawierają postanowienia ani listu powiadamiającego;
(v) żadne z akt nie zawierają żadnych dokumentów pocztowych ani rejestrów wysłanej korespondencji wykazujących, że dokumenty wymienione w punktach (i)–(iii) powyżej zostały wysłane lub doręczone skarżącym.
23 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny wysłał piątemu skarżącemu wezwanie na rozprawę wyznaczoną na 1 listopada 2012 r. Potwierdzenie doręczenia znajduje się w jego aktach sprawy krajowej. Na rozprawie, w której uczestniczył, sąd rozpatrzył odwołanie organu emerytalnego w jego nieobecności i uchylił wyrok sądu pierwszej instancji.


Skarżąca urodziła się w 1945 roku i mieszka w Taganrogu. W 1978 roku skarżąca i jej siostra odziedziczyły dom. W 2001 roku skarżąca miała spór cywilny ze swoją siostrą dotyczący podziału domu. 17 stycznia 2001 r. Sąd Miejski w Taganrogu ustalił, że siostry mają równe udziały w odniesieniu do odziedziczonej nieruchomości. 29 maja 2002 r. Sąd Miejski w Taganrogu ustalił równe udziały w domu, a także sposób jego podziału. 31 lipca 2002 r. Sąd Obwodowy w Rostowie utrzymał ten wyrok w mocy. W nieokreślonym terminie siostra skarżącej wniosła odrębne powództwo, wnosząc o uznanie jej prawa własności do korytarza i kuchni w domu, powołując się na fakt, że zainwestowała w ich przebudowę w 1989 roku oraz wybudowała przybudówki do domu. 17 października 2003 r. Sąd Miejski w Taganrogu uznał, że przybudówki do domu należą do siostry skarżącej, ponieważ wybudowała je po odziedziczeniu. Sąd zwiększył udział siostry skarżącej w nieruchomości do 64/100 i zmniejszył część skarżącej do 36/100. 26 listopada 2003 r. Sąd Obwodowy w Rostowie utrzymał ten wyrok w mocy. 22 października 2004 r. Sąd Miejski w Taganrogu, na wniosek siostry skarżącej, uznał, że wyrok z 17 października 2003 r. ustanowił „nowe okoliczności”, tj. że przybudówki w domu zostały wybudowane przez siostrę skarżącej. Tym samym sąd uchylił wyrok z 29 maja 2002 r. i wznowił postępowanie z powodu „nowo odkrytych okoliczności, które nie były i nie mogły być znane w momencie wydania wyroku z 29 maja 2002 r.”. Postępowanie zostało wznowione, ale 8 lutego 2005 r. skarżąca wycofała pozew, a postępowanie zostało umorzone. W marcu 2005 r. siostra skarżącej ponownie wniosła o podział ich nieruchomości w naturze. 10 października 2006 r. Sąd Miejski w Taganrogu uwzględnił jej roszczenia. Dom został podzielony na dwie części, a strony zostały zobowiązane do pokrycia kosztów podziału. Sąd wydał wyrok w nieobecności skarżącej i jej przedstawiciela, z powodu nie stawienia się jej bez podania przyczyny, mimo że została prawidłowo wezwana na rozprawę. Sąd stwierdził, że skarżąca uczestniczyła w kilku rozprawach i przedstawiła już swoje argumenty co do istoty sprawy. Wspomniał również, że skarżąca zaczęła unikać rozpraw sądowych w celu opóźnienia procesu. Skarżąca odwołała się, twierdząc m.in., że sąd pierwszej instancji wydał wyrok w jej nieobecności, mimo że była chora. 6 grudnia 2006 r. Sąd Obwodowy w Rostowie utrzymał wyrok w mocy po rozpoznaniu odwołania. Co do nieobecności skarżącej, sąd uznał, że skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o rozprawie, ale nie poinformowała sądu pierwszej instancji o swojej chorobie i nigdy nie wniosła o zawieszenie postępowania.


Okoliczności, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Wszyscy czterech skarżących zostało zwolnionych przez swoich pracodawców, a następnie wnieśli odrębne powództwa cywilne przeciwko nim, domagając się przywrócenia do pracy i/lub odszkodowania pieniężnego. Wszyscy uzyskali prawomocne orzeczenia sądowe korzystne dla nich, które do dnia dzisiejszego nie zostały wykonane. Spółki dłużnicze były zarejestrowane jako spółki w pełni lub przeważnie własności społecznej/państwowej w odpowiednich rejestrach publicznych przed i w trakcie odpowiednich postępowań upadłościowych/egzekucyjnych. 26 maja 2004 r. skarżący został zwolniony przez pracodawcę, DP Udarnik, spółkę transportowo-przeładunkową z siedzibą w Belgradzie (obecnie zarejestrowaną jako Spółka własności społecznej Udarnik (w likwidacji)). 9 czerwca 2004 r. skarżący wniósł powództwo cywilne, zaskarżając tę decyzję. Wycofał wniosek o zaległe wynagrodzenie, który złożył 20 grudnia 2006 r. W tym samym dniu Sąd Rejonowy III w Belgradzie:
a) stwierdził nieważność decyzji pracodawcy;
b) nakazał przywrócenie skarżącego do pracy w ciągu ośmiu dni oraz
c) przyznał skarżącemu kwotę 49 500 dinarów serbskich (RSD) tytułem kosztów.
Sąd Okręgowy w Belgradzie utrzymał wyrok w mocy 10 lipca 2008 r. Wyrok stał się wykonalny 26 grudnia 2008 r. W międzyczasie spółka dłużnicza prawdopodobnie podlegała postępowaniu upadłościowemu przed Sądem Handlowym w okresie od 19 marca do 14 maja 2007 r. W tej ostatniej dacie postępowanie upadłościowe zostało zawieszone (obustavljen), a dłużnik kontynuował działalność gospodarczą. 21 stycznia 2009 r. skarżący złożył wniosek o egzekucję wyroku z 20 grudnia 2006 r. oraz o zapłatę zaległych wynagrodzeń do momentu przywrócenia do pracy, składając poprawki 6 marca 2009 r. Wydaje się, że sąd wysłał wniosek do dłużnika w celu zaopiniowania 2 kwietnia 2009 r., ale nie został on doręczony dłużnikowi. W ciągu całego 2009 r. skarżący co najmniej pięć razy skarżył się do sądu egzekucyjnego na nie wydanie nakazu egzekucyjnego. W swojej skardze z 31 sierpnia 2009 r. skarżący wskazał, że dłużnik jest aktywną spółką i w tym zakresie przedłożył kopię decyzji o zawieszeniu postępowania upadłościowego z maja 2007 r., poświadczoną przez Sąd Handlowy. 13 października 2009 r. sąd egzekucyjny oddalił wniosek skarżącego, błędnie stwierdzając, że wobec dłużnika toczy się postępowanie upadłościowe (patrz punkt 9 powyżej). Skarżący bezskutecznie odwołał się i wielokrotnie pisał ponownie do sądu egzekucyjnego. W międzyczasie, między lipcem 2009 r. a listopadem 2011 r., próby likwidacji dłużnika nie powiodły się, ponieważ nie było wystarczających aktywów do zaspokojenia roszczeń wszystkich wierzycieli. Kolejne postępowanie upadłościowe wobec dłużnika zostało otwarte 19 grudnia 2011 r., które wydaje się nadal trwać. Skarżący zarejestrował swoje roszczenie o koszty w ramach postępowania upadłościowego. Po podziale majątku otrzymał 2,89% swojego roszczenia o koszty. W latach 1990–2007 skarżąca była zatrudniona w Raška Holding AD – Pamučna predionica DOO, spółce z siedzibą w Novim Pazarze. Pracodawca skierował ją na przymusowy płatny urlop do czasu wznowienia normalnej produkcji i wystarczającej poprawy wyników działalności spółki. Będąc na urlopie, zgodnie z odpowiednimi przepisami krajowymi, skarżąca miała prawo do znacznie zmniejszonego miesięcznego dochodu oraz do opłacania jej składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i inne ubezpieczenia społeczne. W lutym 2007 r. wielu pracowników na przymusowym urlopie zostało zwolnionych i wzięło udział w rządowym „programie społecznym”. Po zapytaniu o swoje uprawnienia, 14 marca 2007 r. skarżącej doręczono decyzję z 18 marca 1991 r. dotyczącą jej zwolnienia. 9 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy w Novim Pazarze stwierdził nieważność zwolnienia i nakazał pracodawcy:
(i) przywrócić ją do pracy w ciągu ośmiu dni na stanowisko odpowiadające jej kwalifikacjom zawodowym;
(ii) wypłacić jej zaległe wynagrodzenie minimalne za okres od 8 listopada 1990 r. do 16 marca 2007 r., wraz z ustawowymi odsetkami;
(iii) opłacić jej składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za okres od 1 stycznia 1994 r. do 16 marca 2007 r. oraz
(iv) wypłacić 11 700 RSD tytułem kosztów zastępstwa procesowego.
Wyrok stał się prawomocny 5 września 2007 r., a Sąd Rejonowy zarządził jego egzekucję 3 grudnia 2007 r. W międzyczasie, 22 października 2007 r., skarżąca została zwolniona. Na skutek powództwa skarżącej, 6 maja 2008 r. Sąd Rejonowy nakazał pracodawcy opłacić składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za okres od 16 marca do 22 października 2007 r. oraz 13 000 RSD tytułem kosztów zastępstwa procesowego, oddalając jednocześnie jej roszczenie o zaległe wynagrodzenie za ten sam okres. Wyrok stał się prawomocny 22 stycznia 2009 r. Sądy egzekucyjne oddaliły wniosek skarżącej o egzekucję. 24 lutego 2011 r. Sąd Najwyższy wydał instrukcję stwierdzającą, że należy wszcząć postępowanie egzekucyjne, a 7 lipca 2011 r. wydano nakaz egzekucyjny. Skarżącej przyznano również 7 420 RSD tytułem kosztów egzekucji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, 18 października 2013 r. Sąd Rejonowy nakazał pracodawcy skarżącej również wypłacić jej zaległe wynagrodzenie za okres od 16 marca do 22 października 2007 r. (okres, w którym przebywała na płatnym urlopie) oraz 13 000 RSD tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Postępowanie to toczy się na szczeblu krajowym. 5 stycznia 2004 r. Agencja Prywatyzacyjna zarządziła restrukturyzację dłużnika. Raška Holding Kompanija i jej spółki zależne, w tym dłużnik, znajdują się w procesie restrukturyzacji od 26 maja 2006 r. 11 września 2013 r. Sąd Handlowy w Kraljevo otworzył wstępne postępowanie upadłościowe wobec dłużnika. 18 października 2013 r. restrukturyzacja dłużnika została zakończona. Wydaje się, że postępowanie upadłościowe wobec dłużnika zostało otwarte 25 października 2013 r., a roszczenie skarżącej zostało uwzględnione przez Sąd Handlowy w Kraljevo 26 stycznia 2015 r., ale nie zostało jeszcze wypłacone. Postępowanie upadłościowe nadal trwa. 25 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy I w Belgradzie zatwierdził ugodę w sporze między skarżącym a jego pracodawcą, Livnica Ralja AD, spółką z siedzibą w Ralja. Warunki były następujące:
(a) zwolnienie skarżącego w 2002 r. miało zostać uznane za nieważne, a pracodawca miał przywrócić skarżącego do pracy w ciągu ośmiu dni na stanowisko odpowiadające jego kwalifikacjom zawodowym;
(b) pracodawca miał wypłacić skarżącemu kwoty 1 544 783 RSD i 484 810,65 RSD tytułem zaległego wynagrodzenia i odpowiednich składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 11 marca 2002 r. do 31 maja 2010 r., a także wymagane opłaty sądowe.
Decyzja sądu stała się prawomocna i wykonalna w tym samym dniu. Sąd Rejonowy II w Belgradzie – Wydział w Sopocie (dalej „sąd egzekucyjny”) wydał nakaz egzekucyjny 29 czerwca 2010 r. Skarżący kilkakrotnie prosił sąd o przyspieszenie postępowania egzekucyjnego. 28 marca i 2 czerwca 2011 r. komornik nie znalazł dostępnych aktywów ruchomych do egzekucji ugody. 23 maja 2011 r. sąd wydał nakaz egzekucyjny w odniesieniu do aktywów nieruchomych dłużnika. 9 lutego 2011 r. Sąd Handlowy w Belgradzie otworzył wstępne postępowanie upadłościowe, wzywając wierzycieli do wpłacenia zaliczki na otwarcie postępowania upadłościowego i zgłoszenia swoich roszczeń. Wezwanie dla wierzycieli było wywieszone na tablicy ogłoszeń sądowej w okresie od 9 lutego do 9 kwietnia 2011 r. 18 kwietnia 2011 r. sąd otworzył i zakończył postępowanie upadłościowe wobec dłużnika. Sąd zarządził likwidację dłużnika, ponieważ ten stał się bankrutem, pozornie bez następcy prawnego, a żaden z wierzycieli nie wpłacił kosztów postępowania ani nie zgłosił roszczeń. Decyzja stała się prawomocna 23 czerwca 2011 r. i została opublikowana. Stwierdzono w niej, że wszelkie mienie dłużnika stało się mieniem państwowym. 28 czerwca 2011 r. ta decyzja została zarejestrowana (zabeležba) w odpowiednich rejestrach publicznych dotyczących statusu wszystkich spółek, a dłużnik został wykreślony z odpowiednich rejestrów publicznych. Data jej publikacji w Dzienniku Urzędowym Republiki Serbii nie jest dostępna w tych rejestrach. 18 października 2011 r. sąd egzekucyjny zawiesił (obustavio) postępowanie egzekucyjne, ponieważ nie znaleziono dostępnych aktywów. 25 listopada 2011 r. sąd egzekucyjny umorzył (prekinuo) egzekucję z powodu likwidacji dłużnika. 9 grudnia 2004 r. Sąd Rejonowy w Leskovcu orzekł na korzyść skarżącego i nakazał jego pracodawcy, DP Galpres z Leskovca, przywrócić go do pracy, wypłacić zaległe wynagrodzenie, opłacić odpowiednie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje) oraz koszty zastępstwa procesowego. Część wyroku dotycząca przywrócenia do pracy i składek stała się prawomocna 16 lutego 2005 r. i wykonalna 19 marca 2005 r., podczas gdy Sąd Okręgowy w Leskovcu uchylił pozostałą część dotyczącą zaległego wynagrodzenia. 13 listopada 2006 r. Sąd Rejonowy w Leskovcu przyznał zaległe wynagrodzenie za okres od 2003 do 2006 r., wraz z należnymi składkami i kosztami. Sądy egzekucyjne zarządziły egzekucję powyższych wyroków odpowiednio 20 maja 2005 r. i 24 kwietnia 2007 r.
(b) Postępowanie przed Trybunałem
18 kwietnia 2015 r. Trybunał zdecydował o powiadomieniu Rządu o skardze. 7 sierpnia 2015 r. Rząd Serbii przesłał swoje uwagi dotyczące dopuszczalności i meritum. Pismem z 14 sierpnia 2015 r. uwagi Rządu zostały przesłane do skarżącego, który został zaproszony do złożenia wszelkich pisemnych uwag wraz z roszczeniami o sprawiedliwe zadośćuczynienie do 25 września 2015 r. W braku odpowiedzi, 15 marca 2016 r. Sekretariat Trybunału próbował skontaktować się ze skarżącym w celu zapytania, czy nadal jest zainteresowany kontynuowaniem sprawy, ale bezskutecznie. Listem poleconym z 17 marca 2016 r. został powiadomiony, że terminy wyznaczone na ustanowienie pełnomocnika oraz na złożenie uwag i roszczenia o sprawiedliwe zadośćuczynienie upłynęły, a Trybunał przedłużył termin na złożenie pism do 28 kwietnia 2016 r. Trybunał przesłał również kopie poprzednich listów z 17 kwietnia i 14 sierpnia 2015 r. oraz załączników. Ponownie zwrócono uwagę skarżącego na art. 37 § 1 (a) Konwencji, który stanowi, że Trybunał może skreślić sprawę z listy spraw, gdy okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżący nie zamierza kontynuować rozpatrywania skargi. Potwierdzenie odbioru wskazywało, że skarżący odebrał list 23 marca 2016 r. Nie otrzymano jednak żadnej odpowiedzi.


Skarżący urodził się w 1968 roku i odbywa karę pozbawienia wolności w Astrachaniu. W lipcu 2004 r. skarżącemu postawiono zarzut zabójstwa V. Obrońca Sh. został wyznaczony do reprezentowania go w trakcie śledztwa i procesu. 10 grudnia 2004 r. Sąd Obwodowy w Astrachaniu przeprowadził rozprawę wstępną. Skarżący wybrał proces z udziałem ławy przysięgłych. Uzasadniając swój wniosek, Sh. oświadczył następująco:
„[Skarżący] popełnił szczególnie ciężkie przestępstwo, za które grozi długa kara pozbawienia wolności. ... Popieram wniosek [skarżącego]”.
18 lutego 2005 r. sąd zakończył badanie dowodów. Zarówno oskarżenie, jak i obrona wygłosili mowy końcowe. W swoim oświadczeniu Sh. nazwał skarżącego „rozbojnikiem i pijakiem”. Sędzia przewodniczący polecił ławie przysięgłych, aby nie brała pod uwagę wypowiedzi obrońcy, odnoszącej się do charakteru skarżącego. 18 lutego 2005 r. ława przysięgłych wydała wyrok skazujący. 21 lutego 2005 r. skarżący zwrócił się do sądu z wnioskiem o zmianę obrońcy Sh., twierdząc, że prowadzona przez niego obrona nie była skuteczna. Sąd oddalił wniosek skarżącego. Tego samego dnia Sąd Obwodowy uznał skarżącego za winnego zabójstwa i skazał go na 15 lat pozbawienia wolności. 1 marca 2005 r. skarżący zwrócił się do Sądu Obwodowego o wyznaczenie obrońcy do reprezentowania go przed sądem odwoławczym. 8 marca 2005 r. sąd odmówił wyznaczenia prawnika, powołując się na odpowiednie przepisy prawne, które nie przewidują prawa do korzystania z pomocy adwokata z urzędu przed sądem odwoławczym. 21 lipca 2005 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał w mocy wyrok z 21 lutego 2005 r. w postępowaniu odwoławczym. Zgodnie z dokumentami urzędowymi skarżącemu nie udzielono pomocy prawnej. 6 czerwca 2007 r. Prezydium Sądu Najwyższego uchyliło wyrok odwoławczy z 21 lipca 2005 r. w trybie nadzoru sądowego. Sąd stwierdził, że skarżącemu nie udzielono pomocy prawnej w postępowaniu odwoławczym i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu. Skarżący nie stawił się na rozprawie. Był reprezentowany przez obrońcę O. W nieokreślonym dniu skarżący został przeniesiony do Moskwy. Obrońca R. został wyznaczony do jego reprezentowania. Od 1 do 3 sierpnia 2007 r. R. zapoznawał się z aktami sprawy. 7 i 14 sierpnia 2004 r. spotkał się ze skarżącym w areszcie śledczym. W nieokreślonym dniu skarżący złożył skorygowane pismo odwoławcze. 16 sierpnia 2007 r. Sąd Najwyższy przeprowadził nową rozprawę odwoławczą. Zdaniem skarżącego, wziął on udział w rozprawie za pośrednictwem łącza wideo. R. był obecny na sali rozpraw. Nie złożył pisma odwoławczego, lecz złożył ustne wyjaśnienia przed sądem. Po zbadaniu odwołania skarżącego sąd utrzymał w mocy, co do istoty, jego skazanie. Sąd oddalił również jako bezzasadną skargę skarżącego na domniemaną nieskuteczność pomocy prawnej udzielonej przez obrońcę Sh. W związku z tym sąd zauważył, że skarżący wyraził zgodę na reprezentowanie go przez Sh. zarówno w trakcie śledztwa, jak i procesu. Sąd doszedł również do wniosku na podstawie protokołu rozprawy, że Sh. brał aktywny udział w procesie. W mowie końcowej Sh. poparł stanowisko skarżącego polegające na nieprzyznaniu się do winy i argumentował, że nie udowodniono winy skarżącego. Na koniec sąd wziął pod uwagę, że przed wydaniem wyroku przez ławę przysięgłych skarżący nie skarżył się na jakość obrony świadczonej przez Sh. 18 sierpnia 2008 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę nadzorczą skarżącego na wyrok z 16 sierpnia 2007 r.


Skarżąca urodziła się w 1942 roku i mieszka w Wilnie. 27 września 1996 r. Skarżąca została wpisana na listę adwokatów. Złożyła przysięgę „być wierną Republice Litewskiej, przestrzegać jej Konstytucji i praw, uczciwie wypełniać obowiązki adwokata (prawnika wpisanego na listę adwokatów (advokatas)), przestrzegać norm moralnych, praw i wolności obywatelskich oraz chronić tajemnicę zawodową”. Kilka miesięcy później Skarżąca zarejestrowała kancelarię prawną na swoje nazwisko i rozpoczęła praktykę prawniczą. Na wniosek Skarżącej jej nazwisko zostało skreślone z listy adwokatów wykonujących zawód 19 grudnia 2003 r. Jak zauważyły później sądy powszechne, Skarżąca przyznała, że wniosek ten złożyła z powodu toczącego się przeciwko niej postępowania karnego (patrz punkt 8 poniżej). 13 sierpnia 2004 r. Skarżąca została uznana za winną fałszerstwa dokumentów (art. 300 § 1 Kodeksu karnego) i oszustwa (art. 182 § 1 Kodeksu karnego). Sąd ustalił, że w trakcie wykonywania praktyki zawodowej Skarżąca ponad trzydziestokrotnie pisemnie oświadczała nieprawdę, twierdząc, że świadczyła usługi prawne w ramach systemu pomocy prawnej finansowanej przez państwo. Ponadto sąd stwierdził, że Skarżąca podpisała fałszywymi podpisami funkcjonariuszy prowadzących dochodzenie wstępne powyższe dokumenty, złożyła je u urzędników sądowych w celu otrzymania zapłaty i w ten sposób uzyskała zapłatę. Popełnione przez nią czyny zakwalifikowano do kategorii nieznacznych przestępstw umyślnych (nesunkus tyčinis nusikaltimas), ponieważ maksymalna możliwa kara za nie wynosiła do trzech lat pozbawienia wolności (art. 11 § 3 Kodeksu karnego). W przypadku Skarżącej orzeczono karę grzywny, którą uiściła 24 sierpnia 2004 r. Jej skazanie wygasło trzy lata po zapłaceniu grzywny, to jest 24 sierpnia 2007 r. 12 września 2007 r. Skarżąca zwróciła się do Adwokatury o ponowne wpisanie na listę adwokatów. 20 września 2007 r. Adwokatura odmówiła uwzględnienia wniosku Skarżącej, między innymi z powodu braku nienagannej reputacji (nepriekaištinga reputacija). Biorąc pod uwagę, że od skazania Skarżącej minęło tylko trzy lata i dwadzieścia cztery dni, a także uwzględniając naturę przestępstwa popełnionego przez Skarżącą – przywłaszczenie mienia za nieistniejące usługi prawne – oraz specyfikę wykonywania zawodu adwokata, należało uznać, że Skarżąca nie odzyskała nienagannej reputacji w tak krótkim czasie, aby spełnić wymagania określone w art. 7 § 4 i 8 § 4 Ustawy o adwokaturze (patrz punkt 21 poniżej). Skarżąca zaskarżyła tę decyzję do Sądu Okręgowego w Wilnie. 25 kwietnia 2008 r. sąd rozpoznał sprawę Skarżącej. Sąd przesłuchał sześciu świadków w sprawie reputacji Skarżącej; większość z nich zeznała, że zna Skarżącą sprzed 1996 roku, kiedy pracowała w Ministerstwie Sprawiedliwości. Sąd częściowo uchylił decyzję Adwokatury i nakazał jej ponowne rozpatrzenie wniosku Skarżącej o ponowne wpisanie na listę adwokatów. Sąd zauważył, że Skarżąca została skazana za nieznaczne przestępstwo umyślne. W dniu złożenia wniosku o ponowne wpisanie na listę adwokatów jej skazanie wygasło. W konsekwencji, powołując się na art. 8 ust. 1 Ustawy o adwokaturze (patrz punkt 21 poniżej), Sąd Okręgowy w Wilnie uznał, że Adwokatura błędnie stwierdziła, iż Skarżąca nie spełnia kryterium nienagannej reputacji. Adwokatura wniosła apelację. Wskazała, że Skarżąca nie cieszy się nienaganną reputacją, ponieważ nie spełnia kryteriów wymienionych w art. 8 ust. 4 Ustawy o adwokaturze. Odmowa ponownego wpisu Skarżącej na listę adwokatów była oparta na ocenie natury czynów, za które została skazana. Na swoją obronę Skarżąca złożyła do sądu odwoławczego opinię o charakterze od dyrektora zarządzającego prywatnej firmy, w której Skarżąca pracowała jako dyrektor marketingu. Opinia stwierdzała, że Skarżąca dobrze wypełniała swoje obowiązki; była odpowiedzialna i posiadała zmysł inicjatywy. Jak wynika ze streszczenia jej argumentów przedstawionego przez Sąd Apelacyjny, Skarżąca nie podniosła, że ograniczenia związane z reputacją w wykonywaniu zawodu adwokata były bardziej surowe niż te stosowane wobec innych zawodów prawniczych. 7 października 2008 r. Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację Adwokatury i uchylił decyzję sądu pierwszej instancji. W kwestii nienagannej reputacji Sąd Apelacyjny podkreślił, że wobec adwokatów stosuje się wyższe standardy, ponieważ tylko osoby o nieskazitelnej reputacji mogą uczestniczyć w systemie wymiaru sprawiedliwości, nie dyskredytując go. Dlatego przy ocenie postępowania adwokata nie wystarczyło brać pod uwagę jedynie tego, czy dana osoba przestrzega prawa. Należało również ocenić zachowanie danej osoby w kontekście norm prawnych regulujących etykę zawodu adwokata. W tym kontekście Litewski Kodeks Etyki Zawodowej Adwokatów podkreślał, że adwokat powinien przestrzegać obowiązków prawnych i moralnych (punkt 1.2.), nie może dyskredytować nazwiska adwokata, złożonej przysięgi ani ideału sprawiedliwości (punkt 1.3.). Adwokat miał również obowiązki określone w Konstytucji, Ustawie o adwokaturze i Litewskim Kodeksie Etyki Zawodowej Adwokatów (punkt 2.2) (patrz punkt 23 poniżej). Sąd Apelacyjny zgodził się z ustaleniem sądu pierwszej instancji, że okres skazania Skarżącej wygasł i dlatego nie można jej było zarzucić naruszenia art. 8 ust. 1 Ustawy o adwokaturze. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę fakt, że popełniła przestępstwo w trakcie wykonywania praktyki zawodowej i że jej praktyka zawodowa miała na celu popełnianie przestępstw, których było ponad trzydzieści, należało uznać, że zachowanie Skarżącej nie spełnia kryteriów określonych w art. 8 ust. 4 Ustawy o adwokaturze. To, że skazanie wygasło, nie oznaczało z mocy samego faktu, że Skarżąca odzyskała nienaganną reputację w rozumieniu art. 8 ust. 4 tej ustawy. Zdaniem sądu odwoławczego od daty popełnienia przestępstwa przez Skarżącą do momentu zwrócenia się do Adwokatury o ponowne wpisanie na listę adwokatów minął zbyt krótki czas. Sąd odwoławczy zauważył również, że osoba może złożyć wniosek o przyjęcie do adwokatury i udowodnić, że odzyskała nienaganną reputację. Jednakże to do sądu należało ustalenie z urzędu, czy minął wystarczający czas, aby rehabilitacja osoby mogła zostać obiektywnie potwierdzona. Osoba twierdząca, że odzyskała nienaganną reputację, powinna przedłożyć jasne i przekonujące dowody, że przestrzegała zasad etycznych i dyscyplinarnych. Następnie sąd miał zbadać, jaki był charakter naruszeń prawa, jaka sytuacja osobista doprowadziła do ich popełnienia i czy czynniki te nadal mają zastosowanie. W niniejszej sprawie, mimo upływu czterech lat od daty popełnienia przestępstwa, nadal nie było wystarczających podstaw do wniosku, że Skarżąca cieszy się nienaganną reputacją w rozumieniu art. 8 ust. 4 Ustawy o adwokaturze. Sąd Apelacyjny oddalił wreszcie pewne argumenty Skarżącej, że sąd niższej instancji pomylił się w interpretacji niektórych innych norm prawnych niezwiązanych ze sprawą reputacji Skarżącej. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Podniosła szereg argumentów dotyczących egzaminu kwalifikacyjnego na adwokata i reputacji zawodowej, nie twierdząc jednak, że skazanie karnie postawiło ją w gorszej sytuacji niż przedstawicieli innych zawodów prawniczych. Postanowieniem z 23 lutego 2009 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną Skarżącej i pozostawił w mocy orzeczenie Sądu Apelacyjnego. W kwestii reputacji Sąd Najwyższy zauważył swoją praktykę, zgodnie z którą żadne naruszenie prawa (joks nusižengimas) nie jest na tyle poważne, by bezwarunkowo wykluczać osobę z możliwości ubiegania się o przywrócenie do adwokatury (Sąd Najwyższy powołał się na swoje wcześniejsze orzeczenie w sprawie o sygn. 3K-7-168/2001 z 9 stycznia 2001 r., patrz punkt 30 poniżej). Następnie Sąd Najwyższy stwierdził, że wygaśnięcie skazania za nieznaczne przestępstwo umyślne, o którym mowa w art. 8 ust. 1 Ustawy o adwokaturze, jest tylko jednym z kryteriów przy rozważaniu kwestii reputacji danej osoby. Ponadto art. 8 ust. 4 tej ustawy stanowił, że osoba powinna spełniać kryteria etyki stosowanej wobec adwokatów. Zgodnie z punktem 1 Kodeksu Etyki Zawodowej Adwokatów, adwokaci uczestniczą w realizacji sprawiedliwości. Praktyka zawodowa adwokata wymagała od niego wypełniania obowiązków wobec klientów, sądów, zawodu adwokackiego i społeczeństwa. Ponadto adwokat nigdy nie może dyskredytować nazwiska zawodu, złożonej przysięgi ani ideału sprawiedliwości. W okolicznościach sprawy Skarżącej Sąd Apelacyjny zatem słusznie uznał, że Skarżąca nie udowodniła, że odzyskała nienaganną reputację, biorąc pod uwagę w szczególności naturę popełnionych przez nią czynów zabronionych.


Skarżący urodził się w 1960 roku i mieszka w Martinie. 20 października 2011 r. skarżący wniósł pozew do Sądu Okręgowego w Martinie („Sąd Okręgowy”) (sygn. akt 10 C 60/2012), domagając się zapłaty wynagrodzenia wraz z odsetkami w związku z rozwiązaniem stosunku pracy. 17 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu uproszczonym. Ponieważ pozwany wniósł sprzeciw do nakazu, sprawa podlegała rozstrzygnięciu przez sąd w postępowaniu rozpoznawczym. Sąd Okręgowy potrzebował więcej niż osiem miesięcy na rozpatrzenie wniosku skarżącego o zmianę powództwa. W październiku 2014 r. skarżący złożył skargę do Sądu Konstytucyjnego na podstawie art. 127 Konstytucji, kwestionując długość postępowania przed Sądem Okręgowym. 28 kwietnia 2015 r. Sąd Konstytucyjny oddalił jego skargę (sygn. akt III. ÚS 172/20150), uznając, że przed wniesieniem skargi konstytucyjnej skarżący nie wyczerpał zwykłych środków odwoławczych, w szczególności nie złożył skargi do Prezesa Sądu Okręgowego na podstawie ustawy o sądach (ustawa nr 757/2004 Zb.). Sąd Konstytucyjny powołał się na wcześniejsze orzecznictwo Trybunału w sprawie Ištván i Ištvánová przeciwko Słowacji (nr 30189/07, 12 czerwca 2012) i starał się odróżnić tę sprawę od sprawy skarżącego. Stwierdził, że sprawa Ištván i Ištvánová dotyczyła postępowania trwającego ponad sześć lat, co było znacznie dłuższe niż czas trwania postępowania w sprawie skarżącego (trzy lata). Sąd Konstytucyjny stwierdził dalej, że tylko w przypadkach, gdy długość postępowania była oczywiście nadmierna w momencie wniesienia skargi konstytucyjnej, nie było konieczne składanie skargi do prezesa sądu, a zatem skarżący powinien był złożyć skargę do Prezesa Sądu Okręgowego. W międzyczasie Sąd Okręgowy powołał biegłego z dziedziny ekonomii, rachunkowości i podatków oraz zobowiązał skarżącego do uiszczenia zaliczki na poczet opinii biegłego. To zarządzenie zostało zaskarżone przez skarżącego przed Sądem Krajowym w Żylinie, jednak bezskutecznie. Powołana biegła następnie sporządziła opinię w okresie od czerwca do września 2015 r. Następnie Sąd Okręgowy wyznaczył rozprawę na 16 marca 2016 r. W tym dniu Sąd Okręgowy wydał wyrok, którym częściowo uwzględnił powództwo skarżącego, a w pozostałej części oddalił je. Wyrok na piśmie został doręczony skarżącemu dwa miesiące później. Strony jednak nie wskazały w swoich pismach do Trybunału dokładnej daty doręczenia wyroku skarżącemu ani nie dostarczyły odpowiednich dowodów na potwierdzenie tego faktu. Nie poinformowały również Trybunału o żadnym dalszym toku postępowania.


Daty urodzenia i miejsca zamieszkania skarżących podano w załączniku. 12 stycznia, 26 stycznia i 10 marca 2013 r. planowano przeprowadzenie demonstracji w Baku. Wydaje się, że organizatorzy demonstracji nie złożyli odpowiedniego uprzedniego zawiadomienia właściwemu organowi, czyli Bakijskiemu Urzędowi Wykonawczemu („BCEA”). Informacje o demonstracjach rozpowszechniano za pośrednictwem Facebooka lub prasy. Zdaniem skarżących demonstracje miały być pokojowe i odbyły się w sposób pokojowy. Demonstracje z 12 stycznia i 10 marca 2013 r. miały na celu zaprotestowanie przeciwko śmierci żołnierzy w wojsku, podczas gdy demonstracja z 26 stycznia 2013 r. potępiła użycie siły przez policję wobec uczestników poprzednich demonstracji. Każdy ze skarżących wziął udział w jednej z demonstracji (patrz załącznik), ale krótko po ich rozpoczęciu policja zaczęła rozpędzać zgromadzonych. Wszyscy trzej skarżący zostali aresztowani podczas akcji rozpędzania i przewiezieni na komisariaty policji.

Zdaniem drugiej skarżącej, podczas demonstracji udzielała ona wywiadu mediom, a moment jej aresztowania został zarejestrowany. Skarżący byli przesłuchiwani na komisariatach policji, do których zostali przewiezieni. W dniu aresztowania każdego ze skarżących sporządzono protokoły o wykroczeniu administracyjnym (inzibati xəta haqqında protokol), w których stwierdzono, że skarżący popełnili wykroczenie administracyjne zgodnie z art. 298.2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych („KWA”) (udział w zgromadzeniu publicznym, które nie zostało zorganizowane zgodnie z prawem). Zdaniem pierwszej i drugiej skarżącej nigdy nie doręczono im kopii protokołów o wykroczeniu administracyjnym ani innych dokumentów z akt ich spraw. Zdaniem pierwszej i trzeciej skarżącej nie zapewniono im dostępu do adwokata po aresztowaniu ani podczas pobytu w areszcie policyjnym. Zgodnie z oświadczeniem (ərizə) złożonym przez drugą skarżącą na komisariacie w dniu jej aresztowania, odmówiła ona usług adwokata. Pierwszy skarżący został zwolniony po kilku godzinach pobytu w areszcie policyjnym, pod warunkiem zobowiązania się do stawienia się na komisariacie dwa dni później. Trzeci skarżący został przewieziony bezpośrednio z komisariatu do sądu rozpoznającego sprawę w dniu następującym po jego aresztowaniu. Pierwszy skarżący został doprowadzony przed sąd pierwszej instancji w dniu, w którym powrócił na komisariat. Druga skarżąca została doprowadzona przed sąd w dniu jej aresztowania; jednak rozprawa została odroczona o dwa dni, aby umożliwić jej zatrudnienie adwokata z wyboru. Pierwszemu skarżącemu wyznaczono adwokata z urzędu. Druga i trzecia skarżąca nie były reprezentowane przez adwokata. Zgodnie z dokumentami z akt sprawy drugiej skarżącej, w dniu wznowienia rozprawy zatrudniony przez nią adwokat nie stawił się, a ona zdecydowała się bronić osobiście. Żaden z materiałów przedłożonych Trybunałowi nie zawiera zapisów wskazujących, aby adwokat z urzędu, pan V.M., złożył jakiekolwiek ustne lub pisemne wnioski w imieniu pierwszego skarżącego. Jedynymi świadkami przesłuchanymi podczas rozprawy sądowej w sprawie drugiej skarżącej byli policjanci, którzy zgodnie z oficjalnymi zapisami ją aresztowali lub sporządzili protokół o wykroczeniu administracyjnym. Policjanci zeznali, że skarżąca zorganizowała nieautoryzowaną demonstrację. W sprawach pierwszej i trzeciej skarżącej sądy nie przesłuchały żadnych świadków. Sądy pierwszej instancji uznały, że skarżący wzięli udział w nieautoryzowanych demonstracjach. Skarżący zostali uznani za winnych naruszenia art. 298.2 KWA i skazani na grzywny w wysokości odpowiednio 450, 500 i 600 manatów azerbejdżańskich (AZN) (patrz załącznik). W różnych datach skarżący wnieśli odwołania do Sądu Apelacyjnego w Baku, argumentując, że ich skazania naruszyły ich prawa, ponieważ demonstracje, w których wzięli udział, były spontaniczne i pokojowe. Skarżący skarżyli się również, że ich aresztowania były niezgodne z prawem, a rozprawy przed sądami pierwszej instancji nie były sprawiedliwe. Wnieśli do Sądu Apelacyjnego w Baku o uchylenie decyzji sądów pierwszej instancji w ich sprawach. Skarżący nie byli reprezentowani przed Sądem Apelacyjnym w Baku przez adwokata. Sąd apelacyjny odmówił uwzględnienia wniosków skarżących o przeprowadzenie dowodów z konkretnych świadków na ich korzyść, nie podając żadnych powodów odmowy. W sprawie drugiej skarżącej sąd w podobny sposób dodatkowo odmówił obejrzenia nagrań wideo wykonanych przez media podczas jej aresztowania. W różnych datach Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołania skarżących i utrzymał w mocy decyzje sądów pierwszej instancji (patrz załącznik). 8 sierpnia 2014 r. pan I. Alijew, który reprezentował wszystkich trzech skarżących przed Trybunałem, został aresztowany pod zarzutem masowego uchylania się od opodatkowania, nadużycia władzy i nielegalnej działalności gospodarczej. Tego samego dnia został zatrzymany w oczekiwaniu na proces. Okoliczności dotyczące aresztowania i zatrzymania pana Alijewa są przedmiotem odrębnego wniosku złożonego przez niego do Trybunału (wniosek nr 68762/14). 8 i 9 sierpnia 2014 r. organy ścigania przeprowadziły przeszukanie domu i biura pana Alijewa. Podczas przeszukania władze krajowe zajęły dużą liczbę dokumentów, w tym wszystkie akta spraw dotyczących wniosków w toku przed Trybunałem, które znajdowały się w posiadaniu pana Alijewa jako pełnomocnika. Akta dotyczące niniejszych spraw, które – jak się wydaje – zawierały kopie wszystkich dokumentów i korespondencji między Trybunałem a stronami, zostały również zajęte w całości. W protokołach przeszukania i zajęcia z 8 i 9 sierpnia 2014 r. nie sporządzono odpowiedniego inwentarza zajętych akt dokumentów dotyczących postępowania przed Trybunałem. W nieokreślonym dniu pan Alijew złożył skargę do Sądu Rejonowego Nasimi, twierdząc, że przeszukanie było niezgodne z prawem. Ponadto skarżył się na zajęcie dokumentów i akt dotyczących postępowań sądowych w toku przed Trybunałem i sądami krajowymi. 12 września 2014 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił powództwo pana Alijewa. Uznał, że przeszukania zostały przeprowadzone zgodnie z odpowiednim prawem. Co do zajęcia dokumentów dotyczących spraw w toku przed Trybunałem i sądami krajowymi, stwierdził, że nie mogą one zostać zwrócone skarżącym na tym etapie postępowania. Po wniesieniu apelacji, 23 września 2014 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji z 12 września 2014 r. 25 października 2014 r. organy śledcze zwróciły część akt spraw dotyczących wniosków złożonych do Trybunału, w tym akta dotyczące niniejszych spraw, adwokatowi pana Alijewa. Odpowiednia decyzja śledczego stwierdzała, że „ponieważ ustalono, że wśród dokumentów zajętych 8 i 9 sierpnia 2014 r. znajdowały się akta dotyczące wniosków szeregu osób i organizacji złożonych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które nie mają związku z istotą postępowania karnego [przeciwko panu Intigamowi Alijewowi], [te akta] zostały dostarczone [adwokatowi pana Alijewa,] panu Javadowi Javadovowi”.


Skarżący urodził się w 1980 roku i mieszka w Kresnice. Skarżący i jego rodzina mieszkali w domu w Litija, który został sprzedany w zaskarżonym postępowaniu egzekucyjnym, opisanym poniżej. W toku postępowania opisanego poniżej przeciwko skarżącemu zostały skierowane roszczenia egzekucyjne przez trzech różnych wierzycieli, a mianowicie przez publiczną spółkę wodociągową JP Vodovod-kanalizacija J. (dalej „spółka J.”), prywatną spółkę Porsche Kredit in Leasing SLO (dalej „spółka P.”) oraz osobę fizyczną A.A. Każdy z wierzycieli dążył do egzekucji swojego roszczenia przeciwko skarżącemu. Mimo że spółka P. początkowo wniosła o przeprowadzenie egzekucji poprzez zajęcie domu skarżącego, jej roszczenie zostało następnie uregulowane z rachunku bankowego skarżącego. Po nieudanej próbie uzyskania zapłaty roszczenia ze sprzedaży ruchomości, spółka J. następnie wniosła o podjęcie działań egzekucyjnych wobec domu skarżącego. Dom został ostatecznie sprzedany w licytacji publicznej w celu egzekucji roszczenia spółki J. A.A. dołączył do postępowania ze swoim roszczeniem po tym, jak dom został przyznany zwycięzcy licytacji na wspomnianej aukcji publicznej. Ponieważ skarżący spłacił dług wobec spółki J. po licytacji, środki ze sprzedaży domu zostały przeznaczone na pokrycie jego długu wobec A.A. Podatki i niespłacona hipoteka na domu zostały również opłacone z uzyskanych środków. Spółka J. ma siedzibę w Lublanie i jest największą spółką wodociągową w Słowenii. 18 grudnia 2007 r. przesłała skarżącemu rachunek za wodę na kwotę 124 euro (EUR), który miał zostać opłacony do 5 stycznia 2008 r. Ponieważ skarżący nie uregulował wspomnianego rachunku za wodę z 18 grudnia 2007 r., spółka J. wszczęła przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne 28 maja 2009 r. Wniosła o egzekucję kwoty głównej w wysokości 124 EUR oraz odsetek ustawowych. 2 czerwca 2009 r. Sąd Rejonowy w Lublanie wydał decyzję egzekucyjną – nakaz egzekucyjny – przeciwko skarżącemu, nakazując zajęcie jego ruchomości, na wniosek spółki J. Decyzja zawierała zawiadomienie, że dłużnik może wnieść sprzeciw w terminie ośmiu dni. Decyzja została doręczona skarżącemu 24 czerwca 2009 r. Ponieważ skarżący nie wniósł sprzeciwu, decyzja stała się prawomocna 3 lipca 2009 r. Sprawa została następnie przekazana do Sądu Rejonowego w Litija do dalszego rozpoznania. 7 stycznia 2010 r. komornik udał się do domu skarżącego w celu zajęcia ruchomości. Z protokołu sporządzonego przez komornika wynikało, że nikogo nie było w nieruchomości. Komornik zostawił notatkę, która zawierała informacje o podjętej próbie egzekucji długu głównego, odsetek i kosztów łącznie wynoszących 376 EUR. Napisał również do skarżącego, wzywając go do dobrowolnej zapłaty długu. 2 marca 2010 r. spółka P. wszczęła postępowanie egzekucyjne, domagając się zapłaty 1 576 EUR wraz z odsetkami naliczanymi od 10 lipca 2009 r. do dnia zapłaty. Zaproponowała kilka środków egzekucji, w tym sprzedaż domu skarżącego. Sąd Rejonowy w Lublanie uwzględnił wniosek, a decyzja została doręczona skarżącemu 9 marca 2010 r. Ponieważ skarżący nie wniósł sprzeciwu, decyzja stała się prawomocna 18 marca 2010 r. i została przekazana do Sądu Rejonowego w Litija do dalszego rozpoznania. 21 kwietnia 2010 r., w ramach postępowania wszczętego przez spółkę P., Sąd Rejonowy w Litija zarządził wycenę domu skarżącego. Zarządzenie zostało doręczone skarżącemu za pośrednictwem jego ojca. Następnie, 2 czerwca 2010 r., rzeczoznawca majątkowy złożył raport, w którym oszacował wartość rynkową domu na 140 000 EUR. Stwierdził również, że skarżący zapewnił go telefonicznie, że dług został już spłacony, ale następnie nie złożył potwierdzenia tej spłaty. Raport został wysłany do skarżącego za uwagi. Ponieważ ani skarżącego, ani żadnej innej dorosłej osoby z jego gospodarstwa domowego nie było pod adresem, 8 czerwca 2010 r. pozostawiono notatkę kierującą skarżącego do odbioru raportu na poczcie. Nie zrobił jednak tego, a 24 czerwca 2010 r. raport został pozostawiony w jego skrzynce pocztowej (patrz punkty 52 i 53 poniżej). Skarżący nie zareagował na raport. W międzyczasie, 29 kwietnia 2010 r., komornik dokonał oględzin wnętrza domu skarżącego w obecności żony skarżącego i stwierdził, że nie zawiera on żadnych przedmiotów, które mogłyby zostać zajęte i sprzedane w celu pokrycia długu objętego postępowaniem wszczętym przez spółkę J. Komornik ponownie zostawił notatkę wzywającą skarżącego do dobrowolnej zapłaty długu, który obecnie wynosił 516 EUR. W swoim raporcie zaproponował, aby wierzyciel wybrał inny środek egzekucji, ponieważ egzekucja skierowana na ruchomości nie wystarczyłaby na pokrycie kosztów egzekucji, nie mówiąc już o długu. Ustalono również, że samochód skarżącego był leasingowany i dlatego nie mógł zostać zajęty w celu egzekucji. 15 czerwca 2010 r. spółka J. złożyła wniosek do Sądu Rejonowego w Litija o wydanie nakazu zajęcia nieruchomości skarżącego, a mianowicie jego domu. 17 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy w Litija uwzględnił wniosek spółki J. i wydał decyzję zezwalającą na przeprowadzenie egzekucji poprzez sprzedaż domu skarżącego. Decyzja została doręczona skarżącemu za pośrednictwem jego żony 21 czerwca 2010 r. Skarżący nie wniósł sprzeciwu. Następnie sąd połączył wniosek spółki J. z postępowaniem wszczętym przez spółkę P. 1 lipca 2010 r. Sąd Rejonowy w Litija ustalił kwotę do zapłaty rzeczoznawcy majątkowemu. Następnie została ona zapłacona z kaucji wpłaconej przez spółkę P. Tego samego dnia sąd wydał również decyzję ustalającą cenę rynkową domu skarżącego na 140 000 EUR. Po nieudanej próbie doręczenia obu decyzji skarżącemu, zostały one pozostawione w skrzynce pocztowej skarżącego (patrz punkty 52 i 53 poniżej). Skarżący nie odwołał się od decyzji. 31 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Litija umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przez spółkę P., ponieważ dług został spłacony poprzez zajęcie aktywów z rachunku bankowego skarżącego. 1 września 2010 r. Sąd Rejonowy w Litija zarządził przeprowadzenie licytacji publicznej domu skarżącego w dniu 7 października 2010 r. Po nieudanej próbie doręczenia zarządzenia i wezwania skarżącemu 3 września 2010 r., zostały one pozostawione w jego skrzynce pocztowej (patrz punkty 52 i 53 poniżej) 20 września 2010 r. 2 września 2010 r. Sąd Rejonowy w Litija umorzył egzekucję w zakresie ruchomości skarżącego, ponieważ spółka J. nie złożyła nowego wniosku w ciągu trzech miesięcy od nieudanej próby (patrz punkt 15 powyżej). Decyzja została doręczona skarżącemu 6 września 2010 r. 7 października 2010 r. odbyła się pierwsza licytacja publiczna domu skarżącego. Nie było jednak zainteresowanych nabywców. Skarżący nie stawił się. 8 października 2010 r. Sąd Rejonowy w Litija zarządził drugą licytację publiczną na dzień 18 listopada 2010 r. Po nieudanej próbie doręczenia zarządzenia i wezwania skarżącemu 14 października 2010 r., pozostawiono notatkę kierującą skarżącego do ich odbioru w lokalnym urzędzie pocztowym. Ponieważ tego nie zrobił, zostały one pozostawione w jego skrzynce pocztowej (patrz punkty 52 i 53 poniżej) 2 listopada 2010 r. W międzyczasie, 18 i 25 października 2010 r., spółka J. złożyła wniosek do Sądu Rejonowego w Litija o rozszerzenie nakazu egzekucyjny na inne środki egzekucji, a mianowicie odpowiednio zajęcie rachunku bankowego i wynagrodzenia skarżącego. Na drugiej licytacji publicznej, która odbyła się 18 listopada 2010 r., dom został sprzedany M.L. za 70 000 EUR, co stanowiło 50% jego szacowanej wartości rynkowej. Skarżący nie stawił się. 19 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy w Litija wydał pisemną decyzję o przyznaniu nieruchomości licytantowi M.L. (decyzja o przybiciu). Decyzja o przybiciu wraz z kopią protokołu z drugiej licytacji została doręczona skarżącemu za pośrednictwem jego żony 23 listopada 2010 r. 22 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy w Litija uwzględnił wniosek spółki J. i dołączył do nakazu egzekucyjnego wynagrodzenie i rachunek bankowy skarżącego. Decyzja została doręczona skarżącemu 24 listopada 2010 r. Decyzja wspominała, że wcześniej zarządzono egzekucję z ruchomości, ale nie zawierała wzmianki o sądowej sprzedaży domu. Zanotowano, że do dwóch trzecich wynagrodzenia otrzymywanego przez skarżącego od pracodawcy K. mogło zostać zajęte, pod warunkiem że skarżącemu pozostawiona zostanie ustawowe minimalne gwarantowane dochody. Decyzja zawierała również zawiadomienie do banku, które stwierdzało, między innymi, że jeśli obecnie nie ma aktywów, bank powinien przystąpić do zajęcia, gdy tylko aktywa się pojawią; jeśli aktywa nie pojawią się w ciągu roku od doręczenia decyzji bankowi, ten ostatni powinien poinformować sąd o tym fakcie. 22 listopada 2010 r. inny wierzyciel, A.A., złożył do sądu wniosek o egzekucję wyroku sądowego przyznającego mu odszkodowanie wraz z kosztami i odsetkami, łącznie w wysokości 5 112 EUR, wraz z naliczonymi odsetkami. Wniósł o przeprowadzenie egzekucji poprzez zajęcie domu skarżącego. 24 listopada 2010 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji o przybiciu, w którym poinformował sąd, że spłacił dług (patrz punkt 26 powyżej). Argumentował, między innymi, że nie mógł udać się na licytację i że dowiedział się o jej przeprowadzeniu dopiero z zaskarżonej decyzji. Ponadto złożył wyjaśnienie, że w międzyczasie spłacił swój dług. Przez cały ten rok miał trudności finansowe, ponieważ jego ojciec zmarł, a matka straciła pracę. W związku z tym złożył wyjaśnienie, że musiał ją utrzymywać oprócz żony, która również była bezrobotna, oraz swoich dwojga dzieci. Podkreślił, że w przypadku nieuchylenia decyzji o przybiciu jego rodzina ryzykowałaby bezdomnością. Co więcej, jego pracodawca, spółka K., otrzymał tego samego dnia nakaz egzekucyjny skierowany na jego wynagrodzenie. Po spłacie długu przez skarżącego w dniu 24 listopada 2010 r., spółka J. tego samego dnia złożyła do sądu wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. 25 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy w Litija umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte przez spółkę J. 2 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Lublanie uwzględnił wniosek o zajęcie domu skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym przez A.A. (patrz punkt 28 powyżej). Skarżący wniósł sprzeciw od powyższej decyzji (patrz punkt 32 powyżej), stwierdzając, że postępowanie egzekucyjne wszczęte przez spółkę J. zostało już umorzone i że życzył sobie, aby roszczenie A.A. było egzekwowane poprzez zajęcie jego aktywów pieniężnych i spłacone w dwunastu miesięcznych ratach. 19 stycznia 2011 r. Sąd Rejonowy w Litija oddalił sprzeciw skarżącego i odmówił odroczenia postępowania egzekucyjnego w zakresie zajęcia domu skarżącego. Odmówił również zezwolenia na egzekucję poprzez zajęcie aktywów pieniężnych skarżącego, jak proponował skarżący, ponieważ nie wykazano, że taki środek doprowadzi do spłaty długu w ciągu roku (patrz punkt 49 poniżej). Decyzja ta została doręczona skarżącemu 21 stycznia 2011 r. Skarżący nie odwołał się od niej. 29 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Lublanie oddalił odwołanie wniesione przez skarżącego od decyzji o przybiciu wydanej na korzyść M.L. (patrz punkty 26 i 29 powyżej), która tym samym stała się prawomocna. Sąd uznał, że skarżący został prawidłowo wezwany do stawienia się na licytacji publicznej, czego nie kwestionował w swoim odwołaniu, i że nie podał powodu, dla którego nie mógł udać się na licytację. Sąd oddalił jego zarzuty, że nie był w stanie spłacić długu. Wyjaśnił, że decyzja egzekucyjna dotycząca długu w wysokości 124 EUR stała się prawomocna w lipcu 2009 r., podczas gdy on powoływał się na okoliczności, które miały miejsce w 2010 r. Ponadto dług był o niskiej wartości. Sąd dalej wskazał, że skarżący został prawidłowo doręczony ze wszystkimi dokumentami sądowymi w postępowaniu, ale nie zareagował na nie, co było wyłącznie jego wyborem. Stwierdził również, że nie ma powodu, by sądzić, że rodzina skarżącego skończy na ulicy, chociaż ich poziom życia może się pogorszyć w wyniku sprzedaży ich domu. Na koniec sąd powołał się na orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nr Up-35/98 i Up-77/04 (patrz punkt 55 poniżej), podkreślając, że późniejsza spłata długu nie może prowadzić do uchylenia decyzji o przybiciu, która już zapadła, niezależnie od kwoty do zapłaty. 12 stycznia 2011 r., po pełnej zapłacie ceny sprzedaży przez M.L., Sąd Rejonowy w Litija przeniósł na niego nieruchomość sprzedaną na licytacji publicznej i zarządził wpisanie jego nazwiska jako właściciela w księdze wieczystej. Następnie zarządził skarżącemu opróżnienie domu w ciągu trzydziestu dni od otrzymania decyzji. 21 stycznia 2011 r. skarżący, reprezentowany obecnie przez kancelarię prawniczą, wniósł odwołanie od decyzji dotyczącej przeniesienia własności i złożył wniosek o uchylenie prawomocności decyzji o przybiciu. Argumentował, między innymi, że po umorzeniu postępowania egzekucyjnego w dniu 25 listopada 2010 r., sąd powinien był, zgodnie z art. 76 ustawy o egzekucji i zabezpieczeniu roszczeń cywilnych (dalej „ustawa o egzekucji”, patrz punkt 48 poniżej), uchylić wszelkie podjęte już czynności egzekucyjne; a zatem powinien był również uchylić decyzję o przybiciu. Podkreślił, że w odpowiednim czasie nabywca nie nabył jeszcze własności nieruchomości i dlatego uchylenie decyzji o przybiciu nie wpłynęłoby na prawa już nabyte przez nabywcę. Skarżący utrzymywał, że wezwanie na licytację nie zostało mu doręczone. 25 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Lublanie oddalił odwołanie skarżącego. Uznał, że zgodnie z art. 192 ustawy o egzekucji (patrz punkt 50 poniżej) istniały tylko dwa warunki do spełnienia, aby zezwolić na przeniesienie własności na nabywcę – prawomocna decyzja o przybiciu i zapłata ceny zakupu. Zatem prawo zostało zastosowane poprawnie. Sąd odrzucił również zarzut, że wezwanie nie zostało doręczone skarżącemu, powołując się na ustalenia w decyzji z 29 grudnia 2010 r. (patrz punkt 34 powyżej). Odrzucił również twierdzenie skarżącego, że umorzenie postępowania egzekucyjnego powinno skutkować uchyleniem zarządzeń wykonania egzekucji, w tym uchyleniem decyzji o przybiciu. Sąd stwierdził dalej, że Trybunał Konstytucyjny w swoich decyzjach nr Up-35/98 i Up-77/04 wyraził już opinię, że uchylenie decyzji o przybiciu naruszyłoby prawa innych (patrz punkt 55 poniżej). 17 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy w Litija przeprowadził rozprawę w sprawie podziału środków ze sprzedaży domu i postanowił rozdzielić je w następujący sposób: kwoty 146 EUR i 5 895 EUR trafią do wierzyciela skarżącego, A.A., który dołączył swoje roszczenia do postępowania egzekucyjnego po sprzedaży domu; 1 372 EUR do Urzędu Skarbowego na poczet podatków należnych ze sprzedaży domu; oraz 58 888 EUR do banku na poczet niespłaconej hipoteki na domu. Reszta środków ze sprzedaży w kwocie 3 699 EUR została przekazana skarżącemu. Decyzja została doręczona skarżącemu 18 sierpnia 2011 r. Na wniosek M.L., 11 lipca 2011 r. Sąd Rejonowy w Litija wydał nakaz egzekucyjny przeciwko skarżącemu, nakazujący eksmisję rodziny skarżącego z domu. Skarżący wniósł sprzeciw i dalsze odwołanie, z których oba zostały oddalone. Powoływał się na swoją skargę konstytucyjną (patrz następny akapit) i zasadniczo argumentował, że sprzedaż powinna zostać uchylona w związku z faktem, że spłacił dług przed prawomocnością decyzji o przybiciu. W swoim stanowisku argumentował, że przeniesienie własności na M.L. nie może więc stanowić ważnej podstawy dla jego eksmisji. W międzyczasie, 28 lipca 2011 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną na decyzje z 12 stycznia i 25 maja 2011 r. (patrz punkty 35 i 37 powyżej). Argumentował, że decyzje były bezprawne i arbitralne oraz że sprzedaż jego domu wynikająca z długu w wysokości 124 EUR stanowiła nieproporcjonalną ingerencję w jego prawa własności. W szczególności argumentował, że sąd nie był zobowiązany do włączenia nieruchomości do nakazu egzekucyjnego. Złożył również wyjaśnienie, że decyzja o przybiciu nie może stać się prawomocna, jeśli postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, punkt, który wyraźnie podniósł w swoim odwołaniu (patrz punkt 36 powyżej). 5 marca 2012 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę konstytucyjną skarżącego, powołując się na art. 55b ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (patrz punkt 54 poniżej). 16 marca 2012 r. skarżący i jego rodzina zostali eksmitowani z domu przy pomocy policji. Najpierw zamieszkali z krewnymi, a później zdobyli nowy dom.


Spółka wnioskodawcy, Service Benz Com S.R.L., jest spółką handlową założoną w 1993 r. na podstawie prawa rumuńskiego i mającą siedzibę w Adunaţii Copăceni. 11 maja 2010 r. spółka wnioskodawcy, której główną działalnością jest detaliczna dystrybucja paliw w wyspecjalizowanych punktach sprzedaży, zawarła ze spółką „N.” SARL umowę na przewóz „smarów samochodowych i innych towarów”. Z umowy wynikało, że na spółce N. spoczywał obowiązek „uzupełnienia dokumentów przewozowych wymaganymi, poprawnymi i dokładnymi informacjami”. Tego samego dnia dwie cysterny należące do spółki S.C. Service Benz Com S.R.L. zostały załadowane w Bułgarii w obecności przedstawiciela urzędu skarbowego. Po załadowaniu cystern przedstawiciel je zaplombował. Zanim dwie cysterny dotarły do miejsca przeznaczenia, zostały zatrzymane do kontroli przez przedstawicieli rumuńskiej służby zwalczania oszustw. Po przeprowadzeniu analiz laboratoryjnych rumuńskie władze stwierdziły, że przewożony płyn nie posiadał tych samych parametrów co wskazane w dokumentach przewozowych. Protokołem o naruszeniu przepisów z 7 czerwca 2010 r. przedstawiciele służby zwalczania oszustw postanowili:
– nałożyć na spółkę „N”, właściciela przewożonych towarów, grzywnę w wysokości 100 000 RON (około 23 000 EUR) za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących towarów podlegających opodatkowaniu akcyzowym na podstawie art. 220 § 1 (k) Kodeksu Postępowania Podatkowego („CPF”); oraz
– skonfiskować towary (przewożony płyn) oraz dwie cysterny należące do spółki wnioskodawcy, na podstawie art. 220 § 2 (a) i (b) CPF. Spółka wnioskodawcy zaskarżyła część tego protokołu dotyczącą konfiskaty jej dwóch cystern. Przed Sądem Pierwszej Instancji w Slobozii podniosła, że:
– przewoziła jedynie towary swojego klienta, a tym samym nie ponosiła odpowiedzialności za ich zgodność z prawem;
– art. 220 § 1 (k) CPF nie miał do niej zastosowania, ponieważ zgodnie z posiadanymi przez nią dokumentami przewozowymi nie przewoziła towarów podlegających opodatkowaniu akcyzowym. Wyrokiem z 15 listopada 2010 r. Sąd Pierwszej Instancji w Slobozii uwzględnił skargę spółki wnioskodawcy i uchylił część protokołu dotyczącą konfiskaty cystern. Sąd orzekł następująco:
– nie można było pociągnąć do odpowiedzialności spółki transportowej, ponieważ nie miała ona możliwości zweryfikowania legalnej zgodności towarów, a przedstawiciel urzędu skarbowego zaplombował dwie cysterny po załadowaniu; oraz
– w niniejszej sprawie konfiskata była zatem niedopuszczalna i bezprawna. Organ podatkowy wniósł apelację od tego wyroku. 28 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w Ialomiţa uwzględnił apelację organu podatkowego: uchylił wyrok i, rozpoznając sprawę merytorycznie, oddalił skargę spółki wnioskodawcy jako bezzasadną. Sąd uzasadnił swoje rozstrzygnięcie następująco:
– wykroczenie administracyjne określone w art. 220 § 2 (b) CPF przewidywało dodatkową karę konfiskaty, bez określania, czy mienie podlegające konfiskacie należy do sprawcy wykroczenia administracyjnego, czy do strony trzeciej;
– ponadto art. 24 i 25 Rozporządzenia Rządowego nr 2/2001 z 12 lipca 2001 r. regulującego wykroczenia administracyjne przewidywały ewentualność, w której skonfiskowane mienie należy do kogoś innego niż sprawca wykroczenia administracyjnego.
Sąd podał następujące uzasadnienie wyroku:
„... właściciel skonfiskowanego mienia, spółka Service Benz Com SARL, nie jest sprawcą wykroczenia administracyjnego, w związku z czym nie ma potrzeby [dyskutowania] o jakiejkolwiek winie z jej strony; konfiskata jest przeprowadzana wyłącznie z mocy prawa jako kara dodatkowa; może zostać uchylona jedynie w przypadku naruszenia odpowiednich przepisów prawnych.
Podstawa apelacji oparta na niedbalstwie ze strony przewoźnika, który ponosił bezpośrednią odpowiedzialność za bezpieczeństwo i legalność przewożonych towarów, jest również uzasadniona.”


Skarżący urodził się w 1979 roku i mieszka w Warszawie. 11 lutego 2004 r. skarżącemu postawiono zarzut stosowania przemocy w rodzinie. 27 lutego 2004 r. do Sądu Rejonowego w Warszawie wniesiono akt oskarżenia przeciwko skarżącemu. Następnie, w nieznanej dacie sprawa została zwrócona do organów ścigania w celu zmiany zarzutów. 20 sierpnia 2004 r. Sąd Rejonowy w Warszawie zarządził poddanie skarżącego badaniu psychiatrycznemu w szpitalu psychiatrycznym. Skarżący nie wniósł zażalenia na to postanowienie. 11 kwietnia 2005 r. policja doprowadziła skarżącego do Szpitala Psychiatrycznego w Warszawie w celu przeprowadzenia badania psychiatrycznego. Odmówił jednak pozostania i opuścił poczekalnię. Tego samego dnia wezwano go, aby stawił się w szpitalu 18 kwietnia 2005 r., pod groźbą tymczasowego aresztowania. 18 kwietnia 2005 r. skarżący stawił się w szpitalu. Odmówił jednak pozostania w celu przeprowadzenia badania, wyjaśniając, że ma wiele pilnych spraw do załatwienia. 7 czerwca 2005 r. Sąd Rejonowy w Warszawie zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego na podstawie art. 249 § 1 oraz art. 258 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego („k.p.k.”) (patrz poniżej punkty 25 i 26). Sąd uznał, że w świetle zeznań rodziców i siostry skarżącego istniało uzasadnione podejrzenie, że skarżący popełnił przypisane mu czyny. Ponadto istniało uzasadnione ryzyko, że skarżący będzie utrudniał postępowanie lub że się ukryje. Sąd zwrócił uwagę, że matka skarżącego przyznała, że przebywał on nieregularnie pod swoim adresem zamieszkania: wracał do domu późno wieczorem i wychodził rano. Ponadto skarżący nie zastosował się do zarządzenia z 20 sierpnia 2004 r. o poddanie się sześciotygodniowemu badaniu psychiatrycznemu (patrz wyżej punkt 8). Sąd odnotował wnioski rodziców skarżącego, że jego stan psychiczny był zły, nie był on w stanie funkcjonować samodzielnie i potrzebował pilnej pomocy medycznej. Sąd nadał również znaczenie faktowi, że skarżący zachowywał się wcześniej w podobny sposób. Został przyjęty do szpitala psychiatrycznego 23 października 2001 r., jednak następnego dnia opuścił szpital z własnej inicjatywy. W konsekwencji, w ocenie sądu wyjaśnienia skarżącego, że zastosuje się do zarządzenia o poddanie się badaniu psychiatrycznemu, nie były przekonujące. Zażalenie wniesione przez skarżącego zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w Warszawie 20 września 2005 r. Sąd powołał się głównie na fakt, że skarżący nadal miał do przejścia badanie psychiatryczne. Zauważył również fakt, że skarżący przebywał nieregularnie pod swoim adresem zamieszkania, a zatem po zwolnieniu mógłby się ukryć. Tymczasowe aresztowanie skarżącego zostało następnie przedłużone w następujących datach: 28 września 2005 r. (do 4 stycznia 2006 r.), 27 grudnia 2005 r. (do 4 lutego 2006 r.) oraz 1 lutego 2006 r. (do 4 marca 2006 r.). Sąd powołał się na wcześniej podane podstawy. Skarżący bezskutecznie odwoływał się od wszystkich tych decyzji. 18 października 2005 r. Sąd Rejonowy w Warszawie zarządził przeprowadzenie badania psychiatrycznego skarżącego w izbie chorych Aresztu Śledczego w Warszawie. Skarżący przeszedł to badanie w okresie od 21 listopada 2005 r. do 1 lutego 2006 r. 3 lutego 2006 r. do Sądu Rejonowego w Warszawie wniesiono zmieniony akt oskarżenia. Skarżącemu postawiono zarzuty stosowania przemocy w rodzinie i posiadania 1,15 grama marihuany. 16 lutego 2006 r. Sąd Rejonowy w Warszawie ponownie przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego (do 4 maja 2006 r.). Sąd podkreślił, że istniało uzasadnione ryzyko, że skarżący będzie utrudniał postępowanie oraz że się ukryje. Ryzyko to było szczególnie uzasadnione w świetle trudności, jakie skarżący sprawiał w przeszłości poprzez wielokrotne odmowy poddania się badaniu psychiatrycznemu. W trakcie rozprawy, która odbyła się 23 marca 2006 r., ojciec i siostra skarżącego odmówili zeznań. Skarżący został zwolniony z aresztu tego samego dnia. Następnie, 5 kwietnia 2006 r., matka skarżącego również odmówiła zeznań. Sąd Rejonowy w Warszawie przeprowadził dalsze rozprawy w dniach 27 kwietnia, 7 lipca i 16 października 2006 r. oraz 24 stycznia i 12 marca 2007 r. 12 marca 2007 r. Sąd Rejonowy w Warszawie wydał wyrok, uniewinniając skarżącego od zarzutu stosowania przemocy w rodzinie i uznając go za winnego posiadania małej ilości marihuany. Sąd skazał skarżącego na pięć miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na trzy lata. Na skutek apelacji skarżącego wyrok został uchylony (w części dotyczącej posiadania narkotyków) przez Sąd Okręgowy w Warszawie 9 sierpnia 2007 r. Postępowanie zostało następnie umorzone przez Sąd Rejonowy w Warszawie 6 listopada 2007 r. Sąd uznał, że zabroniony czyn popełniony przez skarżącego nie stanowił przestępstwa ze względu na znikomą szkodliwość społeczną czynu. 5 listopada 2008 r. skarżący wszczął postępowanie o odszkodowanie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie na podstawie art. 552 k.p.k. (patrz poniżej punkt 27) przed Sądem Okręgowym w Warszawie. Wskazał, że choć głównym powodem jego tymczasowego aresztowania było sześciotygodniowe badanie psychiatryczne, był on przetrzymywany w areszcie przez prawie rok. Ponadto badanie rozpoczęło się dopiero pięć miesięcy po jego zatrzymaniu. Podkreślił również, że nie istniało ryzyko, że podjąłby próbę utrudnienia postępowania. Jego powództwo zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w Warszawie 18 marca 2010 r. Sąd powołał się na wstępie na uchwałę Sądu Najwyższego z 15 września 1999 r. (patrz poniżej punkt 28). Dalej zauważył, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów proceduralnych k.p.k., ponieważ tymczasowe aresztowanie zostało zastosowane głównie ze względu na wielokrotną odmowę skarżącego podporządkowania się zarządzeniom sądu. W konsekwencji tymczasowe aresztowanie skarżącego było niewątpliwie uzasadnione, mimo że ostatecznie został uniewinniony. 16 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację skarżącego. Sąd powtórzył argumentację podaną przez Sąd Okręgowy. Podkreślił, że skarżący wyraźnie utrudniał postępowanie, odmawiając poddania się badaniu psychiatrycznemu. Ponadto istniało ryzyko, że mógłby się ukryć. Na koniec Sąd zauważył, że skarżący został zwolniony natychmiast po tym, jak rodzice i siostra odmówili zeznań. 31 maja 2011 r. skarga kasacyjna skarżącego została oddalona przez Sąd Najwyższy jako oczywiście bezzasadna.


Fakty spraw, w takim zakresie, w jakim zostały przedstawione przez skarżących, przedstawiają się następująco. W latach 2004–2008, w różnych terminach, skarżący byli ścigani karnie i skazani za różne przestępstwa na mocy ówczesnego prawa rosyjskiego. Wszyscy skarżący wnieśli apelację, jednak ich sprawy zostały rozpoznane przez sądy odwoławcze w nieobecności ich pełnomocników. Sądy odwoławcze utrzymały wyroki skazujące w mocy. W sprawie pana Czernienki (skarga nr 51264/07) sąd pierwszej instancji nakazał mu zapłacić koszty zastępstwa procesowego poniesione w związku z jego reprezentacją w postępowaniu karnym przeciwko niemu. 6 listopada 2012 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej uchylił postanowienie sądu pierwszej instancji i umorzył koszty zastępstwa procesowego, które pan Czernienko został zobowiązany zwrócić. Po przekazaniu skarg prokurator wniósł o wszczęcie postępowania nadzorczego w sprawach karnych pani Ichetovkiny i pana Dubrovskiego (skargi nr 12584/05 i 45690/05). Po przekazaniu pozostałych czterech skarg (nr 45075/05, 11343/06, 51264/07 i 59378/08) prokurator złożył wniosek o rewizję nadzorczą wyroków sądów odwoławczych. Sądy krajowe rozpoznały jego wniosek i wyraźnie stwierdziły, że prawo tych czterech skarżących do pomocy prawnej w postępowaniu odwoławczym w ich sprawach zostało naruszone. Sprawy skarżących zostały przekazane do ponownego rozpoznania przez te same sądy odwoławcze. Trybunał zwrócił się do Rządu o dodatkowe uwagi dotyczące tych czterech spraw w kwestii zgodności drugiego postępowania odwoławczego z wymogami art. 6 § 1 i 3 (c) Konwencji. Podczas ponownego rozpoznania spraw skarżących przez sądy odwoławcze byli oni reprezentowani przez adwokatów i uczestniczyli w odpowiednich postępowaniach za pośrednictwem łącza wideo. Szczegóły spraw skarżących zawarte są w załączniku.


Pierwszy skarżący urodził się w 1983 roku i mieszka w Ludbregu. Drugi skarżący urodził się w 1959 roku i mieszka w Slunju. W latach 1991 i 1992 serbskie siły paramilitarne przejęły kontrolę nad około jedną trzecią terytorium Chorwacji i proklamowały „Serbski Autonomiczny Region Krajina” (Srpska autonomna oblast Krajina, dalej „Krajina”). Na początku sierpnia 1995 roku władze chorwackie ogłosiły zamiar podjęcia działań wojskowych w celu odzyskania kontroli nad Krajną. Operacja otrzymała kryptonim „Burza” (Oluja) i odbyła się w dniach od 4 do 7 sierpnia 1995 roku. Przed podjęciem działań wojskowych zdecydowana większość ludności Krajiny uciekła z Chorwacji. Większość z nich udała się do Bośni i Hercegowiny, a także do Serbii. Niektórzy wrócili do Chorwacji po wojnie. Liczbę osób, które uciekły, szacuje się na od 100 000 do 150 000. 5 listopada 1997 roku Chorwacja ratyfikowała Konwencję. 8 sierpnia 1995 roku bliscy krewni skarżących, G.O. i M.V., zostali zabici w domu w Veljunie, mieście na terytorium Krajiny. Policja została powiadomiona o zabójstwie tego samego dnia. 11 sierpnia 1995 roku ciała zostały pochowane na cmentarzu w Slunju. 25 stycznia 2002 roku policja przesłuchała M.M., który zeznał, że 8 sierpnia 1995 roku został ranny przez wojsko chorwackie w Veljunie. Tego dnia widział G.O. i M.V. żywych, ale nie wiedział, co się z nimi stało później, ponieważ został zabrany do szpitala przez żołnierza chorwackiej armii. 20 lutego 2002 roku policja przesłuchała D.V. oraz J.V. D.V. zeznała, że 6 sierpnia 1995 roku przeniosła się do domu w Veljunie wraz z pierwszym skarżącym, G.O. oraz M.V. 7 sierpnia 1995 roku do Veljunu wkroczyło wojsko chorwackie. W chwili zabójstwa G.O. i M.V. nie było jej w domu i nie widziała, kto ich zabił. J.V. zeznał, że podczas wojny mieszkał w Veljunie. 7 sierpnia 1995 roku do Veljunu wkroczyło wojsko chorwackie. 9 sierpnia 1995 roku usłyszał, że G.O. i M.V. zostali zabici dzień wcześniej, ale nie widział, kto tego dokonał. 25 lutego 2002 roku policja przesłuchała drugiego skarżącego. Oświadczył on, że w danym czasie służył jako chorwacki policjant w Karlovacu. Dowiedział się o zabójstwie swojej żony G.O. i jej matki M.V. 8 sierpnia 1995 roku, gdy do niego przyprowadzono syna, który mieszkał z matką i babcią. Syn powiedział, że rano 8 sierpnia 1995 roku kilku członków chorwackiej armii przyszło do ich domu i poprosiło o klucze do pojazdu Golf zaparkowanego na podwórku, ale babcia krzyknęła na nich. Drugi skarżący przypuszczał, że to zdenerwowało żołnierzy, którzy następnie zabili jego żonę i jej matkę. 30 marca 2006 roku Prokuratura Okręgowa w Karlovacu zapytała policję w Slunju, czy obszar Veljunu był okupowany 7 sierpnia 1995 roku; czy zidentyfikowano sprawcę zabójstwa G.O.; oraz czy G.O. była członkiem sił paramilitarnych Krajiny czy chorwackiej armii. 6 lipca 2006 roku Komenda Policji w Karlovacu odpowiedziała, że Veljun nie był okupowany 7 sierpnia 1995 roku, ponieważ serbskie siły paramilitarne opuściły ten obszar dzień wcześniej, gdy siły chorwackie posuwały się naprzód od strony Slunja. Jednakże, ze względu na zdezorganizowany charakter wycofywania się serbskich sił paramilitarnych, w rejonie nadal znajdowało się kilku uzbrojonych członków „armii serbskiej”. 7 sierpnia 1995 roku siły chorwackie zaczęły wkraczać na ten obszar i dlatego można powiedzieć, że z punktu widzenia wojskowego obszar ten znajdował się w strefie wojny. Nie było żadnych informacji o ludziach, którzy zabili G.O., a ona nie była zarejestrowana jako członek żadnej armii. 25 października 2006 roku policja przesłuchała pierwszego skarżącego, który powiedział, że mieszkał z matką i babcią w Slunju i że jego ojciec był chorwackim policjantem. Gdy wojna nasiliła się w 1991 roku, jego matka pozostała w Slunju, na terytorium okupowanym, ponieważ jej matka była osobą niepełnosprawną, która w ogóle nie mogła się poruszać. W pewnym momencie na początku operacji „Burza” jego wujek zabrał ich wszystkich do domu krewnego w Veljunie. 5 lub 6 sierpnia 1995 roku do Veljunu wkroczyło wojsko chorwackie. Polecili im powiesić białą flagę na ich domu, aby wskazać, że mieszkają tam cywile, a jego matka tak zrobiła. Następnego dnia spędził trochę czasu z chorwackimi żołnierzami, około 1500 metrów od domu, w którym mieszkał z rodziną. Około południa usłyszał kilka strzałów ze strony domu, ale nie zwrócił na nie dużej uwagi. Około pół godziny później wrócił do domu i znalazł matkę i babcię zastrzelone w domu. Poinformował o tym niektórych chorwackich żołnierzy. Potem zabrali go do ojca w Slunju. Nie mógł sobie przypomnieć, czy doszło do sporu między jego matką i babcią a chorwackimi żołnierzami w sprawie Golfa zaparkowanego na ich podwórku, który należał do jego wujka. 17 stycznia 2007 roku policja przesłuchała I.B., policjanta, który przeprowadził oględziny miejsca zbrodni. Opisał, jak znalazł ciała G.O. i M.V. Tego samego dnia inny policjant, Z.G., sporządził notatkę stwierdzającą, że 8 stycznia 2007 roku sprawdził pomieszczenia szkoły podstawowej w Veljunie, gdzie znalazł następujące napisy na ścianach: „Tygrysy, I.V. 4 sierpnia 1995, K.T., 40 pułk GSOSRH” oraz „Tygrysy TNT Nr 31 – Kret”. 1 lutego 2007 roku policja z Karlovacu złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do Prokuratury Okręgowej w Karlovacu przeciwko nieznanym sprawcom w związku z zabójstwem G.O. i M.V. 1 sierpnia 2007 roku policja przesłuchała Mi.V., która powiedziała, że nie była w Veljunie podczas operacji „Burza” i nie ma bezpośredniej wiedzy o zabójstwie G.O. i M.V. 22 października 2012 roku zastępca prokuratora Prokuratury Okręgowej w Karlovacu przesłuchał skarżących, którzy powtórzyli swoje poprzednie zeznania. Pierwszy skarżący dodał, że jego zdaniem chorwaccy żołnierze, którzy zabili jego matkę i babcię, nie byli tymi, którzy jako pierwsi weszli do Veljunu, ponieważ ta grupa traktowała cywilów poprawnie. 9 listopada 2012 roku policja z Karlovacu zwróciła się do Ministerstwa Obrony z pytaniem o jednostki chorwackiej armii, które przebywały w Veljunie między 7 a 12 sierpnia 1995 roku, o tożsamość ich dowódców i wszystkich członków. Prośbę tę powtórzono 11 grudnia 2012 roku. 9 stycznia 2013 roku pierwszy skarżący zwrócił się do Kancelarii Prezydenta, Prokuratora Generalnego, Prokuratury Okręgowej w Karlovacu, Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Wydziału Zbrodni Wojennych Prokuratury Generalnej o zidentyfikowanie sprawców zabójstwa swojej matki i babci. 21 lutego 2013 roku policja z Karlovacu sporządziła notatkę dotyczącą śledztwa. Stwierdzono w niej, że dokumenty dotyczące jednostek chorwackiej armii obecnych w Veljunie w danym okresie (dokumenty te nie zostały złożone do Trybunału przez Rząd) wykazały, że 7 sierpnia 1995 roku o godzinie 10.30 Veljun został wyzwolony przez członków 143. Pułku Obrony Domowej z Ogulina (143. domobranska pukovnija Ogulin), pod dowództwem kapitana (satnik) N.N. 7 sierpnia 1995 roku około południa przybył batalion pancerny 1. Brygady Gwardii „Tygrysy” (oklopna bojna 1. gardijske brigade „Tigrovi”) pod dowództwem kapitana Lj.U., a także 2. Batalion Piechoty 1. Brygady Gwardii (2. pješačka bojna 1. gardijske brigade) pod dowództwem majora A.K. 8 sierpnia 1995 roku w Veljunie znajdowały się następujące jednostki chorwackiej armii: 2. Batalion Piechoty 143. Pułku Obrony Domowej z Ogulina pod dowództwem kapitana M.K. oraz grupa patrolowa IS-2 (izvidnička skupina IS-2) składająca się z żołnierzy M.I., M.B., T.N. i Z.Č., pod dowództwem kaprala (razvodnik) P.K. Między 27 lutego a 28 marca 2013 roku policja przesłuchała kilku chorwackich żołnierzy należących do jednostek chorwackiej armii, które przebywały w Veljunie 7 i 8 sierpnia 1995 roku. N.N., dowódca 2. Batalionu 143. Pułku Obrony Domowej, powiedział, że weszli do Veljunu rano 8 sierpnia 1995 roku. W tym samym czasie 1. Brygada Gwardii pod dowództwem I.K. zmierzała do Veljunu od strony Slunja. Nie miał wiedzy o zabójstwie dwóch kobiet w Veljunie. Jeśli chodzi o oficerów 2. Batalionu, Z.K. dowodził 1. Kompanią (prva satnija), M.B. 2. Kompanią (druga satnija), a I.Z. (który zmarł później) 3. Kompanią (treća satnija). Brygada miała również pododdział moździerzowy (mitnica minobacača) pod dowództwem N.V., drużynę łączności (desetina za veze) dowodzoną przez D.L., pluton medyczny (sanitrani vod) kierowany przez S.P. oraz pluton przeciwpancerny (protuoklopni vod) pod dowództwem D.S. B.S., zastępca dowódcy 1. Batalionu 143. Pułku Obrony Domowej, potwierdził, że M.K. był dowódcą. Pułk składał się z trzech kompanii. Pierwszą i drugą kompanią dowodzili odpowiednio I.F. i I.P., ale nie mógł sobie przypomnieć dowódcy trzeciej kompanii. Powiedział, że z powodu upływu czasu nie może sobie przypomnieć miejsc, w których przebywali podczas operacji „Burza”. Nie miał wiedzy o zabójstwie cywilów w Veljunie. Oficer J.C. z policji w Slunju powiedział, że słyszał o zabójstwie żony swojego kolegi i jej matki, ale nie posiadał istotnych informacji. M.K., dowódca 1. Batalionu 143. Pułku Obrony Domowej z Ogulina, powiedział, że ta formacja składała się z trzech batalionów. Jego 1. Batalion i 2. Batalion, który był pod dowództwem N.N., liczyły około 970 żołnierzy. Trzecim Batalionem dowodził T.L. Następnie opisał jednostki 1. Batalionu i wymienił dowódców, których pamiętał. Nie miał wiedzy o zabójstwie cywilów w Veljunie. A.B., dowódca plutonu 134. Pułku Obrony Domowej, powiedział, że on i jego ludzie spędzili około godziny w Veljunie podczas operacji „Burza”, ale nie mógł powiedzieć dokładnie, którego dnia. Żaden z żołnierzy w jego plutonie nie przeszukiwał domów w poszukiwaniu cywilów i nie miał wiedzy o zabójstwie G.O. i M.V. S.P., dowódca drużyny medycznej 2. Batalionu 143. Pułku Obrony Domowej, powiedział, że jego batalion wszedł do Veljunu około południa 7 sierpnia 1995 roku i pozostał tam przez dwa dni. Nie było tam działań wojennych i nie udzielił żadnej pomocy medycznej nikomu w Veljunie. Nic nie wiedział o zabójstwie dwóch kobiet tam. Oficer I.Š. z policji w Slunju powiedział, że podczas operacji „Burza” chorwacki żołnierz podszedł do niego i powiedział mu, że dziecko w Veljunie potrzebuje transportu. I.Š. pojechał ze swoim kolegą M.V. do Veljunu, gdzie znaleźli dwa zwłoki i dziecko w domu. Zabrali dziecko na komisariat policji w Slunju, aby spotkało się z ojcem, Pave Obajdinem. M.V. potwierdził to oświadczenie. S.V. powiedział, że był policjantem w Slunju podczas operacji „Burza” i to on znalazł ciała G.O. i M.V. Między 14 października 2014 roku a 21 października 2015 roku policja przeprowadziła dalsze przesłuchania z chorwackimi żołnierzami A.Ž., Z.P., B.S., B.G., V.J. i P.K., którzy wszyscy powiedzieli, że nie mają wiedzy o zabójstwie G.O. i M.V. W tym samym okresie policja przesłuchała również krewnych ofiar G.V., D.M. i S.V., którzy wszyscy słyszeli o zabójstwie G.O. i M.V., ale nie mieli istotnych informacji o możliwych sprawcach.


Spółka wnioskująca ma swoją siedzibę w Valongo w Portugalii. 18 lipca 2005 r. spółka wnioskująca wytoczyła przed Sądem w Valongo postępowanie egzekucyjne przeciwko M.C., dochodząc zapłaty rzekomego długu w wysokości 32 992,99 euro (EUR) oraz 18 413,35 EUR odsetek, które uznała za należne do tej daty, co łącznie daje kwotę 51 406 EUR. Wnioskowała również o zapłatę odsetek narosłych do dnia pełnej spłaty długu. 12 października 2005 r. Sąd w Valongo wyznaczył w sprawie komornika sądowego (agente de execução). Przyjął on to powołanie 13 października 2005 r. M.C. została wezwana 20 listopada 2005 r., a 14 grudnia 2005 r. złożyła wniosek o wszczęcie postępowania o sprzeciw od egzekucji (oposição à execução). Postępowanie to zostało połączone z postępowaniem egzekucyjnym 15 grudnia 2005 r. Między 15 grudnia 2005 r. a 3 marca 2016 r. nastąpiła wymiana informacji między Sądem w Valongo a komornikiem sądowym dotyczących daty wezwania M.C. oraz związanych z tym dokumentów. 30 maja 2006 r. spółka wnioskująca złożyła odpowiedź na sprzeciw w postępowaniu egzekucyjnym. Między 6 lutego 2007 r. a 15 sierpnia 2008 r. w postępowaniu egzekucyjnym podjęto kilka czynności procesowych dotyczących możliwego zajęcia kont bankowych M.C. W międzyczasie, 22 lutego 2008 r., w postępowaniu o sprzeciw od egzekucji sąd wydał postanowienie wstępne określające fakty, które zostały już ustalone, oraz te, które pozostały do rozstrzygnięcia (despacho saneador). 29 listopada 2010 r. pełnomocnik spółki wnioskującej wycofał się ze sprawy. 6 grudnia 2010 r. sąd zwrócił się do komornika sądowego o przedłożenie raportu o podjętych czynnościach procesowych (patrz punkt 10 powyżej). 14 stycznia 2011 r. sąd nie mógł skontaktować się ze spółką wnioskującą pod adresem, jaki podała ona sądowi. 16 grudnia 2011 r. wyznaczono rozprawę w postępowaniu o sprzeciw od egzekucji na 30 maja 2012 r. Ze względu na stan zdrowia pełnomocnika M.C. rozprawa została przełożona na 27 listopada 2012 r. W nieznanej dacie rozprawa została przełożona na 6 marca 2013 r., w dniu, w którym się ona odbyła. Z nieznanych powodów, 23 grudnia 2011 r. Izba Oficerów Sądowych (Câmara dos Solicitadores) poinformowała Sąd w Valongo, że ma zostać wyznaczony nowy komornik sądowy. 3 stycznia 2012 r. wyznaczono nowego komornika sądowego w postępowaniu egzekucyjnym. W nieznanej dacie przed 16 stycznia 2012 r. spółkę wnioskującą zaczął reprezentować inny pełnomocnik. Między 25 września a 11 grudnia 2012 r. odbyły się rozmowy między nowym komornikiem sądowym, sądem a poprzednim komornikiem sądowym dotyczące przekazania niezbędnych dokumentów sprawy od poprzedniego komornika sądowego do nowego. Między 9 kwietnia a 1 października 2013 r. prowadzono korespondencję między nowym komornikiem sądowym a sądem dotyczącą reprezentowania spółki wnioskującej przez pełnomocnika (czy była ona reprezentowana w sprawie i przez kogo). 29 kwietnia 2013 r. Sąd w Valongo wydał orzeczenie niekorzystne dla spółki wnioskującej w postępowaniu o sprzeciw od egzekucji. W nieznanej dacie przed lub w lutym 2014 r. spółka wnioskująca odwołała się od tego orzeczenia do Sądu Apelacyjnego w Porto. Sąd Apelacyjny w Porto utrzymał w mocy orzeczenie pierwszej instancji wyrokiem wydanym 20 maja 2014 r. W nieznanej dacie spółka wnioskująca odwołała się od tego wyroku do Sądu Najwyższego. 11 września 2014 r. Sąd Apelacyjny w Porto odrzucił to odwołanie, ponieważ spółka wnioskująca nie złożyła żadnych zarzutów odwoławczych. W następstwie tej decyzji postępowanie egzekucyjne zostało umorzone.


Skarżony urodził się w 1958 roku i mieszka w Rydze. W maju 2004 roku urzędnik reprezentujący Ministerstwo Zdrowia poinformował na piśmie władze policji państwowej, że osoba prywatna – skarżony – sprzedaje nielicencjonowane produkty farmaceutyczne za pośrednictwem internetu. Produkty były reklamowane jako leki na leczenie HIV, wirusowego zapalenia wątroby typu C i raka.
Urzędnik wspomniał, że Wydział do Walki z Przestępczością Zorganizowaną (Organizētās noziedzības apkarošanas pārvalde) ustalił adres skarżonego, ale odmówił wszczęcia śledztwa z powodu, że próbka produktu sprzedawanego przez skarżonego nie zawierała narkotyków ani innych niebezpiecznych substancji. Inne wydziały policji państwowej podobnie odmówiły zbadania sprawy. Przeprowadzono śledztwo pod przykryciem i 11 czerwca 2004 roku funkcjonariusze policji odpowiedzialni za badanie przestępczości gospodarczej dokonali zakupu kontrolowanego. Skontaktowali się ze skarżonym za pośrednictwem adresu e-mail wskazanego na stronie internetowej reklamującej produkty farmaceutyczne i spotkali się z nim w pizzerii w pobliżu jego domu. Po zakupie paczki dziesięciu butelek jednego z produktów za 50 łotewskich latów (LVL) (około 70 euro (EUR)), funkcjonariusze policji poinformowali skarżonego o przeprowadzonym zakupie kontrolowanym.
Protokół operacji (pārbaudes akts), datowany na 11 czerwca 2004 roku i podpisany przez czterech funkcjonariuszy policji i skarżonego, stwierdzał, między innymi:
„biorąc pod uwagę, że spółka Baltijas elektronikas izstrādes została zarejestrowana pod adresem [skarżonego] i że sam skarżony mieszka pod tym adresem, [skarżony] dobrowolnie zgodził się na poddanie mieszkania kontroli (apskate) i na pokazanie narzędzi używanych do wytwarzania leków”. Natychmiast po zakupie kontrolowanym ci sami funkcjonariusze policji przeprowadzili kontrolę w mieszkaniu skarżonego. Później przybyli czterej funkcjonariusze z wydziału do walki z przestępczością zorganizowaną, ekspert oraz funkcjonariusze z centrum prasowego policji. Podczas kontroli skarżony wyjaśnił, że jest dyrektorem spółki „Baltijas elektronikas izstrādes” i że spółka nie jest związana z produkcją leków. Wytwarzał domniemane leki w domu od początku 2004 roku, kiedy kilka łotewskich firm farmaceutycznych odmówiło współpracy z nim w produkcji produktów medycznych do leczenia HIV i wirusowego zapalenia wątroby typu C. Twierdził, że sprzedał około pięćdziesięciu paczek domniemanych leków. Przyznał, że jest świadomy, że sprzedaż leków wymaga licencji, ale twierdził, że nie ma środków na uzyskanie takiej licencji. W wyniku kontroli, która trwała pięć godzin, z mieszkania skarżonego zabezpieczono komputer, dysk twardy i przedmioty używane do produkcji leków (substancje chemiczne, zapasowe butelki i etykiety). Kontrola była nagrywana na wideo i robiono zdjęcia; zabezpieczone przedmioty zostały spakowane i zapieczętowane. Protokół kontroli z 11 czerwca 2004 roku wymieniał wszystko, co funkcjonariusze policji zaobserwowali podczas kontroli w trzypokojowym mieszkaniu skarżonego, w tym układ mieszkania oraz szczegółową zawartość półek, pudeł i lodówki. Powyższy protokół kontroli został sporządzony na standardowym formularzu z przedrukowanym tekstem, zgodnie z którym kontrola została przeprowadzona na podstawie art. 179-183 Kodeksu Postępowania Karnego. Następne badanie sądowe wykazało, że w zabezpieczonych przedmiotach nie było śladów substancji narkotycznych lub psychotropowych. Raport eksperta stwierdził, że komputer zawierał ogromną ilość informacji, w tym o produkcji i dystrybucji domniemanych leków, a także korespondencję e-mail, w tym komunikację z potencjalnymi klientami. W rezultacie władze policji wszczęły dwa postępowania w sprawie o wykroczenie administracyjne na podstawie Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych w sprawie nielegalnej działalności gospodarczej (patrz poniżej paragrafy 27-35) oraz w sprawie sprzedaży nielicencjonowanych produktów farmaceutycznych (patrz poniżej paragraf 36). Pierwsze postępowanie zostało przekazane do zbadania Państwowej Służbie Podatkowej (Valsts ieņēmumu dienests – „VID”), natomiast drugie zostało przekazane do Państwowego Inspektoratu Farmaceutycznego (Valsts farmācijas inspekcija). W czerwcu i lipcu 2004 roku skarżony złożył różne skargi do władz policji państwowej dotyczące wydarzeń z 11 czerwca 2004 roku. Wewnętrzne dochodzenie przeprowadzone przez Biuro Bezpieczeństwa Wewnętrznego Policji Państwowej (Valsts policijas Iekšējās drošības birojs) zostało zakończone 26 lipca 2004 roku. Stwierdzono w nim, że nie było naruszeń prawa w postępowaniu funkcjonariuszy policji, którzy przeprowadzili zakup kontrolowany i następną kontrolę mieszkania skarżonego. Ponadto Biuro Bezpieczeństwa Wewnętrznego Policji Państwowej odmówiło wszczęcia postępowania karnego w następstwie skargi złożonej przez skarżonego dotyczącej kradzieży przez funkcjonariuszy policji wag z jego mieszkania w dniu 11 czerwca 2004 roku (decyzja podjęta 25 listopada 2004 roku), domniemanego nieuprawnionego przeprowadzenia czynności dochodzeniowych i fałszywych zeznań złożonych przez jednego z funkcjonariuszy policji obecnych podczas kontroli (decyzja podjęta 30 grudnia 2009 roku). Wbrew temu, co wskazano w decyzjach podjętych przez Biuro Bezpieczeństwa Wewnętrznego Policji Państwowej, skarżony nie odwoływał się od tych decyzji do wyższego urzędnika w ramach hierarchii policji państwowej. Zamiast tego złożył nową skargę do Prokuratury Generalnej. Skarga została oddalona ostateczną decyzją z 29 grudnia 2009 roku (patrz poniżej paragraf 25). 30 maja 2005 roku, po wewnętrznym dochodzeniu, Wydział Dochodzeń Przedprocesowych Policji Państwowej (Valsts policijas Galvenās Kriminālpolicijas pārvaldes Pirmstiesas izmeklēšanas pārvade) oddalił zarzuty, że funkcjonariusze policji przeprowadzili przeszukanie mieszkania skarżonego w dniu 11 czerwca 2004 roku. Uznali, że funkcjonariusze policji sprawdzili fakty dotyczące domniemanej sprzedaży produktów farmaceutycznych. Po zakupie kontrolowanym i za zgodą skarżonego sprawdzili siedzibę prawną spółki „Baltijas elektronikas izstrādes” i zabrali przedmioty zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 23 ustawy o policji, która upoważniała do badania pomieszczeń osób prawnych (patrz sekcja Odpowiednie prawo wewnętrzne).
Decyzja stwierdzała dalej, że przybywając do adresu spółki zarejestrowanej w mieszkaniu skarżonego, funkcjonariusze policji nie mieli zamiaru sporządzać protokołu o wykroczeniu administracyjnym. Ten ostatni został sporządzony dopiero po zbadaniu wszystkich dowodów zabezpieczonych podczas kontroli. Zgodnie z decyzją funkcjonariusze policji nie przeprowadzili przeszukania, ponieważ wszystkie zabezpieczone przedmioty były łatwo widoczne i dostępne. Dlatego Kodeks Postępowania Karnego nie mógł zostać naruszony.
Decyzja stwierdzała również, że sam skarżony nie odebrał komputera. Skarżony nie odwoływał się od tej decyzji. W różnych terminach skarżony skarżył się do różnych oddziałów Prokuratury, twierdząc, że „przesukanie” jego mieszkania w dniu 11 czerwca 2004 roku było niezgodne z prawem. Wniósł również o zwrot mu zabezpieczonych przedmiotów. Według informacji przedstawionych przez Prokuraturę Generalną, w okresie od grudnia 2004 roku do marca 2012 roku skarżony składał skargi do Prokuratury Generalnej sześćdziesiąt dwa razy w związku ze zdarzeniami z 11 czerwca 2004 roku, z czego Prokuratura rozpatrzyła czterdzieści osiem skarg. Wydaje się, że większość skarg dotyczyła różnych aspektów postępowania w sprawie o wykroczenie administracyjne lub karnego (patrz poniżej paragrafy 29-30). 17 listopada 2004 roku prokurator prowadzący dochodzenie w sprawach przestępczości finansowej i gospodarczej odpowiedział skarżonemu, że kontrola mieszkania skarżonego, która była również zarejestrowanym adresem spółki „Baltijas elektronikas izstrādes”, została przeprowadzona „zgodnie z prawem”, a że przedmioty z mieszkania zostały zabezpieczone, zarejestrowane i sfilmowane zgodnie z przepisami Kodeksu Postępowania Karnego. Odpowiedź prokuratora podlegała odwołaniu do wyższego prokuratora. 13 stycznia 2005 roku skarżony złożył skargę do Prokuratury Generalnej, że między innymi przedmioty z jego mieszkania zostały zabezpieczone „bez zezwolenia sądu”. 5 kwietnia 2005 roku skarżonemu zaproponowano odebranie dysku twardego komputera zabezpieczonego w 2004 roku. Komputer został dołączony do materiałów sprawy karnej. 27 kwietnia 2005 roku nadzorujący prokurator zarządził wewnętrzne dochodzenie w sprawie postępowania funkcjonariuszy policji w mieszkaniu skarżonego i zabezpieczenia przedmiotów tam w dniu 11 czerwca 2004 roku. Prokurator zauważył, że policja nie miała podstaw prawnych do przeprowadzenia kontroli mieszkania skarżonego, ponieważ Kodeks Wykroczeń Administracyjnych nie przewidywał takiego środka. Prokurator zauważył również, że funkcjonariusze policji naruszyli różne zasady proceduralne, w szczególności art. 168-178, 179 i 180 Kodeksu Postępowania Karnego. 25 sierpnia 2009 roku prokurator z Prokuratury Generalnej oddalił wniosek skarżonego o wszczęcie postępowania karnego w zakresie postępowania funkcjonariuszy policji. Decyzja stwierdzała, że funkcjonariusze policji przeprowadzili środek dowodowy – kontrolę mieszkania skarżonego – na podstawie art. 179 i 183 Kodeksu Postępowania Karnego. Po stwierdzeniu, że nie ma podstaw do wszczęcia postępowania karnego, funkcjonariusze policji sporządzili protokół o wykroczeniu administracyjnym. Prokuratura Generalna uznała, że funkcjonariusze policji powinni byli przekazać akta sprawy o wykroczenie administracyjne do sądu do rozstrzygnięcia, a nie do VID. Jednakże to zaniedbanie zostało później naprawione przez nadzorującego prokuratora (patrz poniżej paragraf 29). Decyzja stwierdzała, że w każdym razie ustawowy termin na wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko funkcjonariuszom policji upłynął. Ostateczną decyzją z 29 grudnia 2009 roku nadzorujący prokurator z Prokuratury Generalnej utrzymał w mocy decyzję o niewszczęciu postępowania karnego w zakresie postępowania funkcjonariuszy policji w dniu 11 czerwca 2004 roku. Decyzja stwierdzała, że funkcjonariusze policji przeprowadzili kontrolę i zabezpieczenie w mieszkaniu skarżonego na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 6, 12 ust. 1 pkt 4 i 12 ust. 1 pkt 24 ustawy o policji. Tymczasem w sierpniu 2009 roku i ponownie w sierpniu 2010 roku skarżony dochodził odszkodowania za szkodę niemajątkową od Prokuratury Generalnej na podstawie domniemanych nielegalnych działań funkcjonariuszy policji w dniu 11 czerwca 2004 roku. 15 września 2009 roku roszczenie zostało oddalone i skarżony został poinformowany, że może wnieść powództwo cywilne o odszkodowanie. 29 października 2010 roku ten sam prokurator oddalił roszczenie skarżonego o odszkodowanie w odniesieniu do zabezpieczonych przedmiotów. Wydaje się, że skarżony odwołał się od tej decyzji do sądów administracyjnych. Sąd nie ma dalszych informacji o wyniku postępowania. 20 września 2004 roku VID uznał skarżonego za odpowiedzialnego za popełnienie wykroczenia administracyjnego polegającego na nielegalnej działalności gospodarczej – produkcji produktów farmaceutycznych. Został ukarany grzywną w wysokości 200 LVL (około 300 EUR), a przedmioty, których używał do produkcji produktów farmaceutycznych, zostały skonfiskowane. 11 sierpnia 2004 roku przedmioty zostały zniszczone. Skarżony odwołał się od decyzji do sądów administracyjnych i do Prokuratury. 7 października 2004 roku Biuro Prokuratora do Spraw Przestępczości Finansowej i Gospodarczej ustaliło, że zaskarżone działania skarżonego stanowiły przestępstwo zgodnie z art. 207 ustawy karnej i w związku z tym wszczęto postępowanie karne. Na podstawie polecenia prokuratora, 11 października 2004 roku VID uchylił swoją decyzję o pociągnięciu skarżonego do odpowiedzialności za wykroczenie administracyjne. Po dochodzeniu przedprocesowym w sprawie karnej, w której skarżony był przesłuchiwany jako świadek, 26 czerwca 2006 roku postępowanie karne zostało umorzone z powodu braku dowodów popełnienia przestępstwa, a materiały, w tym przedmioty zabezpieczone w mieszkaniu skarżonego, zostały przekazane do VID w celu wszczęcia postępowania w sprawie o wykroczenie administracyjne. Następnie, 21 lipca 2006 roku VID podjął w istocie identyczną decyzję do tej podjętej po pierwszej próbie wszczęcia postępowania w sprawie o wykroczenie administracyjne (patrz powyżej paragraf 27). Skarżony odwołał się od decyzji do VID, a następnie do sądów administracyjnych, domagając się uchylenia rzekomo nielegalnej decyzji. Między innymi skarżony skarżył się, że w jego domu w dniu 11 czerwca 2004 roku przeprowadzono nielegalne przeszukanie i zabezpieczenie. Dochodził odszkodowania za szkodę niemajątkową w wysokości 5000 LVL (około 7140 EUR), a później zwiększył roszczenie do ponad miliona latów. 11 grudnia 2008 roku Sąd Rejonowy Administracyjny oddalił odwołanie. Stwierdził, że w ramach uprawnień nadanych policji państwowej w art. 18 ust. 2 ustawy o policji, w czerwcu 2004 roku funkcjonariusze policji sprawdzili mieszkanie skarżonego w toku postępowania karnego. Dlatego czynności podjęte przed wszczęciem postępowania w sprawie o wykroczenie administracyjne wykraczały poza kompetencje sądów administracyjnych. Sąd przeanalizował jednak informacje dotyczące domniemanego nielegalnego postępowania funkcjonariuszy policji i stwierdził, że nie było podstaw do kwestionowania legalności postępowania funkcjonariuszy policji. Skarżony złożył dalsze odwołanie, w którym argumentował, między innymi, że dowody zostały uzyskane w sposób nielegalny i dlatego nie mogły zostać dopuszczone w postępowaniu w sprawie o wykroczenie administracyjne. 15 kwietnia 2010 roku, ostateczną decyzją, Sąd Regionalny Administracyjny utrzymał w mocy decyzję VID. Jednocześnie zmienił ustalenie sądu niższej instancji, że funkcjonariusze policji przeprowadzili zaskarżony środek w ramach postępowania karnego. Sąd odwoławczy powołał się na wynik wewnętrznego dochodzenia policji w zakresie legalności wejścia funkcjonariuszy policji do mieszkania skarżonego i zabezpieczenia dowodów. Sąd zauważył, że funkcjonariusze policji działali na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 23 ustawy o policji (patrz poniżej paragraf 40), który dawał funkcjonariuszom policji uprawnienia do kontroli pomieszczeń spółek, oraz art. 10 ust. 1 pkt 6 i 7, które przewidywały, że funkcjonariusze policji mają obowiązek zapobiegania i kończenia wykroczeń administracyjnych (patrz poniżej paragraf 37). W konsekwencji sąd odwoławczy nie stwierdził, aby którykolwiek z dowodów został uzyskany w sposób nielegalny.
Co do meritum, Sąd Regionalny Administracyjny ustalił, że skarżony prowadził nielegalną działalność gospodarczą, tj. produkcję produktów farmaceutycznych, w celu uzyskania dochodu. Sąd doszedł do tego wniosku analizując działalność skarżonego, taką jak założenie strony internetowej, komunikacja z potencjalnymi klientami za pośrednictwem e-maili i ustalenie ceny. W związku z tym stwierdzono, że skarżony został słusznie ukarany grzywną. Zauważono również, że grzywna była najniższą możliwą dla osoby fizycznej. 15 września 2004 roku Państwowy Inspektorat Farmaceutyczny ukarał skarżonego grzywną na podstawie art. 46¹ ust. 2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych w wysokości 500 LVL (około 700 EUR) za sprzedaż nieautoryzowanych produktów farmaceutycznych (patrz poniżej paragraf 51). Decyzja została utrzymana w mocy na trzech poziomach jurysdykcji administracyjnej i stała się ostateczna w czerwcu 2009 roku.